Eerste week van de Advent

1. Eerste Zondag van de Advent

Stemming voor de Adventstijd

Gij, hemels Woord, aan 's Vaders schoot
van alle eeuwigheid ontbloeid,
geboren in der tijden loop
daalt Gij tot heil der mensheid neer.

Verlicht nu onze geest, ontvlam
ons hart met uwer liefde gloed,
dat het, vervuld van uw vreugd,
de aardse ijdelheid verzaakt.

Dan zal, wanneer de Rechter streng
de schuldigen verwijst naar 't vuur
en zoet zijn stem de vromen noodt
ten paradijze, trouw verdiend,

geen grauwe duisternis, doorstormd
van vlammen, kwellen onze ziel,
doch schouwende Gods aangezicht
genieten wij in 's hemels vreugd.

1. Deze hymne van de metten geeft nauwkeurig aan, hoe de Kerk de adventstijd beschouwt en welke vrucht zij ervan verwacht. De eerste strofe bezingt de tijdeloze voortkomst van het goddelijk Woord uit de schoot des Vaders en zijn menselijke geboorte uit de Maagd Maria, in de volheid der tijden. De komst van Christus in deze wereld is het eigenlijke kerstmysterie waarop de Advent ons voorbereidt. Reeds hier wordt aangeduid wat in de kersttijd onophoudelijk zal weerklinken:

Jezus is gekomen als Verlosser, Hij is de enige Redder der mensheid. „Want zo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij zijn eengeboren Zoon heeft gegeven: opdat allen die in Hem geloven niet verloren zouden gaan, maar het eeuwige leven zouden bezitten. Want God heeft zijn Zoon in de wereld gezonden niet om haar te oordelen, maar opdat zij door Hem zou worden gered” ( Joh. 3, 16. 17 ). Jesus' geboorte in de stal toont ons niet enkel de tederheid van zijn liefde; zij is het begin in de tijd van zijn zeer werkzame verlossersliefde, van de kribbe tot het kruis.

2. In de tweede strofe bidden wij met de Kerk om de vrucht van elk kerstfeest: de komst van onze Heer door de genade, zijn geestelijke geboorte in onze harten. Maar let op, hoe scherp en reëel de oude dichter deze komst van Christus verstaat en hoe weinig als een zaak van gevoel en inleving alleen. Hij bidt om verlichting van het verstand aangaande de „caduciteit”, de bouwvalligheid en wankele structuur van al het aardse en om brandende liefde waardoor wij, na eenmaal het wezen der tijdelijke dingen doorschouwd te hebben, ontvlammen in verlangen naar de hemelse vreugde. Dat is schoon gezegd en snel uitgesproken: maar wanneer wordt dit werkelijkheid?

3. De derde en vierde strofe stellen ons de laatste komst van Christus voor ogen, wanneer Hij op het einde der tijden verschijnen zal in heerlijkheid als Rechter van levenden en doden. Hier wordt ons op indrukwekkende wijze ingescherpt de schrikkelijke tweevoudigheid van die komst: de aan het oordeel eigen onzekerheid. De onzekerheid ook van ons eigen lot, die ons nederig doet bidden, dat dan zijn „dierbare stem” met lieve klank ons moge uitnodigen tot het deelgenootschap aan Gods glorie, tot de eeuwige aanschouwing van Hem, die wij op aarde aanhangen in de duisternis van het geloof, — en dat wij gespaard mogen blijven voor de grauwe duisternis en de verterende gloed van het hellevuur. De ernst van die onherroepelijke beslissing heeft de Kerk haar kinderen voorgehouden, toen wij afscheid namen van het kerkelijk jaar. Zij wil, dat wij met dezelfde gedachte het nieuwe beginnen en dat wij de lieflijke komst van Jesus in de kerstnacht van de aanvang af zien in haar volle werkelijkheid en laatste consequentie: verlossing van de wereld, heiliging van de christen en eeuwig oordeel.

2. Maandag na de Eerste Zondag van de Advent

Het Rijk Gods

Het evangelie van de Zondag ( Lk. 21, 25-33 ) bevat gedeeltelijk dezelfde stof als dat van de vorige Zondag: een stuk uit de grote eschatologische rede des Heren dat het laatste oordeel aankondigt. Reeds in de eerst week van de Advent, die voorbereiding op de verschijning van het Goddelijk Woord in het vlees, toont de Kerk ons het perspectief waarin wij Jesus' komst moeten zien, gelijk zij ook haar jaarkring met dit uitzicht besloot. Toch is er een verschil. Op de laatste Zondag van het kerkelijk jaar valt de nadruk op de schrikwekkende ernst van Gods gestreng oordeel. Thans houdt de Kerk ons het beeld van Christus' tweede komst voor om ons te bemoedigen en onze harten met vreugde te vervullen. De openbaring des Heren op het einde der tijden zal de verlossing der mensheid voltooien, zij is de goddelijke consequentie van de geboorte in de stal. En daarom kiest de liturgie met fijnvoelende tact als evangelie de tekst van 's Heren woorden volgens Sint Lucas, waarin dit blijde aspect der christelijke eindverwachting duidelijker tot uiting komt dan bij Mattheus. „Wanneer dit alles een aanvang gaat nemen, richt dan uw ogen opwaarts en heft uw hoofden omhoog! Want uw verlossing is nabij… Als gij deze dingen ziet gebeuren, weet dan dat het Koninkrijk Gods nabij is.”

1. Het Rijk Gods is het enige en goddelijk grootste dat Jesus is komen brengen en dat zijn ziel vervulde. Het is de volstrekte heerschappij van God in de ziel van de gelovige, in de mensheid, in de wereld. Het ligt in deze tijd van kwelling en verdrukking, tussen de eerste en de tweede komst van de Heer, bekneld in de slechtheid van de wereld en de zwakheid en ontrouw der gelovigen, maar het is altijd het absolute goed, de volstrekte waarde die in zich geen verdeeldheid of verzwakking toelaat, het enige midden en tevens enige doel van het christelijk bestaan. Het Rijk van God, dat is de openbaring van zijn naam en de verwezenlijking van zijn wil, het is de genade en de Geest, de liefde Gods „boven alles” in enkeling en gemeenschap. Het is innerlijk en uitwendig tegelijk, het is tegenwoordig en toekomstig, het is geen vaste grootheid wier grenzen zouden samenvallen met enige officiële en waarneembare scheidslijn. De christen moet immer opnieuw bereid zijn alles te geven om het te veroveren, want hij bezit het op aarde nooit volmaakt en onverliesbaar. Het Rijk is altijd komende. De mogelijkheid van zijn uitbreiding is onbeperkt, uitbreiding zowel in de diepte als in de breedte. Kome uw Rijk! „De Geest en de Bruid zeggen: „Kom, Heer Jesus.”” Totdat de Heer gekomen is, zal hij immer geloven en hopen, dat is: nog niet aanschouwen en nog niet bezitten.

2. Het Rijk Gods is de hoogste waarde, de verborgen parel waarvoor de koopman met vreugde alles prijsgeeft. Het overtreft oneindig alle natuurlijke waarden, zodat deze in vergelijking met het enige noodzakelijke in het niet zinken.

De mens die, als de heiligen, door het geloof en de genade van Jesus in waarheid geestelijk vermag te zien, ontkent de natuurlijke waarden niet, maar hij kan ze niet langer beschouwen als de beheersende factoren van zijn leven.

Doch het Rijk is een verborgen schat, onttrokken aan het oog van de natuurlijke mens, slechts openbaar voor het verlichte geloof. De gelukkigen die deze schat hebben ontdekt, schijnen daarom met een soort blindheid geslagen, aangetast door de dwaasheid van het kruis. Zij zijn onverstaanbaar geworden voor de wereld „die ons niet kent, omdat zij Hem niet kent”, onbegrijpelijk, omdat zij niet langer bewogen worden door de aandriften die eenieder drijven: begeerlijkheid des vleses, begeerlijkheid der ogen en hovaardij des levens. Het gevolg van de volstrekte overgave aan het Koninkrijk Gods is een leven uit één stuk, een ongebroken leven, zonder barst of naad, zoals wij het bij de heiligen mogen bewonderen. Eén liefde beheerst hen, een liefde, die door de kracht, de duurzaamheid en samenbundeling van haar gevoelens waarlijk een passie genoemd mag worden. „Mijn voedsel is het de wil des Vaders te volbrengen.” Een bewonderenswaardige, goddelijke eenheid die een eind maakt aan alle soort van dubbel leven, aan alle tegenstelling tussen denken en doen, tussen geloven en denken, tussen denken en spreken, tussen vandaag zó en morgen weer anders handelen. Zij wordt duur gekocht, want het is waar wat de gelijkenis zegt: wie haar vindt, verkoopt alles wat hij bezit. Doch niet zonder „vreugde”, niet zonder diepe blijdschap is deze weg. Is het geen vreugde te beminnen en zich bemind te weten door Hem die ons is voorgegaan, „opdat onze vreugde volkomen zou zijn” ?

3. Dinsdag na de Eerste Zondag van de Advent

De christen een andere Christus

„Bekleedt u met de Heer Jesus Christus” ( Rom. 13, 14 ; epistel). „Gij allen die in Christus gedoopt zijt, hebt Christus aangetrokken” ( Gal. 3, 27 ). „Vernieuwt u naar de inwendige geest en doet de nieuwe mens aan die volgens God geschapen is in gerechtigheid en heiligheid der waarheid” ( Eph. 4, 23. 24 ). Advent, begin van het kerkelijk jaar, betekent vernieuwing. Het is tijd uit de slaap op te staan (epistel). Het is tijd van ons af te schudden de zonden van het afgelopen jaar, de al te menselijke sleur, de vrede met onze fouten en ons egoïsme. Het is tijd ons weer op te wekken tot de helderheid der christelijke waakzaamheid die de dingen van het leven ziet in de klaarheid van het licht van God en Christus, in het licht van de eeuwigheid. Deze vernieuwing betekent echter niet alleen een afleggen van wat verkeerd is, maar vooral een omhelzen van wat goed, van wat christelijk goed en volmaakt is. Dit ideaal drukt Sint Paulus op het eind van het epistel uit met de ontstellende woorden: „Bekleedt u met de Heer Jesus Christus”. Als ik deze woorden lees, moet ik altijd denken aan een schilderij van Rembrandt dat zich bevindt te Leningrad: een Christus ten halve uit, in donkere tinten, waaruit blank opbloeit een wonderbaar schoon gelaat, tegelijk innig-menselijk en bovenaards, met een diepe en zachte blik, uitdrukkend rust, sterkte, tederheid, reinheid en bovenal goedheid, een waarlijk oneindige goedheid (voorzover het mensen gegeven kan zijn deze uit te beelden). Op Hem moeten wij gelijken… Wij moeten „ons bekleden” met Hem die „het beeld is van de onzichtbare God en de eerstgeborene van de hele schepping” ( Kol. 1, 15 ) en die om onzentwil geworden is de barmhartige Meester, de milde Wonderdoener, de geduldige Genezer van de „scharen”, die zijn medelijden opwekten.

Want de apostel bedoelt niet alleen, zoals hij het in de brief aan de Galaten zegt, dat wij allen door de doopgenade een mystieke en innerlijke gelijkenis vertonen met Christus, het Hoofd der Kerk, in wie wij zijn ingelijfd, — het vermaant ons ook in ons geestelijk en zedelijk leven door daden en gezindheid die gelijkenis naar buiten te laten treden. Zó, dat de mensen Hem in ons herkennen; zó, dat wij zelf als schuil gaan onder zijn gestalte: „bekleedt u met de Heer Jesus Christus”. Wat is het dat de mensen onweerstaanbaar tot Hem trok? Zijn hoge goedheid, die ontsprong aan een verborgen bron, — een hemelse tederheid, die niets zwaks bezat en louter reinheid was, maar straalde in zijn ogen en brandde in zijn Hart. „Leert van mij, omdat Ik zachtmoedig en ootmoedig van harte ben. Komt allen tot Mij die vermoeid en beladen zijt en Ik zal u verkwikken” ( Mt. 11, 29 ). Woorden die elk mens verstaat, woorden van een diep menselijke en toch ook bovenmenselijke goedheid. De bron van Jesus' „mensenliefde” ( Tit. 3, 4 ) ligt in Hemzelf, in zijn aanbiddelijke ziel, in het één zijn met de Vader, in die voortdurende aanschouwing van het wezen Gods, die zijn innerlijk leven uitmaakt; daarom heeft zij een rust en een zekerheid die niet van deze aarde zijn.

Zoete en gezegende Moeder, doe ons een weinig gelijken op Hem. Het zal steeds goedheid zijn en ware, onzelfzuchtige liefde die de wereld voor Hem moet winnen. Maar zij moet van zo zuivere kwaliteit zijn, ze moet een hemels merk dragen. Reinig ons hart, verlicht onze geest. Ook voor ons ligt de bron inwendig. Doe ons zonder ophouden Hem aanzien, mogen wij altijd opnieuw in zuiver gebed ons tot Hem wenden om aan die bron de zuivere liefde te vinden.

4. Woensdag na de Eerste Zondag van de Advent

Heimwee naar God

„Tot U, Heer, heb ik mijn ziel verheven” ( Ps. 24, 1 ). Dit is het grote motief van de eerste adventsweek: het smachtend verlangen naar het heil dat nog ver is. Het verlangen naar God, het heimwee naar het paradijs. De klagende melodie van het ingangslied heft aan, het offertorium neemt het over, zodra de offerhandeling begint en het blijft ons bij, de hele week door. De Kerk slaat aldus aanstonds een grondaccoord aan, grijpend in snaren die diep meetrillen in het gemoed van elke mens. Want deze stemming en gesteltenis vindt eenieder in zich die, voor Gods oog, inkeert tot zichzelf: ellende die roept om God, verlangen dat smekend en vertrouwvol uitziet, als een hulpeloos heffen van zichzelf tot de Heer. „Tot U, o Heer, heb ik mijn ziel verheven. Mijn God, op U vertrouw ik. Laat mij niet te schande worden.”

1. Verlangen duidt gemis aan. Men verlangt wat men niet bezit. Maar niet elk niet-hebben wekt onze begeerte; slechts datgene wat ons op een of andere wijze toekomt, wat derhalve reeds enigermate, in aanleg, het onze is, verlangen wij. Het goede dat de mens in de hoogste zin toekomt, dadt de vervulling uitmaakt van heel zijn wezen, is God alleen. Enkel in God kan onze rusteloze streving tot rust komen. In zichzelf vindt de mens, indien hij doorstoot tot de kern, een onbeperkte onvoldaanheid, een mateloze honger en dorst naar het goede en ware en schone, die door geen enkel schepsel, ook niet door de meest geliefde mens, blijvend en geheel kan worden bevredigd. Dit ingeboren streven naar het volstrekt goede ligt ten grondslag aan al ons willen, vrezen en hopen, treuren en verheugd zijn. Het is de meest fundamentele streving, door God zelf de mens meegedeeld, waardoor hij staat boven de natuur en „beeld God” genoemd mag worden ( Gen. 1 ). Door de zondeval is dit beeld geschonden, maar niet vernietigd. Wel kan de mens — en dat gebeurt helaas in de meerderheid der gevallen — zijn bovenzinnelijke honger als het ware afdempen, overdekken, afstompen door de overgave aan het schepsel. Toch blijft Augustinus' woord waar: „Gij hebt ons gemaakt voor U en onrustig blijft ons hart tot het rust in U” ( Conf. 1, 1 ).

2. Dit alles geldt van elke mens zoals hij voortkomt uit de scheppende hand Gods. Hoeveel te meer geldt het van de christen, wie God door zijn Geest de bovennatuurlijke streving heeft ingestort naar de elke puur menselijke gedachte en aanleg te boven gaande hemelse vereniging met God! In het doopsel ontvangt de christen de Geest als handgift der eeuwige erfenis ( Eph. 1, 14 ), als de gave die roept om de voleinding in het volmaakte kindschap. Dit verlangen is waarlijk een heimwee, een blind maar hevig terugwillen naar de plaats waar wij thuis horen. „Gij zoudt niet naar Mij verlangen, indien gij Mij niet reeds hadt gevonden.”

3. Wij bezitten God op deze aarde nooit volkomen noch onverliesbaar. Het geloven is geen aanschouwen, doch een leven in duisternis; het hopen is geen bezit, maar het smachten der liefde. Het „eeuwige leven”, dat wij in ons dragen, ligt nog bekneld in aardse begeerten. Moge het verlangen naar God zich als een diepe pijn boren in onze ziel. Moge onze zelfzucht dit verlangen niet doven noch onze wezenlijke armoede met schijngoed bedekken. Mogen gebed en kruis ons bewaren in de waakzaamheid van het zuivere verlangen. In het begin van de Advent wekt de Kerk machtig in ons het heimwee naar God, die in Christus het enige heil is van elke mens.

5. Donderdag na de Eerste Zondag van de Advent

Inwendig gebed

Het gaat de wereld slecht, omdat er te weinig liefde is en er is te weinig liefde, omdat er te weinig wordt gebeden. Te weinig gebed niet enkel in de zin van te weinig smeekgebed om de grote gave der liefde, maar vooral te weinig gebed als oefening en vrucht der liefde. Wij kennen allen die schone begripsbepalingen van het ware bidden: het is de ademhaling der ziel, de opgang van onze geest naar God, een tweespraak tussen de ziel en haar Schepper. Maar wij leven daar niet naar. Wij gunnen ons geen tijd. Wij missen de moed om te blijven staren in het ondoorgrondelijke Licht. Wij ontberen de volharding om ook indien wij niet spoedig tastbare resultaten waarnemen, het denken aan de schepselen consequent te blijven uitsluiten. Als wij een klein half uur gemediteerd hebben, vinden wij het al lang prachtig en bedenken niet dat normaal genomen onze geest dan pas een weinig tot rust begint te komen en in te keren tot God. De heiligen die het toch weten konden, waren niet zo zuinig met hun tijd.

En het ontbreekt ons veelal ook aan het juiste inzicht. Wij worden wellicht wat belemmerd door methoden, door ingespannen gedachtenarbeid, door formules, door woorden en boeken. In zijn wezen is het inwendige gebed zeer eenvoudig. Het is inderdaad de ademhaling der ziel, het spontane en innige verkeer met God. Wat is daarvoor nodig? Eigenlijk slechts twee dingen, maar die zijn ook volstrekt onontbeerlijk: instemming met Gods wil en ingekeerdheid. Natuurlijk wordt er geen volmaakte liefde vereist om het inwendige gebed te beoefenen; het gebed is veeleer het grote middel om geestelijk daar naar toe te groeien. Maar het zuivere gebed zal onmogelijk zijn, zolang onze wil zich bewust blijft afkeren van het goddelijke wel- behagen. En ingekeerdheid: innerlijke en uiterlijke rust, het volhardende pogen om alles af te snijden wat van God afleidt. Het pogen, want wij zullen er maar zelden in slagen dit doel volkomen te bereiken. Doch wat God van ons vraagt is juist dit vasthoudend trachten, dit blinde tasten van onze aandacht, dat immers niets anders is dan het constante streven van onze wil naar God alleen, dat is: zuivere liefde.

Het gebed, dat wij hier bedoelen, is als het ware de bewust geworden kern van onze verhouding tot God, die sluimert in het diepst van elke herboren ziel, het innige besef van ons kindschap, de vreugde van het weten, dat wij door zijn genade leven mogen voor zijn aanschijn. De beschouwing is geen gevoelskwestie, zij is het werk van de drie goddelijke deugden (van die deugden dus welke ons rechtstreeks met God verenigen): de blik van onze geest, te midden van duisternis en aanstormende verstrooiingen standvastig op God gericht, is het geloof, het verlangen is de hoop; en de liefde is de liefde zonder meer.

Wat wij nodig hebben is de moed om in deze houding der ziel te volharden en de zelfverloochening om de schepselen en onszelf te blijven negéren. 1) En rust: geen opwinding, geen opgeschroefd gevoelswerk, geen bezorgdheid, geen inspanning van fantasie en redenerend verstand, geen onnodige bewegingen van de geest, maar een rechtstreeks gaan tot God, een liefdevol schouwen op Hem gericht die de Liefde is en naar wie ons wezen geheel uitgaat, zo wij het met zijn hulp vrij weten te maken en stil, zo wij door de oppervlakte heenstoten tot de kern waarop zijn genade beslag legde. Dit is het werk van onze inkeer bij het inwendig gebed. Het is beter aan God te denken dan over Hem te denken, „Goed is de Heer voor die op Hem hopen, voor iedereen die Hem zoekt” ( Klaagl. 3, 25 ).

6. Vrijdag na de Eerste Zondag van de Advent

Vertrouwen dat nooit moe wordt

„Zij die U verwachten, zullen niet beschaamd worden” ( Ps. 24, 23 ; introitus en graduale van de zondagsmis).

1. Heer, wat is het toch dat ons belet zulk een woord werkelijk te geloven? Konden wij het van ganser harte aanvaarden of liever nog, konden wij het simpel omhelzen als de vanzelfsprekende werkelijkheid die het is, en daarnaar leven in kinderlijk en blind vertrouwen! Waarlijk, aan kinderen behoort het Rijk der hemelen en Gij hebt deze dingen geopenbaard aan de kleinen en eenvoudigen. Hoe gelukkig zijn zij die bij alles wat hun overkomt denken aan uw wil, en deze beschikkingen, hoe hard zij ook treffen, weten te zien als een liefdevolle, vaderlijke voorzienigheid die al wat zij doet ten beste richt. Het gelukkig zijn zij, hoe wijs en hoe groot, deze kleinen! Zij hebben zichzelf vergeten en menselijke berekening voorgoed opzij geschoven. Van hen geldt in hogere zin dat geen haar op hun hoofd wordt gekrenkt, dat engelen hen op handen dragen opdat zij hun voeten niet stoten aan een steen. Hoeveel wonderen hebt Gij verricht om hen te beschermen! En als Gij hen gelijk gewone mensen overleverde aan lijden en nood, hebt Gij hun in zielen het oneindig groter wonder gewrocht van de volkomen overgave aan uw aanbiddelijke wil. Gebroken naar het lichaam, gewond in hun hart, waren zijn onkwetsbaar in de ziel, door liefde met God verbonden. Heer, leer ons vertrouwen en vermeerder ons geloof. Soms laat Gij mij zien dat dit begin en einde is der heiligheid. Het is waarlijk eenvoudig, het is bijna gemakkelijk. Het is een opgeven, een laten varen meer dan een doen of presteren. Wij willen te veel zelf doen, wij willen vooral alles regelen. Wij denken en tobben altijd. Allerlei zorgen verteren ons. „Werp uw bekommernis op de Heer en Hij zal voor u zorgen” ( Ps. 54, 23 ). Wij vergeten die eenvoudige, maar diepe volkswijsheid: De mens wikt, doch God beschikt. En de God die beschikt is een liefderijke Vader die voor zijn kinderen, „voor die Hem liefhebben” alles ten beste regelt (dat is: tot het werkelijk beste, dat wij, mensen, niet weten kunnen).

2. „Zij worden niet beschaamd.” Zij worden niet bedrogen in hun verwachtingen, zij verliezen hun idealen niet. Het leven ontneemt hun die niet, doch maakt ze alleen maar dieper en rijper. Deze mensen worden niet ontmoedigd noch verbitterd. Lijden zij niet? Zijn zij niet bedroefd? Wellicht meer dan anderen. Zien zij altijd helder licht op hun weg? Zij wandelen meestal in duisternis, als door een donkere tunnel. Maar zij raken het spoor niet bijster. Zij twijfelen nooit aan Gods macht en liefde. Zij „geloven in de Liefde”.

Mogen wij, o Jesus, zonder te aarzelen en zonder af te wijken, met dit geloof en dit vertrouwen gewapend, de weg opgaan die tegelijk hard en smal is. De weg van zelfverloochening uit liefde en de weg van het voortdurend gebed. „Tot U, Heer, heb ik mijn ziel verheven” ( Ps. 24, 1 ; introitus). Gij kent ijn verlangen, mijn enig verlangen ondanks alles: tot U te komen. U aan te hangen, U eindelijk trouw te wezen. Ik wil U geen troost vragen. Dat laat ik over aan uw goedheid en uw zorg voor mijn zwakheid. Maar ik vraag U: „Laat mij nimmer van U gescheiden worden. Laat mijn geest immer bij U verwijlen, zij het in duisternis en dorheid, maar trouw en door uw genade sterk. Wees mij nabij en moge ik U nabij blijven, in de korte tijd van deze aardse ballingschap.”

7. Zaterdag na de Eerste Zondag van de Advent

Voor het heil der gehele wereld

Bij de offerande van de kelk bidt de priester: „Wij offeren U, Heer, de kelk des heils, uw goedertierendheid afsmekend, opdat hij voor het aanschijn van uw goddelijke majesteit tot ons heil en dat van de hele wereld met aangename geur moge opstijgen.”

1. Wat de natuurlijke mens moeilijk gelooft, is dat dit opheffen van de beker, in een donkere hoek, in het stille ochtenduur, werkelijk iets te maken heeft met „het heil van de hele wereld” . Het geschiedt wellicht in een kleine kerk door een oud en vermoeid man, en niemand is aanwezig dan enkele kinderen en vrouwen. Buiten, in de grote stad, begint het leven te ontwaken, de geluiden keren terug van elke dag en de duizenden gezichten, strak en bleek, en het geraas van het verkeer, de jacht op bezit of de verbeten worsteling om een naakt bestaan, de schettering van publiciteit, het zacht maar onverbiddelijk lopen der machtsmachines, — alles wat de wereld heet, alles wat gisteren was en morgen zal zijn, haast en onrust, hardheid, leugen en egoïsme. En de zonde. Het vergeten en doodzwijgen, het beledigen en honen en de afkeer van de oneindige God, in duizenderlei vormen. En wanhoop, de hel in het hart. Want het is een satanische dwaling te menen dat alles gewoon verloopt en „natuurlijk”, alsof niet in elke ziel de strijd woedt tussen goed en kwaad, tussen God en de duivel. Niets liever wenst satan dan dat wij geloven zouden in de schijn die wij zelf wel meestal, krachtens gemeenschappelijke samenzwering, over de dingen gespreid houden: dat het zo erg niet is, want iedereen handelt zo en de mensen bedoelen het niet kwaad. Dat het zo erg niet is…

2. Doch God de Zoon, het Woord, door wie alles geworden is, werd mens en leed en stierf. De Heer der glorie nam de slavengestalte aan een vernederde zich tot de dood van het kruis, tot uitboeting „van onze zonden en van die der ganse wereld” ( 1 Joh. 2, 2 ). Jesus Christus, Hogepriester der mensheid, heeft in zich saamgevat de ellende en de zonde der gehele wereld. God maakte Hem tot zonde voor ons, zegt de Apostel, en ons aller misdaad heeft de Zoon Gods gedood. Deze ontzettende realiteit zou onze gemakkelijke rust in stukken scheuren, indien ons geloof niet zo zwak was. Hoe kunnen wij menen dat het zo erg niet is, dat het leven, zoals men dat gelieft te noemen, schoon is en waard om geleefd te worden? Het Bloed van het schuldeloze Lam alleen kan ons redden. Eenmaal zullen aller ogen opengaan voor die werkelijkheid die nu is en eeuwigdurend is: „Zie, Hij komt met de wolken en elk oog zal Hem aanschouwen en zij die Hem doorstoken hebben en alle stammen der aarde zullen zich op de borst kloppen om Hem” ( Openb. 1, 7 ).

3. Hij heeft gewild, dat zijn Offer, enige redding der wereld, onder sacramentele tekenen onder ons zou zijn. Voor God bestaat geen tijd, geen verschil tussen verleden en toekomst. Alles staat voor zijn oog in een eeuwig heden. Voor het aanschijn van zijn majesteit stijgt immer dat ene Offer op met aangename geur, dat onze toegang bevat tot de Vader. Het Lam, geslacht en verheerlijkt, staat vóór Hem. En telkens wanneer óns brood en ónze wijn, door het priesterlijk woord — door Christus' woord — geheiligd, worden opgeheven, opent zich voor ons de deur ten hemel, worden wij opgenomen in dit verlossend mysterie van het Lam dat de wereld met de Vader verzoent. Daarom heeft het eenvoudig gebaar van die priester waaraan de wereld achteloos voorbijgaat en dat zich zonder gedruis of schittering voltrekt, zijn hoge betekenis voor ons aller heil.

„Laat ons trachten onze geest hierop te vestigen. Laat ons trachten — wat zo moeilijk is — alle andere gedachten af te leggen, onze geest te zuiveren van voorbijgaande, tijdelijke en aardse dingen en hem vullen met de beschouwing van de eeuwige Hogepriester en zijn éne, altijddurende Offer; het Offer dat, ofschoon ééns en voor al op Calvarië voltrokken, toch immer blijft en in zijn kracht en genade steeds onder ons tegenwoordig is om altijd opnieuw met dankbaarheid en eerbied herdacht te worden.” 1)

Tweede week van de Advent

8. Tweede Zondag van de Advent

De zachtmoedigheid Gods

„Zalig wie zich aan Mij niet ergert” ( Mt. 11, 6 ; evangelie).

1. Johannes de Doper kwijnt weg in het donker cachot van Machaerus waar de lafheid van Herodes Antipas en de haat van een vrouw hem hebben opgesloten. De zoon van de woestijn en de wijde ruimten in een kerker; de mond die tot boete maande en onvervaard de waarheid sprak, tot zwijgen gebracht. Zijn leerlingen die hem kunnen bezoeken, verhalen van Jesus' optreden, hoe Hij thans de scharen tot zich trekt en alles uitstroomt naar Hem. Maar Hij is geen austere boetgezant, geen streng asceet als Johannes. Hij is „zachtmoedig en ootmoedig van harte”. Het is nog het begin van zijn openbaar leven: hoe gaarne luisteren de mensen naar zijn wonderbaar woord, hoe gaat Hij weldoende rond, als een goede geneesheer hen helend van al hun kwalen. En Johannes denkt na in de eenzaamheid van zijn gevangenis.

Hij is vrij van de afgunst die zijn leerlingen kwelt. Had hij zelf niet gezegd: „Hij moet groter en ik steeds kleiner worden” ( Joh. 3,30 )? Geen twijfel knaagt er aan zijn hart. Hij heeft immers de Geest zien neerdalen over Jesus bij de doop in de Jordaan. Hij weet dat Deze de messias is, de grote Verlosser van Israël. Maar hij begrijpt het niet. De messias zou de Machtige zijn die dopen moest met Heilige Geest en met vuur. „Hij heeft zijn wan in de hand en Hij zal zijn dorsvloer zuiveren: de tarwe verzamelen in de schuur, maar het kaf in onuitblusbaar vuur verbranden” ( Mt. 3, 12 ). Hij zou de hardnekkige zondaars vernietigen en de grote zuivering voltrekken. Hij, de Rechter, zou rechtvaardigheid herstellen op aarde. En nu, niets dan geduld en zachtmoedigheid en verdragen van onrecht. „Zijt Gij de Komende of moeten wij misschien een ander verwachten?” laat hij zijn discipelen aan Jesus vragen. Zijn jeugdige en vurige ziel kan niet langer wachten. Hij ziet zijn einde naderen. Hij is niet be- vreesd voor de dood, maar hij wil vóór het sterven de droom van zijn leven aanschouwen: de heerlijke komst van het Godsrijk en de gerechtigheid hersteld op aarde.

2. De beproeving van Johannes is het kruis van vele edelmoedige zielen, van velen op wie men, evenals op hem, het woord van de psalmist zou kunnen toepassen: „Gij hebt de gerechtigheid lief en haat de boosheid” ( Ps. 44, 8 ). Zij moeten zich het slot van Jesus' antwoord aan Johannes herinneren: „Zalig wie zich aan Mij niet ergert” . Zalig wie in God blijft geloven, ook als hij zijn handelen niet langer begrijpt. Zalig wie het spoor niet bijster raakt, wie blijft vasthouden. „Niemand die in Hem gelooft, zal te schande worden” ( Rom. 10, 11 ).

Deze zachtmoedigheid Gods is een van de diepste mysteries der voorzienigheid. De Heer laat het onkruid opgroeien met de tarwe, ook op zijn meest uitgelezen akkers. Eerst op het einde der wereld „zal de Mensenzoon zijn engelen zenden. Zij zullen uit zijn Rijk alle ergernisgevers verzamelen en hen die ongerechtigheid plegen en ze in de vuuroven werpen. Daar zal geween zijn en geknars der tanden. Dan zullen de rechtvaardigen blinken als de zon in het Rijk van hun Vader” ( Mt. 13, 41-43 ). Maar thans leven wij nog in de periode van Gods lankmoedigheid. Volgen wij Jesus na in het ootmoedig verdragen van onrecht, in het dulden van de zonde die wij niet verhinderen kunnen. God zelf heeft voor ons de dood der misdadigers willen ondergaan. En bedenken wij, hoezeer ook wijzelf Gods barmhartigheid van node hebben. „Of miskent gij de rijkdom van zijn goedheid, geduld en lankmoedigheid en beseft gij niet dat Gods goedheid u aanspoort tot boete en bekering” ( Rom. 2, 4 )?

11. Woensdag na de Tweede Zon- dag van de Advent

De Advent van dit leven

„De God der hope vervulle u met alle vrede en vreugde door het geloof, opdat gij moogt overvloeien van hoop door de kracht van de Heilige Geest” ( Rom. 15, 13 ; epistel van de Zondag). De figuren die de Kerk ons in deze weken voor ogen stelt, zoals Isaias de profeet en Johannes de boetgezant, zijn de gestalten van de grote geduldigen, van de sterke, hopende zielen van het Oude Verbond , die bijna allen stierven zonder het heil te aanschouwen, maar niet wankelden in hun rotsvast vertrouwen op God. Onder hen neemt Maria, de gezegende Maagd en Moeder Gods, de eerste plaats in. De moederlijke verwachting van de geboorte van haar Kind verdubbelde het verlangen naar de Heiland der wereld.

1. Zo moet ook de houding van onze ziel in deze tijd er een zijn van hoop en verlangen, van smachtend uitzien naar de komst des Heren door zijn genade, naar de komst van het Rijk Gods op aarde, naar de uiteindelijke en definitieve openbaring van het Koninkrijk bij de Verschijning van Jesus op het einde der tijden. Voor ons persoonlijk komt de Heer in ons sterven. Eerst in de hemel „is God voor ons gekomen”, wanneer de Bruidegom de trouw wachtende ziel in zijn eeuwige feestzaal heeft binnengevoerd. Want ons hele leven is adventstijd. Het is een wachten op de komst van God, onze Rechter en onze Verlosser: „heft uw ogen op, want zie, uw verlossing is nabij”

Zij wij wel voldoende doorgedrongen in de zin van die vele gelijkenissen waarin de Meester zelf spreekt over de waakzaamheid en onze levensduur vergelijkt met een nacht die voorbijgaat, een waakstonde, een in het donker wachten op de komst van de Heer? Zó is ons leven. Het is maar voorbereiding, iets voorlopigs. Het moet een waakzaam uitzien zijn, een hoopvol verwachten en somtijds een smachtend en smartelijk verlangen. Dat is er het wezen van. En als wij menen dat het anders is, bedriegen wij onszelf. Het aardse leven is een droom, de dood zal het ontwaken zijn, het begin der werkelijkheid.

2. Het is onze grote fout dat wij ons dit eigenlijke wezen van ons leven als voorbijsnellende voorbereiding niet bewust zijn. Wij hopen niet echt en wij verlangen niet waarachtig, omdat wij niet ontberen, omdat wij de naaktheid der ziel niet ervaren. Wij vinden het zó wel goed. Want wij gaan op in het aardse, omdat wij niet, zoals het slotgebed het toch voor ons vraagt, „de aardse dingen verachten en de hemelse beminnen” 1). Onze geest is gevangen in duizend kleinigheden, zorgen, angsten, verlangens, genietingen, eerzucht, zelfzucht. Wij zijn niet leeg. Pas als de leegte er is en de woestijn in ons, kan de honger ontstaan, het werkelijke verlangen naar God dat de heiligen kenden.

Zalig de zielen die naar Jesus' woord hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, die Hij in zulk een dorheid en duisternis dompelt dat geen aards voedsel hun meer smaakt.

„De tijd is kort. Dat daarom ook zij die een vrouw hebben, leven alsof zij er geen hadden; en die wenen alsof zij niet weenden; en die blij zijn alsof zij niet blij waren en die kopen alsof zij niet bezaten en die de wereld gebruikt alsof hij er niet van genoot. Want de gedaante van deze wereld gaat voorbij. En ik verlang dat gij zonder bezorgdheid zijt …” ( 1 Kor. 7, 29-32 ). En als de Apostel niet schroomt zo te spreken over het huwelijk, hoeveel te meer geldt het dan van de nietigheden die ons gemoed plegen te verontrusten? Eerst deze houding der ziel maakt ons enigermate een woord begrijpelijk als dat van Teresia van Avila: „of lijden of sterven”. Het leven heeft dan geen zin meer dan die van arbeiden en dulden voor Jesus; anders is het sterven of, zoals Sint Paulus het weer zegt, het heengaan om met Christus te zijn, heel veel beter.

12. Donderdag na de Tweede Zondag van de Advent

De deugd van de hoop

De grote gave die wij met de Kerk in deze weken van voorbereiding, beeld van ons leven, van God willen afsmeken, is derhalve die gesteltenis der ziel waarin wij leven in hoop. Zulk een leven heeft zijn aparte psychologie. Wie met goede reden een groot geluk verwacht, is blij gestemd en hij wordt wat onverschillig voor al het andere, voor alles wat niet samenhangt met de geheime hoop die zijn ogen glanzen doet. Hij kan ook niet goed begrijpen waarom anderen zich over betrekkelijke kleinigheden zo druk maken. Hij kan veel meer verdragen dan gewoonlijk. Soms is hij zelfs verstrooid en vergeetachtig. Hij begint „onthecht” te worden… Zo werkt de hoop, indien zij echt is ene levend. Wellicht kunnen wij hiernaar enigermate afmeten, in hoeverre de goddelijke deugd van hoop in ons vruchtbaar en werkzaam is. Want het geluk dat wij verwachten mogen, gesteund door geen geringere waarborgen dan Gods liefderijke roeping en de prijs van Jesus' bloed, is geen ander dan de hemelse heerlijkheid. Ons die verlost zijn mag de vreugde van de Geest, die met smart en verdrukking gepaard kan gaan ( 1 Thess. 1, 6 ), niet verlaten. Zij wie de toekomstige goederen door God zijn beloofd, moeten alles kunnen verdragen. „Met blijdschap hebt gij het verduurd dat men uw goederen roofde, daar gij weet dat u een beter en blijvend bezit te wachten staat” ( Hebr. 10, 34 ). En zij die zich Gods hemelse roeping bewust zijn, worden wat onverschillig voor de dingen der aarde. Onthechting begint te groeien, niet geforceerd, maar als van zelf door de volheid van een verwachting die andere begeerten geleidelijk en zachtjes wegduwt, door een soort bovennatuurlijke leefkracht. Deze houding der ziel is het die de laatste woorden van het epistel van de Zondag zo prachtig tot uitdrukking brengen: „De God der hope vervulle u met alle vrede en vreugde door het geloof, opdat gij moogt overvloeien van hoop, door de kracht van de Heilige Geest” ( Rom. 15, 13 ). Er is een waarachtige levensvreugde mogelijk voor de christen, maar zij komt voort uit het geloof en uit de hoop, uit het geloof in God die wij nog niet aanschouwen en de hoop op de hemel die wij nog niet bezitten. Het christelijke leven is een leven in hoop. Hij wiens hart voldaan is, wiens ziel niet openbloeit in verlangen en heimwee naar God, is nog geen volmaakte christen.

De functie van de onthechting bestaat hierin dat zij ons in dit korte leven (geleidelijk) als in een woestijn moet voeren, in een barre wildernis die roept om Jesus, de Bron van het levende water. In het vagevuur vergaat de ziel letterlijk van verlangen naar God, omdat er dan niets is dat de aandacht van Hem afleidt, omdat heel het bewustzijn op Hem alleen is gericht, omdat het eindelijk de dingen ziet zoals zij zijn. Door waarachtig geloof en standvastige hoop zullen zij die naar de volmaaktheid streven, reeds vóór hun sterven leven als in een vagevuur: de goddelijke deugden, door de genade tot snelle wasdom gerijpt, bevatten en bewerken een grondige loutering van onze geest. Ik zou deze loutering de positieve onthechting willen noemen, omdat zij haar (schijnbaar) negatief uitwerksel, de zuivering van onze affecten, bereikt, doordat zij onze ziel vervult met de volheid van de liefde voor God en de mensen. Deze is ook de enig ware onthechting, een, die niet voortkomt uit angst of kleinmoedigheid, noch uit afkeer van Gods stoffelijke schepping.

Kunnen wij dit uit onszelf bereiken? Onmogelijk. De Apostel zegt: „dat gij moogt overvloeien van hoop in de kracht van de Heilige Geest” . Zulk een volkomen hoop is de grote gave van God aan zijn uitverkorenen, waarom wij onophoudelijk, met nederigheid en vertrouwen, moeten smeken.

13. Vrijdag na de Tweede Zondag van de Advent

Lijden met Christus

Al is de Heer in zijn glorie verheven boven alle pijn en alle smart, zijn gezegend lijden leeft onder ons voort. Niet enkel op mystieke wijze door het offer der mis, dat de „herinnering van zijn passie” bevat en er de rijke vruchten van uitdeelt. Ook op een tastbare wijze door het leed der mensen die met Hem verbonden zijn. Sint Paulus kon zijn eigen lijden beschouwen als een aanvulling van Jesus' smarten, niet van hun verdienende of voldoenende waarde, maar als bijdragend tot de som van het lijden die God voor de Kerk, Hoofd en leden, heeft vastgesteld.

Als een mens lijdt, is het Hem niet onverschillig, want Hij is het Hoofd der gehele mensheid. Wij stonden tegenover het lijden hoogstens met machteloze deernis. Zelfs de heilige schrijvers van het Oude Testament kenden geen heul voor deze kwaal; het lijden der vromen stak als een angel in hun vlees en verbitterde hen. Maar Jesus is gekomen en de smart van de mens Jesus heeft alle smart gewijd. Hier ligt de diepe grond van de heiligheid van het medelijden, zoals alleen de christenen het kennen. De lijdende mens heeft zijn onvervreemdbaar recht op eerbiedige deernis die niet berust op sentimentaliteit, maar op de wonden des Heren. Jesus heeft over de heidense wanhoop van de smart gezegevierd door zelf het lijden in te gaan. Hij trad die donkere tunnel binnen en de duisternis heeft Hem geheel omgeven vóór Hij de Hem toekomende glorie inging. Jesus heeft het lijden niet overwonnen op afstand. Hij heeft de ban niet gebroken als een tovenaar door zijn spreuk, maar door als een ellendig mens te bezwijken onder het kruis. „In zwakheid wordt Gods kracht volkomen” ( 2 Kor. 12, 9 ).

En nu vraagt Hij ons dat wij lijden willen met Hem. Dit behelst twee dingen. Het eerste is dat wij niet lijden als heidenen die de smart zo lang mogelijk negeren en als dat niet langer gaat, geen weg weten met het vreemde element dat in hun leven niet past. Dat wij het lijden zien als wezenlijk deel van het christelijk bestaan. Dat wij er raad mee weten, en goede raad. Dat het ons niet door verbittering (of door morrende en halve onderwerping) van Hem verwijdert, maar integendeel inniger met Hem verenigt. En bedenk: ook het geringste lijden is goed genoeg voor Hem. Zijn liefde weet uit alles vrucht te trekken, indien wij slechts blijven in Hem en nederig genoeg zijn om met een glimlach van Hem te aanvaarden dingen als slecht weer, een pijnlijke kies en het belachelijke figuur dat wij, gelukkig, allen ooit slaan. Hoe zoudt gij het zware kruis aanvaarden, als gij niet hebt geleerd in het kleine leed de hand des Vaders te herkennen?

Het tweede is dit: Jesus vraagt dat ook indien het eigen leven ons niet zwaar valt, wij onze ogen niet sluiten voor het leed der anderen. Dat wij medeleven met het immense lijden der mensheid. Dat wij niet door een fictie van onze geest en door verharding van het hart ons trachten op te sluiten in een toren van egoïstisch isolement. Onwerkelijk is zulk een houding, want ook aan onze deur zullen lijden en dood niet voorbijgaan. Maar bovenal : wij moeten met geloof en liefde midden in de werkelijkheid staan die is: het mystieke en lijdende Lichaam van Christus.

„Zalig zij die treuren.” „Weent met de wenenden” ( Rom. 12, 15 ). „Niemand van ons leeft voor zichzelf. Want zo wij leven, leven wij voor de Heer en zo wij sterven, sterven wij voor de Heer. Of wij dus leven of sterven, de Heer behoren wij toe” ( Rom. 14, 7.8 ). Verenigen wij onophoudelijk onze eigen smart en het leed der mensen met het eeuwigdurende offer des Heren. Ons lijden is van zijn zalig lijden het aardse verlengstuk, dat door het Lam voor de troon des Vaders wordt geheven en geheiligd.

14. Zaterdag na de Tweede Zondag van de Advent

Jeruzalems heil

„Jerusalem, rijs op, bestijg de hoogte en aanschouw de vreugde die God u zendt.” ( Bar. 5, 5; 4, 36 ; communio van de Zondag).

De profeet spreekt in de naam van God tot de heilige stad die verweesd en verlaten ligt, beroofd van haar luister, nu haar edelste zonen en de rijkdom van Gods huis zijn weggesleept naar de ballingschap van Babylon. Hij troost haar: het einde van de smaad en de ellende is nabij. Zij moet de Olijfberg beklimmen en „haar blikken slaan naar het Oosten”. Zij moet „oprijzen” uit haar vernedering en „de hoogte bestijgen”. Dan zal zij aan de verre horizon haar heil zien naderen, „de vreugde die God haar zendt”: haar kinderen keren weer uit het vreemde land. Zij die zich verlaten waande wordt weer vruchtbare moeder van vele zonen. Haar glorie zal glanzen over de aarde, de luister des Heren zal haar licht zijn.

Zó voelt zich de Kerk, onze Moeder, het geestelijke „Jerusalem van omhoog”, in de tijd van de Advent. Elk jaar opnieuw droomt zij van het „zalig visioen des vredes” dat haar eigen lot is en haar goddelijke bestemming. Ook zij is verlaten en verweesd, zolang haar heil uitblijft en de Heer nog komende is. Het is waar: zij is de vreugdenrijke en vruchtbare Bruid des Heren, de Verlosser is gekomen. Maar zij verplaatst zich elk jaar enige weken in de tijd der voorbereiding, in de tijd der vurige verwachting, als was de Heer nog niet gekomen, om zo de herdenking van zijn komst op aarde des te inniger te vieren. En wél symbolisch is deze Advents-stemming. Want zij, de Moeder van vele volken, de Kerk uit Joden en heidenen, gedenkt met smart de kinderen die haar kinderen niet willen zijn. De Stad Gods rouwt om haar zonen die verre verblijven van haar zalige pleinen; de schaapstal staat open voor de kudden die haar grazige weiden versmaden. Zij heeft vruchten des levens voor alle mensen, maar haar gaven worden verworpen. Hoe smartelijk voelt zij dit gemis, – en hoe smartelijk wordt dit geaccentueerd in de radeloosheid van deze tijden! En haar laatste en grootste, alles omvattende en alles in zich sluitende onvoldaanheid is geen andere dan het kreunende verlangen der kinderen Gods naar het volmaakte zoonschap, niets anders dan de vurige verzuchting der Moeder en der kinderen naar de komst van het Godsrijk. „De Geest en de Bruid roepen: „Kom!”” ( Openb. 22, 17 ).

Ach, daar is de goddelijke belofte die niet wankelt. Bij tijden wordt ons geloof bijna een zien: „Aanschouw de vreugde die God u zendt”. En bij tijden is ons geloof niets dan duisternis, een laatste vasthouden aan Gods woord dat blijft in eeuwigheid, overwoekerd als het lijkt door al het wee en al het kwaad van deze wereld en gedragen door een zo broos creatuur, een sidderend riet als onze zwakheid is. Scharen wij ons rond de Stad Gods, schuilen wij weg in de schaduw van onze Moeder, het hemelse Jerusalem. Geloven wij in de belofte Gods. Ach, „de vreugde die de Heer ons zendt” . Welke vreugde, Heer? Uw komst en de volmaakte gemeenschap der heiligen. Geef ons geduld en geloof. Geef ons te volharden bij U. Geef ons uw Kerk te dienen en haar heil, uw glorie, te verkondigen aan allen die gezeten zijn in duisternis en schaduw des doods.

Onbevlekte Ontvangenis

9. Onbevlekte Ontvangenis der Heilige Maagd 1)

Gij zijt geheel schoon

„In het hooglied zingt men over haar: „Omheinde hof, verzegelde bron, uw gaven zijn een paradijs.” Waarlijk, een lusthof is zij, waarin alle bloemen bloeien en alle geuren van deugden waaien, en zó omheind, dat hij door geen arglistig bedrog geschonden of geschaad kan worden. Een bron verzegeld met het zegel der ganse Drieëenheid” ( Sint Hieronymus ; vijfde les der metten).

1. Heden vieren wij het geloofsgeheim van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria, die haar eerste voorrecht was in tijdsorde en de grondslag van haar volkomen zondeloosheid en heiligheid. Met de Kerk zingen wij heden de Bruid van de Heilige Geest toe: „Geheel schoon zijt gij en geen vlek is in u” . Dit voorrecht betekent immers dat zij de vloek der erfzonde niet heeft gekend en vanaf het eerste ogenblik van haar bestaan geheel vrij was van elke zondesmet. Op haar zijn Sint Paulus' woorden in volle werkelijkheid van toepassing: „dood aan de zonde, levend voor God in Christus Jesus, onze Heer” ( Rom. 6, 11 ). Door het voorrecht der Onbevlekte Ontvangenis was haar ziel altijd geheel geopend voor Gods genadewerking die noch in haar natuur noch in haar wil enige belemmering vond. Als een kristallen glas was zij, dat geheel doorzichtig is voor fonkelend zonlicht, een volkomen spiegel der Godheid zonder de geringste vlek, die de glans zou verminderen. Want in ons ontmoet Gods genade veel weerstanden: de erfzonde, de persoonlijke zonden, de sporen daarvan ook nadat zij zijn vergeven, het verborgen egoïsme en vele andere belemmeringen die eerst in het vagevuur geheel zullen worden weggenomen. Maar Maria's ziel was als een gaaf en soepel snareninstrument waardoor de adem van Gods Geest kon spelen om er een hemelse muziek aan te ontlokken. In haar vond Gods oneindige liefde niet de geringste weerstand, maar alleen een volkomen ontvankelijkheid en overgave, door zijn macht geschapen. Bruid van de Heilige Geest, was zij een gesloten tuin, een lusthof voor God, een geestelijk paradijs. De Kerkvaders putten zich uit in vergelijkingen en beelden om enige uitdrukking te geven aan deze wonderbare, bovennatuurlijke schoonheid.

2. Dit voorrecht is, zoals alle privileges der heilige Maagd, geordend tot en ondergeschikt aan haar goddelijk Moederschap, opdat zij de waardige Moeder zou zijn van Gods Zoon. Dat is haar gloriekroon waarin alle andere genaden pronken als edelstenen. Dat was haar grote roeping waartoe al het andere dient of waaruit het voortvloeit: haar onbevlekte ontvangenis, haar zondeloosheid, haar eeuwigdurende maagdelijkheid, haar opneming ten hemel. Hoe kon de Moeder van de Verlosser ook maar één ogenblik onder de macht staan van satan, en onderworpen zijn aan de zonde? Hoe moest dat lichaam waaruit Jesus zou geboren worden, in alle opzichten onbesmet zijn! Hoe moest die ziel die één zou zijn met Hem als geen andere, vanaf het begin zijn geheiligd met volheid en genade! Laten wij met bewondering en vreugde deze schoonheid en glorie beschouwen. Gaudeamus omnes in Domino…

3. Want God heeft Maria deze verheven voorrechten ook geschonken om ons. Bij de bewondering moet zich dankbaarheid voegen. Evenzeer als Jesus mens geworden is om ons, evenzeer is zijn Moeder de onze geworden. Zij die naar het vlees Moeder werd van het Hoofd, werd naar de geest Moeder van alle ledematen. „Wie Mij vindt, vindt het leven en heil bij de Heer” ( Prov. 8, 35 ; epistel). Een moeder is toch allereerst moeder, omdat zij het leven schenkt. De genade is het leven der ziel. Jesus' genaden gaan door Maria's hand. Wat is „natuurlijker” dan dat wij haar kinderen willen zijn, dat wij haar blij en vertrouwvol als onze Moeder erkennen? Zo willen wij onze toewijding aan Maria zien en beleven. Vrijwillig en van harte vertrouwen wij ons aan haar toe, voorzeker ook voor alle tijdelijke nood, maar bovenal voor het geestelijke en hemelse, opdat zij onze zielen zuiveren moge en ons iets mededelen van haar onvergelijkelijke reinheid. Goedertieren, getrouwe en machtige Maagd, bid voor uw kinderen.

10. Onbevlekte Ontvangenis der Heilige Maagd

De dank der Moeder Gods

„Komt en luistert en ik zal u verhalen, u allen die God vreest, hoe grote dingen de Heer aan mijn ziel heeft gedaan” ( Ps. 65, 16 ; introitus van de vigilie).

1. De gezegende Maagd en Moeder Gods Maria heeft niet alleen in diepe nederigheid Gods weldaden ontvangen. Zij heeft met de deemoed een hartelijke en God erende dankbaarheid verbonden. Welke woorden vinden wij van haar in de Schrift vermeld? Slechts weinige, maar stuk voor stuk gunnen zij ons een blik in haar innerlijk. Daar is het woord dat getuigt van liefde voor haar door God gewilde maagdelijkheid: „Hoe zal dit geschieden, daar ik geen man beken?” — bijna onmiddellijk gevolgd door dat andere van volkomen onderwerping aan het goddelijke raadsbesluit: „Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar uw woord” ( Lk. 2,48 ); — en een woord van deernis ook met de gewoonste noden der mensen: „Zij hebben geen wijn meer”, tezamen met dat andere dat zij immer blijft spreken: „Doet al wat Hij u zeggen zal” ( Joh. 2, 3-5 ). Maar deze alle tezamen bereiken niet de omvang van haar grote dankhymne, het Magnificat. De lof Gods overheerst al het andere. Maria heeft de boodschap van de engel aanhoord en haar fiat uitgesproken. Het wonder der menswording heeft zich in haar schoot voltrokken. Zwijgend, in diepe stilte en ingetogenheid, heeft zij „het zegel der Drieëenheid” ontvangen. Zelfs met Sint Jozef heeft zij niet gesproken; een engel moet hem later inlichten. „Met spoed gaat zij naar het gebergte”, waar Elisabet woont, om nederige diensten te bewijzen. Zij is van God Vervuld. Haar reis is één gebed. Zij heeft geen oog en oor voor wat rond haar gebeurt. Zij zwijgt. Maar als Elisabet, door Gods Geest verlicht, haar begroet als degene die zij is, „de Moeder van haar Heer”, dán en dan eerst verbreekt zij de stilte en haar eerste woord is de lof Gods: „Mijn ziel verheft de Heer en mijn geest jubelt in God, mijn Heiland, want Hij heeft neergezien op de geringheid van zijn dienstmaagd” ( Lk. 1, 46-58 ). Als zij eindelijk spreekt en spreken móet over zichzelf, dan nog is haar spreken louter verheerlijking Gods en een wegcijferen van zichzelf. Zij spreekt zoveel mogelijk in de heilige woorden van het Oude Verbond en prijst God, „die machtig is en heilig en barmhartig” en in haar zijn volk gedenkt.

Wel mag de Kerk haar woorden in de mond leggen: „Ik wil U verheffen, o God” ( Ps. 29, 2 ; introitus) en in de communio zeggen: „Roemrijke dingen zijn van u gezegd, Maria, want Hij die machtig is, deed grote daden aan u.” Haar zwijgen werd een spreken en haar spreken was een loven van God en die lof zwol aan tot een machtig en eeuwig koor. In waarheid, zalig hebben u geprezen alle geslachten en God verheerlijkt in u!

2. „Ik zal u verhalen die God vreest.” De vromen worden door Maria ingewijd in haar mysterie. Haar kennen is Jesus kennen en dieper doordringen in het geheim der verlossing. Hun die nederig en ingetogen zijn openbaart zij Gods wonderen, hun die met haar zeggen: „Zie de dienstmaagd des Heren” , die met haar verborgen bidden tot God en de stilte beminnen.

In het geheim heeft God zijn grootste wonderen aan haar gewrocht, ook het mysterie dat wij heden vieren. In de stilte van het gebed mogen wij proeven hoe zoet de Heer is en doordringen in de kennis van Moeders heerlijkheden, om zó met haar woorden en met haar hart God te verheerlijken die grote dingen deed. „Magnificat anima mea Dominum”…

Derde week van de Advent

15. Derde Zondag van de Advent

Vreugde in de Heer

„Broeders, verheugt u in de Heer, nogmaals verheugt u!” Het zijn de beginwoorden van het epistel die, in de introitus herhaald, de naam hebben gegeven aan de derde Zondag van de Advent en het karakter van vreugdevolle verwachting van Zondag Gaudete bepalen. „Uw minzaamheid worde aan alle mensen bekend”: een eerste gevolg van die christelijke vreugde is beminnelijkheid tegenover allen zonder uitzondering. „De Heer is nabij”: het grote motief van onze blijdschap. „Weest over niets bezorgd” : een ander gevolg der vreugde in de Heer. Geen angstige zorg, geen „bezorgdheid” mag ons kwellen, zo wij blijmoedig op God vertrouwen en Hem als eenvoudige kinderen „al onze wensen kenbaar maken door gebeden en smekingen tegelijk met dankzegging” (die Paulus nooit vergeet) ( Phil. 4, 4-6 ; epistel).

1. Waarin bestaat die zuivere vreugde in de Heer? Zien wij eerst waarin zij niet bestaat. Waaruit komt gewoonlijk onze blijdschap voort? Vindt zij niet bijna altijd haar oorsprong in ons zelf veel meer dan in Jesus? Rekenen wij niet vrijwel immer van onszelf uit, niet vanuit de Heer en zijn belangen? En zijn het niet vooral de tijdelijke en tastbare dingen van onszelf die ons blij maken? Wij zijn gemakkelijk en spontaan verheugd, omdat wij promotie maken, omdat ons een financieel buitenkansje te beurt valt, omdat ons een gezellige avond wacht, omdat wij de genegenheid van een mens hebben gewonnen, omdat kunst of wetenschap onze geest bekoren. Het zij verre dat wij deze vreugden als zondig zouden beschouwen (want over de eigenlijk zondige genoegens willen wij zwijgen), maar zij zijn toch zonder meer niet de christelijke blijdschap waarvan de Apostel spreekt.

2. Wat Sint Paulus bedoelt, is, zonder dat daarom menselijke vreugde wordt uitgesloten ( „houdt uw aandacht gevestigd op al wat waar, op al wat edel, rechtvaardig, rein, liefelijk en welgevallig is, op al wat deugd heet en lof verdient” , Phil. 4, 8 ), toch iets van hoger gehalte. Hoogste en ten slotte enige vreugde van de Apostel is „heen te gaan en met Christus te zijn”, wat „veel en veel beter is” zelfs dan apostolische arbeid ( Phil. 1, 22. 23 ). De geheel reine vreugde op aarde, de ware „blijdschap in de Heer” kan dus slechts bestaan in betrekking tot deze laatste en definitieve vreugde van de hemel: zij is, op een of andere wijze, uitzicht en vaste hoop op de eeuwige zaligheid, voorsmaak van het zijn bij de Heer. „In hoop zij wij verlost” ( Rom. 8, 24 ), ons leven op aarde is een leven in hope méér dan in bezit, al hebben wij reeds de „eerstelingen des Geestes” ontvangen. Maar „deze hoop wordt niet beschaamd, omdat de liefde Gods in onze harten is uitgestort door de Heilige Geest die ons geschonken is” ( Rom. 5, 5 ). Onze hoop is in de Heer en niet gebouwd op mensen. Daarom kan zij vaste basis zijn van onverwoestbare vreugde, te midden van strijd en smart. En deze christelijke blijdschap weet de aardse vreugde, zonder haar te vernietigen of te denatureren, haar verheffend in zich op te nemen. Zegende de Heer niet de kinderen en prees Hij niet de bloemen des velds, Hij, die het huwelijk verdedigde en verhief? En in de geestelijke eredienst der Kerk looft de hele schepping Gods naam.

3. Wie is waarlijk verheugd tenzij hij die bemint? Liefde schenkt blijdschap, zelfs in het lijden. Dit is het geheim van de vreugde der heiligen. Zij waren blij gestemd te midden van hun kwellingen, omdat zij Jesus liefhadden en wisten, dat zij daardoor als ware vrienden aan Hem gelijkvormig werden. Dit is een onaardse vreugde, die zichzelf vergeten heeft.

16. Maandag na de Derde Zondag van de Advent

Wie zijt gij?

Wij kunnen deze vraag die de farizeeën in het evangelie ( Joh. 1, 19 ) met weinig edele bedoelingen aan Johannes de Doper stelden, zeer nuttig onszelf voorbehouden. Wat is de mens en wat is de deze mens die ik ben? Het antwoord moet altijd die eigenaardige tweeslachtigheid insluiten die de mens naar zijn wezen eigen is. Pascal sprak van het denkend riet. „De mens is slechts een riet, het zwakste in de natuur; maar hij is een denkend riet. Het is niet nodig dat het heelal zich wapent om hem te vernietigen; een damp, een waterdruppel is voldoende om hem te doden. Maar al zou het heelal hem verpletteren, dan nog zou de mens superieur zijn aan hetgeen hem doodt, omdat hij wéét dat hij sterft en de overmacht kent die de natuur over hem bezit; het heelal weet daarvan niets.” Ook als wij de mens beschouwen in het licht van Gods aanschijn, blijft hij die wezenlijke tweeslachtigheid behouden.

1. Wat is de mens? Niets en zonde. Dit antwoord klinkt hard en eenzijdig. Toch bevat het de zuivere waarheid over de mens, zoals hij uit zichzelf is. O heilzame bron van eeuwige vernedering voor het aanschijn der goddelijke majesteit! De mens is schepsel, dat betekent: een wezen wie uit zichzelf niet het zijn, maar het niet-zijn eigen is. En hij is de gevallen mens, met de erfzonde geboren, tot het kwade geneigd en in vele dingen zondigend dag op dag. Alleen het kwaad kan ik volledig mijn eigendom noemen, de wrange vrucht van mijn misbruikte vrijheid waaraan God geen deel heeft. Als ik eerlijk wil zijn — als ik eerlijk kón zijn en mijn binnenste doorschouwen zoals God mij ziet en zoals ik mijzelf zal zien in het klare licht van zijn oordeel, mijn daden, mijn beweegredenen, mijn woorden, gedachten en wensen — hoe zou ik huiveren! „Heer, als Gij op ongerechtigheden acht slaat, Heer, wie zal dan bestaan” ( Ps. 129, 3 )? Wij menen dat de heiligen vroom, maar onwerkelijk overdrijven, wanneer zij zichzelf genadeloos beschuldigen en als grote zondaars beschouwen. God gave dat het overdrijving was. Moeten wij niet veeleer bedenken dat zij met hun bovennatuurlijke helderziendheid de geestelijke werkelijkheid waarnemen zoals zij is, veel scherper dan wij die leven op indrukken en sensaties? Heer, wees mij zondaar genadig.

2. En toch, tegelijkertijd is deze mens kind van God, verlost door Jesus' Bloed, tempel van de Heilige Geest, geroepen tot de hemelse glorie en de opstanding in heerlijkheid. Waarlijk, wij „dragen een schat in aarden vaten”, en deze „verhevenheid is het werk van Gods kracht, niet van ons” ( 2 Kor. 4, 7 ). Misschien zijt gij religieus, de Heer toegewijd in leven en dood voor de strijd om de volmaaktheid, bruid van Jesus. Wellicht zijt gij priester of wilt het worden: middelaar tussen God en zijn volk voor de dingen van God, een wankel riet, een mens van het „maaksel dat de Heer kent” ( Ps. 102, 14 ), maar een die elke morgen het onbevlekte Lam in zijn handen draagt. Christen zijt ge, „geliefde Gods, heilig, uitverkoren” ( Rom. 1, 7 enz. ) toegerust met de „roeping van omhoog” ( Phil. 3, 14 ).

3. Zulke uitersten raken elkaar in onze ziel: het vlees en de geest, de oude mens en de nieuwe schepping, de hemelse roeping en de lokstem van de wereld, de „vreugde in de Heer” en de weeën van dit tranendal. Heer, kom onze zwakheid te hulp. Moeder, mogen wij door uw voorspraak „gestorven aan de zonde, leven voor God in Christus Jesus, onze Heer” ( Rom. 6, 11 ).

17. Dinsdag na de Derde Zondag van de Advent

De nabijheid van Christus

Hoe vurig verlangt de Kerk naar de komst van de Heer! De verzuchtingen der oud-testamentische zangers en profeten, hun kreten om hulp, hun visioenen van heil, heel de rijkdom van de grote messiaanse verwachting benut zij in deze tijd van de Advent met volmaakte kunst om uiting te geven aan haar eigen zielsbegeren. „Wek uw macht op, o Heer, en kom ons redden” ( Ps. 79, 3 ; graduale). „Roep luide: kleinmoedigen, weest sterk en niet langer bevreesd. Ziet, onze God zal komen en ons bevrijden” ( Is. 35, 4 ; communio). Maar haar grote leuze voor deze week, de roep waarmee zij onze lauwe harten wekt, is ontleend aan de woorden van de Apostel: „De Heer is nabij!” ( Phil. 4, 5 ; invitatorium, introitus, epistel). De Kerk bedoelt dit allereerst in de gewone zin van de tijdelijke nabijheid van het kerstfeest, dat op de derde Zondag zoveel dichter bij is dan in het begin van de Advent. Doch zij wil tevens een ander nabijzijn beduiden, de volheid van het heil, dat nui binnen het bereik van de gelovige ziel is gekomen, indien zij met de Kerk deze eerste weken heeft verzucht en verlangend uitgezien.

1. „De Heer is nabij.” — De Apostel en zijn lezers dachten bij deze woorden zeker aan de glorieuze wederkomst van de verrezen Zaligmaker op het einde van de tijd om de goddelozen te straffen en de uitverkorenen te verheerlijken en mét Hem op te voeren naar een eeuwig samenzijn. Deze komst van Christus is voor ieder afzonderlijk in feite en in hoofdzaak gegeven met het uur van de dood. Onmiddellijk na het sterven immers worden wij door de Heer geoordeeld en wordt ons eeuwig lot beslist. De Heer is nabij, de Rechter met het strikte oordeel, want ieders dood is nabij. En ieder ogenblik komt dit uur nader, iedere dag brengt ons dichter bij de Heer en het genadeloze licht van zijn oordeel, maar ook, zo zijn genade ons bewaart, bij het vernemen van de dierbare stem die wij zullen herkennen zonder haar ooit te hebben gehoord: Welaan, gij goede en trouwe knecht, gij waakzame maagd, gij kind van het hemelrijk … Het leven is kort en onherroepelijk. De Heer is nabij.

2. Doch nu reeds, vóórdat de Heer ten oordeel komt, is Hij zijn getrouwen nabij. (Hoe zouden wij trouw kunnen zijn, indien Hij ons niet ter zijde stond?) Ook hiervan spreekt het epistel in die prachtige zin aan het slot: „De vrede Gods die alle begrip te boven gaat, zal uw hart en verstand bewaren in Christus Jesus, onze Heer” ( Phil. 4, 7 ). De innerlijke vrede van Christus, rijpe vrucht van de „vreugde in de Heer”, is zo groot en sterk dat hij alle natuurlijk begrip te boven gaat. Hij is verenigbaar met strijd en onrust buiten ons. Wanneer God hem in volheid schenkt aan de wil die leert immer inniger zich te voegen naar en samen te smelten met de zijne, zal hij ons innerlijk, „ons hart en ons verstand”, bewaren, „gevangen houden” (zoals er eigenlijk staat) in Christus Jesus, onze Heer. Zoete gevangenschap! Zalige banden voor geest en hart die niet meer willen noch kunnen afwijken van Hem die ons leven en onze liefde is. Neem ons zó gevangen, Jesus, opdat wij U nooit verlaten en nimmermeer van U gescheiden worden. Wees ons nabij, opdat onze geest U nabij blijft tot Gij komt om ons vrij te spreken in het oordeel en mee te voeren naar uw onverliesbaar heil.

18. Quatertemperwoensdag van de Advent

God met ons

Wanneer de Advent zijn volheid heeft bereikt, plaatst de liturgie in het middelpunt van onze aandacht haar, die de ganse heilsverwachting van het Oude Testament in zich samenvat, de gezegende Maagd en Moeder Gods. Zij neemt in heel deze tijd, die bij uitstek de mariale tijd is van het kerkelijk jaar, een voorname plaats in. In haar komen alle lijnen tezamen van de grote verwachting die in en door haar vervuld gaat worden. Het evangelie van de mis bevat het eenvoudige en altijd weer ontroerende verhaal van de boodschap des engels dat in de loop van het jaar meermalen zal terugkeren. Het epistel verplaatst ons in de grijze oudheid van Israëls geschiedenis, in de tijd van Isaias. Daarom ook is deze profeet zo dierbaar aan het christelijk bewustzijn, omdat hij de wereld de eerste klare aankondiging heeft geschonken over de Moedermaagd. In het duister van een moeilijke tijd, nog eeuwen vóór de vervulling, terwijl de ware godsdienst slechts leeft in dat onbeduidende volk, verloren tussen grootmachten, en ook daar door ongeloof van velen en bedreiging van buiten gevaar loopt, klinkt zijn sterke stem: „Zie de Maagd zal ontvangen en een Zoon baren en zijn naam zal zijn Emmanuel” ( Is. 7, 14 ).

1. Emmanuel: het heimwee der eeuwen en het verlangen der oeroude heuvelen: God met ons. Het heil verscholen in een verre toekomst en als vastgehecht aan een zo broze draad: de Maagd. Het meisje, kuis en eenzaam, tot wie de engel zeggen zal: „De Heer is met u.” Want geen is man is met haar, als de Almachtige en Heilige zijn wonder werkt. Door haar komt God met ons, door haar komt het Kind in de stal. „Dezen door wagens en genen door paarden, wij echter zijn sterk door de Naam van onze God” ( Ps. 19, 8 ). „Hij vindt geen behagen in de kracht van het ros, geen gevallen aan de schenken des mens. De Heer behagen die Hem vrezen, die zijn goedheid verbeiden” ( Ps. 146, 10. 11 ).

2. Zo is de wet van Gods komst en zo blijft zij, totdat Hij verschijnt in heerlijkheid en macht op het einde der tijden. Datgene waarnaar wij verlangen, waarnaar ook de wereld zonder het te weten smachtend uitziet: God met ons, de komst van het Rijk, wordt niet bewerkt door inspanning van de mens, maar door de genade des Heren. God toont zijn kracht en de vrijheid van zijn liefde door zijn heil te bewerken geheel onafhankelijk van menselijke berekeningen en machtsverhoudingen. En wij erkennen zijn genade en worden haar overvloedig deelachtig door het geloof, dat is door die houding der ziel, die alles van God verwacht en Hem deemoedig verbeidt, naar het voorbeeld der Maagd.

3. En ook hierin blijft de Heer zich gelijk, dat Hij gaarne komt door haar uit wie Hij naar het vlees is geboren. Het is alsof zij die in hun innerlijk leven Maria de haar toekomende plaats van Moeder gul inruimen, de wetten van Gods komen op geheel bijzondere wijze respecteren en daarom zijn genade overvloediger ontvangen mogen. Want de moeder betekent leven en overvloed van leven, mildheid, hartelijkheid en heel die niet nader te omschrijven atmosfeer van geborgen en zeker zijn die het kind alleen daar vindt. Men zou bijna willen zeggen: zij die zich niet geheel voor die moederlijke invloed openstellen, maken zich de geestelijke strijd moeilijker dan nodig is. Niet dat Maria het kruis verdoezelt, wel eer het tegendeel. Maar zij weet daaraan toch iets mee te delen dat alles zoeter maakt, zij, de zachtheid van het juk des Heren.

19. Donderdag na de Derde Zondag van de Advent

Bezorgdheid

„Maakt u over niets bezorgd,” schrijft Sint Paulus in het epistel van de Zondag, als de negatieve uitdrukking van het „verheugt u immer in de Heer” ( Phil. 4, 6 ). Het is ons wellicht nog nooit opgevallen hoezeer deze afwezigheid van alle getob een kenteken is van het authentieke oudste chris- tendom. Paulus schrijft op een andere plaats: „Ik wilde wel dat gij zonder zorgen waart. Die niet getrouwd is, wijdt zijn zorgen aan de zaak des Heren, hoe hij de Heer zal behagen. Maar hij die getrouwd is, wijdt zijn zorgen aan aardse zaken, hoe hij zijn vrouw zal behagen en hij is verdeeld.” ( 1 Kor. 7, 32. 33 ). Sint Petrus schrijft: „Werpt al uw kommer op de Heer, want Hij heeft zorg voor u” ( 1 Petr. 5, 7 ). De apostelen zijn hier slechts de trouwe echo van de Meester zelf, wiens „maakt u geen zorg” de leidende idee is van een der schoonste passages uit de Bergrede ( Mt. 6, 25-34 ). Jesus verbiedt de ware leerling niet enkel overbodige dingen na te jagen, maar Hij keurt zelfs alle angstige en onrustige bezorgdheid af voor het noodzakelijke levensonderhoud: „Weest niet bezorgd over uw leven, wat gij zult eten of drinken, noch over uw lichaam waarmede gij het zult kleden” . „Weest niet bekommerd om de dag van morgen. want de dag van morgen zal bezorgd zijn voor zich zelf.” En zelfs de zo goed bedoelde bedrijvigheid van Martha wijst Hij af: „Gij zijt bekommerd en verontrust over vele dingen, maar slechts één is noodzakelijk” ( Lk. 10, 41 ).

2. Het is niet zoals velen menen, dat het christendom alleen maar lasten oplegt, prettige dingen onmogelijk maakt of er het plezier van vergalt door ze als zondig te beschouwen, een soort verbods- en politiegodsdienst. In de grond is het zelfs helemaal niet zo. Het christendom schenkt het eeuwige leven, een positieve volheid als geen andere. Het schenkt bevrijding, reeds op aarde. De handgift des Geestes bezitten wij reeds nu, het onderpand, het waarachtige begin en de voorproef van een bovenaardse vreugde. Zij die in God geloven en op Hem vertrouwen, worden geleidelijk bevrijd van de bezorgdheid die de wereldlingen kwelt en ook vele vromen die kleinmoedig zijn en nog niet geleerd hebben God in geest en waarheid te aanbidden. Christus wil dat wij geestelijk vrij worden, niet alleen van alle soorten zondige gehechtheid, maar ook van alle geestelijke slavernij waarmee veel vrome zielen zich kwellen: angst- valligheid, formalisme, de knellende banden van opeengehoopte devotie-oefeningen, mensenvrees, angst voor de toekomst en angst voor het verleden. „Maakt u over niets bezorgd.”

3. Maar natuurlijk is dit geen zorgeloosheid van vrolijke Fransen. Jesus wil dat wij vrij komen te staan tegenover het aardse en daarom impliceert zijn onbezorgdheid een grondige zelfverloochening. En Hij wil dat die vrijheid ergens voor dient. De ware christen maakt zich geen zorg voor tijdelijke dingen om des te vollediger zich te kunnen wijden aan het éne noodzakelijke, gebed en beschouwing, — aan het Rijk der hemelen en zijn gerechtigheid, — aan de zorg van de naastenliefde voor het heil van de ander. „Opdat er in het lichaam geen tweedracht zou heersen, maar de leden gelijke zorg voor elkander zouden dragen” ( 1 Kor. 12, 25 ). „Draagt elkanders lasten” ( Gal. 6, 2 ).

20. Quatertempervrijdag van de Advent

De wegen des Heren

Laten wij heden onze aandacht bepalen tot twee gedeelten van het misformulier die op het eerste gezicht weinig verband met elkaar houden, maar waartussen toch verborgen verbindingslijnen lopen, zoals meermalen het geval is met de teksten die de liturgie kiest. Het is wederom slechts een greep uit de rijkdom die deze dagen ons bieden.  1)

1. „Nabij zijt gij, o Heer, en al uw wegen zijn waarheid” ( Ps. 118, 151 ; introitus). Wat betekent dit psalmwoord op zich genomen? God staat zijn vrome bij en zijn handelen met de mens is louter „waarheid en trouw” (volgens de betekenis van het Hebreeuwse woord dat hier is gebezigd). Dat is: Gods handelen met ons is waar, echt, wars van alle schijn en leugen, — daarom kan het ons, op de schijn verliefden, hard vallen. Hij wil ons aangrijpen in de kern van ons wezen, ons ware zelf naar boven halen, onze mogelijkheden ten goede door zijn genade verwerkelijken (de mogelijkheden die Hij kende, toen Hij de rijke jongeman „met liefde aanzag”). En zijn wegen zijn „trouw”: nooit verlaat Hij degene die op Hem „vertrouwt”. Maar wederom: omdat deze trouwe nabijheid er een is die voortkomt uit en samenvalt met de oneindige Werkelijkheid en Waarachtigheid die Hij is en die Hij noodzakelijk is, daarom menen wij, mensenkinderen, die, zoals de dichter zegt, slechts weinig werkelijkheid kunnen verdragen, niet zelden, dat Hij ons verlaat en verre blijft.

Maar de Kerk zingt elk jaar op deze dag vertrouwvol: „Nabij zijt Gij, o Heer”. Het kerstfeest staat voor de deur en daarmee Gods komst en nabijheid, zijn trouw en waarachtig handelen met de mensen. Al uw wegen blijven waarheid, Heer. Wij staan in de werkelijkheid slechts inzover als onze schreden het pad van uw geboden gaan en ons hart in „uw wegen” gelooft.

2. En dan tovert het epistel ( Is. 11, 1-5 ) ons een ander toneel voor ogen. „Aan de stronk van Jesse zal een twijg ontspruiten, een scheut zal uit zijn wortel ontkiemen. De geest des Heren zal op Hem rusten. De geest van wijsheid en verstand, de geest van raad en sterkte, de geest van kennis en godsvrucht, en vervullen zal Hem de geest van de vreze des Heren. Hij zal niet richten naar uiterlijke schijn (want al zijn wegen zijn waarheid), geen vonnis vellen op geruchten die hij hoort. De zwakke zal Hij recht verschaffen en door de weerlozen in het land naar billijkheid rechtspreken.”

Wederom is het Isaias die van eeuwen her de diepste dingen weet over Christus: dat de volheid des Geestes op Hem zal rusten en dat zijn heerschappij het Rijk zal zijn „van gerechtigheid, liefde en vrede”. „Op deze bloem die door de Maagd Maria aan Jesse's stam en wortel plotseling zal opschieten, zal de Geest des Heren rusten, want het geviel de Heer dat de gehele volheid der Godheid lichamelijk in Hem zou wonen, en niet bij gedeelten zoals in de overige heiligen. De Heer is de Geest en waar de Geest des Heren is, heerst vrijheid” ( Sint Hieronymus).

Al de wegen des Heren die waarheid zijn en trouw, zijn uitgemond in dit Kind, in wie wij de volheid vinden van het heil, overstromende overvloed. Kracht is er in zijn zwakheid, want „Hij doodt de boosdoeners met de adem van zijn lippen” (epistel), maar voor de deemoedigen en de armen in den lande schaft Hij recht.

Laat ons met geloof en verlangen nadertreden tot de troon der barmhartigheid die de kribbe is. Hoe lang nog, Heer, heerst er onrecht op aarde en zonde in onze harten? „Toon ons uw barmhartigheid en schenk ons uw heil” ( Ps. 84, 8 ; graduale en offertorium).

21. Quatertemperzaterdag van de Advent

Gebed om liefde

Wanneer de Kerk in het evangelie van heden ( Lk. 3, 1-6 ) ons de Doper voor ogen stelt, roepend in de wildernis: „Bereidt de weg des Heren”, dan rijst voor ons de Voorloper op van het regime der liefde. Zelf is hij nog de heraut der gerechtigheid, want al werd er onder de kinderen der mensen geen grotere geboren, de geringste in het Rijk der hemelen overtreft hem. De bijl ligt aan de wortel en de wan is in de hand van de Sterke om genadeloos de dorsvloer te zuiveren: zo ziet hij de komst des Heren, oud-testamentisch en groots. Maar hij weet dat die Andere oneindig groter is dan hijzelf, al weet hij nog niet waarin die grootheid zich zal uiten en al zal hij aanvankelijk die superioriteit van liefde en kruis niet begrijpen. „Zalig hij die zich aan Mij niet ergert.”

Het Kind in de kribbe is in zijn zwakke menselijkheid de incarnatie der goddelijke liefde. Vóór het kaf wordt verbrand met onuitblusbaar vuur, „zal alle vlees Gods heil aanschouwen” (evangelie).

2. Maar wij hebben de liefde ontkracht door haar zoetelijk te maken en klein. Wij menen de liefde te kunnen losmaken van de gestrengheid van de Boetgezant. Wij menen dat onze ongezuiverde harten in staat zijn God te beminnen gelijk het behoort. Maar ook voor ons weerklinkt de roep: „Maak recht de paden des Heren. Alle kloof moet gevuld en alle berg en heuvel geslecht worden.” Ook tot ons wordt de kreet gericht die aan Gods komst voorafgaat, door Jesus en de Doper gelijkelijk aangeheven: „Bekeert u, want het Rijk der hemelen is nabij” . Het kerstfeest moet ons beter maken, anders dan wij zijn, want dit is: boete en bekering ( metanoia).

3. De Kerk bidt: „God die ons door geheimen en geboden herschept naar uw beeld, richt onze schreden op uwe paden, opdat wij door het offer dat wij opdragen, de gave der liefde waarop Gij ons liet hopen, waarlijk ontvangen mogen” .  1) De herscheppende geheimen zijn de mysteriën van het misoffer dat het gehele werk der verlossing in zich samenvat en voortzet. De geboden zijn die van Jesus' evangelie: dat van de liefde tot God boven alles, het nieuwe gebod van de naastenliefde, dat van de zelfverloochening en het kruis.

Dáárdoor worden wij herschapen naar Gods beeld, wat het grote doel is van zijn werk met ons. De liefde moet werkzaam zijn boven alles uit, zij moet ons veranderen, ons doen groeien in de gelijkenis Gods die niets anders is dan de gelijkvormigheid met de gekruisigde en verheerlijkte Zaligmaker op de grondslag van het beeld Gods, dat ons als mensen werd ingeschapen. „Want die Hij te voren gekend heeft, heeft Hij ook te voren bestemd tot gelijkvormigheid aan het beeld van zijn Zoon, opdat Hij de eerstgeborene zou zijn onder vele broeders” ( Rom. 8, 29 ).

De liefde is een gave die wij van God afsmeken en tegelijkertijd is de herschepping naar Gods beeld het resultaat van een inspanning waartoe zijn genade ons de kracht schenkt. Het geloof en de liefde plaatsen ons in de werkelijkheid Gods. Zij zijn als de geestelijke vermogens waardoor wij contact krijgen met die bovennatuurlijke realiteit die ons ware en blijvende tehuis is. Maar dan begrijpen wij ook dat deze liefde geen kwestie van gevoeligheid alleen is, maar een geestelijke kracht die ons aangrijpt en van binnen uit hervormt, die onze schreden richt op de weg der volle werkelijkheid.

Vierde week van de Advent

22. Vierde Zondag van de Advent

Oordeel en zuivering

De laatste Zondag van de Advent grijpt terug naar de eerste. In het epistel ( 1 Kor. 4, 1-5 ) stelt de Kerk ons wederom Christus' komst ten oordeel voor ogen als de goddelijke voltooiing van zijn komst in nederigheid die wij over enkele dagen vieren. „Wel ben ik mij niets bewust,” schrijft de Apostel, „maar daarmee ben ik nog niet gerechtvaardigd. Het is de Heer die mij werkelijk beoordeelt. Oordeelt derhalve niet vóór de tijd, vóórdat de Heer komt die de verborgenheden der duisternis aan het licht zal brengen en de bedoelingen der harten openbaren. En dan zal een ieder de hem toekomende lof van God ontvangen.”

1. Willen wij het kerstfeest waardig en vruchtbaar vieren, dan moeten wij onszelf in het licht Gods trachten te oordelen. „Indien wij onszelf naar waarheid beoordelen, zouden wij niet onder het oordeel (Gods) komen” ( 1 Kor. 11, 31 ).

Men hoort soms mensen verklaren dat zij zich geen of weinig zonden bewust zijn. Dat kan, wanneer het gaat over personen die in gunstige omstandigheden leven en door Gods voorzienigheid bijzonder worden beschermd, materieel gesproken waar zijn. Maar zij die zichzelf aldus „beoordelen” en het daarbij laten, zijn toch eigenlijk nog niet aan het de eerste beginselen der zelfkennis toe. Jesus' oordeel luidt anders: „Gij die slecht zijt … God alleen is goed” . Wanneer wij bezwijken voor de neiging onszelf als „goed” te zien, begaan wij de fout dat wij een bepaalde toestand van onze ziel (door Gods genade te voorschijn geroepen) als statisch beschouwen en de afgrond daaronder vergeten: de eeuwige mogelijkheid van de afval van God. „Oordeelt niet vóór de tijd.” En wij vergeten dan ook onze oorsprong: de chaos van niets en zonde waaruit God die relatieve goedheid schiep. En wij vergeten dat alle goeds van Hem komt. „Wat bezit gij dat gij niet verkregen hebt? En zo gij het verkregen hebt, wat beroemt gij u dan als hadt gij het niet verkregen” ( 1 Kor. 4, 7 )? En wij vergeten (of hebben wij het wellicht nooit ontdekt?), dat het goede dat wij aldus bezitten, door duizend binnengedrongen kiemen van bederf wordt aangetast: zelfbehagen, baatzucht, onechtheid.

2. Zal zulk een onbarmhartige zelfkritiek ons niet de moed ontnemen? Ik geloof dat zij alleen ons op de lange termijn voor moedeloosheid kan bewaren. Want deze vorm van zelfverloochening is waarheid, zij vestigt ons in onze eigen werkelijkheid en zal ons eindelijk genezen van het uitzichtloze zien naar onszelf en de ogen van onze geest vertrouwvol wenden naar het Kind van wie ons heil komt, alleen en geheel.

Wanneer wij werkelijk weten en erkennen dat ons uit onszelf geen enkele, ook niet de minste positieve geschiktheid tot het eeuwige heil toekomt ( 2 Kor. 3, 5 ), zullen wij in deze leegheid de zuiverheid vinden die nodig is voor Gods komst. „Wek onze harten op, o God, om de wegen te bereiden voor uw Eéngeborene, opdat wij door zijn komst U met gezuiverd hart mogen dienen” ( oratie van de tweede Zondag van de Advent). Zulk een nederigheid reinigt onze geest van eigenwaan, die de grote belemmering vormt voor de werking van de genade in onze ziel en zij bevrijdt ons, hoe paradoxaal dit moge klinken., van de angst voor onze zonden en de neurotische bezorgdheid voor onze „volmaaktheid”.

Laten wij trachten in de weinige dagen die ons resten, onze geest te vestigen in die zelfontlediging en zuiverheid. „De Heer is alleen die Hem roepen nabij, allen die Hem aanroepen in oprechtheid” ( Ps. 144, 18 ; graduale). De waarachtige aanroeping van God welt op uit ons hart dat de eigen onmacht tot de bodem toe gepeild heeft. Wie nog van zichzelf vervuld is, hem kan de Heiland zijn gaven slechts ten halve schenken.

23. Maandag na de Vierde Zondag van de Advent

Gods geheimenissen

„Zó moet men ons beschouwen: als dienaren van Christus en beheerders van Gods geheimen” ( 1 Kor. 4, 1 ; epistel van de Zondag). Reeds Sint Paulus moest vechten voor een zuivere en echt geestelijke opvatting van het apostelambt. De kritische Korinthiërs bezagen hem en zijn medewerkers op al te menselijke wijze. Zij lieten zich leiden door een persoonlijke voorkeur die uitging naar de bijkomstigheden zonder te vragen naar het wezenlijke in alle priesterschap: de zending door Christus en de Kerk. Apollos met zijn briljante welbespraaktheid stelden zij boven de Apostel, die zich weinig gelegen liet liggen aan de rhetorische mode van die tijd en die zich, zoals hij zelf uitdrukkelijk verklaart, juist had voorgenomen in het wufte Korinthe het naakte kruis van Christus te verkondigen zonder franjes en zelfs zonder die verantwoorde aanpassing aan de cultuur van zijn toehoorders waarvan hij zich te Athene nog had bediend. „Wat betekenen Apollos en Paulus? Wij zijn slechts dienaren door wie gij tot het geloof gekomen zijt en wel naargelang de Heer het eenieder heeft gegeven. Ik heb geplant, Apollos heeft besproeid, maar God heeft de wasdom geschonken. En daarom betekent noch hij die plant iets noch hij die besproeit, doch alleen God” ( 1 Kor. 3, 5-7 ).

1. Daarin ligt de betekenis van het priesterschap: de priesters zijn dienaren van Christus voor de voortzetting van het heilswerk, aan wie de heilsgeheimen zijn toevertrouwd: het woord Gods, het offer der mis en de sacramenten. Niemand kan zich die taak aanmatigen. Alleen hij mag zo optreden die geroepen is als Aäron en gezonden door de Kerk, Christus' Bruid.

Dus ook de priesterlijke heiligheid is niet het beslissende moment. Hoezeer de priester ook, krachtens zijn roeping, gehouden is tot persoonlijke heiligheid (en God weet hoe streng die verplichting is en hoe groot de ergernis die een onwaardige geeft), niet daaraan ontleent hij zijn macht. Hier wordt van de leken groot geloof gevraagd. Want elke priester blijft mens en de meesten blijven het maar al te zeer. Maar in hun handen rusten de heilsgeheimen Gods. Het is een consequentie der menswording dat het goddelijke gebonden is geworden aan het zwakke vlees. God is ons te hulp gekomen door mens te worden, door een zichtbare gemeenschap te stichten, door aan tastbare tekens genadekracht te schenken, maar tegelijkertijd stelt Hij ons geloof op de proef door van ons te vragen dat wij zijn werking willen erkennen in het menselijke dat ons dikwijls afstoot. Vraagt Hij ons niet in elke mens zijn beeld en Christus' broeder en zuster te willen zien?

2. De heilsgeheimen van God zijn vervat in de viering van de liturgische jaarkring. De deelname vol geloof aan dit innigste en meest eigenlijke leven der Kerk verenigt ons met Christus en schenkt ons het eeuwige leven.

De geheimen van Jesus' leven, zijn geboorte, zijn lijden en dood, zijn verheerlijking, worden opnieuw geestelijke werkelijkheid in de feesten der Kerk die steeds hun hoogtepunt vinden in de viering van het misoffer. „Want telkens als de gedachtenis van dit offer wordt gevierd, wordt het werk van onze verlossing voltrokken” ( secreta van de negende Zondag na Pinksteren). De geleerden mogen twisten over de preciese formulering en de wijze waarop wij ons deze „reproductie” moeten voorstellen, het gebed der Kerk en het geloof der christenen wéten, dat dit hoogste werkelijkheid is, mededeling van Jesus' leven, deelname aan zijn dood en verheerlijking, begin en voorsmaak van de hemel. De wereld gaat hieraan achteloos voorbij. Slechts het geloof dringt door in deze realiteit. Moge in deze dagen van heil ons geloof versterkt worden en, ontvlamd door de liefde, geraken tot de volkomen deelname aan „Gods geheimenissen”.

24. Dinsdag na de Vierde Zondag van de Advent

Jahweh's Knecht

In de schriftlezing van heden lezen wij:
„Ziehier mijn knecht die Ik steun,
mijn uitverkorene in wie mijn ziel behagen schept.
Ik heb mijn geest op Hem gelegd,
de volken zal Hij met recht verkondigen.”

„Hij zal niet roepen of schreeuwen
noch zijn stem verheffen op straat.
Hij zal het geknakte riet niet breken,
de kwijnende vlaspit niet doven.”

„Trouw draagt Hij de wet voor zich uit,
onvermoeid en ongebroken,
totdat Hij op aarde het recht heeft gevestigd.
Zijn lering zullen de eilanden verbeiden.”

( Is. 42, 1-4 ).

Zó is Jesus, die wij opnieuw verwachten. Schonere woorden aan Hem wijden dan de grote profeet hier gevonden heeft, kunnen wij niet. In Gods licht heeft Isaias, vele eeuwen vóór de vervulling, Jesus' zending geschouwd en op onnavolgbare wijze heeft hij aan zijn profetische visie uitdrukking gegeven. Zózeer dat wij, die leven na de vervulling en deze werkelijkheid kennen als geschiedenis, de geest van Christus en van zijn zending niet juister of dieper vermogen weer te geven. In de tijd van de Advent verplaatsen wij ons met de Kerk opnieuw in de eeuwen der verwachting, omdat het kerstfeest, de komst van de Zaligmaker, opnieuw nabij is, omdat God altijd komende is en Jesus' werk, dat „de eilanden verbeiden”, nimmer voltooid. Met zulk een ingesteltenis willen wij Isaias' woorden aanhoren, opdat het verlangen naar God en zijn Rijk (de ware voorbereiding op het kerstfeest) onmetelijk in ons moge groeien.

1. De Heer is Jahweh's Knecht, dat is: zijn uitverkoren dienaar. Hij is de Zoon, aan God gelijk, maar Hij heeft de knechtsgestalte aangenomen. Zijn leven was dienst van God, zijn werken was geheel gericht op de heerschappij Gods. Het Rijk der hemelen vervulde Hem, zich zelf behaagde Hij niet. En daarom rustte op Hem Gods welbehagen. Op de Beminde ( Eph. 1, 6 ) heeft zich Gods liefde saamgetrokken, aan Hem was de volheid van Gods geest medegedeeld. Zo toegerust heeft Hij zijn zending uitgevoerd, een zending van zachtmoedigheid en heil, van ongebroken trouw aan de redding der „volken”. De kennis van God heeft Hij gebracht aan de verdoolde mensheid, „onvermoeid”, ten einde toe.

2. O, de onvergetelijk woorden! „Hij zal het geknakte riet niet breken.” De lankmoedigheid Gods is in Hem verschenen. Wanneer wij in de nacht de komst van het Kind opnieuw gaan vieren, weten wij hoe waar dit is. Dit is christendom: de mens, die aan geen mens wanhoopt, die geen mens verstoot noch breekt.

„Komt allen tot Mij die vermoeid en beladen zijt.” Jesus vraagt van ons niet dat wij sterk zouden zijn en ongebroken (zoals Hij zelf is), Hij vraagt slechts dat wij onze zwakheid niet verbergen, dat wij erkennen „geknakt te zijn”. Hij zal het laag smeulende pitje van onze goedheid niet doven, maar het met oneindige tederheid behoeden en aanwakkeren tot een sterke brand.

De Heer is geduldig en zachtmoedig. Nog is er redding en heil voor de volken en voor ieder van ons. Elk kerstfeest bevat de genade van Gods komst, onvermengd en zuiver als de eerste keer. Zijn arm is niet verkort, zijn goedheid neemt geen einde. Hij blijft Dezelfde, gisteren, heden en in eeuwigheid. Elk jaar weerklinkt dat zalige „Heden zult gij weten dat de Heer komt en ons redden zal” ( introitus van de vigilie). Mochten de volken erkennen wat hun tot heil strekt. En mogen wij zelf de genade der heiligheid die zijn liefde ons met sterke aandrang biedt, niet verwerpen.

25. Woensdag na de Vierde Zondag van de Advent

De duisternis die ons eigen is

O Morgenrood, Glans van het eeuwige Licht en Zon der gerechtigheid, kom en verlicht hen die gezeten zijn in de duisternis en de schaduw des doods (O-antifoon van 21 December).

Er is in ons een drievoudige duisternis die de Heer ons door zijn komst wil onthullen en aldus overwinnen: de donkerte van de zonde, van de onwetendheid en van de zelfzucht. Moge van ons niet gelden het vreselijke woord: „het licht schijnt in de duisternis en de duisternis nam het niet aan” ( Joh. 1, 5 ).

1. Want tot de duisternis behoren wij allen, van Hem alleen komt ons licht. Het is niet zo dat de mens totaal bedorven is, kiemen van het goede zijn in ons bewaard gebleven. Maar deze mogelijkheden worden geen werkelijkheid tenzij door de genade van Christus die ons geneest, verlicht en opheft tot het deelgenootschap aan het eeuwige leven. In feite hebben ook de grootste geesten der mensheid gedwaald, waar zij het licht der christelijke openbaring ontbeerden. Het edelste streven der godsdienstigheid ging altijd weer schuil achter zonde en onwetendheid. En zelfs de schat van de ware godsdienst die Christus ons bracht, is niet veilig in onze handen en wordt immer bedreigd door ons egoïsme.

Jesus verlost ons van de zonde die als een tiran de wereld buiten Hem beheerst. Hij geneest ons van de diepe wonden die zij ons toebracht. Hij is de Waarheid, de openbaring van de werkelijkheid Gods en van de werkelijkheid van de mens. Want „nooit heeft iemand God gezien. Maar de eniggeboren Zoon die aan de boezem des Vaders rust, heeft Hem doen kennen” ( Joh. 1, 18 ). „Ik ben het Licht der wereld. Wie Mij volgt zal nimmer in de duisternis wandelen, maar hij zal het licht des levens hebben” ( Joh. 8, 12 ). Pas door het vleesgeworden Woord kan de wereld haar eigen duister kennen en erkennen en aldus ophouden „wereld” te zijn. Eerst door Hem, die het Licht is, weten wij, dat wij, buiten Hem, blind zijn. Christus onthult ons onze werkelijkheid.

2. En nu, – gij meent dat al deze teksten schoon zijn en eerbiedwaardig en dat de werkelijkheid toch anders is. De wereld draait door zoals zij het eeuwen lang deed; alleen lijkt haar loop thans sneller en fataler. Is zij werkelijk beter dan toen Jesus geboren werd? En wijzelf, overwinnen wij althans de duisternis die ons eigen is? Hoe dikwijls schijnt ook ons licht niet bijna uitgedoofd, als een nietig puntje in het donker dat ons omringt en binnendringt? Zo zeldzaam zijn de ogenblikken waarin wij helder menen te zien.

Bidden wij met de Kerk om het licht van Hem die in de duisternis van de kerstnacht, heller dan de dagen, voor ons is opgegaan, smeken wij vurig en onophoudelijk om de zuiverheid van het bovennatuurlijke inzicht des geloofs.

Wat wij vóór alles nodig hebben, is altijd weer het geloof. Het geloof in God die ons liefheeft en ons leven leidt, het geloof in Christus die ons ons ware zelf ontdekt. Het geloof alleen kan de duisternis verhelderen waarin wij leven en die wij zijn. Want het geloof zelf is een kennen in duisternis, een vasthouden aan God die wij niet zien, een deelhebben, in de wereld en in dit aardse bestaan, aan de waarheid van God.

26. Donderdag na de Vierde Zondag van de Advent

De Hoeksteen der volkeren

O Koning der volkeren naar wie zij verlangen, Hoeksteen die de beide delen vereent, kom en red de mens die Gij uit leem hebt geformeerd (antifoon van 22 December).

1. Christus is Degene naar wie de heidenen eertijds in vurig heilsverlangen hebben uitgezien als naar hun Redder en verlosser. Zij kwamen reeds in de persoon der Wijzen bij het Kind. De centurio betoonde groter geloof dan in Israël werd gevonden en bij het kruis riep de hoofdman: „Deze is waarlijk de Zoon Gods.” Na Jesus' dood is de Geest ook over de heidenen uitgestort en door Paulus' zending vooral is het heil van de Joden naar de heidenen gegaan.

Ook nu nog is Christus het enige heil der volkeren waarnaar „zij verlangen”. verlangen zij werkelijk naar Hem? Helaas, meestal onbewust, in hun onbereikbare dromen van veiligheid en vrede. Maar die wereld die aan zichzelf verloren is, ondanks zichzelf, smacht zij naar Christus, naar zijn levend beeld onder ons. De mensheid gaat er aan te gronde dat zij Christus verworpen heeft en niet meer vinden kan. Het is de grote zonde der christenen dat zij niet „met de Heer Jesus Christus bekleed zijn” in de waarachtige gerechtigheid van de nieuwe mens, dat zij aan de wereld hun en haar eigen gestalte tonen, die van de aardse mens, niet het beeld van de hemelse waarnaar zij herschapen zijn. Christus zet zijn zending voort door de Kerk, maar het leven der christenen verduistert zijn beeld dat als een licht over de wereld moet schijnen.

2. „Hoeksteen die de beide delen één maakt.” Hier werd wel gedacht aan de eenheid der Kerk, wonderbaar gegroeid boven wat een onoverbrugbare kloof leek: de wederzijdse minachting en afkeer van Joden en heidenen. Maar deze hevigste religieuze tegenstelling der oudheid werd in Christus opgeheven. Zijn Bloed heeft niet alleen de wereld met de Vader verzoend, doch ook de scheidsmuur neergehaald tussen beide categorieën, daar het de Joodse wet van haar kracht beroofde.

„Hij is onze Vrede” ( vgl. Eph. 2, 11-18 ). Ook nu is Christus in zijn Kerk de hoeksteen, het enige samenbindende fundament waarop de verscheurde familie der volkeren kan bouwen, het enige beginsel van vrede en eenheid. Want alleen door de erkenning der christelijke zedenleer kan het egoïsme worden overwonnen waarmee de volkeren en machtsgroeperingen wellicht nog meer behept zijn dan de afzonderlijke personen. Maar de mensen verwerpen dit Licht, omdat hun werken boos zijn en zij het verkiezen macht en goud te aanbidden liever dan arm te zijn een eenvoudig als het Kind. Wij willen vooral in advents- en kersttijd bidden voor het heil der wereld waarvoor Hij mens is geworden.

3. „Red de mens die Gij uit leem hebt geformeerd.” Want deze mens die strijdt om de heerschappij en zich machtig waant en verre verheven boven oude vroomheid en christelijk geloof, moet gered worden. Hij is verloren, zo hij zich niet laat redden. — En hij is ook van oorsprong maar de „modderen man”, uit leem geformeerd. „Want God weet van wat maaksel wij zijn, blijft gedachtig dat wij stof zijn” ( Ps. 102, 14 ). „En nu, Heer, onze vader zijt Gij. Wij zijn het leem, Gij onze boetseerder en het werk uwer handen zijn wij allen” ( Is. 64, 7 ; derde les der metten).

Er is een lichte ironie in deze krachtige tekst uit de oudheid: alsof het Kindje in de kribbe speelt met wat stof. Ach, de opgeblazenheid en gewichtigdoenerij van dat stof dat Hem behoort en in Hem alleen redding kan vinden.

27. Vrijdag na de Vierde Zondag van de Advent

Slaaf van Jesus Christus

In het epistel van kerstavond noemt Paulus zich, gelijk op andere plaatsen van zijn brieven, „de slaaf van Jesus Christus” ( Rom. 1, 1 ).

1. Wij vertalen gewoonlijk dienaar of dienstknecht, maar de Griekse term beduidt in de volle kracht van het oorspronkelijke „slaaf”, de onvrije mens, zoals de oudheid die kende, niet degene, die in een vrij aangename of te verbreken dienstbetrekking staat tot zijn heer. De slaaf is wezenlijk gebonden, het eigendom van zijn meester die naar believen over hem kan beschikken. Al bezat de uitdrukking „slaaf of dienaar des Heren” bij de Joden meer een religieuze klank en al had het instituut van de slavernij bij hen niet eenzelfde hardheid als bij de Grieken en Romeinen, zij duidt toch op een volstrekte afhankelijkheid. Paulus ge- bruikt haar als eretitel, die hij fier toevoegt aan de vermelding van zijn apostelambt.

Hierin bestaat het wezenlijke van de religieuze houding der ziel: in een afhankelijkheidsverhouding die tegelijk een liefdesverhouding is. En het beslissend christelijke is dat de mens in zulk een betrekking komt te staan tot Jesus Christus, die ons door zijn dood verlost en door zijn genade geroepen heeft. „Door het kostbare bloed van Christus” ( 1 Petr. 1, 19 ) „zijn wij gekocht en betaald” ( 1 Kor. 6, 20; 7, 23 ). Daardoor wordt de mens zijn slaaf. Maar niet daardoor alleen.

Omdat God onze vrijheid eerbiedigt, is bovendien vereist dat de mens door het geloof toetreedt tot de gemeenschap met Christus, dat hij zich in vrijheid geeft aan de zalige gebondenheid om daarin te geraken tot de ware geestelijke vrijheid. Want de mens die meent vrij te zijn buiten Christus om, zegt Paulus, is toch slaaf. Hij dient in onvruchtbare slavernij die uitloopt op de dood, boze tirannen: de zonde, de onzuiverheid en de ongerechtigheid, de begeerlijkheid en de wet ( Rom. 6, 6-19; 7, 1-6 ; Tit. 3, 3 ). Maar wij dienen een Meester die ons liefheeft en ons door zijn eigen lijden bevrijd heeft van de machten der duisternis, die heersen overal waar Hij niet regeert.

2. De vrijheid is het hoogste goed van de mens. Maar de idee der vrijheid heeft, evenals het begrip van de liefde, aan zuiverheid ingeboet. Wij menen dat onze vrijheid bestaat in onafhankelijkheid, in het kunnen doen wat men wil. Maar de mens is geen autonoom wezen dat in zichzelf de normen zou kunnen vinden van zijn daden en zijn geluk. Onze vrijheid kan slechts gelegen zijn in het doen wat God wil: maar dan zó dat die wil Gods geen louter uitwendige gedragslijn blijft, dat ons eigen willen door gehoorzaamheid en door liefde steeds meer samenvalt met het goddelijke welbehagen. Doch om daartoe te geraken moeten wij eerst bevrijd worden van de heerschappij der duistere machten, die de wereld beheersen sinds de zondeval der eerste mensen en die ook de vrijheid van de christen blijven bedreigen, zolang hij het volmaakte kindschap niet heeft ontvangen. Voor het moderne gevoel sluiten slavernij en liefde elkander uit. Maar wie waarlijk bemint, weet dat de liefde de sterkste gebondenheid betekent, een binding van binnen uit, een zoete betovering van de wil, een verliefdheid die de ogen sluit voor het andere of liever, die ze opent voor dat éne goed. Zulk een slavernij vraagt Jesus ons, Hij die om onzentwil, in de vrijheid Gods en de gebondenheid der liefde, „zichzelf heeft ontledigd en de slavengestalte heeft aangenomen” ( Phil. 2, 7 ).

De begeerte naar onafhankelijkheid betekent in het geestelijke leven een weg zonder einde, de cirkelgang der wanhoop. Wie Jesus wil dienen als zijn slaaf die geen andere verlangens meer kent dan die van zijn Meester, zal zich van stonde af aan bevrijd gevoelen en ruimer ademhalen in het land der liefde.

28. Vigilie van Kerstmis

Morgen zult gij zijn heerlijkheid aanschouwen

„Vandaag zult gij weten dat de Heer zal komen om ons te redden en morgen zult gij zijn heerlijkheid aanschouwen” ( Ex. 16, 6. 7 ).

Zo zingt de Kerk heden in de introitus en het graduale. En ook de communiezang is van gelijke strekking: „De glorie des Heren zal openbaar worden en alle vlees zal het heil van onze God aanschouwen” ( Is. 40, 5 ). Hier vinden wij de bezielende gedachte van kerstavond. De gehele spanning van de adventsverwachting, die de christen al weken lang heeft gedragen, ontlaadt zich in dit vreugdevolle „heden” en „morgen”. De Heer is niet enkel meer de Komende, Hij is niet alleen nabij; het heil staat voor de deur, „morgen” zal ons grote verlangen in vervulling gaan. De komst van de Eéngeborene zal ons „verkwikken”, te midden van de kwellingen van onze ballingschap; wij zullen ons „voeden en laven aan dit hemelse mysterie” (slotgebed).

1. Maar het verwondert ons dat de Kerk de komst van Christus als een openbaring opvat van de heerlijkheid des Heren. Hoe kan de geboorte in de stal, in armoede en onbekendheid, hoe kan de vernedering en ontlediging van de Zoon Gods glorieus worden genoemd? Hier zien wij wederom hoe de liturgie de gebeurtenissen van Jesus' leven vóór alles als godsopenbaringen beschouwt, als werk der verlossing, hoe zij zich meer door het geloof laat leiden dan door menselijke overwegingen en menselijke gevoelens van vertedering en medelijden. Om dezelfde reden kiest zij als epistel de heerlijke tekst die de aanhef vormt van Sint Paulus ' brief aan de Romeinen ( Rom. 1, 1-6 ). Zeker, daar is sprake van „Gods Zoon die uit het zaad van David is gesproten naar het vlees” . Maar onmiddellijk daarop volgt: „Die naar de Geest van heiligheid machtig werd aangewezen als de Zoon van God door de opstanding uit de doden, Jesus Christus, onze Heer” .

2. Voor het geloof is het kind in de kribbe openbaring van Gods heerlijkheid. Voor het geloof liggen kribbe en kruis en verrijzenis in één lijn. Door de geboorte van Jesus verschijnt God op aarde en wordt de menselijke natuur weer verenigd met God. Een „hemels mysterie” speelt zich af in die onaanzienlijke stal. En dit geheim wordt opnieuw werkelijkheid in het mysterie der liturgie. Dit geheim is immers aanwezige en altijd werkzame werkelijkheid onder ons, zo wij geloven . „Heden zult gij weten.” Het Kindje dat onze vertedering opwekt, is de goddelijke Verlosser, de Redder van het mensengeslacht, de Bronaar van het eeuwige leven, de nieuwe Adam, in wie God en mens elkaar ontmoeten, in wie de nieuwe mensheid is samengevat. „Waarlijk, zijn heil is nabij voor die Hem vrezen, heerlijkheid woont in ons land. Goedheid omhelst trouw, gerechtigheid en vrede kussen elkaar. Trouw ontspruit aan de aarde, gerechtigheid ziet neer van de hemel. De Heer zal het goede schenken en ons land zal zijn vrucht geven” ( Ps. 84, 10-13 ).

Dat geen zwakheid, geen strijd van geest en vlees ons ontmoedige. Het ogenblik van de messiaan- se vrede, van de goddelijke verzoening aller tegenstellingen, is nabij in de viering van de kerstnacht. Het is dichtbij in de volheid van zijn verwezenlijking, want de tijd is kort. Onze kerstviering is als een moment van de eeuwigheid, neergezonken in het duister van de tijd. Morgen zult gij zijn heerlijkheid aanschouwen in het geloof, verwachtend de zalige aanschouwing in de hemelse glorie. De morgen der eeuwigheid, de dageraad van het licht dat geen avond kent, breekt aan in het donker van de stal.

Kerstmis

29. Kerstmis

Het wonder van het Kind

Laat mij heden, lieve Heer, eenvoudig tot U spreken en liever nog: laat mij stil en eenvoudig naar U zien, o Kindje in de kribbe.

Laat mijn ogen gaan naar U, o God die mens geworden zijt, en van U naar uw Moeder, de zoete Maagd, en van haar naar Sint Jozef, sterk en rechtvaardig. Laat mijn hart stil zijn bij U, in de stal waar ons heil begon.

Laat mij aanschouwen het Licht der wereld verdoken in de grot. Laat mij afleggen alle kommer en zorg, alle gewichtigheid en alle bezwaren. Doe mij verliezen alle geremdheid en alle stroefheid, alle moeheid en alle angst, alle valse berusting in de middelmatigheid van ons leven. Laat mij altijd opnieuw geloven in het wonder dat de hard geworden korst van ons dagelijks leven, van zijn zo geheten gewone nuchtere gang, doorbreekt, — als de zuivere stroom van het water parelend uit de dorre rots onder de slag van Moses' staf, o levend Water, o eindelijke Bron voor alle dorst, o goddelijk Wonder van liefde en macht. Laat mij zelf, zoals Gij ons hebt geboden, weer kind worden, o Kind, Laat mij klein zijn, al is het slechts voor deze éne nacht, eenvoudig als een kind dat gelóóft in het goede, dat rusten en zich vermeien wil in uw goedheid, zonder te vragen en zonder te twijfelen.

Ja, breek in ons de weerstand, doe onze hardheid smelten, verjaag alle vrees, maak soepel en sterk tegelijk ons willen, opdat wij de volle zegen van uw komst aanvaarden. Als ik de onmacht gewaar word van onze ziel om tot U te geraken, welt mij vanzelf dat gebed tot de Heilige Geest, uw Geest, naar de lippen: „Was rein wat besmeurd is, besprenkel met uw dauw wat verdord is en genees wat in ons gekwetst werd (o, genees nu de boze littekens van verbittering, de nog steeds niet geheelde wonden van onze haat en onze hoogmoed). Maak lenig wat stijf is (onze stroefheid om met liefde „ja” te zeggen bij elk kruis) en warm wat kous is (zijn wij dikwijls niet banger voor wat ondoordachte edelmoedigheid dan voor de door U verfoeide en uitgespuwde lauwheid?). Breng terug tot de rechte weg alles in ons wat van U afweek.”

Wij willen geloven, Heer, dat „bij God alles mogelijk is”. Als wij geloven, dat God mens werd, dat een Kind in een stal het heil van de wereld is, dan is ook het wonder in onze harten mogelijk, dan zijt Gij bij machte uit deze stenen kinderen van Abraham te verwekken. Het wonder is niet dat wij rijker of gecompliceerder worden — het wonder is dat wij arm willen zijn en enkelvoudig worden, dat wij recht op U afgaan, dat wij eerlijk leven zoals hij leeft die gelooft in de hemelse Vader en het goddelijk Kind. Weg alle zonden en weg alle zorgen! Wie voor de kribbe knielt, verlieze alle berekening en eigenbaat. O Liefde, maak ons eenvoudig in ons vertrouwen.

Sint Stephanus

30. Tweede Kerstdag Sint Stephanus, eerste martelaar

Vol van Heilige Geest

„De stenen die Stephanus troffen, waren hem zoet. Hem volgen alle heilige zielen” (antifoon van de lauden).

1. Het lijkt verwonderlijk dat Sint Stephanus, de eerste bloedgetuige, door de Kerk als eerste heilige bij de kribbe wordt geleid, en dat zij ons een wilde martelaarsscène voorhoudt onmiddellijk na het lieflijke tafereel van de kerstnacht. Bij enig nadenken vinden wij hier toch een diepe zin. De komst van de Zoon Gods in het vlees mag voor ons niet louter een vertederende idylle zijn, een pastorale met schalmeien en fakkels in de nacht. Over de kribbe valt reeds de schaduw van het kruis. Het Kind, dat wij aanbidden, is gekomen om te sterven voor onze zonden. „Bij zijn intrede in de wereld zegt hij: „Offers en gaven hebt Gij niet gewild, — maar een lichaam hebt Gij Mij bereid. Brand- en zoenoffers behaagden U niet. Toen zeide Ik: „Zie, Ik kom!” In de boekrol staat van Mij geschreven, uw wil te volbrengen, o God” ” ( Hebr. 10, 5-7 ) „Een lichaam hebt Gij Mij bereid”: het tere lichaam, het zachte vlees van het pasgeboren Kindje is bestemd voor het harde kruishout. Het lijdt nu reeds in de koude van de nacht en de ruwheid van de kribbe. Ook Stephanus heeft als een goede slaaf de Heer Jesus Christus zijn jong en sterk lichaam aangeboden dat boog en brak onder de last der stenen. Maar in het vuur van zijn Christus-liefde „werden die stenen hem zoet” en hij stierf zoals Jesus stierf met een bede om vergeving op de lippen: „Heer, reken hun deze zonde niet aan”. Hij gaat ons voor in edelmoedige liefde voor het Kind dat gekruisigd is. Wij moeten hem althans van verre volgen, indien wij ware christenen willen zijn. „Hem volgen alle heilige zielen.”

2. De bladzijden van de Handelingen der Apostelen die ons het beeld van Stephanus en het verhaal van zijn snelle wedren naar Christus hebben bewaard en waaraan het epistel is ontleend, trillen na van een heilige geestdrift, die ook de lezer van deze tijd nog in vlam vermag te zetten.

Stephanus was jong en vurig, een schitterende meteoor aan de hemel van het eerste christendom. Bij hem vergeleken lijken de apostelen van Jerusalem bedachtzame en bedaagde lieden. Hij ziet met verwonderlijke helderheid de weg der Kerk, de nieuwe schepping, de breuk met het oude, met de eigenwaan, met de Joodse, nationale trots. Die helderziendheid en zijn moed om onvervaard te getuigen van wat hij schouwde, brengen hem in een kort en hevig conflict met de leiders van zijn volk. Doch zonder aarzeling gaat hij zijn weg tot het einde dat de dood is, de zalige dood van de martelaar. Van zijn aanstelling tot diaken verhaalt Sint Lukas: „en men koos Stephanus, een man vol geloof en Heilige Geest” . Hiermee is alles verklaard. Dit keert in het verhaal telkens terug: „vol van Heilige Geest”. De natuurlijke geestdrift van zijn edelmoedige jeugd was slechts uitgangspunt, voedingsbodem van Gods genade. Vóór hij stierf, zag hij de hemelen geopend en de heerlijkheid des Heren. Reeds vóór zijn verscheiden heeft Hij de grenzen van leven en dood overschreden. Hij smaakte reeds de Wederkomst en de zalige voleinding. Ook in deze christelijke extase is hij het prototype der martelaren.

Ook wij ontvingen de Heilige Geest en zijn genade, — als een kapitaal dat renteloos blijft? als een schat die wij begraven in het diepst van ons hart? die zelfs daar, in de binnenkamers van het gemoed, niet vruchtbaar wordt in innig gebed en ingetogenheid? Of als een kracht om te smeken met de onuitsprekelijke verzuchtingen des Geestes en te getuigen met de moed der belijders?

„Wees getrouw tot de dood en Ik zal u de kroon des levens geven” ( Openb. 2, 10 ).

Sint Johannes

31. Sint Jan Evangelist 27 December

De beminde leerling

De adelaar, dat is Johannes, verkondiger der hoogste waarheden, met gestage blik schouwend het innerlijke en eeuwige Licht ( Augustinus). Hij is de tweede heilige bij de kribbe. Na de jeugdige martelaar de grijze en wijze leraar der liefde, na de vurige getuige die blijde zijn bloed stort de apostel die, zat van dagen, zijn van de Geest vervulde woorden neerschrijft en als laatste leerling van Christus sterft na een lang leven in zijn dienst besteed. Boven dit leven zou men als motto zijn eigen woord kunnen plaatsen: „God is liefde en wie in de liefde blijft, blijft in God en God in hem” ( 1 Joh. 4, 16 ).

1. Johannes is de apostel der liefde. Eén aspect daarvan kan men ook zó en menselijker uitdrukken: hij is de leraar van de intimiteit met de goddelijke Meester, van de vertrouwelijke omgang die hij zelf als geen ander heeft genoten in de korte jaren van Jesus' lichamelijke aanwezigheid en waaruit hij verder heeft geleefd in een verhouding, die inniger en sterker werd naarmate ze geestelijker was. Hij was de discipel van Jesus' voorkeur, de „beminde leerling”, zoals hij zichzelf zo discreet en tegelijk zo fier aanduidt in zijn evangelie. Jesus heeft zich verwaardigd ook hierin aan ons, mensen, gelijk te zijn, dat, waar Hij allen beminde, Hij tegelijk die éne beminde met een liefde van voorkeur. Zijn blik zag in de jonge man die bijna oneindige mogelijkheid ten goede, die aanleg der godsliefde die wij, in haar volle bloei, mogen bewonderen in zijn geschriften. Hoe is die liefde Johannes' geluk geweest! Als hij er in hoge ouderdom zo bescheiden, bijna tussen de regels door over schrijft, begrijpen wij enigermate wat ze voor hem heeft betekend. Onvergetelijk was zijn eerste ontmoeting met Jesus; hij heeft er zelfs het uur van onthouden. Met Petrus en zijn broer Jakobus was hij getuige van de twee grote wonderen en van Jesus' doodsstrijd. Hij mocht bij het laatste Avondmaal rusten aan Jesus' borst. Hij alleen van alle apostelen stond bij het kruis en ontving daar de grootste schat van de Meester: zijn Moeder. „En hij nam haar bij zich op” ( Joh. 10, 27 ). Het was geen wonder dat Johannes schreef: „Het Woord is vlees geworden en Het heeft onder ons gewoond en wij hebben zin glorie aanschouwd, een glorie als van de Eéngeborene des Vaders, vol van genade en waarheid” ( Joh. 1, 14 ). Dit geluk heeft zijn ziel vervuld met een levenslange verwondering over die ontzaglijke nederdaling Gods, over het Woord dat mens is geworden.

2. Deze intimiteit met de Meester moeten wij ons echter niet te menselijk voorstellen. Johannes heeft het woord bewaard: „Zalig zij die niet gezien en toch geloofd hebben” ( Joh. 20, 29 ). In de Mens, die hij ontmoette, zag zijn geloof het „Woord des levens” ( 1 Joh. 1, 1 ). Zijn evangelie toont ons hoe diep zijn geloof is doorgedrongen in de geheimen der verlossing, hoezeer hij „met gestage blik het innerlijke en eeuwige Licht heeft aanschouwd” , dat voor hem in Jesus was opgegaan. Door gebed en beschouwing heeft hij het zoete samenzijn met de Meester heel zijn leven voortgezet en verdiept. Het is juist hierin dat hij voor ons een voorbeeld is. Als wij in de volhardende innigheid der beschouwing durven leven, zullen wij die gelukkigen zijn „die niet gezien en toch geloofd hebben” .

Wij wagen het te zeggen, dat van alle heilige geschriften de evangeliën de voornaamste zijn, maar van de evangeliën zelf dat volgens Johannes, welks zin niemand kan vatten, die niet eveneens aan Jesus' borst heeft gerust, en die niet van Jesus Maria heeft ontvangen, zodat zij ook voor hem een moeder is ( Origines).

Onnozele kinderen

32. Heilige Onnozele Kinderen 28 December

Kinderen volgen het Kind

Dit feest toont ons, als een uiterst voorbeeld, dat aan de kinderen het Rijk Gods behoort.

1. De liturgie heeft de bloedige scène die aan deze viering ten grondslag ligt, omgezet in een act vol blijheid, zij heeft het tafereel van herodiaanse wreedheid overgoten met hemels licht. Het hulpeloze krijten der kleinen wordt een lofprijzing Gods, „Uit de mond van onmondigen en zuigelingen, o God, hebt Gij uw lof bereid om wille van uw vijanden” ( Ps. 8, 3 ; introitus). Reeds het epistel ( Openb. 14, 1-3 ) verheerlijkt de kinderen, die het Kind zijn gevolgd. Zij zingen het nieuwe lied, zij zijn gekocht uit de mensen als eerstelingen voor God en het Lam en volgen het Lam overal waar Het voorgaat. Hun ziel werd als een mus uit de strik bevrijd ( Ps. 123, 7 ; graduale). De Kerk vereert de onnozelen als bloedgetuigen van Christus. Is dit alles een onverantwoordelijk idealiseren van een gebeurtenis, die in werkelijkheid niets anders was dan een gruwelijk incident, gevolg van misrekening, achterdocht en oosterse wreedheid? De liturgie tovert de naakte realiteit om tot een mysterie van Christus. En dit is de werkelijkheid, de werkelijkheid van het geloof die schuil gaat onder de letter. De kleinen werden gedood om Christus, zij vergoten hun bloed om Hem te redden. De kracht van zijn Bloed bevrijdt hen uit de strik van de boze vogelaar. Zij zijn de eerstelingen van zijn Rijk, de eersten wier lot veilig geborgen is in Gods hand, witte barkjes die belanden in de haven der Godheid, in het meer van de oneindige vrede. Zij zijn een hemelse bloemenregen (Hymne van de lauden).

In het mysterie der mis volgen wij het goddelijke Kind, het Lam, voor de troon des Vaders.

2. Wenden wij ons van de geestelijke naar de morele zin. Het epistel prijst hen „in wier mond geen leugen is gevonden” . Sint Markus verhaalt: „En men bracht kindertjes bij Hem, opdat Hij ze aan zou raken, maar de leerlingen berispten hen. Toen Jesus dit zag, werd Hij kwaad en Hij zei tot hen: „Laat de kindertjes bij Mij komen, houdt ze niet tegen! Want aan dezulken behoort het Koninkrijk Gods. Voorwaar Ik zeg u: „Wie Gods heerschappij niet aanvaardt als een kind, zal er niet ingaan.”” En Hij omhelsde ze, legde hun de handen op en zegende hen” ( 10, 13-16 ).

Wat bedoelt de Meester met die geestelijke kindsheid? Niet enkel de nederigheid, veel meer de gelovige eenvoud, het argeloos aanvaarden van zijn blijde boodschap. Gelijk het kind argeloos zijn ouders vertrouwt, zonder twijfel of kritiek , gelijk het eerlijk en zonder mensenvrees uitkomt voor zijn gevoelens, zoals het zich zonder voorbehoud geeft, zo moeten wij zijn voor God in een wereld die niet leven kan zonder veinzerij, omwegen, halfheid en dubbelhartigheid. „Wie zich voor Mij en mijn woorden schaamt ten overstaan van dit overspelig en boos geslacht, voor hem zal de Zoon des mensen zich schamen, als Hij komt met de heilige engelen in de glorie van zijn Vader.” ( Mk. 8, 38 ). Zo moeten wij zijn tegenover God en handelen ten overstaan der mensen, ook als wij ouder en wijzer menen te zijn geworden, als God harde dingen vraagt en wij Hem niet begrijpen. De waarheid die de hoogmoed en de ijdelheid overwint, — de echtheid in de liefde waardoor wij onszelf niets wijs maken en waardoor wij „de glorie van God meer beminnen dan die der mensen” ( Joh. 12, 43 ).

Zondag onder het Kerstoctaaf

33. Zondag onder het octaaf van Kerstmis

Kinderen Gods

De vrucht van Jesus' menswording en verlossing is het kindschap Gods: „toen de volheid van de tijd was gekomen, zond God zijn Zoon, geboren uit de vrouw, geboren onder de Wet, om hen die onder de Wet stonden vrij te kopen, opdat wij allen het kindschap zouden ontvangen” ( Gal. 4, 4. 5 ; epistel).

Omdat de Zoon mens werd en een lijdend mens, „staande onder de Wet”, zijn wij bevrijd van de zonde, geen slaven meer, maar kinderen van de Vader in de hemel, die alleen „Vader” en alleen „goed” is ( Mt. 23, 9 ; Mk. 10, 18 ).

1. Zich kind van God te weten en te voelen is het ware geluk van een christenmens, de eigenlijke vreugde van het kerstfeest. Het mag niet voorkomen, dat de vijanden van het christendom ons kunnen verwijten: „Zij beweren verlost te zijn, kinderen van God, die de hemel geopend zien en vandaar hun Zaligmaker verwachten, maar zij gedragen zich niet als verlosten, zij zijn zonder vreugde en fierheid, zij hebben het uiterlijk van slaven, als alle anderen” . Is het niet waar, dat het goddelijk kindschap voor de meesten van ons theorie blijft, een onwerkelijke overtuiging zonder invloed op het leven? Betekent het woord van Sint Jan, dat wij bijna dagelijks vernemen, voor ons wel levende en hoogste realiteit: „Aan allen die Hem ontvingen gaf Hij de macht Gods kinderen te worden, aan allen die in zijn naam geloven” ( Joh. 1, 12 )? Wij geloven dat wij door Gods genade bij het doopsel zijn kinderen zijn geworden. Maar dit geloof lééft niet, het straalt niet uit van zijn verborgen centrum in het diepst van onze ziel over ons denken en voelen en doen: het is niet volop wat Sint Jan bedoelt met „geloven in zijn naam” .

Een kind is bij zijn vader „thuis”, het is met zijn vader vertrouwd en „eigen”. Men zou bijna geneigd zijn te zeggen: het is niet zozeer een kwestie van liefde als wel van vertrouwen en zekerheid. Natuurlijk bemint een kind zijn vader, maar willicht wordt aan die liefde zelden rechtstreeks uiting gegeven. Het is mogelijk dat de vader gestreng is en zijn kind dikwijls moet bestraffen. Doch één ding blijft: het kind voelt zich thuis, het zal immer tot zijn vader terugkeren, het is zonder meer zeker van zijn bescherming en hulp, het vindt daar zijn natuurlijke sfeer, de vanzelfsprekende grond van zijn leven. Wanneer ons geloof in God volmaakt was, neen, wanneer wij maar een greintje echt geloof bezaten ( „als een mosterdzaadje” ), dan zou een onbeperkt vertrouwen de dominant zijn in onze verhouding tot God. Welk een diepe klank kregen dan voor ons Jesus' woorden zoals deze (en vele andere): „Weest niet bezorgd… uw hemels Vader weet dat ge dit alles nodig hebt… Als gij, zondige mensen, aan uw kinderen goede gaven weet te geven, hoeveel te meer zal dan uw Vader die in de hemel is het goede geven aan wie het Hem vragen!” De mentaliteit van het goede kind tegenover zijn algoede Vader ontbreekt ons, omdat ons geloof te onwerkelijk is, en ook omdat onze opvattingen over God dikwijls beheerst worden door infantiele angstvoorstellingen.

2. Deze gesteltenis is in ons de vrucht van de Heilige Geest. „God heeft de Geest van zijn Zoon in onze harten gezonden, die roept: „ Abba, Vader!” ” (epistel). De Geest van Jesus is de Geest van het goddelijk kindschap. Diezelfde Geest leeft in ons en wil door zijn genade geheel bezit nemen van onze geest om ons het sterke, diepe en tedere be- wustzijn bij te brengen, dat wij in Jesus kinderen zijn van God, opdat wij door die Geest bewogen en geleid vertrouwvol uitroepen: „Vader!” Door Hem weten wij in het diepst van ons hart dat God onze Vader is, nu en altijd en in alle nood. Er is niets wat in het leven noodzakelijker is dan dit levende geloof in God, dan deze durf om God in het midden te plaatsen van ons reële bestaan en van het wereldgebeuren. „Wat zijt gij bevreesd, gij kleingelovigen!” ( Mt. 8, 26 ) „Alles is het uwe” ( 1 Kor. 3, 21 ).

Zesde dag onder het Kerstoctaaf

34. Zesde dag onder het octaaf van Kerstmis

De Verlosser der wereld

Wij hebben het grote woord reeds gesproken, Heer. „Een kind in een stal is het heil der wereld.” Wij komen immers niet alleen in de stal, wel arm maar niet eenzaam. Wij laten de macht van de machines en de wijsheid der boeken en het duister glanzen van het geld en de vele, vele woorden van de vorsten dezer wereld achter, als wij bij U komen. Slechts de koningen brachten er een weinig van mee: goud, wierook en mirre. Maar deze dingen hadden hun wereldse waarde verloren, ze waren slechts als bloemen achteloos gestrooid langs de weg die uw voetjes gaan. Neen, wij komen eenvoudig zoals we zijn, mensen die hun hart in hun handen dragen en de noden van hun ziel, zonder de ballast van de aardse schijn en het druk bedrijf der wereld. Doch wij kunnen bij U de anderen , onze afwezige broeders en zusters (o, lange, lange rijen!) niet vergeten. En Gij wilt het ook niet, Verlosser der wereld. De engelen hebben gezongen in de nacht: „Vrede op aarde aan de mensen van goede wil”, en „Ik verkondig u een grote vreugde die voor heel het volk zal zijn: heden is u de Verlosser geboren” ( Lk. 2, 14. 10. 11 ). „Voor heel het volk…” Heer, moge ik oprecht tot U spreken. God zijt Gij en Gij zijt mens geworden om de wereld te verlossen. Er zijn van die woorden die wij niet licht vergeten. Een daarvan is: „Ik ben gekomen opdat zij het leven zouden hebben en leven in overvloed” ( Joh. 10, 10 ). Gij zijt Heer der geschiedenis en Koning der harten. In uw handje, o Kind, draagt Gij de aarde en al wat zij bevat. En zie, uw komst op aarde (en uw zalig lijden en heilzame dood), reeds bijna twintig eeuwen zijn daar overheen gegaan. Al die tijd heeft de Kerk, uw bruid, onze liefderijke en wijze moeder, met uw gaven mild bedeeld, de mensen genodigd en gelokt om bij haar uw heil te vinden, zoals een hen haar kuikens wil verzamelen onder haar vleugels, „maar zij hebben niet gewild” ( Mt. 23, 37 ). Zij hebben niet gewild. Als wij onze ogen slaan buiten de kleine kring waartoe wij door uw genade behoren, als wij de wereld beschouwen, hoe wordt het ons te moede, zelfs in deze nacht schoner dan de dagen! Hoevelen hebben uw zachte juk versmaad? Hoevelen zelfs van die uw naam dragen, geloven niet werkelijk in U? Zult Gij bij uw wederkomst wel geloof vinden op aarde ( Lk. 18, 8 )? De wereld is verscheurd van haat en wreedheid, ook deze nacht. Velen kennen U niet, voor de meesten zijt Gij een naam zonder werkelijkheid. Voor hen betekent uw kribbe slechts even een vage zachtheid, een kortstondige vertedering, maar een uur later rennen zij voort langs hun baan die een cirkel is zonder eind.

Uw evangelist heeft geschreven: „Het Licht schijnt in de duisternis, maar de duisternis nam het niet aan. Hij was in de wereld en ofschoon de wereld door Hem was ontstaan, erkende de wereld Hem niet. Hij kwam in zijn eigen bezit. Ook de zijnen ontvingen hem niet. En dit is het oordeel: het Licht is in de wereld gekomen, maar de mensen beminden de duisternis meer dan het Licht. Want hun werken waren boos” ( Joh. 1, 5. 10. 11; 3,19 ). Heer, mogen wij ons buigen voor dit ondoorgrondelijk geheim. Wat kunnen wij anders doen dan op onze borst kloppen en bidden om genade, voor onszelf die, bevoorrecht en uitverkoren, zo lauw en laf zijn voor uw Rijk, — en voor de anderen, dat zij U kennen mogen zoals Gij zijt? O Goddelijk Kind, bij wie de bron des levens is en de volheid van het heil, ontferm U over ons. „Alle einden der aarde hebben het heil van onze God aanschouwd” ( Ps. 97, 3 ; communio van de dagmis van Kerstmis).

Zevende dag onder het Kerstoctaaf

35. Zevende dag onder het octaaf van Kerstmis

Goedheid

„Gods genade is verschenen, redding brengend aan alle mensen” ( Tit. 2, 11 ; epistel van de nachtmis). „De goedertierendheid en mensenliefde van God onze Zaligmaker heeft zich geopenbaard” ( Tit. 3, 4 ; epistel van de dageraadsmis).

Goedheid is het wezen van het kerstfeest: de oneindige goedheid Gods voor de mens en de goedheid der mensen voor elkaar naar het beeld dier goddelijke liefde. Al worden wij wellicht gekweld door angst en onzekerheid, al zijn wij misschien gescheiden van onze dierbaren, al missen velen de stoffelijke geneugten die van Kerstmis ook een zo menselijk en huiselijk feest maken, al wordt de wereld verscheurd door haat en wantrouwen, het wezen van de kerstvrede wordt hierdoor niet aangetast. Jesus' woord blijft waar: „Vrede laat Ik u na, mijn vrede geef Ik u, niet een vrede zoals de wereld hem geeft” ( Joh. 14, 27 ). Deze vrede kan de wereld geven noch ontnemen, maar hij ligt, zoals de engelen zongen, in het bereik van alle mensen van goede wil.

1. Oneindige goedheid is Gods wezen. Uit pure goedheid heeft Hij de mens geschapen om hem deel te geven aan zijn eigen zijn en zaligheid. Tegenover de ellende en de machteloosheid van de gevallen mens werd zijn goedheid grondeloze barmhartigheid. In Christus, in het Kindje in de stal, is Gods verlossende en genezende liefde verschenen, om „wat in de eerste Adam was gevallen, in de tweede Adam weder op te richten. Want oorzaak van ons herstel is enkel de barmhartigheid van God, die wij niet zouden beminnen, zo Hij ons niet eerst had liefgehad en de duisternis van onze onwetendheid door het licht van zijn waarheid had verdreven, zoals Isaias zegt: „Gevonden werd Ik door hen die mij niet zochten, Ik openbaarde Mij aan hen die niet naar Mij vroegen” ” ( Leo de Grote). „God bewijst zijn liefde voor ons doordat Christus voor ons is gestorven, toen wij nog zondaars waren” ( Rom. 5, 8 ). „Hierin bestaat de liefde: niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat Hij ons heeft bemind en zijn Zoon heeft gezonden tot verzoening voor onze zonden” ( 1 Joh. 4, 10 ). Zo is Gods goedheid ons verschenen in de lieflijke en ons alleen verstaanbare gestalte van een Kind. Zo is zijn liefde voor ons tastbaar geworden in Jesus, wiens geboorte wij blijde herdenken.

2. Maar Jesus, Zoon des Vaders, is het beeld van de nieuwe mens. Gods goedheid moet in onze goedheid weerspiegeld worden. „Weest barmhartig zoals ook uw Vader barmhartig is” ( Lk. 6, 36 ). „Terwijl God ons bemint,” zegt Sint Leo, „hervormt Hij ons naar zijn eigen beeld. En om in ons de weerspiegeling van zijn eigen goedheid te kunnen vinden, schenkt Hij ons het vermogen te doen wat Hij zelf doet: Hij verlicht onze geest en ontvlamt ons met het vuur van zijn liefde, opdat wij niet alleen Hem zouden liefhebben, maar ook alles wat Hij bemint” (zesde les der metten van de vierde Zondag van de Advent). „Zo iemand zegt: „Ik heb God lief”, maar toch zijn broeder haat, is hij een leugenaar. Wie immers zijn broeder die hij gezien heeft, niet bemint, kan God niet liefhebben die hij niet heeft gezien. Want dit gebod hebben wij van God ontvangen: wie God bemint, moet ook zijn broeder beminnen” ( 1 Joh. 4, 20. 21 ). Daarom moet Kerstmis, zoals het oude, schone gebruik het wil, het feest der verzoening zijn. Geen spoor van wrok mag er blijven in ons hart, in de nacht der goddelijke liefde. Hartelijkheid, verdraagzaamheid, geduld, blijmoedigheid om Christus' wil moeten wij verspreiden, elk van ons in zijn eigen omgeving. Navolgers willen wij zijn van Jesus, navolgers der goedheid Gods op dit hoogtij van zijn barmhartigheid. „Zalig de vreedzamen en vredemakers, want zij zullen kinderen Gods genoemd worden” ( Mt. 5, 9 ).

Besnijdenis de Heren

36. Besnijdenis des Heren, Octaaf van Kerstmis 1 Januari

Gehoorzaamheid en genade

Het geheim dat wij heden vieren moeten wij zien als geheel liggende in de lijn der menswording, als een eerste consequentie van dat „staan onder de wet” waarover het epistel van de vorige Zondag sprak. Op de achtste dag na de geboorte (de octaafdag van het eerste kerstfeest) werd het Kind Jesus besneden, zoals alle Joodse knaapjes van rechtgelovige ouders. De eigenaardige ritus der besnijdenis, die voor de heidenen voorwerp was van afschuw en spot, was voor de Jood een door God opgelegd symbool van de aanvaarding der wet en de opname in zijn volk, van toebehoren aan de enige Heer en Meester van het heelal.

1. Ook Jesus gaat vanaf het begin die weg der gehoorzaamheid aan Gods wet, als zijn dienaar en eigendom, ofschoon Hij naar zijn diepste wezen het godgelijk bestaan zijn eigen mocht noemen. Het is dezelfde gehoorzaamheid aan de goddelijke wil, die Hem om het doopsel van Johannes zal doen vragen: „Laat het voor ditmaal geschieden, want zo past het ons alle gerechtigheid te vervullen” ( Mt. 3, 15 ), welke Hem de bekoringen van de satan souverein doet afwijzen (die geen andere bedoeling hadden dan Hem te verwijderen van de door God gewilde kruisweg) en die Hem ten slotte aan het ons verlossende kruis zal slaan.

Het goddelijke Woord werd niet mens in het algemeen maar een bepaalde mens, onderworpen aan de onontkoombare beperktheid van een menselijk bestaan, lid van dat kleine en verachte volk, geboren in de tijd door God bestemd, staande onder de wet de Heren. De besnijdenis vormt het onopvallende begin van een leven, dat geen andere geestelijke spijze zal kennen dan de wil des Vaders.

Het eerste Bloed van het Lam wordt geplengd, in onbekendheid, in een vergeten uithoek van de wereld. Het is het Bloed dat die wereld verlossen zal.

2. De teksten van de mis zijn grotendeels gelijk aan die van de dagmis van kerstmis. Het is de gewoonte der liturgie het feestmysterie tijdens het heel octaaf in voortdurende tegenwoordigheid voor de geest te houden. „Een Kind is ons geboren, een Zoon werd ons geschonken,” zingen wij heden met niet geringere jubel dan op kerstdag. Deze aanwezigheid, aan de wisseling van de tijd ontheven, volgt de goddelijke onveranderlijkheid na. Het Kind werd éénmaal in Bethlehem geboren, lang geleden. Jesus was de gave des Vaders aan de mensheid, zijn alles omvattende en alles insluitende genade. „Zo lief heeft God de wereld gehad dat Hij zijn eengeboren Zoon heeft gegeven” ( Joh. 3, 16 ). Maar Jesus blijft gegeven aan de mensheid, Hij die het Licht en het Leven is blijft zich aanbieden aan de wereld die duisternis is. „Want onberouwelijk zijn de genade en de roeping Gods” ( Rom. 11, 29 ).

Mocht slechts de wereld erkennen wat haar tot heil strekt om te putten „uit zijn volheid, genade op genade” ( Joh. 1, 16 ). Want al trekt God zijn genade, de gave van kerstmis, niet terug, al schenkt het Woord aan allen die in zijn naam geloven de macht kinderen Gods te worden, de mens bezit in zichzelf de macht zich af te sluiten voor Gods genade en zich op te sluiten in de verharding van een van God afgewende wil, die door de ijlings naderende dood verstart tot de verstening der hel. Kerstmis is het mysterie van de genade Gods die in het Kind van kerstmis „voor alle mensen tastbaar en bereikbaar is geworden” ( Tit. 2, 1 ; epistel). Maar genade wil zeggen: goddelijke aanbieding, vraag om het antwoord der menselijke vrijheid: geloof, overgave en liefde.

Daarom moet het kerstfeest en zijn octaaf voor ons, Gods geliefde geroepenen, het feest zijn van het antwoord der liefde, van de dankbare en volkomen aanvaarding van die hoogste gave die de verschenen Logos is, en tevens de tijd waarin de ernstige vraag naar de lotgevallen dier genade in de wereld ons meer nog dan anders ter harte gaat.

Feest van de Zoete Naam

37. Feest van de Zoete Naam Jesus 2 Januari

Vriend en Meester

Bedenken wij dat het vandaag Jesus' naamfeest is. „Na verloop van acht dagen werd het Kind besneden en ze noemden Hem Jesus, welke naam door de engel was genoemd, eer Hij in de moederschoot was ontvangen” ( Lk. 2, 21 ; evangelie). Het was de gewoonte der Joden met de besnijdenis de naamgeving te verbinden, gelijk wij doen met het doopsel.

Jesus was zijn eigen naam. Zo noemde zijn Moeder Hem, Jesjóea in hun taal, hetgeen betekent: de Heer redt. God heeft ons allen gered door Hem. Is dit ook voor ons hart niet zijn liefste naam? Vele en verheven namen mogen wij Hem geven: Christus dat is de Gezalfde, Heer, Verlosser, Koning, maar de dierbaarste, de meest „eigen” naam blijft Jesus.

1. Namen hebben zelfs in onze ontluisterde wereld, die alles mechaniseert en aan algebraïsche afkortingen de voorkeur geeft boven het zinrijke woord, nog niet geheel hun macht verloren. Voor wie liefheeft zijn zij nog immer toverklanken die de ziel elektriseren , omdat zij symbolen zij, omdat zij de onvervangbare aanduiding zijn van een persoon. De naam zegt ons meer dan alle titels en beschrijvingen, omdat hij in de plaats treedt van beschrijvingen, omdat hij in de plaats treedt van de gehele persoonlijkheid. De klank roept het geliefde beeld op. De naam is het rechtstreeks verkeersmiddel tussen de ander en mijzelf. De naam Jesus is Hem onvervreemdbaar eigen. De zoete naam is daarom het eenvoudigste en onmiddellijke „teken” van Degene, die ons boven alles dierbaar is. Wat „betekent” hij derhalve niet voor de christen die slechts een korrel echte liefde voor de Heer bezit! Zoals de hymne het heden schoon uitdrukt: „Jesus, hoop der rechtvaardigen, hoe mild zijt Gij voor die tot U smeken, hoe goed voor die U zoeken, maar onuitsprekelijk voor die U vinden!”

2. Jesus is niet enkel de zoete naam van onze dier- baarste vriend. Jesus is tevens de naam van onze Heer, wie God alle macht heeft gegeven, die door zijn dood en verlossing een volkomen recht op ons heeft verworven. Hij mag alles eisen van ons, zonder meer, zonder dat Hij rekenschap behoeft te geven. „God redt” ons door Hem, maar niet zonder ons. Door de gehoorzaamheid van het geloof, door de onderwerping aan zijn heil gewordt ons deze redding. Wij moeten dienstknechten van Jesus Christus zijn, in volkomen trouw. Omdat de mens Jesus zich ten dode toe vernederde „heeft God Hem verheven en Hem de naam gegeven hoog boven alle namen, omdat in de naam van Jesus alle knie zich zou buigen in de hemel, op aarde en onder de aarde en iedere tong zou belijden tot glorie van God de Vader, dat Jesus Christus de Heer is” ( Phil. 2, 9-11 ).

Wat is zoeter dan honing en sterker dan een leeuw ( Jud. 14, 18 )? De naam van de Zaligmaker doet een machtig beroep op onze toewijding en onze trouw. Hij eist een dienst van zuivere liefde. Mogen wij deze roep van het Kerstkind verstaan!

Octaafdag Sint Johannes

38. Octaafdag van Sint Jan Evangelist 3 Januari

De Apostel der Naastenliefde

„Zo iemand zegt: „Ik heb God lief”, maar zijn broeder haat, is hij een leugenaar. Wie immers zijn broeder die hij gezien heeft niet bemint, kan God niet liefhebben die hij niet heeft gezien. Want dit gebod hebben wij van God ontvangen: wie God bemint, moet ook zijn broeder beminnen” ( 1 Joh. 4, 20. 21 ).

1. Sint Hieronymus heeft over de beminde leerling een legende opgetekend, die minstens naar de geest waar is. Op Johannes' oude dag was zijn eeuwig eendere preek samen te vatten in deze eenvoudige woorden: „Kinderkens, bemint elkander!” Toen dit de christenen begon te vervelen, vroeg men hem waarom hij toch altijd hetzelfde zeide. En het antwoord was Johannes waardig: „Omdat het 't gebod des Heren is en omdat dit genoeg is.”

Misschien verwondert het ons, dat de adelaar onder de evangelisten, de verheven godsschouwer zo dikwijls spreekt over de liefde voor de broeders en zusters in Christus. Een gedeeltelijke verklaring hiervan is zeker te vinden in Johannes' eigen aard. De ontmoeten met het mensgeworden Woord is het grote geluk van zijn leven geweest, óók omdat ze van hem een ander mens heeft gemaakt. Er lagen in Johannes' natuur ook andere mogelijkheden dan die welke Gods genade in hem tot ontwikkeling bracht. De gewone voorstelling van de zachtzinnige en enigszins zoetsappige jongeling is er geheel naast. Wij weten niet veel van zijn jeugd, maar wat wij daarvan weten wijst in een andere richting. Hij en zijn broer Jakobus ontvangen van Jesus de veelzeggende bijnaam „zonen van de donder” ( Mk. 3, 17 ). Over de ongastvrije Samaritanen willen zij liefst het vuur des hemels afroepen ( Lk. 9, 54 ). Johannes is ook onverdraagzaam: hij kan niet velen dat iemand die niet tot Jesus' volgelingen behoort zijn naam aanroept om demonen uit te drijven ( Lk. 9, 49 ). Eerzucht was hem niet vreemd, zoals blijkt uit het verzoek om de eerste plaatsen in Jesus' Rijk ( Mk. 10, 37 ). De Apocalyps verraadt een schrijver met een heftig temperament en een zeer sterk gevoel voor gerechtigheid en waarheid. Johannes was wel van nature al te fel, ongenaakbaar en hooghartig. Maar Jesus heeft hem nederig gemaakt en hem geleerd de mensen lief te hebben, ondanks hun fouten en in al hun gewoonheid. Hij is niet enkel de grote prediker der godsliefde, hij is ook de onvermoeibare leraar der naastenliefde geworden. En wij mogen er zeker van zijn dat, als hij meer dan wie ook in het Nieuwe Testament daar telkens op terugkomt, het óók is, omdat hij zelf zich die liefde in harde strijd heeft moeten veroveren. Johannes bezat een levendige neiging tot het absolute en het doen en laten der mensen is gewoonlijk noch volstrekt goed noch volstrekt kwaad. Niet voor niets schreef hij het beroemde woord: „Waart gij slechts koud of warm! Maar omdat gij lauw zijt en noch koud noch warm, zal Ik u uit mijn mond spuwen” ( Openb. 3, 16 ). Doch hij ging als beminde leerling in de school van de Meester die zeide: „Leert van Mij, omdat Ik zachtmoedig ben en nederig van harte” ( Mt. 11, 29 ).

2. Laten wij bij de kribbe uit de mond van Jesus' dierbare apostel het grote gebed leren: „Dit is mijn gebod dat gij elkander bemint zoals Ik u heb liefgehad” ( Joh. 15, 12 ). Dat zij die fel zijn hier hun hardheid afleggen en milder oordelen; dat zij die rechtvaardigheid hartstochtelijk liefhebben, leren vergeven en onrecht verdragen naar Jesus' voorbeeld; mogen de al te gemakkelijk vriendelijken hun liefde verstevigen met waarheid en echtheid. Dat voor de kribbe van het goddelijk Kind alle haat en verbittering uitdove! „Kinderkens, laat ons niet liefhebben met woord of met de tong, maar met daad en in waarheid” ( 1 Joh. 3, 18 ).

Octaafdag Onnozele kinderen

39. Octaafdag van de Heilige Onnozele Kinderen 4 Januari

Kinderlijk geloof

Het geestelijk kindschap dat Jesus van zijn volgelingen vraagt, bestaat in de simpele directheid van het geloof. Deze eigenschap komt het geloof krachtens zijn wezen toe. Het is juist niet de vrucht van redenering, de slotsom van menselijke bedenksels, een wat bitter bezinksel van wijsheid op de bodem van ervaringen. Het is een eenvoudig aannemen van dingen op Gods gezag, een leven in een geestelijke realiteit die ook de gelovige zelf niet aanschouwt en de daaraan beantwoordende houding der ziel: overgave aan de verborgen God. „Het geloof is een vaste grond voor wat men hoopt, een overtuiging aangaande dingen die men niet ziet” ( Hebr. 11, 1 ). Men kan het dus ook zó formuleren: het geloof eist een voortdurende correctie van het menselijke inzicht dat, naarmate het dieper is gegroeid en steviger gevestigd in de natuurlijke realiteit, zich des te moeilijker corrigeren laat. De wijze mens weet te veel om zijn oordeel gemakkelijk op te geven. Het kind dat geen ervaring bezit noch de wijsheid die het sprookje doodt, gelooft gaarne en zonder aarzeling. „In die ure verblijdde Hij zich in de Heilige Geest en sprak: „Ik prijs U, Vader, Heer van hemel en aarde, omdat Gij deze dingen voor wijzen en verstandigen hebt verborgen en aan kleinen (onmondige kinderen) hebt geopenbaard. Ja, Vader, zo is uw welbehagen geweest” ” ( Lk. 10,21 ). Waarom verdraaien wij altijd de betekenis van dit woord door te beweren dat Jesus hier de waanwijzen bedoelt?

De maagden volgen het Lam waarheen het ook gaat (epistel). Er bestaat ook een maagdelijkheid van de geest die de goddelijke waarheid louter aanneemt en haar ongeschonden bewaart. Wij geloven Gods openbaring theoretisch, doch wij leven er niet naar. Maar dit vindt zijn oorzaak hierin dat wij ook niet volmaakt geloven, dat wij niet werkelijk Christus' leerlingen zijn ( Joh. 8, 31 ) op de wijze van het kind dat zijn onbevangen vertrouwen in zijn ouders als vanzelfsprekend beschouwt.

2. Het gevolg van onze terughoudendheid tegenover de goddelijke realiteit is, dat de rijkdom van het eeuwige leven dat Christus ons heeft geschonken, ons ontgaat. Ons leven wordt zo oneindig armer dan nodig is. Wat belet ons, wanneer wij over een stille landweg gaan en zelfs wanneer wij ons door een drukke straat haasten, tegelijkertijd te weten dat God met ons is en in dat bewustzijn gelukkig te wezen? Alleen de bloedarmoede van ons geloof, de zwakheid van onze „overtuiging aangaande de dingen die men niet ziet”. Iedereen die zijn katechismus kent zal desgewenst antwoorden dat de heilige Drieëenheid door de genade woont in de ziel van de rechtvaardige, dat God alomtegenwoordig is, dat zijn macht, wijsheid en liefde werkzaam zijn in alle schepselen. Maar alleen hij die kinderlijk gelooft en zich in de geestelijke strijd heldhaftig inspant, zal kinderlijk verwonderd en dankbaar verrukt blijven over al deze allerhoogste werkelijkheid, en hij zal ervaren dat deze inwoning Gods wil zeggen: liefde van voorkeur, vergeestelijking, rust en zekerheid, zaligheid en smart, en opname in het licht des Heren.

„Ik wenste alles te kunnen zeggen, welk een bron van kracht, van vrede en ook van geluk zij zouden vinden, indien zij in een inniger verkeer met de heilige Drieëenheid trachtten te leven. Maar zij kunnen niet wachten. Als God zich niet op een gevoelige wijze meedeelt, verlaten zij zijn heilige tegenwoordigheid. En als Hij tot hen komt met al zijn gaven, vindt Hij niemand thuis. De ziel is uit, naar de uitwendige dingen. Zij wonen niet in het diepst van zich zelf” ( Zuster Elisabeth van de heilige Drieëenheid).

Vigilie van Driekoningen

40. Vigilie van Driekoningen 5 Januari

Het Goddelijke Zwijgen

De mis van deze dag die geen eigenlijke vigilie is en met het feest van Driekoningen geen onmiddellijk verband houdt, is bijna geheel gelijk aan die van de Zondag onder het octaaf van kerstmis. Het mysterie duurt voort. De Kerk verwijlt nog altijd bij de kribbe. Zij schenkt ons aldus gelegenheid dieper in het geheim van Gods komst door te dringen en tevens de rijkdom van haar liturgische teksten volop te smaken. De introitus luidt: „Terwijl een diepe stilte alles omgaf en de nacht in zijn snelle loop het midden van zijn baan had bereikt, daalde uw almachtig Woord, o Heer, uit de hemel neer van zijn koningstroon.” Deze woorden zijn ontleend aan het boek der Wijsheid ( 18, 14. 15 ), waar zij de komst van God beschrijven in de eerste paasnacht der Joden, toen Hij nederdaalde om zijn volk te redden uit de Egyptische slavernij. Zij zijn bij uitstek geschikt om de geheimzinnige, heilige sfeer van de kerstnacht aan te duiden, zoals die in de liturgie wordt gevierd en beleefd. In de stilte van de nacht en in de stilte der onbekendheid voltrekt zich het geheim, zoals alle werken Gods die slechts door het geloof worden gekend en die, ook al geschieden sommige in de openbaarheid, zich naar hun wezen toch onttrekken aan de luidruchtigheid van de natuurlijke mens. „De maagdelijkheid van Maria en haar baring bleef voor de vorst dezer wereld verborgen, evenzo ook de dood des Heren: drie luid roepende mysteries die zich onder het zwijgen Gods hebben verwerkelijkt” ( Ign. Eph. 19, 1 ). Het goddelijk Woord is uit de stilte te voorschijn getreden ( Ign. Magn. 8, 2 ), uit de eeuwige stilte Gods en uit het geheim van de maagdelijke moederschoot om binnen te treden in de stilte van het geloof dat Hij vond bij herders en wijzen. Slechts in diepe ingetogenheid en in het eerbiedig zwijgen van onze geest waartoe de liturgie ons wil leiden, zullen wij deel hebben aan het mysterie van Gods komst.

2. In deze ingekeerdheid van het geloof zal ook onze geest worden gescherpt om de schoonheid te aanschouwen van God, die onder ons is verschenen. In het psalmvers bij de introitus en het alleluja zingt de liturgie: „De Heer is Koning. Schoonheid is zijn kleed” ( Ps. 92, 1 ). En in het graduale: „Schoonste zijt Gij der mensenkinderen. Bevalligheid ligt over uw lippen uitgegoten” ( Ps. 44, 2. 3 ). De Kerk bezingt de schoonheid van haar Bruidegom: een goddelijke gratie die ons door de menswording werd geopenbaard en die gestalte kreeg in het Kind dat ons werd geboren. Het Woord is vlees geworden en Het heeft onder ons gewoond en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd….

Maar ook deze schoonheid is alleen zichtbaar voor het geloof. Want het is niet de uiterlijke bevalligheid van de Zoon des mensen, die de Bruid in verrukking brengt, doch de onzichtbare schoonheid van de Logos, waarvan de kerstnacht ons een afstraling schonk. „Door het geheim van de menswording van het Woord is een nieuwe glans van uw licht voor ons geestesoog opgegaan, opdat wij, nu wij God zichtbaar en tastbaar aanschouwen, door Hem tot de liefde voor het onzichtbare mogen worden opgevoerd” (prefatie van Kerstmis). In invisibilum amorem rapiamur; dat betekent: meegesleept worden tot de liefde voor het onzichtbare, weggesleurd in een verliefdheid op de schoonheid van het goddelijk wezen.

O, niet enkel de vertedering om het Kindje dat koude lijdt, niet enkel bekering der harten tot verzoening en goedheid betekent kerstmis, — maar allereerst: verschijning van het Woord die onze geest verlicht met een hemels licht en onze ogen verblindt met bovenaardse luister en onze onrust vangt in het eeuwige zwijgen van het goddelijk geheim.

Driekoningen

41. Verschijning des Heren 6 Januari

Het nieuwe Licht Gods

In de prefatie van het feest looft de Kerk de „heilige Heer, de almachtige Vader, de eeuwige God” : „toen uw Eéngeborene in onze sterfelijke natuur verscheen, heeft Hij ons hersteld door het nieuwe licht van zijn onsterfelijkheid” . Driekoningen heet in de taal der Kerk Epiphanie, dat is Verschijning, Openbaring. Vandaag lezen we in het epistel de woorden van de profeet: „Uw licht, Jerusalem, is gekomen en de glans des Heren is over u opgegaan”. In de oratie bidden wij: „dat wij geleid mogen worden tot aanschouwing van uw hoge luister” .

De grote les van Jesus' menswording en geboorte vernamen wij met het kerstfeest: de vrede van God en de wereld, de verzoening der mensen, de navolging van de eenvoud en de nederigheid van het Kind, onschatbare zedelijke vermaningen, geheel in de geest van Jesus' eigen woorden in het evangelie. Maar de Kerk verlangt dat wij aan de hand van haar liturgie nog dieper doordringen in deze goddelijke geheimen. Driekoningen is als een verdere bezinning op kerstmis. De oude liturgie ziet in het Kind van de kribbe niet alleen een schouwspel dat ons vertedert, niet enkel een goddelijke les die ons beter maakt, een hemels voorbeeld van vele deugden. Zij ziet in dit geheim allereerst de openbaring Gods, die onder ons is verschenen, „het licht dat over Jerusalem is opgegaan” , dat telkens opnieuw opgaat over de duistere wereld in de kring- loop van het kerkelijk jaar en dat voortdurend weer werkelijkheid wordt in de viering van het offer. Het Kindje in de duistere stal is het licht der wereld. Het is in de onaanzienlijkheid der kribbe, in de koude en armoede der uitgestotenen het goddelijke licht dat ons verlost en „herstelt”. God is onder ons verschenen.

En deze verschijning is een nieuw licht, een te voren ongekende openbaring. God had zich ook eerder doen kennen op velerlei wijzen en in verscheidene vormen, in de luister der schepping, in de lotgevallen der geschiedenis door straffende oordelen en wondere redding, door de wet aan zijn volk en bovenal door de godswoorden van zijn profeten. Maar thans openbaart Hij zich eens voor al in de enige Zoon, die mens werd. Niet langer is het de natuur alleen die haar woordeloos loflied zingt op de Schepper, niet langer spreken mensen stamelend over God, — God zelf is verschenen. God werd mens en draagt een menselijk gelaat. Hij werd een hulpeloos mensenkind en straks zal Hij, „de ééngeboren Zoon, die rust aan de boezem des Vaders” ( Joh. 1, 18 ), tot ons spreken in menselijke taal. Waarlijk, een nieuw en enig Licht is onder ons opgegaan. Komt laat ons Hem aanbidden. Driekoningen is bij uitstek het feest van het geloof. De koningen en herders hadden gelijk, tegen de gehele wereld in: het kleine, onbekende Kind in de nacht is de Heer van het heelal.

Dit goddelijk licht gaat op in ons eigen hart en herstelt ons naar het beeld des Vaders, wanneer wij vol eerbied naderen tot het Kind en zijn Moeder, — wanneer wij in het offer der mis de Heer aanbidden op zijn altaar en ontvangen aan zijn tafel met een geloof even groot als dat der koningen, die wel een wonderbare ster hadden aanschouwd doch slechts vonden „een Kind in doeken gewikkeld” , hulpeloos en zwak en arm.

Octaaf van Driekoningen

42. Feest van de Heilige Familie (Zondag onder het octaaf van de Ver- schijning des Heren)

Het hart van Maria

Onze goddelijke Zaligmaker heeft de wens geopenbaard dat in deze laatste tijden tezamen met de liefde van zijn eigen goddelijk Hart ook de tederheid van Maria's Hart zou worden gekend en vereerd. Het evangelie van heden, dat van het verlies en de terugvinding van het Kind Jesus in de tempel ( Lk. 2, 42-52 ), laat ons een blik slaan in het moederhart der heilige Maagd. Laat ons met eenvoud en liefde dit geheim overwegen.

Simeon had voorspeld dat een zwaard haar Hart zou doorboren. Hoe was die aankondiging gekomen, plotseling en meedogenloos de idylle verstorend van een dag die louter vreugde was voor de jonge Moeder! Zij herinnerde zich nog levendig hoe zij met Sint Jozef en het Kindje, haar Kind, zo fier en gelukkig naar de tempel was gegaan, naar het huis van God in de heilige stad, om haar Zoon de Heer aan te bieden, — hoe die eerbiedwaardige grijsaard met diepe vreugde en ontroering haar Kindje in zijn armen had genomen en God had geprezen om zulk een zaligheid. Maar dan klinken ineens die geheimzinnige woorden, aanduiding van een bange toekomst: dat onschuldig Borelingske zou een teken zijn van tegenspraak en haar eigen ziel zou van droefheid worden doorboord. Lange tijd is daar over heengegaan, jaren van een rustig en ongestoord samenzijn, van innige moederweelde, die Simeon's profetie schenen te logenstraffen. Nu zijn zij wederom in Jerusalem geweest, in het huis van God. Wederom was er grote vreugde voor haar Hart: de vroomheid te aanschouwen van haar Kind, met Hem tezamen God te loven in zijn tempel. En wederom werd die vreugde wreed verstoord en werd Jerusalem de stad van haar smart. Denken wij na over Maria's angst en droefheid gedurende de dagen dat zij Hem zochten…

Haar leed klinkt nog na in het zacht verwijt: „Kind, hoe hebt Gij ons zoiets kunnen aandoen?” Het is waar: spoedig was daar de blijdschap van het wederzien. Hoe is Maria op Hem toegesneld, hoe had zij alleen oog voor Hem, zonder acht te slaan op al die deftige en geleerde mannen in het rond! Maar toch was er ook bij de vreugde van het wedervinden iets dat haar belette volop te genieten van dit ogenblik, iets dat een erger scheiding geheimzinnig aankondigde. „Wist gij dan niet dat Ik in het huis van mijn Vader moest zijn?”, als was Hij verwonderd dat zij Hem zochten, als moesten zij weten waar Hem te vinden. Hij behoort niet als een gewoon kind aan zijn ouders. Hij behoort geheel aan een Ander, aan diens wil en zending. „En zij begrepen het woord niet dat Hij tot hen sprak”; toen nog niet. Later heeft zij het begrepen, als Jerusalem, de stad Gods, voor de derde maal de stad van haar smart is geworden, als haar teder Hart bloedt aan de voet van het kruis.

Moeder Gods, Moeder der goddelijke genade, onze Moeder, wij smeken u bij de tederheid van uw Hart, leer ons liefhebben gebed en kruis, die twee grote middelen waardoor Jesus' vrienden Hem mogen naderen. Mogen wij met Hem bij de Vader zijn, in Gods huis, — mogen wij alle tijden om zijnentwil geduldig verdragen, naar uw voorbeeld, o Moeder van smart en barmhartigheid.

43. Octaaf van de Verschijning des Heren

De Bruiloft der Kerk

„Heden werd de Kerk met haar hemelse Bruidegom verenigd, want in de Jordaan wies Christus haar zonden, de Wijzen snellen met geschenken naar de koningsbruiloft en de gasten worden verblijd met water in wijn veranderd, alleluja” (antifoon van de benedictus)

1. Willen wij in de geest van het mysterie doordringen, dan moeten wij twee dingen bedenken. Vooreerst: wat wij heden vóór alles vieren, is de openbaring van het goddelijk Woord. Deze ver- schijning des Heren is het die drie ogenschijnlijk zo ver uiteenliggende feiten als de aanbidding der Wijzen, de doop in de Jordaan en het wijnwonder te Kana tot een hogere eenheid verbindt. De aanbidding der koningen is niet enkel een voorbeeld ter navolging waarop het moraliserende verleden wel te uitsluitend de nadruk legde, maar veronderstelt iets veel voornamers: God openbaart zich in het Kind aan de heidenwereld. God doet zich kennen, van Hem gaat ons heil uit. Dan eerst kan er sprake zijn van onze aanbidding en overgave. Na de doop in de Jordaan — die daad van uiterste vernedering — wordt Christus aan de Doper geopenbaard naar zijn goddelijk wezen en zijn verlossende zending door het splijten der hemelen, door de stem des Vaders en de nederdaling van de Geest. En van het wonder te Kana zegt de evangelist: „Zo deed Jesus zijn eerste wonder te Kana in Galilea en openbaarde Hij zijn heerlijkheid. En zijn leerlingen geloofden in Hem” ( Joh. 2, 11 ).

En het tweede is (wat de liturgie nooit vergeet): het subject dat de mededeling van het goddelijke heil ontvangt is niet de afzonderlijke mens als zodanig, maar de Kerk, of, als ge dit liever hoort, de mens die door geloof en doopsel is opgenomen in de van Christus' kracht vervulde gemeenschap die de Kerk is. Het mysterie der Kerk straalt in de liturgie van dit feest met ongewone glans. „Sta op, Jerusalem, in volle licht! Want uw licht is gekomen en de heerlijkheid van de Heer is over u opgegaan. Duisternis bedekt de aarde en donkerte de volkeren, maar over u spreidt de Heer zijn luister” ( Is. 60, 1. 2 ; epistel). De geboorte van het goddelijk Woord met de mensheid, vruchtbare eenheid door het maagdelijke moederschap der Kerk, nimmer eindigende gemeenschap die haar volkomenheid vindt in de hemelse bruiloft van het Lam ( Openb. 21, 9 ).

2. Wij worden dit goddelijke licht gewaar, wij zijn gasten aan zijn bruiloftstafel, naarmate wij in de geest inniger meeleven met de Kerk. De ver- plichtingen, zoals de zondagse mis, die zij haar gelovigen oplegt, zijn slechts een minimum, een tastbare steun die de zwakheid van de mens helaas noodzakelijk heeft gemaakt. Maar wie de Kerk alleen weet te zien als een autoriteit die voorschriften uitvaardigt, gelijkt een vreemdeling in Jerusalem. Zij is als de nieuwe Eva, de moeder der levenden. Zij is van Christus' volheid vervuld. In haar schoot werden wij herboren ten eeuwigen leven. In haar blijvend, groeien wij tot de rijpe mannenmaat van Christus' gestalte.

Maar dan moeten wij leven van haar Geest. Dat is wederom: geleid door een zuiver geloof. Ook het licht dat heden over haar is opgegaan aanschouwen wij slechts door het geloof. Dit zal ons diep het heiligdom binnenvoeren van haar liturgie, waar wij in gebed en offerdeelhebben aan har innigste leven.

44. Octaaf van de Verschijning des Heren

De terugkeer naar het Paradijs

In de zevende les van de vierde dag onder het octaaf van de Verschijning des Heren geeft Sint Gregorius de Grote ons een typisch voorbeeld van die allegorische schriftverklaring die onder onze generatie veelal in discrediet is geraakt, maar waarvan wij toch minstens moeten toegeven dat zij op pakkende en concrete wijze eeuwige waarheden weet te belichten. Het evangelie van Driekoningen verhaalt hoe de Wijzen, na in groot geloof het Kind Jesus aanbeden en Hem hun kostbare gaven aangeboden te hebben, van God een waarschuwing ontvangen die het boze plan van Herodes moet verijdelen. De tekst gaat letterlijk voort: „En in een droom gewaarschuwd om niet naar Herodes terug te gaan, keerden zij langs een andere weg naar hun land terug” ( Mt. 2, 12 ). Hierbij tekent Gregorius in zijn tiende homilie op de evangeliën aan: „ Ons land is het paradijs. Sinds wij Jesus leerden kennen, kunnen wij daarheen niet langs dezelfde weg terugkeren waarlangs wij gekomen zijn.” Sint Ambrosius bewerkt hetzelfde gegeven op analoge manier: „De Wijzen keren langs een andere weg terug: die Christus hadden gezien en leren kennen, keren beter terug dan zij gekomen waren. Er zijn namelijk twee wegen: een die leidt tot het verderf en een andere die voert tot het Koninkrijk. Gene is de weg der zondaars die leidt naar Herodes. Déze weg is Christus waarlangs wij terugkeren naar ons vaderland. Hier verblijven wij immers maar tijdelijk, zoals er geschreven staat: Vreemdeling gevoelde ik mij zeer” 1)

1. Voelen ook wij ons vreemden op aarde? Lijden ook wij aan het bewustzijn dat ons tehuis elders is? Of komt zulk een gedachte slechts vaag in ons op en voornamelijk dan, wanneer het ons slecht gaat, wanneer niet wij ons van de wereld hebben afgekeerd, maar deze zich afwendt van ons, zoals haar aard is? Meen niet dat deze gedachten alleen goed zijn voor zwakke zielen, een troost voor gedesillusioneerden, opium voor mislukkelingen. In de christelijke oudheid was deze overtuiging gemeengoed voor velen, werd zij gevoeld en ervaren als levende werkelijkheid des geloofs. Mannen als Ambrosius en Gregorius waren waarachtig geen slappe karakters. Zij stonden vooraan in het leven van hun tijd waarin zij machtig ingrepen. Ook Sint Paulus, actieve en beweeglijke natuur als geen ander, werd verteerd van verlangen naar Christus' nabijheid. Maar wij voelen ons thuis op aarde, omdat ons geloof niet helderziend genoeg is om de voosheid te doorschouwen van de duizend dingen die ons binden en onze wil de edelmoedigheid mist die banden te verbreken.

2. De overtuiging van de christen-pelgrimstaat op aarde wordt gedragen door de hoop op de verlossing. De kerkvaders zagen deze als een herovering van Christus' genade van het paradijs. Jesus' dood en verheerlijking hebben de weg weder opengebroken. Maar het is een andere dan die waarlangs wij kwamen, toen wij het paradijs verloren: de weg van de opstand tegen God en de ongehoorzaamheid. Alle mensen zoeken het paradijs, want allen streven naar geluk. Doch de meesten kiezen de verkeerde weg, die leidt tot de dood en niet tot de boom van het eeuwige leven. Zij grijpen de vrucht die vlak voor hen ligt, zij slaan de gemakkelijke weg in van de geringste weerstand. Zij echter die door het geloof Jesus waarlijk leerden kennen, kunnen die weg niet meer gaan. Zij weten dat sinds zijn zalig lijden de boom des levens de gedaante heeft aangenomen van het kruishout. Langs Christus' kruis alleen loopt de weg ten leven. In deemoed en lijden om Hem en met Hem opent zich het paradijs reeds nu voor hen die zich losmaken van deze wereld. „Men gaat het paradijs binnen niet morgen, niet overmorgen, niet in tien jaren. Vandaag nog betreden wij het paradijs, zo wij arm zijn en gekruisigd” ( Léon Bloy).

45. Octaaf van de Verschijning des Heren

Het zuivere gebed

„De Geest zelf spreekt voor ons ten beste met onuitsprekelijke verzuchtingen” ( Rom. 8, 26 ). Wij kunnen de schat van het inwendig gebed niet hoog genoeg waarderen. Als er één kracht is die een ander mens van ons kan maken, dan is het wat ( Ruusbroec) zo schoon noemt „het liefderijk inwendig aankleven aan God”. Sommigen beweren dat het inwendig gebed zoals het in de Kerk wordt beoefend, een praktijk is onbekend aan het evangelie. En men kan toegeven, dat de min of meer stelselmatige beoefening van de meditatie eerst in latere eeuwen is opgekomen. Maar dit geldt toch slechts voor bepaalde vormen van gebed, niet voor het wezen der zaak. Als Sint Lukas ons van de Zaligmaker verhaalt, dat Hij de nacht in gebed doorbracht, dan moeten wij, voorzover wij dit geheim eerbiedig mogen benaderen, toch zeer zeker denken aan een innig en volkomen geestelijk verkeer van Jesus met de Vader, die Hij immer aanschouwde en die Hem „nooit alleen liet” ( Joh. 8, 29 ). De Apostel vermaant ons: „Bidt zonder ophouden” ( 1 Thess. 5, 17 ), wat zonder een waarachtige gebedsgeest niet mogelijk is.

Het inwendig gebed is de ziel van alle gebed, het is een aards vooruitlopen op de vreugde en het bezit van de hemel, in de duisternis van het geloof weliswaar en daarom niet zelden dor en smartelijk, maar toch een werkelijk contact van de ziel tot God. „Hart spreekt tot hart” Deze spreuk van de grote Engelse kardinaal is wellicht de beste omschrijving van het inwendig gebed. Dit kan een spreken zonder woorden zijn, want het hart heeft een taal die het verstand niet kent en het Hart Gods heeft onze woorden niet van node om te stamelen en begeren van ons hart te verstaan. „God is groter dan ons hart” ( 1 Joh. 3, 20 ).

De door godsverlangen gewonde ziel zoekt een gebed dat niet van de oppervlakte van onze geest moeizaam naar het centrum tracht te dringen zoals de gebruikelijke meditatie, waar alle vermogens in werking worden gesteld en wel die van onze periferie het eerst: verbeelding, gevoel, redenerend verstand. Zij smacht naar een bidden dat van binnen uit begint, vanuit het innigst midden en de hoogste top der ziel, waar God alleen de Meester is. Zij smeekt er om het meesterschap over zich zelve te verliezen. Dat God zijn hand op haar legge en bezit neme en … houde!

Laat de ziel het stil maken rond zich en in zich en geheel inkeren tot God. Dat zij de wereld buitensluite en alle gewoel van gedachten en beelden, dat zij alle begeerte in zich tot rust brenge, opdat er niets (maar dan ook volstrekt niets) overblijve dat dat éne verlangen naar Hem dat Hijzelf heeft gewekt. „Want zolang de mens in zijn hart verdeeld is, blijft hij naar buiten ziende en ongestadig in zijn gemoed; wordt hij licht bewogen door lief en leed van tijdelijke dingen, want die leven nog in hem” ( Ruusbroec). En laat die ziel dan geduld oefenen, ach, veel geduld en nooit ontmoedigd worden. „ Mane astabo Tibi et videbo: in de morgen sta ik Vóór U en zie uit” ( Ps. 5, 5 ). In die stilte (en in de duisternis) moet zij zich voor God stellen, naakt en arm en eenzaam, en uitzien naar God, naar Hem alleen. En altijd opnieuw de hinderlijke drom der aardse dingen zachtjes wegduwen om uit te zien, te wachten en te verlangen.

De mens van gebed zal de stilte beminnen. De dingen van de wereld verliezen voor hem hun betekenis, niet door redenering noch door harde inspanning, maar als vanzelf verdwijnen zij en hij zal er zich over verwonderen dat ze hem vroeger deren konden. Zijn wil zal samensmelten met de aanbiddelijke wil Gods (o, die noodzakelijke voorwaarde en zalige vrucht tevens van het gebed). In zijn ziel zal wellicht geen troost dalen, maar wel die inwendige kracht, die subtiele kwaliteit die Edward Poppe noemde „het geloof in de vrede”. „Verschijningen, openbaringen, vertroostingen? Niets van dat alles. Het geloof in de vrede is al wat ik heb: een diep toebehoren aan God, zonder vertroosting buiten die van het naakte geloof.” Maar dit is de vrede waarvan Jesus zeide: „Mijn vrede laat Ik u, mijn vrede geef Ik u, niet zoals de wereld hem geeft, geef Ik u…”

46. Octaaf van de Verschijning des Heren

De gaven van de Kerk

De naviering van een feest in het octaaf stelt ons in de gelegenheid ook aan de afzonderlijke teksten der mis een liefdevolle aandacht te schenken. De gebeden van het missaal bevatten een schat van kernachtig geformuleerde en diep geestelijke gedachten die bij uitstek geschikt zijn ons met geloof te doen doordringen in het grote mysterie van het offer en de offerdienst der Kerk. Misschien zijn zij wat te ingehouden van toon, spreken zij te weinig tot onze verbeelding en ons gevoel om bij een vluchtige lezing te treffen, maar wie zich de moeite geeft ze rustig in zijn geest op te nemen, zal er krachtig voedsel in vinden en zij zullen hem, bij de herhaalde viering van de liturgische jaarkring, steeds meer smaken.

Een prachtig voorbeeld van deze gebeden biedt het offergebed uit de mis van Driekoningen. „Zie genadig neder, bidden wij U, Heer, op de gaven van uw Kerk. Niet langer wordt U goud, wierook en mirre aangeboden, maar wat door die gaven wordt betekend, dat offeren en nuttigen wij: Jesus Christus, uw Zoon, onze Heer.” In deze weinige woorden wordt het wezen van het misoffer zuiver getroffen en tegelijkertijd wordt de betrekking tot het mysterie van de dag vastgehouden. De Koningen komen met genereuze gaven: de rijkdommen der aarde leggen zij aan de voeten van het Kind. Maar wat die luxe in Gods ogen waarde geeft, is de innerlijke gezindheid die zij uitdrukken: geloof, aanbidding, liefde, — én de nog duistere aanduiding van het mysterie die zij bevatten: de zinspeling op Christus' koningschap, zijn godheid en zijn ons reddende sterfelijkheid.

Ook de Kerk (dat is: wijzelf) verschijnt niet met ledige handen voor God. De Bruid brengt haar gaven mede: brood en wijn, geen schatten, maar de kracht en de vreugde van ons leven. Doch wat de weelde van het Oosten slechts kon gissen en vermoeden, bevatten de eenvoudige gaven van Gods volk in werkelijkheid: Jesus Christus, onze Heer. Straks zullen zij door het Christuswoord van de priester veranderd worden in het Lichaam en het Bloed die ons hebben verlost en ons heiligen, doch zó dat de gestalte bewaard blijft van brood en van wijn, dat wij immer Gods hoogste gave aan ons blijven herkennen als onze gave aan Hem. En reeds nu, bij het offergebed, ziet de Kerk in de eenheid van het mysterie in de symbolen op het altaar haar enige Heer aanwezig.

Wat belet ons, wie de werkelijkheid — zij het onder zinnebeelden — werd geschonken, de edelmoedigheid der Wijzen die Gods luister slechts konden vermoeden, te evenaren? De traagheid van ons geloof en de traagheid van ons hart, onze wereldse gezindheid. Hoe zouden wij de godsgave der mis waarderen, hoe zou die korte stonde in de morgen waarin het onzegbare geheim wordt voltrokken, voor ons, telkens opnieuw, onvervangbare sterkte en vreugde betekenen, indien wij geloofden!

47. Octaaf van de Verschijning des Heren

Het Lam Gods

Heden wijdt de Kerk haar aandacht in het bijzonder aan de openbaring des Heren die plaats vond bij de doop van Christus in de Jordaan. In het evangelie ( Joh. 1, 29-34 ) ontmoeten wij wederom de gestalte van Johannes de boetgezant. Maar hij kondigt niet langer, zoals in de Advent, de komst de Heren aan; thans wijst hij de Heer zelf die verschenen is, met de vinger aan. Hij spreekt tot zijn leerlingen: Ziedaar het Lam Gods, dat wegneemt de zonde der wereld. Hij ziet zijn taak als voorloper beëindigd en grijpt zelf in ter bespoediging van het proces dat hij aanduidde met de woorden: „Hij moet groter en ik kleiner worden.” Zijn liefste discipelen zal hij zacht maar zeker voortstuwen naar de Sterkere.

1. Laat ons de nederigheid en zachtmoedigheid bewonderen van het goddelijk Lam. Met de zonde der mensheid beladen ontving Hij het doopsel van boetvaardigheid en „vervulde zo alle gerechtigheid” ( Mt. 3, 15 ). Het was een uiterste consequentie van zijn menswording, van zijn „staan onder de wet” ( Gal. 4, 4 ), van zijn „gezonden zijn in de gelijkenis van het zondevlees” ( Rom. 8, 3 ). „Hem die geen zonde kende, heeft God voor ons tot zonde gemaakt” ( 2 Kor. 5, 21 ). God heeft ons niet willen verlossen als de welwillende, maar onaantastbare buitenstaander, doch door zijn enige Zoon te zenden midden in de ellende van onze onverlostheid, Hem bekledend met het vlees der zonde, het lichaam des doods en de slavengestalte. Zo droeg het schuldeloze Lam ons aller schuld, „de zonde der wereld” . (Indien wij niet zo zelfzuchtig waren, zou de gedachte daaraan, aan de zonde en het lijden der wereld, ons verpletteren, zoals ze Hem aan de rand van de dood bracht in de Hof van Olijven).

2. Laat ons de verlossende kracht van het goddelijke Lam bewonderen. De Doper zag „de Geest op Hem nederdalen en blijven rusten” (evangelie). „De Geest des Heren rust op Mij, want Hij heeft Mij gezalfd om aan de armen de blijde boodschap te brengen” ( Lk. 4, 18 ). Door zijn bloed heeft Jesus onze zonden uitgeboet en in zijn verheerlijking werd Hij vervuld met de Geest om Hem mee te delen aan allen die in Hem geloven. Hij is de enige en overvloeiende bron van het heil, de bron der levende wateren. „Mogen wij door Hem, die wij uiterlijk als ons gelijk erkennen, innerlijk hervormd worden” (oratie van de dag).

3. Laat ons bewonderend beschouwen de hemelse heerlijkheid van het goddelijk Lam. Christus is ons door dood en bloed voorgegaan. Sint Jan aanschouwde in de visioenen der Openbaring „het Lam staande, als geslacht”. De bloedige snede aan de hals herinnert aan Jesus' offerdood; tot voor de troon van de Vader draagt Hij de sporen van het lijden dat ons heeft verlost. Zijn rechtop fier „staan” verzinnebeeldt zijn verrijzenis en onvergankelijke glorie.

„Daar wij nu een grote Hogepriester hebben, die in de hemelen is doorgedrongen, Jesus, de Zoon van God, zo laat ons vasthouden aan de belijdenis. Want wij hebben geen hogepriester die onze zwakheden niet meevoelen kan, maar één die bekoord werd geheel op dezelfde wijze als wij, behoudens de zonde. Laat ons dan met vertrouwen opgaan tot de troon der genade, om barmhartigheid te verkrijgen en genade te vinden tot tijdige hulp” ( Heb. 4, 14-16 ).

„Voorkom ons altijd en overal, Heer, met het hemelse licht. Dan zullen wij het geheim, waaraan Gij ons deelachtig hebt willen maken, met zuivere blik beschouwen en met passende liefde smaken” (slotgebed van de mis).

Eerste Zondag na Driekoningen

48. Eerste Zondag na de Ver- schijning des Heren (Zondag onder het octaaf)

In de dingen van de Vader zijn

Schenken wij onze aandacht nog eenmaal aan het woord van Jesus bij zijn wedervinding in de tempel. Tot Maria en Jozef, die blij verrast Hem weder aanschouwen, maar niet begrijpen waarom hun kind hun zo iets kon aandoen, zegt Hij: „Waarom zocht gij Mij toch? Wist gij dan niet dat Ik bij mijn Vader moest zijn?” ( Lk. 2, 49 ; evangelie). De geleerden zijn het er niet over eens hoe men hier precies Jesus' woorden moet vertalen: „dat Ik moest zijn in de dingen mijns Vaders” , zoals men, zich baserend op de Vulgaat, de uitdrukking gewoonlijk weergaf, of: „dat Ik in het huis van mijn Vader moest zijn”. Men geeft tegenwoordig aan deze laatste vertaling meestal de voorkeur, al was het alleen maar omdat dan Jesus' antwoord begrijpelijker wordt: „Waarom zocht gij Mij? Gij wist toch waar Mij te vinden: in de tempel, bij mijn Vader.” Maar maakt het veel verschil? Wat Jesus tot uitdrukking wil brengen en wat het alles beslissende is, dat is zijn behoren tot de sfeer van God. Bij God is zijn tehuis. Dáár verblijft zijn geest, dáár rust zijn wil. Daar is Hij altijd. En wat nu Maria en Jozef tot een smartelijk bewustzijn van zijn „vreemdheid” brengt, is slechts de uitwendige manifestatie van een altijd aanwezige werkelijkheid: het goddelijke zoonschap in de strikste zin waardoor Hij in waarheid niet „van deze wereld” is, waardoor Hij in laatste instantie zelfs niet aan het zo onwereldse huisje van Nazaret toebehoort.

1. Ook voor ons, die door het doopsel kinderen van God werden, is het alles beslissende of wij verblijven bij de Vader, of wij nu ook werkelijk thuis zijn in de dingen van God. Daarnaar moeten wij streven, want wij die „van de aarde zijn” ( Joh. 3, 31 ), zijn niet, zoals Jesus, bij God thuis krachtens geboorterecht. Maar wij werden wedergeboren door zijn Geest ( Joh. 3, 5 ) en thans moeten wij trachten die wedergeboorte in ons leven steeds meer en volmaakter te verwerkelijken. Onze wil moet samensmelten met het goddelijke welbehagen. In die eenheid van liefde ligt de volmaaktheid besloten. Maar hoe zullen wij dit ideaal bereiken, indien onze geest vervuld is van het aardse, indien ook niet ons denken en peinzen door geloof en gebed (door het gebed des geloofs) bij God verwijlt? Zo onze geest niet door beschouwing voortdurend streeft naar God, zullen wij zijn welbehagen niet erkennen of, het ziende, Hem niet zo beminnen dat wij het ook metterdaad omhelzen.

2. In God zijn en bij Hem verblijven, „wonen in het hemelse” (oratie van Hemelvaartsdag), dat is het wat ons innerlijk aan de Zoon Gods, ons enige model, gelijkvormig maakt (oratie van de octaafdag van Driekoningen). Dit is het wat onze geest tot rust en eenheid brengt in Hem. Telkens opnieuw onze ziel onderdompelen in de oceaan van zijn zaligheid. Steeds meer gaan behoren tot de sfeer van God. Is dit te „hoog” voor ons? Maar wat is het anders dan het eeuwige leven waarvan Sint Jan spreekt, het volle „geloven in de Zoon”? Doch wij moeten goed weten dat wij onmogelijk in God kunnen zijn en tegelijkertijd vervuld blijven van wat de Schrift de wereld noemt. Zij die geestelijk willen leven, mogen niets haten van wat God heeft gemaakt, maar zij beminnen alles in de Heer. Een zo verheven geluk, een zo onaardse zaligheid als te zijn bij de Vader en te delen in Jesus' zoonschap wordt niet gekocht voor goedkope prijs.

Eerste week na Driekoningen

49. Maandag na de Eerste Zondag na Driekoningen

Het Heilige Huisgezin

Het evangelie van de Zondag eindigt met de woorden: „En Hij daalde met hen af en kwam te Nazaret. Hij was hun onderdanig. Zijn moeder bewaarde dit alles zorgvuldig in haar hart. En Jesus nam toe in wijsheid en jaren en in welgevallen bij God en bij de mensen” ( Lk. 2, 51. 52 ). Dit is het verborgen leven van Jesus in de schoot der heilige Familie. De pausen Leo XIII en Benedictus XV hebben de verering van dit heilig gezin bijzonder bevorderd en een feest te zijner eer ingesteld op de Zondag onder het octaaf van Driekoningen. In onze liturgisch georiënteerde tijd spreekt dit feest willicht minder aan dan in de meer burgerlijke periode, die tot het verleden behoort. Maar toch, hoe heilzaam blijft voor ons allen de beschouwing vol geloof en liefde van dit paradijs op aarde! Laat een maatschappij, die tot in haar fundamenten werd geschokt en ontredderd, zich stichten en sterken aan dit volmaakte gezin.

1. Beschouw de deugden die daar bloeiden. „Hij was hun onderdanig.” Het goddelijk Woord gehoorzaamde aan sterfelijke mensen in al de kleine dingen van het dagelijks leven, dertig jaar lang. Ook deze gehoorzaamheid lag in de plannen Gods en zij behoorde tot het vervullen der gehele gerechtigheid, dat de Zoon was opgelegd. De gehoorzaamheid is een deugd die de trotse aard van de mens altijd zwaar valt en die in onze tijd van vrijheidszucht en verzet tegen verouderd geachte normen en instellingen veel geleden heeft. Het is ook een deugd die voor ons allen in allerlei opzicht ons leven lang noodzakelijk blijft en die niet gemakkelijker wordt naarmate wij ouder worden, zo wij niet vroegtijdig hebben geleerd haar in een geest van bovennatuurlijk geloof te beoefenen. Hoe heerste daar de liefde! Weinig dingen zijn zo moeilijk als het bewaren van de hartelijkheid en spontaneïteit der liefde ten opzichte van hen met wie wij dagelijks omgaan, die ons kennen in al onze gewoonheid en wier fouten ons een voortdurende ergernis zijn. In het heilig huisgezin was er niets dat de liefde verstoorde. En tegelijkertijd: hoe waarachtig was die genegenheid, hoe volstrekt eerlijk, zonder enige bijbedoeling of onoprechtheid, zonder wantrouwen of argwaan!

2. Denk ook aan de geest van gebed die deze uitverkoren personen bezielde, aan de sfeer van reine ingetogenheid die heerste in dat huis. Ware vroomheid zonder onnatuur of louter mechanische gewoonten en veruiterlijkte praktijken, een innerlijk leven dat in die zuivere harten spontaan opwelde en hen hechter aaneensmeedde dan banden des bloeds vermogen. Tezamen met het mensgeworden Woord leefden Maria en Jozef in een allerinnigst verkeer met God. En tegelijkertijd leefden zij volkomen onopvallend, in de arbeidzaamheid en eenvoud van een gezin dat zich uiterlijk niet onderscheidde van de meerderheid der mensen. Later, als de inwoners van Nazaret horen van Jesus' optreden, zullen zij verbaasd vragen: „Hoe komt Deze aan zijn wijsheid en zijn wonderen? Is Hij niet de zoon van de timmerman? Is zijn moeder niet Maria?” ( Mt. 13, 54. 55 ).

Laten wij niet, evenals zij, achteloos voorbijgaan aan het geheim van dit gezin waarvan ons de schoonheid en de kracht worden geopenbaard. Het geloof der kleinen en eenvoudigen is hier thuis. De nederigen verkwikken zich aan het schouwspel van dit „verborgen leven”, dat voor de natuurlijke mens verborgen blijft; zij vinden er sterkte om de moeilijkheden van het alledaagse leven heldhaftig te overwinnen.

Geef ons, Heer Jesus Christus, door de voorbeelden van uw heilige Familie gesticht te worden en eenmaal hun eeuwig gezelschap te verwerven (oratie).

50. Dinsdag na de Eerste Zondag na Driekoningen

De offerande van ons lichaam

Het epistel van de Zondag begint met deze woorden van Sint Paulus : „Broeders, ik bezweer u bij Gods barmhartigheid, uw lichamen aan te bieden als een levende offerande, heilig en welgevallig aan God” ( Rom. 12, 1 ). De Apostel is niet een man van alleen-maar-gezindheids-christendom, van een godsdienst die zich bepaalt tot de binnenkamers van het gemoed. Voor hem is het lichamelijke ( „het vlees”) de sfeer van het menselijk-reële. Hij is een groot realist. Niets ligt hem verder dan de vlucht voor de materie in de valse vergeestelijking van het gnosticisme. De onverloste mens leeft in het vlees en naar het vlees. De christen moet zijn vlees kruisigen. God zond zijn Zoon in de gelijkenis van het zondevlees om in het vlees de zonde te veroordelen ( Rom. 8, 3 ). God heeft ons met Zich verzoend „in het vleselijk lichaam van Christus, door zijn dood” , „door het bloed van zijn kruis” ( Kol. 1, 20. 22 ). De Heer heeft ons in de Eucharistie zijn lichaam nagelaten dat voor ons werd overgeleverd ( 1 Kor. 11, 24 ). Vanuit de hemel verwachten wij de Verlosser, Jesus Christus, de Heer, die ons vernederd lichaam zal herscheppen en gelijkvormig maken aan zijn verheerlijkt lichaam ( Phil. 3, 20. 21 ).

1. Om in God bevonden te worden moeten wij in Christus zijn. Om in Christus te zijn moeten wij gekruisigd zijn. Jesus sprak: „Niemand komt tot de Vader tenzij door Mij, Ik ben de weg” ( Joh. 14, 6 ). En Sint Paulus schrijft: „ In Hem zijn wij uitverkoren vóór de grondvesting der wereld. Door Jesus Christus worden wij kinderen Gods. In Hem bezitten wij de verlossing. In de Beminde zijn wij begenadigd” ( Eph. 1, 4-7 ). Altijd door Hem en in Hem, op wie zich de liefde des Vaders geheel heeft samengetrokken, in wie de barmhartigheid Gods ons allen omsluit en begenadigt, indien wij slechts in Hem zijn, met Hem verenigd, Hem gelijkvormig. Slechts door onze inlijving, naar de geest en naar het vlees, in Jesus Christus, de enige Zoon, komen wij tot God. Ons kindschap kan slechts bestaan in een vereniging en gelijkvormigheid met de Heer. En daar de Heer gekruisigd werd en verheerlijkt is, kan ons kindschap slechts bestaan in een gekruisigd zijn, en voltooid worden in een verheerlijkt zijn. Onze liefde voor God wordt pas menselijk reëel, zo zij zich uitwerkt in ons vlees, zoals Gods liefde zich aan ons heeft geopenbaard in het lichaam van Jesus dat gekruisigd en verheerlijkt is. Het is daarom dat versterving onmisbaar en onvervangbaar christelijk is, want zij maakt ons aan Christus gelijkvormig. Zo de beschouwing Gods niet gepaard gaat met de „doding van Jesus in het lichaam” ( 2 Kor. 4, 10 ), is zij voor de christen ijdele illusie. Ook voor de Apostel zelf was dit de laatste waarborg van zijn echtheid: „ik draag de merktekenen van Jesus in mijn lichaam” ( Gal. 6, 17 ).

2. Het is in deze zin, dat wij ook de dringende vermaning van de Apostel moeten verstaan om „onze lichamen als een levende offerande aan God aan te bieden”. „Zoals gij weleer uw ledematen in dienst van de tuchteloosheid hebt gesteld, zo moet gij thans, als slaven der gerechtigheid, uw ledematen in dienst van de heiligheid stellen” ( Rom. 6, 19 ). De dienst des Heren legt beslag op al onze menselijke krachten om ze zonder halfheid of wekelijkheid geheel te besteden voor Hem die zichzelf voor ons overleverde. Slechts in degene die „zijn hartstochten en begeerlijkheden heeft gekruisigd” , zal God de gelijkenis met zijn enige Zoon herkennen.

(Wij mogen zeker nooit vergeten, dat deze kruisiging geen angst voor het lichamelijke insluit en dat zij iets fundamentelers betekent dan wat katholieken gewoonlijk onder lichamelijke verstervingen verstaan. Waarschijnlijk zouden wij voor ons moderne taalgevoel het paulinische „vlees” soms beter weergeven met zelfzucht).

51. Woensdag na de Eerste Zon- dag na Driekoningen

De offerande van onze geest

„Maakt u niet gelijkvormig aan deze wereld, maar hervormt u door vernieuwing van geest, opdat gij onderscheiden moogt wat Gods wil is, de goede en welbehaaglijke en volmaakte” ( Rom. 12, 2 ; epistel van de Zondag).

1. De Apostel geeft hier eerst het standpunt aan dat de christen overwonnen moet hebben op straffe van een naam-christen te zijn: de gelijkvormigheid aan deze wereld „die voorbijgaat” ( 1 Kor. 7, 31 ), die niets is dan „begeerlijkheid van het vlees, begeerlijkheid der ogen en hovaardij des levens” ( 1 Joh. 2, 16 ). De wereldse gezindheid bestaat niet enkel in een losbandig leven of in het najagen van genot, eer en bezit, maar allereerst in een oordeel dat al te menselijk is, dat mensen en dingen niet ziet vanuit God, een oordeel dat nog niet is „hervormd”. De christen moet anders zijn dan de anderen (niet om zich te verhovaardigen noch om zich af te zonderen, maar uit innerlijke noodzaak: hij is een „nieuw schepsel”). Dit anders-zijn begint van binnen, in het denken en oordelen. In Paulus' tijd, toen volwassenen zich bekeerden en zich losrukten van de gewoonten van een totaal heidense wereld, was deze grondige verandering vanzelfsprekend. Een bekering was toen een zeer reële ommekeer. Wij worden veelal in de Kerk geboren, wij worden zorgvuldig opgevoed in haar leer en praktijken. Gewoonlijk komt eerst daarna onze geestelijke rijpwording en ons leven in een omgeving die half christelijk, half werelds, soms vrijwel geheel heidens is. Daarom beseffen wij dikwijls onvoldoende de noodzaak van een bekering, de voortdurende noodzaak ons los te maken van binnendringende wereldsheid en het vlees in ons te overwinnen, dat niet dood is en dat altijd en onomkeerbaar heult met de vijand buiten.

2. „Onze geest moet zich vernieuwen.” Een ander denken en een ander oordeel moeten het oude vervangen. Ofwel het christelijk oordeel des geloofs mag niet achterblijven bij de ontwikkeling van onze persoonlijkheid. Toen wij jong waren, geloofden wij onze opvoeders die ons zeiden in de oversten de plaatsvervangers van God te zien. Maar als wij ouder worden en het spel der natuurlijke factoren in het leven beter doorschouwen, verzet zich onze hoogmoed, onze groeiende zucht naar zelfstandigheid, tegen een dergelijk „simplisme”. Het kan ook best zijn, dat men in onze jeugd te veel met de begrippen van zonde en wil Gods heeft geschermd. Maar de correctie van ons inzicht mag niet geschieden ten koste van de geest van geloof. Of wij hebben niet tijdig geleerd onze godsvrucht te baseren op het geloof en lieten ons drijven door het in de jeugd zo beweeglijke en ontvlambare gevoel. Wij worden ouder, nuchterheid en ontgoocheling nemen de plaats in van bezieling, de gevoelige troost blijft achterwege. Wij menen het gebed te moeten verruilen voor „nuttige activiteit”. Men kan deze voorbeelden vermeerderen. Zij alle demonstreren de noodzakelijkheid voor de christen om zijn oordelen voortdurend te herzien in het licht van het geloof. Altijd streven naar christelijke „nieuwheid”. Wij mogen nooit menen dat wij „er zijn”. De vernieuwing van de inwendige mens blijft noodzakelijk „van dag tot dag” ( 2 Kor. 3, 16 ).

3. Een bijzondere vrucht van dit bovennatuurlijke inzicht is „de onderscheiding van Gods wil” . De zuivere onderscheiding van Gods aanbiddelijke wil in de dingen van elke dag, in de moeilijkheden van elk leven, in de tegenwerking en het misverstand der mensen, blijft ook voor de christen (in wie het „vlees” met zijn subtiel egoïsme nog leeft) een grote opgaaf en vóór alles een grote genade. De grote dingen zijn voor allen hetzelfde. Zij zijn eenvoudig en moeilijk. Het is altijd weer „geloven” in God. Geloven dat Gods wil zich aan ons openbaart in de werkelijkheden van ons leven. Geen schuld geven aan de dingen of de mensen (ook niet aan onze eigen aanleg). Niet verlangen naar die andere, ideale en nooit komende omstandigheden waarin wij „zeker God van ganser harte gingen beminnen”. Hier en nu ligt vóór mij Gods wil en heiligheid. God wil mij (dat is: bemint mij) zó, zoals ik ben: met mijn temperament, mijn omgeving en mijn omstandigheden. Zó wil Hij mij heiligen, juist in en door die ellende. Dat is mijn kruis. En alleen het kruis maakt ons aan Christus gelijkvormig. De wil Gods is „goed en welbehaaglijk en volmaakt”. En dat worden ook wij, naarmate wij één worden met die wil, door het geloof, het gebed en de kruisiging van Jesus.

52. Donderdag na de Eerste Zondag na Driekoningen

Gelijkvormigheid door beschouwing

„En wij allen die met onverhuld gelaat de heerlijkheid des Heren aanschouwen, wij worden herschapen tot de gelijkenis van datzelfde beeld, voortschrijdend van heerlijkheid tot heerlijkheid, door de Geest des Heren” ( 2 Kor. 3, 18 ).

Soms is men geneigd het te betreuren dat de apostel Paulus zulk een diepe kijk had op de christelijke werkelijkheid en dat een zo rijke taal en beweeglijke stijl hem ten dienste stonden om zijn gedachten uitdrukking te geven. Want daardoor komt het dat in zijn brieven „een en ander moeilijk te verstaan is” ( 2 Petr. 3, 16 ) en dat sommige (vele?) van zijn woorden niet doordringen tot de massa van het christenvolk. Daartoe behoort ook een vers als datgene waarvan hierboven een vertaling werd beproefd. In het voorgaande heeft Paulus een vergelijking opgezet tussen de bediening van het Oude en die van het Nieuwe Verbond, tussen Moses en hemzelf. Hoezeer overtreft de geest de letter! Toch bezat ook het Oude Testament zijn glorie. Straalde niet een bovenaardse luister van Moses' gelaat toen hij neerdaalde van de berg Gods? Zozeer dat de Israëlieten hem smeekten met een sluier die glans af te schermen. Zij konden het niet verdragen. En deze sluier, zegt Paulus, belet hen eigenlijk nog altijd de ware heerlijkheid Gods te aanschouwen in het oude, heilige boek dat in hun synagogen wordt gelezen: zij zien nog niet dat daar alles wijst naar Christus, onze Heer.

Wij echter, Gods uitverkorenen in Christus Jesus, hetzij wij Jood waren of heiden, wij aanschouwen met onverhuld gelaat de heerlijkheid des Heren. Jesus' dood en opstanding hebben de christen de diepe zin en de kracht van Gods verlossing geleerd. Jesus, „gedood naar het vlees, maar ten leven gewekt naar de geest” ( 1 Petr. 3, 18 ), wordt voor ons hoogste openbaring en mededeling van het eeuwige licht Gods. „Want de God die gesproken heeft: „Licht schijne in de duisternis” , is opgegaan in onze harten om ons te verlichten met de kennis der goddelijke heerlijkheid die ligt uitgespreid over het gelaat van Christus” ( 2 Kor. 4, 6 ).

Zo zien wij in het geloof de Heer. Zo beschouwen wij in het gebed van het geloof Christus, de Zoon des Vaders en de bron van ons heil. En Hem aldus geestelijk beschouwende worden wij door die liefdevolle aandacht aan Hem gelijkvormig. Het licht der godheid dat van zijn verheerlijkte mensheid straalt vangen wij op in onze geringheid, wij spiegelen het terug, wij gaan gelijken op dat enige en volmaakte beeld der godheid dat de mensgeworden Zoon is ( 2 Kor. 4, 4 ; Kol. 1, 15 ). zo is Gods heils- weg voor ons. „Want die Hij tevoren heeft gekend, heeft Hij ook te voren (dat is: van eeuwigheid) bestemd tot gelijkvormigheid aan het beeld van zijn Zoon, opdat Hij de eerstgeborene zou zijn onder vele broeders” ( Rom. 8, 29 ).

En dit proces, deze herschepping, schrijdt voort „van heerlijkheid tot heerlijkheid”. Daar is geen einde. Het is gelijk wanneer men een heuvel beklimt en het einde van de horizon meent te bereiken. Maar op de top gekomen ontdekt men een nog veel schoner en weidser landschap. En dit is slechts een begin, de belofte van nieuwe en onvermoede vreugde. „Wat achter mij ligt vergeet ik en ik rek mij uit naar wat vóór mij ligt” ( Phil. 3, 14 ).

De geleidelijke, maar grondige omvorming van de mens tot de reële gelijkenis met zijn gekruisigde en verheerlijkte Meester wordt voltrokken „door de Geest des Heren”. Het is de Geest van Christus, die Hij aan de zijnen meedeelt en die in hen wordt tot beginsel van geestelijke groei, van aan Christus gelijkvormig, eeuwig leven. Het is Christus' Geest die ons bezielt tot het gelovige, diep-innige beschouwen van de Heer, tot de werken der naastenliefde en het dragen in ons lichaam van Jesus' sterven.

53. Vrijdag na de Eerste Zondag na Driekoningen

Eenheid in liefde

„Zoals wij in één lichaam vele ledematen bezitten en niet alle ledematen dezelfde taak verrichten, zo zijn wij tezamen, hoewel velen, één lichaam in Christus, maar ieder afzonderlijk, ledematen ten opzichte van elkander” ( Rom. 12, 4. 5 ; epistel van de Zondag).

1. Ons begrip van de Kerk is dikwijls te uiterlijk. Er zijn ook christenen die in de Kerk alleen een geestelijke gemeenschap willen zien, zonder organisatie en zonder gezag. Katholieken kunnen niet in die dwaling vervallen zonder op te houden katholiek te zijn. Maar waaraan wij wel ooit lijden is een gebrek aan het volledige „kerkbewustzijn”. Ook op dit punt kunnen zowel de apostolische geschriften als de liturgie ons behoeden voor alle eenzijdigheid. Vooral de overweging van Paulus' brieven zal ons inzicht schenken in het wezen der Kerk. Het lichaam van Christus is niet een toevallige vereniging van mensen die het over sommige dingen eens zijn en dezelfde eredienst volgen. Het is een door God geroepen en uit de wereld uiverkoren gemeenschap. De Kerk is allereerst de Kerk Gods, de ecclesia Dei. En zij is geroepen, dat is: afgezonderd. Niet om zich van de anderen afgezonderd te houden; door verkondiging en liefde moet zij geheel open blijven voor allen. Maar zij is toch anders dan de wereld die „ons niet kent, omdat zij Hem niet kent” ( 1 Joh. 3, 1 ). Christus' volgelingen zijn uit de wereld genomen en met een nieuw wezen begiftigd. „Wij zijn overgegaan van de dood naar het leven” ( 1 Joh. 3, 14 ). De Kerk is nog in de wereld, maar zij heeft een andere aard, zij behoort reeds tot de toekomstige eeuw, zij wortelt in het andere leven.

2. Zij wortelt namelijk in Christus. De verheerlijkte Christus is haar Hoofd en de bron van haar innerlijk leven. De gemeenschap met Christus is de grondslag van haar eenheid. „Zo zijn wij allen tezamen één lichaam in Christus.” Wat ons katholieken verenigt is allereerst onze eenheid in Christus, en niet zozeer de overeenkomst in zeden en gebruiken die daarvan het gevolg moet zijn. Doordat wij allen in de Heer geloven en tot de gemeenschap met zijn dood zijn gedoopt, doordat wij in de Eucharistie deelhebben aan het éne lichaam des Heren en leven in de hoop eenmaal voor eeuwig „met Christus te zijn”, dáárom vormen wij de éne en heilige Kerk die zijn Bruid en zijn lichaam is. Dáár ligt het fundament der Kerk, het éne en onvervangbare. „Niemand kan een ander fundament plaatsen dan dat wat gelegd is: Jesus Christus” ( 1 Kor. 3, 11 ).

3. En dáárop berust ook de grote plicht der liefde, omdat wij „ledematen zijn ten opzichte van elkander, in Jesus Christus” . „ Door Hem wordt het ganse lichaam samengevoegd en samengehouden… en zó voltrekt zich de groei van het lichaam tot eigen opbouw in liefde” ( Eph. 4, 16 ). Deze liefde eerbiedigt de verscheidenheid van gaven en functies die aan de christenen zijn toebedeeld. Want de eenheid der Kerk is geen dode eenvormigheid, maar de saamhorigheid en op het geheel gerichte streving van een levend organisme: „zoals wij in één lichaam vele ledematen bezitten en niet alle ledematen dezelfde taak verrichten…” Maar de afzonderlijke leden moeten dan ook hun talenten en krachten in dienst stellen van de gemeenschap, ieder op zijn wijze. Aller medewerking is vereist. En dat niemand zijn broeder of zuster verachte, want „juist de schijnbaar zwakkere leden van het lichaam zijn het meest noodzakelijk” ( 1 Kor. 12, 22 ).

Boven alle gaven staat de liefde, de ware christelijke liefde voor de naaste. Een liefde die even eerlijk als onbaatzuchtig is, een die zichzelf niet zoekt en die ook in de naaste zonder zwakheid het waarachtig goede beoogt, dat immer is: zijn gelijkvormigheid met Christus.

54. Zaterdag na de Eerste Zon- dag na Driekoningen

De Heer is God

„Juicht Gode toe, gij ganse aarde! Dient de Heer met vreugde. Treedt voor zijn aanschijn met jubel. Want Jahweh, de Heer, Hij is God” ( Ps. 99, 1. 2 ; offertorium van de Zondag).

1. „De Heer is God.” Hij, die de Kerk aanbidt in haar eredienst en die wij zoeken in ons gebed, is God. De oneindig volmaakte, de Heer van hemel en aarde, de ongeschapen liefde, die zich aan ons heeft geopenbaard in zijn enige Zoon Jesus Christus. Het is ons onmogelijk over Hem te spreken in onze mensentaal zonder te vervallen in een armzalig gestamel. Maar wij weten dit: Hij is tegelijk de oneindig Werkelijke en de Onuitsprekelijke. Wanneer wij ons in het gebed geleid door het zuivere geloof, voor zijn aanschijn stellen, wéten wij, zien wij als in één blik van onze geest, de oneindigheid en onuitsprekelijkheid van zijn wezen en tevens onze eigen grondeloze onwaardigheid. In dat licht worden wij ons bewust van onze nietigheid, van ons duister, van onze volstrekte hulpeloosheid. Het gaat hier niet allereerst om het bewustzijn van bepaalde zondige daden, veelmeer om iets zo fundamenteels dat ons eigen wezen daarmee schijnt samen te vallen. En dat is ook werkelijk zo: tegenover God geplaatst zijn wij niets. En wij gevoelen de sterke neiging ons ten gronde toe te vernederen voor die majesteit, zó diep dat dieper afdalen onmogelijk is.

Tegelijkertijd worden wij gewaar hoezeer geheel ons wezen naar God wordt getrokken, hoezeer Hij voor wie onze onwaardigheid zich vernedert, „ons trekt met de banden der liefde”. Wanneer wij de stilte hebben gemaakt in onze ziel (want van zelf ontstaat die niet), wanneer wij met Gods hulp er in geslaagd zijn werkelijk alleen te zijn bij Hem, wanneer wij, al is het voor één ogenblik, Hem mogen zien zoals Hij is en onszelf, wanneer wij voor één moment de angst en de ijdelheid hebben gedoofd, dan zou ons wezen als een pijl gericht naar Hem snellen en daar willen verblijven om met Hem te zijn voor eeuwig. Want Hij is waarachtig God.

2. Moeten wij zeggen dat deze beschouwing alleen voor de zaligen is weggelegd? Inderdaad, de aanschouwing Gods van aanschijn tot aanschijn maakt het wezen uit van de hemelse vreugde. Maar ook op aarde is een liefdevolle, inwendige aanhankelijkheid aan de Heer mogelijk in de duisternis van het geloof. Zij is niet alleen mogelijk, zij is bovenmate wenselijk, zo leren ons de heiligen. Deze beschouwing Gods in het zuivere geloof zal slechts moeizaam en dan nog voor korte ogenblikken worden bereikt. Maar het standvastige streven daarnaar zal onze liefde louteren en sterken als niets ter wereld.

Hoe moeten wij daarnaar trachten? Vooreerst door met een groot geloof deel te nemen aan de eredienst der Kerk. In de geheimen, die de liturgie viert, wordt ons de genade geboden van een ge- heel bijzondere tegenwoordigheid Gods. Wij moeten bedenken, dat het objektieve zijn en de objektieve geest der liturgie meer betekenen dan onze persoonlijke beleving. Natuurlijk is deelname aan de eredienst onmogelijk zonder een zekere mate van subjektieve belevenis, maar deze is niet het voornaamste. Niet alleen de liturgie zelf, ook ons eigen geloof gaat onze ervaring te boven. En tegelijkertijd moeten wij Jesus zijn kruis nadragen. Want de beschouwing verdraagt geen dilettantisme, zij is geen spel van de geest voor een bepaald type mensen. Zij is bittere werkelijkheid of zij is niet. Bedenk dat het God is die wij zoeken, de Onuitsprekelijke, die oneindig verheven is boven alle schepselen, die wij verloren hadden door de zonde, die wij slechts vinden kunnen in de gekruisigde Christus. Hier geldt ten volle het woord: „In de krijgsdienst der Liefde kunnen allen gewonde soldaten dienen” ( Thornton Wilder ).

Tweede Zondag na Driekoningen

55. Tweede Zondag na Driekoningen

Heilige Liturgie

„Heel de aarde aanbidde U, o God….” ( Ps. 65, 4 ; introitus)

De grote functie van de liturgie is op aarde tot stand brengen de voorafbeelding van, de reeds vol heimwee begerende deelname „in schaduwen en spiegelbeelden” aan de hemelse eredienst, de aanbidding van de Vader en het Lam. Het lichaam van Christus op aarde wordt in en door de liturgie een smekende en aanbiddende gemeenschap, die in geloof en verlangen samensmelt met de volmaakte gemeenschap der heiligen. Dan vooral moet de christen zich zijn eigen en innerlijkst zijn bewust worden, hemels voelen en denken, zich met de Bruid van het Lam aan de aarde onttogen weten, opgeheven in de sferen van het ongeschapen Licht en instemmen met het nieuwe lied van de onzichtbare koren.

„Als gij met Christus verrezen zijt, zoekt wat in den hoge is, waar Christus zetelt aan Gods rechterhand. Zint op de hemelse dingen, niet op wat van de aarde is” ( Kol. 3, 1. 2 ). Wij moeten de aardse dingen kunnen vergeten, ook onszelf en onze zorgen, om met de Kerk, met alle kinderen Gods, ons deemoedig te buigen voor de troon der eeuwige majesteit, om weg te zinken in aanbidding voor het ongenaakbaar wezen van onze God, voor de eeuwige glanzen van het goddelijk Licht, dat zich in „menslievendheid” ( Tit. 3, 4 ) aan ons heeft geopenbaard in het goddelijk Kind. Nog altijd ziet de Kerk het Kind in de kribbe vóór zich, maar als de Pantokrator, de almachtige Heer der glorie die uit liefde mens werd, als de Logos, het Woord, dat een kindje is geworden; maar dat Kind draagt in zijn handje de wereldbol, — en de wereld is een stofje in die zon.

„Heel de aarde aanbidde U, o God”, o Kind, o Koning, die de engelen loven.

„ Et psallat Tibi: en breke uit in lofzang” , in de hymnen der goddelijk liturgie waarin de deemoedige liefde zingt, haar eigen ellende vergeet en de hemel op aarde trekt, al is het slechts voor dat éne uur dat wij naderen mogen tot de grenzen van het vaderland.

„ Iubilate Deo omnis terra: juicht Gode toe, gij ganse aarde!” Het christenhart is bedroefd wanneer het bedenkt hoevele volken nog ontbreken in dit koor van lof. Maar het christelijk bewustzijn weet dat de Kerk de moeder der mensen is, dat Christus het Hoofd der Kerk is en van het heelal, Hij, in wie de volheid der Godheid woont, in wie is samengevat „alles wat in de hemel en op aarde is” ( Eph. 1, 10 ).

De heilige mis is het mysterium fidei, het onvolprezen geheim des geloofs, waarin de hemel en de aarde, de zegepralende en de strijdende Kerk, elkaar ontmoeten. De waarachtig gelovende mens zal altijd opnieuw in het offer der mis God loven en aanbidden. Hij zal de traagheid der natuur overwinnen en de aanvechtingen der wereld door de zege van zijn geloof. De wereld met haar rumoer gaat onachtzaam aan dit mysterie voorbij, terwijl zij onuitputtelijk energie besteedt aan wat even vergankelijk is als zij zelf. De gelovige weet dat in dit gebeuren van een half uur het middelpunt en de zin en de voltooiing der geschiedenis is vervat: „Jesus Christus, de waarachtige getuige, de eerstgeborene der doden en de overste van de koningen der aarde” ( Openb. 1, 5 ).

Tweede week na Driekoningen

56. Maandag na de Tweede Zon- dag na Driekoningen

Zwemmen tegen stroom

„Volhardt in het gebed” ( Rom. 12, 12 ; epistel). De ziel die tot het zuivere gebed wil geraken, heeft bijzondere volharding van node. Wanneer zij eenmaal de geestelijke weg heeft gevonden, waarlangs God haar wil voeren tot het heerlijke, immer nodende einddoel, tot Hem zelf, moet zij getrouw, zonder af te wijken ter linker- of ter rechterzijde, zonder troost te zoeken in de wereld en bij de schepselen en zonder terug te verlangen naar de gevoelige devotie en de veelheid der redeneringen van haar vroeger mediteren, op deze weg volharden. „Volhardt in het gebed” , vermaant ons de Apostel heden, en elders: „Bidt zonder ophouden” ( 1 Thess. 5, 17 ). Jesus zelf sprak van de „noodzakelijkheid om altijd te bidden en nooit de moed te verliezen” ( Lk. 18, 1 ). Wellicht meent men dat deze vermaningen allereerst van toepassing zijn op een ononderbroken smeekgebed voor de noden der Kerk. Maar er bestaat geen „nuttiger” gebed dan het schoonste, dat de ademhaling is geworden der beschouwende ziel.

Smeekgebed en beschouwing vallen dan samen. Het gebed van zo'n ziel is één groot verlangen dat een zeer zuiver smeken insluit, een stil maar sterk begeren naar God voor zichzelf en voor de zielen, voor haar dierbaren en de haar toevertrouwden, voor de priesters en de zondaars, voor allen, opdat Jesus' Rijk kome, de heerschappij des Vaders die haar bevangen heeft.

De moeilijkheden en gevaren die het beschouwend gebed, vooral in zijn beginstadium, bedreigen en die volharding noodzakelijk maken, zijn vele en velerlei. De ziel immers, die door God wordt uitgenodigd de duisternis van het geloof binnen te treden en te smaken, zal licht denken dat zij zich bevindt op een verkeerde weg, dat haar bidden nutteloos is geworden, verloren tijd die beter anders besteed wordt. Zij zal telkens weer trachten om, evenals vroeger, bepaalde gedachten vast te houden, haar doods en dor geworden gevoel op te wekken, te redeneren en vele bijzondere voornemens te maken. Zij heeft nog niet begrepen dat God haar wil verrijken met een veel geestelijker gebed, waarvoor zij het orgaan zal missen zolang zij niet haar al te menselijke manier van denken en voelen heeft afgelegd, zolang zij niet berust in wat zij niets-doen noemt. God ontneemt haar het onvolmaakte dat zij bezat en het zoveel betere dat Hij haar begint te geven is haar nog niet openbaar geworden. De eerste gewaarwording op deze weg is er een van onmacht, verlatenheid, dorheid. En hoe lang kan deze ervaring duren! Waarlijk, de ziel heeft grote moed en volharding nodig en wijze leiding om zich in rust en stilte over te geven aan de dorre duisternis waarin God zich meedeelt. De mogelijkheid bestaat ook dat de ziel, ontmoedigd door de schijnbare nutteloosheid van haar gebed en bij gebrek aan leiding Gods liefdevolle bedoeling niet begrijpend, zich afkeert van het inwendig gebed en zich tevreden stelt met mondgebed en lezing, dat zij zich overgeeft aan uiterlijke werkzaamheid, of zelfs troost gaat zoeken bij de schepselen en in lauwheid vervalt. Grote volharding is nodig om altijd opnieuw de stilte te zoeken en de vroegere weg te durven verlaten. De natuur die in het gebed geen voldoening meer vindt, verlangt terug naar de vleespotten van Egypte. Maar wie door God is geraakt, zal, ook al vindt hij in de beproevingen der zuivering niet meer als vroeger gemakkelijke vertroosting, nog veel minder bevredigd worden door de „vergankelijke goederen der wereld” .

Moge de ziel die door God is geroepen, zonder te aarzelen volharden, al duurt de beproeving jaren. Moge zij trouw blijven aan het inwendig zien naar God dat zal uitgroeien tot een waarachtig „hongeren en dorsten naar gerechtigheid”, waaraan de goddelijke belofte der verzadiging is verbonden. „Dit is een onstilbare honger: steeds moeten streven naar wat uitblijft; het is zwemmen tegen stroom… Hierom zijn wij in ons zelven arm en in God rijk; in ons zelven hongerig en dorstig en in God dronken en verzaad” ( Ruusbroec).

57. Dinsdag na de Tweede Zondag na Driekoningen

De goede wijn

„De Heer sprak: „Vult de kruiken met water en brengt ervan naar de hofmeester.” Toen de hofmeester het water dat wijn geworden was, had geproefd, zei hij tot de bruidegom: „Gij hebt de goede wijn tot nu bewaard” ” ( Joh. 2, [7-10] ; evangelie en communio van de Zondag).

1. Het evangelie bevat een diepe symbolische zin, die de heilige Kerk ons in haar liturgie voorhoudt, zoals blijkt uit de aangehaalde woorden die, zeer betekenisvol, het communiegezang vormen. Wat in het evangelie wordt verhaald ziet zijn niet enkel als een historisch feit, als een eerste openbaring van Jesus' wondermacht in een ver verleden. Dit feest van Kana duurt voort, in een hogere werkelijkheid. Zou de Kerk er zich niet van bewust zijn dat zij de Bruid is van het Lam? Al is de Bruidegom van de aarde weggenomen en al zal eerst in het hemelse Jerusalem de vreugde der vereniging volkomen zijn, de Kerk wéét, te midden van de beproevingen dezer wereld, dat zij met de Heer verbonden blijft, dat Christus haar zijn goddelijke krachten meedeelt, dat het huwelijk van het Woord met de menselijke natuur vruchtbaar wordt in haar schoot. Dit bewustzijn vervult haar bovenal, wanneer zij de feesttafel aanricht der liturgie, het bruiloftsmaal der mis. De vreugde is nog ingehouden, zoals past aan de staat der ballingschap. De Bruidegom is weder aanwezig, zij het onder de sluier der gedaanten waardoor slechts het geloof vermag heen te dringen. En wederom wordt op de bede der Kerk wier beeld Maria is, de nieuwe Moeder der levenden, het water van onze geringheid veranderd in de vurige wijn der godheid. Christus zelf, de Heer, is de goede wijn die de Vader „tot nu toe”, tot het einde der tijden voor de zijnen heeft bewaard en die Hij ons reikt in het offermaal der mis. In de heilige communie wordt de Heer zelf, naar het woord van Sint Ambrosius, die „stevige spijs en drank” die het deel is der kinderen Gods.

2. Deze wijn, die de liefde van de Bruidegom ons biedt om ons te bedwelmen van wederliefde en alle vergankelijke ijdelheid te doen vergeten, verenigt ons allerinnigst met de Heer en maakt ons aan Hem gelijkvormig. „Uw liefde is zoeter dan wijn” ( Hoogl. 1, 2 ). „Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem…… hij leeft door Mij gelijk Ik leef door de Vader.” Zoals te Kana het water in de wijn werd veranderd, zo wordt onze zwakke en sterfelijke natuur door deze wijn der goddelijke liefde gezuiverd en gesterkt tot een diepe en vurige gelijkenis Gods. Zoals de druppel water die de priester mengt in de wijn bij de offerande: „Geef dat wij door dit mysterie van water en wijn deelachtig worden aan de godheid van Hem die zich verwaardigde onze mensheid aan te nemen…” En gelijk op de bruiloft weleer Maria het was die Jesus de goede wijn deed schenken, zo is het ook de allerheiligste Moeder Gods die aan Christus' broeders en zusters de geestelijke wijn geboden heeft: het vlees en bloed van Jesus, haar Zoon.

3. De mensen van onze tijd voelen weinig voor symbolisme. Het is de vraag of zij hierin gelijk hebben. Zeker is dat de liturgie der Kerk vervuld is van deze harmonie tussen het geestelijke en het stoffelijke, het hemelse en het aardse. Zij ziet hierin een consequentie van de menswording van Gods Zoon, waardoor de stof en het geschonden vlees van de mens werden geheiligd. In de sacramenten die oorzaak en zinnebeeld zijn van geestelijke werkelijkheid, wordt de orde der incarnatie voortgezet. En omdat zij ons door goddelijke instelling werden geschonken, is de symboliek der Kerk geen ijdel spel. Doch dit geldt alleen voor wie gelooft en de innerlijke gesteltenis bezit om de weldoende werkelijkheid van deze zinnebeelden te ondergaan.

58. Woensdag na de Tweede Zon- dag na Driekoningen

Christelijke zeden I

Het epistel van de Zondag is genomen uit het vermanend gedeelte van de brief aan de Romeinen. Het is een opeenvolging van korte zinnen waarin de Apostel, vurig en gehaast, ons de echt christelijke zedenleer, die zoveel verder en dieper gaat dan de zuiver menselijke, met alle aandrang voorhoudt. Wij kiezen er enkele uit voor onze overweging.

1. „Ongeveinsde liefde.” Dat is wat Sint Jan noemt: „Kinderkens, laat ons liefhebben niet met woord of tong, maar metterdaad en in waarheid”. Wat is liefde waard zonder trouw en volharding? Immers „eerst de volharding in het goede werk is deugd” ( Sint Gregorius de Grote). En wat is christelijke liefde waard zonder lijden? Die in het gebed zo gemakkelijk geuite liefdesverzuchtingen houden een werkelijk gevaar in voor zelfbedrog, als zij niet „echt” zijn, dat is allereerst als zij niet gepaard gaan met het eerlijke streven God in de realiteit van ons bestaan te geven wat Hem toekomt. Welke zin hebben die woorden „God beminnen”, als ik niet tracht zijn wil te doen en te aanvaarden?

Ook inwendig moet onze liefde ongeveinsd zijn: de zuivere bedoeling om God te behagen moet bij onze daden voorzitten en niet de zucht onszelf of de mensen welgevallig te zijn. En ook het oprechte liefdegevoel (in de zin van affectie van onze wil, want dat andere, het fondantachtige gevoel, hebben wij niet in onze macht en het doet ook niet ter zake). Want liefde is toch niet allereerst daad of prestatie, maar sterke en tedere be- wogenheid des harten en overgave van een door het goede gewonde en overwonnen wil.

2. „Elkander met broederlijke liefde beminnend.” De christelijke godsliefde is onbestaanbaar zonder de waarachtige naastenliefde. Zij uit en verwerkelijkt zich allereerst in de liefde voor onze broeders en zusters. Dit blijft de fundamentele eis van Jesus' gebod, als valt het de natuurlijke mens ook zwaar. Ook deze liefde moet „ongeveinsd” zijn. En als wij voor sommigen niet „voelen”? Dan nóg; want onze bovennatuurlijke naastenliefde is niet op ons gevoel gegrondvest, maar op het geloof dat ook onze vijand door God wordt bemind en door Jesus' bloed is verlost. „Elkander met eerbewijs voorkomend”: de noodzakelijke christelijke nederigheid, ook ten opzichte van elkander en aldus tegenover God. En ook deze „ongeveinsd”, volgens het gebod des Heren: „Laat u niet meester noemen: één is uw Meester en gij zijt allen broeders. En noemt niemand op aarde uw vader. Eén is uw vader die in de hemel is. Wie van u de grootste is moet de dienaar zijn. Wie zich verheft, zal vernederd en wie zich vernedert, zal verheven worden” ( Mt. 23, 8-12 ). Zullen wij letterknechten zijn als de farizeeën van ouds en zeggen dat dus alle eerbewijs aan mensen betoond uit den boze is? Dan zouden wij vervallen in de fouten die Jesus geselt in de grote rede waaraan deze woorden zijn ontleend. Maar de Zaligmaker eist van ons dat, zo wij een mens eer bewijzen, zulks moet geschieden, omdat hij deelt in Gods vaderschap of in de zending van de Heer. En dat wij geen mens eren uit slaafsheid en laffe vrees. En dat geen mens een ander „gebruike”. Dat geen mens voor een ander middel wordt tot macht of voorwerp van lust. Moge er altijd, en ook tegenover de geringste, eerbied in ons zijn voor de persoonlijkheid. Want in elke mens woont iets onherleidbaars, iets onaantastbaar hoogs, waar alleen hijzelf meester is en God over hem.

59. Donderdag na de Tweede Zondag na Driekoningen

Christelijke zeden II

Uit het epistel van de Zondag putten wij wederom lessen van christelijke levenswijsheid en levenskunst. Wij willen luisteren naar de grote Apostel, die tot ons spreekt met de stem van God, die ons verkondigt wat christelijk leven is en hoe het geleefd moet worden.

1. De christen moet zijn „vurig van geest” of „in de Geest”. Dit is wat Sint Paulus elders noemt: „Wilt de Geest niet doven” ( 1 Thess. 5, 19 ). Hij dacht daarbij op de eerste plaats aan de charismatische geestesgaven die in de jonge kerk overvloedig werkzaam waren. Maar ofschoon wij in enigszins andere verhoudingen leven, is deze vermaning ongetwijfeld ook op ons van toepassing. Wij zijn zo heel erg bang geworden voor alles wat „buitengewoon en overdreven” is, wij zijn zo vervuld van het idee van het plichtmatige werk alleen, wij zijn zo lauw en gemakzuchtig dat wij inderdaad veelal de Geest „gedoofd hebben” en aan zijn edelmoedige en spontane impulsen weinig of geen kans geven. Indien wij meer leefden uit de liefde Gods „die door de Geest in onze harten ligt uitgestort” ( Rom. 5, 5 ), dan zou de Geest door zijn wondere gaven, die aan elke gedoopte zijn geschonken, in ons heerlijke vruchten voortbrengen. Maar wij vragen ons te veel af: wat moet ik doen? — en zo verdort onze ziel.

2. „De Heer dienend.” Dit is voor Paulus een samenvatting van heel het christendom: een dienst van de Heer, in volkomen trouw en uit ongeveinsde liefde. Ook als wij alles hebben gedaan wat de Heer vraagt, moeten wij zeggen: „Wij zijn onnutte knechten” ( Lk. 17, 10 ) en tegelijk „geliefde vrienden” ( Joh. 15, 15 ; Lk. 12, 4 ).

De Apostel noemt zichzelf en ons slaven van Christus. Niet alsof de dienst des Heren een soort dwangarbeid zou zijn en daarom gelijken op het slaveninstituut der Oudheid. Niemand heeft zozeer als Paulus de christelijke vrijheid gepredikt. Maar hij wil aangeven dat Jesus door zijn kruisdood een volkomen recht op onze liefde heeft verworven en dat die liefde, zo zij haar normale gang mag gaan, ook werkelijk op onze gehele persoonlijkheid beslag legt. En Jesus noemt ons, zelfs voor het beste geval, onnutte dienaren, omdat God ons niet nodig heeft en met onze armzaligheid eigenlijk niets kan aanvangen. Toch wil Hij dat wij Hem dienen, al moet Hij ons alles geven waardoor het ons mogelijk wordt voor Hem te werken. Want Hij weet welk een eer en geluk het voor ons is zijn knechten te mogen heten en eenmaal te horen: „Welaan gij goede en getrouwe dienaar, ga binnen in de vreugde van uw Meester.”

3. „Verheugd in hoop.” De vurige Geest geeft ons de kracht de Heer te dienen en tegelijk schenkt Hij ons de vreugde der hoop als lafenis bij de arbeid en als een morgenschemering in het duister van dit tranendal.

Het christelijk leven is een „leven in hoop” ( Rom. 8, 24 ). Al kan Johannes zeggen dat wij het eeuwige leven slechts in ons dragen, wij dragen deze schat in lemen vaten, bijna zonder het zelf te weten. Paulus noemt de Geest de handgift van het volmaakte kindschap. Maar onze hoop wordt niet te schande ( Rom. 5, 4 ), omdat zij berust op de onvergankelijke liefde van God en het woord des Heren. Het is deze onbedriegelijke hoop die de bron is der waarachtige christelijke vreugde, het oneindig blijde verwachten eenmaal ononderbroken en onverdeeld en eindeloos met Christus te zijn.

60. Vrijdag na de Tweede Zondag na Driekoningen

Het verlangen naar God

Op de Aeropaag sprak Sint Paulus tot de Atheners: „Terwijl ik rondging door uw stad en uw heiligdommen bezag, vond ik een altaar met het opschrift: „Aan een onbekende god” . Welnu, wat gij vereert zonder het te kennen, dat verkondig ik u” ( Hand. 17, 23 ). De neiging de onbekende God te verkondigen moest ook ons bezielen in de wereld van tegenwoordig die geen altaren meer opricht, zelfs niet voor de valse goden die zij vereert. Franciscus van Assisië kon zich in zijn tijd beperken tot de klacht: „De Liefde wordt niet bemind” , en zijn smart was hevig genoeg om tot radeloosheid te drijven. Ons zou een feller onrust moeten kwellen. God wordt niet eens meer gekend. Hoe velen vormen zich van Hem een waanvoorstelling die zij haten? En oneindig meer zijn er die onverschillig werden voor God en het hiernamaals. Het is deze ontzettende nood der zielen die ons evenmin als hun stoffelijke en sociale nood waarmee zij samenhangt, rust mag laten.

1. Toch zegt Sint Thomas het de oude wijsgeer na, dat God „het eerste Verlangde” is van elk mensenhart. 1) Het verlangen naar God ligt aan de wortel van onze gehele geestelijke werkzaamheid. Want bij alles wat de mens begeert zoekt hij zijn geluk. En zijn geluk bestaat alleen in het bezit van God. Vóór alle redelijke kennis en vóór alle wilsbesluiten is dit ingeboren verlangen naar het volstrekt goede aanwezig, en „God alleen is goed” ( Mk. 10, 18 ). Maar de meesten kennen God niet, stellen zich tevreden met een afgeleid goed dat zij najagen als ware daarin hun volmaakt geluk gelegen. Zij maken hun onbewuste verlangen naar God niet tot een bewuste, sterke en standvastige begeerte die richting geeft aan al hun daden. Zij kennen noch verlangen „de Vader der lichten bij wie geen verandering bestaat of schaduw van wisselvalligheid en van wie alle goede gift en volmaakte gave neerdaalt” ( Jak. 1, 17 ).

2. Zalig zij wier enig begeren God in werkelijkheid is geworden, die niets meer zoeken dan God alleen bij al wat zij nastreven. Zij wier eerste en laatste en gehele verlangen op Hem is gericht, in wie de genade van de Heilige Geest de op de bodem der menselijke natuur sluimerende neiging heeft bewust gemaakt, gezuiverd en mateloos verhevigd. Zij zijn Christus gelijkvormig geworden, want Hij die de Zoon is van nature, kent geen begeren dan de wil van de Vader, zijn eer en zijn heerschappij. De Zoon is niets anders dan één kennen en beminnen van de Vader, in de goddelijke eenheid van de Geest. Daarom zijn ook zij ware kinderen van God, gedreven door de Geest van God, die hun het zalige bewustzijn van het kindschap instort ( Rom. 8, 14-16 ).

Deze gelukkigen weten ook wat bidden is: een woordeloos streven dat opwelt uit het innigst van hun wezen en dat samenvalt met het begeren van de Geest door wie het werd gewekt ( Rom. 8, 26. 27 ); een diep en eenvoudig verlangen dat rechtstreeks, zonder omwegen of aarzeling, op God is gericht en Hem de hoogste eer brengt.

Zij weten ook wat het kruis van Christus betekent. Want het is onmogelijk tot deze zuiverheid van het godsverlangen te geraken zonder verloochening van de zelfzucht. Ook hierin werden zij de Meester gelijkvormig, die wat Hij voor zijn persoon niet behoefde om onzentwil op zich nam. Slechts door lijden en dood zal de christen ingaan tot de heerlijkheid die geen andere is dan de aanschouwing Gods.

Moge de genade van God dit verlangen naar Hem opwekken in onze harten. De duisternis van het geloof waarin wij leven, zal dit begeren dikwijls tot een smartelijk gemis maken, maar zij is geen beletsel voor de zuiverheid en de hevigheid van ons streven.

61. Zaterdag na de Tweede Zon- dag na Driekoningen

De heerlijkheid van de Eengeborene

Overwegen wij nogmaals het evangelie van de vorige Zondag ( Joh. 2, 1-11 ). Niet zonder reden plaatst de liturgie deze passage van het vierde evangelie op deze dag. Want zij verhaalt ons van die derde openbaring van Jesus' heerlijkheid, welke het feest van de Epiphanie, met de verschijning aan de wijzen en de doop in de Jordaan, herdenkt. Dit is ook precies de zin, die de evangelist aan zijn verhaal wil geven: „Zo deed Jesus zijn eerste wonder te Kana van Galilea en openbaarde Hij zijn heerlijkheid. En zijn leerlingen geloofden Hem.”

1. Het is het eerste van de betrekkelijk weinig wonderen waarover Johannes in zijn evangelie bericht. Hij noemt deze wonderen tekenen. Zij zijn dit niet enkel in de algemene zin, waarin alle wonderen dat zijn: uitingen van de goddelijke almacht. Johannes heeft daarbij nog een heel bijzondere bedoeling. De wonderen, die hij verhaalt, beelden de werkelijkheid uit, waarvan hij sprak in de proloog: „Het Woord is vlees geworden en Het heeft onder ons gewoond. En wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de Eengeborene uit de Vader, vol van genade en waarheid” ( 1, 14 ) De evangelist wil hiermee zeggen, dat de menswording van het Woord openbaring van God is en dat de leerlingen in en door het geloof die goddelijke heerlijkheid in het vlees hebben aanschouwd. Daarom zijn de wonderen in het vierde evangelie openbaring van de goddelijke heerlijkheid van de Eengeborene. Zij onthullen in de realiteit van onze menselijke wereld en dus voor mensen verstaanbaar, de onze wereld te bovengaande en doordringende werkelijkheid van Hem, die de goddelijke openbaring en verlossing brengt en is.

De opwekking van Lazarus is het „teken” van het woord: „Ik ben de verrijzenis en het leven”. De genezing van de blindgeborene beduidt: „Ik ben het licht der wereld” . De broodvermenigvuldiging: „Ik ben het brood des levens” . De genezing van de lamme op de sabbat betekent: „Mijn Vader werkt tot heden toe, zo doe Ik ook” .

2. Daarom zegt de evangelist, dat Jesus door dit wonder, dat Hij toch ook ten aanschouwe van anderen verrichtte, zijn heerlijkheid openbaarde en dat zijn leerlingen in Hem geloofden. Zij geloofden reeds in Hem; anders konden zij niet zijn leerlingen worden genoemd. Maar door dit eerste wonderteken, waarvan zij getuigen waren, werd hun geloof vermeerderd en versterkt. Ook ons geloof is voor een onbeperkte verdieping vatbaar en zulk een groei is de door God gewilde normale ontwikkeling van het christelijke leven.

Misschien hebben de leerlingen zich later, toen Jesus het woord sprak: „Ik ben de ware wijnstok en gij zijt de ranken” , dit overdadige wijnwonder herinnerd. Of hebben zij hieraan teruggedacht, toen de Heer de Eucharistie instelde en hun de beker des heils reikte. Hoe dit ook zij, de Kerk plaatst ook ons dit tafereel voor ogen wederom als epiphanie, als verschijning des Heren, als openbaring Gods in de werkelijkheid van het menselijk zijn.

3. De les, die wij uit dit verhaal moeten trekken, is geen andere. God heeft zich in Christus aan ons geopenbaard. Wie hiervan doordrongen is, weet, dat dit een onzegbaar geluk is. Deze openbaring wordt ons in de geheimen der liturgie meegedeeld. Wij zijn getuigen van de heerlijkheid van de Logos. Geloofsgetuigen…

Getuigen door het geloof (en daardoor alleen), getuigen wij ook van dit geloof, van deze heerlijkheid Gods, die ons in dit geheim wordt geopenbaard, van deze overstelpende geestelijke levensvreugde, van deze weelde. De heilige moeder Kerk bewaart voor ons deze wijn, die Christus is.

Derde Zondag na Driekoningen

62. Derde Zondag na Drie- koningen

Geestelijke melaatsheid

„Heer, als Gij wilt, kunt Gij mij reinigen”, bad de melaatse van het evangelie, en Jesus stak de hand uit, raakte hem aan en „aanstonds werd hij van zijn melaatsheid gereinigd” ( Mt. 8, 13 ).

Wij kunnen dit verhaal toepassen op onze geestelijke melaatsheid, de zonde, en haar genezing door Christus. Dit heeft niets te maken met vlucht uit de werkelijkheid, haat van het leven of ontkenning van de natuurlijke harmonie van het bestaan. Die harmonie is al lang verstoord en kan alleen in Christus worden hersteld. Het gaat er slechts om dit stuk realiteit ten volle te erkennen. Tegenover God zijn wij allen „fout”. Wij verge- lijken ons het liefst met mensen die zondiger schijnen dan wij of althans in een bepaald punt onze minderen lijken. Maar wij moesten onszelf kunnen zien in het verblindende licht en het verterende vuur van God. „Is er een mens rechtvaardig voor God, een mensenkind rein voor zijn Schepper? Zie, zelfs in zijn engelen ontdekt Hij gebreken” ( Job 4, 18 ). De Kerk laat haar priesters onder de mis bidden: „Aanvaard, heilige Vader, almachtige eeuwige God, deze onbevlekte offerande die ik, uw onwaardige dienaar, U, mijn levende en waarachtige God, opdraag voor mijn talloze zonden, fouten en nalatigheden” .

Wie meent zonder zonden te zijn, is een naïeveling die alle zelfkennis mist, of de zichzelf en anderen misleidende leugenaar waarvan Sint Jan spreekt ( 1. Joh. 1, 8 ). Naarmate men vordert in het geestelijke leven, wordt men zich zijn zondigheid dieper en smartelijker bewust. Niet omdat men meer zondigt dan anderen (waarschijnlijk minder), maar omdat men God begint te naderen. Pas wanneer wij trachten God werkelijk te beminnen, ontdekken wij onze ellende en onze onmacht. Slechts door die geestelijke vernedering heen kunnen wij tot Hem geraken. Misschien moeten wij zelfs zeggen: allen in die afgrond kunnen wij Hem vinden. „Zijn kracht komt in zwakheid tot haar recht” ( 2 Kor. 12, 9 ).

Laat ons voor God belijden onze zonden, onze onvolmaaktheden, onze geheel of half onzuivere beweegredenen, heel dat subtiele spel van ons egoïsme dat als het bederf van een geestelijke melaatsheid onze daden aanvreet en ze in Gods oog van hun glans berooft. Vernederen wij ons diep voor de goddelijke majesteit die ons duldt … en uitkiest en liefheeft. Hoe meer wij door zuiver geloof zijn liefde beseffen en ervaren, des te sterker groeit in ons het bewustzijn van onze ellende en nietigheid. Eerst in het volle licht zien wij hoe zwart zwart is. „Heer, ik ben niet waardig.”

2. Maar wij mogen nooit de moed verliezen. „Men moet er zich niet over verwonderen noch verontrusten dat de zwakke zwak, de zieke ziek en de ellende ellendig is” ( Sint Franciscus van Sales ). Wij worden gedragen door het geloof dat de Heer ons reinigen kan en wil, zo wij slechts op Hem blijven vertrouwen. Wij worden gereinigd in de mate waarin wij met Christus in contact treden en één worden met Hem, zoals de melaatse van het evangelie door aanraking werd gezuiverd. „Zalig zij die hun klederen gewassen hebben in het Bloed van het Lam” ( Openb. 22, 14 ). In elke mis willen wij ons vernederen, ons op de borst kloppen bij het „confiteor” en God onze overgrote onwaardigheid belijden bij het „Domine non sum dignus”, — en elke communie schenkt ons de innigste vereniging met Christus die ons reinigt. „Ziel van Christus, heilig mij. Lichaam van Christus, red mij. Bloed van Christus, bedwelm mij.” Door de schepping zijn wij Gods beeld. Door de zonde werd zijn glans verduisterd. Door Christus en in Christus wordt het heerlijker hersteld.

Derde week na Driekoningen

63. Maandag na de Derde Zondag na Driekoningen

Het geloof in Israël

„Voorwaar, Ik zeg u: zo groot geloof heb Ik in Israël niet gevonden” ( Mt. 8, 10 ; evangelie van de Zondag).

Tot voorbeeld strekken ons de bezorgde liefde van de heidense officier voor zijn oppasser, zijn diepe nederigheid ( „Heer, ik ben niet waardig dat Gij onder mijn dak komt”), en bovenal zijn groot geloof in Jesus' macht: het was niet nodig dat de Heer naar hem toe kwam, die immers souverein kon gebieden over alle natuurkrachten.

1. Het geloof van deze heiden was volgens Jesus' eigen woord beschamend voor de „zonen van het Rijk” , voor de kinderen van het uitverkoren volk. Zou het ook niet beschamend zijn voor de meesten van ons? Ons geloof is meestal lippendienst, omdat het niet onze eigen werkelijkheid doorlicht, omdat het ons niet ons eigen zijn onthult in betrekking tot God en Christus. Geloven wij werkelijk dat God ons meer nabij is en in een veel in- niger betrekking met ons staat dan onze dierbare vriend, ja dan wijzelf? Geloven wij waarachtig dat Jesus' liefde voor ons, voor mij, zo machtig en zo reëel is dat Hij wonderen zou doen, dat Hij ze doet, als het voor mijn heil nodig is en ik op Hem vertrouw? Zij wij er heus van overtuigd dat één akte van zuivere liefde meer waard is dan het stoffelijk heelal? Geve God dat wij, christenen, Jesus' woord ernstig mogen nemen: „Hebt Godsgeloof! Waarlijk, Ik zeg u, als iemand tot die berg zegt: „verhef u en werp u in zee”, en als hij in zijn hart niet twijfelt, maar gelooft dat zijn woord in vervulling gaat, dan zal het geschieden. Daarom zeg Ik u: „gelooft dat gij reeds hebt ontvangen datgene waarom gij bidt, en het zal u geworden” ” ( Mk. 11, 22-24 ).

Zulk een geloof redt en heiligt ons en geeft eer aan God ( Rom. 4, 20 ). Geloven is intreden in de wereld van God . En deze is geen sprookjeswereld voor brave kinderen, maar werkelijkheid even hard en helder als kristal en door het geloof wordt zij onze werkelijkheid. Door de geloofsdaad die ontstaat door een wonderlijk samenspel van goddelijke werken en menselijk willen, wordt de ziel van de mens geopend voor God. Het geloof aanvaardt de heilsorde van God in Christus. Het behelst de volledige en praktische erkenning van de werkelijkheid Gods in ons eigen leven en in de wereld. Ook van óns geloof zal menigmaal het woord gelden, dat het een geloven is in liefde en de macht van God „tegen alle hoop in” ( Rom. 4, 18 ).

Hierdoor wordt God verheerlijkt, omdat het God niet als een mens behandelt, zij het dan als de beste en machtigste, en omdat het van Hem meer, oneindig meer verwacht dan het menselijk mogelijke.

2. Hoe kunnen wij tot dit geloof geraken? Er is geen ander middel dan dat wat de vader van de zieke jongen aanwendde: het gebed. „Heer, help mijn ongeloof!” En vergeten wij niet dat zulk een gebed, vertrouwvol gestort en ontsproten aan een vurig verlangen, reeds een daad van geloof is. Zulk een smeekgebed sluit al enigermate in dat wij in Jesus' macht en goedheid werkelijk geloven. „Vraagt en gij zult verkrijgen.” Als deze vraag niet wordt ingewilligd, welke dan wel?

Niet enkel het smeekgebed, ook de beschouwing is een machtig middel om ons geloof te vermeerderen en te zuiveren van zijn al te menselijke elementen. Wanneer wij zoveel als ons mogelijk is, telkens opnieuw, onze geest vestigen op God en de goddelijke dingen, wanneer wij hem afkeren van verstrooiende nietigheden en hem richten op het woord van God en de leer en liturgie van de Kerk, zal hij zijn menselijke manier van oordelen en redeneren verliezen en steeds meer alles zien zoals God het ziet.

64. Dinsdag na de Derde Zondag na Driekoningen

De overwinning op het kwaad

„Laat u niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede” ( Rom. 12, 21 ; epistel van de Zondag).

1. Het eerste deel van deze wijze vermaning van de Apostel is negatief en defensief: laat het kwaad geen overwinning op u behalen. Er zijn vele wijzen waarop het kwaad over ons zegeviert. De duidelijkste en waaraan wij het eerst zullen denken is die welke wij het toegeven aan de bekoring plegen te noemen. Dit is de rechtstreekse aanval en de vierkante nederlaag. Het beginsel der boosheid toont zich min of meer onverhuld, maar wij bezwijken voor de bekoring die uitgaat van het met de zonde verbonden goed. Wij zijn er ons van bewust te handelen tegen Gods wil, doch capituleren voor het kwaad, voor datgene wat ons „bekoort” maar wat in concreto niet van de zonde te scheiden is. Om aan dit kwaad — het voor de christen wezenlijke ongeluk — te ontkomen leerde de Zaligmaker ons bidden: „Leid ons niet in bekoring, maar verlos ons van het kwaad” .

De eigenlijke zonde is evenwel niet de enige wijze waarop het kwade over ons zegeviert. Wij lijden in deze strijd, ook zonder volkomen nederlaag, veel letsel. Door ontmoediging, door verbittering, door laffe vlucht en door onstandvastigheid. Of laat hij zich niet door het kwaad overwinnen die, door het leven teleurgesteld, de geestelijke idealen van zijn jeugd prijsgeeft? En degene die door de mensen bedrogen en in zijn ziel gewond, zich terugtrekt in eenzelvigheid? En hij die ontmoedigd door eigen zwakheid en door wat hij misschien ten onrechte als zonde beschouwt, het levende geloof verliest in de almacht van Gods genade? Laat de ervaring ons wijs maken, maar ook mild; laat haar sommige onberadenheden van de jeugd wegnemen, maar tegelijkertijd ons geloof in God reëler maken, zuiveren en verstevigen. „Dit is de overwinning die zegepraalt over de wereld: ons geloof. Wie anders overwint haar dan hij die gelooft dat Jesus de Zoon is van God” ( 1 Joh. 5, 4-5 )?

2. En daarom kunnen wij ons niet tot een afweerhouding bepalen. „Overwin het kwaad door het goede.” In de samenspraak waarin Paulus deze woorden neerschrijft, spreekt hij over de liefde voor de vijanden. De overwinning van het kwade zou volkomen zijn, bedoelt de Apostel, wanneer wij ons door hun haat evenzeer tot haat lieten verleiden. Integendeel, onze liefde moet actief en agressief bijna naar hen uitgaan en aldus „vurige kolen stapelen in ons hoofd”. Dan zal door onze goedheid zelfs hun haat verdwijnen.

Dat is de schone overwinning van het goede over het kwaad. Maar zij wordt zelden behaald. Want onze rechtvaardige goedheid is gewoonlijk wat zuinig, zij rekent op erkenning, en zij wordt een beetje uit de hoogte bij wijze van kostbare aalmoes aan de vijand of aan de buitenstaander (in welke zin dan ook) uitgereikt. Zij is in één woord te weinig goedheid zonder meer, zij gelijkt zo bitter weinig op goedheid van God waarvan zij de ongelovige een volmaakt beeld zou moeten bieden. „Weest volmaakt gelijk uw hemelse Vader volmaakt is” ( Mt. 5, 48 ).

Zulk een liefde (die steunt op het geloof en die het voorrecht en het merk is der kinderen Gods) zal ons ook in staat stellen de aanvechtingen van het kwade in onszelf te overwinnen. Niet enkel de directe bekoringen tot zonde, maar ook alles wat ten slotte met het zedelijke kwaad samenhangt: de droefheid der wereld ( 2 Kor. 7, 10 ), verbittering en zoveel meer. De christen zal voor deze kwalen niet gevrijwaard blijven, want hij is een mens als alle anderen en het is Gods bestel dat wij slechts door lijden heen het paradijs kunnen binnengaan. Maar door de goedheid die hem van Godswege werd geschonken zal hij dit kwaad veranderen in goed en aldus overwinnen. Het zal hem niet langer deren in zijn opgang naar God. Het zal integendeel, dankzij geloof en liefde, nader brengen tot het enige doel van zijn leven. Want voor hen die God beminnen werkt alles mede ten goede. Ook hun zonden, zegt Augustinus.

65. Woensdag na de Derde Zon- dag na Driekoningen

Het verlangen naar de hemel

„Goede moed houden wij, ook al zouden wij er de voorkeur aan geven uit het lichaam te verhuizen en in te wonen bij de Heer” ( 2 Kor. 5, 8 ). Ook dit is wellicht een woord dat wij te gemakkelijk uit vrome lectuur in de mond nemen: „Hoe lieflijk zijn uw woontenten, o Heer, hoe smacht mijn ziel naar de eeuwige aanschouwing Gods!” Is het werkelijk waar dat wij smachten naar de hemel en de aarde moe zijn? Laat de vervulling van onze persoonlijke wensen, laten eer en versmading, rijkdom en armoede ons koud? Zijn wij alleen gevoelig geworden voor Jesus en zijn belangen? Leeft in ons het sterke en bijtijden bijna ondragelijke verlangen om „bij de Heer in te wonen”?

1. Men treft niet zelden vrome mensen aan, die nooit hebben geleerd de aarde en het leven, door God geschapen, lief te hebben. „God zag, dat alles goed was”, en de mens, de kroon der schepping, noemde Hij zelfs zeer goed. Wij mogen nooit vergeten, dat deze innerlijke goedheid der schepping door de zondeval wel werd gekwetst, maar niet vernietigd. Doch sommigen zouden, door een al dan niet bewuste angst gedreven, uit de wereld willen vluchten. De eerste taak van de mens is geestelijk volwassen te worden en het leven en zichzelf te aanvaarden. De normale weg des mensen is er een, die opstijgt van het schepsel naar God. Eerst hij, die de mensen liefheeft, kan God liefhebben ( 1 Joh. 4, 20 ). En alleen degene, die de aarde met al wat zij bevat als een schone godsgave heeft aanvaard, kan haar op de juiste wijze aan God ten offer brengen, indien en voor zover Hij zulks vraagt. Of eren wij God door Hem geschenken aan te bieden, die wijzelf als minderwaardig beschouwen?

2. Den eerst kan er sprake zijn van ene waarachtig verlangen naar de hemel, een begeerte die positieve volheid is, een brandende dorst die geen levensmoeheid insluit, een overstromend leven van Gods Geest in de ziel die haakt naar de voltooiing in de eeuwige aanschouwing. Dit is het verlangen van Sint Paulus: „Leven is voor mij Christus en sterven dus een gewin, maar wanneer ik in het vlees blijf leven, dan betekent dit voor mij vruchtbare arbeid. Ik weet dus niet wat ik kiezen moet. Ik word naar twee kanten getrokken. Ik smacht er naar ontbonden te worden en met Christus te zijn, want dit is verreweg het beste” ( Phil. 1, 21-23 ). Het is het verlangen van Sint Theresia: „of lijden of sterven”. Het is het volmaakte hongeren en dorsten naar de gerechtigheid. Het wordt ingegeven door een sterke en gelouterde liefde — een liefde die bereid is te leven (en te lijden) zolang het God behaagt en in dat leven niets wil vinden dan: Christus en zijn glorie — maar die somtijds, over dit leven en zijn nog schone mogelijkheden heen, als het ware overslaat in een rechtstreekse vlam, in een luide kreet om Hemzelf. Niet langer wil zij het werk voor Hem, het denken aan Hem, niet langer de aardse spiegelbeelden en de sluier des geloofs, niet langer de tekenen der sacramenten en de stem van zijn Bruid, niet langer zijn gaven, maar Hemzelf van aanschijn tot aanschijn. Dan slaat de vlam weer neer (maar binnen blijft het gloeien) en de ziel zegt met Sint Martinus: „Als ik nog noodzakelijk ben, ik weiger de arbeid niet”, of met Sint Paulus: „maar beter voor u is, dat ik blijf leven in het vlees” ( Phil. 1, 24 ). Dit is het grote verlangen, een gave Gods en de vrucht van heiligheid.

Intussen willen wij trouw inwendig Hem aanhangen, opdat Hij in ons dit vuur ontsteken mag naar de mate van zijn welbehagen.

66. Donderdag na de Derde Zon- dag na Driekoningen

In God alleen is onze kracht

„Almachtige, eeuwige God, zie goedgunstig neer op onze zwakheid” (oratie)

„Zonder Mij kunt gij niets,” hebt Gij gezegd, o Heer, en uw grote heilige Augustinus vermaant ons dit goed te begrijpen: „Jesus zegt niet: „Zonder Mij kunt ge weinig” , maar: „Zonder Mij kunt ge niets”” . Het is inderdaad een wezenlijk verschil, Heer. Wie weinig vermag, kan altijd hopen tot het meerdere te komen en misschien tot het vele. Wie niets kan, wel, hoe eenvoudig is dat! Hij zal uit zichzelf nooit iets vermogen. Geef ons uw licht en uw genade om deze waarheid te overwegen.

1. Daar is vooreerst het volstrekte en radicale onvermogen van onze natuur en alle zuiver menselijke krachten ten overstaan van het bovennatuurlijke heil waartoe God ons in Christus heeft geroepen. Deze „zwakheid” geldt zonder meer voor allen, ook voor de zogenaamd sterke naturen en de grote wilsmensen. Hier klinken Jesus' woorden „Zonder Mij kunt gij niets” zonder enige beperking. Het is waar dat Gods genade in Christus „rijk is voor allen” en aan allen wordt aangeboden. Wie gedoopt zijn en werkelijk in Christus geloven, ontvangen „leven en leven in overvloed”. Maar het is heilzaam en noodzakelijk zich er diep van bewust te blijven dat dit bovennatuurlijke leven en deze krachten des Geestes ontvangen zijn, niet aangeboren noch verworven in de strikte zin van het woord. Hoe waar dit is en hoe weinig wij eigenmachtig kunnen beschikken over wat Gods gave is, weten zij die ondanks alle goede wil soms jarenlang zijn gedompeld in een woestijn van dorheid, in een (schijnbare) onmacht om te bidden. En wij allen ondervinden ooit in ons leven welk een grondeloze mogelijkheid toto zonde er schuilt in onze ziel, en ons zou overmeesteren zo Gods hand ons niet vasthield. Deze ervaringskennis van het eigen onvermogen, hoe smartelijk ook, zal met Gods genade de ziel vestigen in een diepe nederigheid. En dit fundament van ons geestelijk gebouw is met geen prijs te duur betaald.

2. Bovendien hebben wij allen Gods „genezende” genade nodig wegens de verduistering van het verstand en de verzwakking van de wil door de erfzonde, die blijven nawerken, ook nadat de mens door de genade tot de bovennatuurlijke orde is verheven. Ook aan deze zwakheid lijden allen zonder uitzondering, al is ze niet in allen in dezelfde mate en op dezelfde wijze aanwezig. Want al schijnt het ene temperament meer geschikt dan het andere om de heiligheid na te streven, wij mogen niet vergeten dat allen op een of andere wijze door de erfzonde zijn gewond. Gods genade eist niet zozeer een sterke, als wel een deemoedige en eerlijke wil, en het beetje meer energie dat de ene mens boven de andere schijnt te bezitten, staat in geen enkele verhouding tot Gods almacht, die zich bij voorkeur bedient van het kleine en zwakke. „De kracht komt eerst in zwakheid tot haar recht” ( 2 Kor. 12, 9 ), „De machtigen haalt hij neer van de troon, maar Hij verheft de geringen” ( Magnificat).

3. En van al onze krachten en vermogens, wat ze dan ook mogen zijn, geldt Sint Paulus' woord: „Wat hebt gij dat ge niet hebt gekregen?” ( 1 Kor. 4, 7 ). Elke mens is naar heel zijn wezen, doen en kunnen een schepsel, door God geschapen en voortdurend door God in stand gehouden. Gods werken is altijd door het enige wat ons scheidt van het volstrekte niets. Hoe waar is het dat God alleen alle glorie toekomt en hoe goed is het met de Kerk te bidden: „Almachtige, Eeuwige (Gij alleen), zie goedgunstig neer op onze zwakheid” . Niet is onverdraaglijker voor God en de mensen dan geestelijke hoogmoed, de zonde der farizeeën. „Jesus sprak tot hen: „Voorwaar, Ik zeg u, de tollenaars en zondaressen zullen eerder in het Rijk Gods binnengaan dan gij” ” ( Mt. 21, 31 ).

67. Vrijdag na de Derde Zondag na Driekoningen

Uit God geboren I

Wij lezen in het laatste evangelie der mis: „De zijnen ontvingen Hem niet. Maar aan allen die Hem ontvingen gaf Hij de macht kinderen Gods te worden, aan allen, die in zijn naam geloven, die niet uit bloed noch uit de wil van vlees of man, maar die uit God geboren zijn” ( Joh. 1, 11-13 ). Wellicht is iemand geneigd het jammer te vinden dat wij deze sublieme woorden bijna elke dag horen. Zo zou hun betekenis voor ons bewustzijn kunnen vervagen, hun werking en kracht verminderen. God verhoede dit. Mogen integendeel deze woorden die al de eenvoud, de kracht en de diepte van Johannes' ziel uitdrukken, zich immer vaster prenten in onze geest.

1. „De zijnen ontvingen Hem niet.” Het uitverkoren volk had zijn messias, zijn heil, verworpen. Johannes was daarvan de eerste verbijsterde getuige geweest. „De wereld erkende hem niet”. Ook de grote heidenwereld van Johannes' tijd sloot zich af voor haar heil. Zeker, velen aanvaardden dankbaar de openbaring Gods in Jesus, maar het bleven toch uitzonderingen. Deze tragische situatie, weergegeven met Johannes' woorden: „Het Licht schijnt in de duisternis, maar de duisternis nam Het niet aan” ( Joh. 1, 5 ), is niet beperkt gebleven tot de tijd van het eerste christendom. Men zou geneigd zijn te zeggen dat deze woorden als in een eeuwig geldende formule de vaste verhouding uitdrukken die er bestaat tussen wereld en christendom. En mogen er gelukkiger tijden zijn geweest waarin het althans scheen of de meesten Christus aanvaardden, de gelovige ziet zich heden meer dan ooit voor het ontstellende en raadselachtige feit geplaatst dat de wereld als geheel Christus verwerpt, dat zij die niet minder dan vroeger „duisternis” moet heten, het Licht van zich afstoot dat zij behoeft. En thans verwerpt zij Christus nadat zij Hem gekend heeft. Het heidendom waarin deze wereld terugvalt, is daarom erger dan het eerste. Wij mogen onze ogen niet sluiten voor deze harde werkelijkheid. Velen van ons, geboren en getogen in een katholiek gezin en levend in een beschut katholiek milieu, realiseren zich te weinig, dat „de wereld Hem niet erkent”. En mag ons (ons vooral, priesters, en toekomstige priesters, kloosterlingen) deze werkelijkheid onverschillig laten? Mogen wij ons opsluiten in onze kleine kring en tevreden zijn met de redding van onze eigen ziel alleen? Gaat het hier niet over de grote belangen van Jesus' Hart en om het heil van de mensen? Wanneer wij onszelf niet zoeken, maar „de dingen van Jesus Christus”, dan zal de gedachte aan het kleine getal der werkelijk in Hem gelovenden ons geen rust laten. Sint Franciscus van Assisië kon reeds troosteloos klagen: „ Amor non amatur: de Liefde wordt niet bemind” . En lijkt ons zijn tijd niet heilig bij de onze?

2. „Maar aan allen de Hem ontvingen, aan die allen (al zijn het er betrekkelijk weinigen, — maar overal, onder alle volken en in alle tijden, vindt Hij — God zij geloofd! — zijn ware vrienden) gaf Hij de macht kinderen Gods te worden.” De wereld weet niet welk een heerlijkheid zij versmaadt en vele gelovigen beseffen niet wat zij bezitten en zijn daarom half verdorde takken aan de levende Wijnstok die Christus is. „De macht om kinderen Gods te worden” wordt als van ouds versmaad voor een bord linzensoep. Het goddelijk kindschap wordt weggeworpen voor de boze eigen wil die, in zichzelf opgesloten, het begin van de hel is. Wij behoeven er ons niet over te verwonderen dat de heiligen als zinneloos werden van smart over zulk een verblindheid, dat zij hun leven en alles konden offeren om één ziel te redden en tegelijkertijd met Jesus begaan waren om het lot van de velen.

68. Zaterdag na de Derde Zon- dag na Driekoningen

Uit God geboren II

Welk een geluk wordt ons in Christus geschonken! Niemand kan dat beschrijven als Sint Jan. Zoals gewoonlijk ziet hij het christelijk leven in zijn volheid, in zijn weelderige bloei, zoals het volgens Gods bedoeling normaal zou moeten zijn, maar wat in feite, helaas, veeleer een uitzondering is, ook onder hen die zich noemen naar zijn naam. Zo heeft de evangelist ook hier niet de naakte „staat van genade” op het oog, maar een vol, bewust en zich in geest en daden uitlevend kindschap Gods. Luister slechts naar de wonderlijke woorden in zijn eerste brief: „Wie uit God geboren is, bedrijft geen zonde, want zijn zaad is in hem; hij kán zelfs niet zondigen, omdat hij uit God is geboren” ( 1 Joh. 3, 9 ). Wij voelen aanstonds aan, dat deze woorden slechts van toepassing zijn op diegenen die volop kinderen Gods zijn geworden, op hen die wij volmaakten of heiligen moeten noemen. Dat zijn zij „die van genade vervuld, slechts leven in de Heilige Geest, zij die, levende dankzegging geworden, het goddelijke leven bezitten niet enkel als een min of meer latente toestand, maar als voortdurende daad en in voortdurende bewustheid, niet alleen meer in het diepst van hun wezen, maar in al hun vezels” ( Marie Antoinette de Geuser ). Deze zielen hebben door versterving en kruis hun vlees en zijn begeerlijkheden onderworpen; zij hebben het natuurlijke leven dat zij verwierven door de geboorte „uit bloed en uit de wil van vlees en man” ( Joh. 1, 13 ) besnoeid, zodat het de geschikte en gereinigde akker werd voor het „goddelijk zaad”. Door het zuivere gebed en de innerlijke overgave van hun wil aan God staan zij in een blijvend en voedzaam contact met de bron waaruit hun leven welt. Want anders dan bij het natuurlijke leven, dat door de geboorte van zijn oorsprong wordt los gemaakt en er naar streeft daarvan volkomen onafhankelijk te worden, zal het eeuwige leven in ons sterker worden, naarmate het inniger ingaat en teruggaat tot zijn goddelijke oorsprong, naarmate het onderdompelt in zijn eeuwige en enige bron en terugebt in de zee waaruit het vloeide. „God is een vloeiende en ebbende zee, die zonder ophouden vloeit in al zijne geliefden, naar ieders behoeven en waardigheid; en al degenen die aldus begiftigd zijn in hemel en op aarde, doet Hij wederom terugebben met al wat zij bezitten en vermogen” ( Ruusbroec). De aldus in God gevestigde en uit God herboren ziel zal naar buiten werken door veel daden van een rijk en edelmoedig deugdenleven; zij zal, God verheerlijkend in haar binnenste, Hem verheerlijkt willen zien in en door de zielen en zich geheel wijden aan het apostolaat waartoe Hij haar roept naar haar krachten en omstandigheden.

Moeten wij dit ideaal ontmoedigd ter zijde schuiven als was het voor ons niet bestemd? Moeten wij zeggen dat het onwerkelijk en onbereikbaar is? Zal een valse nederigheid ons influisteren dat het hoogmoed is zulk een volmaaktheid na te streven? Voorzeker, deze heiligheid ligt ver boven onze natuurlijke krachten, maar God roept allen die door de genade herboren zijn met een „hemelse roeping”. Wij allen die gedoopt zijn en leven in staat van genade, bezitten de Heilige Geest en zijn onuitsprekelijke gaven. Het is „Gods wil dat gij heilig wordt” ( 1 Thess. 4, 3 ). Het is Gods wil dat zijn heerlijke gaven aan ons niet renteloos blijven, maar rijke vrucht dragen, de „vrucht des Geestes: liefde, blijdschap, vrede…” ( Gal. 5, 22 ).

Vierde Zondag na Driekoningen

69. Vierde Zondag na Drie- koningen

Kleingelovigheid

De storm op het meer. Zo'n vissersschuit is maar klein en het kan daar heftig spoken. „Er stak een zware stormwind op” , zegt Mar- kus, die in zijn verhalen altijd meer bijzonderheden geeft dan Mattheus, „en de golven sloegen in het schip, zodat het reeds vol liep. Maar Hij zelf lag op de achtersteven (die hoger was dan de rest van de boot) tegen het kussen te slapen. En zij maakten Hem wakker…” ( Mk. 4, 37. 38 ). Hield Hij zich maar zo om hen op de proef te stellen? Hoe kon iemand slapen in zulke omstandigheden? Maar misschien was Hij doodmoe, want „het was laat geworden op die dag”, de dag dat Hij in veel gelijkenissen het brood van Gods woord voor de mensen had gebroken. Nu rustte zijn lichaam tegen het kussen en zijn geest rustte in God. Maar zij, buiten zichzelf van angst, schreeuwden Hem wakker, boven het geloei der golven uit: „Meester, trekt Gij er U niets van aan dat wij vergaan?” En Hij, nog liggend, met een mengeling van verwijt en lichte spot: „Waarom zijt gij bang, kleingelovigen?” En Hij richtte zich op in volle lengte en „bestrafte de winden en de zee en het werd volkomen stil…”

1. Dit verhaal is duizendmaal toegepast in een zin die zózeer voor de hand ligt dat wij het wellicht overbodig achten ons daarin opnieuw te verdiepen. Maar deze zin, al is hij toegepast, is zó reëel en ligt zo geheel in het verlengde van dit door God gewaarborgde feit, dat wij niet moede mogen worden ons hieraan te verkwikken en te sterken. Want wij zijn altijd weer „kleingelovigen”. Wij gelijken telkens precies op die leerlingen van wie wij het achteraf lafhartig en bijna belachelijk vinden dat zij bang werden: zij hadden toch Jesus aan boord en wat voor verschil maakte het dat Hij sliep?

Wij geloven in Jesus zolang het ons goed gaat maar dit is nauwelijks een waarachtig geloof en wat werkelijk goed voor ons is weten wij niet. Doch zodra de dingen verkeerd lopen, zodra ons gebed een aanhoudende dorheid wordt, zodra wij, telkens opnieuw ons inwendig schrijnend, onze zedelijke machteloosheid ervaren of onze liefste plannen zien mislukken, verliezen wij de moed en versaagt ons vertrouwen. En dáár begint eerst het eigenlijke geloof, daar waar menselijke krachten en berekeningen falen en wij merken dat zij falen (want voor het eeuwige leven zijn zij immers ontoereikend, maar wij, kleingelovigen en overmoedigen tegelijk, denken daar gewoonlijk niet aan totdat God het ons doet gevoelen). Zodra wij „vergaan”, hoe dan ook, menen wij dat Jesus ons verlaten heeft. Alsof het ooit van ons zou afhangen! Alsof zijn voelbare aanwezigheid in stoffelijke zegen of troost van gemoed enig verschil zou maken! Het geloof betekent de concrete en volkomen beaming van Jesus' woord: „Bij de mensen is het onmogelijk, maar niet bij God, want alle dingen zijn mogelijk voor God” ( Mk. 10, 27 ). En „alle dingen zijn mogelijk voor wie gelooft” ( Mk. 9, 23 ). Maar wij zeggen: „het kan niet”, terwijl een door de Geest ingegeven „ja” moest klinken. Wij zeggen: „ik kan niet heilig worden, want mijn krachten schieten te kort” , of: „die ziel is verloren, want mijn pogingen haar te helpen falen” , of: „deze onderneming is niet volgens Gods wil, want zij dreigt te mislukken of is reeds mislukt” . Dit alles (en nog zoveel meer) is redeneren volgens menselijke mogelijkheden en niet volgens God. Het geloof denkt volgens God en wankelt niet in zijn vertrouwen op Jesus, die zich verborgen houdt.

2. Het duidelijkst wellicht verraadt zich onze kleinmoedigheid bij het gebed. Waarom bidden velen slecht, of alleen bij vlagen en waarom verliezen velen juist daar de moed? Omdat Jesus slaapt en zij kleingelovig zijn. Terwijl de Heer zich verborgen houdt alleen om ons werkelijk geloof te wekken en ons aldus een stapje verder te geleiden langs de weg ter heiligheid. Indien Hij zich niet „terugtrekt”, zullen wij altijd blijven hangen aan gemakkelijke troost en de bewegingen van een nog weinig vergeestelijkt gevoel. Maar helaas, hoe weinigen begrijpen zijn liefdevolle bedoeling!

Vierde week na Driekoningen

70. Maandag na de Vierde Zon- dag na Driekoningen

Macht in onmacht

„De mensen stonden verbaasd en vroegen zich af: „Wie is deze dat zee en winden Hem gehoorzamen?” ” ( Mt. 8, 27 ; evangelie)

Het behoeft ons niet te verwonderen dat het stillen van de storm zulk een diepe indruk maakte op de leerlingen en hun begeleiders, die als vissers uit lange ervaring de verraderlijke grillen van het meer en het geweld der elementen kenden. In dit verhaal verschijnt Jesus als de beheerser der natuur. In vele andere, genezingen en dodenopwekkingen, blijkt zijn volstrekte macht over het menselijke lichaam, over leven en dood. Door talrijke duiveluitdrijvingen bewijst Hij zijn meesterschap over de wereld der geesten. Op al deze gebieden, de werking der natuur, het leven der mensen, het domein der bovenaardse machten, toont Hij, de mens Jesus van Nazaret, die zijn leerlingen aanschouwen, die zij kennen als een der hunnen, zijn souvereine heerschappij. In deze mens openbaart zich goddelijke macht. Hoe zuiver reageert het volk, zoals wij op een andere plaats lezen: „De menigte die het zag, werd door ontzag bevangen en verheerlijkte God die zulk een macht aan een mens gegeven had” ( Mt. 9, 8 ). „Kracht ging van Hem uit en Hij genas allen” ( Lk. 6, 19 ). In Jesus is de goddelijke almacht vlees geworden met een luister vol van genade en waarheid, ons tot heil.

Wij allen zijn in de grond zwakke en hulpeloze mensen. Als wij eerlijk zijn, zullen wij dit erkennen in onze beste ogenblikken en ook in onze slechtste, want deze liggen dicht bij elkaar. Er komen altijd weer dagen in ons leven dat wij ons eigen zelf uit betere tijden nauwelijks meer als het onze kunnen herkennen, en dat wij ons verwonderen en bijna schamen over de mooie plannen die wij eertijds (nog niet eens zo lang geleden) vormden. Dat is de tijd dat God ons overlaat aan onszelf of dat wij ons hebben afgewend van zijn nabijheid (of dreven dingen buiten ons en onze wil ons weg van Hem?) en dat wij ons bevinden met onszelf en niets dan onszelf in de bittere ervaring van onze kleinheid en ontoereikendheid. God heeft voor ons een machtig heil opgericht en dit gesteld in de mens Jesus Christus. „Zó wil het de Vader: dat ieder die de Zoon aanschouwt en in Hem gelooft, het eeuwige leven heeft, en Ik zal hem opwekken op de jongste dag” ( Joh. 6, 40 ). Maar voor de meesten onzer moet de ervaring dat wij niets vermogen voorafgaan aan dit zalige aanschouwen en geloven, wil het echt zijn: de ervaring en niet enkel de theoretische kennis en de verstandelijke overweging. Wat Christus tot Paulus zeide, is zo waarachtig waar: „De kracht openbaart zich eerst ten volle in zwakheid” ( 2 Kor. 12, 9 ). Maar dan openbaart Gods macht in Jesus Christus zich ook werkelijk, wanneer, eindelijk, alle eigenwaan is gebroken en telkens opnieuw en telkens méér wordt verbrijzeld, want als taai onkruid wil hij immer opschieten. Ontledigd van zelfvertrouwen en ontworteld door de stormen die ons scheepje schudden, zullen wij, eindelijk, Hem aanschouwen aan wie de Vader alle macht heeft gegeven. Als de schare van ouds zullen wij zoeken Hem aan te raken, niet in materiële zin en niet om stoffelijk heil (ofschoon Hij ook daartoe bereid en in staat is, ofschoon Hij uiteindelijk ook ons vernederd lichaam zal oprichten: „Ik zal hem opwekken op de jongste dag”) maar in de geest om Hem aan te hangen in trouw. Wij zullen weten dat dit gelovig aanschouwen van de Heer Jesus en dit vergeten van onszelf (deze radicale zelfverloochening van de geest), het eeuwige leven in zich bevat en dat daaruit de zuivere liefdedaad wordt geboren. Zo zal zijn macht ons redden van onze kleingelovigheid en ons van onszelf genezen.

71. Dinsdag na de Vierde Zondag na Driekoningen

De volheid der wet

Voor het moderne gevoel is er nauwelijks groter tegenstelling denkbaar dan die tussen liefde en wet. Het conflict van liefde en plicht vormt een vertrouwd thema voor romans en films. Maar Sint Paulus aarzelt niet te schrijven: „De liefde is de volheid der wet” ( Rom. 13, 10 ; epistel). De liefde vervult niet enkel de geboden, maar zij brengt de wet zelfs tot haar volkomenheid. Zij overtreft de wet en heft haar op, dat is: op een hoger plan. Oorzaak van het moderne misverstand is de ontluistering der liefde en de veruiterlijking van het begrip wet. Omdat men aan de wetten geen goddelijke autoriteit meer toekent en omdat de zeden zich reeds lang van alle bovenpersoonlijk gezag hebben losgemaakt, is de wet verworden tot een zuiver uitwendig instituut, tot een formalisme dat meestal niet meer betekent dan een lastige en zinloze dwang. En de liefde… De natuur is ondanks alle ellende oneindig beter dan de leer, maar de leer welke de mens van tegenwoordig aanneemt is die van het moderne amusement en deze heeft de edelste passie van onze natuur verwrongen tot het beeld dat wij allen kennen en dat onze waardigheid onteert. Ook aan de christen is het subjectieve conflict tussen aardse liefde en goddelijke wet niet onbekend, een botsing die des te heviger kan zijn naarmate de liefde zuiverder is, — maar in de bovennatuurlijke minne Gods is altijd de mogelijkheid gegeven van een oplossing die het werkelijk goede en edele geen innerlijk geweld behoeft aan te doen (al kunnen zich situaties voordoen, die onoplosbaar lijken en die misschien ook pas in het hiernamaals kunnen worden opgelost).

1. Als Sint Paulus schrijft, heeft zich het wonder al voltrokken: de agape is haar zegetocht over de wereld begonnen. De agape: dat is de liefdekracht die als een nieuwe energie de wereld doorstroomde en de uitgeziekte eros overwonnen heeft. Zij is het wonder van de christelijke broederliefde waardoor aan de verbaasde mensheid het schouwspel werd vertoond van een liefde die zowel universeel als reëel was; vrijen en slaven, Grieken en barbaren, Joden en heidenen beminden elkaar, omdat zij elkander in Christus hadden gevonden, omdat zij allen deel hadden aan de Heer Jesus. „Ziet hoe zij elkander liefhebben!” Zó, als liefde, heeft het christendom zich allereerst aan de oude wereld geopenbaard en zó heeft het de wereld voor Christus veroverd. En de christenen zullen altijd minnaars moeten blijven of ophouden christenen te zijn. Maar wij, wij hebben geduld dat de liefde, onze banier en ons zegeteken, uit onze handen overging in andere die haar hebben ontdaan van haar bovennatuurlijke glorie en daarna zelfs van haar menselijke waardigheid.

2. Waarom heeft het christendom zijn greep op de wereld grotendeels verloren? Als het mogelijk was op deze vraag één antwoord te geven, dan moest het luiden: omdat de christenen de liefde niet hebben hooggehouden. De Heer heeft gezegd: „Hieraan zullen allen erkennen dat gij mijn leerlingen zijt, zo gij liefde hebt onder elkander” ( Joh. 13, 35 ). Deze liefde is het teken bij uitstek van Christus' Kerk. Zij moet leven onder ons en fonkelen als een fel licht dat aller ogen trekt en alle harten wint voor de Bruid des Heren die de hoedster is der waarheid en de sleutels bezit van het Rijk der hemelen. Maar velen die zich christen noemden, hebben meegedaan aan de grote zonde der wereld, de zonde der liefdeloosheid en sociale ongerechtigheid die de wereld heeft vergiftigd en de helft van het mensdom heeft gedompeld in ellende en haat.

Liefde is geen liefdadigheid (al inspireert zij de ware hulpvaardigheid), zij is geen wetboek met minimum-eisen, zij is geen bovennatuurlijke rem die verbiedt te moorden, te haten en kwaad te spreken en verder ons hart intact laat. Zij is inwendige, van de Geest gegeven kracht, die onze ziel in beweging zet, die ons hart ontroert en vertedert (o ja, werkelijk!) en ook weer staalt en sterkt, die ons niet laat vastvriezen in ons egoïstisch wezen, die allereerst onszelf verandert, ons berooft van onze menselijke zekerheden en burgerlijke posities, die ons innerlijk op losse schroeven zet. Zij is in één woord: liefde. En leer van Jesus en zijn heiligen wat dat is. Leer het van de waarachtige menselijke liefde. Denk niet dat zij in regels (en zelfs van het beste handboek) te vatten is. Maar zij „vervult” de wet op haar manier.

72. Woensdag na de Vierde Zon- dag na Driekoningen

Het honderdvoudig goed

„Wie de Heer zoeken ontbreekt geen goed” ( Ps. 33, 10 ).

De Kerk zingt dit psalmvers in het graduale van Allerheiligen, als zij Gods voorzienigheid voor zijn uitverkorenen prijst. Wij moeten hierop altijd weer terugkomen. De wereld gelooft niet dat het de vromen aan niets ontbreekt en wijzelf geloven het niet. Gaat het hun beter dan de anderen? Eerder slechter. De brave mens komt achterop in het werelds gedrang. Lijden niet allen vervolging die vroom willen leven in Christus Jesus? En innerlijk hebben zij het zeker niet gemakkelijker dan degenen die het leven wat lichter weten te nemen. Gelukkig is er de hemel die alles zal goedmaken, maar op aarde? Doch de psalmist blijft onbewogen en de Kerk zingt het, onverstoorbaar, jaar in jaar uit: „Vreest de Heer, gij, zijn heiligen, want die Hem vrezen lijden geen gebrek. Die de Heer zoeken ontbreekt geen goed.”

1. O zalige jubel van het geloof! Moge toch onze kleinmoedigheid de glorie van deze bovenaardse zekerheid niet verkorten. Nu, in dit leven omringt Gods vaderzorg met oneindige liefde en tederheid en met de gehele kracht der goddelijke almacht het bestaan van zijn geliefden in zijn geheel en in de kleinste bijzonderheden. „Geen onheil zal u treffen, geen plaag zal uw tent genaken. Want Hij zal voor u zijn engelen bevelen om u te behoeden op al uw wegen. Op de handen zullen zij u dragen opdat gij uw voeten niet stoot aan een steen” ( Ps. 90, 10-12). En luister naar wat de Heer zelf zegt. Markus, die het zeker van Sint Petrus vernam, verhaalt ons met breedvoerige nadruk: „ Petrus begon tot Hem te zeggen: „Zie, wij hebben alles prijsgegeven en zijn U gevolgd.” Jesus zeide: „Voorwaar, Ik zeg u, er is niemand die huis of broeders of zusters of moeder of vader of kinderen of akkers heeft prijsgegeven om Mij en om het evangelie, of hij ontvangt honderdvoudig terug: nu, in deze tijd, huizen en broeders en zusters en moeders en kinderen en akkers, met vervolgingen, en in de toekomende eeuw eeuwig leven” ” ( Mk. 10, 28-30 ). Jesus wil niets weten van die wissel op de eeuwigheid: nu, in dit leven het honderdvoudige … En tegelijk voegt Hij er aan toe, als met goddelijke ironie: „vervolgingen inbegrepen”.

2. Is het dan toch weer anders? Neen, „die God zoeken ontbreekt geen goed”. Ook niet, indien het zo moet, in het tijdelijke. God zegent zijn vrome wonderbaar en Hij zal de wereld uit haar as lichten liever dan zijn heilige prijsgeven aan het verderf. „Om wille van de uitverkorenen zullen zij verkort worden, die dagen” ( Mt. 24, 22 ). Maar toch bovenal in deze zin: in het waarachtige zoeken van God is alle goed vervat en wordt al het andere „honderdvoudig” bezeten en overtroffen. „Tegelijk met haar (de goddelijke wijsheid) viel mij alle goede ten deel, want onmetelijke rijkdom ligt in haar handen” ( Wijsh. 7, 11 ). Het werkzame en standvastige verlangen naar God is zelf het hoogst en onaantastbaar geluk. „Wat heb ik in de hemel buiten U en wat anders begeer ik op aarde? Gods nabijheid en geluk” ( Ps. 72, 25. 28 ).

3. In dit zoeken is God nabij. welk een troost voor ons in dit psalmwoord! De psalm zegt niet: „die God vinden”, maar: „die de Heer zoeken”, zoals ook Jesus zeide: „Zalige die hongeren en dorsten.” God vraagt ons niet dat wij de volmaaktheid bereiken, doch dat wij vurig en volhardend daarnaar trachten. Dit is de volmaaktheid der aarde: God te zoeken in blind geloof en niet versagende liefde. Dit tastend streven dat niet aflaat van zijn hoogste goed, is onze zekerheid en ons geluk.

73. Donderdag na de Vierde Zondag na Driekoningen

De ware Wijnstok en de ware ranken

„Ik ben de wijnstok, gij zijt de ranken. Wie in Mij blijft, gelijk Ik in hem blijf, die draagt rijke vrucht” ( Joh. 15, 5 ).

Dit beeld dat veel meer is dan een vergelijking, begrijpen wij, kinderen van het koele noorden, moeilijker, omdat wij niet met de wijnbouw vertrouwd zijn. Wij kennen de wingerd niet van nabij, dat nederige en onaanzienlijke hout dat nergens voor dient noch dienen kan dan om vruchtbaar te zijn. Het hout van de wingerd moet zijn kostelijke vruchten voortbrengen: tot niets anders is het goed. Reeds Ezechiël had daarop gezinspeeld, toen hij het ontrouwe Jerusalem met een dorre wingerd vergeleek. „Mensenkind, wat heeft het hout van de wijnstok vóór op alle rijshout dat men vindt in het bos? Gebruikt men het soms om te bewerken? Maakt men er ook maar een haak van om iets aan op te hangen? Zie, men werpt het in het vuur” ( Ez. 15, 2-4 ). Maar het is een wonder van vitaliteit, van onuitputtelijke levenskracht, kanaal van krachtige sappen die in honderd vertakkingen de ranken worden toegevoerd om uit te botten in gouden vrucht.

1. Jesus vergelijkt zichzelf en zijn heilswerk gaarne met de dingen van het dagelijkse leven. Hij daalt af tot het niveau van zijn hoorders om zijn leer verstaanbaar te maken. Maar het is de goddelijke Meester eigen die zó te doen dat de geestelijke werkelijkheid die Hij openbaart, niets van haar verhevenheid inboet. Ook in de gelijkenis van de wijnstok wordt niet zozeer de verlossing en de heiliging van de christen vergeleken met de natuur als wel de natuur opgeheven tot de waardigheid van spiegel der bovenaardse heerlijkheid. Jesus zegt niet: „Ik ben als een wijnstok” maar: „ Ik ben de ware Wingerd ” , de enig echte, die in volle werkelijkheid verwezenlijkt datgene waarvan de „reële” wijnstok en zijn vruchten slechts afbeelding zijn. De Heer is door zijn verlossende genade dat wonder van bovennatuurlijke vitaliteit, dat geen andere functie kent dan leven te schenken en vruchtbaarheid, dan op te gaan in de weligheid van ontelbare ranken, dan zich onuitputtelijk uit te putten in het leven der zijnen. „Ik ben gekomen opdat zij leven hebben en leven in overvloed” ( Joh. 10, 10 ).

Hij is de nederige en hemelse stam die wortelt in de donkere bodem der godheid vanwaar Hij ons de sappen toevoert van het eeuwige leven.

2. Voor de overvloed van dat goddelijke leven in ons is slechts één voorwaarde gesteld: dat wij blijven in Hem gelijk Hij is in ons. Bij de wingerd weet men nauwelijks waar de stam ophoudt en de rank begint, zó onverbrekelijk zijn zij aanééngegroeid. Er mag geen scheiding lopen tussen Jesus en ons. Gij zijt de ware Wijnstok, o Liefde, — en Gij zijt het immer, bron van leven voor wie zich op U enten laten. Wij zijn op U geënt, saamgegroeid met de gelijkenis van uw dood en verrijzenis door het doopsel ( Rom. 6, 5 ). Maar „ware ranken” zijn wij eerst, zo wij in U blijven door geloof en liefde. Gij zijt immer de ware Wijnstok, maar wij zijn zelden ware ranken. Door onze eigengereidheid, door onze zelfzucht groeien wij wild, wij verlaten de stam die het ware leven bergt, wij verwilderen buiten U, wij dolen ver van U als verdwaalde schapen, „ieder zijn eigen weg volgend” ( Is. 53, 6 ). Geef ons, Jesus, Heer die gekruisigd zijt en verrezen, Lam Gods, hemelse Wingerd, dat wij ons geheel door U laten leiden, ons leven door U laten opnemen, uw leven in ons laten vloeien, zonder weerstand en zonder verzet.

74. Vrijdag na de Vierde Zondag na Driekoningen

Aards genot

1.

Wij bidden in het slotgebed van de Zondag: „Mogen uw gaven, God, ons vrijmaken van aardse genietingen en altijd opnieuw sterken met hemels voedsel” . Wat zijn die aardse genietingen waarvan de heilige communie ons moet vrijmaken? Wij moeten eenvoudig zeggen, dat hier de zondige of egoïstische genoegens worden bedoeld, dat wil dus zeggen, handelingen die ons genot verschaffen en in strijd zijn met Gods wil. Zij zijn dat nooit, omdat zij aangenaam zijn. Wel kan het genot aan deze daden verbonden het motief zijn waarom wij ze stellen. Wat ze eventueel zondig maakt is iets anders. Het al dan niet aangename karakter van de daad heeft op zichzelf genomen niets te maken met haar geoorloofdheid. Wat een daad zondig maakt, is het conflict met de wil van God. Subjektief gesproken is het haar wortel van egoïsme. Wat uit de ongeordende zelfzucht voortkomt is verkeerd. Het maakt ons ook uiteindelijk niet gelukkig.

Dit alles zijn zeer simpele waarheden. Toch geloof ik, dat het voor ons, christenen, noodzakelijk blijft deze dingen helder te zien en duidelijk te zeggen. Er heersen niet alleen bij vele andersdenkenden maar ook bij vele christenen onjuiste opvattingen over de leer der Kerk in dit punt, dit wil zeggen over het verband tussen zonde en genot. Dit verband bestaat namelijk niet, tenzij onrechtstreeks. Wij zijn geschapen voor het geluk, waarnaar de mens dan ook onontkoombaar streeft. Uit de openbaring weten wij, dat het volmaakte geluk, waarvoor wij door Gods roeping zijn bestemd, de eeuwige zaligheid, bestaat in de zaligende aanschouwing van God, welke ons eerst na de dood zal ten deel vallen. Dit betekent echter in genen dele, dat ons leven op aarde zonder (uiteraard betrekkelijk) geluk zou zijn, of dat het des te christelijker zou zijn, naarmate het minder met genietingen gepaard gaat. Het ligt in de natuur der dingen, dat de verstandige, dat is zedelijk goede daad haar eigen beloning met zich brengt in de vorm van de voldoening, die zij schenkt. De Schepper van alles heeft met het „goede” handelen genot verbonden. We met mate smakelijk voedsel eet, geniet daarvan (en het smakelijke hoort, indien mogelijk, bij het goede handelen). Een moeder is gelukkig in de liefde voor haar kind. De kunstenaar vindt een diepe voldoening in zijn werk. En zo verder. Wij moeten er volstrekt aan vasthouden, dat het goede, ook het christelijk goede handelen en leven, ook op aarde het zuiverst mogelijk geluk schenkt en een genieten van de goede gaven Gods niet uitsluit maar insluit.

2. Wat betekent dan die waarschuwing voor de „aardse genietingen”, die niet alleen in de liturgie maar ook vooral in de ascetische literatuur voortdurend terugkeren? Wanneer men van een zekere rhetorische stijl, waarin zij niet zelden zijn vervat, afziet, blijft deze kern over: de mens, die door de zonde een „gevallen mens” is, kan zeer moeilijk het juiste midden vinden in het genieten van de aardse dingen. In het aardse paradijs bestond deze problematiek niet, maar door de zondeval is er in de mens een zeker geestelijk evenwicht verloren gegaan, waardoor hij niet langer in staat is in deze dingen gemakkelijk en voortdurend juist te kiezen en te handelen. En ook in de gedoopte blijft dit gebrek aan evenwichtigheid, deze „begeerlijkheid”, zoals men het noemt, bestaan, al kan hij door de genade des Geestes haar gemakkelijker en beter beheersen.

Nu gaat het in deze materie, het gebruik en het genot van de aardse dingen, wezenlijk om het midden tussen uitersten. Zij vormt bij uitstek het domein van de zedelijke deugden, van het inzicht of het juiste geweten (de „voorzienigheid”), van de rechtvaardigheid, de sterkte en de matigheid. Het goede inzicht gebiedt ons van het aardse genot een redelijk en gematigd gebruik te maken, niet te veel maar ook niet te weinig. Nu zijn vele en waarschijnlijk wel de meeste mensen al te zeer uit op hun genot. Maar er zijn er ook, die (niet van nature maar door een soort tweede natuur) door het andere uiterste zondigen. Zij zijn bang. Zij gevoelen angst voor het genot, een angst, die zij dikwijls niet kennen of zich niet bekennen willen. Ook deze houding is onredelijk.

Wij begrijpen dus, dat de vrijmaking van de aardse genietingen, waarvan in de liturgie sprake is, niet alleen een vermijden van excessen beduidt, maar ook een redelijk en verstandig gebruik van het aardse insluit.

Dit alles behoort tot het gebied van de gewone menselijke zedelijke houding. Onnodig hieraan toe te voegen, wat op zoveel andere plaatsen in dit boek wordt gezegd, dat de gaven van de Heilige Geest de christen kunnen inspireren tot een heldhaftige houding ten aanzien van de tijdelijke dingen, wier redelijkheid op een ander en hoger plan ligt. Maar een mens moet normaliter beginnen met hetgeen boven werd gezegd over de matigheid en in een tijd, waarin de gezonde natuurlijke kijk op de dingen zozeer heeft geleden, is dat al heel veel.

75. Zaterdag na de Vierde Zon- dag na Driekoningen

Het schip van de Kerk

Wij zijn gewoon het scheepje uit het evangelie van de Zondag, door stormen gebeukt — en de bemanning schreeuwt het uit van angst en Jesus is bij hen, maar slaapt — te vergelijken met de Kerk. De vergelijking is oud en juist. Christus' kudde bestaat nog immer uit zwakke mensen, schapen die door wolven worden opgejaagd en Jesus, de hoge en machtige Herder ( Hebr. 13, 20 ), die de zijnen niet verlaat, blijft onzichtbaar. Maar er is nog een andere reden waarom die boot op het meer van Genesaret ons aan de Kerk doet denken. Zij vaart. Haar beweging moge onzeker zijn door het woeden van de storm en zij wordt geslingerd door duizend gevaren. Maar zij stevent naar de kustlijn van de eeuwige rust en zij heeft het land der heidenen achter zich gelaten.

1. Het mysterie van de Kerk is groot. Wij mogen niet moede worden het te beschouwen, het voorbeeld volgend der vaderen in het geloof. De Kerk is: Gods volk onderweg. „Wij hebben hier geen vaste woon, maar zoeken de toekomstige” ( Hebr. 13, 14 ). In afwachting van de hemelse stad betrekken wij op aarde een noodwoning. Wij mogen er ons niet installeren als de boer die zich vastklampt aan de grond van zijn voorouders. De Kerk is aards voorzover zij bestaat op aarde en voorzover haar huis door aardse mensen wordt bevolkt, doch zij is hemels door de hemelse genadekrachten die zij van haar Bruidegom ontvangt en door haar verlangen naar de eeuwige rust. Haar aardse ankers heeft zij gelicht en zou houdt koers naar de hemelse haven. Zij is zich haar roeping wel bewust. „De Geest en de Bruid zeggen: „Kom!”” ( Openb. 22, 17 ). Wanneer wij als haar kinderen willen leven uit haar geest die de geest van Christus is, dan mag ook ons de aarde niet binden. Ook ons moet een waarachtig begeren drijven naar de zalige voltooiing waartoe wij geroepen zijn. „En die het hoort zegge: „Kom!”” Dit betekent wederom: met geestelijke vrijheid de ogen gericht houden op het verre land waarvan God alleen weet hoe nabij het is.

2. Zolang wij op aarde zijn, is de Kerk ons rijk tehuis. Christus heeft haar niet als weduwe achtergelaten. Zij is Vorstin en Bruid en maagdelijke Moeder van vele kinderen. Zij is als de Moeder Gods, haar evenbeeld, alma mater: voedend en verheven. Aan haar boezem vinden wij leven in overvloed. Sint Paulus aarzelt niet om haar Christus' volheid te noemen. Hij zegt dit in een tekst van inhoud zo zwaar geladen dat ons bij het lezen de zin te licht ontgaat. „God schonk de Heer als Hoofd boven alles aan de Kerk die zijn Lichaam is, de volheid van Hem die alles in allen vervult” ( Eph. 1, 23 ). De verheerlijkte Christus is de volstrekte Meester en het onzichtbare Opperhoofd der Kerk. Maar tegelijkertijd is Hij allerinnigst met haar verenigd als Degene van wie zij haar leven ontvangt, als Degene die haar geheel met zijn goddelijke krachten doorstroomt en vervult. Zij is als het krachtveld geladen met zijn energie. In haar vindt de gelovige de volheid van Jesus, dat is: de volheid van hemels leven en de vereniging met God. Zij is Christus' alles op aarde, het heelal en de levenssfeer van de christen.

Wat zouden wij aan het woord van de Apostel kunnen toevoegen? Uit gelukkige ervaring weten wij dat de Kerk door haar offer en haar sacramenten, door haar eredienst, door haar zuivere leer en zekere leiding Christus' zending voortzet op aarde. Wij kunnen slechts de praktische gevolgtrekking maken ons immer nauwer bij haar aan te sluiten, haar altijd met geloof te beschouwen, Christus' Bruid in liefde aan te hangen en de Heer te zoeken aan haar hand geleid.

Vijfde Zondag na Driekoningen

76. Vijfde Zondag na Drie- koningen

Christus' woord

„Het woord van Christus wone rijkelijk onder u” ( Kol. 3, 16 ; epistel). Een waarlijk apostolische wens die Paulus naast vele andere in dit epistel tot zijn christenen richt. Wat bedoelt hij daarmee? Wat betekent „Christus' woord”? Het evangelie dat door de apostelen werd gepredikt, het woord over Christus en dat van Christus uitgaat, de boodschap waarvan de Heer bron is en inhoud en kracht. Op een andere plaats schrijft Paulus hierover: „Hiervoor dank ik God onophoudelijk, dat gij mijn prediking niet hebt opgenomen als mensenwoord, maar, gelijk zij waarlijk is, als woord van God en dat ook werkt in u die gelooft” ( 1 Thess. 2, 13 ).

1. Het heilig evangelie, „het ene, viervormige, door één Geest tezaamgehouden” ( Irenaeus), bevat de blijde boodschap over Christus. „Het evangelie brengt ons iets uitgelezens: de komst van de Heiland, onze Heer Jesus Christus, zijn lijden en zijn verrijzenis. De geliefde profeten hebben Hem slechts aangekondigd, maar het evangelie is het summum der onvergankelijkheid. Alles is even schoon, zo gij slechts geloof met liefde weet te verenigen” ( Ignatius, Philad. 9, 2). De Schrift niet kennen betekent Christus niet kennen, zegt Hieronymus. Dáár vinden wij zijn beeld, levend en menselijk, goddelijk en verheven, zoals het ons geopenbaard is geworden. Daar ontspringt een zuivere en sterke stroom, daar ontvangen wij „de woorden van het eeuwige leven” .

2. Die woorden zijn geen dode letter, geen vervlogen klank. Voor de wereld die niet gelooft zijn zij als een dode taal geworden die men niet meer verstaat. Maar het woord over Christus is tevens van Christus uitgaande kracht „die werkt in u, zo gij gelooft”. „Het evangelie is een goddelijke kracht ter zaligheid voor iedereen die gelooft” ( Rom. 1, 16 ). „Gods woord is levend en krachtig, scherper dan elk tweesnijdend zwaard, dóórdringend tussen ziel en geest, gewrichten en merg, rechter ook der neigingen en overdenkingen van het hart” ( Hebr. 4, 12 ). Het blijft tot ons gericht, ook nu, tot u en mij en tot ieder van ons. Het bezit altijd die goddelijke kracht die in het uur der genade wonderen werkt, als bij Sint Antonius de Kluizenaar, toen hij in de kerk de woorden van het evangelie vernam: „Wilt gij volmaakt zijn, verkoop dan wat gij bezit, geef het de armen en volg Mij” . Hij had ze misschien al honderdmaal gehoord zoals wij allen, maar die éne keer troffen ze hem in het hart. Hoe voerde ze letterlijk uit en werd de heilige die wij vereren.

3. Het leven der christenen is als doordrenkt van dit goddelijk woord. Want de Kerk is een milde moeder, zij is als „de trouwe en wijze knecht die op zijn tijd de maat tarwe uitdeelt” .

De liturgie bevat een bloemlezing van de Heilige Geest, maar dit boek is levend, gedragen door het gezag van Gods Woord, vertolkt door de biddende gemeenschap van Christus' Lichaam, weelderig uitgespreid over de jaarkring der mysteriën, afgestemd zelfs op het natuurlijke rhythme van de loop der zon en de gang der seizoenen. Een wonderbare dagorde en een goddelijk „jaar der goedheid”.

Maar het ontbreekt ons aan de geest van geloof die ons het woord Gods doet waarderen en smaken boven alle schrifturen der mensen. Christus' woord is onvervangbaar. Wij zoeken surrogaat. Wij stellen onze ziel niet open voor die oude en stoere kracht die eeuwig jong blijft en niets van haar goddelijke energie heeft ingeboet. Christus' woord woont niet meer rijkelijk onder ons zoals het woonde en leefde onder de generaties der oude christenheid. Wij zijn met boeken overstroomd en worden bedolven onder een stortvloed van papier en stort- vloeden van klanken. En wij dreigen het éne noodzakelijke niet meer te horen. „Nooit wijke uit uw hand en van uw ogen het heilige boek. Alles wat wij in de goddelijke Schriften lezen, heeft ook wel aan de oppervlakte zijn glans en schittering, maar de kern smaakt zoeter. Wie de pit wil eten, kraakt de noot” ( Hieronymus).

Vijfde week na Driekoningen

77. Maandag na de Vijfde Zondag na Driekoningen

De functie van het onkruid

„Een man had goed zaad gezaaid op zijn akker. Maar terwijl de mensen sliepen, kwam zijn vijand en zaaide onkruid onder de tarwe. Later, toen het graan was opgeschoten en vrucht had gezet, vertoonde zich ook het onkruid. En de dienaren zeiden: „Heer, hebt gij geen goed zaad gezaaid op uw akker: vanwaar dat onkruid? Zullen wij het graan uitwieden?” Maar hij antwoordde: „Nee, laat beide opgroeien tot de oogst…”” ( Mt. 13, 24-30 ; evangelie van de Zondag).

1. Hier, in deze eenvoudige gelijkenis waarvan het materiaal geheel is ontleend aan het Palestijnse landleven, kunnen wij de rijkdom en de grote wijsheid proeven van Christus' woord. Het komt ons alles wederom zo bekend en gewoon voor, maar wij hebben toch het inzicht niet verworven dat deze simpele teksten ons schenken kunnen. Indien wij ons werkelijk door de woorden van de Meester lieten leiden, zou het probleem van het kwaad ons geloof niet zozeer verontrusten. Het kwaad dat woekert in de wereld is de ergernis der vromen. Wij begrijpen dat niet: „Hebt gij geen deugdelijk zaad gezaaid, Meester? Kan uit uw hand iets anders voortkomen dan goed?” Jesus antwoordt: „Een vijandig mens heeft dat gedaan. De satan, de vader der leugen, heeft de zonde in de wereld gebracht.” Maar zo dit woord ons al onderricht over de oorsprong van het kwaad, wij mogen daarmee toch geen vrede hebben! Waarom moet het kwaad blijven bestaan en welig tieren en verderfelijk voortwoekeren? Waarom mogen wij de zuivere schoonheid van Gods Rijk slechts aanschouwen door de mist van menselijk en al te menselijk gedoe? Waarom die ergernissen in uw eigen Kerk? En wij springen ongeduldig op en roepen toornig uit: „Heer, laat ons het boze uitroeien! Het heeft geen bestaansrecht. Het verderft de kinderen, het vermoordt de zielen, het bekladt uw heilige naam, het verduistert de glorie van uw Bruid, het ergert òns…” Maar de Heer antwoordt: „Neen, want bij het uitwieden van het onkruid zoudt gij ook de tarwe kunnen uittrekken. Laat beide opgroeien tot de oogst.” Dat begrijpen wij niet. Deze goddelijke lijdzaamheid wordt onze grote beproeving. En wij bedenken niet, dat in dit bestel Gods de wereld (en wijzelf) beide nodig heeft, onkruid zowel al tarwe. De tarwe zou het niet kunnen velen, als het onkruid werd vernietigd. Omdat ook de tarwe op deze aarde nog niet zuiver is en loutering behoeft die haar van „de anderen” gewordt. (Maar welk mens vermag op deze aarde „tarwe” van „onkruid” te onderscheiden?) En het onkruid heeft de tarwe nodig, de slechten behoeven de „goeden”, want totdat de engelen komen op de laatste dag, kan alle kwaad verkeren in goed.

2. Er is geen zuivere tarwe. Het kwaad tiert in onszelf. En dit is het moeilijkst te verdragen. Hoeveel ongeduld en gekwetste hoogmoed en moedeloosheid wordt er gewekt door het onkruid van onze eigen akker! Maar God heeft er zijn liefderijke bedoelingen mee evenals met het onkruid der wereld. Want volkomen en goddelijk waar blijft het woord, dat „Hij alles doet meewerken aan het heil van die Hem liefhebben” ( Rom. 8, 28 ). Gij die, ongeduldig en geërgerd, met één slag uw onvolmaaktheid van u zoudt willen afwerpen om dan telkens weer te ervaren dat ze met uw wezen is samengegroeid, weet dat gij heilig moet worden niet ondanks, maar met en door die zwakheid, weet dat gij dit innerlijke kruis van hoogmoed niet kunt missen. Schud het niet af, maar omhels het om in nederigheid en overgave geheiligd te worden. Ook dit onkruid laat de Heer bestaan tot de dag der voleinding, opdat niet wellicht de weinige goede tarwe die wij bezitten, worde uitgerukt, als een farizese trots zich nestelt in ons hart. Het verschil tussen de heiligen en de anderen bestaat niet hierin dat de eersten geen zwakheid kennen, maar dat zij de onvermijdelijke onvolmaaktheden van onze natuur erkennen en aanvaarden en zo, door Gods genade, in volkomen deemoed overwinnen.

78. Dinsdag na de Vijfde Zondag na Driekoningen

De band der volmaaktheid

„De liefde, de band der volmaaktheid” ( Kol. 3, 14 ; epistel van de Zondag). „De wijsheid komt door de liefde, de stilte, en de zelfverloochening” ( Johannes van het Kruis).

Alleen de liefde kan ons tot de volmaaktheid brengen, daar deze niets anders is dan de bloei der goddelijke liefde in onze ziel. Geen mens brengt iets groots tot stand, indien hij niet door liefde wordt gedreven. Dit geldt voor alle gebieden des levens. Maar de christelijke liefde is een bovennatuurlijke passie der ziel. Zij loopt daarom in haar ontstaan, groei en uitingen niet altijd parallel met de verschijningsvormen der aardse en natuurlijke liefde (al moeten wij immer bedenken dat zij allereerst „liefde” blijft; er is dus geen sprake van echt christelijk leven, waar geen edelmoedigheid is, grootmoedigheid die zichzelf wegschenkt, zonder berekening, altijd opnieuw).

1. De grote vraag voor de christen luidt derhalve: hoe kan ik met behulp van Gods genade de liefde zuiveren en versterken? Zó moet hij die vraag stellen, want ook de natuur van de verloste mens lijdt nog aan de gevolgen van de zondeval. Het onkruid groeit vanzelf op de akker van ons hart. Wij hoeven daarvoor geen moeite te doen. Het edele zaad der genade wordt er door overwoekerd en verstikt of zal er toch minstens schade door lijden. De vraag naar de groei van Gods liefde is daarom allereerst de vraag: hoe neem ik de beletselen weg, hoe zuiver is mijn ziel? Het grote middel daartoe is het kruis. Maar het kruis schrikt ons af. Omdat wij het ware inzicht missen: wij bedenken niet, dat God ons niet beproeft boven onze krachten. Omdat wij de ware liefde ontberen. Omdat het ons ontbreekt aan sterkte en volharding. Zo leiden vele christenen een lauw en al te onvolmaakt leven dat de wereld een vals beeld biedt van het christendom. De eigenlijke reden waarom zo weinigen het kruis omhelzen, is dat zo weinigen hun ogen vertrouwvol richten op de gekruisigde Jesus. Sint Paulus wilde niets kennen dan „Jesus Christus en Die gekruisigd” ( 1 Kor. 2, 2 ) om de hoogmoedige en wufte Korinthiërs het zuivere christendom te prediken. Wij willen ongeveer alles kennen, alles ween en ervaren behalve het kruis van Jesus, waarin alleen „ons heil, ons leven en onze verrijzenis is gelegen”. „Wanneer Ik van de aarde ben omhooggeheven, zal Ik allen tot Mij trekken” ( Joh. 12, 32 ). Zie Jesus aan met groot geloof. Hij is ons voorbeeld en de bron van onze kracht. Hij is de gekruisigde liefde die ons bemint. „Ik leef in het geloof aan de Zoon Gods, die mij heeft liefgehad en zich voor mij heeft overgeleverd” ( Gal. 2, 20 ).

2. En wat doet hier de stilte, door Johannes van het Kruis vermeld als leidend tot de wijsheid, dat is tot de volmaaktheid? Zij is noodzakelijk om met geloof en liefde de Heiland te leren aanzien. Stilte betekent gebed en geest van gebed, ingetogenheid, vlucht van de ijdelheden der wereld, vermijden van verstrooiing. Alleen een gelovig „aanzien” van Jesus en zijn kruis dot ons op Hem gelijken. De stilte van een nederig en onaanzienlijk leven dat de aandacht der wereld niet trekt en niet meetelt in de ogen der mensen, maar dat door de Vader die in het verborgen ziet en de nederigen zijn genade schenkt niet wordt vergeten, — de stilte van een kloostercel, — de stilte van het inwendige gebed, — de stilte van verborgen lijden, om Jesus' wil verduurd, — de stilte van zwijgend gedragen vervolging zal ons sneller in de liefde Gods doen toenemen dan alle woorden en schitterende prestaties. „Het is grote wijsheid zwijgend te kunnen lijden, zonder er op te letten wat men elders zegt en doet” ( Johannes van het Kruis).

79. Woensdag na de Vijfde Zon- dag na Driekoningen

De vrede van Christus

„De vrede van Christus waartoe gij in één lichaam zijt geroepen, regere in uw harten” ( Kol. 3, 15 ; epistel van de Zondag).

1. Wederom is dit allereerst een vermaning tot de volheid van de broederlijke liefde die in de eenheid van het mystieke lichaam van Christus haar rijpe vrucht moet voortbrengen: de vrede, dat is de rust der orde, de evenwichtige toestand van wederzijds begrip, eensgezindheid en krachtdadige charitas. „Bekleedt u, zoals past aan door God uitverkoren heiligen en geliefden, met innerlijke ontferming, goedheid, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld. Verdraagt elkander en vergeeft elkander. En doet bij dit alles de liefde aan, als de band der volmaaktheid” (epistel). Vrede betekent niet enkel afwezigheid van oorlog en het einde van twist en strijd, maar hij sluit een positieve volheid in: een geestelijk klimaat waar de liefde gedijt en welig groeit. Vrede betekent niet een met moeite verkregen wankel evenwicht, maar een gevestigde orde der gemeenschap die streeft naar het goede. Zo zou het ten minste moeten zijn. Waar wij, door ervaring geleerd, in een vrede der wereld moeilijk meer kunnen geloven, moeten wij toch trachten naar Christus' vrede in de eenheid van zijn Lichaam. En bidden dat dit bovennatuurlijke goed waarvoor Hij zijn Kerk heeft gesticht, niet verloren ga door onze schuld, door onze overgrote schuld.

Deze christelijke vrede is slechts mogelijk door een gelijkgericht streven van geestelijk gelijkgezinden, en door veel geduld en verdraagzaamheid. Want het tragische lot van Adams kinderen brengt mee dat zelfs zij die hetzelfde geloof be- lijden en die tenslotte hetzelfde willen, elkaar toch dikwijls niet verstaan noch waarderen. De verschillen van mens tot mens, de verschillen van temperament en opvoeding en inzicht en zoveel andere dreigen telkens opnieuw de liefde, de grote fundamentele eenheid der christenen, te verduisteren en te overwoekeren. „Wij allen immers zijn sterfelijke mensen, broos en zwak, met ons meedragend lemen vaten die voortdurend tegen elkaar botsen. Laat toch de liefde de ruimte uitzetten waar ons vleselijk lichaam ze steeds wil verengen.” 1)

2. Daarom is het nodig dat Christus' vrede „regeert in ons hart” . En daarom gaat hij alle begrip te boven ( Phil. 4, 7 ). Alleen de mens wiens geest in Christus' vrede is gevestigd, kan die vrede rondom zich verbreiden. Van een waarlijk goed mens gaat goedheid en vreugde uit. Maar wie is waarlijk goed tenzij hij die steunt op God die alleen goed is? Wie kan de mens verdragen met een liefde die alles duldt tenzij hij die gelijkt op Jesus en die met de lijdende Heer verenigd leeft?

Slechts wie goed staat met God, zal bij machte zijn de volkomen goede verhouding tot de evenmens te vinden en te bewaren. De volheid van de vrede die Christus ons heeft nagelaten, die volheid van zijn vrede ( Joh. 14, 27 ), eist een overgave des harten aan de Heer, die voortdurend wordt vernieuwd en onderhouden, een liefdevolle aandacht en aanhankelijkheid aan het enige goed dat God is. Daardoor zal de rust der orde heersen in ons hart, wanneer het geheel rust in zijn enig middelpunt. Wanneer wij steunen op God, Hem alleen ons gehele vertrouwen schenken en ons in het gebed een sterke burcht hebben gebouwd (de cel des harten van de heilige Catharina van Siena), dan eerst zullen wij de vastheid vinden die wij behoeven om de mensen te verdragen en lief te hebben en bij alle teleurstelling het geloof in de mens niet te verliezen. Het is onmogelijk in de mens te blijven geloven, zo wij niet geloven in God, in zijn oneindige barmhartigheid die ons allen verdraagt en die allen wil zaligmaken door het bloed van Jesus Christus.

80. Donderdag na de Vijfde Zondag na Driekoningen

Hemelse genade

„Bewaar uw gezin, zo bidden wij U, Heer, met liefde die niet aflaat, opdat het, alleen steunend op de hoop der hemelse genade, in uw bescherming altijd beschut zij” (oratie van de Zondag).

1. Er staat in een tussenzinnetje dat Gods familie, de Kerk, haar hoop uitsluitend op de goddelijke hulp heeft gevestigd. „Steunend alleen op de genade.” Zij verwacht het heil van God alleen en niet van menselijke krachten en dus ook niet van wat wij de menselijke medewerking met de genade plegen te noemen. Niet dat zij de plicht tot inspanning en uiterste inspanning in de dienst des Heren zou ontkennen. Maar zij blijft er zich altijd van bewust dat de menselijke factor op zich genomen volkomen ontoereikend is. Wel vermaant de Apostel ons door daden van deugd „ons heil te bewerken” ( Phil. 2, 12 ). Maar ook deze „medewerking” is slechts mogelijk door de gift van voortdurende genade.

De Kerk heeft het woord van haar Bruidegom goed verstaan: „Zonder Mij kunt gij niets”. Zij neemt dit letterlijk zo op, zoals ook Jesus' bedoeling was. Men kan deze waarheid ook aldus uitdrukken: het heil en de heiligheid die God ons in Jesus Christus aanbiedt, zijn strikt bovennatuurlijk. Het is iets waartoe wij, aan onszelf overgelaten, op geen enkele wijze in staat zijn, wat onze menselijke mogelijkheden en aspiraties volstrekt te boven gaat. Om dit heil te bereiken kunnen wij derhalve alleen steunen op God, op de hulp van zijn genade die de Kerk terecht „hemels” noemt, want zij is niet en kán niet zijn een vrucht van onze aarde. Deze leer van 's mensen verheffing tot de bovennatuurlijke orde is van het grootste gewicht. „Het is nauwelijks mogelijk de letterlijke zin van sommige teksten uit het evangelie te verstaan en helemaal onmogelijk door te dringen tot hun diepe zin, indien dit onderscheid van de natuurlijke en de bovennatuurlijke orde ons niet voor de geest staat. Wanneer de Zaligmaker ons zegt dat zij die Hem kennen het eeuwige leven bezitten, dat niemand tot de Vader komt tenzij door Hem en niemand tot Hem tenzij getrokken door de Vader, wanneer Hij van zijn leerlingen een zo vérgaande zelfverloochening eist, wanneer Hij de geest van deze wereld vervloekt, telkens wanneer Hij over het „licht” spreekt zonder ook maar in het minst op de natuurwetenschappen te zinspelen, wanneer Hij het geluk alleen belooft voor de prijs van offer en vervolging, wanneer men ten slotte constateert dat vanaf de eerste tijden tot nu toe de Kerk en de invloed van het evangelie de natuurlijke orde der dingen bijna niet hebben veranderd, — dan komt men in aanraking met een leven dat met ons aardse bestaan verweven is, en dat daaraan niet alleen is toegevoegd, maar het ook volstrekt te boven gaat, zoals het al onze menselijke verwachtingen en strevingen te boven gaat. Indien men deze gedachten niet in het licht van het bovennatuurlijke weet te zien, verliezen zij hun kracht en zijn zij niet langer in overeenstemming met het fundamentele geheim der menswording. Als men de Schrift op zuiver natuurlijke wijze wil verklaren, zijn de brieven van de heilige Paulus de geschriften van een krankzinnige.”   1)

2. Deze leer is ook daarom zo belangrijk, omdat zij de grootste praktische consequenties met zich brengt. De mens dreigt altijd opnieuw te bezwijken voor de bekoring om de christelijke volmaaktheid te herleiden tot iets wat goed en edel, maar wat ten slotte menselijk is, wat gevangen kan worden binnen het kader van onze natuurlijke aspiraties. Dit is onmogelijk. In deze zin is christelijk humanisme uit den boze. De Kerk heeft altijd de menselijke waardigheid, de wetenschap en de beschaving beschermd, maar zij heeft deze dingen nooit verward met de kern van het christen- dom zelf. Het christendom is ondenkbaar zonder de menselijke persoon en de maatschappij, waarin het is geïncarneerd, maar het verheft deze waarden tot een meer dan zuiver menselijke hoogte.

Het éne noodzakelijke is het Rijk Gods, de volstrekt bovennatuurlijke waarde. Om deze heerschappij van God te vestigen is Jesus op aarde neergedaald en daardoor alleen. Om al het andere heeft Hij zich alleen bekommerd, voorzover het daarmee in verband staat. „Mens, wie heeft Mij tot rechter of scheidsman over u aangesteld?” ( Lk. 12, 14 ).

81. Vrijdag na de Vijfde Zondag na Driekoningen

Het lof van engelen en van mensen

„Aanbidt God, al zijn engelen” ( Ps. 96, 7 ; introitus van de Zondagen na Driekoningen).

1. Wij willen wederom het heilig geheim der goddelijke liturgie beschouwen die in de zondagse hoogmis haar hoogtepunt vindt. Het offer der mis is het offer van de Kerk waaraan de gelovigen deelnemen. Het is de verhevenste act van de goddelijke eredienst, de heerlijkst denkbare aanbidding en lof Gods waarbij de strijdende Kerk zich verenigt met de zegevierende in de hemel en de koren der engelen.

„Aanbidt God, al zijn engelen!” — met deze triomfantelijke woorden, met deze oproep van de aarde tot de hemel vangt de liturgie der Zondagen na Verschijning aan. De engelen zijn onzichtbaar bij het offer tegenwoordig en de biddende gemeenschap der gelovigen wordt ten hemel gevoerd voor de troon van de Vader en het Lam. Wij denken aan de woorden uit het boek der Openbaring: „Ik hoorde de stem van vele engelen, rondom de Troon, rondom de Wezens en de Oudsten. Hun getal was tienduizend maal tienduizend en duizendmaal duizenden. En zij riepen met machtige stem: „Waardig is het Lam dat geslacht is, te ontvangen macht, rijkdom en wijsheid, kracht, eer, glorie en lof!” En ieder schepsel in de hemel, op de aarde en onder de aarde, op de zee en al wat daarin is, hoorde ik roepen: „Hem die zetelt op de Troon en aan het Lam zij lof en eer en glorie en kracht in de eeuwen der eeuwen” ” ( Openb. 5, 11-13 ).

2. Wij zijn wel in een heel ander uiterste vervallen dan die dwaalleraars van Kolosse. Hun moest Paulus indertijd een valse en overdreven engelencultus verwijten, omdat zij meenden dat de verlossing en het middelaarschap van Christus niet voldoende waren en aanvulling behoefden door de verlossende werkzaamheid van allerlei geestelijke machten en krachten ( Kol. 2, 18. 19 enz. ). Dit was een verderfelijke dwaling die de grondslagen van het christendom ondermijnde. Wij zijn daarvan zeer ver verwijderd. In onze tijd is de engelenverering veelal eenzijdig verengd. Van hun vele en verheven functies komt in onze godsvrucht gewoonlijk alleen die tot haar recht welke de brief aan de Hebreeën beschrijft: „Zijn zij niet alleen dienende geesten die worden uitgezonden ten behoeve van hen die het heil zullen beërven?” ( Hebr. 1, 14 ). Wij vereren hen als engelbewaarders (en dan nog bijna uitsluitend als beschermers van de afzonderlijke mens, zonder te bedenken dat ook de Kerk en de religieuze gemeenschappen hun bijzondere beschermers hebben, zoals God ons reeds in het Oude Testament heeft geopenbaard). Maar de heilige Schrift leert ons dat zij bovendien in de goddelijke eredienst de grote functie vervullen van de onophoudelijke lof Gods. De Apocalyps, „het boek der engelen”, is daarvan vervuld. En ook in onze eigen liturgie vinden wij die oud-christelijke gedachte trouw bewaard. In de prefatie, de grote dankhymne der mis, worden de engelen en hun heilig loflied, het Trisagion, dagelijks vermeld: „Door Christus loven de engelen uwe Majesteit. De heerschappijen aanbidden haar. De machten sidderen. De hemelen en de krachten der hemelen vieren haar tezamen met de zalige serafs in gemeenschappelijk gejubel. Wij bidden U: „duld dat onze stem zich met de hunne verenigt, zingend in lofprijzing die tegelijk smeekgebed is: „Heilig, heilig, heilig…”” .”

3. Wanneer onder de mis het goddelijke Lam op onze altaren daalt, gaan de hemelen open. Hij is ons offer aan de Vader, Hij is de weg tot de Vader — en Hij zelf is het einde, onze Heer en onze God. „Ik ben de weg, de waarheid en het leven” ( Joh. 14, 6 ).

„Aanbidt God, al zijn engelen. Sion (de Kerk) heeft het gehoord en zich verblijd, Juda's dochteren jubelen” ( introitus).

82. Zaterdag na de Vijfde Zon- dag na Driekoningen

De lijn in ons leven

„Wie zijn hand aan de ploeg slaat en omziet naar hetgeen achter hem ligt is niet geschikt voor het Koninkrijk Gods” ( Lk. 9, 62 ).

1. Het is verwonderlijk hoe weinig doelbewust de meesten van ons handelen in de dingen van het Koninkrijk Gods. Wij zijn hierin erg inconsequent. Er is te weinig geestdrift. Er is gebrek aan edelmoedigheid en offervaardigheid. Wij weten gewoonlijk heel goed wat het éne noodzakelijke van ons eist. Voorgelicht door ons geloof en ons geweten kunnen wij in de meeste gevallen gemakkelijk uitmaken wat Gods wil is, „het goede, welbehagelijke en volmaakte” ( Rom. 12, 2 ). Maar wij volgen dat licht aarzelend, niet van ganser harte, bij vlagen en tijden. Er loopt geen rechte lijn door ons leven. De voortdurende en volkomen overgave, het hartstochtelijke en verbeten najagen van de hemelse roeping, het slaafse en toch blijde volgen van het Licht dat ons voorging en blijft uitnodigen, de consequente en doelbewuste inspanning voor het Rijk van God en Christus (en wij wéten toch dat dit de enige zin is van ons leven), — dat eigenlijke en volledige ontbreekt. Wij zien maar steeds om als waren wij onzeker. Wij weten, en wij belijden het ook, dat gebed en offer de beste wapens zijn om de geestelijke strijd te strijden. Toch handelen wij telkens opnieuw alsof actie en organisatie meer betekenen. Wij geloven eerlijk dat beschouwing en kruis de machtigste middelen zijn om tot de vereniging met God te geraken. Wij weten dat de liefde de kortste en zekere weg is tot het enige doel. Maar dit zal ons niet beletten telkens opnieuw toe te geven aan onze nieuwsgierigheid en gemakzucht, onze lafheid en zelfzucht.

2. Deze inconsequentie is des te verwonderlijker omdat wij in het natuurlijk domein veel doelmatiger te werk gaan. „Waarlijk, de kinderen dezer wereld behartigen hun belangen met meer overleg dan de kinderen van het licht” ( Lk. 16, 8 ). Efficiëntie, rationeel geleide arbeid en ook toewijding en gemeenschappelijke inspanning voor het eenmaal omhelsde ideaal, daarvan toont ons de wereld vele bewijzen. De beginselen van het godloze communisme bijvoorbeeld zijn voor ons grotendeels onaanvaardbaar, maar menig katholiek die zich tevreden stelt met de gemakkelijke houding van volstrekte afwijzing en volhardt bij zijn veilig bezit, kan leren van de gemeenschapszin en de onbaatzuchtigheid die vele overtuigde aanhangers van dit systeem bezielt. En talloze strijders van alle nationaliteiten hebben tijdens de oorlog voor hun vaderland spontaan de grootste offers gebracht.

2. Wat is de reden van dit verschil in gezindheid waar het Rijk Gods in het geding komt? Natuurlijke idealen spreken de natuurlijke mens aan en daarom spreken zij gemakkelijk aan. Zij doen een beroep op zijn menselijke aspiraties. Zij zetten onmiddellijk (zonder overschakeling of „midden”) zijn zinnen, zijn gevoel en verbeelding in beweging. Jesus' ideaal is bovennatuurlijk. Men kan in de zinnelijk-waarneembare en natuurlijke orde daarvan analogieën of symbolen ontdekken. Maar in de kern neemt alleen het geloof dit ideaal waar. En daarom zal wie niet ten volle gelooft, altijd weer omzien, want Jesus zegt hem te weinig. Slechts wie waarachtig in de Heer gelooft, zal door dit ideaal in beslag worden genomen zó dat het hem uit en boven zichzelf sleurt en bezit van hem neemt. Dan eerst kan er sprake zijn van overgave wanneer een mens plotseling ontdekt hoe klein hij eigenlijk is en hoe onbelangrijk, wan- neer hij ziet dat hij alleen belangrijk kan zijn door de betrekking tot iets anders, tot Iemand anders, die alle dingen hun waarde geeft door hun verhouding tot Hem. Dan zal er geestdrift komen, doelbewust handelen en geduldig verduren: de geschiktheid voor het Koninkrijk van God.

Zesde Zondag na Driekoningen

83. Zesde Zondag na Drie- koningen

De geheime kracht van het Rijk Gods

„Het Rijk der hemelen is gelijk aan zuurdeeg dat een vrouw onder drie maten meel mengde totdat het meel geheel gegist was” ( Mt. 13, 33 ; evangelie).

Het Rijk der hemelen of het Koninkrijk Gods is Gods heerschappij in ons en over ons. Het is datgene waarom Jesus op aarde is neergedaald, waarvoor Hij geleefd en geleden heeft, waarover Hij sprak en waarvoor Hij stierf, „het vuur dat Hij op aarde kwam brengen”. Het is ook datgene wat alleen waarde geeft aan ons leven: „wat baat het de mens, zo hij de hele wereld wint, maar zijn leven verliest?” Het betekent ook de ware broederschap der mensen, de volmaakte gemeenschap der heiligen. Het betekent dat God, al is het maar één ziel, zoals Hij het was in Jesus' ziel, Koning is, Alleenheerser die volmaakt wordt gehoorzaamd, Heer die trouw wordt gediend, Liefde zonder voorbehoud bemind, Heil innig gesmaakt en onbevreesd verkondigd door woord en daad. Maar in de gevallen mens die wij allen zijn, vindt Gods heerschappij vele weerstanden: zonde, zelfzucht, lafheid, lauwheid. Het is daarom dat Jesus in zijn gelijkenissen van het Koninkrijk Gods, dat in zich de éne, onverdeelde, volmaakte grootheid is waarnaar de hele schepping (veelal onbewust) verzucht, kan spreken van een Rijk dat groeien moet en dat geweld en verdrukking lijdt. Ook de parabel van het zuurdeeg heeft deze strekking. Laten wij haar toepassen op de afzonderlijke mens.

1. Het zuurdeeg doordringt het meel geheel, al is zijn hoeveelheid veel geringer. „Weet gij niet dat een weinig zuurdeeg het gehele deeg verzuurt” ( 1 Kor. 5, 6 )? Zo is het godsrijk een kracht die de gehele mens met al zijn werkzaamheid en op alle gebieden des levens moet doordringen. De ware godsdienst is totalitair. De dienst van God en zijn liefde grijpen de mens aan in het centrum der persoonlijkheid van waaruit alle handelingen voortvloeien. De christen verdeelt zijn leven niet in stukken waarvan er een, de zogenaamde godsdienstplichten, aan God gewijd en de rest „vrij” zou zijn. Wanneer men de godsdienst enkel als een wet beschouwt, als een bepaalde reeks geboden, zou men wellicht zo kunnen redeneren. Na de geboden volbracht en God het zijne te hebben gegeven zou men Hem niet meer schuldig zijn. Maar wat God allereerst gebiedt is liefde. Het christendom is een religie van Geest en innerlijkheid, van genade en liefde die de mens bindt van binnen uit. Het Rijk Gods legt beslag op ons hart en onze wil en dringt vanuit die sleutelposities al onze daden binnen.

2. Want het zuurdesem verandert, het geeft door een gistingsproces een andere smaak, als het ware een andere kwaliteit aan het deeg. Zo zal ook wie zich aan die goddelijke kracht, het Rijk Gods, overgeeft, een andere mens worden. De nieuwe schepping waarvan Sint Paulus spreekt, zal zich verwerkelijken in alles. Wie door de liefde Gods is gewonnen, verkrijgt een andere, een hemelse kwaliteit in al zijn daden, ook al zouden deze uiterlijk weinig verschillen van zijn vroeger doen. De verandering behoeft niet op de eerste plaats uitwendig waarneembaar te zijn: het zuurdeeg is onaanzienlijk, onzichtbaar in het geheel. Het Rijk Gods werkt dikwijls in het geheim, onmerkbaar zelfs voor degene die eenvoudig als een kind zijn kracht ondergaat. Want ook dit wil de Heer leren in deze gelijkenissen: God is het die de wasdom geeft. God werkt in de mens die nederig is en zich openstelt voor de invloed der genade. Niet de mens is het die inwerkt op God, tenzij door de kracht van het vertrouwvol gebed dat wederom een gave Gods is. Zend uw Geest en zij zullen herschapen worden en Gij zult het aanschijn der aarde vernieuwen.

Zesde week na Driekoningen

84. Maandag na de Zesde Zondag na Driekoningen

Het zwoegen der liefde

In het epistel van de Zondag prijst de Apostel het vurige godsdienstige leven van zijn lezers. Hij weet dit niet beter te doen dan door het voortreffelijk gehalte in het licht te stellen der drie goddelijke deugden zoals deze pasbekeerden ze beoefenen. Zonder ophouden gedenkt hij in zijn gebeden „hun werkdadig geloof, het zwoegen der liefde en hun volhardende hoop” ( 1 Thess. 1, 3 ). Bepalen wij in deze overweging onze aandacht tot de „grootste van deze drie”, welke Paulus hier beschrijft als een zwoegende liefde. Hij liefde voor God en de naaste is er een die deze schone naam verdient. Het is werkelijk een liefde, een zielehouding die het zich niet gemakkelijk maakt, maar „zwoegt”. Het is zoals een latere tijd dat uitdrukt een amor Dei usque ad contemptum sui: een liefde voor God die gaat tot de verachting van zichzelf.

„Zwoegende liefde”, dat is de ene bepaling die van ware liefde wordt gegeven. De andere luidt „lijdende liefde”. Schenken wij hier onze aandacht aan wat wij de actieve helft der Godsliefde kunnen noemen. Het gevaar van schone gebeden en door het leven niet beproefde devotie is dat wij ons al te lichtvaardig woorden eigen maken die niet beantwoorden aan onze concrete menselijke houding en beleving.

Al te gemakkelijk zeggen wij het de heilige na: „Mijn God en mijn al”. Bedenken wij wel wat het betekent: „Mijn God, ik bemin U van ganser harte, met heel mijn ziel en met al mijn krachten” ? Zolang onze liefde lauw is, voor geringe moeiten en offers terugschrikt, zolang zij niet een „zwoegende liefde” is, verdient zij haar naam niet.

De Navolging schrijft: „De minnaar vliegt en rent en is verheugd. Hij is vrij en laat zich niet weerhouden. Hij geeft alles voor alles en bezit alles in alles… De liefde voelt de last niet en moeite telt zij niet. Zij wil meer dan zij kan en van ‘ „onmogelijk”’ wenst zij niet te horen. De liefde waakt en slapend sluimert zij niet. Vermoeid kent zij geen afmatting, in het nauw gedreven raakt zij toch niet bekneld, verschrikt raakt zij niet van streek, maar als een vurige vlam en een brandende fakkel laait zij opwaarts en baant zich een veilige weg” ( III, 5).

En het Hooglied: „Sterk als de dood is de liefde… Watervloeden vermogen haar niet te blussen en stromen spoelen haar niet weg” ( 8, 6. 7).

Wanneer wij eerlijk in onszelf keren, zullen wij moeten erkennen dat onze liefde voor God en de naaste nog ver van dit ideaal verwijderd is.

Deze zelfkennis kan zeer nuttig zijn voor onze nederigheid. Zij is noodzakelijk om ons geestelijk leven reëel te zien en niet volgens het beeld van onze wensdromen. Maar laten wij niet vergeten dat elke christen verplicht is ernstig naar dit ideaal te streven. Heeft niet de Heer zelf ons geboden met de woorden van het Oude Testament: „Gij zult de Heer, uw God, beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand” ( Mt. 23, 27 )?

„God is groter dan ons hart en Hij weet alles” ( 1 Joh. 3, 20 ). Hij kent ook ons eerlijk pogen om tot de liefde te geraken. Zeggen wij Hem eenvoudig en vurig met Sint Petrus : „Heer, Gij weet alles. Gij weet dat ik U liefheb” ( Joh. 21, 17 ) en voegen wij er nederig aan toe: „vermeerder mijn liefde”.

85. Dinsdag na de Zesde Zondag na Driekoningen

De vreugde in de Heilige Geest

De Apostel schrijft aan zijn christenen: „Gij hebt het woord (van het evangelie) aangenomen onder veel verdrukking met vreugde des Heiligen Geestes” ( 1 Thess. 1, 6 ; epistel van de Zondag). De combinatie van „verdrukking” en „vreugde”, vlak na elkaar, treft ons. Wij vinden dat knap gezegd en noemen zo iets met een geleerd woord paradox of oxymoron. Maar Sint Paulus had helemaal niet de bedoeling schoon te schrijven. Voor hem is het samengaan van droefheid en vreugd in het christelijk leven de simpele werkelijkheid. Heeft ook de Heer zelf niet gezegd: „Zalig, dat is: gelukkig, zij die treuren”?

1. Lijden en kruis behoren tot het wezen van het christendom. Aan hem die opwerpt dat smart het deel is van alle bewoners van dit tranendal, moet men antwoorden dat de smart van de ware christen kruis heet, omdat hij zijn lijden ziet als Gods wil en het in navolging van Jesus met liefde op de schouders neemt. Bovendien vermeerdert een innig christelijk leven het lijden zowel uit- als inwendig. Uitwendig door de vervolgingen van allerlei aard waaraan de ware christen, — wederom noodzakelijk — blootstaat. „De dienaar is niet beter dan zijn meester. Als zij Mij vervolgd hebben, zullen zij ook u vervolgen” ( Joh. 15, 20 ). „Allen die vroom willen leven in Christus Jesus, zullen vervolging lijden” ( 2 Tim. 3, 12 ), al is het maar de tegenspraak van welmenende mensen. Doch ook inwendig, omdat juist de vurige christen het ergst zal lijden onder de strijd van vlees en geest, omdat de volmaakte christen lijdt om de zonde der mensen en „begeert heen te gaan om met Christus te zijn”.

2. Maar er is ook vreugde in het christendom, een diepe en zuivere vreugde. „Tot nu toe hebt gij niets gevraagd in mijn naam. Vraagt en gij zult verkrijgen, opdat uw vreugde volkomen zij” ( Joh. 16, 24 ). Laten wij vol vertrouwen rekenen op deze belofte van Jesus. Maar dan moeten wij ons aards idee van vreugde wat laten varen. Want de christelijke blijdschap vloeit voort uit een geluk dat duur wordt gekocht en dat de wereldse mens begrijpt noch begeert. Het is de vreugde van Jesus over de geheimen van Gods openbaring: „Toen jubelde Hij het uit in de Heilige Geest en sprak: „Ik dank U, Vader, Heer van hemel en aarde, omdat Gij deze dingen voor wijzen en verstandigen hebt verborgen en aan kleinen geopenbaard” ” ( Lk. 10, 21 ). Het is dat vreemde geluk der apostelen die, na gegeseld te zijn, „de Hoge Raad verlieten, verheugd dat zij waardig bevonden waren versmading te lijden voor de naam van Jesus” ( Hand. 5, 41 ). Het is de blijdschap die Paulus en Silas in de gevangenis „te middernacht doet bidden en Gods lof zingen” ( Hand. 16, 25 ). Het is immers, zoals Paulus zegt, een vreugde des geestes die zijn oorsprong vindt in de genade van de Heilige Geest, niet in het vlees of het egoïsme en zelfs niet enkel in de geest van de mens zoals die zich van nature kan verblijden om de edele en goede dingen van deze aarde. Ja, deze vreugde is meer dan de gerustheid van een goed geweten, ofschoon zij die, maar dan tot een hogere orde verheven, in zich sluit. Boven dit alles staat de vreugde des Geestes, gezaaid in de dood aan de zonde, groeiende aan de dorre verlatenheid van de kruisboom, bloem der liefde, zelf bloesemend in de innerlijke vrede van Christus. „Blijf in mijn liefde. Wanneer gij mijn geboden onderhoudt, zult gij in mijn liefde blijven; zoals ook Ik de geboden van mijn Vader heb onderhouden en in zijn liefde blijf. Dit alles heb Ik tot u gezegd, opdat mijn vreugde uw deel mag worden en uw vreugde volkomen zij” ( Joh. 14, 9-11 ). De vreugde van te beminnen en zich bemind te weten is het onvergankelijke geluk dat noch de wereld noch zelfs ons eigen ellendig hart ons kunnen ontnemen, want „God is groter dan ons hart” ( 1 Joh. 3, 20 ).

86. Woensdag na de Zesde Zon- dag na Driekoningen

Altijd zinnen op wat geestelijk is

De oratie van de Zondag luidt: „Geef ons, bidden wij U, almachtige God, dat wij altijd op het geestelijke mogen zinnen en aldus wat U behaagt met woord en daad volbrengen” .

De oratie is wederom in de beste stijl der romeinse liturgie. Zij bestrijkt de drie gebeden die tezamen de hele menselijke werkzaamheid omvatten: den- denken, spreken, doen. Zij beoogt uiteindelijk het ideaal der christelijke heiligheid: Gods wil volbrengen, in woord en in daad. En als het grote middel daartoe noemt zij semper rationabilia meditantes . Wat betekent dit?

1. Wij kunnen het allereerst vertalen: altijd zinnen op wat redelijk is. Het zou dwaasheid zijn deze zin van het woord rationabilia geheel te willen uitschakelen. De Kerk weet dat het denken aan het doen voorafgaat en dat de daden van de mens gewoonlijk worden bepaald door zijn opvattingen en ideeën, laten wij liever zeggen: door wat er leeft in zijn binnenste. Want de Kerk weet ook dat de meeste mensen zich niet altijd door de eisen der rede laten leiden. Nog altijd geldt het kernachtige woord van Sint Thomas van Aquino : „plures sequuntur sensum quam rationem”: de meesten worden gedreven door de indrukken der zintuigen, van verbeelding en gevoel, méér dan door de rede. De hoofddeugd van prudentia, van „voorzichtigheid”, liever gezegd van verstandig, niet door hartstochten en gemoedsaandoeningen beneveld inzicht, is het die onze daden moet regelen. En God weet welk een grote som van zielskracht, van ascese en zelfverloochening , van liefde ten slotte en genade er nodig is om van deze uitspraken der rechte rede niet af te wijken, wanneer de golven van begeerte, verontwaardiging of enige andere passie hoog opslaan. Want onze natuur is door de erfzonde gewond en uit zichzelf niet eens meer in staat de haar toekomende volmaaktheid vast en zeker te bereiken.

2. Het is daarom alleen al dat de zinsnede van de oratie nog een hogere betekenis ook krachtens oudkerkelijk spraakgebruik zeker is.  1) Slechts door standvastig op geestelijke dingen te zinnen zullen wij de zwakheden van onze natuur vermogen te overwinnen en volmaakt volbrengen „wat God behaaglijk is”. De zuivere redelijkheid kan ons niet redden. De meerderheid der mensen is daartoe niet in staat en zij zelve is volstrekt ontoereikend voor het bovennatuurlijke heil, het enige dat door Gods genade voor ons is weggelegd. Wij moeten onze geest voeden en doordrenken en als óververzadigen met het licht van de openbaring. De menselijke geest is door de gevolgen der erfzonde zó onstandvastig en zó gemakkelijk geboeid door de indrukken — de talloze en veelvormige — der stoffelijke dingen, dat werkelijk alleen een „voortdurend zinnen op de bovennatuurlijke Realiteit” van God en Christus ons spreken en doen in het rechte christelijke spoor zal houden. Op velerlei wijze kan dit geschieden. De praktijk der Kerk en de ervaring der heiligen doen ons vele middelen en oefeningen aan de hand: predikatie, lezing, overweging, recollectie, retraite, gewetensonderzoek. Maar het voornaamste blijft de vreugdevolle deelname aan de geestelijke eredienst der Kerk. Dit alles zal echter niet baten, zo wij niet bezield worden door een oprechte geest van geloof en godsvrucht, die ons er toe brengt om, van ganser harte, de éne noodzakelijke te zoeken. „Geef, dat mijn ziel versmachte van verlangen naar uw voorhoven, dat zij begere ontbonden te worden en bij U te zijn. Laat mij immer bij U aankloppen, U zoeken, U vinden, naar U streven, U bereiken, aan U denken, over U spreken en alles verrichten tot lof en glorie van uw naam” ( Sint Bonaventura).

87. Donderdag na de Zesde Zon- dag na Driekoningen

Geloof, hoop en liefde

Het epistel van de vorige Zondag verdient onze bijzondere aandacht, omdat het zulk een fundamentele tekst is. Het vormt de aanzet van Paulus' eerste brief aan de gelovigen van Thessalonica, waarschijnlijk het oudste geschrift van het christendom, zeker de oudste brief die wij van de Apostel bezitten. Hoe weldadig is voor onze gecompliceerde zielen een bad in deze stoere en sterkende woorden Gods! Ongetwijfeld heeft een traditie van twintig eeuwen het leven der Kerk verrijkt met wijsheid van ervaring, met schoonheid van vormen en heldere formuleringen van denken, — maar vergaat het ons niet somtijds als hun die door de bomen het bos niet meer zien? De uiterste verscheidenheid van praktijken en devoties kan schade betekenen voor de levende geest van het geheel. Hier, in dit epistel, proeven wij het prille christendom aan zijn bron, eenvoudig en helder. En toch, zijn niet alle wezenlijke waarden daar aanwezig? De goddelijke deugden, de grote kwelling mèt de vreugde van de Heilige Geest, de levende, waarachtige God, de triomfantelijke loop van het evangelie en de verlossing van de Heer Jesus, die zal verschijnen met de wolken om ons te ontrukken aan de komende Toorn.

Ja, ook de goddelijke deugden. Het is opvallend dat de oudste regels van het christendom aanstonds deze trits noemen, niet schools, maar als levende werkelijkheid. „Ik bid zonder ophouden voor u,” schrijft Paulus, „indachtig uw werkdadig geloof, uw zwoegende liefde en het uithouden van uw hoop op onze Heer Jesus Christus, voor het aanschijn van onze God en Vader” ( 1 Thess. 1, 2. 3 ). En let nu op de keuze der toegevoegde bepalingen. Het geloof is werkdadig. Het is voor die oude tijden nooit iets wat alleen maar bestaat in een bloedloos, theoretisch aanvaarden van „waarheden”. Het is de van eerbied doorhuiverde intrede in een andere wereld, de toegang tot een nieuwe werkelijkheid, de werkelijkheid van God. Zo iets grijpt een mens aan en belet hem te volharden in oude zelfgenoegzaamheid. Zijn leven verandert door consequente weldadigheid. En de liefde is daarmee niet eens tevreden: werken is haar niet genoeg, zij zwoegt voor de Heer. Want het is de liefde eigen niet te rekenen, niet te behouden en zichzelf niet te ontzien. Zij kent geen rust dan de rust in God. En de hoop houdt uit. Paulus heeft een zwak voor deze deugd, die hij wellicht de deugd vindt die het meest karakteristiek is voor het christelijke bestaan op deze aarde. Ook haar ziet hij levend en reëel. Daarom spreekt hij van „uithouden”, dat wil zeggen van een toestand der ziel waarin het blijde hopen niet langer iets is dat vanzelf gaat, maar een moeizaam, een duister, een bijna vergeten volharden in trouw aan Gods woord en belofte. Komen wij ooit zo ver dat dit hopen tegen alle hoop in van ons wordt gevraagd? Ik vrees maar zelden, want deze louterende crisis veronderstelt dat wij ook eerst waarachtig hopen, dat is, dat wij ons hart en onze zinnen gezet hebben op het zalige zijn met Christus als het enige goed dat wij werkelijk begeren. En als Jesus ons enig verlangen is geworden, gaat Hij deze o zo trefbare gevoeligheid der ziel zuiveren en oneindig verdiepen, uitgraven en uitboren door zich te onttrekken aan onze al te gemakkelijke omhelzingen en onze geest te hullen in die duisternis waarin God is. Dan mag er sprake zijn van een uithouden van onze hoop voor het aanschijn van onze God en Vader.

88. Vrijdag na de Zesde Zondag na Driekoningen

Leven

Wat ons waarlijk doet leven, zou Augustinus zeggen, is dat wat ons eeuwig doet leven. Het zalige leven kan geen einde nemen. En daarom kan slechts datgene ons waarachtig leven schenken wat ons verenigt met de Heer Jesus Christus, buiten wie geen heil bestaat en „zonder wie niemand tot de Vader kan komen.” „Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven.” „Ik ben de Deur.” „God heeft ons het eeuwige leven geschonken en dit leven is in zijn Zoon” ( 1 Joh. 5, 11 ). „Vrees niet, Ik ben de eerste en de laatste, Hij, die leeft en die gestorven is, en zie, Ik leef tot in de eeuwen der eeuwen” ( Openb. 1, 17. 18 ).

1. Hieraan denkt de Kerk, als zij ons in het slotgebed van de vorige Zondag bidden laat: „Met hemelse geneugten gevoed, bidden wij U, Heer, deze die ons waarachtig leven schenken, altijd te mogen begeren” . De christen die van de tafel des Heren weerkeert is „met hemelse geneugten verzadigd” . (Dit geldt altijd, ook in onze meest dorre en lome stemmingen, zo wij slechts meet geloof het Lichaam des Heren nuttigen). En nog gevoed met de bovenaardse spijs smeekt hij aanstonds weer daarnaar immer te mogen verlangen. Want de Kerk weet dat deze onverzadelijke begeerte ( appetere) de voornaamste voorwaarde is, opdat ten volle Jesus' woord aan ons wordt verwezenlijkt: „Wij mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft het eeuwige leven” ( Joh. 6, 54 ).

2. Onze natuur verstaat onder het „volle leven” datgene wat ons levensgevoel verhoogt, wat ons het gevoel schenkt van welbehaaglijkheid, expansieve kracht, prestatie, erkenning. Wie aan een minderwaardigheidsidee lijdt of in zijn ondernemingen niet slaagt, wie altijd op de tweede plaats komt of door de anderen wordt geminacht, zal zich gemakkelijk uitgesloten achten van het festijn des levens. Maar de leerling van Christus overwint de wereld en ook zijn eigen zwakheid door het geloof. Alleen in de vereniging met God door Christus, onze Heer, is het heil gelegen en hiervan zijn de ellendigen en armen allerminst uitgesloten.  1) „Zalig de armen van geest, zalig die treuren. Komt tot Mij alleen die tobt en belast zijt.”

3. Daarom is voor ons de voornaamste vraag niet wij in „het leven” slagen, maar hoe wij het eeuwige leven verwerven, dat is: hoe wij tot de vereniging met de Heer Jesus Christus geraken door, zoals Sint Paulus het noemt, „in Hem” te zijn. Wij kennen op deze vraag het antwoord dat ons elke dag opnieuw kan troosten en richting geven aan onze daden. Met Gods genade die ons niet ontbreekt, is het ons mogelijk elk ogenblik in te gaan tot deze levenwekkende en zalige gemeenschap, hoe onvolmaakt wellicht ook tot dat moment onze verhouding tot God is geweest. En wij weten ook hoe wij dit leven in ons bewaren en sterken kunnen. „Wat ons waarachtig doet leven” is: geloof en gebed, liefde en versterving uit liefde, hoop op de hemel en sacrament der onsterfelijkheid, kruis en vreugde van de Heilige Geest. In alle tijden en bij alle verandering van opvattingen blijven de wezenlijke waarden voor de christen dezelfde. Daarin ligt ons heil en het volle, want eeuwige leven. Houd vast aan de Heer Jesus, versaag niet in vertrouwen op Hem, word niet moede Gods aanschijn te zoeken, geef u over, zonder vrees en zonder voorbehoud, aan de goddelijke wil, die onze vrede is.

89. Zaterdag na de Zesde Zon- dag na Driekoningen

De Moeder van Jesus

Wij willen de kerstkring niet besluiten zonder nogmaals een blik te werpen op haar die aan de wereld de Zaligmaker heeft geschonken. Zij was in al deze weken aanwezig in de geschiedenis van ons heil en in de viering der liturgie. Tijden de dagen der adventsverwachting heeft de Kerk met haar vurig verlangend uitgezien naar de komst van de Heiland. Op het kerstfeest mochten wij Jesus uit haar handen ontvangen. Op het feest van Driekoningen hebben wij tezamen met de wijzen het Kind gezocht en met zijn Moeder gevonden. En in de weken na Verschijning waarin het mysterie der godsopenbaring zich voor ons ontvouwde als de bladeren van een wonderbare bloem, was zij het steeds die het Kind aan de mensheid toonde. Zwijgend, en op de achtergrond, maar altijd in de houding der alheilige Godsmoeder, de weg wijzend tot het leven dat zij draagt op haar armen.

Zo ziet de liturgie haar en zo is de werkelijkheid die voortleeft in het mysterie der Kerk zelf. De Kerk is, evenals de heilige Maagd, de vruchtbare moeder die Christus naar de geest baart in de zielen van ontelbare kinderen. Reeds Sint Augustinus schreef: „Geestelijkerwijze is Maria de Moeder van Christus' ledematen, dat is, van ons. Want door haar liefde heeft zij medegewerkt aan de geboorte in de Kerk van de gelovigen die de ledematen zijn van het Hoofd, — en naar het vlees is zij Moeder van het Hoofd zelf.” 1) Door haar liefde heeft zij medegewerkt tot onze bovennatuurlijke geboorte. Vanaf de dag dat zij in haar geest de boodschap van de engel aanvaardde en het Woord Gods ontving, heeft zij met het goddelijke mysterie der verlossing medegeleefd in grote liefde. De heilige Schrift leert ons dat ook zij geleidelijk dieper inzicht verkreeg in het geheim van haar Zoon. Maar haar geloof en haar overgave waren van de aanvang af volkomen. In die overgave is zij door God geleid van smart tot grotere smart en tot het hoogste offer. Haar liefde heeft niet gewankeld. Zij heeft met onmetelijke moed al de consequenties van haar Fait aanvaard, tot de meest onvermoede, tot zij stond bij het kruis. Zij stond daar en wankelde niet.

Haar geestelijke eenheid met Jesus heeft alles overtroffen wat wij ons denken kunnen. Het evangelie verhaalt hoe eens, tijdens Jesus' openbaar leven, een volksvrouw, door het spreken van de Meester in vervoering gebracht, Hem onderbreekt en „temidden van de menigte” luid haar stem verheft om Hem zalig te prijzen. „Zalig de schoot die U heeft gedragen en de borsten die U hebben gezoogd!” Maar Hij zeide: „Zalig veeleer die luisteren naar Gods woord en het bewaren” ( Lk. 11, 27. 28 ). Wederom is het Sint Augustinus die reeds begreep hoezeer deze woorden van Jesus, ondanks alle schijn van het tegendeel, de hoogste lof op zijn Moeder inhouden. „De band van het moederschap zou Maria niet hebben gebaat, indien zij er geen groter geluk in gevonden had Christus in haar hart te dragen dan in haar schoot. Zaliger was zij door het geloof in Christus dan door het vlees van Christus.” 2) Dit een-zijn met de geest van Christus, bezegeld door het bloed van het kruis en onvergankelijk voltooid door haar hemelse verheerlijking, maakt haar tot onze Moeder naar de Geest. Zij leidt ons binnen in het mysterie van Christus en het mysterie van de Kerk. Zij moge ons de weg wijzen tot de vereniging van onze geest met de zijne. Zij moge ons leiden en vasthouden in het duister van onze aardse weg. Zij moge ook ons de moed geven om niet te wankelen in het geloof aan haar Zoon, en de kracht Hem aan te hangen in overgrote liefde.

Zondag Septuagesima

90. Zondag Septuagesima

Het besef der zonde

In de dagen van de voorvasten, die heden begint, wil de Kerk ons brengen tot ernst en bezinning, tot inkeer, die onze geest reeds voorbereidt op een waardige viering van de vastentijd. De toon van haar gezangen en gebeden klinkt van meet af aan ernstig, klagend, bijna somber. In de schriftlezingen van het brevier neemt zij het boek van de Schepping ter hand en het volle accent ligt weldra op de zondeval der eerste ouders en de zedelijke en stoffelijke ellende die daaruit voortvloeide, Kain's broedermoord en de zondvloed. De tweede nocturn bevat lessen uit Augustinus' Enchiridion, teksten van indrukwekkende en bijna neerdrukkende ernst: „De gehele massa van het gedoemde menselijke geslacht lag terneer in het kwaad, of liever nog, was daarin geheel ondergedompeld en stortte zich van kwaad tot erger.” De Kerk verplaatst ons als het ware in de vóór-christelijke tijd, in de periode der onverloste mensheid. Zij wil, dat wij ons bezinnen op de toestand van de mens zoals hij is uit zichzelf, een toestand die gekenmerkt wordt door de zonde en door geestelijke onmacht.

Een van de dingen, die de tegenwoordige christenheid in brede lagen heeft verloren, is juist dit besef van de zonde. Men kan zeggen, dat de mens van tegenwoordig, door de werking van allerlei factoren, de ellende, de demonische diepte, de ongerijmdheid van zijn bestaan beter heeft leren doorschouwen. Maar tot de erkenning, dat de zonde hiervan de schuld draagt, komt hij niet zo gemakkelijk. En toch, hiermede staat en valt het christendom. Want het betekent verlossing van de zonde. Het heeft geen boodschap voor hen die de zonde ontkennen. De christen, door het geloof verlicht en door de Kerk geleid, moet er zich van bewust zijn voor welk een afgrond Gods liefde hem heeft bewaard en nóg redt, hoezeer de mens, aan zichzelf overgelaten, de slaaf is van de tyran zonde, zoals vooral Sint Paulus het heeft doorvoeld, in Gods licht gezien en in zijn brieven tot uitdrukking gebracht. Het gaat hier niet zozeer over de afzonderlijke zondige daden als wel over die universele macht, die de mens buiten Christus beheerst. De Kerk wil dat wij, om het verlossingsgeheim van Pasen volop te kunnen doorleven, in deze dagen ons de ellende van de onverloste mens bewust worden, opdat wij weten zouden wat wij uit onszelf zijn, los van Christus, — opdat wij ons voor God zouden vernederen en Hem loven om zijn grondeloze barmhartigheid, — opdat wij een diep medelijden zouden gevoelen met de velen die „zonder God en zonder hoop leven in deze wereld” ( Eph. 2, 12 ). „Mogen wij die terecht om onze zonden zijn getuchtigd, barmhartig worden bevrijd om de eer van uw naam” (oratie). In de introitus klaagt de Kerk, en wij met haar, namens de hele mensheid wier smartvolle Moeder zij is van Christus' kruisdood tot zijn wederkomst: „Gesteun des doods omgeeft mij, hellesmarten omringen mij” ( Ps. 17, 5 ). En in de tractus: „Uit de diepten roep ik tot U, o Heer. Heer, verhoor mijn stem. Mogen uw oren luisteren naar het gebed van uw dienaar. Als Gij op de ongerechtigheden acht slaat, Heer, Heer, wie zal bestaan? Maar bij U is erbarming, en om wille van uw wet heb ik U verwacht, o Heer” ( Ps. 129, 1-4 ).

Het besef van onze zondigheid mag ons niet terneerdrukkken. Want wij weten dat „God zijn ellendigen niet vergeet” ( graduale). Maar deze zelfkennis en dit nederig belijden van onze onwaarde reinigt en bevrijdt ons. Het plaatst onze geest in de rechte verhouding tot God, vrij van alle valsheid van eigenwaan. Het geeft Hem de eer die Hem toekomt, de goddelijke glorie waarop Hij naijverig is. Het vervult onze ziel met dank- baarheid en vertrouwen. En met diepe, diepe deernis om de ellende der velen die zijzelf dikwijls slechts ten halve beseffen. Moge de zonde der wereld (onze eigen zonde) ons hart verscheuren met de droefheid die volgens Gods behagen is en die zalig maakt ( Mt. 5, 5 ).

Week van Septuagesima

91. Maandag na Septuagesima

Beschaamd door de kinderen der wereld

„Loopt zó dat gij de prijs behaalt” ( 1 Kor. 9, 24 ; epistel van de Zondag). De Apostel roept hier voor ons het beeld op van de renners in het stadion, van die uiterste inspanning en concentratie van alle krachten, ook aan onze tijden welbekend, om die éne fractie van en seconde, die halve lengte die het record breekt en de prijs behaalt, — en hij herinnert ons tevens aan de harde onthouding en de strakke zelftucht van de training die aan de kortstondige glorie, „de krans die verwelkt”, voorafgaan. Hoogste inspanning en grote offervaardigheid ter bereiking van een tijdelijk doel, dat is inderdaad het beeld dat menig ongelovig mens ons biedt, tot onze diepe beschaming. Want naast het voorbeeld aan de sport ontleend dat Paulus geeft en dat ook nu nog geldt, zouden wij talrijke andere bewijzen van eenzelfde gezindheid kunnen plaatsen uit het jongste verleden en uit onze eigen ervaring. Welk een heldenmoed, maar ook welk een noeste vlijt en welk een taaie volharding heeft de oorlog niet te aanschouwen gegeven! Hoevelen ook hebben zich werkelijk „ingezet”, hun tijd en hun krachten, hun gemak en hun veiligheid geofferd voor politieke idealen die wellicht de onze niet zijn, maar waaraan velen toch in eerlijke overtuiging zichzelf hebben gewijd. Ons wacht de „onvergankelijke krans”, het „zijn met Christus” ( Phil. 1, 23 ) en reeds op aarde staat ons als onschatbaar ideaal een leven voor ogen van vereniging met God, in dienst van Jesus en de zielen. Er is geen aardse waarde die de vergelijking daarmee kan doorstaan. „Wat baat het de mens, zo hij de gehele wereld wint doch zijn leven verliest?” Het rijk Gods blijft de kostbare parel waarvoor men alles met vreugde prijsgeeft. — En toch, hoe lauw zijn wij, hoe verdeeld is ons streven, hoe weinig volhardend in ons pogen, hoe weinig consequent in ons handelen! De man van de wetenschap die zijn nachtrust opoffert voor medische onderzoekingen tot heil van het menselijk lichaam, de kunstenaar die in de kille armoe van een zolderkamertje fanatiek zijn schoonheidsideaal najaagt, de politiek bezetene die comfort en gezin en alles prijsgeeft voor wat hij beschouwt als het paradijs der mensheid, zij allen maken ons diep beschaamd. Want wij weten dat ons ideaal het ware is en onvergankelijk. Wij geloven dat al het lijden van deze tijd niet kan opwegen tegen de toekomstige glorie. Toch wordt ons leven niet waarlijk beheerst door dit geloof en moeten wij altijd opnieuw ons denken en willen terugbrengen tot datgene wat ons geen rust mocht laten. „Zoekt eerst het Rijk Gods en zijn gerechtigheid” …

„Loopt zo dat gij de prijs behaalt.” De heiligen hebben dit woord begrepen en in praktijk gebracht. Zij hebben weggeworpen wat hun snelle loop zou belemmeren. Zij hebben slechts gedacht aan wat vóór hen lag. „Ik vergeet wat achter mij ligt. Ik reikhals naar wat vóór mij ligt. Het doel jaag ik na, om de prijs te behalen van Gods hemelse roeping in Christus Jesus” ( Phil. 3, 13, 14 ).

Heer, wat wij najagen is gave van uw genade en tegelijk vrucht van onze inspanning. „Laat uw aanschijn lichten over uw dienaar” ( Ps. 30, 17 ; communio), want van U alleen komt alle heil, — maar laat tevens mijn wil beantwoorden aan uw hemelse roeping, laat mij onvermoeid rennen in uw dienst om de onvergankelijke krans te verwerven, het kostbare diadeem van de vereniging mijner ziel met U, in dit leven en hiernamaals.

92. Dinsdag na Septuagesima

Het licht van Gods aanschijn

„Laat uw aanschijn lichten over uw dienaar en red mij in uw barmhartigheid. Heer, laat mij niet te schande worden, want ik roep tot U” ( Ps. 30, 17. 18 ; communio van de Zondag).

De Kerk legt ons bij de heilige communie wederom een gebed op de lippen ouder dan het christendom, enkele verzen van een oude psalmdichter. Welk een schat van diepe en eenvoudige gebeden bevat het psalter, door Gods Geest ingegeven en geheiligd door de liturgie en het vroom gebruik van zoveel christen-generaties! In de communiezang van deze Zondag biedt de mens in ellende en nood, de mens die zich zijn zonde bewust is, maar die bidt en weet dat God zijn heil is. Het zondebesef maakt pas de juiste houding van de ziel mogelijk ten overstaan van God „die de goddeloze rechtvaardigt” ( Rom. 4, 5 ). En het gebed herstelt het contact met God, breekt de mens open naar de kant van God en verlost hem van een geestelijk isolement waaruit geen schepsel hem vermag te bevrijden. Zo is deze psalmzang in volmaakte overeenstemming met de geest van de voorvasten.

1. „Laat uw aanschijn lichten over uw dienaar.” „De Heer is mijn licht en mijn heil, wie zou ik vrezen?” ( Ps. 26, 1 ). Het aanschijn Gods staat gekeerd over elke mens, — en elke mens draagt in zich de afgrond van het niet en de zonde, maar ook de afgrond van het godsverlangen die roept om vervulling door de grondeloze liefde ( „Daarom moeten wij heel ons leven grondvesten op een grondeloze Afgrond, dan kunnen wij eeuwig in liefde zinken en aan ons zelf ontzinken in de grondeloze Diepte” ( Ruusbroec). In het gebed dragen wij ons hart, het ellendige en onrustige, voor Gods aanschijn, en wij smeken dat Hij zijn licht laat stralen over ons, zijn gunst, zijn liefde, zijn heil.

2. „Heer, laat mij niet te schande worden.” Wij worden alleen dan te schande, als wij in hoogmoed op onszelf vertrouwen of in kleinmoedig- heid alle vertrouwen hebben verloren. „God weerstaat de hoogmoedigen, maar de nederigen schenkt Hij zijn genade” ( 1 Petr. 5, 5 ). „Wij op Hem vertrouwt zal niet beschaamd worden” ( Rom. 9, 33 ). „Alwie de naam des Heren aanroept zal behouden blijven” ( Rom. 10, 13 ). Het afleggen van alle zelfvertrouwen in het bovennatuurlijke is ontzettend veel moeilijker dan wij denken. Vooreerst omdat wij er de volstrekte noodzakelijkheid niet voldoende van inzien. Het bovennatuurlijke is het domein van God en van Hem alleen, het is zijn eigenlijke rijk. Alle eigenwaan, dat is dus de geringste gedachte die zin zich bevat dat wij daar iets kunnen presteren onafhankelijk van Hem, is niet alleen belachelijk van miskenning der realiteit, maar is ook een aanslag op die goddelijke eer die Hij zich nimmer roven laat. En omdat wij van die noodzaak niet diep overtuigd zijn, komen wij niet tot de grote zelfverloochening die in het volstrekte vertrouwen op God is gelegen. Want die twee beantwoorden precies aan elkaar. Ik kan slechts op God vertrouwen in de mate dat ik zelfverheffing, eigenwaan en zelfvertrouwen (in het bovennatuurlijke) afleg. En dit laatste vereist geestelijke zelfverloochening, een ontbloting van de geest, die grotere offers met zich brengt dan menige lichamelijke versterving. Of is het niet een „negeren van zichzelf” (zoals Jesus het letterlijk aan zijn leerlingen oplegt), wanneer men in de geestelijke strijd altijd opnieuw zijn eigen krachten voor Gods oog „verloochent” en ontkent om alleen naar Hem uit te zien? Of is het geen eren van God alles van Hem te verwachten, terwijl wij onze eigen zwakheid dagelijks ervaren?

Bidden wij nederig om die nederigheid en om dat vertrouwen, het zuiver bovennatuurlijke Godsvertrouwen dat het beslissende keerpunt is van het geestelijke leven.

93. Woensdag na Septuagesima

Waarschuwing voor de christenen

In overeenstemming met het ernstig karakter van de voorvasten bevat het epistel van de Zondag een dringende waarschuwing van Sint Paulus aan het adres van alle christenen, dat zij niet in vals vertrouwen op hun hoge geestelijke voorrechten zich verzekerd wanen van het eeuwige heil ( 1 Kor. 10, 1-5 ).

1. De Apostel verwijst ons naar de geschiedenis der Israëlieten in de woestijn die, ondanks de wonderbare bevrijding uit Egypte en de spijziging met manna en water, om hun boze wil door God werden verworpen en omkwamen in de wildernis: „In de meeste van hen vond Hij geen behagen” . Niemand heeft het Beloofde Land betreden dan de enkelen die het woord des Heren hadden geloofd en daarnaar hadden geleefd. Zo zijn ook de grootste voorrechten van de katholiek als de sacramenten van doopsel en eucharistie (waarvan die wonderen eertijds een voorafbeelding waren) geen waarborg van het heil, als hij zich niet tevens inspant om volgens Gods wil te leven en de „onvergankelijke kroon te verwerven”. Onwillekeurig denken wij ook aan de geduchte woorden van de Heer zelf in de Bergrede: „Velen zullen Mij zeggen op die dag (van het oordeel): „Heer, Heer, hebben wij niet in uw naam geprofeteerd en in uw naam demonen uitgedreven en in uw naam wonderen verricht?” Dan zal Ik hun belijden: „Nooit heb Ik u gekend. Gaat weg van Mij, werkers der ongerechtigheid”” ( Mt. 7, 22. 23 ).

Wij moeten bedenken dat de genaden die God ons in de Kerk om niet schenkt, ons niet worden gegeven voor niets. „Wij vermanen u Gods genade niet vruchteloos te ontvangen” ( 2 Kor. 6, 1 ). De Heer verwacht vruchten van zijn wijngaard en winst van zijn talenten. Hij wil dat de veelvuldige communie ons niet enkel zoetheid van devotie bewerkt, maar ook een grotere gelijkvormigheid met de lijdende Christus. De eucharistie heeft deze zalige uitwerking uit eigen kracht, wanneer er van onze zijde geen beletselen worden gesteld. Wordt derhalve onze naastenliefde in de praktijk van het leven niet groter, dan kunnen wij concluderen dat deze gift van Gods liefde aan ons slecht is besteed. Hij verlangt dat de onschatbare gave van de Geest, die aan elke gelovige wordt geschonken, door ons geloof, door onze innerlijke aandacht en volgzaamheid vruchtbaar wordt in werken van liefde en verkondiging van het woord. Beantwoordt de realiteit van ons leven aan dit verlangen? Komt het steeds meer onder de invloed te staan van de inwendige leiding en de sterke bezieling van de goddelijke Geest?

2. Zo biedt zelfs de charismatische verbondenheid met Christus ons geen garantie ter zaligheid. Hoeveel te minder dan het uiterlijk behoren tot de Kerk alleen of het dragen van toog en habijt op zich genomen! Zelfs een leven dat door Gods liefdevolle voorzienigheid (en daardoor alleen) van grote zonden bevrijd is, mag ons niet in waakzaamheid doen verslappen. Want „wie meent te staan zie toe dat hij niet valle” ( 1 Kor. 10, 12 ). De bekering des harten, het „doen van de wil des Vaders” , het „zich van alles onthouden”, het „kastijden van het lichaam” om het hemelrijk, om het ene noodzakelijke, dat is het wat God van ons eist. En bedenk ten slotte dat hoe meer genaden wij hebben ontvangen, des te strenger ons oordeel zal zijn. Dit geldt voor allen. En het geldt heel bijzonder voor de godgewijde zielen, voor priesters en kloosterlingen. „Van ieder aan wie veel werd geschonken, zal veel worden teruggevraagd. En van hem, wie veel werd toevertrouwd, zal des te meer worden geëist” ( Lk. 12, 48 ).

94. Donderdag na Septuagesima

Arbeiden in deemoed

Het evangelie van de Zondag ( Mt. 20, 1-16 ), de gelijkenis van de werklieden in de wijngaard, wil ons niet enkel aansporen tot werk in 's Heren dienst. Het wil ons vooral leren dat in het geestelijke leven, dat is, in het leven alles onderge- schikt is aan Gods roeping en zegen en dat Hij volstrekt vrij blijft in het schenken van zijn genade. „Het hangt niet daarvan af of iemand wil dan wel of iemand rent, maar van God die zich ontfermt” ( Rom. 9, 16 ). Dat wil zeggen: God roept de mens tot heil, en zonder dit goddelijk initiatief, dat aan al ons willen voorafgaat en dat alle goed willen in ons opwekt, is er geen heil mogelijk. zoals die huisheer telkens opnieuw naar de markt ging om de lanterfanters in dienst te nemen. Zonder dat kwamen zij de wijngaard niet eens binnen. En het betekent nog iets anders: ook nadat de arbeiders eenmaal door Gods erbarmen in zijn dienst geroepen zijn, heerst er zo iets als goddelijke willekeur. De menselijke rekenkunde faalt. De meester laat alleen het overeengekomen loon uitbetalen, maar sommigen geeft hij het erg lichtvaardig, vinden wij. De geroepenen van het elfde uur ontvangen eenzelfde loon als de werkers die de last en de hitte van de dag hadden gedragen. En deze laatsten moesten het verwijt aanhoren: „Is uw oog boos omdat ik goed ben?”

Wij houden van quantitatief denken: ik heb zoveel jaren God trouw gediend, zoveel jaren mij onthouden van grote zonden, zoveel aalmoezen gegeven (heb ik dat?)… Dat staat van mijn hemelse bankrekening moet wel uitstekend zijn. Maar God houdt ervan dit soort koopmansoverwegingen te verstoren. Een mens, die zijn leven lang onbekommerd van het aardse heeft geprofiteerd, wordt door de genade getroffen. Hij bekeert zich ter elfder ure, maar hij bekeert zich waarachtig. En wie zal zeggen of zijn hemelse glorie door zulk een kwaliteit van liefde ingeleid, niet die van veel brave burgers in heerlijkheid zal overtreffen?

Er is niets wat God in zijn vromen meer verafschuwt dan de geestelijke hoogmoed die zich bij voorkeur uit in verachting voor de zondaar. Het is de hatelijke houding die vereeuwigd is in de oudere broer van de Verloren Zoon en die in laatste consequentie voert tot het gebed van de Farizeeër: „Heer, ik dank u dat ik niet ben als de anderen.” Wij mogen het scherpe woord niet vergeten dat Jesus sprak tot de officiële vromen van zijn tijd: „Voorwaar, Ik zeg u: „De tollenaars en de zondaressen zullen eerder het Rijk Gods binnengaan dan gij”” ( Mt. 21, 31 ). De engelen beleven hun grootste vreugde aan de éne zondaar, die zich bekeert en de goede moordenaar mocht de zekerheid ontvangen van het paradijs op korte termijn.

2. Ook als wij de gehele dag in de wijngaard hebben gezwoegd, moeten wij naar waarheid erkennen: „Wij zijn onnutte knechten. Wij hebben alleen maar gedaan wat wij moesten doen” ( Lk. 17, 10 ). De genade van God vraagt van ons inspanning en gevoel voor verantwoordelijkheid, zoals Sint Paulus ons leerde in het epistel. Maar tegelijkertijd mag nooit het bewustzijn verslappen dat Gods gaven genaden zijn. Er bestaat een zekere spanning tussen deze twee houdingen der ziel, tussen activiteit en besef van afhankelijkheid. Maar beide zijn noodzakelijk voor een waarachtig leven in het kindschap Gods. En beide moeten steeds toenemen, wil er sprake zijn van vooruitgang. En dus zal ook de spanning heviger worden. Maar zij wordt opgelost in een leven van vereniging met God waardoor het bewustzijn van Gods liefdevol werken in de ziel als vanzelf leidt tot een volkomen overgave aan het werken voor Hem.

Heer, bewaar ons voor elke vorm van geestelijke hoogmoed. Geef ons dat wij altijd blijven hongeren en dorsten naar de gerechtigheid die uw gave is, niet het product van onze prestaties, — en dat wij zonder beperking vertrouwen op uw mateloze liefde.

95. Vrijdag na Septuagesima

Het Hart van Jesus

De devotie tot het heilig Hart des Heren wordt somtijds beschouwd en beoefend als een zaak van religieuze vertedering. Hier wreekt zich het gemis aan theologische diepgang en men verengt dan de godsdienst tot een uiting van gevoel in de beperkte zin van het woord. Wanneer de heilige Kerk ons in de latere tijden het Hart van Jesus voorhoudt als symbool ook van zijn menselijke liefde en als een aansporing tot innigheid en hartelijkheid van de wederliefde, dan laat zij toch niet na op de objectieve en verlossende werkelijkheid te wijzen die dit dierbaar zinnebeeld voor ons beduidt, los van elke gevoelsinslag. „Uit het doorboorde Hart wordt de Kerk, Christus' Bruid, geboren. Dáár werd, Gods volk ten heil, de deur der ark geopend. Dáár vloeit met zevenvoudige stroom immer vlietende genade waar wij onze besmeurde klederen wassen mogen in het bloed van het Lam.” (hymne van de vespers op het feest van het heilig Hart). Jesus' gemartelde en verheerlijkte mensheid werd voor ons eerste en laatste, de enige en mateloze bron der genade, dat is: de bron van het eeuwige leven. Zij werd dat door de schande van het kruis en door de glorie der verheerlijking. En deze edelmoedige bronaar stuwt haar wateren door de Kerk, door het mystieke Lichaam de Heren, van zijn geest en kracht vervuld. Devotie tot het heilig Hart van Jesus betekent aldus, wel verstaan, ook devotie tot de Kerk, zijn Bruid.

2. In de oudste tijden der christenheid werd Jesus' Hart niet op dezelfde wijze vereerd als thans, maar de realiteit der verlossing, door dat Hart bewerkt en verzinnebeeld, leefde sterker in het bewustzijn der gelovigen. Wij kunnen nog immer van hen leren. Allen, zij spraken om hun religieuze gedachten uit te drukken een gedeeltelijk andere taal dan wij. Wij moeten daarom somtijds de taal van het Nieuwe Testament enigszins overzetten om ze voor de gemiddelde mens van tegenwoordig helemaal doorzichtig te maken (Wellicht zou het omgekeerde om vele redenen beter zijn: dat wij méér trachtten onszelf uit te drukken in de taal van de Bijbel).

In het epistel van de Zondag sprak Sint Paulus over de wonderen die de Israëlieten in de woestijn hebben gered. Eén daarvan was het door God gegeven water dat hen vrijwaarde voor de verschrikkingen van de dorst en de dood. Moses sloeg op een rots en er vloeide water uit. „ Christus ” , zegt de Apostel, „ was die Rots ” ( 1 Kor. 10, 4 ). Hij is de geestelijke Rots, waaruit de christenen het water des levens toevloeit en Hij, de Logos, was het ook die de Israëlieten eertijds redde van de dood: het water in de wildernis was maar een zinnebeeld van de eigenlijke zegen der messiaanse tijden.

En wij denken dan aan Jesus' woord: „Als iemand dorst heeft, hij kome tot Mij en wie in Mij gelooft, dat hij drinke! Zoals de Schrift het zeide: „Stromen van leven water zullen uit zijn Lichaam vloeien”” ( Joh. 7, 37-38 )  1) Toen de Heer aan het kruis hing, werd zijn zijde doorboord en „aanstonds stroomde er water en bloed uit. En die het gezien heeft, getuigt ervan en zijn getuigenis is waar. En de Schrift zegt: „Zij zullen opzien naar Hem die zij doorstoken hebben”” ( Joh. 19, 34-37 ).

3. Het geslachtofferde Lam is de bron van het heil die onze geluksdorst stilt en ons oneindig méér geeft dan wij „denken over verlangen kunnen” en aldus, in de tijd van het aardse leven, voor ons kruis en zaligheid tevens is. Zij lijden heeft voor ons de Geest verdiend en de verheerlijkte Heiland schenkt Hem aan de christenen. Uit de geopende zijde en het doorboorde Hart vloeit waarlijk water des levens en verlossend bloed.

In het offer der mis komt het gekruisigde en verheerlijkte Lam op onze altaren en in het offermaal mogen wij onze dorst lessen aan die geestelijke Rots.

96. Zaterdag na Septuagesima

De suprematie van het goddelijke

In de laatste eeuwen is de mens meer en meer het middelpunt geworden van het wereldbeeld. De vele ontdekkingen en scheppingen van wetenschap en kunst, van techniek en economie en zielkunde hebben vanaf het einde der middeleeuwen sterk de aandacht gevestigd op de mens en zijn prestaties. Dit behoeft in genen dele te betekenen, dat God hierdoor uit de geest des mensen wordt verdrongen. Op zichzelf beschouwd is deze geweldige vooruitgang van ons technisch kunnen en deze diepere peiling van ons menselijk zijn geheel gelegen in de lijn van de taak, die God de mens bij de schepping heeft opgelegd: „Beheerst de aarde en onderwerpt haar.” Wel kan door een misbruik der menselijke vrijheid deze vooruitgang worden benut om het uitzicht op de bovenaardse waarden af te sluiten. En in feite is dit geschied in het materialisme, dat het denken en het geweten van vele millioenen beheerst. Bovendien eist de zoveel grotere natuurbeheersing, die met vele primitieve voorstellingen afrekent en zo ook onrechtstreeks de godsopvatting beïnvloedt, een gedeeltelijk nieuwe oriëntatie van het religieuze denken en voelen. Meer dan ooit zijn daarom godsdienstige mensen van node, wier religie zuiver is en op het wezen der dingen betrokken.

Het einde van de enkel op de mens gerichte wereldbeschouwing is dat de menselijke waardigheid en persoonlijkheid zelf in bittere nood verkeren. De mens is niet veilig zonder God. Want hij is niet zichzelf tot norm en wet doch geheel van Hem afhankelijk en naar zijn wezen op Hem gericht. Hij kan niet zonder gevoelige schade op zichzelf en voor zichzelf willen bestaan.

2. Het is een miskenning van het menselijke wezen zelf, wanneer men in het leven aan God niet de eerste plaats inruimt. Alleen de godsdienst kan het deerlijk verbroken evenwicht herstellen. De religie geeft God wat Hem toekomt, dat is alles, hetzij rechtstreeks in eredienst en gebed en de beoefening der goddelijke deugden, hetzij middellijk door rechtvaardigheid, barmhartigheid en het recht gebruik der natuurlijke waarden. Meer dan ooit heeft de wereld behoefte aan homines religiosi, aan mensen bij wie de godsdienst niet enkel is een domein, al is het ook 't voornaamste, naast andere levensgebieden (zoals het godsdienstig hoekje in de krant), maar bij wie de levende verhouding tot God al het andere doortrekt en doordesemt en verheft. Mensen die naar Jesus' voorbeeld beheerst worden door de passie voor het Koninkrijk Gods (want dat is de evangelische en betere naam voor de suprematie van het goddelijke). Mensen die bij ons de herinnering wakker roepen aan Jesus' woord: „Vuur ben Ik komen werpen op aarde en hoe begeer Ik dat het alreeds ontstoken ware!” ( Lk. 12, 49 ) — die „het licht der wereld” zijn en door heilige eenzijdigheid herstellen wat de blinde passie en de duisternis van een om zich heen grijpend heidendom hebben geschonden.

3. Het blijft de plicht van alle godgewijde zielen en van alle christenen die zich hun hemelse roeping bewust zijn, tenminste in hun eigen leven aan God de volstrekte suprematie toe te kennen. Wij mogen nooit moede worden in onszelf het besef te verdiepen dat God alleen is in de absolute zin van het woord en dat al het andere slechts bestaat door Hem en voor Hem. De redeloze schepping vervult vanzelf en onbewust haar objectieve plicht: God te loven door te zijn zoals zij is. Maar de mens die het beeld Gods is, moet bovendien door rede en wil zich zijn betrekkingen tot God bewust worden en ze ten volle erkennen. Daarvan is zijn geluk afhankelijk en de eer Gods; de goddelijke glorie, in zichzelf onaantastbaar, wordt er door „vermeerderd” als door een glans die de schepping doet stralen in de heerlijkheid van zijn wezen. Hoe kan de mens, door de zonde gewond en als verloren in de verwarrende veelheid van een wereld die zich van God afwendt, zich herstellen tot dit zuivere beeld Gods, tenzij hij altijd opnieuw tracht zijn geest te vervullen van eerbied, van aanbidding en lof, van fiere onderwerping en liefde? Door de verlossing van Jesus Christus werd ons genadig de mogelijkheid geschonken van deze terugkeer tot de Vader, door Hem.

Zondag Sexagesima

97. Zondag Sexagesima

Wat Gods genaden vruchteloos maakt

De gelijkenis van het evangelie ( Lk. 8, 4-15 ) bevat, mede door de uitleg die Jesus zelf er aan wilde toevoegen, kostbare lessen. Het zaad dat wordt uitgestrooid is deugdelijk, maar de bodem is ongelijk van waarde, zeer verschillend in vermogen om hem op te nemen en vrucht te dragen. Het is wederom het Palestijnse land met zijn dikwijls steenachtige grond, langs heuvels en glooiingen waar bergpaden doorheen lopen. Het zaad is goed maar het is niet onverschillig waar het valt. Het zaad is Gods woord en genade. Want zijn woord is genade. Wij overwegen heden welke beletselen de groei en rijping van het zaad verhinderen. De beschouwing van Jesus' eigen woorden geeft ons een antwoord op de vraag die ons menigmaal pijnigt: waarom bespeuren wij zo weinig van de werking der genade? Waarom lijdt het Rijk Gods geweld, niet alleen in de wereld maar ook bij de geroepenen zelf?

1. „Het zaad langs de weg zijn zij die het woord wel horen, maar dan komt de duivel en neemt het weg uit hun hart, opdat zij niet zouden geloven en worden gered.” Dit zijn de zorgelozen en oppervlakkigen met wie de onzichtbare vijand van alle goeds gemakkelijk spel heeft. Zij laten zich hun kostbaarste schat, Gods woord en genade; zonder strijd ontstelen door de duivel (in wiens werkzaamheid en invloed zij overigens niet echt geloven). Mensen wier geloof „dood en werkeloos” is ( Jak. 2, 20 ), die horen en vergeten, — achtelozen die langs de kostelijke parel lopen zonder hem zelfs te zien, zonder ook maar één ogenblik te beseffen welke waarden op het spel staan.

2. „Het zaad op de rots zijn zij die het woord met vreugde aanvaarden, zodra zij het horen, maar die geen wortel hebben geschoten. Een tijd lang geloven zij wel, maar ten tijde der beproeving vallen zij af.” Tot dezen behoren vele enthousiasten en goedwillenden die gemakkelijk en graag aanvaarden. Maar zij hebben geen wortel. Het zit hun niet diep. Het zaad is niet gezonken tot de bodem van hun ziel. De kern werd nooit gepakt; zij hebben zich nooit echt gegeven. Maar eerst in het uur der grote beproeving blijkt dit (ook voor henzelf). Het zijn de halfslachtigen, die het wel goed menen, zoals men dat noemt, maar die ontrouw worden als God offers gaat vragen. Juist wanneer het er op aankomt, „vallen zij af”. Het zijn niet de ware vrienden van de Heer ( „Hoe weinig hebt Gij er, Heer, maar Gij maakt het er ook naar,” zei Teresia van Avila eens).

3. „Het zaad dat tussen de doornen valt, zijn zij die wel hebben geluisterd, maar die gaandeweg door de zorgen, de rijkdom en de genoegens van het leven zich laten verstikken en nooit tot rijpheid komen.” Dezen geloven en willen wel en handelen ook, maar „gaandeweg” wordt hun hart in beslag genomen door de aardse dingen. Dit is een proces van geleidelijke verstikking, van zachtjes doodknijpen. Het gebeurt niet eens zoals de afval ten tijde van de grote beproeving (al wordt die er door voorbereid), maar het is de niet minder krachtdadige uitwerking van een jarenlange verwaarlozing der genade. Tijdelijke dingen, winstbejag, genotzucht, heerszucht spinnen zachtjes aan de geestelijke kern in en bedekken ze en doen haar verschrompelen. Hoevelen herinneren zich niet met bitter heimwee de tijd van hun jeugdidealen en bezien met spijt de armzalige rest die zij ervan in hun handen hebben overgehouden: het verstikte zaad.

Niet alleen zondige daden in de strikte zin van het woord. Zelfs „zorgen” kunnen een beletsel zijn. Hoe zelden wordt de rijpheid, de „volle wasdom van Christus' mannenmaat” ( Eph. 4, 13 ) bereikt!

Week van Sexagesima

98. Maandag na Sexagesima

Het onophoudelijke gebed

„Bidt zonder ophouden” ( 1 Thess. 5, 17 ). Vele vrome christenen vragen zich af hoe het mogelijk is deze vermaning van de Apostel op te volgen. Zij klagen er over, dat zij bij alle goede wil niet in staat zijn de vele kortere gebeden door de dag, zoals die voor en na het eten, met de nodige aandacht te verrichten. Zij moeten evenwel bedenken, dat alleen hij die zich gewoon heeft gemaakt innig met God te verkeren, daarin zal slagen. Zij moeten bovendien bedenken, dat het gebedsleven — evenals het gehele geestelijke leven, evenals elk leven — iets is dat langzaam groeit. Wij mogen ook daarop de woorden van het evangelie van de Zondag toepassen: het Rijk Gods is als een zaad en de vrucht wordt alleen voortgebracht in patientia , alleen met veel volharding en geduld ( Lk. 8, 15 ).

1. Het gebedsleven heeft met het groeiende zaad vele punten van overeenkomst. Vooreerst is er dit proces van geleidelijkheid. Het zaad leeft een verborgen leven, het ontkiemt bijna onmerkbaar en als het gewas schuchter boven de bodem verschijnt, dan nog is er een hele periode van groei nodig vóór de volle wasdom is bereikt. Zo moet ook hij die zich het schone ideaal van een waar gebedsleven, van een leven van vereniging met God, heeft voorgesteld, zich voorbereiden op een langzaam en gestadig rijpingsproces. Wij moeten het volmaakte willen, maar wie begint, kan niet in eens het volmaakte verwerkelijken. Zou hij dat proberen, dan zal hij zeker niet slagen en gevaar lopen ontmoedigd te worden: strevend naar datgene wat nu nog boven zijn krachten ligt, zal hij ook datgene nalaten waartoe hij wèl in staat is. Hieruit volgt dat de beginneling zich allereerst moet toeleggen op de noodzakelijke en gewone gebedswijzen en daarin nederig volharden, vurig biddend om méér licht en méér kracht.

2. Een andere overeenkomst met het zaad is hierin gelegen dat de wasdom alleen komt van God. De mens moet het zijne doen, hij moet „planten en besproeien” ( 1 Kor. 3, 7 ), — en deze arbeid is onontbeerlijke voorwaarde. Zo moeten wij trouw onze gebedsoefeningen verrichten, geen minachting hebben voor de door de Kerk goedgekeurde praktijken , ons gestadig oefenen in ingetogenheid en goede geestelijke lectuur zoeken. Maar de zegen komt van boven. De Heilige Geest is het, de inwendige Meester en de zoete Gast der ziel, die ons het zuivere gebed moet leren. Hij zal „voor ons ten beste spreken met zijn onuitsprekelijke verzuchtingen” ( Rom. 8, 26 ), zo wij slechts volharden en op Hem vertrouwen.

3. Ten slotte gelijkt ons gebedsleven ook hierin op het kiemende zaad dat de zaadkorrel slechts door een proces van bederf, van schijnbare dood tot groei en wasdom komt. Wil ons gebed werkelijk een zuiver, een geestelijk gebed worden, dan zullen wij zonder twijfel perioden doormaken van dorheid en duisternis, waarin het zal lijken of ons alle gebed onmogelijk is geworden en of wij alles hebben verloren wat ons vroeger verheugde. „Indien de graankorrel op de aarde valt en sterft, brengt hij rijke vrucht voort” ( Joh. 12, 24 ). Dit woord geldt ook hier. Slechts wie zijn leven verliest, zal het winnen. Wij moeten de moed bezitten en de edelmoedigheid om onze goddelijke Minnaar in het gebed trouw te blijven, ook dan als Hij ons schijnt te verlaten en deze schijn wrede werkelijkheid lijkt. In deze schijnbare dood van wat ons dierbaar is wordt ons werkelijke leven geboren.

99. Dinsdag na Sexagesima

Standvastigheid onder het kruis

„Richt mijn voetstappen op uw wegen opdat mijn schreden niet wankelen” ( Ps. 16, 5 ; offertorium van de Zondag).

1. De wegen des Heren zijn niet onze wegen. „De Heer kent de gedachten der mensen: dat ze ijdelheid zijn” ( Ps. 93, 11 ). God schonk de mens het verstand, opdat hij met wijsheid en inzicht zijn wegen zou bepalen. Het is onze plicht de deugd van voorzichtigheid te beoefenen, ons te spiegelen aan het voorbeeld van anderen, door ervaring te leren, door schade en schande wijs te worden. In de openbaring en de leer van de Kerk gaf God ons de wetten van zijn liefde. In de wijsheid der eeuwen vinden wij een veilige gids. En toch, daarnaast en daarboven leidt de Heer elke mens langs zijn wegen, langs de wegen van zijn voorzienigheid, „die met macht reikt tot aan de uiteinden der wereld en alles beschikt met zachtheid” ( Wijsh. 8, 1 ). Gods weg in elk mensenleven… Hij benut onze fouten en de afval van onze zwakheden. Hij bouwt zijn huis met het puin van onze ellenden en mislukkingen, zo wij slechts in Hem geloven en op Hem vertrouwen willen, zo wij slechts met geduld en volharding ons vasthouden aan zijn vaderhand. Is niet het leven van elke ware christen een kruisweg? Leiden Gods wegen niet alle naar Calvarië, en langs Calvarië, — alléén langs het kruis naar de glorie? De wezenlijke momenten in het christenleven zijn die waarop ons alles dreigt te ontzinken, de ogenblikken dat de natuurlijke mens in ons wanhoopt. Als de Heer voor onze deur staat met het kruis en klopt en smeekt om binnengelaten te worden, — spoedig en van ganser harte. Geef ons, Heer, het geloof in de leiding van uw liefde. „Toon mij uw wegen en maak mij uw paden bekend” ( Ps. 24, 4 ).

2. Somtijds, Heer, zijn onze voeten onzegbaar moe van het gaan op uw wegen. Waarlijk, onze schreden beginnen te wankelen, het kruis drukt ons neder, onze ogen zijn blind en zien geen uitkomst meer. De natuur is aan het eind van haar krachten, de genade wordt niet gevoeld. Diep in ons hart leeft nog het verlangen naar U en de liefde voor uw wil, maar als een vonk onder as en als een druppel water in een woestijn van dorheid, moeheid en duisternis. In zulke ogenblikken zijn de woorden van de oude psalmdichter ons uit het hart gegrepen: „Richt mijn voetstappen op uw wegen, opdat mijn schreden niet wankelen. Neig uw oor en luister naar mijn woorden. Werk wonderen van erbarming, Heer, Gij, Redder van die op U hopen” ( Ps. 16, 5-7 ).

Laat mijn schreden niet wankelen en laat mij niet van U gescheiden worden. Gij kent de eeuwige zwakheid van het mensenhart, Gij die weet „van welk maaksel wij zijn” ( Ps. 102, 14 ). Maar Gij weet ook welke vlam er brandt in dit broze vat, welk vuur Gij er zelf hebt ontstoken en aangewakkerd, — het onblusbare verlangen naar uw liefde dat Gij immer heftiger doet gloeien juist door de dorheid waarin Gij me dompelt. Schenk ons uw wijsheid in te zien, dat door vertrouwen en overgave onze liefde groeit, zonder dat wij het weten en zonder dat wij iets doen. Geef ons de moed om zonder moeheid vol te houden, door geen sleur en door geen desillusie gebroken — ons vastklampend, en zij het dan in dorre duisternis, met geloof, immer met geloof, aan de Liefde die groter is dan ons hart.

100. Woensdag na Sexagesima

De goede aarde

Wij moeten niet alleen weten welke klippen te vermijden zijn ( meditatie 97), het is veel voornamer nog positief de hoedanigheden te' kennen die alleen in staat zijn Gods woord vrucht te doen dragen. Wat is er nodig opdat zijn woord en genade in ons tot volle wasdom geraken? Welke gesteltenissen wil de Heer bij ons vinden? Jesus vat ze samen in het laatste vers van het evangelie van de Zondag ( Lk. 8, 15 ), heel kort, maar al het essentiële ligt er in opgesloten. „Het zaad dat in de goede aarde valt, dat zijn zij die het woord met een goed en edel hart aanhoren, het bewaren en vrucht dragen in volharding.”

1. „Het woord aanhoren met een goed en edel hart.” De bodem moet goed zijn en bereid, het hart gewillig en edel. Dat is het eerste. (En het voornaamste: een christen is geneigd te menen dat als het woord slechts een redelijke kans krijgt, het nooit weer geheel verloren gaat.) Tegenover Gods openbaring en genade, tegenover de inspraken en aansporingen die Hij ieder mens op zovele wijzen geeft, moeten wij staan: nederig, eerbiedig, bereidwillig en dankbaar. Deze zielehouding van ontvankelijkheid tegenover God en zijn gaven is onontbeerlijk, niet alleen om aan te nemen maar zelfs reeds om te kunnen zien. Het geestelijke leven is geen meetkunde. Wie niet zien wil, ziet ook niet. „Indien iemand bereid is Gods wil te volbrengen zal hij vermogen te onderscheiden of mijn leer van God komt of van Mijzelf” ( Joh. 7, 17 ). Het woord en de genade van God zijn gaven die de mens niet dwingen, want Hij wil in vrijheid en liefde gediend zijn. Maar de mens mag ze niet met eigenwijsheid becritiseren noch hoogmoedig afwijzen noch achteloos daaraan voorbijgaan.

2. Na het woord gehoord en opgenomen te hebben moeten wij het als een kostbare schat die wij dragen in de ellende van onze lemen vaten, met ernst en aandacht bewaren, het licht en de genade van God vasthouden als onze onvergankelijke rijkdom en dat geestelijk bezit met zorg cultiveren. Noch de grote beproeving noch de duizenden zorgen mogen het aantasten. Juist daarom spoort de Heer ons onophoudelijk aan ons hart vrij te maken van de vele banden der tijdelijke dingen om het des te vaster te hechten aan het éne noodzakelijke.

„Bewaren” klinkt conservatief, maar is het niet. Het is reeds veel indien gij de eerste ijver van uw priesterjaren of noviciaat, het zalige vuur van de bekering uws harten tot God onverlet en ongerept weet te behouden. Want de genade van God is zo (en ook het leven is zo) dat indien gij werkelijk dit zaad ongeschonden bewaart, er geen stilstand mogelijk is. De beproevingen van het leven alleen al en uw eigen geestelijke ontwikkeling dwingen u ook in bovennatuurlijk opzicht te groeien op straffe van achteruit te gaan.

3. Zo zal het goddelijke zaad in ons wortel schieten, ontkiemen, groeien en vrucht dragen, maar nog alleen in patientia, dat is: door volharding en geduldig verduren beide. Volhouden en uithouden. Noeste arbeid en onversaagd dulden. Rijpheid komt nooit dan door veel kruis en lijden. Als de graankorrel niet sterft, blijft hij alleen. God heeft de tijd en wie Hem trouw blijft, in hem zal het zaad vrucht dragen voor het eeuwige leven, „dertig-, zestig-, ja honderdvoudig” . „Het water dat Ik u geven zal, wordt een bron die opwelt ten eeuwigen leven” ( Joh. 4, 14 ).

101. Donderdag na Sexagesima

Apostolische ijver

Het epistel van de Zondag ( 2 Kor. 11, 19–12, 9 ), het relaas van het zwoegen en lijden, van de zwakheden en de genaden van de Apostel, is met zulk een vurige eerlijkheid en met zo meeslepende welsprekendheid door hem zelf geschreven, dat een heilige is doorgedrongen in de zondagsoratie, dat ongenaakbare heiligdom der Romeinse liturgie: „… geef genadig dat wij in alle tegenspoed gesterkt worden door de bescherming van de Leraar der heidenen” .

1. Dit epistel spreekt voor zichzelf, beter dan alle uitweiding of samenvatting. Laten wij ons op de eerste plaats stichten aan de arbeid en het leiden van Paulus in zware dienst aan zijn Heer, aan de inspanningen en de offers die zijn apostolaat hem kostte. De „slaaf van Jesus Christus” droeg in zijn lichaam de „merktekenen” van zijn Heer ( Gal. 6, 17 ), de sporen van geseling en allerlei mishandelingen. „Het doodslijden van Jesus” sleepte hij altijd mede ( 2 Kor. 4, 10 ), „in zwoegen en gevangenschap, in slagen en doodsgevaren, te land en ter zee, in honger en dorst, in koude en naaktheid” . Van Antiochië tot Rome droeg hij het evangelie en het kruis van de Meester. Hij verkondigde Christus op de Areopaag aan de intellectuele elite van Athene en aan de cipier die hem één nacht bewaken moest in de gevangenis van een provinciestad, aan de wufte Korinthiërs in hun verdorven havenstad en aan de eenvoudige Galaten in het binnenland van Anatolië, aan heidense dames die met het jodendom sympathiseerden en de soldaten van de keizerlijke garde, aan Romeinse gouverneurs en aan de fanatieke rabbi's van Jerusalem en Rome. „Wee mij zo ik het evangelie niet verkondig” ( 1 Kor. 9, 16 ). „Met vreugde zal ik kosten maken en bovendien nog mijzelf geheel uitgeven voor het heil van uw zielen” ( 2 Kor. 12, 15 ). Telkens was het onontgonnen terrein dat hij zocht, want hij beschouwde het zware pionierswerk als zijn taak ( Rom. 15, 20 ). Waren de grondslagen eenmaal gelegd, dan trok hij verder als een geestelijke kruisvaarder, pelgrim voor Christus in een wereld waar hij overal en nergens thuis was.

2. De drijfkracht van deze ontzaglijke inspanning was de liefde voor Degene „die hem bemind had en zich voor hem had overgeleverd” ( Gal. 2, 20 ) en tevens (maar het was dezelfde golfslag) de liefde voor de mensen, een vurige zielenijver. Ook hiervan getuigt het epistel: „… de zorg voor alle kerken. Wie is er zwak zonder dat ik mij zwak gevoel? Wie ondervindt er ergernis en ik gloei niet van toorn?” Het beeld van Jesus, de Heer, de hem verscheen bij Damascus en hem neerwierp in het stof en hem brak door al zijn zekerheden te vernietigen en dan weer oprichtte tot de dienst aan het evangelie, dat beeld, heerlijk, schrikwekkend en aanbiddelijk, heeft hem nooit verlaten. Sindsdien betekende leven voor hem: Christus. En daarom kon zijn aards bestaan niets anders meer zijn dan een verkondigen van die glorie en was sterven voor hem alleen maar zuivere winst, daar eerst de dood hem Christus geheel zou geven ( Phil. 1, 21-23 ). Wat hij in de mensen zocht, rusteloos en onvermoeibaar, langs de duizend wegen die zijn rijkbegaafde ziel ten dienste stonden en die zijn liefde vond, was altijd weer: Christus, opdat het enige en geliefde beeld in hen gestalte zou aannemen en rijpe vorm.

3. Er zijn twee dingen die de zielenijver, deze liefde zonder bezit, noodzakelijk eist: een kracht die bereid is tot de uiterste offers te gaan en een zuiverheid die zichzelf niet zoekt. Als kristal hard en zuiver, en ook zo breekbaar. Een weinig zelfzucht of ijdelheid bederft veel, zo niet alles.

102. Vrijdag na Sexagesima

Een mens in Christus

„Ik ken een mens in Christus die vóór veertien jaar werd weggerukt uit de derde hemel, — in het lichaam ik weet het niet, of buiten het lichaam ik weet het niet, God weet het. En ik weet van die mens, dat hij naar het paradijs werd ontvoerd, — in het lichaam of buiten het lichaam ik weet het niet, God weet het. En hij hoorde onuitsprekelijke woorden die een mens niet zeggen mag. Over zo een wil ik roemen, maar niet over mijzelf, tenzij alleen in mijn zwakheden” ( 2 Kor. 12, 2-5 ; epistel van de Zondag).

1. Is dit enkel een tekst om met bewondering te lezen of kunnen wij daarmee nog iets „doen”? Hebben deze woorden ook ons iets te zeggen of gunnen ze ons alleen maar een blik in een wereld die voor gewone stervelingen immer gesloten blijft? De Apostel spreekt met zekere weerzin over die hoge begenadiging die hem ten deel viel, lang geleden. Maar hij werd er toe gedwongen en wij kunnen zijn tegenstanders in Korinthe erkentelijk zijn dat zij hem tot deze belijdenis hebben gebracht. Zij hadden zijn apostolaat aangevallen en zijn gezag betwist. Om wille van Christus en zijn kudde verdedigt Paulus zich, al stuit hem dat uitvoerige spreken over zichzelf tegen de borst. En welk een apologie! Als het op Joodse voorrechten aankomt, kan hij het tegen iedereen opnemen ( 11, 21. 22 ). Gaat het over apostolische arbeid en lijden,, dan laat hij anderen ver achter zich ( 11, 23-33 ). En al zou hij het liefst zich „beroemen” op zijn zwakheden, — want dat Christus zich glorieus bediende van een zo armzalig werktuig strekt tot verheerlijking Gods — hij wil toch te voren spreken over de mystieke genaden, „de visioenen en openbaringen des Heren” die hem werden geschonken. Ook in dit punt behoeft hij voor niemand onder te doen.

Want hijzelf is „die mens in Christus” over wie hij zelf spreekt als betrof het een ander. Dit is niet alleen bescheidenheid, dit is ook het besef van het contrast dat er bestaat tussen die tijdelijke heerlijkheid en zijn „normale” toestand van zwakheid en leven in het sterfelijk vlees, — het is bovenal het bewustzijn dat de mens die werd begenadigd tot zulk een vereniging met God als hem eertijds ten deel viel, aan de wereld ontrukt is en van God uit neerziet op de schepping en zijn eigen aardse wezen voorzover het tot die schepping behoort. Paulus beschrijft, zoals de meeste mystici, zijn ervaringen meer naar de buitenkant dan naar het innerlijke wezen. Het eigenlijke blijft in letterlijke zin „onuitsprekelijk”: dat mag en kan hij niet weergeven. De grootste leraren der Kerk, zoals Sint Augustinus en Sint Thomas, nemen aan dat hem toen de aanschouwing van het goddelijke wezen zelf werd gegund, — een voorrecht der zaligen. Daarom spreekt hij van de hoogste hemel en het paradijs waarin hij naar de geest werd verplaatst, want het sterfelijke lichaam kan aan zo iets niet langer deel hebben.

2. Deze geestvervoering van Paulus is in de strikte zin van het woord uitzonderlijk te noemen en werd hem ongetwijfeld geschonken met het oog op zijn geheel bijzondere apostolische roeping. Maar zij valt toch niet buiten de lijn van het „gewone” christelijke leven inzover als wij allen zijn geroepen tot de zalige aanschouwing Gods in de hemel en inzover als ons aardse leven daarop een voorbereiding moet zijn. Wij allen zijn mensen in Christus: door onze vereniging met Hem wordt ons nu reeds de mogelijkheid geboden van een kennis Gods in de duisternis van het geloof die vatbaar is voor oneindige verdieping. Het paradijs (dat is: de staat van intimiteit met God) dat wij in Adam verloren, wordt ons wedergegeven in Christus, niet in ééns zin zijn totaliteit, maar als door een geleidelijke herovering, naarmate Christus' geest in ons overheerst en het vlees wordt gekruisigd. En ook onze zwakheid moet alle eer geven aan God maar mag ons niet beletten zulk een heerlijke hoop te koesteren als ons in Christus werd geschonken.

103. Zaterdag na Sexagesima

De kracht in de zwakheid

„Daarom werd mij, opdat ik mij niet te zeer zou verheffen, een doorn in het vlees, een doorn in het vlees gestoken, een engel van satan om mij met vuisten te slaan, opdat ik mij niet zou verheffen. Tot driemaal toe bad ik daarover de Heer, dat hij weg zou gaan. Maar Hij zeide mij: „Mijn genade is u genoeg. Want juist in de zwakheid komt de kracht tot haar recht!” Het liefst zou ik dus op mijn zwakheden roemen opdat de kracht van Christus in mij mag wonen” ( 2 Kor. 12, 7-9 ; epistel van de Zondag).

Dit is het laatste gedeelte van dit rijke epistel. De Apostel is eindelijk daar gekomen waar hij het liefst over spreekt als hij dan toch over zichzelf moet spreken. Want niets gaat hem meer ter harte dan de glorie van God. En die eist de vernietiging van alle roemen op zichzelf, van alle menseneer. Daarom jubelt hij over die zwakheid die geen ruimte voor misverstand overlaat: alleen Gods kracht is het die zo heerlijk werkt in een zo miserabel mens. Het heeft hem veel gekost tot dit hemelse inzicht te komen. Aanvankelijk kon hij in die vernederende en machteloos makende ziekte (want dat is waarschijnlijk de doorn door de engel van satan in zijn vlees gestoken) niets anders zien dan een beletsel voor zijn apostolaat, een lastige hindernis, die het werken voor de Heer in de weg stond. Maar toen heeft de Heer zelf hem de diepe zin van het lijden onthuld. In zulk een lemen vat wordt Gods kracht openbaar en iedereen begrijpt dat het Christus is die daar werkt.

1. Dit is ook in het geestelijk leven de moeilijkste les en misschien wel de noodzakelijkste: te begrijpen dat zwakheid geen beletsel is voor Gods genade maar het tegendeel. God bouwt met puin (en Hij moet wel). Wat menselijkerwijze gesproken onbruikbaar lijkt, wordt gewoonlijk onbruikbaar door eigenwaan. Zelfgerechtigheid en geestelijke trots zijn de eigenlijke obstakels voor de genade. Zwakheid niet, daar de genade haar veronderstelt en daar zwakheid geen basis levert voor de hoogmoed. Haar gevaar is dat zij ontmoedigt. Zij wordt daarom overwonnen (maar niet weggenomen) door nederigheid die zich niet verwondert, die zich nooit verwondert over de eigen ellende, en door vertrouwen dat de goddelijke stroom inschakelt, zonder weerstand. Vertrouwen op Gods genade is het beslissende geheim der heiligheid. Maar het ware vertrouwen op God is onmogelijk zolang niet (in de orde van het heil) alle zelfvertrouwen is gebroken. Dit betekent in gewoon Nederlands dat de mens slechts door een afgrond van ellende kan komen tot de innerlijke vrede die God voor de christen heeft weggelegd, — door de afgrond van geestelijke ontlediging waarvan Johannes van het Kruis spreekt (en alle anderen op hun manier).

2. Wij lijden meestal aan het misverstand dat de heiligen en alle ware vrienden Gods van nature sterke zielen zijn, mensen van een ander slag dan wij. Deze gedachte vloeit voort uit de fundamentele misvatting dat de heiligheid het resultaat zou zijn van menselijke inspanning. Toch heeft Jesus het zo duidelijk en volstrekt gezegd: „Zonder Mij kunt gij niets”. En Hij heeft zo zijn manieren om ons dit te laten voelen op een wijze die alla theoretisch inzicht in de schaduw stelt.

De heiligen zijn heilig geworden met hun zwakheden. Of was Sint Augustinus niet zwak toen hij lange tijd, tegen beter weten en willen in, niet opstond uit de zonde die hem vasthield? Gods vrienden hebben zich geheiligd niet ondanks maar door hun zwakheden, omdat deze hen nederig maakten en hen voerden tot het zuivere godsvertrouwen. Als iets hen onderscheidt van ons, dan is het dit vertrouwen dat aan Gods almachtige liefde geen grenzen stelt. „Ik kan alles in Hem die mij versterkt” ( Phil. 4, 13 ). „Wie overwint, hem geef Ik te eten van de boom des levens die staat in het paradijs van God” ( Openb. 2, 7 ).

Zondag Quinquagesima

104. Zondag Quinquagesima

De koningin

„De liefde vergaat nimmer” ( 1 Kor. 13, 8 ; epistel). De serie van de prachtige epistels die de Zondagen van de voorvasten ons bieden wordt besloten met een van Paulus' beroemdste passages, het „hooglied op de liefde” ( 1 Kor. 13, 1-13 ). Hij spreekt daarover, omdat hij zijn altijd lastige Korinthiërs wil leren naar het werkelijk hoogste te streven en niet naar datgene wat het meest opvalt. Zij leden aan een soort geestelijke sensatiezucht, omdat zij te zeer verlangden naar die bijzondere gaven des Geestes die in de eerste tijden van het christendom rijkelijk door God werden geschonken, zoals de gave der talen, profetie, wondermacht. En onder deze charismen begeerden zij nog bij voorkeur de meest buitengewone zoals de gave van talen of tongen (wij weten niet eens meer wat het precies was). Let liever op het nut van de Kerk, zegt Paulus. Als gij toch naar charismata streeft, richt dan uw verlangen op de werkelijk beste, dat is de voor de gemeenschap nuttigste. Evenwel, ik zal u een weg tonen die alle geestesgaven, ook de voortreffelijkste, in de schaduw stelt. De hoogste genade is de liefde. De charitas. Bij haar vergeleken zinkt alles in het niet, ook de meest sublieme wondermacht en de heldhaftigste prestaties ( v. 1-3 ). Deze liefde die Paulus bezingt is zonder twijfel de liefde tot God. Maar opmerkelijk is dat wanneer hij haar beschrijft ( v. 4-7 ), hij haar beschrijft als naastenliefde. „De liefde is geduldig, zij is goedertieren. Zij is niet afgunstig, niet pronkzuchtig, niet verwaand…” Zozeer is hij er van overtuigd, dat de goddelijke liefde zich moet uiten en uitwerken in de naastenliefde, wil zij echt zijn. Een mens kan zich altijd wijsmaken dat hij God bemint, — maar veel moeilijker dat hij zijn naaste liefheeft. Want God is onzichtbaar, doch de evenmens is een zichtbaar en tastbaar wezen waartegen wij elke dag honderdmaal oplopen. De gelegenheid hem op reële wijze onze liefde te betonen wordt ons talloze malen geboden.

Waarom is de liefde zo voortreffelijk? Paulus geeft één reden uit de vele die gegeven kunnen worden: zij is onvergankelijk ( v. 8-13 ). Zij is het enige wat wij van deze aarde naar de hemel zullen meenemen. Al het andere vergaat, want het is slechts stukwerk, provisorisch. Onze kennis van God en de goddelijke dingen is hier „als in een spiegel en in raadselen”. Zelfs geloof en hoop zullen verdwijnen, wanneer zij eenmaal plaats maken voor de aanschouwing en het bezit van God.

Ook de bovennatuurlijke liefde voor de naaste blijft. Indien wij een mens werkelijk in God be- minnen, is deze liefde onvergankelijk tot in eeuwigheid. Niets gaat verloren van wat in God is gevestigd.

De wijzen, waarop wij onze naaste kunnen liefhebben, zijn vele en menigvuldig. Allereerst toch in en door de dagelijkse omgang. Betrekkelijk zelden wordt daardoor van ons een heldhaftige daad gevraagd, maar de som der talloze kleine daden en offers die het verkeer met de medemens ons oplegt, krijgt het gewicht der heldhaftigheid, indien zij door waarachtige liefde zijn bezield. En meen niet dat de goddelijke charitas van ons alleen maar een passieve of negatieve houding vergt of dat zij ons maakt tot goedmoedige ja-en-amen-knikkers. Paulus zegt van haar in het epistel: „zij is blijde met de waarheid” . Dit betekent dus dat zij geen valsheid duldt. Zij is oprecht en zij zal ook in degene, die zij liefheeft, geen vrede hebben met het kwaad. Alleen, zij wil zo lang mogelijk aan het goede geloven, zij is bereid het kwade te verdragen en het door haar goedheid te overwinnen. Door goedheid en geduld, — de wapens waarmee wij het rijk der liefde uitbreiden. Niet door gelijkhebberij, engheid, eigenwaan of zelfvoldaanheid. „Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde beërven.”

Week van Quinquagesima

105. Maandag na Quinquagesima

De sterke en zoete toekomst

„Zij aten en werden ten volle verzadigd en hun verlangen vervulde de Heer; zij werden niet teleurgesteld” ( communio).

De Kerk last op Zondag Quinquagesima na de communio een gezang in, ontleend aan de beschrijving van Gods wonderen voor zijn uitverkoren volk in Ps. 77 . Het is een voor het communiegezang zeer toepasselijke tekst, die verhaalt, hoe de Heer zijn volk in de woestijn op wonderbare wijze spijzigde met manna en wachtels om hen te sterken voor de moeilijke en lange tocht door de wildernis naar het Beloofde Land. Volle verzadiging schonk Hij hun, méér dan hun stoutste droom, méér dan hun opstandig begeren naar Egypte's vleespotten kon verwachten. Wij willen in deze dagen, nu in vele kerken het sacrament ter aanbidding is uitgesteld, ons bezinnen op de heilige eucharistie als het voedsel onzer zielen.

1. De heilige communie is onze teerkost voor de moeilijke weg door de woestijn van het aardse leven. Zonder deze spijze zouden wij de zware reis niet kunnen maken; onze ziel zou van uitputting verkommeren en omkomen in de wildernis van deze wereld. Zijn de wereld en het leven een woestenij? Wij weten door de openbaring, dat zij door God zijn geschapen. Maar in het licht der eeuwige waarheid weten wij ook, dat de mensheid door de zonde van haar Heer is afgedwaald en dat de wereld wordt beheerst door godvijandige machthebbers ( 1 Kor. 2, 8 ; 1 Joh. 5, 19 ). Dit betekent niet, dat het leven en de aarde boos zouden zijn. God heeft de wereld zo lief gehad, dat Hij zijn enige Zoon heeft overgeleverd aan de dood. Hij wil, dat alle mensen zalig worden. Maar het betekent wel, dat de vorst dezer wereld, al werd hij door Christus' kruisdood onttroond, tot aan de wederkomst des Heren over de ongelovigen zijn macht blijft uitoefenen en dat de wereld de christenen vervolgt. Het is daarom, dat het leven van de christen een beproeving is en zijn reis naar de eeuwigheid aan vele gevaren blootstaat. Een krachtig voedsel gaf Hij ons voor deze pelgrimstocht. Voor ons allen is de sterke spijze de eucharistie bereid door de liefde van onze Zaligmaker, die zijn schapen kent en hen voeden wil en drenken en hun verlenen „leven in overvloed”.

2. De heilige communie is ook een zoete spijs, een teerkost voor de reis naar het vaderland, aroma des hemels geurend voor wie „te proeven weet hoe zoet de Heer is” ( Ps. 33, 9 ). Zij is het onderpand der gelukzalige eeuwigheid. Zo dikwijls wij het lichaam des Heren nuttigen, moeten wij bedenken, dat wij hier geen blijvende woonplaats bezitten. Onder de sluier van zinnebeelden geeft de Heer zichzelf aan hen die nog wandelen in het geloof, mét de belofte van de aanschouwing. Het is dezelfde Heer, die wij in de hemel mogen zien van aanschijn tot aanschijn en die we hier ontvangen onder de nederige gedaanten.

Moge dan, o zoete Jesus, sterke God, die de wereld overwonnen hebt, deze hemelspijs, dit brood der engelen ons bewaren voor alle bederf van de ijdelheid der wereld en van de boze zelfzucht, — en mogen wij door „dit krachtig voedsel en deze felle drank” ( Sint Ambrosius) in het diepst van onze ziel worden opgewekt tot een vurig en standvastig verlangen naar het ononderbroken „zijn bij U”. O Heer, Bron van het eeuwige leven, Bron der levende wateren, zuiver en sterk in ons dit verlangen, wakker het aan tot een felle brand en een gelouterd vuur.

106. Dinsdag na Quinquagesima

Verlichting

Het evangelie van de Zondag ( Lk. 18, 31-43 ), dat begint met de grote voorspelling des Heren over zijn lijden, dood en opstanding, verwijst ons reeds naar het paasfeest: „Zie, wij gaan op naar Jerusalem en alles wat door de profeten over de Mensenzoon is geschreven, zal in vervulling gaan. Want Hij zal aan de heidenen worden overgeleverd en Hij zal worden bespot, mishandeld en bespuwd, en zij zullen Hem geselen en doden. En op de derde dag zal Hij verrijzen …”

Jesus weet wat Hem te wachten staat en Hij doorschouwt de toekomst als door God gewild, want wat de profeten hebben opgetekend is het patroon der eeuwige raadsbesluiten. Hier lezen wij van de hemelse luciditeit van onze Heer. Zij bestaat niet enkel daarin, dat Hij te voren weet wat er gaat gebeuren. Zij is veeleer gelegen in een hemels inzicht, dat Hem die feiten doet zien in het licht van God en waardoor Hij zijn lijden reeds bij voorbaat overwint. Jesus staat aldus boven de gebeurtenissen van de aarde, al staat Hij er anderzijds als de lijdende, zwakke mens, die Hij om onzentwille geworden is, midden in en ondergaat Hij ze. Hij is ook hierin het volmaakte beeld van de christen. Al lijdt de christen niet minder dan een ander en al bezwijkt zijn zwakheid onder het lijden, hij doorziet het als een openbaring van Gods wil, als de aardse keerzijde van een onbegrijpelijke liefde.

2. Maar de apostelen waren nog niet zover. „Zij begrepen er niets van, het was voor hen een raadsel.” Zij wisten natuurlijk heel goed wat Jesus zei. Het was trouwens niet de eerste keer, dat Hij over zijn aanstaande lijden had gesproken. Maar zij begrepen het niet. Zij konden het onmogelijk rijmen met hun ideeën. Zij konden het niet passen in hun denken. Pas later, als deze feiten zich hebben afgespeeld en de Heilige Geest hun is geschonken, zullen zij begrijpen, zullen zij delen in het licht, waarin Jesus nu reeds alles aanschouwde. Nu was hun geloof in de Heer nog erg onvolmaakt.

Wij denken bij termen als versterving en zelfverloochening te veel aan onbeduidende kleinigheden als roken en snoepen en te weinig aan dingen, waar het eigenlijk om gaat. De zelfverloochening, die de Heer van ons vraagt, bestaat allereerst in een opgeven van de menselijke manier van denken, in een deemoedig buigen voor de openbaring, in een kruisiging van de geest. Het geloof is dat kruis, dat ons niet breekt maar opricht. Het geloof laat ons de gebeurtenissen van ons eigen leven zien zoals God ze ziet, zoals zij in werkelijkheid zijn. Als openbaring en verwerkelijking van het goddelijk welbehagen, als datgene wat ons doet delen in het bestaan van de gekruisigde en verheerlijkte Christus.

3. Het is daarom uiterst zinvol, dat het laatste gedeelte van het evangelie ons verhaalt van de genezing van de blinde van Jericho. „Heer, dat ik zien moge”, roepen wij met hem en met de Kerk. Wij bidden, dat wij door het geloof mogen delen in de goddelijke luciditeit van onze Heer. Dat wij geloven mogen in de harmonie en de schoonheid van het goddelijk patroon, waarvan wij in dit leven alleen nog de aardse keerzijde zien en ondergaan. Het geloof transformeert de aardse dingen niet; het lijden blijft smartelijk. Maar het geeft hun een goddelijke zin en het transformeert ons tot de gelijkvormigheid met onze Heer.

Aswoensdag

107. Aswoensdag

Boete

„Als gij u niet bekeert, zult gij allen evenzeer omkomen” ( Lk. 13, 5 ). Als er één ding is waarvoor de wereld het orgaan mist, dan is het wel de zin van boete en inkering. Dit hangt samen met het verlies van het zondebesef en van het rechte begrip der verlossing. De antieke wereld heeft dit nooit in dezelfde mate gekend. Welke ook haar fouten waren, in die oude tijden leefde sterk het bewustzijn van de zonde en van de noodzakelijkheid der uitboeting. De rampen die de mens van tegenwoordig vreest, zijn ziekte, geestesziekte, armoede, sociale onzekerheid, pijn en dood. Voor deze hoopt zij zo lang een zoveel mogelijk gespaard te blijven; dat is de moderne idee der verlossing. Maar de zonde is een onwerkelijk begrip geworden, een woord dat men nog alleen maar in overdrachtelijke zin gebruikt. Voor de christen is de zonde het enige kwaad of minstens het grote kwaad, waarbij vergeleken alle andere hun betekenis verliezen. Doch de moderne heiden weet niet meer, dat al die andere die hij vreest, slechts het lugubere gevolg uitmaken van de zonde, waarachter de satan oprijs als tegenspeler Gods. Hij ziet de zonde niet noch satan, omdat hij, — anders dan de heiden in Christus' tijd — niet meer gelooft in de werkelijkheid Gods.

1. Voor de katholiek staan twee dingen vast. De zonde is het grote kwaad, het enige kwaad dat onherstelbaar kan zijn. Dit is, als men wil, een theoretische waarheid. Maar ook dit andere staat voor hem vast, proefondervindelijke werkelijkheid: alle mensen zijn slaven der zonde door de erfschuld en alle zondigen door persoonlijke fouten. In de zonde vinden allen elkaar. Het is hierom dat boete noodzakelijk is: bekering en boete. Deze vermaning weerklinkt onophoudelijk in heel het Nieuwe Testament, in de mond van de boetgezant, van Jesus zelf en van de apostelen: „Doet boete, want het Godsrijk is nabij”. Keert in uzelf, keert u af van de zonde, bekeert u tot God. Boete is dan niets anders dan de reële consequentie van de ommekeer: het zich ontzeggen ook van geoorloofde genoegens en vreugden om goed te maken wat men misdreef, wat men zich te veel gunde aan aardse vreugden, zondigend tegen de heilige wil Gods. De mens die uit ziel en lichaam bestaat, voelt dat een zuivere innerlijke ommekeer niet voldoende is, dat deze zich moet uiten in „boete”, niet omdat aardse en zinnelijke vreugden in zich verkeerd zouden zijn, maar omdat het schepsel opstond tegen zijn Maker, de schepping misbruikend.

2. De wereld verstaat de goddelijke oproep tot boete slecht. De Kerk verneemt dit woord en geeft het haar kinderen door. Dit is de grote betekenis der jaarlijkse vasten. Het is jammer dat men veelal meent niet meer ouderwets te kunnen vasten en er ook dikwijls niet meer toe in staat is. Nog altijd blijft het waar, wat de prefatie in deze weken zingt: „lichamelijk vasten bedwingt de ondeugden, verheft de geest, kweekt deugd aan en schenkt beloning” . Het is een oerchristelijk gebruik. Nu is het de tijd, „dat de Bruidegom van ons is weggenomen” ( Mt. 9, 15 ) en de leerlingen treurend rondgaan. Vasten is het kenmerk van de status viae, van de periode tussen Jesus' eerste en tweede komst, van de reize der ballingschap. De verzadiging wacht ons in de hemel, waar wij „de nieuwe wijn zullen drinken in het rijk des Vaders” ( Mt. 26, 29 ).

Doe boete voor uw eigen zonden en voor de zonden der wereld die zich niet bekeren wil. Bekeer u met alle kinderen Gods tot de hemelse Vader. Wil lijden en ontberen met de gekruisigde Bruidegom in wiens voetsporen wij nu treden gaan.

Donderdag na Aswoensdag

108. Donderdag na Aswoensdag

Het mateloze vertrouwen

„Werp uw zorg op de Heer en Hij zal u voeden” ( Ps. 54, 23 ; introitus en graduale). Dit is de hoofdgedachte van vandaag: wederom het vertrouwen. Tweemaal laat de Kerk heden deze schone tekst zingen. En het offertorium geeft eigenlijk dezelfde gedachte: „Tot U, Heer, verhef ik mijn ziel. Op U vertrouw ik; laat mij niet te schande worden” ( Ps. 24, 1 ). Het epistel zowel als het evangelie bevatten troostrijke voorbeelden van de macht van het smeekgebed: de genezing van koning Ezechias en van de dienaar van de heidense honderdman, wiens nederigheid en geloof ons altijd opnieuw ontroeren: „Heer, ik ben niet waardig dat Gij onder mijn dak komt” , — en het is ook niet nodig.

1. De deugd van godsvertrouwen is er een waaraan velen weinig aandacht schenken, omdat zij menen niet licht tegen deze deugd te zondigen zoals b.v. wel tegen de rechtvaardigheid en de kuisheid, en omdat men zelden precies kan aangeven welke daden hier van ons worden geëist. Maar zij vergeten daarbij twee dingen. Ten eerste: er is geen gesteltenis der ziel waarop het Nieuwe Testament en bijzonder de Heer Jesus zelf in de evangeliën sterker aandringt dan deze. Het geloof in zijn wondermacht dat Jesus gewoonlijk al voorwaarde stelt voor een genezing, is niets anders dan een akte van godsvertrouwen in concreto: de gedachte dat God mij hier en nu zal helpen. Dit is de enige echte wijze van vertrouwen, niet de vage en algemene gedachte, dat God machtig genoeg is om te helpen, maar het toch wel niet zal of wil doen. Ten tweede: het godsvertrouwen is de grote hefboom van het geestelijk leven, de beslissende en onontbeerlijke stap op de weg ter heiliging. Wie niet op God vertrouwt, dat is, diep overtuigd van zijn eigen volstrekte onmacht alles van God durft verwachten, zal zelfs niet de eerste stappen zetten op deze weg. De liefde is de koningin, want heiligheid is de volmaaktheid der liefde. Maar men kan niet met de volmaakte liefde beginnen en praktisch gesproken komt de kwestie hierop neer: hoe geraak ik tot de volmaakte liefde? Enkel en alleen door een rotsvast en grenzenloos vertrouwen. „Zonder Mij kunt ge niets.” Wie hoe dan ook op eigen kracht vertrouwt, komt er nooit. Maar dit absolute wenvertrouwen van zichzelf, gebaseerd op zelfkennis en nederigheid, is nog negatief. Dit luchtledig moet worden aan- en opgevuld door de positieve volheid van het vertrouwen, door het wondergeloof in de orde der genade. Gods almachtige liefde kent slechts één grens: de maat van ons vertrouwen.

2. De kleingelovigen vergeten ook, dat niets God grotere glorie geeft dan het blinde, onbegrensde vertrouwen. Daardoor behandelen wij God als God. Wij kunnen dit met een voorbeeld uit het menselijke leven verduidelijken. Veronderstel dat een man en een vrouw jarenlang van elkaar worden gescheiden door omstandigheden buiten hun macht en dat er al die tijd geen enkele mogelijkheid bestaat om met elkaar in contact te komen. Indien zij nu niet alleen in feite elkander trouw blijven, maar ook in hun gedachte en in hun hart geen ogenblik twijfelen aan de trouw en de liefde van de ander, dan is dat een vertrouwen dat ten opzichte van mensen misschien niet licht gerechtvaardigd is, maar dat, wanneer het gemotiveerd is, die ander ten hoogste eert en hoogste waardering insluit voor zijn persoon. God is Degene, die wij niet zien, maar in wie wij geloven. Hij is de hemelse Vader in het verre vaderland. Somtijds ondervinden wij de troost van zijn zoete aanwezigheid en speuren wij de zegen van zijn weldaden. Somtijds menen wij in ons leven de gouden draad te zien van zijn voorzienigheid. Maar niet zelden houdt Hij zich verborgen en zijn beste vrienden gaan soms treurend door dit oord der ballingschap, de Beminde zoekend die zij niet vinden kunnen. Zalig hij die ook dan niet wankelt in zijn hart en blijft geloven, ten volle, in de liefde van onze verborgen God! Als Abraham, de vader van ons geloof, „geeft hij glorie aan God” ( Rom. 4, 20 ).

Vrijdag na Aswoensdag

109. Vrijdag na Aswoensdag

De doorbraak naar het innerlijke

De lessen van vandaag onderrichten ons met Gods woorden over de ware vasten. Als elke goede les gaan zij progressief te werk en stijgen zij op van het onvolmaakte naar het volmaakte. Het epistel ( Is. 58, 1-9 ) stelt zich nog op het standpunt van het Oude Testament, terwijl het evangelie, een passage uit de Bergrede ( Mt. 5, 38-6, 4 ), ons de volkomenheid van de nieuwe wet voorhoudt. Maar meen niet dat daarom het epistel ons niets zou te zeggen hebben. De volmaaktheid van het Nieuwe Testament wordt in de werkelijkheid zelden gevonden. Zij is niet statisch, zij is er veeleer een die altijd vóór ons ligt, waarnaar wij ons reikhalzend rekken om haar te grijpen zonder haar ooit geheel te bezitten.

Er zijn in de grote religieuze praktijk van de vasten eigenlijk drie phasen te onderscheiden die overeenstemmen met de drie trappen van het geestelijke leven. Het eerste stadium is dat van het „werk” zonder meer, van de godsdienstige oefening in de beperkte zin van het woord. De nog erg natuurlijke mens stelt een daad voor God, hij volbrengt een plicht, hij vast, gaat naar de kerk. Hij heeft het bewustzijn iets voor God te doen: na zijn plicht te hebben vervuld, is hij voldaan en voelt hij zich „vrij”. God heeft het zijne gekregen, de mens kan nu weer overgaan tot de orde van de dag. Velen komen hier nooit boven uit, ofschoon deze zielehouding (want daarover gaat het ten slotte) erg elementair is en reeds voor het Oude Testament onvoldoende. Het formalisme dreigt hier aan alle kanten, de innerlijke mens wordt bijna niet geraakt, „Is dit soms een vasten die Mij aangenaam is? Het hoofd laten hangen als een riet, in zak en as gaan liggen?” Zo zou de mens het vasten willen zien als een middel om God gunstig te stemmen en ondertussen des te ongestoorder zijn eigen gang te gaan.

„Dit is het vasten zoals Ik het wil: zondige boeien slaken, verdrukten de vrijheid geven, de hongerige uw brood reiken, uw eigen broeder niet verstoten.” Dit is het tweede stadium: de eerlijke wil om Gods wet te vervullen over de hele linie. Het vasten (en elke andere religieuze oefening) is dan niet langer een afweermiddel, maar een uiting van gehoorzaamheid aan de wil van God, een methode om volkomener Hem onderworpen te zijn. De mens heeft ingezien waar het om gaat: de Heer is meester over al onze daden. Er bestaat geen terrein waar wij vrij onze gang kunnen gaan en wij kunnen die vrijheid niet kopen met een extra gift aan God of met een bijzondere versterving. De dienst van God doordringt ons menselijk heelal.

Maar eerst het Nieuwe Testament brengt de algehele doorbraak naar het innerlijk „Weest volmaakt zoals uw hemelse Vader volmaakt is. ziet toe dat gij uw gerechtigheid niet beoefent voor het oog der mensen om door hen gezien te worden” (evangelie). De liefde voor onze naaste (zelfs die voor de vijand) en de aalmoes zijn vergeestelijkt. Niet in deze zin dat zij in de praktijk van het leven en de concrete werkelijkheid minder krachtdadig zijn geworden, maar hierdoor dat de lijnen naar de goddelijke oorsprong zijn doorgetrokken. Van God gaan die daden uit, voor zijn aanschijn worden zij gesteld en om zijnentwil, zij zijn een afbeelding van de goddelijke liefde, een uitstromen uit die enige Bron van alle goeds door een menselijk medium dat geen weerstanden meer biedt en dat als transparant is geworden: het kind Gods.

Daarom bidt het slotgebed: „Stort ons, Heer, de Geest van uw liefde in”. En het graduale geeft ons een fijne vingerwijzing hoe wij naar de volmaaktheid van het derde stadium kunnen streven: „Eén ding heb ik de Heer gevraagd, dit éne begeer ik: te wonen in het huis des Heren en zijn lieflijkheid te aanschouwen” ( Ps. 26, 4 ). Wij moeten die lijn naar het goddelijke willen doortrekken en voortdurend die verbinding (die voortdurend wordt verbroken) herstellen. Wij mogen niet moede worden Hem altijd met geloof te beschouwen, opdat zijn heerlijkheid ons geleidelijk omvormt tot de glorie van het beeld van zijn Eengeborene.

Zaterdag na Aswoensdag

110. Zaterdag na Aswoensdag

Contact met Jesus

Het evangelie van heden ( Mk. 6, 47-56 ) verhaalt hoe Jesus een storm stilt op het meer. De leerlingen hadden alleen getobd en toen Hij tot hen kwam over het water, ongedeerd en onbewogen in het razen van de orkaan, schreeuwden zij het uit van angst. Want zij dachten aan een spookverschijning. Maar Hij zei: „Weest kalm. Ik ben het. Vreest niet.” Hij stapte aan boord en de wind ging liggen. En aan de overkant aangekomen troffen zij een grote menigte die op Hem wachtte en die alle zieken en ellendigen uit de omgeving aansleepte (en denk aan de hygiënische toestanden van een oudoosters achterland). „Waar Hij ook kwam daar legden zij de zieken neer op de pleinen en baden Hem dat zij enkel maar de zoom van zijn kleed mochten aanraken. En allen die Hem aanraakten werden genezen.”

1. Wat die mensen verlangden mogen wij niet verachten. Wellicht zijn wij geneigd met laatdunkendheid te spreken van een materialistische godsdienstopvatting, van een zelfzuchtig zich verdringen rond de wonderdokter; misschien zelfs beoordelen wij hun handelwijze geringschattend als een magisch contact zoeken alsof er een stroom uitging van de Meester.

Maar dit is het juist wat God van ons vraagt. Het is datgene wat ook ons alleen kan genezen en redden en heiligen: het contact met de Heer. Want zijn gezegende mensheid is de bron waarin de Vader ons heil heeft gelegd. Natuurlijk, die Galilese vissers hadden nog maar een heel vaag of als ge wilt zelfs een onjuist idee van datgene waarom het Jesus eigenlijk ging. Maar in de grond hadden zij gelijk: het lichaam des Heren verlost ons, ook van ziekte en dood. Vergeet niet dat heel de sacramentele orde, dat samenstel van heilige maar tastbare tekens geladen met geestelijke kracht, een voortzetting is van Jesus' menswording waardoor Hij genadig afdaalde tot onze lichamelijkheid die Hij nooit meer heeft afgelegd doch slechts gezuiverd en verheerlijkt. „Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft het eeuwige leven” ( Joh. 6, 54 ). In een lichamelijke aanraking zoeken wij, evenals die mensen van weleer, genezing voor onze ziel en voor ons lichaam. „Gevoed en gesterkt door de gave van het hemelse leven, bidden wij U, Heer, dat wat ons in dit leven een mysterie is ons hulp verlene voor het eeuwige” (slotgebed).

2. Toch waarschuwt Jesus: „Het is de Geest die levend maakt; het vlees alleen draagt niets daartoe bij” ( Joh. 6, 63 ). Geen stoffelijke aanraking baat, als onze geest geen contact zoekt met zijn Geest, als wij niet in Hem geloven en altijd opnieuw onze ellende aan zijn voeten leggen en Hem aanzien, en Hem aanziende (in de geest) onszelf vergeten. Zoek dit contact zo dikwijls mogelijk en zo zuiver mogelijk. De duivel kent de prijs van deze geestelijke aanraking. Alles ziet hij liever, zelfs wat schijnbaar goed en noodzakelijk is, dan dat onze geest zich bewust wordt van de Tegenwoordigheid die ons nimmer verlaat. Wat ons redt van satans klauwen is dat wij — ongestoord door de spoken van onze angst en bevrijd van de razende onrust die de wereldzee opzweept en los zelfs van het gelijkmatige woelen van onze gewone zorgen — in de rust die van Jesus uitgaat Hem trachten aan te zien, in de duisternis van ons geloof, maar standvastig en vertrouwvol, Hem alléén. Maar wij geloven niet in de geestelijke werkelijkheden die strijden om onze ziel, noch in de haat die om ons te verderven zich schuil houdt, noch in de Liefde die altijd aanwezig is maar zich niet opdringt om de kostelijke prijs van onze vrijheid te winnen: Liefde die alleen door liefde bezitten wil, aanbiddelijke Tegenwoordigheid door een zo ijle sluier voor ons verborgen.

Eerste Zondag van de vasten

111. Eerste Zondag van de vasten

Jesus vast en wordt bekoord

De mis van de eerste Zondag van de vasten munt uit door een prachtige, geserreerde opbouw van haar formulier. Het evangelie van de bekoring van Christus in de woestijn vormt er het hartstuk van. Het is gekozen, omdat er sprake is van Jesus' veertigdaagse vasten, die ons in het begin van Quadragesima troostrijk en leerzaam wordt voorgehouden. Daaromheen zijn de gezangen gegroepeerd, die alle ontleend zijn aan psalm 90 (die prachtige van de completen van de Zondag), welke in de tractus bijna in zijn geheel wordt gegeven. De Satan had een woord van deze psalm aangehaald om Jesus te verleiden tot het verzoeken van God: „Als gij Gods zoon zijt, werp u neder, want er staat geschreven: „Hij heeft zijn engelen aangaande u bevolen u op handen te dragen, dat gij uw voeten niet stoot aan een steen” ” . De Heer had deze bekoring afgewezen, maar niettemin is het waar, dat de engelen Hem en de zijnen dienen: „toen verliet Hem de duivel en zie, engelen kwamen naderbij om Hem te dienen” . En nu wordt deze psalm van de bescherming Gods voor zijn uitverkorenen door de Kerk haar goddelijke Bruidegom toegezonden in alle delen van de mis, als een eerherstel voor het satanswoord, als een lied ook van triomf en vertrouwen: haar kinderen delen door Jesus in de volheid van Gods beschuttende zegen. Ook de gebeden van de mis munten uit door kracht en zinrijkheid.

1. Het is duidelijk welke bedoeling de Satan had met de bekoring van Christus. Hij wil de Heer afbrengen van de weg Gods, die Hem was gesteld en die een geestelijke verlossing betekende door de vernedering van het lijden. Hij wil Christus de koninkrijken van de wereld en hun glorie geven in ruil voor het koninkrijk Gods. Hij wil dat Jesus zijn wondermacht aanwendt voor zijn eigen gerief en zijn eigen eer. Hij wil Hem leiden op de weg van het Joodse nationalisme: begeerlijkheid der ogen en hovaardij des levens, — een weg die breed en gemakkelijk was en die Hem in korte tijd de aanhankelijkheid van het gehele volk zou hebben bezorgd, maar die het verraad van zijn zending had betekend. Jesus koos voor de woestijn, het vasten en de eenzaamheid, en de strijd met het Boze, vóór Hij zijn werk aanving. Het was een botsing van de hoogste geestelijke machten op een niveau, waarvan wij ons nauwelijks een voorstelling kunnen maken. Het ging om de zuiverheid van Gods heerschappij, nog vóór de Heer haar had gepredikt. Misschien geeft Markus ons het pakkendste beeld van deze kosmische strijd, ver van de mensen en hun beschaving: „En aanstonds dreef de Geest Hem naar de wildernis en Hij werd in de wildernis veertig dagen bekoord door de Satan en Hij was met de wilde beesten en de engelen dienden Hem” ( Mk. 1, 13 ).

2. Het is zo goed, dat wij in het begin van de vasten de geestelijke achtergrond beseffen van onze onthouding en versterving. „Want niet tegen het vlees en bloed gaat onze strijd, maar tegen heerschappijen en machten, tegen de wereldbeheersers dezer duisternis, tegen de boze geesten in de lucht” ( Eph. 6, 12 ). Gods bescherming, waarvan de psalm spreekt, en zijn engelen staan ons bij. Door Christus' zege op de Satan zijn ook wij in staat het boze in ons en in de wereld te overwinnen, maar dan toch alleen als ledematen van ons Hoofd, als kinderen van God in Christus. Wij moeten ons er van bewust worden om welke uiteindelijke realiteiten deze strijd gaat. God en de Satan strijden ook om uw ziel, en in uw ziel om de wereld en de zin van haar geschiedenis.

Eerste week van de vasten

112. Maandag na de Eerste Zondag van de vasten

De erbarming Gods

Reeds het Oude Testament kende het beeld van de Goede Herder. In het epistel van heden, ontleend aan de profeet Ezekiël ( 34, 11-16 ), spreekt God woorden van erbarming. Zijn uitverkoren volk is verlaten en verraden door de slechte „herders van Israël”, door zijn menselijke leiders. Nu zal de Heer zelf zijn kudde weiden. Met oneindige tederheid zal Hij zorg dragen voor zijn schapen. „Dan weid Ik ze op vette grond en op de bergen van Israëls hoogland zullen ze rusten; daar zullen ze zich neervlijen in het malse groen en grazen ze de vette weiden af op Israëls bergen. Ik zal mijn schapen zelf weiden, ze zelf laten legeren, zegt de Heer. Het vermiste dier zoek Ik op, het verdwaalde breng Ik terug; het gewonde zal Ik verbinden, het verzwakte sterken, het vette en gezonde dier blijven verzorgen. Ik zal ze weiden zoals het behoort.” En als de volheid der tijden en de vervulling der oude Schrifturen gekomen is, zegt Jesus, de Zaligmaker, van zichzelf: „Ik ben de goede herder. De goede herder geeft zijn leven voor zijn schapen. Ik ken de mijnen en de mijnen kennen Mij, zoals de Vader Mij kent en Ik de Vader ken. Ik geef hun het eeuwige leven; ze gaan in eeuwigheid niet verloren en niemand rooft ze weg uit mijn hand” ( Joh. 10, 11. 14. 15. 28 ). Herinneren we ons ook dit andere woord van de Meester: „Komt allen tot Mij die vermoeid en belast zijt en Ik zal u verkwikken. Neemt mijn juk op en leert van Mij, omdat Ik zachtmoedig ben en nederig van harte; dan vindt gij rust voor uw zielen. Want mijn juk is zacht, mijn last is licht” ( Mt. 11, 28-30 ).

1. In elk mensenleven komen er ogenblikken (en zijn het soms niet jaren?) dat het moeilijk valt in deze tederheid Gods te geloven. Soms komt met de rijpheid der jaren de ontgoocheling waarin de verloren illusies van de jeugd niets nalaten dan „wijsheid” met een bittere nasmaak. Dan weer stemt de eeuwige mislukking van onze beste voornemens ons mismoedig, de inwendige schrijnende vernedering van altijd weer te stoten op onze oude zwakheden brengt een moedeloosheid in onze ziel met de bijsmaak van gekwetste hoogmoed. Anderen, wier leven en lust het gebed was en het najagen der zoete vereniging met de Heer, zien hun ziel gedompeld in een duisternis en een dorheid die maar niet wijken wil en een beproeving betekent van hun geloof en vertrouwen, schijnbaar boven hun krachten. Dat zij allen inkeren in zichzelf en tot God zich wenden, tot de verborgen bron van ons heil, tot de tedere erbarming Gods. „Zalig hij die zich aan Mij niet ergert” ( Mt. 11, 6 ). „Werpt uw vast vertrouwen niet weg dat een grote beloning in zich sluit. Wacht nog een kleine, kleine tijd: Hij die komt, zal komen en niet toeven. Mijn rechtvaardige zal leven door geloof; maar als hij terugdeinst, heeft mijn ziel geen behagen in hem” ( Hebr. 10, 35-38 ).

2. Een van de allerbeste wijzen onszelf te verzekeren van Gods barmhartigheid bestaat hierin dat wij zelf onze naasten barmhartigheid betonen. Hieraan herinnert ons het evangelie van heden. Denken wij er wel genoeg aan dat naar de naastenliefde, naar de werken van barmhartigheid voor de lijdenden, het grote oordeel zal plaats hebben? „Wat gij een van mijn minste broeders hebt gedaan, dat hebt gij Mij gedaan.” Laten wij eenvoudig en werkdadig dit grote beginsel der christelijke liefde beoefenen en wij zullen erbarming vinden bij de Heer. „Oordeelt niet en gij zult niet worden geoordeeld. Vonnist niet en gij zult niet worden gevonnist. Spreekt vrij en gij zult vrijgesproken worden. Geeft en u zal worden gegeven: een goede volgestampte, geschudde en overlopende maat zal u in de schoot worden gestort. Want met de maat waarmee gij meet, zal ook u worden gemeten” ( Lk. 6, 37. 38 ).

113. Dinsdag na de Eerste Zondag van de vasten

Het verborgen glanzen van onze geest

De oratie van vandaag is er wederom een van bijzondere schoonheid. „Zie neder, Heer, op uw gezin en geef dat onze geest die zichzelf door vleselijke afmatting kastijdt, tegelijkertijd door zijn verlangen naar U strale voor uw aanschijn.”

De mens van tegenwoordig is te zeer gewoon geworden aan „pakkende” maar in werkelijkheid meestal simplistische en grove leuzen dan dat hij er zich gemakkelijk toe zet zulk een tekst als dit gebed woord voor woord en zin voor zin te overwegen en in zich op te nemen. Hoe jammer dat zulk geestesvoedsel ons niet meer trekt! Elk woord is raak, de formulering is onovertrefbaar juist en onder deze ingehouden bewoordingen gaat wijsheid schuil en geestelijke bezieling.

1. De Kerk (dat is: de biddende gemeenschap der gelovigen, wij zelf) is Gods „gezin”, een zo levende en verscheiden eenheid als in de menselijke orde de familie. En zij verwacht „door Jesus Christus onze Heer” van de Vader alle goeds. Wat vraagt zij heden? Dat wat zij altijd vraagt: de genade van het eeuwige leven. Die éne en alles in zich bevattende gave weet zij echter telkens te zien in een nieuw licht overeenkomstig de liturgische seizoenen en de behoeften van haar kinderen. Maar het is altijd de enige en wezenlijke gift, de parel waarvoor alles dient prijsgegeven, de schat die alles te boven gaat. En daarom bidt zij in deze vastentijd dat de kastijding van het vlees ons in de geest dichter moge brengen bij God. De lichamelijke versterving van het vasten moet de vitaliteit van ons zinnelijk leven temperen opdat juist daardoor onze geest vrij moge worden voor God. De gedachte die aan de oratie ten grondslag ligt stemt overeen met het woord van de Apostel: „Als gaat ook onze uitwendige mens ten gronde, de innerlijke vernieuwt zich van dag tot dag” ( 2 Kor. 4, 16 ). De gedachte dat de „afmatting van het vlees” de mens in staat stelt tot God te naderen was in de christelijke oudheid heel gewoon en onthult ons de geestelijke zin van de lichamelijke versterving zonder welke deze ontaardt in formalisme en werkheiligheid. De deugd van voorzichtigheid eist gebiedend dat wij hier verstandig rekening houden met de maat van onze physieke en psychische krachten die individueel zeer verschillend zijn. Versterving die over de schreef gaat geeft meer kansen aan de duivel dan aan God. Wij moeten daarom de onthouding van het vasten ook zoeken (zoals de hymne van de metten het suggereert) in een meer geestelijke versterving waardoor wij meer tijd dan anders besteden aan gebed en lezing en minder dan gewoonlijk ons bezighouden met de ijdelheden der wereld en de verstrooiingen die het leven ons opdringt.

2. Dan kan dat resultaat bereikt worden waarom het God en de Kerk te doen is en dat de oratie op onnavolgbare wijze formuleert als „een stralen van onze geest bij God”. In de staat der ballingschap blijft deze glans voor de mens zelf gewoonlijk verborgen. Het is een luister die schittert voor Gods aanschijn, Hem ter ere. De mens aanschouwt de schoonheid niet die Gods genade hem schenkt. Hij lijdt en werkt in het halfduister van het geloof, — maar zo zijn geest God eerlijk zoekt, fonkelt hij in dit donker als zuiver goud „bij Hem”. Waardoor? Door „het verlangen naar God”. Daardoor alléén. Wij bezitten God nog niet. Onze rijkdom op aarde is niets dan een verlangen, niets dan een gemis dat zich bewust is geworden, niets dan een zuivere leegte die roept om de volheid van de Heer. Maar een zuivere leegte, een loutere naaktheid die zich ontdoet van alles wat haar valselijk zou kunnen vullen. Wij moeten met Gods genade onze geest trachten leeg te maken van alle gehechtheid die buiten God omgaat. Wat niet wil zeggen, dat wij buiten God niets of niemand mogen beminnen, doch juist betekent, dat wij alles en allen in Hem willen liefhebben en Hem in alles boven alles.

Zulk een schoonmaak moet de jaarlijkse vasten in ons bewerken opdat wij met zuiver hart de geheimen van onze verlossing kunnen vieren.

114. Quatertemperwoensdag in de vasten

Verwantschap met Jesus

„Terwijl Hij nog sprak tot de menigte, stonden daar zijn moeder en zijn broeders buiten en wilden Hem spreken. Iemand zei Hem: „Zie, uw moeder en uw broeders staan buiten en zoeken U.” Maar Hij antwoordde: „Wie zijn dat, mijn moeder en mijn broeders?” En op zijn leerlingen wijzend zei Hij: „Ziedaar mijn moeder en mijn broeders. Want alwie de wil doet van mijn Vader die in de hemel is: hij is mijn broeder en zuster en moeder” ” ( Mt. 12, 46-50 ; evangelie).

1. Vooral het evangelie van Sint Markus maakt ons op de parallelplaats duidelijk waarom Jesus' familie hem „wilde spreken”. Het was een dag (zoals zovele) waarop de Heer, gedreven door de honger en de dorst naar het rijk Gods, zich zonder enig voorbehoud gaf aan de verkondiging van het woord. De wil des Vaders te volbrengen was zijn voedsel. De hele dag door predikte Hij en wijdde Hij zich aan de menigte. Vanuit het huis van Petrus sprak Hij tot hen en de mensen omringden Hem „zodat Hij zelfs geen tijd had om te eten”. En zij zeiden: „Hij is buiten zichzelf” . Het gerucht hiervan was tot de zijnen doorgedrongen en zij trokken er op uit om Hem mee te nemen en tot „bezinning” te brengen ( Mk. 3, 20.21 ). Toen zij op de plaats waren aangekomen waar Jesus predikte, konden zij Hem wegens de opdringende menigte niet bereiken en zij stuurden een boodschap om Hem weg te roepen. Het is dan dat Jesus als voor een ogenblik onderbrekend de schouwing Gods die zijn spreken begeleidde en als onwillig terug te keren tot de aarde en de wereld van het vlees en bloed, uitroept: „Wie zijn dat: mijn moeder en mijn broeders? Zie mijn leerlingen, zie hen die de wil des Vaders volbrengen gelijk Ik zelf. Zij zijn mijn broeder en zuster en moeder. Zij zijn Mij alles op aarde. Zij alleen zij Mij verwant.”

Deze episode onthult ons de diepste roerselen van Jesus' Hart. Laat toch een weinig verlichte vroomheid de kracht van zijn woorden niet verzwakken! De eer van zijn Moeder wordt er niet door aangetast. Veeleer wordt ook haar hoogste waarde verheven, daar niemand als zij Jesus is gevolgd in de volmaakte en smartelijke omhelzing van de goddelijke wil.

2. De liefde voor god en zijn aanbiddelijk welbehagen is het enige wat een mens op de Heer doet gelijken. Een hart bewogen door het verlangen naar Gods rijk klopt op het rhythme van het zijne. Een mens die Gods eer stelt boven zijn eigen gemak en boven alle zelfzucht erkent Hij als Hem verwant. Dit is de enige beslissende maatstaf. Geen lichamelijke of zuiver natuurlijke eigenschappen bepalen het kindschap Gods. Zelfs niet scherpte van verstand, adel van karakter, fijnheid van gevoel, op zich beschouwd. Al deze dingen kunnen door de genade in dienst genomen en op dat hoger plan verheven te worden. Maar wat in Jesus' oog (in Gods werkelijkheid) onze waarde uitmaakt is enkel de goede wil, in de volle zin van het woord. De eerlijke wil om die andere wil te volbrengen, te omhelzen en daarmee samen te smelten; de ontmoeting van de mens met God in het innerlijkst van de ziel, zich uitwerkend in heel het leven en alle daden. Daardoor worden wij Hem wezensverwant, daar de Zoon zelf niets is dan een eeuwig en volkomen opgaan en ingaan tot de Vader, een grenzenloze overgave zelfstandig bestaande in de Persoon van het Woord zózeer dat Jesus' menselijke natuur daardoor geheel wordt gedragen.

„Die Hij te voren heeft gekend, heeft Hij ook voorbestemd om gelijkvormig te worden aan het beeld van zijn Zoon” ( Rom. 8, 29 ). Moge de Vader het beeld van zijn Zoon in ons herkennen in het uur van sterven. De passie voor Gods wil is het zekerste teken van zijn eeuwige uitverkiezing.

115. Donderdag na de Eerste Zondag van de vasten

Verspilde kansen

„Broeders, wij sporen u aan dat gij de genade Gods niet vergeefs ontvangt: ‘ „Op de gunstige tijd heb Ik u verhoord en op de dag des heils u hulp geschonken” ’. Zie, nú is het de gunstige tijd, nú is het de dag des heils” ( 2 Kor. 6, 1.2 ).

Deze woorden zijn een leidende gedachte van de Zondag: zij vormen het kapittel. Tevens geven ze stemming en gesteltenis aan voor heel de vasten. Mogen wij de dringende oproep van de apostel, door de Kerk tot de hare gemaakt, verstaan!

1. „Nu is het de gunstige tijd, nu is het de dag des heils.” Dit „nu” is deze vastentijd die God ons in zijn goedheid wederom laat beleven en waarin Hij ons bijzondere genaden aanbiedt, nu wij ons door boete en gebed voorbereiden op de hoogfeesten van onze verlossing, van 's Heren lijden en verheerlijking. „Want ofschoon er geen tijd is die niet is vervuld van Gods gaven en wij dank zijn genade altijd toegang hebben tot zijn barmhartigheid, zo moet toch thans aller geest zich met grote ijver op geestelijke vooruitgang toeleggen, nu de dag waarop wij verlost zijn, het alles overtreffend geheim van 's Heren Lijden, terugkeert” ( H. Leo in de vierde les van de Zondag).

2. Dit „nu” der genade is tevens de hele tijd van ons aardse leven. Hoe spoedig „komt de nacht waarin niemand werken kan” ( Joh. 9, 4 ). Gods genade is oneindig mild, maar de „dag des heils” is noodzakelijk gebonden aan het wankele bestaan en het zwakke lichaam van de mens. Het christelijke begrip van de tijd! Ons christelijke leven, ingebed in de stroom van de aardse tijd, duurt kort, het gaat snel en onherroepelijk voorbij, het bestaat slechts uit een serie vluchtige, nauwelijks bewuste ogenblikken, die voorbijvliegen en eenmaal verleden geworden geheel aan onze greep zijn ontsnapt, — maar tegelijkertijd is dit broos bestaat zwaar van eeuwigheidswaarde, komt in die ondeelbare punten van het immer vlietende heden tot ons de goddelijke kans der genade. Hier liggen de wortels van een eeuwig lot.

3. „Wij sporen u aan dat gij de genade Gods niet vergeefs ontvangt.” Met grote zorg en toewijding willen wij de tijd ons gegund, dat „nu”, dat vluchtige ogenblik, dat aan ons onachtzame handen ontglipt, „uitbuiten” (ook dit woord is van de apostel, Eph. 5, 16 ). De gedachte aan het onherroepelijk voorbijgaan van de tijd, aan het voor immer verloren zijn van zoveel kansen en gelegenheden tot deugd en liefde moest ons met ontzetting slaan. Geef ons, Heer, de tijd die uw goedheid ons gunt, te leven „in ongeveinsde liefde”. Geef ons, Heer deze tijd van de lijdende liefde (die de eeuwigheid niet kent), van de voor U zwoegende en lijdende liefde uit te buiten. Dat wij uw stem mogen verstaan, als uw genade klopt aan onze deur. Laat onze liefde waakzaam zijn en U herkennen in iedere mens, die wij op onze weg ontmoeten. „Weest op uw hoede en waakt, want gij weet niet wanneer de tijd daar is” ( Mk. 13, 33 ).

116. Quatertempervrijdag in de vasten

De Zon des heils

O Jesus, Zon des heils, beschijn
ons harten diepste grond,
nu wijkt de nacht en liever dag
opnieuw geboren wordt.

Gij die de heilstijd schenkt, geef ook
met tranenstroom het hart

Die bron waaraan de zonde ontsprong
schenkt nooit te stuiten stroom,
zo Gij de starre kost van 't hart
met boetes staf doorbreekt.

De dag licht aan, úw dag, waarop
het al in bloei zal staan.
Verblijd ook ons, door uwe hand
geleid in 't rechte spoor.

Gebogen aanbidde U 's werelds rijk,
o milde Triniteit
en wij, door gratie blij vernieuwd
beginnen 't nieuwe lied.

1. Voor hen die geen Latijn verstaan wordt hier een proeve geboden van een vertaling van het schone O Sol salutis, de hymne der lauden in de vastentijd. De lauden zijn het uur van de dageraad. De eerste en de vierde strofe zinspelen daarop, zoals dat in de hymnen van de lauden gewoonlijk geschiedt. Wij treffen hier een mooi staal van die religieuze natuurbeschouwing die ons door de liturgie menigmaal wordt geboden: een parallellisme van hemel en aarde, een verheerlijking van de schepping die een beeld is van de orde der genade. Christus, de goddelijke Logos, is de Heer van het heelal en de Kerk vindt de sporen van haar Bruidegom ook in deze aeon die wel om de zonde zucht in barensnood, maar de kiemen der glorie reeds in zich draagt om de verrezen Heiland. De dageraad is het uur van de wederkeer van het licht, de geboorte van de dag die „alle dingen hun kleur hergeeft” (lauden van de Woensdag). Er is geen schoner symbool denkbaar voor Christus, de „Zon des heils”, de „Dageraad uit den hoge” ( Lk. 1, 78 ), in wiens menswording en gezegend lijden voor de in duisternis gezeten mensheid het heil is begonnen.

2. De Kerk bidt in deze weken dat de Zon des heils onze harten moge beschijnen en dat Jesus door zijn genade een ommekeer in ons teweeg mag brengen. Want wij moeten beseffen dat het nu de „goede tijd” is, tempus acceptabile, waarin wij ons door boete willen voorbereiden op de hoogfeesten van onze verlossing. Ons hart is de bron waaraan onze zonden ontsprongen; nu moet daar een heilzame tranenstroom opwellen. Bekering tot God blijft altijd noodzakelijk. Want elke keer dat wij ons in zelfzucht hebben gehecht aan tijdelijke dingen buiten de door God gestelde orde, moeten wij, om zuiver voor Hem te staan, ons losmaken van dit aardse en ons wenden tot Hem. Bekering is altijd zaak van 's harten „diepste grond”, niet van de periferie. Wij moeten God ons hart laten raken zoals Mozes met zijn staf de dorre rots doorbrak. Wanneer het door boete is gezuiverd, kan het vuur der liefde het verteren. In het lijden der onthechting kunnen wij het God aanbieden als „liefdes offerand” .

3. De laatste strofe bevat in de eerste twee regels een kosmisch visioen van godsaanbidding dat slechts in de nieuwe hemel en de nieuwe aarde volkomen werkelijk zal worden. Maar het paasfeest der verlossing waarnaar wij vol heimwee uitzien zal ons toch een geestelijke vernieuwing brengen die door de bloei der lente wordt gesymboliseerd en die zelf beeld en pand is van de hemelse wedergeboorte. Deze nieuwheid van genade ontvonkt in ons een andere en betere liefde, een zuiverder minne dan die welke ons thans bezielt. En aan deze liefde beantwoordt het „nieuwe lied” dat zal uitbreken in de paasjubel der Kerk en God loven in de gemeenschap der heiligen.

117. Quatertemperzaterdag in de vasten

Minne

In de tweede les van de mis van heden lezen wij: „Als gij al deze geboden die ik u bevolen heb te volbrengen, nauwgezet onderhoudt, als gij de Heer uw God bemint, al zijn wegen bewandelt en Hem aanhangt, zal de Heer al deze volkeren voor u verdrijven …” ( Deut. 11, 22.23 ). Reeds in het Oude Verbond vroeg God de liefde en aan- hankelijkheid van zijn uitverkorenen. De grote wet der liefde voor God boven alles kon door Jesus letterlijk worden ontleend aan ditzelfde boek Deuteronomium. Het is waar dat het vleselijk en hardnekkig volk der Joden nog nauwelijks kon doordringen in de geestelijke diepten van dit gebod en dat, zoals in de aangehaalde tekst, meestal slechts goederen van tijdelijke aard door God in het vooruitzicht werden gesteld. Niettemin blijft het feit bestaan dat de God der openbaring vanaf het begin niet enkel onderwerping eiste en gehoorzaamheid, doch ook liefde vroeg. De ogen der mensen konden echter pas geopend worden voor de volheid van dit gebod, nadat de goddelijke liefde zelf in Jesus was geopenbaard en gekruisigd. Sindsdien is het een gemeenplaats geworden te spreken van de liefde als de wet van het Nieuwe Verbond . Wij doen dat wellicht al te lichtvaardig, zonder ons er voldoende rekenschap van te geven over welk begin en einde der werkelijkheid het hier gaat, zonder „met alle heiligen te beseffen welke de breedte en de lengte en de hoogte en de diepte is en de alle kennis overtreffende liefde van Christus te kennen om zo van alle volheid Gods vervuld te worden” ( Eph. 3, 18.19 ). De goddelijke liefde is een mysterie. Wie zich op de weg der liefde begeeft, bevindt zich op een weg zonder einde. Daar is geen grens waar het goddelijke wezen geen begrenzing kent. De wet van deze liefde werd door Hadewijch op onnavolgbare wijze geformuleerd: „God si u God ende ghi Hem minne” . God zij voor de ziel niets dan God, dat is de Eerste en Enige, de Afgrond van alle goeds en alle leven, de Aanbiddelijke en Allerhoogste. En de ziel zij voor Hem niets dan „minne”, liefde, louter liefde, louter antwoord, niets dan verlangen en volkomen overgave.

God is de Oneindige en Onuitsprekelijke. Het is daarom dat men geen hogere eis kan stellen dan deze: God zij u God. Men kan van de diepste betrekking die de ziel kent eigenlijk niets méér zeggen. In dit woord is alles vervat voorzover het mogelijk is in mensentaal dit onzegbare uit te spreken. Wat Hadewijch formuleerde is hetzelfde als wat vóór haar talloze malen reeds de psalmisten en profeten van het Oude Testament neerschreven. „ Deus meus es tu, Gij zijt mijn God” .

In het gebed wordt deze liefdesverhouding beleefd, door de vervulling der geboden wordt zij gerealiseerd in de orde van de menselijke werkelijkheid. „Als gij Mij liefhebt, onderhoudt dan mijn geboden” ( Joh. 14, 15 ). Beide zijn noodzakelijk. Zelfverloochening en naastenliefde zijn voedsel, bewijs en verwezenlijking van de minne. Zonder de beschouwing verflauwt de innerlijke aandrang, de naar God uitstromende beweging des harten die alleen ons brengen kan tot de volkomen vervulling van zijn wil.

In het inwendige gebed wordt de brand der minne ontstoken en aangewakkerd tot een onuitblusbaar vuur. Wij mogen deze liefde niet verwarren met gevoelsvroomheid. Gevoel is een reactieverschijnsel en erg afhankelijk van lichamelijke en psychische factoren. Het eigenlijke waarom het in beschouwing en minne gaat, ligt dieper, in de houding van de mens, die standvastig tracht God aan te zien met zuiver geloof en aan te hangen met een liefde welke niets anders is dan een eenvoudige en algehele beweging der ziel naar Hem. Daar ons gevoelsleven gewoonweg niet in staat is deze altijd eendere beweging der liefde mee te maken, blijkt hieruit alleen reeds de onontkoombare noodzaak van het lijden voor wie waarachtig trouw God in het gebed wil aanhangen. Maar de oneindig diepere grond voor oneindig feller smart ligt in de onbereikbaarheid Gods zolang de mens leeft in het vlees:

„hoe mach hem gruwelen en rouwen in 't leven
die syn al hevet op al gegeven
ende in donckere dale wert verre gedreven” .

Tweede Zondag van de vasten

118. Tweede Zondag van de vasten

De stem van Jesus

Het verhaal van de Gedaanteverandering des Heren bereikt zijn hoogtepunt in de woorden van de stem uit de wolk: „Deze is mijn geliefde Zoon in Wie Ik mijn welbehagen heb: luistert naar Hem” . Het is alsof de Vader nog éénmaal zin stem laat horen om zich dan voorgoed terug te trekken in het goddelijk mysterie. Jesus, de geliefde Zoon die mens werd, zal nu spreken in zijn naam. Hierop is het gehele verhaal gericht: de uitverkiezing van de drie, de eenzaamheid van de berg, de gedaanteverandering van Jesus' menselijke gestalte en de verschijning van Moses en Elias, de Wet en de Profeten, wier middelpunt en bekroning Christus is ( Mt. 17, 1-9 ).

1. De stem van de Bruidegom, die het hart van de Doper met vreugde vervulde, is niet verklonken met Jesus' heengaan van deze aarde. Zij heeft hier de woorden van eeuwig leven gesproken, maar zij blijft klinken voor de mensen van goede wil die door het geloof tot kinderen Gods zijn herboren. Het is de stem die spreekt van kruis en vreugde des Geestes tegelijk, van zelfverloochening en hemelse beloften, van het rijk Gods en de wil Gods, van liefde voor de Vader en voor alle mensen. Van Hem komen niet de luide stemmen, die de wereld beheersen, die zo gemakkelijk worden verstaan en zo gereed begrip en gehoor vinden in onze natuur. Het is waar dat zelfs de wereld nog gaarne woorden in de mond neemt die herinneren aan zijn leer (povere restant van twintig eeuwen christendom), maar de donkere ondergrond blijkt wel meestal „begeerlijkheid de vleses, begeerlijkheid der ogen en hovaardij des levens”. Ook onze eigen natuur kent vele klanken die zijn ingevingen willen overstemmen of zich bedrieglijk uitgeven voor het woord van de Meester, — nog gezwegen van degene die zich bij voorkeur hult in de gestalte van de engel des lichts en het hele orkest van wereld en vlees blijft dirigeren.

2. Hoe spreekt Jesus nog tot ons? Hoe bereikt ons zijn woord? Men zou, al blijft zijn stem immer de éne openbaring, ons in de Zoon geschonken, kunnen antwoorden: „vele malen en op velerlei wijzen” . Door zijn evangelie, door de leer, de leiding en de liturgie van zijn Kerk ( „Wie u hoort, hoort Mij”), door de stem van het geweten, door de loop der gebeurtenissen en in de lotgevallen, grote en kleine, van ons leven.

Maar God spreekt nooit tot ons buiten ons zonder tegelijkertijd te spreken in ons. „Er staat geschreven bij de profeten: „En allen zullen zij onderricht worden door God. Wie naar de Vader luistert en door Hem is onderricht, hij komt tot Mij” ” , zegt Jesus ( Joh. 6, 45 ). Het gaat er slechts om deze inwendige stem te vernemen. „Wie uit God is, luistert naar Gods woorden” ( Joh. 8, 47 ). „Alwie uit de waarheid is, luistert naar mijn stem; Ik ken ze en ze volgen Mij” ( Joh. 10, 27 ). „Zo iemand bereid is zijn wil te volbrengen, zal hij weten of mijn leer uit God is” ( Joh. 7, 17 ).

3. De Heer spreekt tot ons door zijn woord in de Schrift en door zijn woord in de Kerk. Maar dit betekent niet, dat de christen slechts passief behoeft te luisteren noch dat de uitspraken van de kerkelijke hiërarchie ons eigen geweten en onze persoonlijke beslissing zouden kunnen vervangen. Ieder van ons is verantwoordelijk. Ieder van ons heeft tot taak zijn eigen christelijk geweten te vormen, met het licht hem door God geschonken. En niemand kan deze taak van ons overnemen.

Met deze christelijke vrijheid en verantwoordelijkheid staat elke christen in de wereld en in de maatschappij, waarvoor hij mede verantwoordelijk is. Het evangelie moet in elke situatie opnieuw worden geïnterpreteerd. Het blijft een oriëntatie, geen wet, die in alle gevallen eens voor al voorziet. Het eist daarom als noodzakelijke aanvulling, in elke tijd en in elke maatschappij, de persoonlijke verantwoordelijkheid van de christen. Het stelt de afzonderlijke mens en de gemeenschap, waarmee hij solidair is, steeds opnieuw voor de crisis. Het onder- werpt zijn zekerheden en verworvenheden altijd weer aan het oordeel. Daarom zal wie de stem van Jesus weet te verstaan, nimmer vrede hebben met de liefdeloosheid noch met het onrecht, waar zij zich ook voordoen en met welke sancties zij ook omgeven lijken.

Tweede week van de vasten

119. Maandag na de Tweede Zondag van de vasten

De heilige wil Gods

„Hij die Mij gezonden heeft is met Mij en Hij laat Mij niet alleen, want Ik volbreng altijd wat Hem behaaglijk is” ( Joh. 8, 29 ; evangelie). „Niet iedereen die tot Mij zegt: „Heer, Heer!” zal ingaan in het rijk der hemelen, maar die de wil volbrengt van mijn Vader die in de hemel is” ( Mt. 7, 21 ).

1. Wie een waarachtig christelijk leven wil leiden onderneemt iets zeer eenvoudigs. Als iemand op het aardse plan iets groots wil bereiken, is dat gewoonlijk een ingewikkelde en langdurige geschiedenis en in elk geval is dat iets waarvoor bepaalde gaven worden vereist en een samenloop van gunstige omstandigheden. Niet iedereen kan dokter worden of generaal of de uitvinder van een nieuw type vliegtuig. Zelfs vele voor aards geluk veel noodzakelijkere dingen, zoals een geslaagd huwelijk en voorspoed in zaken, zijn niet louter van onze wil afhankelijk. Maar wie een goed christen wil worden en de Heer oprecht beminnen, kán dat en hij kan het van stonde af aan. Dit ligt binnen ieders bereik: geen bijzondere talenten noch rijkdom noch protectie noch kennis zijn hiervoor nodig. Vereist is slechts de goede wil, de overgave aan God van de éne vermogen waarover wij zelf meester zijn. Wij behoeven slechts in vrijheid en liefde onze wil één te maken met de goddelijke wil. Hoe eenvoudig is dit!

Eenvoudig is het, maar gemakkelijk is het niet. „Alle schone dingen zijn moeilijk,” zeiden de oude Grieken. Een heilig christelijk leven is iets zeer schoons, het schoonste op aarde. Eén akt van zuivere liefde verblijdt God en zijn engelen en is meer waard in hun oog (en dus in werkelijkheid) dan het ganse stoffelijk heelal. Maar wat blijft het oude woord: „Wie zichzelf beheerst, staat hoger dan wie een stad bedwingt” ( Spr. 16, 32 ). Waarom valt het ons zo zwaar Gods wil te volbrengen en het Jesus na te zeggen: „Wat Hem behaaglijk is volbreng Ik immer”? Omdat wij zeer dikwijls Gods wil niet zien en omdat wij somtijds, ook al zien wij hem, de moed en de edelmoedigheid missen hem te volbrengen of te omhelzen. Licht en kracht beide zijn hier nodig, en voor de doorsnee christenmens misschien nog meer licht dan kracht. Wie Gods wil in een bepaald punt duidelijk ziet, wie een taak, een mislukking, een vernedering, een ontbering weet te zien als de aanbiddelijke wil des Vaders, zal niet licht zijn liefde weigeren. Wat belet ons te zien? Onze zelfzucht, onze uitgestortheid, onze oppervlakkigheid, ons naturalisme, in één woord ons gebrek aan geloof.

3. Maar uiteindelijk is het de liefde die hier telt. Zij heeft het laatste woord, — zoals niet meer dan billijk is: „de grootste van deze is de liefde”. zij maakt attent, zij maakt helderziend en scherpzinnig om te ontdekken wat de Beminde behaagt. Liefde is blind, zegt de volksmond, — maar in de verhouding tot God geldt het omgekeerde. Hier op aarde, waar we rondtasten in het duister van het geloof, is het de liefde die intuïtief wéét, die raadt en voelt wat de rede nooit achterhaalt. En de liefde geeft kracht om edelmoedig te willen en steeds méér te willen. God schenkt zijn licht naar de mate van onze edelmoedigheid. Steeds méér zal Jesus vragen aan wie Hem geven, steeds méér zal Hij zijn vrienden tonen de kostbare parel van de kruisigende wil Gods.

„Hoe goed is het in te zien dat Gods wil het enig begerenswaardige is en dat die wil Hem des te meer verheerlijkt naar mate hij ons kruisigt. Welk een vrede geeft dit inzicht en hoe maakt het alles eenvoudig!” ( Marie-Antoinette de Geuser) Zijn wil is onze vrede (Dante).

120. Dinsdag na de Tweede Zondag van de vasten

De eenzijdigheid der liefde

„En toen zij hun ogen opsloegen zagen zij niemand meer dan Jesus alleen” ( Mt. 17, 8 ; evangelie van de Zondag). Natuurlijk betekenen deze woorden heel gewoon dat de drie apostelen, toen zij na de Gedaanteverandering eindelijk durfden opzien, niemand aanschouwden dan Jesus. Verdwenen waren Moses en Elias en de lichtende wolk, verdwenen de bovenaardse glans, teruggekeerd de alledaagse werkelijkheid. Maar wij mogen deze woorden ook toepassen in een andere zin, in de zin van de hymne: „U, Christus, kennen wij alléén” (woensdag, lauden). Met eenzelfde heilige eenzijdigheid verklaarde Sint Bernardus, dat alles hem flauw en smakeloos voorkwam waarin hij Jesus niet mocht proeven. Het is eenzelfde samentrekking van alle gedachten en gevoelens rond Jesus en zijn belangen, die Marie-Antoinette de Geuser deed schrijven: „Steeds meer gehypnotiseerd door de heilige wil van God word ik steeds minder het verschil gewaar tussen lijden en genieten; het enige waar 't voor mij op aankomt, is de wil des Vaders” . De heiligen werden onverschillig voor de dingen die de meeste stervelingen ten zeerste interesseren en dat niet alleen voor onbelangrijke zaken als luxe en comfort en andere franjes van het leven, maar voor het leven zelf, voor leven en dood, eer en bezit, wel en wee van hun dierbaren, mits slechts de eer en het rijk Gods werden gediend. „Zij zagen niemand meer dan Jesus alleen”, niet omdat ze van nature ongevoelig waren (denk slechts aan Sint Teresia van Lisieux en haar bijna overdreven genegenheid voor haar vader) en evenmin omdat zij geborneerd waren van geest: waarlijk universele genieën als Sint Augustinus en Sint Thomas van Aquino zijn onder hen even goed te vinden als meer „realistische” naturen die bij gelegenheid voor het rijk Gods pientere zakenmensen konden zijn.

2. Maar wat dan wel? Wij mogen hier een analogie zien — zij het een verwijderde — met de goddelijke Meester zelf, wiens ware navolgers de heiligen zijn geweest. Verraden Jesus' woorden en daden niet een zuiver aanvoelen en waarderen van de natuur, van vriendschap, van kinderen? Heeft Hij niet zijn vaderland bemind en geweend om de ondergang van Jerusalem en door eigen voorbeeld de zorg voor de ouders geheiligd? Heeft Hij zelfs niet aan gastmalen deelgenomen en zijn apostelen uitgenodigd „zich een weinig te ontspannen” ( Mk. 6,31 )? Maar wat Hem beheerste en waaraan alles (doch dan ook alles) volstrekt onderworpen was, dat was het rijk Gods, de wil des Vaders, de redding der zielen, het vuur dat Hem verteerde. Zo is ook de ons overdreven voorkomende versterving der heiligen, hun niet gemotiveerd lijkende zelfopoffering geen ontkenning der aardse vreugden en waarden: het is iets veel sterkers (en daarom veel dodelijker!), een positieve volheid, een felle strijd om de kostbare parel te veroveren, om naar menselijke mogelijkheid geheel deelachtig te worden aan dat éne noodzakelijke, dat al het andere in de schaduw stelt en waarvoor dat andere in de gevallen mens die wij allen zijn, zeer gemakkelijk een reële bedreiging vormt. Dus toch eenzijdigheid? Ja, zo ge wilt, maar de eenzijdigheid der liefde en uit liefde voor het grenzeloze Goed, dat God is en zijn rijk in ons en de zielen.  1)

3. Wij behoeven voor die eenzijdigheid en uitzinnigheid der heiligen nog niet bijzonder bevreesd te zijn. Laten wij maar eenvoudig spreken over de hiërarchie der waarden: wat het zwaarste is, moet het zwaarste wegen. Neemt in mijn leven, in mijn denken, bij mijn beslissingen en daden het rijk en de wil van God de eerste plaats in? Zie ik alleen maar mezelf of zie ik ten minste bij alles met één oog óók mezelf? Toen Jesus zijn leerlingen de voorzichtigheid der slangen aanbeval, heeft Hij aan dit soort uitgerekendheid niet gedacht.

121. Woensdag na de Tweede Zondag van de vasten

De kelk van Jesus drinken

Het evangelie vermeldt de derde voorspelling die Jesus aan de leerlingen deed over zijn naderend lijden en sterven. Hij voegde daarbij zoals altijd de aankondiging van zijn verrijzenis. En evenals de beide vorige malen, stoot Hij op wanbegrip, deze keer op bijzonder smartelijke wijze. Ook de meest geliefde apostelen blijken de geest van de Meester niet te verstaan. Jakobus en Johannes, menend dat het glorieuze aardse rijk waarvan de Joden droomden nu toch wel nabij moest zijn, trachtten met behulp van hun moeder en met listig voorbijgaan der anderen zich van de ereplaatsen in dat rijk te verzekeren. „Jesus antwoordde hun: „Gij weet niet wat gij vraagt. Kunt gij de kelk drinken die Ik moet drinken?” Zij zeiden: „Dat kunnen wij”” ( Mt. 20, 22 ). Er zijn weinig plaatsen in het evangelie die zozeer Jesus' geestelijke eenzaamheid aantonen als dit vers: de besten van de besten begrepen Hem niet in de meest wezenlijke dingen waarvoor Hij gezonden was. Het overmoedige „Ja, wij kunnen uw kelk drinken” , — haastig uitgestoten om toch maar aan alle eisen te voldoen en de begeerde posities te bemachtigen — is eer in tegenstelling met de droevige ernst van de Meester: „Gij beseft niet…” Later hebben zij Hem begrepen en de kelk geledigd tot de bodem.

1. De beker van Jesus bevat alsem en honing. Wij moeten beide willen drinken. Hier op aarde kunnen wij ook alleen maar beide te samen proeven. het is onmogelijk tot de zoetheid te geraken die op de bodem verborgen ligt zonder door de zee van bitterheid te gaan die Jesus' lijden is. Zo luidt de grondwet van de verlossing die God ons heeft geopenbaard en die wij ons steeds, maar heel bijzonder in deze weken van vasten- en passietijd voor ogen moeten stellen: „Slechts zo wij met Hem lijden, zullen wij met Hem worden verheerlijkt” ( Rom. 8, 17 ). Het is waar dat de Apostel hier en elders ( Rom. 8, 18 ; 2 Kor. 4, 17 ; vgl. 1 Petr. 1, 6 ) het lijden van deze tijd bagatelliseert. Doch hij doet dit alleen door de vergelijking met de toekomstige heerlijkheid. In dat vuur zal alle smart verdampen en verdwijnen als een waterdruppel, zoals ook de zieke die genezen is en tot het leven teruggekeerd, van de doorstane ellende nauwelijks de herinnering bewaart.

Voor ons is 't noodzakelijk de christelijke lijdensplicht ernstig te nemen. Als wij er licht over denken, dan is dat niet omdat wij van de hemelse heerlijkheid een helder besef en een vaste verwachting hebben, maar omdat wij oppervlakkig leven en lijden ontvluchten willen, zelfs in ons denken. Christus' woorden in het evangelie van heden en elders laten geen twijfel over. Het dragen van het kruis en de zelfverloochening behoren tot het wezen van het christelijke leven en men voldoet aan Jesus' eisen niet door afzonderlijke daden van versterving, hoe goed en nuttig ook. Wat Hij bedoelt is een totale levenshouding die het lijden om zijnentwil en de smartelijke onthechting aanvaardt als vast bestanddeel van het leven waarmee men naar bed gaat en elke morgen opstaat. (En daarom kan het, van de aarde af beschouwd, wel ooit een zee van bitterheid lijken.) De ware leerling ziet het lijden niet meer als iets wat er somtijds bijkomt en eigenlijk niet in zijn bestaan thuishoort, maar als datgene wat hij niet meer missen wil. Het kruis (in een van zijn vele vormen) wordt hem de zekerste waarborg dat hij bij Jesus hoort. Ontbreekt dat, dan vreest hij de Heer niet geheel te behagen. De onthechting om Christus' wil geeft aan heel zijn leven een bepaalde kwaliteit (die hemels is).

2. Maar het is zijn kelk die wij drinken mogen. En daarom houden wij de ogen gericht op Hem die ons voorging. Wij hebben zijn lijden aanschouwd en zijn Geest ontvangen. Wij weten wat wij vragen als wij bidden (en hoe vurig) deel te hebben aan zijn rijk. Als wij Hem met geloof aanzien, beginnen wij te verstaan hoe diepe teugen wij moeten nemen, mogen nemen van zijn beker. Wat ons kruis opnemen betekent, beseffen wij als wij de naaktheid van zijn kruis beschouwen. Als wij maar met geloof en liefde blijven opzien naar Hem, zullen wij niet langer kunnen dulden dat ons leven zo laf is en geleidelijk zal onze miserabele zelfzucht verteren in het vuur dat er uitgaat van zijn gekruisigde liefde.

122. Donderdag na de Tweede Zondag van de vasten

Arm voor God

In het evangelie ( Lk. 16, 19-31 ) stelt de Heer ons een arm en een rijk mens voor ogen. De bedelaar en de rijke vrek. Lazarus „lag bij de poort, met zweren overdekt en hij begeerde zijn honger te stillen met de afval van de tafel” . En de rijke „ging in purper en fijn linnen gekleed en genoot een weelderig leven, dag in, dag uit” . De diepste ellende tegenover onaantastbare weelde. Zo schijnt het ten minste. Want „toen de arme stierf werd hij door de engelen in Abraham' schoot gedragen. Ook de rijke stierf en hij werd begraven in de folteringen der hel” .  1) De dood verwisselt plotse- ling de rollen voor eeuwig en onthult de ware armoede en de waarachtige rijkdom.

Zo stelt de Kerk zichzelf en ons heden voor God als de arme Lazarus, als bedelaars voor zijn aanschijn, als de mens die zijn ellende erkent. Zij die de goederen van deze wereld bezitten, lopen daardoor alleen al geestelijk gevaar. Want zij hebben het in hun vermogen hun essentiële armoede voor God te vergeten en te bedekken met het schijnbezit van de aarde. Wanneer zij van de schijngoederen dezer wereld horen spreken, mag het feit dat deze uitdrukking een gemakkelijke gemeenplaats van de vrome literatuur is geworden, onze ogen niet sluiten voor dat andere feit: hoe wáár zij is. Schijnbezit: omdat het vergankelijk is, omdat wij het dus niet werkelijk bezitten maar onfeilbaar zeker verliezen zullen. Slechts als offer en aalmoes kan dit bezit onze dood overleven. En schijngoed ook hierom, omdat onze werkelijke rijkdom elders ligt, onzichtbaar en niet met handen te grijpen, niet in ons hebben, maar in ons zijn. Een arm mens zal met Gods genade eerder beseffen dat onze schatten niet van deze aarde zijn, dan een rijke. Wij mogen niet lichtvaardig heenlezen over Jesus' woord: „Hoe moeilijk zullen zij die rijkdommen bezitten het koninkrijk Gods binnengaan! De kameel gaat gemakkelijker door het oog van een naald dan een rijke in het koninkrijk Gods” ( Lk. 18, 24. 25 ) — ook al weten wij wat Hij daarop liet volgen.

Omdat het kwade ligt in de boze gehechtheid van de wil, is de arme die begerig en afgunstig uitziet naar het goed der wereld, niet beter dan de rijke die het bezit en er zich aan vastklampt. Beiden immers hebben hun hoop gesteld op menselijke waarden en niet op God alleen. God alleen is onze schat en alles wat ons verenigt met Christus die terwijl Hij rijk was om onzentwil arm is geworden ( 2 Kor. 8, 9 ), maakt ons rijk. Alwie goud begeert en eer en weelde, van hem geldt het woord van de profeet dat wij lezen in het epistel van vandaag: „Vervloekt de mens die op mensen vertrouwt en steun zoekt bij het vlees, maar zijn hart van de Heer afwendt. Hij gelijkt een struik in de steppe…” ( Jer. 17, 5.6 ).

De Kerk wil dat wij heden onze geestelijke naaktheid erkennen en in deze tijd van boete en voorbereiding ons wederom er van bewust worden dat wij arm zijn voor God. Uit onszelf bezitten wij niets. Niet eens de tijdelijke dingen kunnen wij waarlijk ons eigendom noemen. Hoeveel te meer is God meester van alle geestelijk goed! Zelf brengen wij niets mee dan het niets waaruit wij door zijn almacht worden opgeroepen en de zonde, het misbruik van onze vrijheid. De nederige erkenning van onze ellende geeft God eer en trekt de milde zegeningen van zijn genade af over het dorre land van onze ziel: „Gezegend de mand die op de Heer vertrouwt en op Hem zijn hoop stelt. Hij is als een boom, aan het water geplant…” (epistel). En wij willen ons ook herinneren dat de reële onthechting van werkelijke armoede een machtig middel is om te geraken tot die houding der ziel waarin men zuiver op de Heer alleen vertrouwt. Vele heiligen zijn in rijkdom geboren maar nagenoeg alle stierven in armoede. Zij gaven er de voorkeur aan de tocht door het oog van de naald niet te riskeren. Op de rijkdom rust niet meer, zoals in het Oude Verbond, Gods zegen. Hij is erfelijk belast en zijn onrechtvaardige verdeling werd de grote vloek van onze tijd.

123. Vrijdag na de Tweede Zondag van de vasten

De steen door de bouwlieden verworpen

In het evangelie van heden strijdt de Heer met het volk der Joden en hun leiders. Het zijn de laatste dagen van zijn aardse leven. Het conflict spitst zich toe. Het ongeloof van het volk wordt hardnekkig en ondoordringbaar. Jesus heeft hun de gelijkenis voorgehouden van de wijngaard en de pachters, die de enige zoon van de heer hebben vermoord. En Hij laat de priesters hun eigen vonnis uitspreken: „Hij zal die bozen boos verderven en zijn wijngaard verhuren aan anderen die op tijd hun vrucht betalen” . Dan zegt Hij: „Hebt gij nooit in de Schriften dit woord gelezen: „De steen die de bouwers wegwierpen werd de Hoeksteen” ?” ( Mt. 21, 42 ).

Jesus zelf is het door God gelegde fundament en tevens de sluitsteen van het hemelse rijk, — Hij, die in zijn menswording en aards bestaan onaanzienlijk leek en niet beantwoordde aan de aspiraties der Joden. Daarom werd Hij door de bouwlieden verworpen, door „de zijnen” die Hem allereerst hadden moeten aanvaarden. Maar door die afwijzing en door de tragische schuld van zijn broeders naar het vlees die Hem aan het kruis sloegen, heeft Hij zijn geestelijk volk, de Kerk uit Joden en heidenen, verlost en geheiligd.

1. Wij zijn geneigd met deze opvatting van de tekst te volstaan en begrijpen niet dat Gods woord voor alle tijden is en ook tot ons wordt gesproken. Wij begrijpen niet dat de verwerping van het goddelijke niet beperkt bleef tot de éne akt uit de geschiedenis van het heil. Het rijk Gods loopt altijd gevaar door de mens miskend te worden. Altijd weer gooien wij die éne Steen weg die door God is uitverkoren, omdat wij ons eigen zinnen en willen stellen boven Gods wil die zich, zoals toen, hult in onaanzienlijke gedaante. De steen die wij verwerpen is de kostbare parel waarvoor wij alles moesten prijsgeven.

Wij geven God de eer niet die Hem toekomt. Wij dromen met de zonen van Zebedeus van de eerste plaatsen in het rijk der hemelen en vermoeden niet dat deze heerlijkheid vlak vóór ons ligt, verborgen in vernedering, teleurstelling, ziekte, armoede, in elk kruis dat ik omhels als de wil van de Vader (maar zo ook alléén). Wij menen dat wij ten overstaan van Gods eer en wil kunnen kiezen en vergelijkingen maken, dat wij beter zijn dan „de anderen”, zo wij Hem een gedeelte geven van wat Hij vraagt en het overige voor onszelf behouden, — alsof er iets was, iets kón zijn, een domein van onze geest, een stuk van onze krachten, een fractie van onze tijd die ons zou toebehoren en niet Hem. Onze fout is niet zozeer dat wij teveel aan aardse goederen zijn gehecht, dat wij de geschapen dingen te hoog achten; maar onze fout is dat wij God niet hoog genoeg achten. Jesus sprak de taal van zijn tijd en zijn volk en zijn taal was daarom niet wijsgerig of abstract. Maar wij bevroeden toch iets van de volstrektheid en onvergelijkbaarheid Gods die zijn geest vervulden wanneer wij Hem horen zeggen dat God alleen goed is en dat wij mensen (zonder nader onderscheid), niet goed genoemd mogen worden: „gij die slecht zijt” ( Mt. 7, 11 ).

2. Wij verwerpen de Steen die door God is uitverkoren. Wij verwerpen de smaad en de armoede, wij vluchten het kruis. Wij wijzen de nederige gedaante af waarin het godsrijk zich in deze wereld openbaart. Wij gaan de arme mensen voorbij en zoeken de gunst van welgestelden. Wij minachten liefde en wij streven naar macht.

Wij zoeken onszelf en verwerpen Jesus, omdat niet een alles overwinnend geloof onze geest vervult met de gedachte aan God, de werkelijkheid van God die alles te boven gaat. „God zij u God.” Wanneer het ons geschonken wordt door beschouwing en onthechting de werkelijkheid Gods een weinig te beseffen, dan zijn niet langer vergelijkingen mogelijk en is er geen sprake van meer of minder, — dan is daar slechts de totale houding: aanbidding, sprakeloze verrukking en volkomen overgave. Zo iemand veracht de dingen niet maar hij kan het niet helpen dat zij hem weinig meer doen en dat zijn enige smart de ontrouw is van zijn eigen zwakheid en het verraad aan het godsrijk dat aldoor wordt gepleegd.

124. Zaterdag na de Tweede Zondag van de vasten

De twee zonen

In deze dagen toont de liturgie wederom haar superieure kunst in het bereiken van een hoger parallellisme , een geestelijke harmonie in de wereld der gedachten. De beide lessen van de mis van gisteren werden beheerst door de gestalte van de geliefde zoon, die door de mensen wordt verworpen: Jozef door zijn broeders en de zoon van de heer door de pachters van de wijngaard. Beiden zijn het beeld van Christus, de enige Zoon, die de zijnen niet erkennen. Vandaag houdt de Kerk ons de figuur voor ogen van de geliefde, maar onwaardige zoon die door de vader wordt bevoorrecht, terwijl de oudere afgunstig toeziet. Bieden, Jakob zowel als de verloren zoon, beelden de zondige mens uit, die zonder zijn verdiensten door God in genade wordt aangenomen.

Wij moeten beide verhalen zien als aardse spiegels van goddelijk handelen. De intentie van Gods woord is op God gericht, ook als het menselijke dingen beschrijft. Wij houden de blik gewoonlijk te zeer gericht op het menselijke. Dat Jakob Isaac's zegen op bedrieglijke wijze inpalmt is in deze opvatting der liturgie die niet moraliserend, maar typologisch is en theologisch, een te verwaarlozen detail. Jakob vertegenwoordigt de zondige mens, die de zegen van de vader, de goddelijke belofte, niet verdient maar toch ontvangt. Het barmhartige, aan geen menselijke verdienste gebonden en naar geen menselijke maatstaf te berekenen handelen Gods wordt ons hier voorgehouden. Reeds vóór zijn geboorte, zegt Sint Paulus , werd Jakob door God uitverkoren, toen er nog geen sprake kon zijn van goede of kwade daden, „opdat Gods vrije raadsbesluit van kracht zou blijven” , zijn roeping die niet berust op onze werken ( Rom. 9, 11 ).

In het evangelie zal ons deze zin duidelijker zijn en onmiddellijker aanspreken, omdat de gelijkenis enkel beeld is, geen geschiedenis. En welk een gelijkenis! De barmhartigheid Gods vond in mensentaal nooit sprekender uitdrukking: zijn standvastige goedheid voor de brave oudste en zijn onbegrijpelijke genade voor het kind, dat verloren ging. Als wij deze parabel lezen krijgen wij bijna de indruk alsof het de vader is, wie een weldaad wordt bewezen en niet het kind. Er wordt geen woord van verwijt zelfs niet van vergiffenis gesproken. Als de verloren zoon is teruggekeerd en zijn te voren bedachte zinnen heeft gezegd: „Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegen u. Ik verdien niet meer uw kind te heten” , — antwoord de vader niet eens, maar geeft haastige orders aan zijn knechten om feest te vieren en de jongen die „tot het leven wederkeerde” met uitzinnige eerbewijzen te overladen. Het berouw, het echte, doet in Gods oog de zonde zozeer verdwijnen dat er geen woord meer aan verspild wordt. Het ergste dat er was, het bestaat niet meer.

Is het wonder dat de oudste het begrijpen noch waarderen kan? Moet een mens hier niet minstens van overdrijving spreken? Vele bijbelverklaarders hebben in de oudste jongen het beeld van de Farizeeërs willen zien? Maar zoals de jongste zoon de zondaar zonder meer vertegenwoordigt, zo representeert de andere de werkelijk rechtvaardige. Hoe schoon beschrijft de vader zijn lot: „Kind, gij zijt altijd bij mij en al het mijne is het uwe”. De gemeenschap van de rechtvaardigen met God kon niet inniger worden aangeduid. Maar Gods erbarming is zo groot, dat zelfs de vromen daarvan geen vermoeden hebben en dat zij die hemelse blijdschap van de vader (nog) niet geheel kunnen smaken. Wij allen moeten onszelf beschouwen in de verloren zoon. Want hetzij wij zondaars, hetzij wij rechtvaardig zijn, allen waren wij van nature kinderen van de Toorn ( Eph. 2, 3 ). Het is alleen de erbarming van de vader, die ons met het pronkgewaad heeft bekleed en de ring aan de vinger gestoken. En zo wij het lot mogen delen van de oudste — de ononderbroken gemeenschap met God die in haar „gewoonheid” te weinig door ons wordt gewaardeerd — dan willen wij trachten Gods eindeloze erbarming voor de zondige mens na te volgen.

Derde Zondag van de vasten

125. Derde Zondag van de vasten

De weg van de christen

Er ligt over de teksten van de mis een stemming van innigheid en innerlijkheid. Het is alsof de christen na de eerste weken van de vasten er in geslaagd is zijn natuurlijke uitbundigheid en ongebondenheid te beteugelen. Hij heeft de eerste schreden gezet op de weg der zuivering. Hij heeft zijn zinnen teruggeroepen en zijn geest verzameld. Nu ziet hij uit naar het licht van God. „Mijn ogen zijn altijd op de Heer gericht. Zie mij aan en ontferm U mijner” ( Ps. 24, 15. 16 ; introitus). „Tot U hef ik mijn ogen die in de hemel troont. Zie gelijk de ogen der knechten op de hand van hun heer en gelijk de ogen der dienstmaagd op de hand van haar meesteres, zo zijn onze ogen gericht op de Heer, onze God, — totdat Hij ons genadig is” ( Ps. 122, 1. 2 ; tractus). Het evangelie en het offertorium spreken van de gestadige overweging van Gods woord. „Zalig zij die het woord van God aanhoren en bewaren” ( Lk. 11, 28 ). En de communio bezingt de heerlijkheden van het verblijf in Gods huis. „Zelfs de mus vindt een huis en de tortel een nest waar zij haar jongen neerlegt: uw altaren, Heer der heirscharen, mijn Koning en mijn God! Zalig die uw huis bewonen, die U gestadig spijzen mogen” ( Ps. 83, 4. 5 ).

Zo verloopt de weg van het christelijke leven. Door bekering en boete, door onthechting en zelfbeheersing wendt de mens zich af van de zonde. Na de eerste loutering volgt het stadium der verlichting. Dit betekent niet dat de zuivering voltooid is. Het betekent alleen dat de ergste en meest in het oog vallende feilen zijn overwonnen en dat de baan is vrijgemaakt voor ware voortgang in de dienst des Heren. „Eens waart gij duisternis, thans echter zijt gij licht in de Heer” ( Eph. 5, 8 ; epistel). De volledige zuivering zal eerst mogelijk worden door het werk van God, door het licht van God dat de ziel inzicht zal schenken in haar eigen ellende en de oneindige volmaaktheid van het goddelijk wezen. Bij de eerste loutering is alleen maar het ruwe werk gedaan. Het fijne werk dat de meer subtiele en de taaiste resten van het egoïsme moet opruimen en de ziel voorbereiden voor de vereniging met God, moet nog geschieden. Omdat deze arbeid fijner is en dieper moet indringen, is het aandeel van God hierin groter dan in het werk der (eerste) zuivering. Natuurlijk is Gods genade immer de eerste en voornaamste oorzaak van onze heiliging, maar naarmate de ziel vordert grijpt Hij meer in, of liever gezegd, de gehele voortgang in het geestelijk leven bestaat hierin dat Gods heerschappij (dat is zijn koninkrijk) meer en meer wordt gevestigd in onze ziel en alle gebieden van ons leven gaat doordringen. Zijn greep op de ziel wordt steeds vaster. Maar wij moeten het Hem mogelijk maken en blijven maken dat Hij meester wordt van ons hart, want Hij dwingt ons niet en eerbiedigt immer de vrijheid van onze overgave. Het is daarom dat het stadium der verlichting bovenal wordt gekenmerkt door een toename (in duur en innerlijkheid) van gebed en beschouwing. Het gebed is de invalspoort der genade.

Het is de tijd dat „onze ogen steeds op de Heer gericht moeten zijn”. Het is zeker dat de naar God strevende mens gemakkelijk op de weg der verlichting geraakt. Maar het is even zeker dat de meeste christenen op deze weg weinig vorderingen maken en dat slechts heel enkelen op aarde het einddoel der vereniging met God bereiken. De meesten schrikken terug voor de offers die God vraagt en stellen zich tevreden met de minimumweg der „gewone zaligheden” en het vermeende veiligheidssysteem van de vermijding der zware zonden. De reden hiervan is dat zij niet zien, dat zij niet willen zien, en de ogen niet openstellen voor de geestelijke realiteit, voor de goddelijke werkelijkheid van het eeuwige leven die de Heer ons tonen zal zo wij volharden in het gebed. Wanneer onze ogen altijd op Hem zijn gericht, worden zij zodanig verblind door zijn heerlijkheid en wordt onze ziel zozeer bevangen door de begeerte deel te hebben aan zijn liefde, dat zij niet langer aarzelt het kruis te omhelzen. Maar wij moeten willen Hem aanzien en onze geest terugbuigen, keer op keer, van de schepselen naar God, onszelf dwingen ingetogen te worden, om rustig en in een voedende stilte bij Hem te verwijlen. Wij moeten niet te gauw menen, als wij eens vurigheid voor God gevoelen, dat wij het zuivere gebed hebben bereikt. „Men bidt zo zelden echt! Wanneer men ingetogen is, enigermate Gods tegenwoordigheid beseft en zich tot Hem getrokken gevoelt, meent men te bidden. Men is dan nog slechts aan de voorwaarden van het gebed toe” ( H. Clérissac ).

Langs de weg der verlichting met edelmoedigheid en volharding voortschrijdend wordt de ziel geleidelijk aan rijp voor het volmaakte offer aan God in de liefde der vereniging. „Weest navolgers van God, zoals dat past aan geliefde kinderen. Wandelt in de liefde gelijk ook Christus ons heeft bemind en zichzelf voor ons heeft overgeleverd als een Gode behaaglijke gave en offerande” ( Eph. 5, 1. 2 ; epistel).

Derde week van de vasten

126. Maandag na de Derde Zondag van de vasten

De les van Nazaret

Het epistel en het evangelie beantwoorden wederom aan elkander. De lezing uit het boek der Koningen geeft het verhaal waarop Jesus in het evangelie zinspeelt: „Er waren ten tijde van de profeet Eliseus vele melaatsen in Israël doch niemand werd gereinigd dan alleen de Syriër Naäman” . Het zijn deze woorden van de Zaligmaker die de woede van zijn vroegere dorpsgenoten doen overlopen. Hij had slechts kort geleden Nazaret verlaten. Aanvankelijk waren zij trots op de jeugdige rabbi en de roem, die zich om Hem verbreidde. Weldra echter mengde de trots zich met afgunst, omdat Jesus zich in Kafarnaum had gevestigd. Toen Hij na enige tijd zijn vaderstad bezocht, „kon Hij daar wegens hun ongeloof slechts weinig wonderen verrichten” ( Mt. 13, 58 ). Maar Hij spreekt er. Officieel, in de synagoge, leest Hij het woord Gods en na gelezen te hebben zette Hij zich neder voor de toespraak. In de voelbare stilte „stonden aller ogen strak op Hem gericht”, verhaalt Sint Lukas. En als Hij spreekt, sleept Hij ze toch mee, voor een ogenblik, „door de lieflijke woorden die van zijn lippen vloeien”. Maar dan spaart Hij ze niet langer. Ze zullen de harde waarheid horen, deze benepen leiden die Hem meten willen aan de maat van hun kleinheid. „Waarachtig, Ik zeg u: geen profeet is geëerd in zijn eigen vaderland.” Zo was het in de dagen van Elias en Eliseus die hun gaven slechts aan vreemden kwijt konden. Zo is het nog. Hun machteloze woede bewijst de waarheid van zijn woord. Majestatisch schrijdt Hij door hun midden, hen verbijsterd achterlatend ( Lk. 4, 23-30 ).

1. Waarom maakt Jesus het de mensen van Nazaret zo moeilijk? Want Hij doet er niet of nauwelijks de wonderen die Hij overal elders, waar Hij optreedt en zelfs in het land der heidenen, gul verricht en zijn woorden brengen conflict, dat half verborgen aanwezig was, opzettelijk aan de oppervlakte in plaats van het te verzwijgen. Waarom is de zachtmoedige Meester eensklaps hard? Hij wil zich losmaken van vlees en bloed. Hij schuwt de geringste besmetting van het rijk door de factoren die deze wereld beheersen. Hij wil de onaantastbare waarde volstrekt zuiver houden. „Denkt niet dat Ik vrede ben komen brengen op aarde: geen vrede, maar het zwaard… 's Mensen ergste vijanden zullen zijn huisgenoten zijn. Wie zijn vader of moeder meer bemint dan Mij is Mijner niet waardig” ( Mt. 10, 34-37 ). „Wie is mijn moeder en wie zijn mijn broeders? Die de wil doet van mijn Vader …” ( Mt. 12, 48-50 ). Zelfs zijn Moeder zal Hij niet erkennen voor Hij hangt aan het kruis. De onvoorwaardelijke overgave aan Gods wil (aan zijn liefde) brengt een vreemdheid te weeg die als een mes de nauwste banden doorsnijdt. Deze vreemdheid is noodzakelijk voor de ongereptheid van Gods woord. Jesus weigert het rijk van de Vader dienstbaar te maken aan aardse belangen.

2. De andere reden (of is het dezelfde?) waarom Hij niet toegeeflijk is, waarom Hij niet afdalen kán, is dat zij niet geloven. En reden waarom zij niet in Hem geloven is dat zij Hem kennen als een der hunnen. „Is deze niet de zoon van Jozef?” „En ook zijn broeders geloofden niet in Hem” ( Joh. 7, 5 ). De familiariteit belet hun door de knechtsgestalte heen de onzichtbare heerlijkheid te schouwen van de Zoon, die zich ook aan hen openbaart „met woorden van gratie”.

God openbaart zich in het „gewone”. God openbaart zich bij voorkeur in het onaanzienlijke. Het is een grondwet van de verlossing: het Woord is vlees geworden en het heeft God behaagd door de prediking van de dwaasheid des kruises de gelovigen te redden. Zij die geloven worden gered, niet zij die zien, want de glorie van het Woord wordt slechts aanschouwd in het geloof.

Onze allergewoonste dag is doorglansd van de heerlijkheid Gods. De tijd is vervuld van zijn genaden, dag na dag en uur na uur. De altijd eendere mensen die ik elke dag ontmoet dragen Gods beeld in hun ziel. De man in de straat is gekocht met het bloed van Jesus. In de mens die lijdt zet de Heer zijn lijden voort en in mijn eigen smart ligt het kleinood van zijn kruis besloten. Zalig zij die niet gezien en toch geloofd hebben.

127. Dinsdag na de Derde Zondag van de vasten

Het gebed in Christus' naam

„Ik zeg u: Als twee van u op aarde eenstemmig zijn om wat ook te vragen, zullen zij het verkrijgen van mijn Vader die in de hemel is. Want daar waar twee of drie vergaderd zijn in mijn naam, daar ben Ik in hun midden” ( Mt. 18, 19. 20 ; evangelie).

1. Er zijn weinig waarheden die men uit het Nieuwe Testament gemakkelijker kan bewijzen dan die van de almacht van het smeekgebed. Niets ging Jesus meer ter harte dan zijn leerlingen te bezielen met een onbegrensd vertrouwen op de macht en de goedheid van de hemelse Vader. „Vraagt en gij zult verkrijgen, zoekt en gij zult vinden, klopt en u zal worden opengedaan” ( Mt. 7, 7 ). „Tot nu toe hebt gij niets gevraagd in mijn Naam. Vraagt en gij zult verkrijgen, opdat uw vreugde volkomen zij” ( Joh. 16, 24 ). „Alles wat gij in het gebed vraagt, gelooft dat gij het reeds ontvangen hebt en het zal u geworden” ( Mk. 11, 24 ). Sterkere woorden zijn wel niet denkbaar. Jesus brengt nooit de verzachtingen en beperkingen aan, die exegeten en theologen immer menen aan deze teksten te moeten toevoegen. Natuurlijk is Augustinus' uitspraak juist dat „iets niet in Jesus' naam wordt gevraagd wanneer het strijdt met ons geestelijk heil” en het is evenzeer waar dat God alleen weet wat ons waarachtig heil bevordert, — maar men kan toch de indruk niet van zich afzetten dat Jesus het zó niet allereerst heeft bedoeld, dat onze „verklarende aantekeningen” bij die woorden van goddelijke fierheid meer zijn ingegeven door al te menselijke voorzichtigheid dan door het genereuze geloof dat Hij stelt als enige voorwaarde. Gelooft dat het het hebt verkregen. Waarom blijft ons gebed onverhoord? Omdat het ons ontbreekt aan vertrouwen, aan het geloof dat bergen verzet. Wanneer wij in Jesus' naam God vragen om vermeerdering van liefde en dit gebed niet verhoord wordt, wat kan daarvan de oorzaak zijn dan gebrek aan geloof? Wij geloven niet waarachtig dat God bij machte is uit stenen kinderen van Abraham te verwekken, wij leggen onze menselijke kleinheid en ons menselijk wantrouwen tegenover Hem niet af. Wij hopen bijna dat Hij ons gebed niet helemaal ernstig zal nemen. Wij denken van Hem als was Hij ons gelijk: goed en machtig met mate. Wij geven Hem de eer niet die Hem toekomt door onbeperkt te vertrouwen: het enige wat Hij ons vraagt. „Voorwaar: Ik zeg u: indien gij een geloof hebt als een mosterdzaadje, zult gij tot deze berg zeggen: Ga van hier dáár heen en hij zal gaan. En niets zal u onmogelijk zijn” ( Mt. 17, 20 ). Wanneer wij met een greintje echt geloof bidden en blijven bidden om onze heiliging, zal niets ons weerstaan, zal niets Gods almacht weerstaan, al zullen de wegen waarlangs Hij ons tot dat doel leidt wellicht geheel anders zijn dan die welke wij zouden bedenken.

2. Het evangelie van heden leert ons dat het gebed een geheel bijzondere krachtdadigheid verkrijgt wanneer het in gemeenschap geschiedt. Jesus denkt niet aan een gezamenlijk bidden waar de harten gescheiden zouden zijn. Hij vraagt twee zielen die het „eens zijn”, die tezamen God zoeken in Hem, die „in zijn naam” zijn verenigd. Daar ontstaat een macht waaraan Gods barmhartigheid geen weerstand kan bieden, want de Heer is „in hun midden”. God verhoort dit gebed onfeilbaar, want het is de hoogste uiting der naastenliefde, het gebod aan het eerste gelijk.

Wanneer Jesus reeds aanwezig is daar waar twee of drie in zijn naam zijn verenigd, hoezeer zal dan de gemeenschap der Kerk van zijn tegenwoordigheid vervuld zijn! In de viering der liturgie vat de heilige Kerk allen die met geloof en liefde aan haar mysteries deelnemen tezamen in een eenheid die de Vader erkent als het beeld van zijn Eengeborene. Daar willen wij de stem van onze verlangens en onze zorgen doen samensmelten met het lied van de Bruid, dat weerklinkt voor de troon van God en het Lam.

128. Woensdag na de Derde Zondag van de vasten

De ware eredienst

In het evangelie van heden geselt de Heer de onoprechte en baatzuchtige vroomheid. De Schriftgeleerden hadden het goddelijke gebod van de ouderliefde zodanig geïnterpreteerd, dat het in bepaalde gevallen louter een formaliteit was geworden. Het „eer uw vader en uw moeder” van de decaloog hield (en houdt) uiteraard ook in, dat de kinderen, zo nodig, hun behoeftige ouders zouden ondersteunen. Kinderen, die zich aan deze plicht wilden onttrekken, behoefden, volgens de leer der Schriftgeleerden, over de goederen, die hun ouders ten dienste zouden kunnen staan, slechts de Korban-, de gelofteformule uit te spreken. Men maakte daarmee deze goederen tot een heilige, voor God bestemde gave, aan het profaan gebruik onttrokken, die niet voor het onderhoud van vader en moeder mocht worden bestemd. Het ergerlijkste van dit alles was, dat, naar het schijnt, het niet eens nodig werd geacht de gelofte ook in de daad om te zetten door bijvoorbeeld die goederen metterdaad aan de priesters of aan de tempelschatkist af te dragen. Ook waar dit wel gebeurde, werd de rangorde der waarden omgekeerd, daar de plicht de ouders te ondersteunen de voorrang heeft op de niet strikt voorgeschreven daden van godsdienstigheid. En Jesus sprak met gloeiende verontwaardiging tot de Farizeeën en Schriftgeleerden: „Zo hebt gij het woord Gods van kracht beroofd terwille van uw eigen overlevering. Huichelaars, terecht heeft Isaias over u geprofeteerd zeggende: „Dit volk eert Mij met de lippen, maar hun hart is verre van Mij” ” ( Mt. 15, 6-8 ).

1. Waarom was de Heer zo verontwaardigd? Omdat de godsdienst misbruikt werd voor egoïstische doeleinden. Onder het mom van vroomheid kon men het zich veroorloven doodgewoon hardvochtig en zelfzuchtig te blijven. De ergernis bestond vooral hierin, dat men niet onverbloemd egoïstisch handelde, dat de godsdienstigheid, de eer van God derhalve, werd benut om menselijke kwaadaardigheid met een valse schijn te bedekken. Dit is de grote ergernis. Dat de godsdienst in de ogen van eerlijke en rechtvaardige mensen wordt ontluisterd, niet door menselijke zwakheid, maar door huichelarij en opzettelijke berekening. Jesus heeft door zijn prediking, zoals wij bijvoorbeeld in de Bergrede kunnen lezen, de religie een oneindige ernst en diepte gegeven door haar onverbrekelijk te verbinden met de zedelijkheid en de mensenliefde. Hij heeft duidelijker dan wie ook geleerd, dat men God niet kan eren, als men onrechtvaardig of liefdeloos is, dat de cultus geen zin heeft, ja een gruwel wordt in Gods oog, als zijn bedienaren uit lafheid of eigenbelang onrecht, verdrukking en haat tolereren.

2. Het moet ons allen duidelijk zijn, dat wat Jesus in het evangelie gesproken heeft, niet alleen tot de Farizeeën van zijn tijd is gezegd. Het evangelie is eeuwig, zoals ook de mens en zijn boosheid en baatzucht eeuwig zijn. Het wezenlijke farizeïsme is van alle tijden. Het bestaat in de ergerlijke koppeling van vroomheid, dat is van de gebaren en vormen, van de leuzen en formules van de godsdienst, met de dingen van het vlees, dat is met financiële baatzucht, met het sauveren van wereld- se reputaties, met de strijd van belangen en van macht, met het in stand houden van onrecht en verdrukking.

Hieruit volgt, dat de christenen zich altijd opnieuw in dit punt hebben te onderzoeken, niet alleen als afzonderlijke personen maar ook als leden van de maatschappij waartoe zij behoren en waarvoor zij mede verantwoordelijk zijn. „Barmhartigheid wil Ik en geen offerande” ( Mt. 8, 13 ). „Wanneer gij uw gave naar het altaar brengt en u daar herinnert, dat uw broeder iets tegen u heeft, laat uw gave dan vóór het altaar, ga u eerst met uw broeder verzoenen en kom en offer daarna uw gave” ( Mt. 5, 23-24 ).

129. Donderdag na de Derde Zondag van de vasten

De goddelijke geneesheer

Het evangelie van vandaag stelt ons, evenals zovele andere passages, de Heer voor als de goddelijke heelmeester. Het is een tekst van Sint Lukas, de geliefde arts. Hij verhaalt, hoe Jesus de schoonmoeder van Petrus, die aan hoge koorts leed, genas en hoe daarna, „toen de zon was ondergegaan” en de sabbatrust niet langer verplichtte, „allen hun zieken bij Hem brachten, die aan verschillende kwalen leden. En aan ieder afzonderlijk legde Hij de handen op en Hij genas hen” ( Lk. 4, 38-40 ). De statie is heden in de kerk van het door het Romeinse volk evenzeer als in het Oosten geliefde martelaren Cosmas en Damianus, die men vereerde als anargyren, dat is, als artsen, die zieken om niet genazen.

1. Vanaf de oudste tijden kent de gehele christelijke traditie de idee van Christus als de goddelijke geneesheer. Deze voorstelling berust in de eerste plaats op de verhalen van de synoptische evangeliën, die Jesus beschrijven als degene, die alle lichamelijke kwalen geneest. „Hij ging rond weldoende en genezend” ( Hand. 10, 38 ). Maar vanaf het begin was daarmee de gedachte verbonden, dat Hij als verlosser door de vergiffenis der zonden de enige geneesheer der zielen is, die de gevallen mens door zijn genade bevrijdt van de slavernij der zonde en de kwaal der zelfzuchtige begeerten. Men ontkende geenszins de realiteit van Jesus' wonderbare genezingen, beschouwde ze evenmin uitsluitend als bewijzen van zijn goddelijke zending, doch men zag ze vooral als werkzame en krachtdadige beelden van de macht der genade en als een voorproef en voorafbeelding van de heerlijke opstanding op het einde der tijden.

2. Wij mogen Jesus de goddelijke geneesheer noemen, omdat Hij bij machte is onze lichamen te helen en ten leven te wekken, omdat Hij onze zielen geneest van de ziekte van het zedelijke kwaad, omdat Hij onze harten bevrijdt van angst en onzekerheid. Waar blijft het woord, dat Lukas, wederom Lukas, heeft opgetekend: „En de kracht des Heren was met Hem om te genezen” ( Lk. 5, 17 ). De moderne wetenschap komt steeds meer tot de overtuiging, dat ziekte en gezondheid de gehele mens betreffen, niet enkel zijn lichaam of zijn gemoed of geest. Het inzicht in de kwalen van de mens verscherpt en verdiept. Betekent dit enerzijds, dat men tegenwoordig meer dan vroeger de „natuurlijke” verklaring van ziekelijke verschijnselen kent, het betekent anderzijds in genen dele, dat men de laatste samenhangen en de diepste oorzaken doorschouwt en nog veel minder, dat de mens zichzelf van zijn kwalen weet te genezen, al is het waar, dat therapie en heelmiddelen gaandeweg worden verfijnd en vervolmaakt. Maar de eigenlijke kwaal van de moderne mens is er allereerst een van zijn geest en zijn gemoed. De westerse mens is tot in zijn diepste lagen aangetast door angst, niet door een aanwijsbare en concrete vrees, maar door angst. Deze wordt het scherpst waargenomen en geregistreerd door gevoelige mensen, maar zij beheerst onze hele maatschappij. De ervaringen van de laatste tijden hebben de diepten en de grenzen van de menselijke existentie onthuld. „De bodem der zee werd zichtbaar, ontbloot werden de grondslagen der aarde, door uw dreigen, o Heer” ( Ps. 17, 16 ). Ontzet dreigt de mens terug voor het gezicht van zijn naaktheid. De onverhulde werkelijkheid van zijn eenzaam zijn in een ongekerstende wereld heeft hem verbijsterd.

Zo dikwijls zegt de Heer in de evangeliën: Vrees niet. Moge Hij ons hart genezen van angst en van ons gemoed wegnemen de eenzaamheid, door de zonde in de wereld gebracht. Moge zijn Geest ons bevestigen in het besef en het gevoel van onze verbondenheid met God en met onze broeders en zusters, door Jesus Christus onze Heer.

130. Vrijdag na de Derde Zondag van de vasten

De gave Gods

Elke christen die ooit getracht heeft als waarachtig christen te leven weet in het diepst van zijn hart welk onaantastbaar ideaal, welk intens geluk hem toen wenkte. Hij weet dat het reëel vóór hem heeft gestaan. Hij weet ook dat ook nu nog die mogelijkheid, die goddelijke kans voor hem openstaat. Menigeen zal dit ontkennen en het verlangen dat hem eens bezielde verwijzen naar het domein van de illusies der jeugd die door de ervaring van het leven en een rijper inzicht in de eigen mogelijkheden met recht zijn verdrongen. Maar in zijn innerlijkst geweten is hij zo zeker niet. Wie God eenmaal heeft geproefd, verliest die smaak nooit geheel, al werd hij wellicht bitter als as. En deze mens weet ook dat wat hem weerhield voort te gaan niet de onbereikbaarheid was van het einde, maar heel gewoon het egoïsme dat hem terugwierp op zichzelf. (En er zijn duizend vormen van zelfzucht, ook moedeloosheid kan daartoe behoren.) Wat Jesus in het evangelie van heden zegt tot de samaritaanse, zegt Hij tot ons allen. Omdat zij met haar zes mannen duidelijk een zondares is die buiten de grenzen van het burgerlijke type valt, menen wij dat zij anders is dan wij. Maar de Heer zegt tot haar hetzelfde als wat Hij allen toefluistert die worden uitgenodigd voor God alleen te leven. „Als gij de gave van God zoudt kennen …” En ook: „Als bij wist Wie het is die dit tot u zegt” ( Joh. 4, 10 ). De Heer smeekt ons: „Ach, wees een ogenblik stil en keer in tot uw beter ik. Herinner u hoe Ik u riep en hoe de eerste dronk u smaakte en bedenk hoe de Bron zal zijn” . Als wij Gods gave kenden en als wij Hem kenden, als wij, geroepenen en uitgelezenen, slechts wilden beseffen wat Hij ons biedt, als wij slechts zijn stem niet wilden smoren met al de geluiden die wij naar believen oproepen, — wij zouden de woestijn niet vrezen.

Ook tot ons zegt Hij: „Wie drinkt van het water dat Ik hem zal geven, zal in eeuwigheid niet dorsten, maar het water dat Ik hem zal geven, zal in hem worden een steeds opwellende bron die eeuwig leven schenkt” ( Joh. 4, 14 ). Wij weten dat zijn belofte niet bedriegt. Wij weten dat Hij niet lichtvaardig speelt met de dorst van ons arm hart. Zijn gave is het levende water. De fontein is de Geest die ons drenken wil met liefde en met God verenigen in een omhelzing zonder einde.

Waarom geloven wij in Hem niet zó dat wij Hem volgen in de woestijn en het kruis vastgrijpen waar wij Hem op aarde alleen kunnen vinden?

„Wij deinzen terug zodra God zwijgt, dat wil zeggen juist op het ogenblik waarop zich in dorheid de ware vooruitgang begint af te tekenen, waarop de gevoelige godsvrucht ons niet langer afwendt van Hem die wij zoeken. De moed ontzinkt ons, zodra wij de naakte woestijn van het Geloof betreden, terwijl wij eigenlijk de eerste stap zouden zetten in de richting van de ongedachte ontdekking.”   1)

Wie zijn leven verliest zal het vinden. Wie door de nauwe poort gaat en langs de smalle weg, zal een geluk winnen zó groot dat het in aardse vreugde niet kan bestaan. Wie de tocht waagt door de woestijn, zal zich eenmaal laven aan de bron van het eeuwige leven. En zo wij terecht menen dat onze krachten ontoereikend zijn, laten wij dan dat andere woord des Heren niet vergeten: „Indien gij die slecht zijt goede gaven aan uw kinderen weet te geven, hoeveel te meer zal uw hemelse Vader de goede geest schenken aan wie er Hem om vragen!” ( Lk. 11, 13 ).

131. Zaterdag na de Derde Zondag van de vasten

Barmhartigheid

Wederom beantwoorden epistel en evangelie aan elkander. Tegenover de kuisheid van Susanna plaatst de Nieuwe Wet een zondares, tegenover de wijsheid van Daniël het superieure spel van Jesus met zijn tegenstanders en tegenover de triomf der gerechtigheid de barmhartigheid Gods. Want het Nieuw Verbond is het régime van de goddelijke erbarming. Zoals de wondere goedheid van de vader in de gelijkenis van de Verloren Zoon door zijn oudere broer niet begrepen werd, zo schijnt het ook op de pericoop van de overspelige vrouw ( Joh. 8, 1-11 ) meer was dan menig degelijk christen kon verdragen. Vele handschriften laten dit stukje weg waarin Jesus de eisen der gerechtigheid scheen te vergeten. Maar Hij wil niet meedoen aan het onwaardig bedrijf waarin de ellende van een vrouw wordt uitgebuit als materiaal voor een scholastiek dispuut met boosaardige achtergrond. Hij gunt zijn vijanden enkele ogenblikken de illusie van een overwinning (Hij boog zich voorover en als om zich een houding te geven schrijft Hij met de vinger in het zand), om ze daarna des te zekerder te treffen: „Wie van u zonder zonde is werpe de eerste steen”. En de verstandigsten verdwenen het eerst. „En Jesus bleef alleen over met de vrouw die nog altijd in het midden stond” (Wij kunnen ons denken hoe beschaamd en miserabel, zwijgend en met neergeslagen ogen. Nu durft ze opzien, nu alleen zijn overgebleven, zegt Augustinus miseria et misericordia: de ellende en de Erbarming). Jesus zegt met een licht accent van triomf: „Vrouw, waar zijn zij?” En dan: „Heeft niemand u veroordeeld?” — „Neen, Heer.” — „Ook Ik veroordeel u niet. Ga heen en zondig voortaan niet meer.”

1. Jesus heeft ons geboden: „Weest barmhartig zoals uw Vader barmhartig is. Oordeelt niet en gij zult niet geoordeeld worden” ( Lk. 6, 36, 37 ). Er is geen zonde waaraan de vromen zich gemakkelijker schuldig maken dan aan de (morele) veroordeling (uitwendig of inwendig) van hun evenmens. Dit strijdt volstrekt met de geest des Heren. In deze zin is God alleen rechter en Degene die Hij aanstelde om eenmaal te komen als rechter van levenden en doden. Maar in zijn sterfelijk leven veroordeelde Jesus zelf de vrouw niet, hoezeer Hij haar daad afkeurde: „Ga heen en zondig niet meer” . „Onbarmhartig is het oordeel over hem die geen barmhartigheid heeft betoond. Maar de barmhartigheid neemt het tegen het oordeel op” ( Jak. 2, 13 ). Wat dit laatste betekent verklaart ons Sint Augustinus: „Al heeft iemand die in zijn leven barmhartigheid beoefende, wellicht iets misdreven wat in het oordeel straf verdient, dan zal dit vuur van zijn zonde door de vloedgolf van zijn erbarming worden uitgewist”   1).

2. De barmhartigheid Gods voor de zondaar is onbeperkt niet door de gevoeligheid van het medelijden maar door de macht van zijn scheppende liefde. God bemint in de zondaar niet de zonde, maar de schone mogelijkheid van het goede, die zijn liefde kan verwerkelijken. Dit is de liefde eigen, want „zij bemint iemands beste wezen, het schoonste en edelste wat met dit subject, in aanleg of metterdaad, gegeven is”   2). Zo moet ook ons medelijden zijn, niet zozeer zwak door gevoel als wel helderziend door liefde en sterk door welwillendheid.

Vierde Zondag van de vasten

132. Vierde Zondag van de vasten

De vreugde der Kerk

De liturgie van deze Zondag geeft ons een goed voorbeeld van de waarachtige oudchristelijke geest waarin de mysteries van het kerkelijk jaar werden gevierd, van dat geloof dat ook ons moet bezielen tot een aanbidding in geest en waarheid. Wij moeten van de Kerk — van de Schrift, de Vaders en de liturgie — wederom leren hoe wij de werkelijkheid van het heil met geloof benaderen mogen.

Deze Zondag Laetare is er een van vreugde te midden van de zware en ernstige serie der vasten- en boetedagen. Hij is als een psychologisch rustpunt, een verpozing op de moeizame weg die ons leidt naar de feesten der verlossing. Wij vragen in de oratie dat wij heden „door de vertroosting van Gods genade mogen herademen” en verkwikt worden. Dit psychologische element begrijpen wij aanstonds. (Zelfs de wereld heeft in haar halfvastenviering daarvan iets onthouden). Maar dit inzicht is slechts een eerste stap in de richting van het volledige begrip. Welke vreugde is het die de Kerk vandaag doet jubelen? Waaraan ontleent zij de moed en de kracht gtot deze voortijdige blijdschap? In de weken die voorafgingen heeft zij het kleed van boete en ingetogenheid aangedaan en zij hulde zich menigmaal in het gewaad van de Synagoge. Wij luisterden naar de lessen van het Oude Verbond . Wij vereenzelvigden ons met de mensheid die in schaduwen en beelden uitzag naar de verlossing van Christus, omdat ook wij elk jaar het geheim van Gods barmhartigheid als nieuwe genade willen ervaren. Vastentijd is voorbereiding. Wij verlieten in de geest het heiligdom om met de geloofsleerlingen op het Paasfeest de prille vreugde te kunnen smaken, — als op de eerste dag — van de intrede in Gods tempel, om hun heilige huiver te kunnen delen als wij wederom proeven mogen hoe zoet de Heer is.

Maar vandaag is het alsof het zelfbewustzijn van Christus' Bruid zegevierend dóórbreekt, vooruitlopend op de paasvreugde. Zij wéét zich, ondanks de kwellingen van deze tijd, ondanks de vóóropleiding die de vasten is, nu reeds de „vrije Vrouw”, het ware „Jerusalem van omhoog” (epistel), de „Sionsberg die in eeuwigheid niet wankelt” ( Ps. 124, 1 ; tractus), de Stad Gods „zo innig saamgevoegd” ( Ps. 121, 3 ; communio). Het epistel en bijna alle gezangen van de mis staan vol van Jerusalem- en Sion-teksten, dat wil zeggen, van die godswoorden uit het Oude Testament die slechts dan verstaanbaar worden, wanneer wij ze profetisch verstaan, als voorafbeeldende aanduiding van Christus' Kerk. Het is alsof zij heden haar eigen mysterie bezingt in een opzettelijk contrast met de voorafbeeldingen van het Oude Verbond, — alsof zij zeggen wil: „Zie de Bruis de Heren en aanschouw haar verborgen schoonheid, ook in de dagen dat ik vrijwillig mijn kleed aanleg van de boete en de voorbereiding. Al de glorie der oude Bediening is slechts heerlijkheid door de schaduwen die ik vooruitwierp.”

In dezelfde geest leert ons Sint Paulus het Oude Testament verstaan in het epistel ( Gal. 4, 22-31 ) dat moeilijk heet (omdat wij dit waarlijk theologische denken veelal verruild hebben voor gemakkelijke stichting en zoete devotie), maar diepe zin verbergt. Agar de slavin is met haar kind beeld van de onvrije Synagoge, van het Verbond op de Sinaï dat in Paulus' dagen steeds meer ontaardde tot het formalisme van het latere jodendom en dat door Christus' kruisdood had afgedaan. Maar Sara de „vrije vrouw” met Isaak, de zoon van Gods belofte méér dan van het vlees, is het beeld van de Kerk der christenen die haar geestelijke kinderen in vrijheid baart. Want zij heeft geen aards centrum zoals het jodendom toen had, maar zij is zelf de hemelse Stad Gods, — zoals ook haar kinderen niet door physieke afstamming haar worden geschonken, maar krachtens Gods Belofte, door de werking van zijn Geest. En daarom is zij vrij, niet gebonden aan de aarde of aan vlees en bloed (donker en zonder erbarmen), en zelfs niet aan een wet die alleen maar uiterlijk zou zijn, doch aan de in het hart geschreven, levende normen van de Geest. Dat is haar vreugde: het besef in Christus op aarde Gods gemeenschap en woonplaats te zijn. En dit is onze vreugde die zich heden een weg baant door alles heen: tot haar te mogen behoren die van Christus vervuld is. „Ik was verblijd toen zij mij zeiden: „Wij gaan naar het huis des Heren”” ( Ps. 121, 1 ; graduale).

Vierde week van de vasten

133. Maandag na de Vierde Zondag van de vasten

De ijver voor uw huis …

Het evangelie van heden ( Joh. 2, 13-25 ) bereidt ons voor op de naderende passieweken, want het bevat reeds de kern van het conflict dat Jesus de dood zal brengen: zijn niets ontziende ijver voor de eer van God die in botsing komt met de nationalistische en huichelachtige vroomheid der leiders. Sint Jan plaatst het verhaal van de tempelreiniging wel opzettelijk aan het begin van zijn evangelie, maar het wijst de lezer, die weet hoe Jesus' woord over de tempel door de valse getuigen werd misbruikt, reeds naar het einde.

1. Wij herkennen de zachtmoedige Meester niet. Dit vindt zijn oorzaak hierin, dat wij zijn geest niet verstaan en dat wij veelal deugd vereenzelvigen met goedmoedigheid die conflicten vermijdt. Maar er bestaat ook een heilige toorn. De mensgeworden God heeft het niet versmaad aangegrepen te worden door een ziedende verontwaardiging. Welk een toneel! Deze jonge man, nog nauwelijks in de hoofdstad bekend, alleen, die de wisselaars en de kooplieden en het vee uit de tempel geselt, die de tafeltjes omverstoot zodat de kostelijke munten door elkaar over de vloer rinkelen, die onder het oog van de priesters in één slag gevestigde gebruiken uitroeit waaraan zich reeds lang niemand meer ergerde.

Als de eer van zijn Vader is gewroken en het winstbejag onder voorwendsel van vroomheid (gruwel in zijn oog) het heiligdom is uitgeveegd, komt Jesus tot rust. En als de letterknechten die zijn geest niet verstaan, naar een „bewijs” en naar volmacht vragen, heeft Hij voor zijn eigen verdediging slechts een raadselachtige zin over, die later gemakkelijk tegen Hem kon worden uitgespeeld: „Breekt deze tempel af en in drie dagen zal Ik hem doen verrijzen!” Hij verblindt hen die het Licht reeds ver- wierpen. Om zijn eigen veiligheid is Hij niet bezorgd, maar wat Hij niet kan dulden is de smaad zijn Vader aangedaan.

„Zijn leerlingen herinnerden zich dat er geschreven staat: „De ijver voor uw huis zal Mij verteren.” ” En de tekst van de psalm, een van de grote messiaanse visioenen die heel het Nieuwe Testament vervullen, gaat verder: „En de smaad van die U honen valt op mij neer. Kastijdde ik met vasten mijn ziel, 't gewerd mij tot versmading. Bekleedde ik mij met het boetekleed, ik werd hun tot schimpspreuk. Mij bespotten die zitten in de poort en de liederen der drinkers. Maar ik, ik richt mijn gebed tot U, o Heer …” ( Ps. 68, 10-14 ). En Sint Hilarius tekent hierbij aan: „Terwijl de mensen er op bedacht zijn Hem te onteren en te bespotten, blijft Hij in gebed geheel tot God gekeerd”   1).

2. Het moet ons opvallen dat die enkele keren dat wij Jesus' toorn in de evangeliën vermeld vinden, deze zich telkens richt tegen de misbruiken van de vroomheid ( Mk. 3, 5 ; Mt. 15, 7 ; 23 ). Niet de zonden van het vlees wekken zijn woede op, maar huichelarijen, lippendienst, formalisme en farizese zelfvoldaanheid, want deze tasten de eer van God rechtstreeks aan. Dit zijn de dingen die zijn verterende ijver niet kan verdragen. Het is deze ijver voor de volstrekte ongereptheid van Gods eer, voor de onaantastbare zuiverheid van het rijk Gods die Hem met zijn eigen volk in conflict heeft gebracht en aan het kruis geslagen. Het is deze passie voor de wil des Vaders die de alles overheersende drift van zijn leven was, de spijs die zijn leven voedde ( Joh. 4, 34 ). De zucht naar het rijk, het verlangen naar heerschappij van God was het vuur dat Hem vervulde en dat Hij op aarde is komen brengen ( Lk. 12, 49 ).

134. Dinsdag na de Vierde Zondag van de vasten

De eer van God

In de les uit het Oude Testament die de liturgie ons heden voorhoudt ( Ex. 32, 7-14 ) worstelt Moses met God om genade te verkrijgen voor het volk dat tot afgoderij verviel, terwijl hij met de Heer verbleef op de berg. Roekeloos schonden zij de eerste liefde en aanbaden het gouden kalf korte tijd nadat zij door God op wonderbare wijze waren verlost en begenadigd. Moses, voorafbeelding van de enige Middelaar, Christus, bidt en houdt aan en wint, omdat hij eigen belang versmaadt ( „Laat Mij begaan en hen vernietigen,” had de Heer gezegd, „en Ik zal u maken tot een groot volk”) en een beroep doet op de eer van God. „Hoe zullen de Egyptenaren, uw vijanden, spotten en zeggen: „Hij heeft hen fraai bevrijd om hen te doden in de bergen en van de aarde te verdelgen!” ” In het graduale bidt de Psalmist: „Rijs op, Heer, en kom ons te hulp. Bevrijd ons om wille van uw naam ” ( Ps. 43, 26 ).

En in het evangelie zegt Jesus: „Wie uit zich zelf spreekt, zoekt zijn eigen eer. Maar wie de eer zoekt van Hem die hem gezonden heeft, hij is waarachtig en in hem is geen bedrog” ( Joh. 7, 18 ).

1. Als er één gedachte is waarvan de beide Testamenten zijn vervuld, dan is het deze dat alle eer toekomt aan God. Het is overbodig teksten aan te halen. Wij kunnen volstaan met te wijzen op Sint Paulus, bij wie deze idee buitengewoon krachtdadig is en telkens terugkeert zowel in positieve als negatieve vorm. „God heeft het onbeduidende uitverkoren en wat niets is om te niet te doen wat iets is, opdat geen vlees zou roemen voor God…, opdat gelijk geschreven staat: „Hij die roemt, roeme in de Heer”” ( 1 Kor. 1, 28-31 ).

Natuurlijk is er een gerechtvaardigde menselijke roem mogelijk, maar toch slechts in afgeleide zin en op het tweede plan. De eigenlijke eer komt alleen God toe, omdat Hij God is, de eerste en laatste oorzaak van al wat is, de bron van alle goed, God is naijverig op dit exclusieve voorrecht en Hij kan niet anders zijn. En allen die van zijn Geest zijn vervuld, dat zij, alle heiligen en alle waarlijk religieuze mensen, worden door eenzelfde ijver verteerd en waken met jaloerse zorg voor de onaantastbare glorie van God. Zij beschouwen het welbehagen in eigen roem als een roof gepleegd op de goddelijke majesteit. Deze naijver is de noodzakelijke aanvulling van de nederigheid. De laffe, geheime en openlijke, belachelijke ijdelheid zijn, consequent doorgedacht, niets minder dan majesteitsschennis (zoals Sint Jan kon zeggen dat wie zijn broeder haat eigenlijk een moordenaar is, 1 Joh. 3, 15 ).

2. De ijver voor de eer van God is ook een machtige prikkel tot nooit aflatende arbeid in de dienst van het rijk der hemelen. Wij weten hoezeer Sint Ignatius van Loyola werd gedreven door het verlangen „naar de meerdere glorie van God” , welke spreek geen dood devies was, mar een zweepslag die de richting van zijn hele leven en werken bepaalde. Zo is het met alle ware apostelen.

Het eigenaardige is dat de mens in deze onzelfzuchtige drift tevens de hoogste vervulling van zijn eigen wezen vindt. Wie zijn eigen eer zoekt, diens leven verzandt in de trieste onvruchtbaarheid van het egoïsme, voorafbeelding en begin van de troosteloze en eeuwig op zichzelf teruggeworpen eenzaamheid van de verdoemde. De mens is niet geschapen voor zichzelf. Wie zijn eigen eer zoekt, verzet zich tegen de oorspronkelijke natuur der dingen. Hij maakt van zichzelf een idool, dat is een on-ding. De mens kan slechts gelukkig zijn door te zijn voor anderen, door uiteindelijk te zijn voor de Ander, voor wie en door wie het heelal bestaat. „Waardig zijt Gij, onze Heer, onze God, de roem en de eer en de macht te ontvangen. Want Gij, Gij hebt alle wezens geschapen, door uw wil bestaan zij en werden zij gemaakt” ( Openb. 4, 11 ).

135. Woensdag na de Vierde Zondag van de vasten

De nieuwe geest

De mis van vandaag is weer geheel vervuld van de gedachten en beelden der doop-symboliek. De blinde van het evangelie, die op Christus' woord het slijk van zijn ogen wegwast in het bad Siloë ( „dat is: Gezondene”) en zo van zijn blindheid wordt genezen, is de catechumeen die na gezalfd te zijn ( vgl. de homilie van Sint Augustinus) in het doopsel wordt „verlicht”, met het licht Gods wordt overgoten. Het bad Siloë verzinnebeeldt het doopsel en tegelijk Christus, de Gezondene. Het reinigt en verlicht tevens. En juist deze dubbele werking van het eerste sacrament leefde sterk in het besef der christelijke oudheid: het doopsel reinigt de ziel van de besmetting der zonde en overstroomt haar met Christus' licht. Wat ook de nadelen zijn geweest van de lang uitgestelde doop der volwassenen (en zij waren zo groot dat de Kerk deze praktijk heeft afgeschaft), winst was de bewustheid en vrijheid waarmee men christen werd en de ervaring der verlossing na de ervaring der zonde. En voor ons die het geluk smaakten van jongs af op te groeien in de zegeningen der Moederkerk, blijft het dure christenplicht ons altijd opnieuw te bezinnen op de betekenis van het doopsel. De introitus en de lessen leggen in schone profetische teksten de nadruk op de reiniging der ziel. „Ik zal zuiver water over u uitgieten en gij zult gereinigd worden van al uw besmetting” ( Ez. 36, 25 ). „Wast u, reinigt u!” ( Is. 1, 16 ).

En tevens geeft de eerste les, een van Ezekiëls diepste woorden, het positieve element aan van het christelijk heil, „het nieuwe hart en de nieuwe geest” , die in de plaats van het oude komen. „Ik zal het stenen hart uit uw lijf nemen en u een hart van vlees geven.” Christus verlicht de mens in het doopsel, de Geest schenkt de mens het licht Gods, want „de Heer is de Geest” ( 2 Kor. 3, 17 ): de verheerlijkte Zaligmaker, van de Heilige Geest vervuld, schenkt de Geest aan de zijnen. En de Geest van Jesus is geen uitwendige gave, geen cadeau dat men in de hand ontvangt. Hij komt in ons en wil samensmelten met onze geest tot een „nieuw hart en een nieuwe geest”. „ „Dan behoeven zij elkander niet meer te leren, de een tot de ander niet meer te zeggen: „Leert de Heer kennen.” Neen, dan zullen zij allen Mij kennen, kleinen en groten” , zegt de Heer” ( Jer. 31, 34 ). „Allen zullen leerlingen van God zelf zijn” ( Joh. 6, 45 ).

Moet deze volheid en vrijheid des geestes, dit innerlijke licht Gods, door de profeten als het grote kenmerk der messiaanse tijden voorspeld, een droom, een utopie blijven? Keren wij ons, als de genezen blinde, met nederig geloof en vertrouwvolle overgave, tot Jesus, het Licht der wereld. Want de onuitsprekelijke gave Gods komt tot ons in het doopsel niet als een gift, kant en klaar en afgesloten, maar als een zaad dat ontkiemen en rijpen moet, als een levensbeginsel dat groeien wil, als een bron die opborrelt ten eeuwigen leven. Het nieuwe hart en de nieuwe geest moeten werkelijk worden geest en hart van al onze daden en de bezielende kern van heel ons leven. Gods genade doet een beroep op onze vrijheid die zij respecteert: de uitnodiging der goddelijke liefde in Christus tot ons gericht, de stem van de Geest die spreekt tot ons hart, opdat wij zijn roeping beantwoorden zouden en Hem beminnen uit geheel onze ziel en al onze krachten. Dan eerst wordt ons ten volle de nieuwe geest geschonken.

136. Donderdag na de Vierde Zondag van de vasten

God zoeken

„Verblijde zich het hart van alwie de Heer zoeken! Zoekt de Heer en gij zult gesterkt worden. Zoekt zijn aangezicht bestendig” ( Ps. 104, 3. 4 ; introitus).

1. Zalig de mens wiens leven op aarde is „een zoeken van het aanschijn des Heren, altijd door” . Gods aanschijn dat is Hij zelf, zijn persoon ons toegewend, als geopend naar ons, als uitstralend macht die goedheid is en liefde die almachtig is, de blik van zijn ogen met de ernst en de zorg en de tederheid van de Vader. „Bij U is de bron des levens, in uw licht zien wij licht” ( Ps. 35, 10 ). Gods aanschijn zoeken kunnen wij altijd, wanneer wij bidden, werken, lijden, beminnen, bedroefd zijn. Want „Hij is Geest en Hij zoekt aanbidders in geest en waarheid” ( Joh. 4, 23. 24 ). Op velerlei wijzen kan de mens God zoeken; geen levensstaat of werk is daarvoor een onoverkomelijk beletsel, zolang ze niet in zich zondig zijn. Maar dit zoeken is nooit mogelijk zonder een inwendig gebed des geestes, in welke vorm dan ook. Wat is het „zoeken van 's Heren aanschijn” anders dan het wezen van het gebed? Verdient een gebed, waarin dit heimwee niet ligt opgesloten, waarvan dit zoeken de kern en het diepste geheim niet is, nog wel zijn naam?

2. Ons leven blijft een zoeken Gods. Het vinden, het eigenlijke vinden, dat verzadigt en volkomen rust geeft, is niet van deze aarde. En daarom kan het zoeken van zijn aanschijn hoogste smart worden die loutert. Want zoeken is verlangen en verlangen betekent gemis, — gemis van datgene wat wij ervaren als een hoogste goed, maar waarvoor onze geest nog niet louter is en zuiver en wat wij daarom ook nog niet volkomen ervaren als ons hoogste goed. Zij die God alleen zoeken en zich niet laten misleiden door de veelheid en de glans der geschapen goederen, zullen dit gemis het sterkst voelen, want de genegenheid van hun hart wordt niet afgeleid.

„Waar uw schat is, daar is ook uw hart” ( Mt. 6, 21 ). Zalig de mens die zó vermag te lijden! Want dit smartelijk gemis is geen louter ontbreken, het is het begin der zalige vereniging, het rijkst bezit de mens op aarde gegeven. Het standvastige zoeken van Gods aanschijn geeft vreugde en kracht, zoals de introitus zegt. Een vreugde die de smart en een kracht die de zwakheid niet uitsluit, maar die ons geleidelijk vestigen in de innerlijke vrede die Christus schenkt en die in waarheid reeds niet meer van deze wereld is.

„Geef, bidden wij U, almachtige God, dat hen die de beloofde vasten kastijdt, ook de heilige godsvrucht moge verblijden, opdat wij onze aardse verlangens temperen en aldus des te gemakkelijker de hemelse dingen bevatten kunnen” (oratie).

137. Vrijdag na de Vierde Zondag van de vasten

Eeuwig leven

De beide lessen van de mis, die uit het boek der Koningen en die uit het evangelie volgens Johannes , bevatten een verhaal van een dodenopwekking. De profeet van het Oude Verbond werkt het wonder met dringend gebed en vele gebaren. Jesus roept de man, wiens lichaam reeds begraven was en in lijkwaden gebonden tot ontbinding overging, gebiedend met zijn machtswoord tot het leven terug. Het uitvoerig bericht van de ooggetuige vermeldt ook Jesus' gebed, dat evenwel geen smeking bevat maar een dankbetuiging aan God „om wille van het omstaande volk, opdat zij geloven mogen dat Gij Mij hebt gezonden” ( Joh. 11, 41 ). Want de Heer beschikt eigenmachtig over dood en leven omdat Hij de volheid van het leven is. „Ik ben de verrijzenis en het leven. Wie in Mij gelooft, zal leven, ook al is hij gestorven. En wie leeft en in Mij gelooft, zal niet sterven in eeuwigheid. Gelooft gij dit?” ( Joh. 11, 25. 26 ). Dat is, in de woorden van de Heer zelf, de zin van het grootste wonder, dat Hij in de dagen van zijn vlees verrichtte. De opwekking van Lazarus is niet enkel een bewijs voor zijn goddelijke zending, zij is ook „beeld”, machtige projectie in de orde van het natuurlijke leven van die grootser werkelijkheid die is: het eeuwige leven, tot welks volheid het geloof in Jesus de mens toegang verleent.

1. Wat is dat eeuwige leven? Is het een ongrijpbare en vage grootheid en die men daarom in dit leven van geen „praktisch” belang hoeft te achten? Is het alleen maar iets van de hemel, een ding van de verre toekomst, dat de vrome na de dood wordt geschonken als loon voor zijn werken? Wij weten allen beter en toch lopen wij telkens weer gevaar, in onze geestelijke kortzichtigheid, te scheiden wat God verenigd heeft en uit elkaar te rukken wat onverbrekelijk te samen hoort. In dit leven liggen de wortels van een eeuwig lot. Er is geen sprake van dat wij in het ogenblik van sterven leven voor God zullen ontvangen indien onze geest niet reeds op God is gericht. Dat moment bevestigt voor eeuwig de richting van onze ziel, het oordeel doet ons alleen maar zien — met welk een onbegrijpelijke helderheid! — wat reeds in ons bestaat. Er is geen sprake van, dat wij hier de hemel kunnen „verdienen”, zo wij niet reeds het eeuwig leven bezitten. Want het is de gave Gods die Jesus voor ons heeft verworven door zijn bloed, die Hij ons schenkt bij het doopsel door zijn Geest, die ons tot kinderen en vrienden van God maakt en die bestaat in het „kennen (vol liefde) van de enige ware God en zijn Gezondene” ( Joh. 17, 3 ). Dit leven is „eeuwig”. De mens kan het door eigen schuld verliezen, maar uit zijn aard is het onvergankelijk. Het is een delen in de volheid van Gods leven en daarom wordt het niet verloren of afgebroken door de natuurlijke dood. „Wie leeft en in Mij gelooft, zal niet sterven in eeuwigheid.”

2. Jesus had Lazarus lief en Hij had oprecht medelijden met de smart der zusters. Hij zelf weende bij het graf. Toch zeide Hij verheugd te zijn dat Hij niet aanwezig was toen Lazarus stierf, om wille van Gods glorie waaraan die ziekte, die dood en dat lijden ondergeschikt waren. Er is niets wat Gods eer verhoogt als ons geloof in Jesus en dit geloof, dit erkennen van de Heer als Zoon Gods en Verlosser, schenkt ons het eeuwige leven. De heerlijkheden van het geloof in Christus zijn onuitsprekelijk. Het is de onvoorwaardelijke en ongebroken aanhankelijkheid aan zijn persoon, de volkomen instemming van onze geest met de werkelijkheid Gods die Hij openbaart, het liefdevolle schouwen naar God die de Liefde is. Dit geloof overwint alles. Het triomfeert over de duivel en de wereld. Het behaalt zelfs de zege op de zwakheid van ons eigen hart. Het voedt zich met alles wat ons menselijker- wijs ten onder brengt. Het is onzichtbaar licht in ondoordringbare duisternis. Het geeft, in de staat van onze aardse vergankelijkheid, eeuwig leven.

138. Zaterdag na de Vierde Zondag van de vasten

Ik zal u nooit vergeten

Het misformulier van heden vloeit over van schone teksten die alle wederom ofwel aankondigen ofwel bezingen de overvloed van het heil welke ons in Christus wordt geschonken. God spreekt in beelden over een werkelijkheid die zo reëel en zo verheven is dat men haar beter door tastbare dingen kan suggereren dan bepalen in strikt omlijnde begrippen. Want de dingen van de natuur en het leven zijn schepselen Gods, maar begrippen zijn het maaksel van 's mensen denken waarvan de Heer weet „dat het ijdel is”.

1. „ „Gij die dorst lijdt komt tot de wateren,” zegt de Heer, „en die geen geld bezit, komt en drinkt met blijdschap” ” ( Is. 55, 1 ; introitus). „Langs alle wegen zullen zij weiden en in elke vlakte vinden zij beemden. Zij zullen honger noch dorst lijden, geen hitte of zonnegloed zal hen kwellen, want hun Ontfermer zal hen aanvoeren en drenken aan de waterbronnen” ( Is. 49, 9. 10 ; epistel). „De Heer is mijn herder, ik zal niet derven. Hij weidt mij op groene beemden, Hij leidt me naar koele wateren” ( Ps. 22, 1. 2 ; communio). God verheerlijkt het heil waarmee Hij de ziel verkwikt in het geloof en waarvan Hij haar verborgen werkelijkheid en onderpand schenkt in de communie, met het water, de gave van het leven. Het oude beeld dat immer terugkeert, dat ook Jesus in de evangeliën weer opneemt en dat beduidt: leven en geluk tegelijkertijd. Of God noemt zijn gave licht dat het donker van de dood verdrijft. Hij zegt „tot hen die in duisternis zijn gezeten: „Komt tot het licht”” ( Is. 49, 9 ; epistel). Jesus zelf spreekt in het evangelie: „Ik ben het Licht der wereld. Wie Mij volgt zal niet in duisternis wandelen, maar zal het licht des levens hebben” ( Joh. 8, 12 ).

Verkwikking voor het hart en licht voor de geest schenkt ons een verlossing die uitgaat van een liefde welke alle menselijke liefde oneindig te boven gaat. Dit zeggen ons de laatste verzen van het epistel. Zelfs Sion (de Stad Gods, de Kerk) zegt somtijds: „de Heer heeft mij verlaten, de Heer heeft mij vergeten!” Maar de Heer antwoordt: „Kan soms een vrouw haar kind vergeten en zou zij zich niet erbarmen over de zoon van haar schoot? En zelfs al zou zij vergeten, Ik zal u nooit vergeten” , zegt de almachtige Heer ( Is. 49, 14. 15 ).

2. De Almachtige zegt dat zijn liefde zachter en sterker is dan de onverwoestbare tederheid der moeder. En Hij zeide dit in de tijd van het Oude Verbond dat men de Wet der vreze noemt … Hij toverde voor onze geest met een weelde van oosterse beelden de belofte der verlossing die Hij in Christus heeft vervuld.

Toch zeggen ook wij ooit, met het verwoeste en desolate Jerusalem: „de Heer heeft mij verlaten, de Heer heeft mij vergeten. De Heer laat mij liggen als een vod langs de weg. Mijn gebed tot Hem is een roepen in de woestijn. Hij wil mijn ellende niet zien.” Wanneer zullen wij waarachtig geloven in zijn woord? Wanneer zullen wij begrijpen dat Hij zijn liefdevolle bedoelingen met ons nooit kan verwezenlijken, zolang wij niet geleerd hebben zuiver te geloven in een liefde, die wij zien noch voelen noch begrijpen kunnen? Wij schrikken altijd terug voor het kruis, voor de woestijn der dorheid, voor de bitterheid der vernedering. En wij weten toch (wij moesten het eindelijk aannemen als geestelijke werkelijkheid) dat er geen andere weg bestaat om te geraken tot die volheid van licht en leven, tot dat geluk, dat Hij ons biedt in Christus en zijn Kerk. „Zie, Ik heb u gegrift in de palm van mijn handen” ( Is. 49, 16 ).

Passiezondag

139. Passiezondag

De vrijheid der liefde

„Sponte libera Redemptor passioni deditus”, zingt de dichter in de hymne der lauden: „de Verlosser het lijden toegewijd uit vrije wil” .

1. Aanbidden wij de vrijheid van Jesus' liefde in zijn smartelijk en gezegend lijden. „Daarom bemint de Vader Mij, omdat Ik mijn leven afleg om het weer op te nemen. Niemand ontneemt het Mij, maar Ik leg het vrijwillig af” ( Joh. 10, 17. 18 ). Het kan schijnen dat Jesus weerloos ten offer viel aan de listen der priesters, — dat zijn einde werkelijk was wat het in de ogen der wereld lijken moest: een smadelijke mislukking en anders niets, — dat zijn lot tragisch en heldhaftig, maar onontkoombaar en fataal was. Doch Hij die de Zoon is, de mensgeworden Logos, Hij gaf zijn leven in vrijheid, omdat Hij het zelf wilde, omdat Hij zijn uur, dat Hijzelf nabijgebracht had, gekomen wist ( Joh. 13, 1 ). — En juist dáárom, om die opperste vrijheid van een goddelijke liefde, is zijn dood het grootste bewijs niet alleen, maar ook de hoogste openbaring van God „die de Liefde is”. „Hierin is Gods liefde voor ons openbaar geworden, dat God zijn ééngeboren Zoon in de wereld heeft gezonden, opdat wij door Hem zouden leven. Daarin bestaat de liefde — niet alsof wij eerst God bemind zouden hebben — dat Hij ons spontaan heeft liefgehad en zijn Zoon gezonden heeft als zoenoffer voor onze zonden” ( 1 Joh. 4, 7-10 ). „Daaraan hebben wij de liefde leren kennen, dat Hij zijn leven voor ons heeft gegeven” ( 1 Joh. 3, 16 ). Vrijwillig heeft Jesus zijn kruis gedragen en de bloedige en schandelijke dood op zich genomen. „Gelooft ge niet, dat mijn Vader Mij aanstonds meer dan twaalf legioenen engelen zou zenden, als Ik Hem daarom bad? Maar hoe zullen dan de Schriften worden vervuld?” ( Mt. 26, 53. 54 ).

2. Vrijheid is de edele en onontbeerlijke eigenschap der liefde. Hoe vrijer deze wordt geschonken, hoe zuiverder zij liefde is. Ook van ons vraagt God de vrijheid der liefde, die kostbaarste vrucht van ons hart, die zijn genaden oogsten wil. Zij is in Gods oog zo kostbaar, dat Hij liever het vele en ontzettende kwaad toelaat en verdraagt, dat het verkeerde gebruik van de vrijheid dat is de zonde, met zich brengt, dan de mens zijn vrijheid te ontnemen. Afgedwongen liefde is geen liefde. De mens is verplicht God te beminnen, maar hij blijft vrij. De genade nodigt, maar noodzaakt niet. „Zie, Ik sta aan de deur en klop. Wanneer iemand luistert naar mijn stem en de deur ontsluit zal Ik bij hem binnenkomen en maaltijden met hem houden en hij met Mij” ( Openb. 3, 20 ). God forceert onze deur niet, maar slechts hij die blijde opent zal de heerlijkheid smaken van zijn tafel.

3. De vrijheid van Jesus, Heer van de tijd en meester van alle omstandigheden, is goddelijk en souverein, omdat Hij het in zijn macht had het lijden te ontgaan en Zichzelf alle uitkomst te verschaffen waarnaar zijn benauwd mensenhart in de Hof van Olijven snakte; maar Hij heeft het niet gewild, uit liefde tot de Vader en de zielen. Wij, sterfelijke mensen, zijn ondergeschikt aan de loop der dingen en onderworpen aan vele factoren buiten ons, maar ons hart en onze wil blijven vrij. Ook van ons vraagt God een vrije onderwerping, overgave, spontane liefde, die alleen Hem en onszelf waardig zijn. Vele mensen lijden gedwongen. Ook vele christenen verduren met tegenzin, mokkend en morrend, met een soort „onderwerping” aan Gods wil als aan een buiten en boven ons werkende overmacht, waaraan men nu eenmaal niet kan ontkomen. Zij zien Gods wil als een nauwelijks verchristelijkt heidens noodlot. Dit is niet de liefde die Jesus aan ons heeft verdiend. Dit is niet de vrijheid die de vrucht des Geestes is, de overgave der kinderen en de triomferende vrede der ware minnaars.

De Passieweek

140. Maandag na Passiezondag

De bron van ons heil

Het evangelie van heden eindigt met de schone woorden: „Op de laatste en grootste dag van het feest stond Jesus daar en riep met luider stem: „Zo iemand dorst heeft, hij kome tot Mij; hij drinke, wie in Mij gelooft. Zoals de Schrift heeft gezegd: „Stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien” ” Dit zeide Hij van de Geest, die zij zouden ontvangen die in Hem zouden geloven” ( Joh. 7, 37-39 ).

1. Het is niet voldoende het gezegend lijden van onze Zaligmaker te beschouwen met een vertederd hart en met een diep medelijden om daardoor tot wederliefde te worden opgewekt. Het is deze devotie tot de Passie die sinds de Middeleeuwen overheerst en die vooral is gegroeid door buitenliturgische oefeningen als de Kruisweg. De Kerk heeft deze volksgodsvrucht opgevangen en grotendeels overgenomen en haar vruchten zijn zo groot en evident, dat wij hierin zonder twijfel de leiding van de Heilige Geest mogen erkennen. Maar daarnaast mogen wij de oudchristelijke opvatting, die in deze weken „de feesten van onze verlossing” viert, niet uit het oog verliezen. Wij beschouwen Jesus' lijden met groot geloof als de bron waaruit zijn verheerlijking en ons heil ontsproot. Door zijn lijden zijn wij verlost.

Hieraan herinnert ons het evangelie van heden. De belofte van de Zaligmaker bij het Loofhuttenfeest, die een beroep doet op de geluksdrang van elke mens, stelt aan wie in Hem geloven de „stromen van levend water” in het vooruitzicht. Dit levende water is de Geest en zijn genade, die de christen wordt geschonken, hem reinigt en verlicht, die een nieuwe mens van hem maakt. Zoals Jesus elders zeide, wordt deze genade in de ziel van de christen zelf „een bron die opwelt ten eeuwigen leven” ( Joh. 4, 14 ). Maar de Heer alleen blijft de eerste en oorspronkelijke bron des Geestes, de bron van het heil, de Verlosser. En de kerkvaders zien de vervulling van deze belofte geschied in Jesus' kruisdood, wanneer het goddelijk Lam aan het hout der schande hangt en uit zijn zijde water en bloed vloeien, zinnebeelden der genadestromen, die Christus door zijn lijden verdiende en aan zijn Kerk toevertrouwde. De Verlosser wekt aan het kruis niet alleen ons innig medelijden op, maar allereerst een diep geloof en een vreugdelof, een zegevierend vertrouwen. „Zij zullen opzien tot Hem, die zij hebben doorboord” ( Joh. 19, 37 ): zó is Hij de Verlosser der wereld, bron van overvloedig heil voor allen die „tot Hem opzien” met berouw en geloof, — tot Hij eenmaal weerkeert als de verheerlijkte Rechter met de wonden, die dán een schrikkelijk teken van verwerping zullen zijn voor wie weigerden zich te bekeren: „Zie, Hij komt met de wolken; en elk oog zal Hem aanschouwen, ook zij die Hem doorstoken hebben en alle geslachten der aarde zullen zich op de borst kloppen om Hem” ( Openb. 1, 7 ).

2. Sint Teresia van Avila verstond onder het levende water, dat de Zaligmaker zijn getrouwen schenkt, gaarne de genaden van het inwendig gebed. Deze toepassing is volkomen gerechtvaardigd, indien wij daarin zien een speciale gave van het christelijke heil, die heel bijzonder de belofte van het eeuwige leven inhoudt en daarvan voorsmaak en onderpand is. Niets is zozeer in staat de heilzame dorst der ziel te wekken, te louteren en te voldoen (voorzover dit aardse bestaan zulks toelaat) als het ware geestelijk gebed. Maar dit is een lessen van de dorst dat een steeds grotere begeerte achterlaat, zoals de Goddelijke Wijsheid zegt: „Wie Mij eten, blijven naar Mij hongeren, wie Mij drinken, dorsten naar meer …” ( Eccli. 24, 21 [29] ).

141. Dinsdag na Passiezondag

Het lichaam dat voor ons werd overgeleverd

Aanbidden wij in de eucharistie het dierbaar lichaam des Heren, „dat voor ons is overgeleverd” ( 1 Kor. 11, 24 ; communio van Passiezondag ). Ook in zijn verheerlijkte staat, zoals de Heer op onze altaren nederdaalt, heeft Hij zijn wonden bewaard en zijn lijden niet verloochend. Sint Jan schouwde Hem in de hemel als het verheerlijkte en levende Lam, doch tevens „als geslacht”, met de bloedige snede in de hals.

1. De Heer heeft het lichaam niet versmaad: het Woord is vlees geworden. Het christendom is geen vergeestelijking, geen gnostieke vlucht van de stof. Maar het betekent evenmin een onbevangen natuurverering, een Helleense verheerlijking van het vlees, een paradijs te midden van het tranendal. „Ons vaderland is de hemel. Vandaar verwachten wij als Verlosser Jesus Christus, onze Heer. Hij zal ons vernederd lichaam herscheppen, aan zijn verheerlijkt lichaam gelijk, door de kracht waarmee Hij alles aan Zich onderwerpen kan” ( Phil. 3, 20. 21 ). Tot dan toe dragen wij een door de zonde vergankelijk lichaam des doods. Maar Jesus heeft het lichamelijke geheiligd, door barmhartigheid en door lijden. Hij heeft met oneindig geduld de zieken genezen en wonden geheeld. Hij heeft de zijnen de werken van barmhartigheid geleerd: hongerigen spijzigen, dorstigen laven, naakten kleden … Hij heeft geduld dat men zijn lichaam barmhartigheid bewees: de zondares mocht het besproeien met haar tranen, Maria van Betanië zalfde het „als bij voorbaat voor de begrafenis”, Veronica reinigde zijn gelaat en Simon droeg het kruis. Zijn Moeder ontving het dode lichaam op de schoot die het geschonken had. En bovenal: Hij heeft zijn lichaam de Vader als slachtoffer aangeboden. „Een lichaam hebt Gij Mij bereid. Toen zeide Ik „Zie, Ik kom” ” ( Hebr. 10, 5. 7 ). „Hij heeft aan het kruishout in zijn lichaam onze zonden gedragen” ( 1 Petr. 2, 24 ). Hij heeft ons het lichaam, „dat werd overgeleverd” , nagelaten onder de gedaante van brood als ons offer en spijs.

2. „Thans verheug ik mij dat ik voor u lijden mag en aanvullen wat in mijn vlees aan Christus' kwellingen ontbreekt, ten bate van zijn lichaam, de Kerk” ( Kol. 1, 24 ). Het is goed zich de ware, christelijke betekenis van het lichamelijke te herinneren in een tijd die het alleen kan zien als een voorwerp van begeerte, die de prestaties van sport en physieke sterkte bovenmatig verheerlijkt, die door allerlei middelen de pijn wil wegwerken en de sterfelijkheid zou willen vergeten. Ziekte, pijn, dood zijn onontkoombaar, maar hebben voor de christen hun prikkel verloren, daar zij geheiligd zijn door Jesus' lijden en sterven. In de vereniging met de Heer en de gemeenschap der heiligen kunnen zij oneindig waardevoller zijn dan gezondheid en kracht. Een volkomen gebroken en mislukt bestaan als dat van Sint Lidwiena verkreeg door Jesus' kruis een wonderbare vruchtbaarheid. De christen zoekt lichamelijke ellende niet te ontvluchten, maar zal ze moedig dragen en in de naaste barmhartig verzorgen, gesterkt door het lichaam de Heren, onderpand der glorievolle verrijzenis. Hij zal, levend in de verwachting der heerlijke opstanding, het lichamelijke vluchten noch minachten.

142. Woensdag na Passiezondag

De Zoon des mensen

Door de teksten van de mis lopen twee lijnen. De gezangen ( introitus, graduale, offertorium) bestaan grotendeels uit psalmverzen waarin de dichter bidt om bescherming tegen zijn vijanden en bevrijding uit doodsgevaar. De psalmist spreekt hier in naam van de lijdende en vernederde Mensenzoon, wiens voorafbeelding hij is en wiens Passie wij in deze dagen voortdurend gedenken: „ontruk mij aan mijn vijanden, o mijn God, van mijn tegenstanders verlos mij, Heer” ( Ps. 58, 2 ). Maar de beide lessen ontwerpen een ander beeld. Op het eerste oog lijkt het wellicht of de les uit het boek Leviticus ( Hoofdst. 19; epistel) niets anders is dan een verzameling geboden door God aan het oude volk voorgehouden. Doch de nadruk valt op dat monotone en indrukwekkende zinnetje dat als een keervers onophoudelijk terugkomt: Ego dominus, Ik ben de Heer. Jesus is de Heer, ook van het Oude Verbond . En in het evangelie ( Joh. 10, 22-38 ) verdedigt Hij voor de ongelovige Joden zijn goddelijke aanspraak: „Ik en de Vader zijn één. Gelooft mijn werken opdat gij erkennen en geloven moogt dat de Vader in Mij is en Ik in de Vader ben.” .

1. Het zij de beide aspecten van zijn persoonlijkheid die Jesus ook tot uitdrukking heeft gebracht in de uitspraken rond zijn zelfgekozen messiastitel van „Zoon des mensen”. Hij is zowel de lijdende en vernederde Knecht Gods als de Zoon van God, de Heer, de glorieuze Rechter van levenden en doden. Hierin te geloven: dat was de geestelijke crisis waarvoor Hij zijn tijdgenoten plaatste en waarvoor Hij elke mens nog stelt. De Joden aanschouwden zijn zwakheid en zijn armoede. Hij was een der hunnen, maar Hij weigerde hun idee van heerlijkheid te dienen. Hij ging de weg van versmading en kruis, Hem door de Vader als de weg der verlossing gewezen. En deze mens die menselijk ten onder ging en die niet beantwoordde aan hun gedachten van grootheid en heiligheid, durfde verklaren: „Ik en de Vader zijn één”, — en onvoorwaardelijk geloof eisen in die aanspraak. Hij beriep zich op wat onzichtbaar en toekomstig was: „ „Van nu af zult gij de Mensenzoon zien zetelen aan de rechterhand der Kracht en komen op de wolken des hemels.” Toen scheurde de hogepriester zijn klederen, zeggen: „Hij heeft God gelasterd” ” ( Mt. 26, 64. 65 ). En een gelijk verwijt richten de Joden tot Hem in het evangelie van heden: „Niet om een goed werk stenigen wij U, maar om godslastering, omdat Gij, een mens, U zelf tot God maakt” ( Joh. 10, 33 ).

2. Jesus heeft de middenweg versmaad. De middenweg is de natuurlijke weg, die de mens ligt. Hij heeft de hoogste werkelijkheid, het goddelijke zoonschap, aan ons geopenbaard aan het kruis, niet in de gestalte van menselijke heerlijkheid (die trouwens tot de goddelijke glorie in geen enkele verhouding staat), maar in de vernederde slavengedaante, en Hij heeft het volstrekte geloof geëist aan deze openbaring van God in het vlees. Hij stelt ook ons, nu, diezelfde eis. De Heer vraagt dat wij geloven in de Kerk die zijn heil is, vermengd en verweven met al de ergernissen die Hij zelf voorspelde. Hij vraagt dat wij geloven dat zijn heilige en aanbiddelijke wil zich aan ons openbaart in alle ellende en onmacht die over ons komt en waarvan wij de natuurlijke oorzaken zo helder menen te zien. Hij vraagt dat wij geloven in zijn werkzame en liefdevolle aanwezigheid die geen einde neemt, ook daar waar wij niets gewaar worden dan duisternis, leegte en onbegrijpelijkheid. Hij spreekt over hen die aldus geloven: „Mijn schapen luisteren naar mijn stem. Ik ken hen en zij volgen Mij en Ik geef hun het eeuwige leven. Zij zullen in eeuwigheid niet omkomen en niemand zal ze aan mijn hand ontrukken” ( Joh. 10, 27. 28 ; evangelie).

143. Donderdag na Passiezondag

Rouwmoedige liefde

Gregorius de Grote begint heden zijn homilie over het evangelie ( Lk. 7, 36-50 ) met de woorden: „Wanneer ik nadenk over het berouw van Maria Magdalena, zou ik liever willen wenen dan iets zeggen” . Het verhaal van de zondares die het huis van de farizeeër binnendringt, zich nederwerpt en de voeten van de Heer met hartstochtelijke eerbied en liefde bejegent, is inderdaad van een zo aangrijpende werkelijkheid dat onze woorden daaraan toegevoegd eer schaden dan goed doen.

1. Deze vrouw die zich had prijsgegeven aan de zonde, die leefde in een staat van publieke eerloosheid en verlorenheid (want zij was „de zondares van de stad”), zij gaat zich nu wederom wegwerpen, ten prooi aan de verachting der anderen, aan de voeten van de Meester. Zij was reeds lang ongevoelig voor burgerlijke en farizese conventies, maar nu wordt zij bovendien gedreven door een smart en een verlangen die haar alles doen vergeten. Zij weet nu dat al de zonden, „de vele” die zij bedreef, gericht waren tegen Hem, dat haar leven een vergrijp was aan de heiligheid van Hem die zwijgend toeziet, die zich niet terugtrekt, die niet siddert voor haar aanraking, die haar niet wegstoot met die voeten welke zij onder kussen en tranen bedekt en overstroomt met balsem uit de albasten vaas. Zij weet dat als Hij haar aanneemt zij zal heengaan als een nieuw schepsel. Zij weet dat Hij oneindig verder van haar staat dan die anderen, maar toch veel dichter bij. Want zij is door al de onechtheden van het leven heen doorgedrongen tot die grens, tot dat einde, tot die diepte der ziel waar het contact met Hem mogelijk wordt. Zij heeft al haar liefde, gezuiverd door berouw, op Hem samengetrokken en zij heeft daarvoor, spontaan, de uiting gevonden van grenzenloze deemoed en grenzenloze overgave, het koninklijke gebaar van een die alles wegschenkt, die zichzelf wegwerpt aan de voeten van God.

2. En de Heer neemt haar in genade aan, niet heimelijk en haastig vergoelijkend, maar openlijk en rustig. Hij eert haar. Hij rechtvaardigt haar en verheft deze vrouw boven allen die daar aanwezig zijn. „Daarom, zo zeg Ik u, zijn haar zonden, haar vele zonden, haar vergeven, omdat zij grote liefde heeft betoond. Maar wie weinig wordt vergeven, die betoont geringe liefde.” Jesus verkleint en verbloemt niets. Hij weet beter dan de anderen hoe erg haar zonden, „de vele”, waren. Hij ziet met goddelijke helderheid wat de anderen niet kunnen zien: de innerlijke ellende van een zondig leven. Maar hij kent ook haar berouw, haar liefde en haar geloof. „Uw geloof heeft u gered. Ga in vrede.” Hij zendt haar weg met zijn vrede, begenadigd, vernederd en verheven, als nieuw geschapen door de goddelijke liefde.

3. De bijbelverklaarders tobben zich af over Jesus' woorden en kunnen ze niet passen in het raam van onze logica. Worden de zonden ons vergeven omdat wij God beminnen, of beminnen wij omat onze zonden zijn kwijtgescholden? Kan een heilige wie „weinig” werd vergeven niet vurig liefhebben? En hoe zijn die woorden te rijmen, met de gelijkenis die de Zaligmaker te voren uitsprak?

Door de liefde tot God (en de liefde van God) groeien de geestelijke afmetingen van onze ziel. Naarmate een mens God meer bemint beseft hij beter zijn eigen zondigheid. Door dit dieper besef vermeerdert zijn berouw en de rouwmoedige liefde delgt de schuld. Er bestaat een onpeilbare wisselwerking van goddelijke en menselijke liefde, van geloof en liefde, van berouw en vergiffenis. In dit domein heersen andere wetten dan die van de rede. (Onderzoek u zelf over de wijze waarop gij biecht. Is mijn biechten een deemoedig zich neerwerpen aan de voeten van Jesus? Is het vóór alles een uiting van oprechte liefde en zuiver geloof?)

144. Vrijdag na Passiezondag

Bron van liefde en zee van smart

Kardinaal Newman schrijft bij de dertiende statie, als Jesus' lichaam van het kruis wordt genomen en in de armen van zijn Moeder wordt gelegd: „Nu is Hij opnieuw uw heiligdom, o Moedermaagd, want Hij en de wereld hebben niets meer met elkaar uit te staan. Hij ging van u heen om het werk zijns Vaders te verrichten. Hij heeft het gedaan een geleden. Satan en de boze mensen hebben nu geen aanspraak meer op Hem, te lang is Hij in hun handen geweest, Satan voerde Hem op een hoge berg; de mensen sloegen Hem aan het kruis. Sinds zijn prille jeugd heeft Hij, o Moeder Gods, niet meer in uw armen gerust, maar thans hebt gij recht op Hem, nu de wereld het ergste heeft verricht. Gij zijt de bevoorrechte, allergezegendste, allerliefderijkste Moeder van de Allerhoogste. Wij verheugen ons om dit groot geheim. Hij was verborgen in uw schoot, lag in uw handen, werd aan uw borst gevoed, rustte op uw armen. En nu Hij gestorven is, wordt Hij op uw schoot gelegd. Maagdelijke Moeder Gods, bid voor ons.”

Dit was de bekroning van haar lijden. Dit was het zwaard dat haar Hart doorboorde. Wij hebben een Moeder die wéét wat lijden is. Laten wij dit nooit vergeten. Laten wij nimmer denken, in de verdwazing die hevige smart in ons brengen kan, dat ons kruis zwaarder is dan het hare was. „Wij hebben geen Hogepriester die onze zwakheden niet meevoelen kan, maar Een, die beproefd werd geheel op dezelfde wijze als wij, behoudens de zonde” ( Hebr. 4, 15 ). Maria, inniger dan wie ook met Jesus verbonden in het geheim van onze verlossing, is Hem ook hierin gevolgd. De vreugde van het goddelijk moederschap is gekocht voor de dure prijs van onzegbaar lijden. Diep is zij doorgedrongen in het mysterie van het kruis. Tijdens het openbaar leven van Jesus houdt zij zich op de achtergrond. Nu Hij lijdt en sterft, staat zij bij Hem, ongebroken en trouw als alleen een moeder zijn kan. Zij laat Hem in zijn schande niet alleen. Omdat haar liefde voor Jesus groter was dan die van elk ander schepsel, was haar lijden om Hem, haar smart door ónze zonden, de hevigste, na de pijnen die zijn goddelijk Hart kwelden.

Moeder van Smarten en nooit falende Hulp der christenen, verkrijg door uw milde voorspraak en om de verdiensten van uw lijden licht voor onze geest om door te dringen in het geheim van het Kruis. Vermeerder ons geloof om het lijden te kunnen zien met Jesus' ogen. Laat ons vertrouwen niet wankelen, als duisternis en radeloosheid ons dreigen te overmeesteren. Houd ons vast, als wanhoop in onze ziel wil dringen. Schenk edelmoedigheid en volharding aan onze liefde om gelaten en vreugdevol zelfs te lijden voor Hem, voor de eer van de Vader en het heil der zielen. De gedachte aan u zal ons sterken en ons hart bewaren voor alle verbittering en moedeloosheid.

145. Zaterdag na Passiezondag

De verlokking van het kruis

Deze dag voert ons tot de drempel van Jesus' Passie. Dringender dan ooit klagen de gezangen ( introitus, graduale, communio) over de bittere haat en de trouweloosheid van de vijanden die de Heer ten dode toe vervolgen. „Lever mij niet uit aan het begeren mijner kwellers, want valse getuigen zijn tegen mij opgestaan en de ongerechtigheid heeft tegen zichzelf gelogen” ( Ps. 26, 12 ). In de les, genomen uit Jeremias, verschijnt de profeet die van alle heiligen uit het Oude Verbond in zijn lot en leven op de treffendste wijze het lijden van de Zaligmaker heeft voorafgebeeld. „Heer, sla geen acht op mij en luister naar het roepen van mijn vijanden. Mogen zij goed en kwaad vergelden, dat ze mij een kuil graven? Gedenk hoe ik voor uw aanschijn stond en pleitte om uw gramschap van hen af te wenden” ( Jer. 18, 19. 20 ).

1. Maar in het evangelie spreekt de Heer zelf over het mysterie van zijn lijden, met de rust en de verheven wijsheid die het goddelijk Woord toekomen. Staande vlak voor zijn dood overwint Hij alle menselijke ontroering en Hij schouwt reeds de heerlijkheid die de schande van het kruis omstraalt: de glorie van de Vader, de verlossing van de mensheid, de bekering van de heidenen, de overwinning op de satan. „Het uur is gekomen dat de Zoon des mensen gaat verheerlijkt worden. Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: als de graankorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft zij alleen. Maar zo zij sterft brengt ze rijke vruchten voort … Nu wordt het oordeel over deze wereld voltrokken. Nu zal de Vorst dezer wereld worden buitengeworpen. En wanneer Ik van de aarde omhoog ben geheven, zal Ik alleen tot Mij trekken” ( Joh. 12, 23. 24. 31. 32 ).

2. En wij vragen: Hoe kunt Gij zeggen dat Gij eenmaal verheven, allen tot u trekt? Hoevelen geven zich gewonnen aan de aantrekking die er uitgaat van uw kruis en uw verheerlijking? Hoevelen vervullen de eisen van uw verlossende liefde? Gij bezit de macht om allen voor U te winnen en de overvloed van leven die de gehele mensheid gelukkig kan maken. Vrienden en minnaars vindt Gij in alle tijden en onder alle soorten van mensen, maar allen … Hoe ver lijkt de mensheid afgedwaald van uw kruis, hoe gering komt ons het getal voor van hen die U kennen en volgen …

3. Geven wij ons over aan de aantrekking van 's Heren liefde die als een machtige magneet de harten wil aanzuigen vanaf zijn kruis en tot zijn kruis. Laten wij gelijken op de gierigaard, die een geheime schat angstvallig bewaart en bestendig vermeerdert. Want de verlokking der goddelijke liefde is de schat die wij dragen in lemen vaten, die wij bewaren en koesteren willen in de wankele broosheid van ons hart. In het begin wordt zij nauwelijks door ons opgemerkt, omdat wij leven aan de buitenkant van ons bestaan, omdat wij het orgaan nog missen om haar waar te nemen en gelukkig te ondergaan in het diepst van onze ziel … maar zo de Heer onze zwakheid genadig is en wij eerlijk er naar streven geestelijke stilte te scheppen, wordt zij een drang zo sterk, dat alles bezwijkt voor haar zegevierende kracht. Als wij ons steeds opnieuw gewonnen geven aan de bekoring van Gods liefde, worden wij vervoerd tot een zalige onmacht, tot een zoete gevangenschap die ons dierbaarder is dan alle dingen in hemel en op aarde en waaraan wij nooit meer wensen te ontkomen. „Wat begeer ik in de hemel en wat verlang ik op aarde buiten U? Mijn vlees en mijn hart bezwijken, mijns harten God en deel zijt Gij, o God, voor eeuwig” ( Ps. 72, 25. 26 ). „Leg mij op uw hart als een zegel, als een band om uw arm” ( Hooglied 8, 6 ).

De ziel moet in beschouwing en onthechting attent worden voor de werking van Gods Geest. De aantrekking van Jesus' liefde geschiedt in de stilte en in het verborgen. Een mens die zichzelf bemint en de verstrooiing, die niet geleerd heeft in te keren tot zichzelf om daar God te zoeken, wordt haar nauwelijks gewaar. Niets is gemakkelijker dan de stem van God te overstemmen en niets op aarde is tragischer dan deze verwerping van zijn gave. Maar indien wij acht geven op onze Heer, zullen wij de stem van de Bruidegom vernemen en zalig zijn door de binding van de duizend koorden waarmee zijn liefde ons weet te omsnoeren. ( Os. 11, 4 ).

Palmzondag

146. Palmzondag

De vernedering die ons oprichtte

De oratie en het epistel van de mis spreken van de nederigheid van de Zaligmaker, dat is, van zijn vrijwillig aanvaarde, allerdiepste vernedering. „Almachtige eeuwige God, die onze Verlosser het vlees hebt doen aannemen en het kruis bestijgen, opdat het menselijk geslacht zijn voorbeeld van nederigheid zou navolgen …” En het epistel bevat de schone tekst uit Paulus' brief aan de Philippenzen : „Hij heeft zich ontledigd (ofschoon Hij God gelijk was) en de gestalte aangenomen van een slaaf … Hij geeft zichzelf vernederd en werd gehoorzaam tot de dood, ja tot de dood van het kruis” ( Phil. 2, 6—7 ). Maar wij vieren heden toch Jesus' triomf, zijn zegevierende intocht in Jerusalem? Het is waar: de Kerk voert in haar liturgie dit to- neel op dramatische wijze op, als de intocht in het hemelse Jerusalem (de Stad die Hem niet bedriegt), om haar Bruidegom te eren, „Koning Christus, de Verlosser, de goede en milde Vorst wie alle goeds behaagt” . Als wij echter onze ogen afwenden van deze liturgische sublimering en ons één ogenblik de historische situatie indenken van Jesus' intocht in de stad die Hem na enkele dagen zou kruisigen, dan begrijpen wij dat deze triomf van zijn kant een daad was van diepe nederigheid, een dulden van een bijna belachelijke huldiging, om de Schriften te vervullen. „Zachtmoedig, gezeten op het jong van een ezelin” ( Mt. 21, 5 ), neemt Hij het enthousiasme in ontvangst van pelgrims uit Galilea, terwijl de hoofdstad zelf onverschillig blijft en priesters en schriftgeleerden Hem reeds becritiseren ( Mt. 21, 10. 15 ). En Hij weet wat Hem wacht na weinige dagen, Hij weet nog vóór het ervaren te hebben wat de gunst van de wereld waard is.

2. In de beschouwing van Jesus' lijden bepalen wij onze aandacht dikwijls te veel tot zijn lichamelijke pijn. wij denken te weinig aan de ontzaglijke vernedering die Hij zwijgend en zachtmoedig doorstaan heeft. Daar is vooreerst de menswording zelf, die fundamentele vernedering waarvan Sint Paulus spreekt in het epistel, het aannemen van de knechtsgestalte. Dat Hij „die in goddelijke gestalte bestond en zijn gelijkheid met God geen roof behoefde te achten” , mens werd, is een vernedering, waarvan wij de omvang nimmer zullen beseffen ( carnem sumere). Maar Hij is om onzentwil bovendien een diep vernederde mens geworden. Hij is door zijn eigen volk verworpen als een bedrieger en godslasteraar. Bijna allen, ook zijn intiemste leerlingen en vrienden, hebben Hem verlaten. Menselijkerwijze gesproken, was zijn zending, zijn hoog ideaal, totaal mislukt. Hij werd gegeseld en bespot. Zijn gelaat, die spiegel der ziel, werd bespuwd en geschonden. Hij stierf ten slotte de kruisdood, dat is, Hij onderging de onterende terechtstelling die bij voorkeur voor slaven bestemd was en werd in waarheid „met misdadigers gelijkgesteld” ( crucem subire).

3. Zo heeft Jesus metterdaad, met de daad van heel zijn leven, ons een goddelijk „voorbeeld van nederigheid” gesteld. Daardoor ook heeft Hij de naam verworven die boven alle naam is (epistel), de „grote naam van Gods ééngeboren Zoon” (Palmwijding) en de heerlijkheid, waarvan de koningsprocessie met palmen ons, sterfelijke mensen, slechts een flauw vermoeden kan geven.

„De leerling is niet beter dan de meester” ( Mt. 10, 24 ). Waar blijft onze navolging metterdaad van onze vernederde Zaligmaker? Bruist onze toorn niet op als wij een belediging, hoe gering ook, moeten verduren? Dulden wij ooit, zwijgend en zachtmoedig, de minste smet op onze eer en goede naam, wij die slechts mensen zijn en in onze handelingen en ons leven zwakke en zondige mensen?

O, Jesus, zachtmoedig en ootmoedig van hart, maak ons hart gelijkvormig aan het uwe. Moeder van Smarten, spreek ten beste voor uwe kinderen.

De Goede Week

147. Maandag in de Goede Week

Het torment van het kruis

„Mijn lichaam bood ik hun die Mij sloegen, mijn wangen hun die Mij de baard uitrukten” ( Is. 50, 6 ; epistel).

Al schenken wij onze liefdevolle aandacht aan de schande en de zielesmart die Jesus in zijn gezegende passie en dood voor ons doorstond, wij willen ook zijn physieke pijnen niet vergeten. De harde tijden die wij beleefd hebben en die zo scherp contrasteren met de voorafgaande periode waarin men geloofde aan humaniteit en onbeperkte vooruitgang, hebben onze ogen geopend voor de ontzettende wreedheid, die er in de mens en vooral in de heidense mens schuilt. Velen van onze generatie hebben in gevangenissen en concentratiekampen folteringen verduurd of anderen zien (en horen) verduren. Alleen de allersterkste karakters bleken bestand tegen het hels geweld der kwellingen. Er is een groot verschil tussen de natuurlijke pijn, al is ze nog zo hevig, en de door medemensen bewust en zelfs intelligent veroorzaakte pijn der foltering. Deze laatste onteert de menselijke waardigheid op een wijze, zoals nauwelijks enige andere zonde het doen kan, zowel in de persoon die lijdt als in degene die de wreedheid begaat. Ook Jesus heeft deze schennis der menselijke persoonlijkheid zwijgend willen verdragen, „als een lam ter slachtbank geleid en stom voor zijn scheerder” .

De pijnen die de Heer verduurde waren vooral die van de geseling en de kruisiging, en zij horen thuis in de categorie der folteringen. Jesus' dood was daarom veel zwaarder dan die welke Sint Paulus onderging door onthoofding, en zelfs erger dan de steniging van Sint Stefanus, de eerste martelaar. De terechtstelling aan het kruis waaraan in de regel de geseling als inleidende straf voorafging, was, behalve als onterend, ook opzettelijk bedoeld als zeer pijnlijk en smartelijk. Het is waar dat men in die oude tijden meer gehard was dan tegenwoordig, en de evangelisten beschrijven deze aspecten van de passie zeer kort, zakelijk en koel bijna. Maar wij mogen ons hierdoor niet laten bedriegen. Iedereen kende destijds die straffen van nabij en wist wat voor gruwelijks ze inhielden.

Overwegen wij met eerbied en teder medelijden Jesus' pijn. De geseling des Heren geschiedde niet op de Joodse wijze, waarbij het aantal slagen beperkt was, maar op de Romeinse manier, die zodanig was dat niet zelden een veroordeelde onder deze foltering stierf …

Daarbij komen de verschrikkelijke kwellingen der kruisiging. Het gebeurde ooit, at men de ongelukkigen met touwen aan de kruisbalk bevestigde, maar meestal werden door handen en voeten zware nagels gedreven. Dit laatste geschiedde ook bij Jesus, zoals uit het evangelie van Johannes duidelijk blijkt. Denken we ons de smart der Moeder Gods in, als zij daar staat, niet ver van de plaats waar de hamerslagen weerklinken en het lichaam des Heren krimpt en onwillekeurig kronkelt onder de felle trekkingen van gerekte en verscheurde zenuwen en spieren. En de nieuwe lang aangehouden pijn, als het kruis wordt opgeheven en Jesus hangt aan zijn eigen bloedende wonden, uren lang, in een houding, die benauwdheid en gewelddadige storingen van de bloedsomloop veroorzaakt en zo ten slotte de dood ten gevolge heeft …

Wij aanbidden U, Christus, en loven U, omdat Gij door uw heilig Kruis de wereld verlost hebt.

148. Dinsdag in de Goede Week

Het souvenir van zijn lijden

„Toen nam Hij brood, sprak het dankgebed uit, brak het, gaf het hun en sprak: „Dit is mijn lichaam, dat voor u wordt overgeleverd; doet dit tot mijn gedachtenis” ” ( Lk. 22, 19 ).

„Zo dikwijls gij dit brood eet en de kelk drinkt, verkondigt gij de dood des Heren, totdat Hij komt” ( 1 Kor. 11, 26 ).

Nu wij in deze dagen met bijzondere aandacht en liefde het lijden des Heren overwegen, mogen wij niet vergeten, dat Jesus ons een herinnering aan zijn passie heeft nagelaten, een levende en waarachtige herinnering, die machtiger werkt dan alle welsprekende woorden en innige overdenking. Aan de vooravond van zijn dood stelde Jesus het sacrament des altaars in en Hij heeft het aan zijn apostelen toevertrouwd en ons als bij testament vermaakt, opdat wij Hem niet zouden vergeten , opdat we bovenal zijn heengaan van ons in liefde niet zouden vergeten. „Doet dit tot mijn gedachtenis.” Over het laatste avondmaal valt reeds de schaduw van de dood. Het is een laatste samenzijn in de intimiteit met enkele vertrouwden, die Hem nu nog niet werkelijk begrijpen, die Hem zelfs weldra verlaten zullen, maar die later, door zijn Geest gesterkt, Hem trouw zullen dienen. Het is een teder uur. Johannes rust aan zijn borst en de Meester spreekt zijn Hart uit in onvergelijkelijke afscheidsgesprekken. Er is de vreugde van het oude, eerbiedwaardige paasmaal, maar getemperd door de nabijheid van de scheiding waarop Hij telkens zinspeelt. Er is ook, over scheiding en dood heen, het uitzicht op de eeuwige vreugde van een ander gastmaal: „Van nu af zal Ik deze vrucht van de wijnstok niet meer drinken, tot op de dag waarop Ik ze nieuw met u drinken zal in het rijk van mijn Vader” ( Mt. 26, 29 ).

Voor die tijd der scheiding, waarin wij leven, nu de Bruidegom van ons is weggenomen en nog niet weergekeerd, heeft Hij ons zijn lichaam en bloed nagelaten „als gedachtenis”. Wij kennen allen, zeker als we ouder worden, die souvenirs van mensen die ons lief waren en die van ons heengingen, onbeduidende dingen dikwijls en zaken van weinig waarde, waaraan we sterk zijn gehecht en warbij het heimwee van onze herinnering gaarne verwijlt. Ach, welk een souvenir heeft Jesus ons geschonken! Zijn eigen vlees en bloed, het lichaam en bloed van het Lam dat geslachtofferd is en dat wij nuttigen mogen als onze spijze en sterkte. Herinnering oneindig dierbaar, levende herinnering en bron van kracht. Souvenir dat zijn verlossend lijden en sterven op mystieke wijze onder ons tegenwoordig stelt: gedachtenis die tevens onderpand is der zalige toekomst, die de belofte inhoudt van zijn terugkeer. „Aldus verkondigt gij de dood des Heren, totdat Hij wederkomt …”

Om nu enkele praktische vragen te stellen:

1. Zijn wij ons er derhalve van bewust dat wij Jesus' lijden en dood niet beter kunnen vereren dan door een waardige communie (en dit betekent o.a. een communie zo mogelijk ontvangen in verband met de mis)?

2. Bestaat onze dankzegging na de communie alleen in smeekgebed voor onszelf en onze dierbaren?

3. Zouden wij ook niet, vol geloof, enige ogenblikken doorbrengen in de gedachtenis aan zin lijden en dood en ons sterken met de zalige hoop op de hemel, waarvan de eucharistie het onderpand is, ondanks alles, ondanks al onze zwakheid en zondigheid (want zou het nodig, ja, zou het mogelijk zijn werkelijk te hopen, d.i. ons vertrouwen te stellen op de verdiensten van Jesus' bloed en op de barmhartigheid Gods, indien wij wankelloze volmaakten waren, verondersteld dat zulke wezens op aarde bestaan?)?

149. Woensdag in de Goede Week

De doodsangst in de Hof

„Hij nam Petrus, Jakobus en Johannes met zich mee, en begon ontroerd en angstig te worden. En Hij sprak tot hen: „Mijn ziel is dodelijk bedroefd; blijf hier en waakt.” Hij ging nog een weinig verder, viel neer ter aarde, en bad dat dit uur Hem mocht voorbijgaan. Hij sprak: „ Abba, Vader, alles is mogelijk bij U; neem deze kelk van Mij weg. Maar niet wat Ik wil, maar wat Gij wilt” ” ( Mk. 14, 33-36 ).

1. Overwegen wij op de eerste plaats de vernedering die Jesus ondergaan en de troost die Hij ons geschonken heeft door als een gewoon mens bevreesd te willen zijn voor de dood, „angstig en ontroerd” voor het naderkomend lijden. Als „het uur is gekomen” en de verrader nabij, en van dan af tot de smartelijke dood toe, lijdt Jesus zonder één klacht en zonder één aarzeling. Zijn zielesterkte toont Hij door de troost der Jerusalemse vrouwen af te wijzen en de bedwelmende drank te weigeren die men Hem vóór de kruisiging aanbiedt. Maar nu, in de stilte van de nacht en de eenzaamheid van de Hof, in de dodelijke spanning der luttele uren die Hem scheiden van het laatste en verschrikkelijke, laat Hij toe dat de angst zich meester maakt van zijn hart. Hoe klinkt heel de leefdrift van zijn krachtige en nog zo jonge natuur vertwijfeld op in die woorden: „Vader, alles is mogelijk bij U, — alles, óók dat Ik leven blijf, — neem deze kelk van Mij weg” . Porphyrius, de grote vijand van het christendom, vond deze woorden „een Zoon Gods of zelfs maar een wijze, die de dood veracht, onwaardig” . Maar Jesus verachtte de dood niet, Hij vreesde hem en daarna omhelsde Hij hem, uit liefde voor de wil des Vaders. De Zoon Gods, die zich verwaardigde mens te worden, heeft het niet versmaad mens te zijn in alles behalve de zonde. Gedenken wij in onze bange en angstige uren zijn angst.

2. Maar de kelk die Jesus vóór zich zag, bevatte niet enkel de balsem van een gewelddadige en onterende dood, — die drank was ook gemengd met de oneindige bitterheid der zonde. In de kelk was het kwaad en het wee der ganse wereld. Dit is het lijden dat wij nooit ten volle zullen peilen. „Hem die geen zonde kende heeft Hij om ons tot zonde gemaakt” ( 2 Kor. 5, 21 ). De Zoon Gods, wiens leven bestond in de liefde tot de Vader, wiens wezen als verteerde in één vlammend opgaan tot God, Hij zag zich nu vereenzelvigd met de zonde, wier wezenlijke boosheid God alleen in haar ganse omvang kan beseffen. De zonde drong in zijn ziel, de zonde overstroomde Hem van alle zijden en zij dreigde het goddelijk licht in zijn geest te verduisteren. Wij kunnen over het mysterie der boosheid en het geheim van dit godmenselijk lijden slechts stamelend spreken. De zonde der wereld: van Adams val tot de laatste dag, alle zwakheid en gemeenheid der mensen, alle verloren onschuld en alle vertrapte eer, het bloed der gedoden en de tranen van kinderen, alle verraad en alle ontrouw, gebroken harten en opstandige geesten, kille hoogmoed en doffe wanhoop …

3. „Kunt gij niet één uur met Mij waken.” En wij menen dat wij Jesus niet alleen hadden gelaten in dat uur. Is dit zo zeker? „Jesus ligt in doodsstrijd tot het einde der wereld; wij mogen al die tijd niet slapen” ( Pascal). Zelf verheerlijkt lijdt Hij in zijn ledematen die nog strijden tegen de zonde.

Witte Donderdag

150. Witte Donderdag

De uiterste liefde

Op dagen als deze is de beste overweging die welke bestaat in een godvruchtige en innige viering van de mysteriën der liturgie, in de geest van de Kerk. Bij een minimum aan goede wil zal het ons weinig inspanning kosten in goede gesteltenis te geraken en te blijven, — of liever, de hemelse schoonheid van deze dag zal onze harten overrompelen en overweldigen en vervullen met liefde en dankbaarheid. Welk een dag! De gedachte aan de instelling der eucharistie overheerst heden alles, ook daar waar zij niet wordt uitgesproken. „De zijnen die in de wereld waren had Hij altijd bemind, nu had Hij hen lief ten uitersten” ( Joh. 13, 1 ; evan- gelie). De herinnering aan die liefde doordringt nu alles. Zij maakt de Witte Donderdag. Want heden is die eerste dag der eucharistische liefde teruggekeerd, zuiver en ongerept, in de prilheid van de lente. De gedachte aan het lijden is voor enige uren teruggeweken (maar niet verdwenen). wij voelen ons als de apostelen die het lichaam en bloed van Christus ontvingen, voor de eerste maal. Wij zijn nu werkelijk als de leerlingen, nog wat verward door die ontstellende nederigheid van de Meester die op eens hun voeten wilde wassen en geschrokken door de aankondiging van het verraad. Zij worden de sfeer gewaar van het afscheid die over deze samenkomst hangt: teder en weemoedig. En zij vatten nog niet helemaal wat de Meester bedoelt: „Dit is mijn lichaam dat voor u wordt overgeleverd.” Maar zij voelen de liefde ten uiterste die Hem bezielt, een geheel nieuwe liefde wordt hun openbaar, een die gaat tot een onbegrijpelijk wegschenken van zichzelf. En zij nuttigen tezamen het lichaam en het bloed, in een gemeenschap die hen verenigt en die hun te boven gaat en die zij later pas zullen verstaan als de eenheid en de kracht van zijn liefde die alles overheerst.

Ook wij gaan heden gezamenlijk naar die tafel die altijd dezelfde is als die van dat laatste avondmaal, van dat eerste en enige liefdemaal; want de eenheid van zijn liefde die alle begrip overtreft, verbindt ook ons tezamen, in Hem.

2. Als wij van de tafel des Heren zijn teruggekeerd, verzadigd van een liefde die wij niet verstaan, bedwelmd door een geluk waarin wij geloven zonder het te doorgronden, — dan snijdt door ons hart de droefheid van het verraad. Er loopt een rode draad van smart door de witheid van deze dag. Heden begint Jesus' zalige passie maar zij vangt aan met de trouweloosheid van een der uitverkorenen. De kus van Judas schrijnt op zijn gelaat. De helse omhelzing heeft het dierbaar lichaam overgeleverd aan de dood. En wij huiveren om het geheim der boosheid. Mysterie van ongerechtigheid, — en mysterie van liefde. De liefde die de folteringen door beulshanden duldt kunnen wij nog bijna begrijpen „want zij weten niet wat zij doen” , maar de grondeloze Afgrond die het verraad van de vriend verdraagt, blijft voor ons louter goddelijk geheim. Goddelijke liefde waaraan geen mensenhart voldoet.

De gedachte aan deze boosheid hult ook vandaag onze vreugde in de vrees die ons aardse bestaan heilzaam moet doortrekken. Want wij weten dat méér dan het bruut geweld van ongelovigen het verraad van zijn vrienden Jesus' mystiek Lichaam verscheurt en de erkenning van zijn liefde — van de liefde tot het uiterste — tegenhoudt. Wij weten ook dat onze liefde slechts kan bestaan zo zij gedragen wordt door de zijne en gevoed door het (vuriger en vol innig vertrouwen): „Laat mij niet van U gescheiden worden”.

Goede Vrijdag

151. Goede Vrijdag

Ellende en verheerlijking van het Kruis

„O mijn uitgelezen Wingerd die Ik zelf heb geplant, hoe zijt gij verkeerd in bitterheid dat gij Mij kruisigt en Barabbas vrijlaat ( responsorium van de metten)!” De Zaligmaker klaagt vanaf zijn kruis over de ondank van zijn volk en over de ondank van ons allen. De gezegende Passie des Heren die wij de laatste weken liefdevol hebben overwogen, bereikt heden haar hoogtepunt in het bittere sterven. De Heer hangt aan het hout der schande, verlaten, miskend, gehoond. Hij buigt het hoofd en geeft de geest.

De Kerk treurt omdat de Bruidegom van haar is weggenomen. De verlatenheid der altaren verzinnebeeldt haar smart. Geen misoffer wordt opgedragen. De eucharistische aanwezigheid wordt onderbroken, de godslamp gedoofd.

Ons past het in de geest bij het kruis te staan met haar die ons tot Moeder werd geschonken, neer te knielen voor de bebloede voeten die om ons zijn doorboord, en zijn dood te gedenken. Te gedenken, eerlijk en waarachtig, dat Hij stierf voor mij .

2. De Kerk weent maar zij zegent God. „Wij aanbidden uw Kruis, o Heer, en uw heilige verrijzenis loven en verheerlijken wij. Want zie, door het hout kwam er vreugde over de gehele wereld.” De Kerk weet dat wij heden zijn verlost. En zij verheft het kruis, het instrument der schande, en richt het op te midden van het heiligdom als zegeteken der verlossing, nadat wij het hebben vereerd en gebogen de voeten kusten.

De graankorrel die in de aarde viel bleef niet alleen, maar bracht rijke vruchten voort. De kinderen Gods herinneren zich Gods woord: „Hij heeft in de dagen van zijn vlees onder luid geroep en tranen gebeden en smekingen opgesierd tot Degene, die Hem van de dood kon redden en Hij werd verhoord om wille van zijn godvrezendheid. En ofschoon Hij zelf de Zoon was, heeft Hij toch door zijn lijden gehoorzaamheid geleerd en werd Hij in zijn voleinding de oorzaak van eeuwige zaligheid voor hen die Hem gehoorzaam zijn, door God uitgeroepen tot Hogepriester naar de orde van Melchisedech” ( Hebr. 5, 7-10 ; negende les van de metten).

3. Nu rust Hij in het graf. „In vrede leg Ik Mij neder en sluimer aanstonds in” ( Ps. 4, 9 ; antifoon van de metten van Paaszaterdag). Het lijden heeft uitgewoed en vrede begint te dalen over de aarde. Wij betrekken met de vrouwen de wake bij het graf, zijn opstanding verwachtend. Wij sluiten zijn lijden in ons hart opdat Hij in ons verrijze. Wij bewaren in onze geest en ons lichaam zijn dood opdat ook zijn leven werkzaam worde in ons en de kracht van zijn verrijzenis zich meedeelt aan ons sterfelijk vlees.

Paasnacht

152. Paasnacht

Het program voor de Paastijd

De liturgie van Paaszaterdag is bestemd voor de paasnacht. De Heer is reeds verrezen en wij zijn verlost. Vanuit deze situatie moeten wij ook het epistel verstaan, een van de schoonste passages uit de brieven van Sint Paulus , dat de stemming bepaalt van heel de paastijd: „Broeders, daar gij met Christus verrezen zijt, zoekt de dingen van boven waar Christus zetelt aan Gods rechterhand, niet de aardse dingen. Want gij zijt gestorven en uw leven is verborgen met Christus in God. Als Christus, uw leven, zal verschijnen, dan zult ook gij met Hem verschijnen in heerlijkheid” ( Kol. 3, 1-4 ).

1. „Met Christus verrezen.” Elke christen weet dat Pasen het hoogfeest is van het het kerkelijk jaar, — doch slechts weinigen kunnen zich van deze overtuiging rekenschap geven en wellicht wordt het gevoel der meesten sterker aangesproken door Kerstmis, door het Kind in de kribbe en zijn Moeder. De voornaamste reden hiervan is, dat wij de verrijzenis van Christus veelal alléén zien als een historisch feit, en los van ons eigen lot. Wij bezitten geen verlicht geloof in het mysterie van Pasen. De Heer is verrezen, door de almacht Gods opgewekt tot een verheerlijkt leven, dat Hij van nu af bezit in stralende volheid, onbelemmerd door de banden van lijden en sterfelijkheid. En dit goddelijke leven in de Geest doorstroomt Hem niet enkel voor Hemzelf, maar is in Hem als een overvloeiende bron van eeuwig leven voor al de zijnen. Door zijn kruisdood heeft Hij de wereld met de Vader verzoend en het eeuwige leven voor ons verdiend. In zijn verheerlijkt bestaan, dat aanving met de verrijzenis, is Hij Degene geworden, die in feite de mensen die in Hem geloven verlost. „Het Lam verloste de schapen.” De verheerlijkte Zaligmaker zendt de Geest, de volheid der messiaanse gaven, onderpand en begin der hemelse zaligheid, in de harten van zijn gelovigen. Daarom kan Paulus aan zijn christenen schrijven, dat zij „met Christus zijn verrezen” . Nu reeds, door de doopgenade, hebben wij deel aan zijn eeuwig leven, hebben wij de overwinning bevochten op de dood en de zonde. Nog is deze zege niet voltooid. Zij wordt eerst volkomen door onze eigen glorieuze opstanding. Ons vlees is nog onderworpen aan dood en bederf; wij zijn nog niet immuun voor de zonde. Maar in beginsel is de christen opgestaan, toen hij bij het doopsel oprees uit het watergraf waarin hij de zonde aflegde.

2. Wederom constateren wij, hoe geheel ons christelijk leven wortelt in het geloof. De natuurlijke mens zal zeggen: „wat betekent deze verrijzenis? Zal de christen niet even goed sterven als een ander? Kent hij de boze begeerlijkheid niet noch de weifelingen van de geest en de zwakheid van het mensenhart?” Slechts de diep gelovende mens zal delen in de paasjubel en met verrukking uitroepen, wetend wat deze nacht voor hemzelf betekent: „De Heer is verrezen, de Heer is waarlijk verrezen!” Want nog „is ons leven met Christus verborgen in God” . De verheerlijkte Zaligmaker heeft onze aarde verlaten en is ten hemel opgestegen. Ons eigenlijke leven, verborgen voor het oog der wereld, verborgen voor ons zelf, ligt besloten in de schoot des Vaders. „Als Christus, uw leven, verschijnt (op het einde der tijden), dan zult gij met Hem verschijnen in heerlijkheid.”

3. Maar niet eerder; nu is er nog „de traan en de dood, de rouw en de klacht en de smart” ( Openb. 21, 4 ), ook voor de christen. Doch hij wéét, dat deze niet het laatste woord zullen spreken, dat onder en bóven dit alles zijn verborgen leven ligt. En daarom „zoekt hij, nu reeds, de dingen die boven zijn, niet die op aarde” . Dat is zijn troost en steun; dat is zijn eenvoudige christenplicht. Wie zijn hart verliest aan vergankelijke dingen, wordt zijn christenaard ontrouw. Want nogmaals, zijn eigenste en innerlijkste leven is hemels, het leven van de verheerlijkte Christus, verborgen in God. In zijn door de Heer begenadigde ziel weet hij de vreugde te vinden van Pasen.

Pasen

153. Pasen

De Verrijzenis des Heren

„Ween niet; zie, de Leeuw uit Juda's stam heeft overwonnen” ( Openb. 5, 5 ).

„Dit is de dag die de Heer gemaakt heeft; laat ons heden juichen en blij zijn” (graduale).

1. Laten wij heden overwegen welke plaats de verrijzenis inneemt in Jesus' leven. Zij heeft daar vooreerst de betekenis van een hemelse overwinning, van een goddelijk zegel gestempeld op het werk en de persoon van de Zaligmaker. God kon niet toelaten dat het leven van zijn geliefde Zoon op aarde zou eindigen met de schande van het kruis, met de schijnbaar totale mislukking van zijn zending, met de triomf van het kwaad over het zachtmoedige en onschuldige Lam. Wie zou, ondanks de vele wonderen die Jesus had verricht, zijn woord, zijn heilsleer geloven, als dit het einde was? Waren niet zijn meest intieme leerlingen gevlucht? Had Petrus Hem niet verloochend? Hoe kon Hij voor zijn getrouwen de Aanvoerder ten leven zijn zoals de Schrift Hem noemt ( Hand. 3, 15 ), als Hij zelf bleef in de macht van de dood? Maar God heeft de Zoon, zijn Eengeborene, in wie Hij welbehagen had, van de doden opgewekt. In de prille Zondagochtend, plotseling als een bliksemschicht en stralend als de zon, verrijst de Gekruiste, — als een zengende vlam splijt zijn glanzend lichaam de rotswanden van het graf. Begonnen is het nieuwe, het verheerlijkte leven.

2. Het nieuwe leven, dat is, het andere leven. Wij mogen ons Jesus' verrijzenis niet denken als een terugkeer tot het oude, als een opnemen van de draad waar hij op Goede Vrijdag was afgebroken. Jesus' opstanding is geheel anders dan die van zijn vriend Lazarus die in lijkdoeken gebonden dit oude, aardse bestaan weer binnenstrompelde. Van Christus geldt als eerste en hoogste reeds heden het woord: „Zie, alles is nieuw geworden” ( Openb. 21, 5 ). Tot aan zijn dood had de Heer — vrijwillig, uit liefde tot ons — op zich genomen geheel de lijdelijkheid van ons mensenbestaan. Als de enige Zoon had Hij recht op de hoogste en volkomen vreugde, op het zuiverste geluk, — en altijd door schouwde zijn geest het wezen van God. Ook wij hopen in de hemel God te aanschouwen en daardoor volmaakt gelukkig te zijn. Jesus zag op aarde reeds God; maar het volmaakte geluk dat daaraan verbonden is, heeft Hij getemperd, heeft Hij als het ware belet ten volle uit te stromen, om te kunnen lijden voor onze zonden. Zo was Hij om onzentwil, gelijk de evangeliën verhalen, vermoeid, rustte Hij uit aan Jakobs bron, sliep Hij op het kussen in de Petrus' boot , weende Hij over de ondergang van Jerusalem, de trouweloze, toch geliefde stad, was Hij innig ontroerd over de dood van zijn geliefde vriend, ten dode toe bedroefd in de Hof, waar zijn apostelen en ook wij Hem alleen lieten; verdroeg Hij ten slotte zijn bitter lijden en stierf Hij aan het kruis. Hij proefde de pijn en de smart méér dan wie ook; Hij heeft diepere teugen genomen van het bittere meer der menselijke ellende, omdat Hij diepere kennis bezat en vuriger beminde dan elk ander mens die leeft onder de zon. Maar nu, op deze paasdag, zijn lijden en sterfelijkheid voorbij. Dat lichaam kent geen pijn, geen honger en dorst meer, dat leven geen dood, dat hart geen droefheid, die ziel geen benauwdheid en angst. Alle vezels van zijn wezen staan thans gespannen voor hoogste vreugde, — alle kloppingen van zijn bloed, elke ademtocht, elke beweging van zijn ziel is nu: geluk, leven, licht in Gods heilige liefde. Dit is de betekenis van Paulus' woord: „Wij weten, dat Christus, nu Hij van de doden is opgewekt, niet meer sterven kan; de dood heeft geen macht meer over Hem: zijn sterven was een sterven aan de zonde ééns voor al, zijn leven is louter leven voor God” ( Rom. 6, 9. 10 ).

3. Daarom jubelt de christen heden op de dag „die de Heer gemaakt heeft” en bezielt hem een edele en onbaatzuchtige vreugde. Liefde voor de Heer, die voor ons gestorven is, geeft ons deze vreugde in. „Als gij Mij liefhadt, zoudt gij u verheugen, dat Ik naar de Vader ga; want de Vader is groter dan Ik” ( Joh. 14, 28 ).

154. Paasmaandag

O, onverstandigen en tragen van hart

De liturgie verblijdt heden ons hart met het schone evangelie der Emmausgangers , een meesterstukje van Sint Lukas ( 24, 13-35 ). Jesus openbaart zich hier op zo lieflijke en innige wijze, dat het voldoende is de tekst aandachtig te lezen en dat elke uitleg de indruk die het verhaal zelf op ons maakt, eerder verzwakt dan versterkt. Laten wij ons bepalen tot enkele punten.

1. „Terwijl zij met elkander spraken en van gedachten wisselden, voegde Jesus zich bij hen en ging met hen mee. Maar hun ogen waren gesloten, zodat zij Hem niet herkenden.” Hoe benijden wij de leerlingen van Emmaus om die heimelijke aanwezigheid! Het is waar, dat de Meester gezegd heeft: „Zalig zij die niet zien en toch geloven” . En wij willen aan dit woord niet twijfelen. Maar toch! Zullen Kleofas en zijn gezel later niet getuigen: „Ons hart brandde in ons, toen Hij onderweg tot ons sprak en de Schriften verklaarde” ?

Dit is het wat wij wensen, Heer, en wat wij U in de glorie en de vreugde van de paastijd vragen willen, niet dat wij U zien mogen (want wij weten dat het hoogste geluk der aanschouwing niet voor deze tijd is weggelegd), maar dat ons hart moge branden door uw aanwezigheid, dat Gij met ons gaat op onze weg, dat Gij bij ons blijft, „want de avond valt”. En zo Gij ook toto ons zoudt zeggen: „O onverstandigen en tragen van hart! Ben Ik niet met U in mijn Kerk, ben Ik niet tegenwoordig in haar heilige geheimen? Kunt gij Mij niet vinden in elke mens, die met u gaat langs de weg? Want wat gij hem doet, hebt gij Mij gedaan” , — dan zullen wij antwoorden: „Het is waar, Heer, wat Gij zegt. Wij geloven uwe worden en danken voor uw gaven.” En toch, sta ons toe heden die bede te herhalen: „Ga met ons langs de weg die stoffig is en lang; blijf bij ons want de avond valt. Als Gij ons bezoekt met de sterkte en de troost van uw genade, verheugt zich ons hart en jubelt onze ziel.”

2. In het lange verhaal dat Kleofas en zijn vriend voor de Heer afsteken, proeven wij het type van de goedwillende, maar kleinmoedige mens.

Zij waren Jesus welgezind, maar misten het ware geloof dat niet meet met mensenmaat. „Hij was een profeet, machtig in werk en in woord, voor God en het hele volk” . — doch zijn dood had een eind gemaakt aan al hun schone verwachtingen en zijn verrijzenis was onmogelijk, een wild gerucht van opgewonden vrouwen. „O onverstandigen en tragen van hart, dat gij niet beter gelooft aan al wat de profeten hebben gezegd. Moest de Christus dit alles niet lijden en zó ingaan in zijn glorie?” Dan gaat een nieuwe wereld voor hen open, Gods bestel en Gods gedachte: hoe Christus' lijden en dood waren geweten en vóórbestemd als de nauwe doorgangspoort tot zijn heerlijkheid en het eeuwig leven der zijnen, Gelukkigen, die zulk een Meester vonden!

Jesus' dood is voor de christen niet langer de ergernis, het struikelblok van zijn geloof, want wij geloven in de verlossende kracht van zijn sterven en de glorievolle verrijzenis nam alle schande weg, de menselijke mislukking transformerend in een goddelijke zege. Toch zijn ook wij „traag en onverstandig van hart”. Zodra over ons het lijden komt, zodra in ons eigen leven de ergernis van het kruis haar intrede doet, begint ons geloof te wankelen. Het lijden wordt helaas maar al te dikwijls de fatale klip waarop het echte, levende vertrouwen strandt. God eist niet alleen de verstandelijke aanvaarding van de geloofswaarheden in het algemeen. Willen wij met recht spreken van godsvertrouwen, dan moeten wij geloven in de leiding van zijn voorzienigheid in ons eigen leven. En dit geloof moet sterk zijn om ook in de mislukkingen van dat leven Gods vaderhand te kunnen zien, om niet te twijfelen aan zijn tegenwoordigheid en zijn liefde, ook wanneer wij als mensen zouden vertwijfelen.

De Paasweek

155. Paasdinsdag

De volmaakte vrijheid

„Dat nu zeggen: „Alleluja”, zij die door de Heer bevrijd zijn, die Hij heeft verlost uit de greep van de vijand en verzameld uit alle landen” ( Ps. 106, 2 ; graduale).

„God, die door het paasfeest de wereld middelen van herstel hebt gegeven, blijf uw volk, bidden wij, de hemelse gaven schenken, opdat het de volmaakte vrijheid moge verwerven en voortgang maken ten eeuwigen leven” (oratie van Paasmaandag).

1. Pasen is het hoogfeest der verlossing, van onze verlossing. Jesus is niet alléén verrezen; geen enkele van zijn godmenselijke daden heeft Hij gesteld voor zich alleen. „Eén is voor allen gestorven en Eén is voor allen verrezen.” ( 2 Kor. 5, 14. 15 ). Verlossing in Christus wil niet enkel zeggen wegnemen van Adams vloek, maar ook herstel van Adams leven; niet alleen kwijtschelding van zonde en straf, maar bovenal nieuw leven, een nieuwe liefde, een zuiver gericht zijn op God, een nieuwe betrekking tot Hem, een nieuw zijn: het kindschap Gods. Dáárom is Jesus verrezen. Hij is in alles ons hoofd en ons beeld. In dit nieuwe leven is Hij ons voorgegaan, op heerlijke en ongeëvenaarde wijze. In de verrezen Zaligmaker, in dat verheerlijkt lichaam en die verheerlijkte ziel, rust, als in de bron, de volheid van ons leven, van ons kindschap Gods, van ons geluk in de hemel en op aarde. Hij vat ons allen samen; in Hem, het Hoofd, zijn wij allen besloten. In Hem worden wij ondergedompeld en uit Hem putten wij de stromen van levend water. Wanneer een waarachtig gelovende ziel in de eucharistie met de verrezen Heiland verenigd is, dan ligt haar wezen en leven verankerd in het centrum van de bovennatuurlijke wereld, dan rust zij aan het hart van dat heelal (ook al zou haar eigen hart koud blijven als een steen).

Dit is de betekenis van Jesus' opstanding uit de doden. In Christus zijn wij allen verrezen tot een nieuw en waarlijk goddelijk leven. In zijn verrijzenis werd Jesus, zoals de apostel zegt, voor ons allen „levendmakende Geest” ( 2 Kor. 15, 45 ). Hij is het eerste stuk van die nieuwe schepping die de hemel is, — en tegelijk is Hij die nieuwe schepping geheel, want ons, zijn ledematen, rukt Hij mee in dat rijk van louter licht en liefde. „Hij is het Hoofd van het lichaam, de Kerk; Hij is het begin, de eerstgeborene uit de doden, opdat Hij in alles de eerste zou zijn” ( Kol. 1, 18 ).

2. Aan dit paasmysterie, aan deze bovennatuurlijke heilswerkelijkheid, moeten onze stemming en gesteltenis beantwoorden. Wij moeten de mentaliteit van verlosten bezitten, toch zeker tijdens deze week van witte vreugde die als het ware een voorproef is van de hemel. Het is het wat de liturgie „de volmaakte vrijheid” noemt, de blijheid der kinderen Gods. Deze bestaat in vrijheid van de zonde en van gehechtheid aan de zonde (en om deze strijden wij ons leven lang). Maar wij mogen daarbij niet blijven staan. Deze vrijheid uit zich immers spontaan in geestesvreugde, onbelemmerd vertrouwen, een blijde breedheid; zij wil ons verlossen van vrees en kleinheid, van innerlijke dwang en formalisme. „Christus heeft ons vrij gemaakt om in de vrijheid te blijven, staat dus vast en kromt u niet opnieuw onder het slavenjuk” , schreef Sint Paulus aan zijn Galaten, toen zij, eenmaal christen geworden, in een soort misleide devotie meenden ook nog de Joodse wet te moeten onderhouden. Denk niet, dat deze vermaning alleen maar historische waarde heeft. Juist voor vrome mensen dreigt altijd opnieuw het gevaar van dit soort farizeïsme. Zij worden de slaaf van eigen gemaakte wetten en gewoonten, van dikwijls erg menselijke bedenksels. Zij durven in het geestelijke niet ruim en bevrijd adem te halen. Zeker, wij willen de stem van ons geweten en de rechtmatige leiding van onze wettige overheid volgen. Wij moeten Gods wet en wil eerbiedig en gehoorzaam aanvaarden. Het volmaakte kindschap wacht ons eerst in de hemel. Er dreigen gevaren van duivel, wereld en vlees. Maar denken wij ook eens aan die kostelijke godswoorden: „Schept moed: Ik heb de wereld overwonnen” ( Joh. 16, 33 ). „De volmaakte liefde bant de vrees uit” ( 1 Joh. 4, 18 ). „Het Jerusalem uit den hoge is vrij, en dat is onze moeder” ( Gal. 4, 26 ).

156. Woensdag in de Paasweek

Oud zuurdeeg

De paasweek is een tijd van grote vreugde. Ze was dit reeds bij de Joden. Er ging een soort schoonmaak aan vooraf; alles wat zuurdeeg was of zuurdeeg bevatte, moest uit het huis worden verwijderd. Dit was een pakkend en voor het hand liggend beeld voor zedelijk bederf, voor oud zeer dat moet worden opgeruimd. Sint Paulus , voor wie het hele christenleven een paasfeest was (want: „is ons paaslam, Christus, niet geslacht?” ) liet dergelijke kansen zelden voorbijgaan en schreef aan zijn dierbare, maar lastige Korintiërs: „Doet het oude zuurdeeg weg, opdat gij vers deeg moogt worden; gij zijt toch ongedesemd brood! Want ook ons paaslam, Christus namelijk, is geslacht. Laat ons dus feest vieren, niet met het oude zuurdeeg van slechtheid en boosheid, maar met de ongedesemde broden van reinheid en waarheid” ( 1 Kor. 5, 7. 8 ; epistel van Pasen). — Gewetensonderzoek is daarom zelfs in de paasweek niet ongepast. Wij dachten gisteren na over een gevaar van formalisme en onnatuurlijke onvrijheid dat de brave, maar wat angstvallige christenen gemakkelijk bedreigt. Er is nog een andere klip die de vrome, speciaal de min of maar ambtshalve, vrome christenen (priesters, religieuzen, lekenapostelen) moeten vermijden, de geestelijke hoogmoed. Deze ondeugd is in zuivere en onvermengde staat niets minder dan satanisch. Zo komt ze onder mensen niet dikwijls voor; maar in wat verzwakte vorm is ze bij ons niet zeldzaam, als een late afstammelinge van de farizese verachting voor de tollenaar, van hun dédain voor het „onwetende volk van het Land” (en daartoe rekenden zijn allen behalve hun eigen kaste). „Heer, ik dank u dat ik net ben gelijk de andere mensen” : in deze vorm van dankbaarheid gekleed klinkt onze verwaandheid nog vroom ook! Maar God „ziet niet naar mensen” en Hij kiest zijn bevoorrechten bij voorkeur niet onder de officiëlen. Moest zelfs Sint Petrus, die toch heel weinig van een farizeeër had, niet door visioenen gebracht worden tot de erkenning: „Nu zie ik waarachtig, dat er bij God geen aanzien van personen bestaat; maar dat alwie Hem vreest en gerechtigheid doet, Hem welgevallig is, tot welk volk (en tot welk beroep, categorie enz.) hij ook behoort” ( Hand. 10, 34. 35 )? Meent de priester — niet theoretisch, maar wel praktisch er naar handelend — niet dikwijls dat de leek ipso facto gezond zedelijk oordeel en zeker theologisch inzicht mist? Achten kloosterzusters de mensen in de wereld niet al te gemakkelijk zonder meer werelds en boos? Zij wij niet allen gewoon onszelf te beoordelen naar onze

kansen zelden voorbijgaan en schreef aan zijn dierbare, maar lastige Korintiërs: „Doet het oude zuurdeeg weg, opdat gij vers deeg moogt worden; gij zijt toch ongedesemd brood! Want ook ons paaslam, Christus namelijk, is geslacht. Laat ons dus feest vieren, niet met het oude zuurdeeg van slechtheid en boosheid, maar met de ongedesemde broden van reinheid en waarheid” ( 1 Kor. 5, 7. 8 ; epistel van Pasen). — Gewetensonderzoek is daarom zelfs in de paasweek niet ongepast. Wij dachten gisteren na over een gevaar van formalisme en onnatuurlijke onvrijheid dat de brave, maar wat angstvallige christenen gemakkelijk bedreigt. Er is nog een andere klip die de vrome, speciaal de min of maar ambtshalve, vrome christenen (priesters, religieuzen, lekenapostelen) moeten vermijden, de geestelijke hoogmoed. Deze ondeugd is in zuivere en onvermengde staat niets minder dan satanisch. Zo komt ze onder mensen niet dikwijls voor; maar in wat verzwakte vorm is ze bij ons niet zeldzaam, als een late afstammelinge van de farizese verachting voor de tollenaar, van hun dédain voor het „onwetende volk van het Land” (en daartoe rekenden zijn allen behalve hun eigen kaste). „Heer, ik dank u dat ik net ben gelijk de andere mensen” : in deze vorm van dankbaarheid gekleed klinkt onze verwaandheid nog vroom ook! Maar God „ziet niet naar mensen” en Hij kiest zijn bevoorrechten bij voorkeur niet onder de officiëlen. Moest zelfs Sint Petrus, die toch heel weinig van een farizeeër had, niet door visioenen gebracht worden tot de erkenning: „Nu zie ik waarachtig, dat er bij God geen aanzien van personen bestaat; maar dat alwie Hem vreest en gerechtigheid doet, Hem welgevallig is, tot welk volk (en tot welk beroep, categorie enz.) hij ook behoort” ( Hand. 10, 34. 35 )? Meent de priester — niet theoretisch, maar wel praktisch er naar handelend — niet dikwijls dat de leek ipso facto gezond zedelijk oordeel en zeker theologisch inzicht mist? Achten kloosterzusters de mensen in de wereld niet al te gemakkelijk zonder meer werelds en boos? Zij wij niet allen gewoon onszelf te beoordelen naar onze idealen en alle anderen naar hun werkelijkheid? Wij nemen ons eigen wensbeeld voor werkelijkheid, maar bij onze medemens zien wij alleen naar de uitwendig waarneembare daden en houden geen rekening met hun idealen en hun eerlijk pogen de „nieuwe schepping” te verwezenlijken.

2. De heilige Ambrosius schrijft: „De Heer liet de littekens van zijn wonden betasten. Hierdoor bevestigt Hij niet enkel ons geloof, maar wekt Hij ook onze liefde op. Hij wilde de om onzentwil ontvangen wonden ten hemel meenemen liever dan de sporen er van uit te wissen, om aldus God de Vader de prijs van onze vrijheid te tonen” (tweede les der metten van Dinsdag). Zó komt het goddelijk Lam ook op onze altaren tegenwoordig: „ons paaslam Christus, is geslacht” . Hij schaamt zich niet voor zijn lijden. Hij verloochent ook in de hemel zijn menselijke afkomst niet (als we het zo uitdrukken mogen). — Laten wij bedenken, ook in de glorie van de paasweek, dat wij stof zijn en tot stof zullen wederkeren. Hoezeer ook door Christus begenadigd, wij blijven tot aan de opstanding de „modderen man” die van Adam stamt, de in zonde geboren en tot zonde geneigde mens. Deze band verbindt ons met alle mensen en snoert ons allen vast aaneen. Hij zou sterk genoeg moeten zijn om ons nederig te maken en te zuiveren van alle zuurdesem van farizeïsme.

157. Donderdag in de Paasweek

Liefde

In de vroege ochtend van de Zondag, terwijl de apostelen nog verslagen en werkeloos achterblijven, begeven de vrouwen zich op weg, de „balsemdraagsters”, zoals zij heten in de Oosterse liturgie, die haar feest viert op de tweede Zondag na Pasen. Ook zij dachten niet aan de verrijzenis, maar door haar toegewijde ijver komen zij eerder tot het geloof dan de meeste apostelen.

1. Maria Magdalena snelt de andere vrouwen vooruit en komt het eerst aan het ledige graf. In de radeloosheid van haar onstuimige liefde kan zij slechts denken aan schennis: het dierbare lichaam is geroofd. Zij vlucht weg, maar komt wenende terug, daar de liefde haar geen rust laat. Zij heeft oog noch oor voor de engelen die haar toespreken, zij slaakt slechts opnieuw de droeve en vage klacht: „Zij hebben mijnen Heer weggenomen en ik weet niet waar ze Hem gelaten hebben” . Zij wendt zich weer af en ontmoet Jesus zelf zonder Hem te herkennen, zonder Hem aan te zien bijna. „Vrouw, waarom weent ge? Wie zoekt ge?” En zij: „Heer, zo gij Hem hebt weggehaald, zeg mij waar gij Hem hebt neergelegd, dan zal ik Hem wegdragen” . Zij is zó van Jesus en haar smart vervuld dat zij net eens zijn naam noemt aan degene, die zij voor een tuinman aanziet noch denkt zij aan de grenzen van haar krachten. En zij wendt zich reeds weer van Jesus weg in de richting van het graf. Toen zeide Jesus haar: „ Miriam! ” Zij keerde zich om en riep uit: „Rabboeni!” (dat is: Meester). Sint Jan heeft van beide woorden de oorspronkelijke klank bewaard. De naam door Jesus op deze wijze uitgesproken, opent haar de ogen en wekt alle intuïtie der liefde. Zij spreekt slechts dat éne woord en ligt aan zijn voeten, ze omklemmend en met kussen overdekkend. Zij heeft Hem gevonden, die haar hart zocht, en wil Hem voor immer behouden. Maar Jesus sprak tot haar: „Houd Mij niet vast; want nog ben Ik niet tot de Vader opgestegen. Maar ga naar mijn broeders en zeg hun: „Ik stijg op naar mijn en uw Vader, naar mijn en uw God.” ”

De scène, door Johannes fijnzinnig getekend ( Joh. 20, 11-18 ), onthult ons Magdalena's aard geheel: de gepassioneerde liefde, de overgave der volkomen aanhankelijkheid. De Heer is werkelijk haar alles. Het is waar dat deze liefde weinig verlicht is en nog niet voldoende vergeestelijkt. Zij zoekt een vreugde en een nabijheid waarvoor de tijd nog niet is aangebroken. Doch over Magdalena is na enkele weken Jesus' Geest neergedaald, ook voor haar geldt Jesus' woord: „De Helper, de Heilige Geest, die de Vader zal zenden in mijn naam, Hij zal u alles leren en alles in herinnering brengen wat Ik u heb gezegd” ( Joh. 14, 26 ).

2. Het evangelie van heden spreekt voor zichzelf. Laten we daarom kort zijn. Wij zien hier een liefde in het spel die niet rekent en die onze nuchterheid beschaamd maakt. Ook bij het kruis, waar de mannen op één uitzondering na schitterden door afwezigheid, hield de grotere liefde der vrouwen stand. Het is mooi en dikwijls nuttig om te spreken van voorzichtigheid en gematigdheid, maar „de stromen der liefde” ( Hoogl. 8, 7 ) spoelen alle barrières weg, wanneer God het vraagt. En als wij altijd verstandelijk rekenen, kunnen we er zeker van zijn dat we deze uitnodiging nooit zullen vernemen. Sprak ook Sint Paulus niet van zijn „uitzinnigheid”?

Het volgende lijkt iets heel anders, maar houdt met het voorafgaande wezenlijk verband. Maria Magdalena is het type van de ziel die geleidelijk verlicht en gelouterd wordt. Ook de eerlijkste en onstuimigste liefde heeft deze zuivering van node. Wij zijn hier immers in de bovennatuurlijke sfeer. Echte liefde behoudt immer de eigenaardigheden der liefde, maar de goddelijke liefde stelt haar heel aparte eisen. Wanneer wij dit op aarde niet ervaren, zal het vagevuur ons dat wel duidelijk maken. „Zonder smart kan men in de liefde niet leven” , zegt de Navolging. Mogen wij ons door God laten verlichten en nimmer de moed verliezend volharden in het dragen van het kruis der minne.

158. Vrijdag in de Paasweek

Verantwoordelijkheid van de gedoopte

„ Gaat en onderwijst alle volkeren, hen dopend in de naam des Vaders en de Zoon en de Heilige Geest” ( Mt. 28, 19 ; evangelie).

1. De prediking van het evangelie, de blijde boodschap van het universele heil in Jesus Christus, is een wezenlijke plicht die rust op de Kerk, dat wil zeggen op alle christenen als geheel genomen. Het is het laatste gebod dat Jesus zijn leerlingen gaf: „Gaat en onderwijst alle volkeren …” De Kerk dat zijn wij. Natuurlijk moeten wij de eigenlijk gezegde geloofsprediking onder de heidenen (en dan vooral een bepaald ouderwets soort heidenen) overlaten aan de missionarissen. Maar de katholieken vergeten te veel dat wij allen, ieder van ons op onze wijze en in onze omstandigheden, getuigen moeten zijn van Christus, door ons leven en voorbeeld, door ons gebed maar ook door ons woord. Het gaat er niet enkel om postzegels en capsules te verzamelen voor de missie en „slaafjes” vrij te kopen. Wij zijn zelf verantwoordelijk, voor ons geloof en voor de Kerk. „Heiligt Christus de Heer in uwe harten. Weest altijd tot verantwoording bereid aan iedereen die u rekenschap vraagt van de hoop die in u leeft” ( 1 Petr. 3, 15 ). Als wij de Handelingen en de Brieven der Apostelen lezen, valt het ons op hoe in de eerste tijden der Kerk allen spontaan aan de geloofsuitbreiding meewerkten, niet alleen zij die, als de apostelen, van de bediening des woords hun levenstaak hadden gemaakt. Het christendom was voor hen niet enkel of op de eerste plaats een wet en een instelling, maar een geluk, een heil, een „hoop die in hen leefde”, waarvan zij blijde getuigden en die zij wilden meedelen aan anderen. Spontane propaganda in alle rangen en standen door alle christenen was het die de Kerk haar snelle groei en uitbreiding schonk. Waar is die positieve, moedige, actieve medewerking der leken met het apostolaat gebleven? Zij begint in allerlei vormen gelukkig terug te keren, maar nog te gering in aantal zijn zij die zich aan deze schone taak willen wijden en bovenal, te weinig christenen beseffen, dat zij als zodanig en zonder aparte zending of taak, getuigen zijn van Christus en zijn Kerk en zich het lot van hun broeders en zusters hebben aan te trekken. Want vergeten wij het niet: enerzijds zijn er weer velen, zeer velen „die buiten staan”, hele en halve heidenen in ons eigen land, in onze eigen stad, in onze onmiddellijke omgeving; anderzijds kan de leek hier dikwijls veel meer bereiken dan de priester die het immers „ambtshalve moet” en wie niet zelden het kleed alleen al een ongedwongen contact met bepaalde categorieën van mensen onmogelijk of moeilijk maakt.

2. Deze gedachten komen van zelf bij ons op in de paasweek. De liturgie draagt er voortdurend de sporen van hoe in vroeger tijden met Pasen de doop der volwassenen plaats vond in de Kerk, levende moeder der levenden, nieuwe kinderen baarde en opnam in haar schoot. De neophyten, de nieuw geënten op de Christus-stam, zijn haar lievelingen die na het doopsel als pasgeboren kinderen Gods ( introitus Beloken Pasen) een beker met melk en honing ontvingen ( introitus Paasmaandag), zinnebeeld van het nieuwe leven en het beloofde vaderland. Zij gingen de gehele week gekleed in de vreugdevolle witte gewaden (epistel van Witte Zaterdag). De Kerk bidt in de oratie van Paasdinsdag: „God die uw Kerk steeds vermenigvuldigt met de aanwas van nieuwe geboorten …”

Laten wij God danken voor de onschatbare en alle genaden insluitende genade van het heilig doopsel. Laten wij dankbaar zijn en verheugd om het heil ons in Christus geschonken. Laten wij als volwassen leden van de Kerk, de vruchtbare moeder, kinderen werven voor haar die schatten van genade bezit voor allen, die met Rachel uitroept: „Geef mij kinderen, anders sterf ik” ( Gen. 30, 1 ). Wij kunnen „minstens” bidden. Doen wij dat ook? En zijn wij ons bewust van de grote kracht die er uitgaat van het voorbeeld van een waarachtig christelijk leven? De mensheid versmacht buiten de Kerk die haar enige heil is, — maar zij beoordeelt de Kerk vrijwel uitsluitend naar ons, naar ons leven en onze daden. En kan zij wel anders?

159. Witte Zaterdag

De pelgrim

„Gij allen die in Christus gedoopt zijt hebt Christus aangedaan. Alleluja” ( Gal. 3, 27 ; communio).

1. Ook de communiezang van heden spreekt duidelijk van wat de grote vreugde der Kerk is in de paastijd: „de aanwas van nieuwe geboorten”, de dopelingen. Bovendien zinspeelt hij op de witte gewaden die de neophyten heden voor het laatst droegen, staande rond het altaar. Het is niet onmogelijk dat ook Sint Paulus, aan wiens brief aan de Galaten deze tekst is ontleend, soortgelijke riten bedoelt. Hoe dit ook zij, het witte kleed verzinnebeeldt Christus, die de neophyten (en alle christenen) in het doopsel hebben „aangedaan”. Door het doopsel is het leven van de verheerlijkte Zaligmaker in onze ziel gestroomd en zijn wij ingelijfd in de mystieke Christus, in het „rijk van de geliefde Zoon, door wie wij de verlossing hebben gekregen, de vergiffenis der zonden” ( Kol. 1, 13-14 ). Wij allen zijn „in Christus” , zoals de apostel het meermalen kernachtig uitdrukt. Deze waarachtige vereniging met onze Heiland en ons Hoofd is de bron van de paasvreugde en van de hoop op de hemel.

2. In de brief aan de Romeinen gebruikt Paulus woorden die bijna gelijkluidend zijn met de boven aangehaalde (en die Sint Augustinus voor de dopelingen citeert in zijn homilie van de tweede nocturn op Beloken Pasen). Toch is er een opmerkelijk verschil. Aan zijn Romeinse christenen schrijft de apostel: „Doet de Heer Jesus Christus aan” ( Rom. 13, 14 ). Een bevel dus, als moest het nog geschieden, — terwijl hij boven zeide dat alle gedoopten reeds bekleed zijn met de Heer Jesus Christus. Toch is er geen tegenspraak; alleen stoten wij hier op de tweeslachtigheid van de christelijke existentie. Zoals de samenhang in de brief aan de Romeinen aantoont geeft de apostel daar zedelijke vermaningen. Het is in zekere zin heel eenvoudig. In het doopsel ontvangt de christen de bovennatuurlijke gelijkenis en vereniging met Jesus (de heiligmakende genade), maar deze gave des Geestes is niet iets statisch, iets onveranderlijks en onverliesbaars, een godsgave kant en klaar, doch een aanvang, een zaad dat moet groeien, een levensbeginsel dat nog bedreigd wordt door het vlees en de zonde. En daarom is er altijd plaats voor de aansporing „Christus aan te trekken” . Door deugd en werk, door gebed en lijden wordt het Christusbeginsel in ons sterker en onze gelijkenis met de Heer sprekender.

2. Het christelijke leven is een leven tussen twee werelden. De christen draagt de kiem van het eeu- wige leven reeds in zich, hij hééft Christus aangedaan. En tegelijkertijd is hij een mens van vlees en bloed, zondig en zwak, wortelend in de aarde, worstelend met de wereld en satan. wij pelgrimeren naar het hemelse vaderland. Het is deze tweeslachtigheid van ons bestaan, deze status viae , dit onderweg zij, dat het mogelijk maakt het accent op verschillende plaatsen te leggen, ofwel op onze reeds hemelse „natuur”, ofwel op onze aardse taak en strijd. Sint Jan spreekt bij voorkeur van het eeuwige en dus in zeker opzicht onveranderlijke leven dat de gelovige reeds bezit. Sint Paulus schenkt, zonder het andere te vergeten, volle aandacht aan de tweestrijd van vlees en geest, aan het dynamische karakter van ons bestaan, aan datgene wat nog onaf is aan ons leven in hope.

De Westerse christen met zijn actieve aard is wellicht geneigd het accent eenzijdig te plaatsen. Hij laat zich niet zelden te zeer in beslag nemen door de mogelijkheden (ook de christelijke), die het aardse leven biedt aan inspanning en strijd, aan actie en organisatie. Maar de bestendige overweging van het woord Gods en een innig meeleven met de liturgie der Kerk zullen het heimwee van de pelgrim in hem levendig houden.

Beloken Pasen

160. Beloken Pasen

Mijn Heer en mijn god

Nu de dopelingen weer het gewone leven ingaan, hebben zij meer dan ooit het geloof van node als het wapen om de wereld te overwinnen. Epistel en evangelie spreken daar beide van. Het evangelie bevat de door Johannes zo schoon getekende scène van „de ongelovige Thomas” ( Joh. 20, 24-29 ). Toen Jesus de eerste keer, op paasavond, aan de gezamenlijke apostelen verscheen en hun zijn wonden toonde, was Thomas niet aanwezig. Als zij hem triomfantelijk verhalen: „Wij hebben de Heer gezien”, gelooft hij het niet. „Als ik in zijn handen de wonden der nagelen niet zie en mijn vinger niet leg in de plaats van de nagelen en mijn hand niet in zijn zijde steek (de lange opsomming is bijna brutaal realistisch), geloof ik het niet.” Hij wil feiten! Hij zal zich niet laten vangen zoals die lichtgelovige vrouwen en ook de andere apostelen. Maar een week later, als ook Thomas aanwezig is, verschijnt Jesus hun opnieuw. En Hij sprak tot hem: „Leg uw vinger hier en bezie mijn handen; steek uw hand uit en leg ze in mijn zijde; en wees niet ongelovig, maar gelovig” . De goddelijke Meester weet alles. Hij kent de buitensporige voorwaarden die de twijfelaar had gesteld en Hij gewaardigt zich hem tegemoet te komen, want Hij kent tevens het edelmoedige hart van hem die gezegd had: „Laten ook wij gaan om met Hem te sterven” ( Joh. 11, 16 ). Hij nodigt hem uit zijn wonden te betasten. Maar het is al niet meer nodig. Getroffen door zoveel goedheid en ter aarde geworpen door de goddelijke alwetendheid roept de apostel uit: „Mijn Heer en mijn God!” De ongelovige Thomas legt de schoonste geloofsbelijdenis af die wij in de evangeliën lezen.

1. Het is ook voor ons de schone en krachtige geloofsbelijdenis die ons aanzet tot alle goede werk van deugd en alle dienst aan de heilige Kerk. Christus is de volstrekte Heer en Meester, omdat Hij ons door zijn bloed heeft vrijgekocht, omdat Hij door zijn verrijzenis en hemelvaart verheerlijkt is en door God is aangesteld tot rechter van levenden en doden. Hij is het hoofd van de Kerk, zijn lichaam, gesticht tot volheid van heil voor de hele mensheid. Hij is de Zoon Gods, het Woord dat eeuwig bij de Vader is, door wie alles gemaakt is wat bestaat. In Hem is licht en leven. Hij is de weg en de waarheid, middelaar en einddoel, voorbeeld en zaligmaker. Door Hem heeft God zich geopenbaard: niemand komt tot de Vader tenzij door Hem. In Hem geloven betekent: hoop, zekerheid, liefde, overgave van heel ons zelf.

2. De gelukzalige eeuwigheid zal niets anders zijn dan een sprakeloos zeggen: „Mijn Heer is mijn God”, het „zien van God zoals Hij is”, het „zijn met Christus”, een aanschouwing van het wezen Gods in volmaakte liefde en volmaakte vreugde. Die zaligheid zal zo groot zijn dat ze om zo te zeggen niet eens bemerkt wordt; wij zullen immers één met haar zijn geworden. De meest rechtstreekse voorbereiding op het hemelse geluk bestaat derhalve in het gebed des geloofs dat zegt: „Mijn Heer en mijn God”, — en daarin liefdevol berust. Dat is het eeuwige leven op aarde begonnen. Weliswaar bestaat er een groot verschil in de wijze waarop dit leven nu en later door ons wordt ervaren; de duisternis van het geloof belet hier het volmaakte geluk. Doch het is in wezen dezelfde godsgave; alleen bezitten we hier het goddelijk leven slechts in de kiem en nog verborgen: „nog is niet openbaar geworden wat wij zullen zijn” ( 1 Joh. 3, 2 ). — Welk een kracht en welk een vrede zullen zij ondervinden die God aldus zoeken in het zuivere geloof: een ware paasvreugde, voorsmaak van de hemelse vreugde! „Zalig de zuiveren van harte, want zij zullen God zien” ( Mt. 5, 8 ). Verwijder uit uw hart de zonde en de gehechtheid aan de zonde, onderwerp het naar best vermogen aan Gods heilige wil. Maar ook: breng het tot rust in God, durf het over te geven aan een liefdevolle en enkelvoudige beschouwing van Hem alleen. Vergeet de veelheid der tijdelijke dingen en uzelf voor Hem en begrijp dat dit gebed niet enkel vrucht der heiligheid is, maar ook weg tot heiligheid.

Eerste week na Pasen

161. Maandag na Beloken Pasen

Vrede

„In de avond van diezelfde dag, de eerste dag der week, toen de deuren van het huis, waar de leerlingen zich bevonden, uit vrees voor de Joden waren gesloten, kwam Jesus binnen, plaatste zich in hun midden en sprak tot hen: „Vrede zij u!” ” ( Joh. 20, 19 ; evangelie van de Zondag).

Wij weten dat de vredewens de gewone Joodse groet was en met deze kennis toegerust lezen we snel en met een lichte minachting voor „verouderde mystieke” verklaringen over deze woorden heen, daar ze immers niets bijzonders betekenen. Maar is ook een gewoon woord in zijn mond niet waard overdacht te worden? En Jesus wil hier ongetwijfeld nadruk leggen, want kort daarna herhaalt Hij zijn begroeting en reeds vroeger had Hij de apostelen „ zijn ” vrede beloofd ( Joh. 14, 27 ).

1. Laten wij beginnen met toe te geven dat de allergewoonste aardse vrede reeds een ontzaglijk goed is. Dat hebben wij toch wel geleerd, de laatste jaren, — en tevens, dat de individuele mensen het heel weinig in hun macht hebben dit soort vrede te bewaren of te herstellen. Het is ons wellicht gedurende de oorlogsjaren, als wij de voorgeschreven gebeden uit de votiefmissen „ten tijde van oorlog” en „voor de vrede” met de priester meebaden, opgevallen, dat de Kerk te midden van de verschrikkelijkste gevaren en de ergste nood een onaardse rust behoudt. Terwijl wij in ondraaglijke spanning leefden en stoffelijke noden ons, naar we meenden, nauwelijks tijd en gelegenheid lieten om aan het geestelijke te denken, hield zij de hiërarchie der waarden hoog en vloeiden de klassieke zinsneden van haar oraties onverstoorbaar voort. Als wij die gebeden nader bezien, constateren wij twee dingen: de Kerk vraagt allereerst om de innerlijke vrede, de vrede van Christus, wetend dat deze het onvergelijkelijk hoogste goed is en óók dat Gods voorzienigheid voor die Hem liefhebben alles ten beste leidt, zelfs de rampen van een moderne wereldoorlog. En vervolgens, als zij om de aardse vrede vraagt, ziet zij die toch weer als ondergeschikt aan de vrede van Christus. Zij wenst de vrede vooral als het normale midden waarin de godsdienst bloeien kan. „God, van wie de heilige verlangens, de rechte besluiten en de goede werken voortkomen, schenk uw dienaren die vrede welke de wereld niet geven kan …”

„Mogen wij de rust des vredes, door uw macht bewaard, benutten om onszelf te beteren.” „God, Schepper en Minnaar des vredes, U kennen is leven, U dienen heersen (als wil zij te verstaan geven: dit koninklijke leven wordt door geen oorlog verwoest) …”

2. „Vrede laat ik u nu, mijn vrede geef Ik u; niet een vrede, zoals de wereld hem geeft. Uw hart zij ontsteld noch bevreesd” ( Joh. 14, 27 ). „Gerechtvaardigd door het geloof, hebben wij vrede met God door Jesus Christus, onze Heer” ( Rom. 5, 1 ). Het is de vrede van een goed geweten, maar dan van een volop christelijk geweten. Ik bedoel: de rust en de innerlijke zekerheid van een ziel, die in God gelooft en op Christus vertrouwt, ondanks haar eigen zwakheid en zondigheid. In zijn volheid is deze vrede een vrucht des Geestes ( Gal. 5, 27 ) en der volmaakte liefde, die immers de vrees uitbant ( 1 Joh. 4, 18 ). Wie hem heeft verworven, heeft geleerd zijn gemoedsrust onafhankelijk te maken van de dingen buiten hem, — maar niet door stoïcijnse zelfbeheersing of flegmatieke ongevoeligheid. Want hij heeft bovenal geleerd die vrede niet te grondvesten op zichzelf, maar hem te funderen in God.

Hij erkent met christelijke nederigheid dat hij zwak is en altijd wankel blijft, uit zichzelf. Doch hij heeft God gevonden en begrepen, dat het enig nodige is Hem aan te zien en Hem vast te houden, altijd opnieuw tot Hem te vluchten, al wordt ook het eigen hart onstuimig bewogen door onrust en smart of gekweld door dorheid en duisternis.

162. Dinsdag na Beloken Pasen

De geboorte uit God

„Wat uit God geboren is, overwint de wereld” ( 1 Joh. 5, 4 ; epistel van de Zondag). De geboorte uit God en de geboorte uit het vlees strijden in ons. Ook de wereld strijdt tegen het goddelijk levensbeginsel dat wij ontvingen. De wereld staat buiten ons, maar zij vindt in de geboorte uit het vlees, in de begeerlijkheid en de zelfzucht, een machtige en taaie bondgenote binnen de bedreigde veste zelf. Maar „Hij die in u woont, is machtiger dan hij die in de wereld is (de satan)” ( 1 Joh. 4, 4 ).

1. De uit God geboren kracht waardoor wij de zege zullen behalen, is het geloof: „Wie anders toch is de overwinnaar der wereld dan hij die gelooft dat Jesus de Zoon is van God?” Dat is: het geloof, dat Jesus de Verlosser is, dat de Gekruisigde verheerlijkt leeft, dat Hij nu leeft en werkt in mij (en in allen). En daar dit op geen enkele wijze met de zinnen wordt waargenomen, daar het niet direct valt onder onze ervaring noch met het verstand te bewijzen is, kan alleen het geloof tot deze werkelijkheid doordringen. Dit zegevierend geloof bestaat dus niet in de aanvaarding van abstracte waarheden, maar in de eenvoudige, diepe en sterke overtuiging betreffende een concrete, levende werkelijkheid. Dáárom bezit de gelovige mens een ander leven dan de ongelovige. Hij leeft hetzelfde leven van zinnen en verstand, maar daar komt iets bij, iets overheen, een „bovennatuurlijk” leven. En dit andere, die geboorte uit God, dat zicht op een bovenzinnelijke wereld, blijft in hem niet gescheiden van het gewoon-menselijke leven, doch smelt er mee samen en doordringt het. Het geloof blijft dood zonder de werken, niet alleen in deze zin, dat daden van christelijke deugd de vrucht moeten zijn en de natuurlijke consequentie van een levende overtuiging, maar ook omdat deze geloofsovertuiging zelf, wanneer ze het leven niet beheerst, aan kracht en werkdadigheid inboet en gevaar loopt ten slotte verloren te gaan. Allen het levende geloof verwint de wereld. De enkel maar theoretische aanvaarding van de geloofsartikelen, zal, zolang ze zelf niet wankelt, wellicht in staat zijn de mens te bewaren voor ongelovige en heidense opvattingen. Doch het uit God geboren en in Christus wortelende geloof, die houding der ziel welke de mens aan Christus overlevert, grijpt in het leven zelf in. Dit is de nieuwe schepping, die de mens op den duur immuun maakt voor de wereld en hem de zege schenkt over de wereld en de geboorte uit het vlees. Uit deze fundamentele gesteltenis der ziel vloeien dan voort alle goede daden en alle vruchten des Geestes. Want wat uit God geboren is, behoeft niet schitterend of opvallend te zijn. De moeilijke glimlach waarmee we een bits woord wegslikken, de godsliefde zonder gevoel en het gebed zonder troost, de strijd om zelfbeheersing alleen bekend aan de Vader die in het verborgen ziet, de simpele plicht elke dag opnieuw eerlijk volbracht, — dat alles is uit God geboren, zo het gedragen wordt en ingegeven door het geloof in Jesus Christus.

2. Heiligen hebben hun eigen manier om een schriftwoord te laten fonkelen: eenvoudiger en tegelijk dieper. De Vlaamse priester Edward Poppe schreef eens: „ De Wet van Jesus' komst. De Wet, zeg ik. Want dat is Jesus' gewone manier, namelijk, dat hij liefst in enen stal geboren wordt, in een stal, ja, en … uit de heilige Maagd. Wie zorgt voor een stal, een arme stal, en daarin Maria uitnodigt, is zeker, dat Jesus er in geboren wordt. Al wat uit God geboren is, overwint de wereld. Maar niets wordt geboren uit God, wat niet door de Moeder van God werd ontvangen … Lever u ten enenmale over aan uw hemelse Moeder, zoals een klein kindeke, dat zich volledig ongedwongen door zijn Moeder laat behandelen, opdat Maria Jesus in u vorme, Jesus in u bare! Niemand kan dat als Maria: dat is moederwerk.”

163. Woensdag na Beloken Pasen

Priesterlijke heiligheid

Op paasavond verscheen Jesus aan zijn apostelen en Hij toonde hun zijn handen en zijde om de waarachtigheid van zijn verrijzenis te bewijzen. Daarna „sprak Hij opnieuw tot hen: „Vrede zij u. Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik u.” Na deze woorden blies Hij over hen en Hij zeide: „Ontvangt de Heilige Geest. Wier zonden gij zult vergeven, hun zijn zij vergeven en wier zonden gij zult behouden, hun zijn zij behouden” ” ( Joh. 20, 19-23 ; evangelie van de zondag). Overwegen wij de waardigheid en betekenis van het priesterschap.

1. „Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik u.” Deze woorden door Jesus tot de apostelen gericht, zijn van toepassing op de zending en de roeping van het priesterschap in de Kerk, dat in zijn volheid bepaalde en voorname aspecten van de zonding der Twaalf voortzet. Het is een zending van Godswege tot de mensen naar het model van Jesus' eigen zending. God zendt de priester. „Niemand kan zich die waardigheid toeëigenen; zij komt van Gods roeping alleen” ( Hebr. 5, 4 ). God staat achter de priester . Hij mag dit zelf bij zijn priester- lijke functies nooit vergeten en ook de gelovigen mogen dit nooit vergeten. Groot geloof is hier van node. Hij wordt gezonden tot de mensen; hij is niet priester geworden voor zichzelf. „Want iedeere hogepriester wordt uit de kring der mensen genomen, en ten bate der mensen aangesteld voor hun betrekkingen tot God, om gaven en offers te brengen voor hun zonden” ( Hebr. 5, 1 ). Voor hun betrekkingen tot God: de eigenlijke sfeer van de priesterlijke werkzaamheid is hiermee aangegeven. De priester is dienstbaar aan de mensen, middelaar en helper van Godswege, voor hun geestelijk heil . Dit is de heiligheid van zijn ambt. Hij moet de mensen brengen tot God en Gods openbaring en Christus' heil aan de mensen. De gelovigen verwachten ten slotte van de priester niets anders dan dit. De wereld zelf verlangt er vurig naar in de priester Christus te kunnen herkennen. De mens in hem moet schuil gaan achter het authentieke Christusbeeld. Hij mag niet zichzelf brengen aan de mensen, maar Christus. Hij moet niet zichzelf zoeken, maar Gods glorie en Gods koninkrijk. Dit zijn de hoge eisen van het priesterschap. Mogen de priesters edelmoedig en standvastig blijven streven naar de volmaaktheid, zoals hun roeping gebiedend eist. Mogen de christenen met groot geloof in hun priesters het verheven ambt en de goddelijke zending zien.

2. „Ellende en grootheid van de mens” Aan zijn priesters vertrouwde Christus het sacrament toe van zijn lichaam en bloed. Hij stelde hen aan tot offeraars van het Nieuw Verbond. Hij gaf hun de macht om zonden te vergeven. Hij legde in hun handen de zorg voor zijn mystiek Lichaam, zijn schapen, die zij moeten behoeden voor wolf en rover en leiden naar de beemden van het eeuwige leven. Hij schonk hun zijn goddelijk woord en de schatten der openbaring. — En zelf blijft de priester de arme en wankele mens die wij allen zijn. Hij moet met Sint Paulus zeggen: „Wij bezitten deze schat in lemen vaten; duidelijk blijkt, dat de overvloed van kracht van God komt, en niet van onszelf” ( 2 Kor. 4, 7 ).

3. „Ze zeggen soms: „Er zijn te weinig priesters.” Maar dat is eigenlijk niet zo. Wel zijn er te weinig heilige priesters. De wereld is niet meer te raken door een alledaags priesterleven. Gij weet niet wat het een seculier priester kost, zijn priesterlijk ideaal ongerept en onverminderd te bewaren te midden zijner familie, te midden ener parochie of ener stad, waar hij doorgaans alleen staat met zijn onbegrepen verlangens … Komt toch het priesterkuddeke te hulp” ( Edward Poppe).

164. Donderdag na Beloken Pasen

Bouwen op de rots van het geloof

De kracht waardoor wij de overwinning behalen op de wereld is ons geloof, zegt Sint Jan ( 1 Joh. 5, 4 ; epistel van de Zondag.) Het geloof is ook het beginsel waardoor wij zegevieren over de duivel en het vlees. Want wat de heilige Schrift de wereld noemt in de boze zin van het woord kan, wederom volgens de geliefde Leerling, worden herleid tot begeerlijkheid der ogen, begeerlijkheid des vleses en hovaardij des levens ( 1 Joh. 2, 16 ), en de satan is het die de tegenwoordige aeon beheerst. Jesus zelf noemt hem de vorst dezer wereld en Sint Paulus aarzelt zelfs niet hem de god van deze aeon te noemen ( 2 Kor. 4, 4 ). Door het geloof ontsnappen wij aan deze machten, want het geeft ons de kennis van God en van onszelf en een zicht op alle dingen dat de drogredenen van de wereld en de illusies van de zelfzucht verscheurt. Het is een zuiver geestelijk delen in het licht van God zelf, in het diepst van onze ziel, waaraan de duivel niet raken kan, zolang wij ons aan het geloof alleen vasthouden. Het is ook de enig betrouwbare grondslag van ons innerlijke leven het enige beginsel van het zuivere gebed. Noch het gevoel nog de verbeelding noch het redenerend verstand mogen die plaats innemen, al kunnen zij in meerdere of mindere mate dienstbaar worden gemaakt aan het grote doel van de vereniging met God in het diepst van onze geest. Niemand heeft deze functie van het geloof zo goed beschreven en in het licht gesteld als de heilige Johannes van het Kruis, de kerkleraar van het inwendige leven.

1. Wie zijn gebedsleven baseert op het gevoel, bouwt op zand. Hoevelen doen dit zonder er zich rekenschap van te geven! Vooral wanneer men jong is en in een vrome en beschutte omgeving leeft, worden verbeelding en gevoel gemakkelijk door religieuze bezieling meegesleept. En men kan niet ontkennen dat dit de gewone weg is der beginnelingen, de zoetigheid waardoor de kinderen worden gelokt. Maar reeds in dit stadium is het zaak zo spoedig mogelijk het gebed te funderen op de onbedriegelijke bodem van het naakte geloof, van het loutere aanhangen van de geest aan God omdat Hij God is, onafhankelijk van alles buiten Hem. Verzuimt men deze geestelijke onthechting na te streven, dan loopt men groot gevaar in latere jaren waarin de gevoelige godsvrucht zonder twijfel, en om vele redenen, meestentijds of geheel zal uitblijven, het gebed te verwaarlozen en in lauwheid of in een soort naturalisme te vervallen. En bovenal, men verspert zich de weg tot ware vooruitgang die alleen mogelijk gemaakt wordt door de ontlediging van de geest.

2. „De tocht van de ziel naar de vereniging met God wordt een nacht genoemd om drie redenen. De eerste is ontleend aan het punt van de uitgang: de ontlediging van het verlangen naar alle genoegen in alle dingen van deze wereld door de onthechting. De tweede reden is gelegen in de weg waarlangs de ziel reist: het geloof, want geloof is, gelijk de nacht, duister voor het verstand. En een derde reden wordt gevonden in het doel waarnaar de ziel streeft: God, onbegrijpelijk en oneindig, die in dit leven nacht is voor de ziel” ( Johannes van het Kruis).

Het geloof ligt aan de wortel van de ware onthechting, omdat het ons de alles overtreffende waarde toont van het koninkrijk Gods en derhalve ook de betrekkelijke waarde van al het andere. Het schenkt die bepaalde geesteshouding, welke alleen door de ervaring gekend kan worden, want geheel anders dan men verwachten zou, veroorzaakt deze onthechting een grotere liefde voor onszelf, de mede- mens en alle schepselen en geen geringere. Alleen is zij anders dan vroeger, minder koortsig, meer omvattend, zuiver, helder. Zij schenkt ons andere ogen, die ons de van God vervulde schoonheid van al het aardse doen aanschouwen.

165. Vrijdag na Beloken Pasen

Door water en door bloed

Het epistel van de Zondag ( 1 Joh. 5, 4-10 ) is bij uitstek geschikt om de pasgedoopten (en alle christenen) te wapenen voor hun levensstrijd. Zij zijn door het grote sacrament der inwijding uit God geboren en daarom bij machte de wereld te overwinnen. Met het doopsel is de geloofsbelijdenis onverbrekelijk verbonden. Slechts „wie gelooft en zich laat dopen zal worden gered” ( Mk. 16, 16 ).

1. Johannes karakteriseert dit geloof van de christen naar zijn meest wezenlijke inhoud: de gedoopte gelooft dat Jesus Gods enige Zoon is. „Hij alleen triomfeert over de wereld, die gelooft dat Jesus de Zoon van God is.” En vervolgens geeft de apostel het andere grote voorwerp aan van het christelijk geloof: de Zoon is de verlosser der wereld door zijn bloedige dood. „Deze is het die gekomen is door water en door bloed, Jesus Christus, niet met het water alleen, maar met het water en het bloed.” Johannes legt hier bijzondere nadruk: Jesus Christus werd niet enkel gedoopt in de Jordaan en door de Vader zijn geliefde Zoon genoemd. Dezelfde is het die ook de vernedering van de kruisdood ondergaan en ons aldus verlost heeft. Uit de geopende zijde van de zaligmaker vloeide water en bloed, symbolen van de genadestromen die zijn dood voor ons verdiende, zinnebeelden ook van de sacramenten van doop en eucharistie waardoor ons vooral die genaden van de Kerk toekomen. Want zijn verlossing duurt voort, zoals de Geest van Jesus die in de Kerk werkzaam is getuigt. „En de Geest is het die (aangaande Jesus) getuigenis aflegt. Want de Geest is de waarheid. Want drie zijn er die getuigen, de Geest en het water en het bloed, en deze drie zijn één (in hun getuigenis over Christus). Als wij het getuigenis van mensen aanvaarden, dan toch zeker het getuigenis van God, dat Hij aldus aflegt over de Zoon en dat oneindig groter is.”

2. Het valt ons wellicht moeilijk de verheven woorden van Jesus' meest geliefde leerling te verstaan en nog moeilijker zijn leer te smaken. Johannes leeft geheel in de bovennatuurlijke wereld van de verlossingswerkelijkheid: Jesus Christus, zijn Geest, zijn Kerk, zijn bloed en verlossing. Dat is voor hem het leven en de waarheid, de realiteit. Daartoe is de christen herboren, de mens „in wie Gods zaad blijft” ( 1 Joh. 3, 9 ). Het is een dwaasheid deze teksten te willen „verklaren” of de dingen beter te willen zeggen dan Johannes het op zijn ongelooflijk eenvoudige en diepe wijze gedaan heeft. Het enige wat wij te doen hebben is: deemoedig luisteren, deze teksten in ons opnemen en ze in de ziel laten zinken om ons te leren leven van deze godswoorden.

3. De Geest getuigt ook thans aan elke minnaar des Heren, dat Jesus is gekomen door water en door bloed. De paasvreugde gewordt ons door het bloed van Jesus. Zijn liefde was waarachtig; Hij heeft zichzelf opgeofferd voor mij. Is het niet heiligschennend van mijn liefde voor Hem te spreken zolang zij niets anders is dan onvruchtbaar gevoel, gecamoufleerde lafheid, gewoonteformuul? Zolang zij mij laat in mijn natuurlijk wezen en niet de fundamenten van mijn egoïsme ondergraaft? Het bloed getuigt van Hem: in de eucharistie vindt de gelovige Hemzelf en de mededeling van zijn kracht die ons, zoals Johannes Chrysostomus het uitdrukt, „geducht als leeuwen” van de heilige tafel moest doen terugkeren. Moge het vuur van de goddelijke Hostie in ons de liefde ontsteken die „de zonde weerstaat ten bloede toe” ( Hebr. 12, 4 ).

166. Zaterdag na Beloken Pasen

De schone liefde

De Kerk vereert de allerheiligste Maagd als de Moeder der schone liefde. Zij legt haar meermalen de woorden der goddelijke Wijsheid in de mond uit het boek Ecclesiasticus ( 24, 18 [24] ): „Ik ben de Moeder van de schone liefde, van de godsvrucht, de kennis en de heilige hoop” . De heilige Maagd heeft ons van de zuiverste en edelste minne het voorbeeld gegeven en zij houdt er van deze gave Gods door haar voorspraak te verkrijgen voor haar ware kinderen. In de paastijd vooral moet ons zulk een liefde bezielen, de vrucht des Geestes, de volmaakte, die de vrees uitbant. De vreugde der verlossing moet alle angst en kleinheid overwinnen en de goddelijke levenskracht van de verrezen Heer moet onze ziel doorstromen.

1. De schone liefde wordt vooreerst hierdoor gekenmerkt dat zij geen uitzonderingen maakt en geen voorwaarden stelt. Zij is bereid alles te geven wat God vraagt. De christen begint met de volledige vervulling van zijn plicht en de standvastig volgehouden strijd tegen de zonde. Hiernaar streven is het minimum, zo iets als het behalen van het rijbewijs, maar men is daarmee nog geen volleerd rijder langs 's Heren wegen. De liefde behoudt zich niets voor, zij heeft geen rechten voor God, zij weet dat alles Hem toebehoort, ook het schoonste en liefste wat wij bezitten. En God is gewoon van zijn beste vrienden de grootste offers te vragen omdat alleen zó hun liefde voor Hem die volkomen zuiverheid verkrijgt die haar waarde geeft in zijn oog, — en ook omdat hetgeen zij meenden te bezitten en nu voor Hem prijsgeven, slechts in God bezeten wordt zonder verloren te gaan. Aan Abraham vroeg Hij het offer van de zoon, die hij krachtens de goddelijke belofte had mogen ontvangen en die hem dierbaarder was dan alles ter wereld. Van zijn Moeder eiste de Heer geen ander offer dan het éne dat zwaarder woog dan de dood: dat zij afstand zou doen van Jesus naar het vlees.

Deze liefde is niet alleen bereid alles te geven, zij wil ook alles nemen en zichzelf laten nemen. Zij is volkomen disponibel. Zij laat toe, dat men altijd weer op haar beslag legt, dat men haar nodig heeft, dat men haar de vrijheid ontneemt. Ja, zij duldt zelfs, dat men haar liefheeft. Liefde liefdevol aanvaarden is moeilijker dan velen denken en o zo noodzakelijk voor de opbouw en de bloei der christelijke gemeenschap.

2. Deze liefde is ook trouw. Zij neemt niets terug. Zij tracht God na te volgen, van wie de apostel schrijft dat Hij geen spijt kent over zijn gaven ( Rom. 11, 29 ). Zij aanvaardt de consequenties van haar overgave (ook al heeft zij ze aanvankelijk niet alle getrokken, maar de Heer doet ze haar geleidelijk zien en geeft de kracht om naar dat inzicht te leven). Zij dient de Heer met de trouw van Urias die de nacht doorbracht voor de poort van Davids paleis en weigerde naar huis te gaan. Zij weet uit te houden in alle beproevingen.

Zij laat zich niet terneerslaan in tijden van dorheid en duisternis. „Wees getrouw tot de dood en Ik zal u de krans des levens geven” ( Openb. 2, 10 ).

3. De schone liefde geeft blijde en ruimhartig. Zij geeft zonder tegenzin, niet gedwongen, overvloedig. „Bedenk het wel: wie spaarzaam zaait zal spaarzaam maaien … God heeft de blijmoedige gever lief en Hij is bij machte om u overvloed van genade te schenken” ( 2 Kor. 9, 6-8 ). Ook wanneer het pijn doet tracht zij de glimlach te bewaren van Teresia van Lisieux. Zij weet met de liefde onafscheidelijk de grootmoedigheid verbonden, die alleen kan voortkomen uit een groot geloof, uit een gedachte van God die zijner waardig is. Zij kan daarom niet worden gescheiden van het gebed en de beschouwing die onze geest vervullen met de gedachte aan God en altijd opnieuw ons terugvoeren tot de bron van alle innerlijk leven. Het is onmogelijk te beminnen wat wij niet kennen (wat wij niet kennen op die bepaalde wijze die aan liefde het aanzijn schenkt).

Tweede Zondag na Pasen

167. Tweede Zondag na Pasen

De goede Herder

„Ik ben de goede Herder: Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Ik ben de goede Herder en Ik ken mijn schapen en de mijnen kennen Mij, alleluja” (antifoon van benedictus en 1ste vespers, vgl. het evangelie). Men kan in het wederom zeer schone en klassieke misformulier drie overheersende gedachten onderscheiden.

1. De goede Herder is de Heiland: Hij is degene die leven en heil schenkt aan zijn schapen, in overvloed. Dit is ook de hoofdidee van het evangelie op zichzelf genomen, van datgene wat wij de gelijkenis van de goede Herder plegen te noemen. Christendom betekent allereerst: heil in Christus, redding van de dood en volheid van leven; en de Kerk bezit en schenkt dit Christus-heil in haar mysterieviering. Dat dit de eerste en voornaamste zin is van het geliefde Goede-Herder-beeld, blijkt onder andere zeer duidelijk uit te boven aangehaalde antifoon waar immers op de uitspraak „Ik ben de goede Herder” de in de mis en de rest van het officie niet voorkomende woorden volgen: „Ik ben de weg, de waarheid en het leven” ( Joh. 13, 6 ), — als daarmee op één lijn staande, als uitdrukkende dezelfde waarheid: Christus is het heil. Dit heil is goddelijk heil en dit leven „eeuwig leven”, uit zijn aard onvergankelijk en uit de aard van ons bestaan in deze wereld nog in Christus verborgen leven. Het uit zich in vele daden, maar de kern is onzichtbaar, ook voor ons die geloven. Het geloof immers staat tegenover het zien en wij kennen slechts in beelden en afschaduwingen, in sacramentele zinnebeelden, werkdadige symbolen van ons heil, aan de Kerk toevertrouwd.

2. Jesus is Heiland door zijn dood en verheerlijking. Beide horen tezamen als het grote mysterie dat ons heil bewerkte. „De goede Herder geeft zijn leven voor zijn schapen” , — en dáárom bezitten zij het leven in overvloed. Want de Gestorvene is verrezen en deelt ons zijn Geest mede. Daarom ook blijft de Kerk midden in de paastijd de dood des Heren gedenken (zoals elke mis daarvan herdenking en tegenwoordigstelling is): „Christus heeft in zijn lichaam onze zonden op het kruishout gedragen opdat wij aan de zonde gestorven voor de gerechtigheid zouden leven; door zijn striemen zijn wij genezen” (epistel).

En de paasprefatie zingt: „Hij is het ware Lam dat de zonden der wereld heeft weggenomen, die door zijn dood onze dood vernietigde en het leven herstelde door zijn verrijzenis” . Jesus' kruisdood is niet zozeer mysterie van droefheid en verschrikking als wel grondslag van ons heil en reden van vreugde: „God die door de nederigheid  1) van uw Zoon de gevallen wereld hebt opgericht, schenk uw gelovigen eeuwigdurende blijdschap …” (oratie)

3. Hoe worden de christenen in dit heil deelachtig? Door het geloof in Jesus. Maar dan moeten wij geloof verstaan in de volle zin die het vierde evangelie daaraan toekent: als de verhouding die er bestaat tussen de goede Herder en zijn schapen, een wederkerig kennen doordrongen van liefde. „Ik ken de mijnen en de mijnen kennen Mij, zoals de Vader Mij kent en Ik de Vader” (evangelie). De ideale, zeggen wij liever, de werkelijke verhouding van Jesus en de christen, het hele bestaan van de christen als zodanig, is niets anders dan een nabootsing, een beeld van de verhouding tussen Vader en Zoon, van het innerlijke geheim van God zelf. Johannes zegt het hier en op andere plaatsen ( 6, 57 ; 17, 11. 21 enz.).

Jesus geeft zijn leven voor zijn schapen; Hij schenkt hun het eeuwige leven in overvloed. Dit is de „goedheid” van de Herder. Hij is de oneindig goedige Herder, omdat Hij de enige en ware Herder, de enige en ware Heiland is. Zijn goedheid berust op zijn „echtheid”>; Hij alleen is de ware „Leidsman ten leven” ( Hand. 3, 15 ; 5, 31 ).

Tweede week na Pasen

168. Maandag na de Tweede Zondag na Pasen

De kennis van Jesus I

Wij moeten noodzakelijk terugkomen op de woorden uit het evangelie van de Zondag: „Ik ben de goede Herder en Ik ken de mijnen en de mijnen kennen Mij zoals de Vader Mij kent en Ik de Vader” ( Joh. 10, 14 ). Deze woorden van onze Heer, zo uiterst eenvoudig in hun formulering, zeggen de diepste dingen van het christendom. Jesus beschrijft daarin de verhouding die er bestaat tussen de Herder en zijn schapen, — als wij dit ten minste „beschrijven” kunnen noemen. En wij zouden misschien ook beter spreken van de verhouding die er tussen Jesus en de zijnen moet bestaan. Want wél zijn wij gewoon te denken dat ieder christen die in staat van genade leeft tot Christus' kudde behoort. Maar van hoevelen geldt dat zij Jesus kennen zoals Hij de Vader kent? Dit kennen van de Heer, op zulk een wijze, blijft bij veruit de meesten latent, een schone mogelijkheid die nooit verwezenlijkt wordt, een niet vervulde belofte, zoals bloesems die verdorren en verschrompelen zonder vrucht te zetten. Dit zijn dingen die het hart met droefheid vervullen: te bedenken hoe de tijd van dit leven die onherroepelijk voorbijsnelt van deze goddelijke kansen vol is en hoe zelden de genade in een christenmens tot rijpheid komt.

Want de mogelijkheid dat wij gaan behoren tot Christus' kudde in de diepe zin van het woord, — op de wijze die Hij als ideale werkelijkheid voor ieder onzer in de liefde van zijn Hart verborgen en gereed houdt, is de goddelijke kans van elk leven. Zulk een kans te verspelen of zelfs maar ten halve te benutten is oorzaak van grote droefheid, — voor Jesus' mensenhart in de dagen van zijn vlees en voor onszelf, wanneer ons eenmaal de ogen opengaan voor de werkelijkheid van God — en geve de Heer dat dit geschiedt in de dagen van ons sterfelijk leven. Sunt lacrimae rerum : er zijn dingen die wenen, als geobjectiveerde smart, een tragisch zijn dat bestaan kan vóór elk bewustzijn (maar het bewustzijn volgt eenmaal onontkoombaar), zoals een kindje dat sterft en niet weet wat er gebeurt.

1. Want beseffen wij wat wij zo gemakkelijk prijsgeven voor allerlei schijn van goed? Ach, dit kennen van Jesus en door Hem gekend worden: wie zal er de heerlijkheid van vermogen te beschrijven? Wij kunnen het nauwelijks aanduiden. Geloof toch niet dat het behoort tot een min of meer sentimentele of idealistische orde van dingen en geloof óók niet dat het iets is wat gemakkelijk is of ons aangename gevoelens bezorgt. Jesus kennen een wei- nig zoals Hij de Vader kent (onze kleingelovigheid meent toch dit „een weinig” aan zijn woorden te moeten toevoegen) betekent: zichzelf ontledigen van alle zelfzucht en van alle zelfbedrog, zichzelf zien zoals men is en aldus zichzelf liefdevol aanvaarden. Het betekent, dat wij alle mensen en alle dingen met Jesus' ogen gaan beschouwen. Dat wij daarom alles en allen liefhebben met de liefde, die geen eigendom zoekt en in de Heer onmetelijk rijk is, „niets hebbend en toch alles bezittend” ( 2 Kor. 6, 10 ). Het betekent, dat wij, na eenmaal onszelf met onze gebreken en begrenzingen te hebben aanvaard, de ogen sluiten voor onszelf om ze te richten op Hem alleen. En, eenzaam en gemeenzaam, gaande door het leven, dat ons vreemd is en vertrouwd tevens, diep en innig en eigenlijk onverliesbaar gelukkig te worden door Hem. Door de zekerheid dat Hij ons kent en dat wij beginnen Hem te kennen. Dit geluk is volkomen verenigbaar met smart en eenzaamheid. Het is hier zelfs onbestaanbaar zonder een gelijktijdigheid van smart die een vagevuur op aarde moet zijn. En deze van liefde en van onbegrijpelijk verlangen doortrokken kennis van de Heer bestaat niet in een rijk gevarieerd of veelkleurig, beeldrijk on in scherpe begrippen omlijnd weten. Zij is meestal begraven in de duisternis en de loden leegte van ons hart. Er zijn geen woorden voor dan zo'n enkel woord als God of Liefde. Het is alleen maar een weet hebben van Hem, een zeker zijn van Hem, een geheel steunen op Hem. Het is waarachtig het eeuwige leven door zijn genade geplant in de gebrokenheid van ons aardse zijn, een twee-eenheid van tegenstrijdigheden die zijn macht alleen kan bewerken en in stand houden.

169. Dinsdag na de Tweede Zondag na Pasen

De kennis van Jesus II

De kennis van Jesus (die immers liefde is) gaat alle kennis te boven ( Eph. 3, 19 ). Zij gaat alles te boven ( Phil. 3, 8 ). Zij is het eeuwige leven ( Joh. 17, 3 ). Zij is het kenmerk van de schapen van Christus' kudde, — tezamen met de volgzaamheid. Maar wie zou aarzelen zijn Herder te volgen overal waarheen Hij gaat, indien hij Hem kent zoals Christus de Vader kent?

Hij is ons voorgegaan in de dood, de vrijwillige dood uit liefde. Hij heeft van alles afstand gedaan. Hij werd de graankorrel die in de aarde viel en stierf. De Herder en Opzichter onzer zielen werd het Lam dat ter slachtbank zich liet leiden. Het Lam verloste de schapen. In het epistel van de Zondag ( 1 Petr. 2, 21-25 ) wordt ons, midden in de paastijd, het voorbeeld van de lijdende Christus voor ogen gesteld. Hij is ons in alles gelijk geworden behalve in de zonde. Wij moeten Hem nu gelijkvormig worden door die liefdevolle kennis die ons met Hem verenigt en herschept naar zijn beeld. Die alles overtreffende en alle obstakels triomfantelijk overwinnende kennis van Jesus bestaat, volgens de apostel, in een ervaren van de kracht van zijn verrijzenis en van de gemeenschap met zijn smarten en zijn dood ( Phil. 3, 10 ). Zo zijn er twee kanten aan de ware kennis van Jesus, maar die twee aspecten bestaan niet naast elkaar, zij doordringen elkander, zij bestaan in één. Wie Jesus kent op de wijze waarop de minnaar kent, is daarom zalig en ellendig tevens, want hij zal Jesus' sterven ervaren en tegelijk begint in zo iemand de kracht (de onmetelijke) van Christus' verheerlijking te werken. De kennis van de Heer onthult hem immers mèt het vermoeden van de onuitsprekelijke glorie, dat gelukkig maakt, de ellende van zichzelf en doet hem de zin der geschapen dingen doorzien. En deze kennis is smartelijk, want zij moet de mens genezen van alle zelfbehagen en alle gehechtheid buiten God om. Zonder „sterven” is dit onmogelijk. Wat niet gestorven is en herrezen (maar tot een ander leven), kan niet bestaan voor Gods aanschijn.

1. Daarom ook is deze kennis zo zij waarachtig is, altijd werkdadig. „Alles ben ik gaan beschouwen als verlies om de alles overtreffende kennis van mijnen Heer Jesus Christus” ( Phil. 3, 8 ). Zulk een beschouwing blijft geen theorie, maar wordt om- gezet in het leven. Anders was zij zelfbedrog. Juist omdat de mens evenals Christus begint te sterven aan de zonde en te leven voor God, is hij in staat de Heer te kennen met die kennis die liefde inhoudt en tot de eenheid leidt. Want gelijkgeaardheid is de grondslag van dit smaken hoe zoet de Heer is, — en zij is er tevens het resultaat van.

2. De echte kennis des Heren schept de gelijkvormigheid met Christus. Hij is ons enig en volmaakt model, het beeld Gods, waarnaar wij zijn geschapen en herschapen en waarop een christelijk leven ons steeds sterker doet gelijken. In dit licht moeten wij ook de navolging der heiligen beschouwen. De Kerk, ook hierin door Christus' Geest geleid, plaatst ons hun voorbeeld voor ogen. Doch wij moeten dit altijd zien als een bijzondere en gedeeltelijke ontvouwing van het éne evenbeeld, dat de Heer is. De enige, die wij in alles veilig volgen kunnen, is Christus. De heiligen hebben menigmaal een zeer bijzondere roeping ontvangen, die niet in alle onderdelen als een algemene norm kan gelden. Onze enige norm is de Heer. God heeft ons de heiligen geschonken als wegwijzers, die onze zwakheid telkens opnieuw herinneren aan onze Herder, als sterren, die al hun licht ontvangen van die enige zon des heils.

170. Woensdag na de Tweede Zondag na Pasen

Sint Jozef

Het is misschien moeilijk verbindingslijnen te trekken tussen de liturgie van de paastijd en het Beschermfeest van Sint Jozef, maar wij willen deze dag niet laten voorbijgaan zonder de grote heilige te eren, ons te spiegelen aan zijn voorbeeldig leven en zijn machtige voorspraak in te roepen. Beschermer van de Kerk, patroon van het inwendige leven, van de kuisheid, van de arbeid.

1. Wij willen hem allereerst zien als de goede en rechtvaardige man, zoals het evangelie hem beschrijft. Hij gehoorzaamt en zwijgt: geen woord staat er van hem opgetekend. Hij is de „getrouwe en verstandige dienaar” aan wie God zijn allerkostbaarste panden kon toevertrouwen. Hij is bescheiden in zijn eigenlijk ondergeschikte functie. Want al was hij het hoofd van het heilig huisgezin, in geestelijke werkelijkheid was hij de „minste” van de grote drie. Men kan zelfs zeggen dat hij enigszins buiten het grote mysterie stond dat zich afspeelde tussen het Kind en zijn Moeder. Hij beschut het geheim naar buiten, hij zorgt voor het materiële onderhoud en de veiligheid van het gezin. Maar van hoe voortreffelijk gehalte moet zijn deugd zijn geweest dat God hem in handen stelde het leven van het Kind waaraan het heil der wereld hing en de kuisheid der Maagd! Welk een rechtschapen wijsheid, welke volmaakte zelfbeheersing en bovenal welk een trouw, onwankelbaar en beproefd als goud! Fidelis servus et prudens: trouw en beleid zijn bij uitstek de eigenschappen van de beheerder. (Een groot voorbeeld is hij voor de priesters aan wie de allerkostbaarste schatten worden toevertrouwd van Jesus' lichaam in de eucharistie en van zijn mystiek lichaam, de Kerk.)

2. Maar wij mogen niet denken dat hij naar de geest vreemd was aan Jesus en Maria. Hij moet zich aan Maria geestelijk verwant hebben gevoeld, in gelijke gerichtheid van vroomheid en idealen. Hoe zou de allerzuiverste, die het vaste voornemen koesterde de maagdelijkheid te bewaren, er anders in hebben toegestemd een huwelijk met hem aan te gaan? Wij moeten ons Sint Jozef voorstellen: hoe hij rustig en nijver arbeidt in de werkwinkel van Nazaret, hoe zijn leven vreedzaam en tevreden verloopt in de nabijheid van Jesus en Maria, hoe over al zijn doen en laten de stilte en sterke glans ligt van een liefde die de aarde voordien nooit had gekend. Het is geen wonder dat Teresia van Avila hem een grote verering toedroeg en hem aanriep als de beschermer en het toonbeeld der beschouwende zielen. Zoals hij te Nazaret door zijn arbeid en zorg het hemelse leven van Maria en Jesus mogelijk maakte en daarin zelf mocht delen, zo regelt hij ook nu door zijn voorspraak de tijdelijke omstandigheden van de Kerk en van de afzonderlijke zielen, opdat het „ene noodzakelijke” voortgang kan vinden.

3. Hij was niet alleen trouwe dienaar maar ook waarlijk vriend van God, want ook hij werd beproefd in het liefste wat hij bezat. Ook hem trof het lijden in het diepste van zijn ziel (dat is de algemene wet der vrienden Gods waaraan ook de Heer zelf en zijn gezegende Moeder zich hebben onderworpen). Kunnen wij ons iets zuiverders en teerders denken dan de verhouding van Sint Jozef tot zijn Bruid? Wat kon er in zijn leven vergeleken worden met de hoogachting en de liefde die hij Maria toedroeg? En juist hierin heeft God hem beproefd, toen Maria in de tijd van hun verloving in gezegende staat bleek te verkeren en het hoge geheim van haar zwangerschap hem nog niet bekend was. Ook tegenover haar bruidegom had de heilige Maagd over dit mysterie gezwegen, alles overlatend aan God. Ook Jozef zwijgt en hij komt tot een besluit dat voor Maria zo fijngevoelig mogelijk en voor hem zelf niet minder dan verschrikkelijk moet zijn geweest. Hij wil haar „wegzenden”, de banden die tussen hen bestaan doorsnijden, haar geheel vrijlaten, — en hij wil dat „heimelijk” doen om haar eer te sparen. Maar dan grijpt God in: het offer van de wil was Hem genoeg, zoals eertijds bij Abraham. Hij zendt zijn engel om aan zijn trouwe dienaar het geheim te openbaren dat ook hem gelukkig zal maken.

171. Donderdag na de Tweede Zondag na Pasen

Het morgenoffer

„Heer, mijn God, tot U waak ik op vanaf de dageraad en in uw naam zal ik mijn handen heffen, alleluja” ( Ps. 62, 2. 5 ; offertorium van de Zondag). De psalm waaraan de liturgie deze verzen ontleent, is een der allerschoonste:

„Heer, mijn God zijt Gij, U wil ik zoeken
naar U dorst mijn ziel,
naar U smacht mijn vlees
in een dor en dorstig land. Zo heb ik voor U gestaan in het heiligdom
om uw macht en uw glorie te aanschouwen.
Want beter is uw liefde dan leven,
mijn lippen willen U loven
Zó wil ik U zegenen mijn leven lang,
mijn handen heffen in uw naam
Als het merg en vet zal mijn ziel zich verzadigen
mijn mond zal juichen met jubelende lippen,
zo dikwijls ik U gedenk in mijn sponde,
in nachtwaken uw naam prevel …
Ja, Gij waart mij een helper,
in de schaduw van uw wieken jubelde ik.
Mijn ziel hangt U aan
uw rechter houdt mij vast.”

Het is een lied van morgenlijke jubel (opgenomen in de lauden van de Zondag) en dat bij uitstek past in de stemmingen van de paastijd. Deze ziel kan haar God niet vergeten. Des nachts gedenkt zij Hem en in de ochtend gaat heel haar élan naar Hem uit: ad Te de luce vigilo. Haar drijft de veerkracht der liefde en al kent zij het lijden, de smart maakt haar aanhankelijkheid aan het enige en onverliesbare God des te groter (en dan te bedenken dat men zó wist te bidden vóór ons Gods liefde in Christus was geopenbaard …).

2. Wij willen Hem de morgenuren wijden, de frisheid van de dageraad, de diepe stilte van de beschouwing, het mysterie van zijn offer en de deelname aan zijn lichaam en bloed en de lof Gods die de Bruid van Christus aanheft. Welk een voorrecht dit te mogen doen!

O Kersten hart! wat traagheid let u dan
Des morgens vroeg te rennen, daar dit Man,
Die zuivre dauw des Offers, zo gezegend,
U in den mond en op de lippen regent.
Zo blank als sneeuw van 't heilrijk Paradijs?
Hier bloeit de boom des levens dag aan dag
Hier rust de ziel van 't ijdele bejag.
Hier toomt de geest het vlees zijn dartelheden.
Hier antwoordt God op zuchten en gebeden.
Hier wist hij af de tranen in der nood.
Hier leeft het hart in troost; hier sterft de dood.

De traagheid die ons let, is die welke het beste deel is van elke mens: traagheid die ons belet te gaan, die, ook al zijn wij gegaan, ons bevangt, die ons ongevoelig maakt voor het hoogheilige en die onszelf onbegrijpelijk kan voorkomen, maar die niettemin zo dikwijls beschamende werkelijkheid is.

Laat het geloof triomferen over de zwakheid van onze natuur en elke morgen het loflied aanheffen, dat God toekomt.

172. Vrijdag na de Tweede Zondag na Pasen

Dolende schapen

„Gij waart dwalend als schapen, maar thans zijt gij bekeerd tot de Herder en Behoeder van uw zielen” ( 1 Petr. 2, 25 ; epistel van de Zondag). „Ik heb andere schapen die niet uit deze schaapstal zijn. Ook hen moet Ik leiden en zij zullen luisteren naar mijn stem. Dan zal het worden: één kudde, één herder” ( Joh. 10, 16 ; evangelie van de Zondag).

1. Het beeld van de Goede Herder en zijn kudde, die Hem volgend veilig is en overvloed van leven vindt, roept de gedachte op aan de schapen die ronddolen ver van de enige Herder en Opziener der zielen. Het herinnert ons allereerst aan de tijd dat wij zelf wellicht ver van God waren afgedwaald. Want de gewoonte mag ons niet blind maken voor de genade, en al heeft God ons misschien van onze jeugd af beschut en opgenomen onder Christus' kudde en naar de welige weiden van zijn Kerk geleid, wij moeten altijd blijven beseffen dat zijn heil genade is, ons geschonken zonder onze verdiensten. Nu wij in deze weken van de paastijd blijde de volheid der verlossing vieren, moeten wij ons levendiger dan ooit er van bewust zijn dat Gods roeping alleen ons gered heeft, dat zijn genade ons uit de wereld heeft genomen en binnengeleid in het rijk van zijn geliefde Zoon. „Niemand kan tot Mij komen indien de Vader die Mij gezonden heeft hem niet trekt” ( Joh. 6, 44 ).

Wij danken Hem om zijn grote glorie en wij bidden: „verlos ons van het kwaad, behoed ons voor de boze” .

2. En wij bedenken met schaamte hoe dikwijls wij nog afdwalen van de Heer, hoe dikwijls wij spelen met het kwaad, hoe zelden wij met hart en ziel Hem geheel toebehoren. Wij gelijken inderdaad op die domme dieren die wel deel uitmaken van de kudde maar die voortdurend achterblijven, verdolen en hun heil willen zoeken op eigen gelegenheid. Wij willen Jesus volgen en Hem trouw blijven in het wezenlijke (want wij zijn voor de doodzonde bevreesd) maar wij behouden ons „vrijheid” voor in het bijkomstige. Wij onderhouden de grote geboden in grove lijnen maar zoeken gemak en genot en onze eigen zin in het kleine. De voorname plichten volbrengen wij maar ons hart schuwt de overgave. Wij zoeken een veilige positie voor onze zelfzucht en wij vergeten dat geen linie stand kan houden voor de aandrang van zijn liefde. Er bestaat geen grenslijn waar wij Hem kunnen toeroepen: „niet verder!” Hoe gevoelen wij ons opgelucht als wij na braaf gebeden te hebben de kerk verlaten en nu, met goed geweten, weer „onszelf” mogen zijn! Hoe dwalen onze gedachten de hele dag ver van Hem weg, terwijl onze geest zich vult met de duizend beuzelarijen die nog sneller voorbijgaan dan ons eigen vergankelijke leven! Wanneer zullen wij begrijpen dat alleen de onvoorwaardelijke capitulatie ons de vrede zal schenken en Hem de eer en de liefde die Hem toekomen?

3. Dan eerst zullen wij gevoelig worden voor de verlangens van zijn Hart en ons hart zal zich verruimen. Wij zullen weten hoe oneindig belangrijker het is één ziel voor Hem te winnen dan te voldoen aan onze lauwheid en lafheid. Wij zullen denken, met toenemende smart, aan de „andere schapen” die zich voegen moeten bij zijn kudde. Wij zullen inzien welk een ongelooflijk voorrecht het is onze gemakzucht te mogen offeren voor zijn vreugde. Want de blijdschap die zijn Hart vervult om de thuiskomst van wat verloren was gaat alle begrip te boven. En Hij heeft zich verwaardigd onze medewerking te vragen voor de redding der zielen wier herder en hoeder Hij is. Maar zal het ons mogelijk zijn onze „vrije” tijd te besteden, onze krachten te wijden, vurige gebeden te storten en offers te brengen, in één woord „ons leven te geven” voor zijn rijk en voor de zielen, zo wij telkens weer in onze gedachten en genegenheid afdwalen van Hem, zo wij niet door gebed en beschouwing in de geest met Hem verbonden blijven zó dat zijn Geest ons bezielt en zijn liefde ons verheft boven onszelf?

173. Zaterdag na de Tweede Zondag na Pasen

Zijn voetstappen volgen

Het epistel van de vorige Zondag stelt ons het voorbeeld voor ogen van het zachtmoedige Paaslam: „Christus heeft voor ons geleden, u een voorbeeld nalatend opdat gij zijn voetstappen zoudt volgen. Die geen zonde bedreef en wiens mond geen bedrog sprak. Die, als men Hem schold, niet terugschold noch dreigde als Hij leed” ( 1 Petr. 2, 21-23 ). De verrezen Heer die aan het kruis voor ons zijn leven gaf en voor de troon des Vaders ons heil bepleit, is niet enkel de verzoening voor onze zonden ( 1 Joh. 2, 2 ). Hij is ook het grote voorbeeld ter navolging voor alle christenen. De Geeft heeft in Christus' Kerk vele heiligen verwekt die door hun van God vervuld leven zijn glorie verkondigen en ons machtig aansporen de smalle kruisweg in te slaan, maar het volkomen model, het ten slotte alleen geldige en voor allen zonder uitzondering geldende voorbeeld van universele heiligheid heeft ons alleen de Heer Jesus Christus nagelaten. Want Hij alleen is het volmaakte beeld van de onzichtbare God ( Kol. 1, 15 ) en de eerstgeborene onder vele broeders wier voorbestemming het juist is aan dat beeld gelijkvormig te worden ( Rom. 8, 29 ). De Zoon Gods is de bron van alle heiligheid en in zijn menswording het toonbeeld van alle deugden der kinderen Gods. „Een voorbeeld heb Ik u gegeven opdat ook gij zoudt doen zoals Ik u heb gedaan” ( Joh. 13, 15 ).

2. Terwijl de Heer dus in alle opzichten voor ons een voorbeeld is, verlangt Hij toch bijzonder onze navolging in het punt van zachtmoedigheid, nederigheid en overgave aan het lijden. De boven aangehaalde woorden van Sint Petrus roepen juist dit aspect der navolging Christi voor ons op. Sint Paulus schrijft: „Weest navolgers van God als zijn geliefde kinderen, zoals ook Christus u heeft bemind en zich voor ons heeft overgeleverd als gave en offer, tot een lieflijke geur voor God” ( Eph. 5, 1. 2 ). En Jesus zelf herinnert zijn apostelen aan de plicht der navolging op de meest indrukwekkende wijze nadat Hij zich voor hen heeft vernederd door hun de voeten te wassen: „Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Een dienaar is niet meer dan zijn heer, een gezant niet meer dan degene die hem zond. En zalig zijt gij, zo ge dit alles begrijpt en daarnaar handelt!” ( Joh. 13, 16. 17 ). De Heer weet hoe moeilijk het onze trots valt vernedering te aanvaarden, — niet enkel haar, wanneer ze eenmaal onvermijdelijk bleek, zo behendig mogelijk op te vangen, mar ze ook innerlijk te verwerken en aan te nemen, om Christus' wil, zonder wrok, bitterheid of ontmoediging. Het valt een godsdienstig mens niet zwaar zich voor Gods majesteit te vernederen waneer hij zijn eigen nietigheid vergelijkt met de oneindige grootheid van het goddelijke wezen, maar zich te vernederen voor een mens en van een gelijke zachtmoedig versmading te verdragen, dat wordt ons toch alleen mogelijk door een waarachtige navolging van Christus. Daarom ook is de Heer tot de uiterste consequenties der menswording gegaan: „uiterlijk als een mens bevonden heeft Hij zich nog vernederd door gehoorzaam te worden tot de dood van het kruis” ( Phil. 2, 8 ).

Dat daarom een gelijke gezindheid in ons heerse. Laten wij onze hoogmoed te lijf gaan niet uit slaafse vrees voor wie ook, maar uit de fiere en vurige zicht om op Hem te gelijken. Wij weten toch dat alleen omdat en inzoverre wij het beeld van zijn geliefde Zoon weergeven, wij de Vader welbehaag- lijk zullen zijn. En zij die beminnen willen in alles gelijkvormig worden aan het voorwerp van hun liefde. Zij streven naar de gelijkheid die voor de eenheid in liefde wordt vereist en die zoveel mogelijk het onderscheid opheft dat het „zijn met Christus” in de weg staat.

Derde Zondag na Pasen

174. Derde Zondag na Pasen

De korte tijd

„In die tijd zeide Jesus tot zijn leerlingen: „Een weinig tijds en gij zult Mij niet meer zien; en weer een weinig tijds, dan zult gij Mij weder zien. Want ik ga naar de Vader” ” ( Joh. 16, 16 ). Zo lezen wij in het evangelie van heden. Jesus sprak deze woorden op de laatste avond van zijn sterfelijk leven. En zij dragen dat eigenaardige, enigszins zwevende karakter dat kenmerkend is voor vele passages van de grote afscheidsrede waaraan zij zijn ontleend. Jesus spreekt hier aan de vooravond van zijn vreselijke dood, maar het is alsof Hij aan de verschrikkingen van het lijden reeds ontheven is, alsof Hij reeds niet meer behoort tot deze aarde en de sfeer van dit leven waarin zijn leerlingen nog verkeren. Jesus' dood is de trede tot de glorie en soms lijkt het of hier de verrezen en verheerlijkte Zaligmaker aan het woord is. De liturgie heeft met feilloze tact haar evangelie van deze en de volgende Zondagen ontleend aan de afscheidsrede van Jezus bij Johannes . — zij wil dus deze woorden verstaan vanuit de situatie tussen verrijzenis en hemelvaart. Men zou ze natuurlijk kunnen opvatten als wees het heengaan op Jesus' dood en het weerzien op de verschijningen na de verrijzenis. Maar hiermee is zonder twijfel niet de volle bedoeling van de Zaligmaker weergegeven. Hoe zou men op het kortstondige en telkens onderbroken verkeer van de Verrezene met zijn discipelen Jesus' woorden kunnen toepassen: „Ik zal u weerzien en dan zal uw hart zich verblijden en niemand zal u deze vreugde ontnemen. Te dien dage zult gij Mij niets meer vragen” ( Joh. 16, 22. 23 ). Ook Sint Augus- tinus verstaat in de homilie op het evangelie onder het weerzien de hemelse vreugde.

1. „‘ „weinig tijds”’ is de voortsnellende duur van dit leven en deze wereld. Het kan ons lang voorkomen omdat het nog voortduurt. Maar wanneer het ten einde is, zullen wij inzien hoe kort het was.” De kortheid van deze aeon, de kortheid van dit leven houdt vooreerst een machtige aansporing en een ernstige waarschuwing in. Het is deze werkelijkheid die de christen zich altijd opnieuw voor ogen moet stellen: de tijd ons toegemeten is kort en snelt onherroepelijk voorbij. God heeft hem ons gegeven als kostbare gave om mee te woekeren voor zijn glorie en voor zijn rijk. Ons past de houding van tegelijk bescheiden en ijverige knechten, die is, waakzaamheid. Waakzaamheid die de bedrieglijke nevel van de zelfzucht doorschouwt, die geen deeltje van Gods gave onbenut wil laten, die de ziel bewaart in een gesteltenis van gereed staan voor de komst des Heren. Zó is de houding der Kerk, bereid haar Bruidegom tegemoet te snellen, — in de paastijd sterker wellicht dan ooit, nu wij de verrezen Heiland volgen mogen tot aan de drempel van het vaderhuis.

2. Tegelijk betekent dit „weinig tijds”, dat ons in de liturgie van heden als een refrein in de oren blijft hangen, een troost. Een troost niet enkel daarom (ofschoon óók daarom), dat de hemel ons zal verlossen van de smarten van dit tranendal: „Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Gij zult wenen en jammeren, doch de wereld zal zich verheugen” — maar toch bovenal hierom: „dat wij Hem zullen zien” . „Een korte tijd nog en wij zullen Hem aanschouwen: dáár zullen wij niet meer smeken noch vragen, omdat er niets meer te verlangen noch te zoeken overblijft” ( Augustinus). De trouwe dienaar weet dat de vreugde waarin hij zal binnengaan, geen andere is dan de Heer zelf, zijn nabijheid en de door niets meer gestoorde vereniging met Hem. Deze vreugde zal niemand hem ontnemen. Het vermoeden van de glorie des Heren dat het zuivere gebed hem soms schenkt kan het verlangen naar déze vreugde alleen maar sterker maken.

Derde week na Pasen

175. Maandag na de Derde Zondag na Pasen

Hemelse en aardse liefde

„Heer, mogen deze mysteriën ons de kracht verlenen om de aardse verlangens te matigen en de hemelse te leren liefhebben” , zo smeekt de Kerk in de secreta van de Zondag, — een zeer kort gebed maar dat in de Nederlandse vertaling nog altijd acht woorden méér telt dan in het oorspronkelijke Latijn. In haar oudste en beste gebeden streeft de liturgie er naar de dingen zo kort mogelijk te zeggen, en zo krachtig mogelijk. Zij versmaadt sentiment en oratorische zwier, ook als zij bidt, is het bijna met een gedrongen zakelijkheid waaronder echter een ingehouden vurigheid gloeit.

1. Hoe volmaakt stemt deze secreta overeen met het evangelie van de korte tijd en de vreugde van het weerzien! Wij bidden dat het mysterie van Christus' offer in ons zulke gesteltenis teweegbrengt als past aan leerlingen des Heren die nu, in dit kortstondige modicum, wel bedroefd zijn, terwijl de wereld zich verblijdt, maar die weten dat het uur naderbijkomt van de vreugde welke „niemand hun zal ontnemen”. Zo zijn alle christenen gestemd, indien zij leven op de hoogte van hun roeping, indien zij „echt” zijn en waarachtig. Zij verlangen er naar bij hun Heer te zijn. Zij aanschouwen Hem in de duisternis van het geloof, een duisternis die hen niet belet (die zelfs daartoe de enige mogelijkheid biedt) Hem te kennen zoals Hij op aarde alleen gekend moet worden, en die hun somtijds een vermoeden schenkt van de oneindige glorie die Hij bezit bij zijn Vader in de eeuwigheid. „In het voorbijgaan wordt de Heer aanschouwd (zoals Zacheüs Hem zag uit de vijgeboom). Want door deze wijze dwaasheid (van het kruis) zien wij de goddelijke Wijsheid nog niet blijvend, zoals Zij is, maar als in het voorbijgaan en vluchtig, in het licht der beschouwing”   1) Hierdoor wordt het verlangen van deze mensen naar de vereniging met God nog sterk aangewak- kerd, want zij hebben de wereld voor Hem prijsgegeven en zij gelijken de bruid van het Hooglied: „Ik wil opstaan en rondgaan door de stad, mijn beminde zoeken op straten en pleinen. Ik zocht hem maar ik vond hem niet” ( Hoogl. 3, 2 ). Zij zoeken God alleen en niets op aarde kan hen bevredigen dan de liefde die hen doet geven en lijden voor de Heer en voor allen die Hij liefheeft.

2. De Kerk bidt namens al haar kinderen en zij weet dat de meesten ver van zulk een ideaal verwijderd blijven. Maar haar gebeden zijn toch zó gesteld dat zij, in hun volle en diepe zin verstaan, dat ideaal van de volmaakte liefde telkens weer voor ons oproepen. Zij weet dat de „aardse begeerten” het grote beletsel vormen voor de „hemelse verlangens”. Deze komen niet vrij, omdat ons bewustzijn in beslag wordt genomen door al die bewegingen van vrees en hoop, van verlangen en haat en liefde, — waarvoor?

Voor al de dingen waarvoor wij niet gemaakt zijn noch bestemd door de oneindige liefde van Christus die ons een hoger doel heeft gesteld. Daarom bidden wij om „matiging” van deze begeerten, om een afkoeling van die koorts, opdat er een begin van rust ontstaat en wij in staat zullen zijn het verlangen naar God en zijn rijk te leren liefhebben. Wij bidden dat wij onze passies en begeerten mogen „matigen”, inperken binnen de grenzen van Gods wet. Niet dat wij ze vernietigen of verdringen, want zij vormen de grondstof van ons leven en de mogelijkheid van al onze liefde. Dan kan Gods zaad in ons wortel schieten en ontkiemen. En het is reeds veel zo dit wordt bereikt, want de eerste stappen op de smalle weg kosten de meeste moeite (het lijden is later wel heviger, maar de ziel is krachtiger geworden). En de Kerk weet ook dat de „hemelse begeerten” zo zij zich eenmaal beginnen meester te maken van ons hart, een mens kunnen drijven tot al de uitzinnigheden der liefde. Moge de deelname aan het dagelijkse offer ons sterken tot zulk een loutering en tot zulk een overgave.

176. Dinsdag na de Derde Zondag na Pasen

De geest van het kindschap

De paastijd moet in ons de christelijke vrijheid doen bloeien die een vrucht des Geestes is, ons verdiend door Jesus' bloed en ons meegedeeld door de glorie van de verrezen Heer. Zij bestaat in de verlossing van de zonde en de geleidelijke bevrijding van de gevolgen der zonde, in een volheid van Christus-vormig leven die ons verruimt en verrijkt. „Want Christus alleen is het volmaakte beeld Gods omdat de heerlijkheid des Vaders in Hem haar volkomen en gelijkwaardige uitdrukking vindt. De rechtvaardige vertoont slechts een gelijkenis met God, indien hij ten minste, in navolging van het goddelijke voorbeeld, door de kennis van God deze wereld veracht en de aardse geneugten minacht door het Woord aan te nemen dat ons voedt ten leven. Daarom ook nuttigen wij Christus' lichaam, om aan het eeuwige leven deelachtig te worden.”   1) De gelijkenis met Jesus bestaat allereerst hierin dat wij door onze vereniging met Hem kinderen zijn van de Vader in de hemel. Hieraan moet de mentaliteit van het kindschap beantwoorden. Wij willen ons gevoelen en gedragen als kinderen van God. Dat is: vrijmoedig, vertrouwvol, onbevreesd en geborgen te midden van de radeloosheid en onzekerheid van het menselijke bestaan in deze wereld. Men heeft veel geschreven over de verlorenheid en „geworpenheid” van de mens in de reddeloze eenzaamheid van het leven. En het is zeker dat de mens, voor wie de verbindingen met God zijn afgebroken, zich, in de apocalyptische rampen die over onze wereld zijn gekomen, zó moet gevoelen, zodra hij afdaalt beneden de oppervlakte van dit bestaan. Maar de christen is niet teruggeworpen op zichzelf. Hij treedt door Christus in verbinding met God en met alle mensen. Hij is verlost, door de Heer Jesus heeft hij in het geloof toegang tot God ( Rom. 5, 2 ) en de Geest der volmaakte liefde die de vrees uitbant schenkt hem het besef kind te zijn van een algoede Vader ( Rom. 8, 15. 16 ).

Christus zelf heeft voor ons in het evangelie de consequenties getrokken uit dit fundamentele en gelukkigmakende feit. Wij kennen wel allen die woorden van de Zaligmaker, waarin Hij niet over het goddelijk vaderschap theoretiseert maar zijn leerlingen de levende en concrete zielehoudingen toont die hun passen als kinderen van God. „Wanneer gij bidt, zeg dan: „ Vader … ” ” ( Lk. 11, 2 ). „Weest niet bezorgd. Uw vader weet dat gij dit alles nodig hebt” ( Mt. 6, 32 ). Jesus wil dat wij in alles op de goddelijke voorzienigheid ons verlaten, zowel in het tijdelijke als in het geestelijke. De eigenwijze mens, die bezorgd is, die zijn eigen voorzienigheid wil spelen, die zelf wil beoordelen wat hij nodig heeft, lijkt dit een waagstuk; en de angstige mens is tot zulk een overgave niet in staat. Maar zij betekent: vrijheid, geborgenheid, het einde van ons onmachtig pogen om te regelen wat wij toch niet in handen hebben, en begin van een nieuw geluk.

Het betekent ook: onthechting, geest van armoede en geest van vrijheid in deze wereld: „Zalig de armen van geest, want hun behoort het rijk der hemelen” ( Mt. 5, 3 ). Door de grondwet van zijn koninkrijk met deze zaligspreking te laten aanvangen geeft Jesus duidelijk te kennen welke onvervangbare plaats Hij aan de armoede aanwijst in het leven van de zijnen. Zij die van hun hemelse Vader „de goede Geest” verwachten en zich geheel spiegelen aan het beeld van Jesus, versmaden het aardse bezit, minstens naar de geest. „Christen zijn wij alleen met het oog op het toekomstige leven” , niet om als de Joden eertijds ons te verzadigen aan het vette der aarde. „De dood van Jesus aan het kruis heeft een scherpe scheidingslijn getrokken tussen de vergankelijke goederen der aarde en de eeuwige en geestelijke. In dit sterven blijkt duidelijk dat wij van God niet een aards geluk mogen verwachten: de smartelijke passie van zijn eengeboren Zoon bewijst dat wij Hem andere dingen moeten vragen” . Wat God zijn Zoon weigerde kan geen grote waarde hebben  2).

177. Woensdag na de Derde Zondag na Pasen

Het onophoudelijke gevecht

„Geliefden, ik vermaan u als bijwoners en vreemdelingen u te onthouden van de vleselijke begeerten die strijd voeren tegen uw ziel” ( 1 Petr. 2, 11 ).

1. Dit inleidende vers van het epistel van de Zondag beantwoordt precies aan de hoofdgedachte van het evangelie, de nabijheid en de zekerheid van de hemelse vreugde. De strijd en de onthouding waarvan Sint Petrus ' woorden gewagen stemmen overeen met de kortstondige droefheid, met de vreugde van de wereld die voorbijgaat en met de felle weeën der barende. In de periode van het modicum, „de korte tijd”, is beschouwing onmogelijk zonder versterving. De gedachte aan de onvergankelijke vreugde kan geen wortel schieten in onze geest, zolang de „vleselijke begeerten” onze ziel overheersen. Wij mogen deze uitdrukking niet uitsluitend verstaan in de zin van onkuise lusten. Natuurlijk zijn ook deze ingesloten. Maar wat de apostelen in hun geschriften met deze term bedoelen, verstaan wij toch beter als wij zouden lezen: zelfzuchtige begeerten. Wat de daden van onkuisheid tot zonde maakt is niet het feit dat zij zich afspelen in de sfeer van zinnen en vlees, maar dat zij strijden met de wet van God, dat de mens zijn eigen wil doorzet tegen Gods wil, ook in dit punt. Tot de passies van het vlees behoort het gehele domein van het egoïsme, niet enkel zinnelijkheid in engere zin, maar ook hebzucht, gierigheid, hoogmoed, huichelarij, ijdelheid, afgunst, gemakzucht, genotzucht, liefdeloosheid, haat. Al deze begeerten komen voort uit onze gevallen natuur en zij alle voeren strijd tegen de ziel. Zij brengen haar in gevaar en naar hun innerlijkste strekking voeren zij tot de eeuwige dood. „Wat baat het de mens, als hij de hele wereld wint, maar zijn leven verliest? Of wat zal de mens in ruil geven voor zijn leven?” ( Mt. 16, 26 ). Nogmaals, onze passies zijn niet op zichzelf genomen zondig. Maar de Kerk leert ons, dat zij door de zondeval van de mens gemakkelijk ongeordend worden, hun voorwerp licht nastreven zonder onderwerping aan de wil van God.

2. De eigenlijke zonde is de zonde tegen de liefde. Dit betekent uiteraard niet, dat alleen maar de zonde van liefdeloosheid zou bestaan en niet ook zonden van onkuisheid, onrechtvaardigheid en zo verder. Maar het betekent wel, dat ongeordendheid der liefde, gebrek aan liefde, egoïsme op een of andere wijze altijd aan onze zonden ten grondslag ligt. Het is mogelijk, dat wie echtbreuk pleegt, dit meent te doen uit eerlijke menselijke liefde, maar zijn liefde is in laatste instantie niet geordend naar het werkelijk geluk van de ander. Bij vele andere zonden, zoals gierigheid, oneerlijkheid, genotzucht, is alleen maar een koud gebrek aan liefde, een bekrompen zelfliefde in het spel. Wie zichzelf op de juiste wijze bemint en altijd openstaat voor het werkelijke goed van alle anderen, met wie hij in aanraking komt, zondigt niet.

Het is daarom, dat het onophoudelijk gevecht gericht moet zijn, niet tegen onszelf, niet tegen de sexuele passie als zodanig, niet tegen de begeerte naar zelfbehoud op zich beschouwd, maar tegen het egoïsme. En dit schept ook die vreemdheid, waarvan het epistel spreekt: wij worden dan vreemd aan de geest der wereld, wier grondwet egoïsme is en zelfbehoud ten koste van anderen. Dit behoeft helemaal niet te impliceren, dat wij de wereld verlaten. Het mag in genen dele betekenen, dat wij ons vreemd gaan gevoelen ten aanzien van de mensen in de wereld. Wat dan wel? Niets anders dan dit, dat de liefde voor allen de grondwet is van het christelijke leven, waardoor wij, vervreemd van de wereldse geest, vertrouwden kunnen worden van de wereldse mens.

178. Donderdag na de Derde Zondag na Pasen

De goddelijke uitverkiezing

In de hymnische aanhef van de brief aan de Ephesiërs lezen wij: „Gezegend zij de God en de Vader van onze Heer Jesus Christus, die ons van uit de hemel met allerlei geestelijke zegen gezegend heeft, in Christus. Hij heeft ons immers in Hem uitverkoren vóór de grondlegging der wereld, om heilig en vlekkeloos te zijn voor zijn aangezicht” ( Eph. 1, 3. 4 ).

1. „Hij heeft ons uitverkoren, reeds vóór de grondlegging der wereld.” Aan het begin van ons heil staat de goddelijke uitverkiezing van eeuwigheid. Van God gaat alles uit. Ook datgene wat wij in de tijd met veel moeite, met veel aarzeling en halfheid, werken aan ons heil. Wij meenden wellicht ooit, dat wij het doen. Wij denken dat ons pogen van zo groot gewicht is (en in zekere zin is dat waar) — maar God „werkt alles naar het raadsbesluit van zijn wil” ( Eph. 1, 11 ) en vóór wij bestonden, van eeuwigheid, heeft God besloten ons te roepen tot het christelijk heil, tot dit leven der genade dat het voorspel van de hemel moet zijn. Zonder die goddelijke roeping zou alle pogen van ons vergeefs zijn, — en al ons pogen nu in de richting van ons eeuwig heil is een gevolg van de goddelijke uitverkiezing. God heeft ons geschapen. In de orde van het natuurlijke zijn en leven danken wij Hem alles, maar evenzeer in die andere en hogere orde van het leven in Christus. Deze uitverkiezing is een daad van vrije liefde: „in liefde heeft Hij ons, volgens het welbehagen van zijn wil, voorbestemd zijn kinderen te worden door Jesus Christus” ( Eph. 1, 5 ). In Gods genade, in zijn grondeloze liefde ligt alle initiatief besloten tot ons heil, tot onze redding van de eeuwige dood, tot ons leven in Christus. Dankbaarheid en nederigheid moeten ons bezielen bij het besef van deze onverdiende uitverkiezing; en ook fierheid door een besef dat te zeer verloren is gegaan onder ons: elke christen als zodanig is door God persoonlijk geroepen met een hemelse en eeu- wige roeping, „vóór de grondlegging der wereld” .

2. „Om heilig en vlekkeloos te zijn voor zijn aangezicht”: dit is het onmiddellijke doel van de goddelijke roeping, dat wij heilig leven. Het laatste doel is de „lof van zijn glorie”; ook dit wordt aangegeven in deze van inhoud zware verzen ( Eph. 1, 6. 12. 14 ). Ons leven is geen toevalligheid en ook niet iets dat we vrijelijk kunnen inrichten naar eigen keus. God heeft ons geroepen in Christus Jesus. Dat is iets om fier op te zijn en om gelukkig mee te zijn, maar toch alleen wanneer wij de roepstem Gods ernstig nemen, en niet dilettantisch of alleen maar voorzover het ons uitkomt. God wil dat wij heilig en vlekkeloos leven voor zijn aangezicht, dat is in werkelijkheid. Elke christen is door God geroepen tot dit heilig leven voor zijn aangezicht en hij moet aan die roeping willen beantwoorden voor de volle honderd procent (ook al weet hij dat volkomen verwerkelijking van die wil niet zal geschieden vóór de eeuwigheid).

3. „Hij heeft ons uitverkoren in Christus.” God heeft mij niet uitverkoren op mijzelf en om mijzelf, maar omdat ik behoor tot Hem en voorzover ik behoor tot Hem, die „de Geliefde” is ( Eph. 1, 6 ), op wie de liefde des Vaders geheel gericht is, die alleen de Vader behaagt om Zichzelf. Wij behoren Hem toe. Juist voorzover wij in Hem zijn ingelijfd door de doopgenade en met Hem verenigd door geloof en liefde, zijn wij christen, — en juist inzover ook beantwoorden wij aan de roeping Gods en behagen wij de Vader. Buiten Christus om, die het hoofd is van de Kerk en die „alles in allen vervult” ( Eph. 1, 23 ), bezitten wij geen christelijk zijn, geen eeuwig leven, geen onvergankelijk goed.

Trachten wij te „zijn in Christus”, zo volledig mogelijk; trachten wij dáár ons denken en voelen en willen te concentreren, in Hem, op wie als in een brandpunt de oneindige liefde des Vaders zich samentrekt. Dáár willen wij thuis zijn, dáár willen wij „bevonden worden”, nu en in eeuwigheid.

179. Vrijdag na de Derde Zondag na Pasen

De volheid van Christus

„God heeft Christus aan de Kerk geschonken als hoofd boven al wat is. Zij is zijn lichaam, vol van Hem die alles in allen vervult” ( Eph. 1, 22. 23 ). In een tijd dat de mensheid, in haar leiders verdeeld door machtswellust en belangenstrijd, hunkert naar een vrede en een gemeenschap die de gehele wereld omvat, denken wij, christenen, allereerst aan Christus en zijn Kerk. Niet alsof wij menselijke pogingen beoordelen willen of veroordelen. God is de Meester der geschiedenis en Christus, de Rechter van levenden en doden, is de „Overste van de koningen der aarde” ( Openb. 1, 5 ). Wel geloven wij, met rotsvaste overtuiging, dat alleen in Hem vrede en heil der mensheid gelegen kan zijn, al weten wij niet of Hij vóór zijn wederkomst ooit een ware vrede aan de mensheid geven wil of dat zij slechts door de verschrikkingen van oordeel en ondergang henen kan komen tot een rust en een vrede die dan tegelijkertijd de eeuwige rust en vrede der gelouterde mensheid zouden zijn (zoals ook de afzonderlijke mens slechts door de dood heen zijn zaligheid vindt).

1. Alleen in Christus. Want dit is het „bestel voor de volheid der tijden: al wat in de hemelen en op de aarde is onder één hoofd, Christus, samen te vatten” ( Eph. 1, 10 ). „Alles is geschapen door Hem en voor Hem. Hij bestaat vóór alle dingen en alle dingen bestaan in Hem” ( Kol. 1, 16. 17 ). Dit is de door God gestelde orde en zó alleen is er orde en rust der orde, dat is vrede, mogelijk. In Christus moeten de volkeren elkaar vinden of zij zullen elkaar nooit vinden. Hij alleen overkoepelt alle tegenstellingen. Hij is het hoofd van het heelal. Dit betekent dat Hij niet alleen de Meester en Heer is van allen die boven allen staat, maar ook dat Hij hun eenheid is en hoogste volheid, hun toppunt en middelpunt, hoofd en centrum van alle geschapen leven, bron van alle heil. Willen wij onze gedachten en idealen, onze liefde en onszelf redden, dan moeten wij ze bij Hem „onderbrengen”. Wat niet bij Hem geborgen kan worden vergaat.

Dit alles komt de machtigen der wereld belachelijk en hersenschimmig voor, idealistisch gepraat dat geen vat heeft op de werkelijkheid. Is aldus het bestel voor deze tijd: alles onder één hoofd, Christus, onder te brengen? En de Kerk, die vage vereniging van mensen zonder militaire macht en zonder grondstoffen en groot-industrie en modern propaganda-apparaat, moet dit plan uitvoeren? — „God kent de gedachten der mensen: dat zij ijdel zijn” ( Ps. 93, 11 ). „Ik zal de wijsheid der wijzen verdelgen en het beleid der verstandigen te niet doen” ( 1 Kor. 1, 19 ).

2. „De Kerk, zijn lichaam, vol van Hem die alles in allen vervult.” De Kerk is zijn volheid. Christus is de volheid Gods, die in Hem, in zijn glorieuze mensheid, als uitgestort en uitgespreid ligt (zoals zonlicht fonkelt in zuiver kristal), ongeschonden en onverlet, stralend in onverduisterde glans. Die volheid bezit Hij voor ons. En de Kerk is Christus' volheid, van zijn nieuw en goddelijk leven vervuld (gelijk een albasten vaas van kostbare balsem vol) om het mee te delen aan allen die zijn in de Kerk en zó in Christus. Want in zijn lichaam, de Kerk, woont zijn volheid, ongeschonden en onverlet. Welk een idee hebben wij van de Kerk? Kunnen buitenstaanders het helpen, dat zij blind blijven voor het mysterie der Kerk, als haar eigen kinderen haar slechts menselijk weten te zien en naar dat inzicht leven? De Kerk is geen politiek instituut, geen „macht” en geen „instituut”. Zij is naar haar innerlijke, God toegewende kant, naar haar waarlijk wezen: „de volheid van Christus” ( Eph. 1, 23 ). Wie in Christus wil bevonden worden, moet in haar zijn. Hij moet minstens naar de geest leven in haar die Christus' Bruid is en de Moeder der levenden.

180. Zaterdag na de Derde Zondag na Pasen

De lof Gods

„Loof, mijn ziel, de Heer! Ik zal de Heer prijzen mijn leven lang, psalmzingen voor mijn God zolang ik leef, alleluja” ( Ps. 145, 2 ; offertorium van de vorige Zondag).

1. De lof Gods mag op aarde nimmer verstommen gelijk hij ook in de hemel zonder einde zal zijn. Degenen die de goddelijke liefde heeft geroepen tot het geloof en nu reeds met de kennis van zijn eeuwige glorie heeft begiftigd zijn des te meer gehouden tot deze plicht der gehele schepping naarmate de goddelijke majesteit grievender wordt miskend en gehoond in deze wereld waar de godloosheid met de dag toeneemt. De verheerlijking van God en de heiliging van zijn naam is het doel waartoe Hij de wereld en de mensen heeft geschapen en waartoe ook de verlossing in Christus strekken zal: in laudem gloriae gratiae suae, tot de glorieuze lofprijzing van zijn genadige liefde ( Eph. 1, 6 ).

De Kerk prijst haar Bruidegom in de eredienst en zonder ophouden weerklinkt haar lied ter ere van de allerheiligste Drieëenheid. Er bestaat niets schoners op aarde dan de door liefde ingegeven belangeloze lof Gods die Hem verheerlijkt propter magnam gloriam tuam: louter en alleen om zijn grote glorie, om de heerlijkheid van zijn oneindig wezen, omdat Hij is die Hij is. Wij kunnen onze allereerste plicht God te prijzen en Hem de eer te geven die Hem toekomt niet beter vervullen dan door ons van harte te verenigen met de eredienst der Kerk: „in de gemeenschap der heiligen weerklinkt zijn lof” ( Ps. 149, 1 ).

2. Maar het kan God niet onverschillig zijn met welk een mond wij Hem prijzen en uit welk hart zijn lof opstijgt. Zuiverheid van mening en geweten en louterheid der liefde wordt gevraagd voor het werk Gods bij uitstek. Het gaat er niet enkel om dat wij God van harte loven (want pure lippendienst is Hem een gruwel), wil onze lof Hem behagen dan moet dit hart zuiver zijn voor zijn ogen. Niets wat onrein is kan bestaan voor zijn aanschijn en één verzuchting dor echte liefde ingegeven behaagt Hem meer dan ellenlange litanieën waaraan de zelfzucht niet vreemd zou zijn. God ziet op het hart en Hij zoekt de onbaatzuchtige liefde.

3. De ziel die zichzelf tracht te vergeten voor Hem brengt Hem de hoogste eer. In het koor van de hymnen der Kerk vindt haar lied rechtstreeks toegang tot het hart van God, ook al zal die zang menigmaal bestaan in een sprakeloze aanbidding. „Voor alles moeten wij bij onze grote God het stilzwijgen opleggen aan de begeerte en aan de tong. De taal die Hij het best verstaat is liefdes zwijgen … Behandel God als Bruidegom, als Vriend. Verwijl onophoudelijke bij Hem. Gij zult niet bezwijken, gij zult weten hoe men bemint en alles wat ge nodig hebt zal u naar wens geschieden. Zonder moeite zullen de volkeren u onderdanig zijn en alle dingen uw slaven, zo gij slechts hen en uzelf vergeet. Geef u over aan die rust, laat uw zorgen varen, bekommer u niet om al wat er gebeurt. Dan zult gij God dienen volgens zijn smaak en Hij zal u smaken.”   1)

Vierde Zondag na Pasen

181. Vierde Zondag na Pasen

Het heengaan van Jesus

„Ik zeg u de waarheid: het is goed voor u, dat Ik heenga. Want als Ik niet wegga, zal de Vertrooster niet tot u komen” ( Joh. 16, 7 ; evangelie).

1. Reeds nu begint de Kerk bij haar kinderen het verlangen naar de Vertrooster op te wekken, het vurige verlangen naar de éne, grote heilsgave, de Heilige Geest, de Geest van Christus, die is: Christus levend in de zijnen. In Gods bestel lag een geheimzinnige noodzakelijkheid besloten, dat Jesus moest sterven en verheerlijkt worden, vóór de Geest zou nederdalen over zijn leerlingen. Jesus zegt het her zelf met duidelijke woorden. De evangelist had dezelfde gedachte reeds eerder uitgedrukt na het wonderbare woord over de dorst naar het levende water. Het levende water, waarvan Jesus de enige en óvervloeiende Bron is, is de Geest. Maar, zegt Sint Jan, de Geest was er toen nog niet, daar Jesus nog niet verheerlijkt was ( 7, 39 ). Doch die noodzakelijke verheerlijking hield voor Jesus de smartelijke kruisdood in: „Moest niet de Christus aldus lijden en ingaan in zijn glorie” ( Lk. 24, 26 )? En voor de leerlingen was het ogenschijnlijk niets dan een pijnlijk verlies, een ontredderd achterblijven, gescheiden van hun Meester. Want Jesus' verheerlijking beduidde een „heengaan”, een heengaan tot zijn Vader, maar een weggaan van deze aarde. De leerlingen konden dit toen, vóór Jesus' sterven, nog niet begrijpen. Daarom wil de Heer hen voorbereiden en troosten: „Het is goed voor u dat Ik heenga; anders zal de Vertrooster niet tot u komen …”

2. Wij mogen deze woorden van Jesus met alle recht toepassen op wat eigenlijk de normale ontwikkeling van het geestelijk leven is, een smartelijke, maar noodzakelijke vooruitgang. Even smartelijk als het voor de apostelen was gescheiden te worden van de lichamelijke tegenwoordigheid van Jesus, even smartelijk is het voor de ziel beroofd te worden van wat men de gevoelige devotie pleegt te noemen  1) en gedompeld te worden in een onbegrijpelijke eenzaamheid, dorheid en kilte, — maar even noodzakelijk. Want ook voor de ziel geldt: als Jesus niet op deze wijze heengaat, zal de Geest nooit komen, althans nooit echt diep in de ziel zijn zuivere en sterke werking doen gevoelen. Zoals de mens van nature is, uit zichzelf, is hij weinig geschikt als kind Gods door de Geest Gods geleid en bewogen te worden ( Rom. 8, 14 ).

Hij moet gezuiverd worden, hij moet nederig, stil, geduldig, „passief” worden. In de gewone gevoelige devotie gaat bijna alles van de mens zelf uit en trillen er te veel snaren mee van erg menselijke aard: hun klank maakt de ziel doof voor de zoveel fijnere en geestelijker lokstem van de „zoete Gast der ziel”. De mens voelt zichzelf meer dan dat hij God ervaart. Wat kan God, als Hij zich aan de ziel op geestelijker wijze wil meedelen, anders doen dan die snaren stilleggen, dat is, de gevoelige devotie doen ophouden (en als Hij het zelf doet en radicaal doet, is dat een grote weldaad )? Anders zal zij zich nooit laten leiden. En natuurlijk is dat smartelijk, en de ziel voelt zich vreemd, uit de koers geslagen, verlaten. Het is „het heengaan van Jesus”. Maar het is geen echte scheiding. Het belooft en betekent reeds een komen van Jesus op veel geestelijker wijze, op veel inniger en dieper wijze door de Heilige Geest, die de Geest van Jesus is. Als die ziel maar wil begrijpen, als zij zich maar láát leiden, als zij maar wil begrijpen lijden en „stil” zijn: „Goed is het in stilte 's Heren heil te verwachten” ( Klaagl. 3, 26 ).

Vierde week na Pasen

182. Maandag na de Vierde Zondag na Pasen

Geboden liefhebben

„God, die uw gelovigen eensgezind en gelijkgestemd maakt, geef uw volk te beminnen wat Gij gebiedt, te verlangen wat Gij belooft, opdat te midden van de wisselvalligheden van deze wereld onze harten dáár gevestigd blijven waar de echte vreugden zijn” (oratie van de Zondag).

1. Er liggen in dit kernachtig gebed, geheel gesteld in de klassieke stijl der Romeinse liturgie, vele gedachten besloten. Een eerste, zó vanzelfsprekend voor de ware christelijke mentaliteit dat ze bijna stilzwijgend wordt verondersteld, is uitgedrukt in het éne woordje „geef”. De Kerk, Moeder van leven- den, zelf levend uit de Geest des Heren, blijft zich immer diep bewust van de waarheid van Jesus' woord: „Zonder Mij kunt gij niets” ( Joh. 15, 5 ). „Als de Heer het huis niet bouwt” ( Ps. 126, 1 ) van geheel ons geestelijk leven, is al ons zwoegen vergeefs.

Wanneer niet uit de ware Wijnstok de levenssappen ons toevloeien, zijn wij dorre ranken, onvruchtbaar, het vuur gewijd. Van Hem alleen komt ons heil, maar van Hem die is leven en verrijzenis, weg en waarheid stroomt dan ook alle heil, volheid van leven, „stromen van levend water”: „Ik ben gekomen opdat zij het leven zouden bezitten, leven in overvloed” ( Joh. 10, 10 ). En daarom bidt de Kerk (en wij vertrouwvol met en in haar) tot de verheerlijkte Christus van het paasmysterie om twee grote genaden: een liefde en een verlangen.

2. „Geef uw volk te beminnen wat Gij gebiedt”: uw geboden te beminnen. Zo sterk moet onze liefde zijn, Heer, dat zij er ons toe brengt geboden lief te hebben. Dit klinkt paradoxaal. Men begint een persoon. Geboden bemint wel nauwelijks iemand: men draagt ze, en rechtvaardigen vervullen en onderhouden de wet, maar wie koestert liefde voor een wet, voor verordeningen? Toch wordt de Kerk door uw Geest geleid, als zij ons bidden laat om liefde voor wat Gij gebiedt, als zij ons bidden laat om liefde voor wat Gij gebiedt. Gij zelf, Heer hebt van de onderhouding uwer geboden de toetssteen gemaakt der liefde: „Wie mijn geboden heeft en ze bewaart, hij is het die Mij bemint” ( Joh. 14, 21 ). Wie U liefheeft, heeft uw wil lief. En uw gebeden zijn ook niet als de geboden der mensen. De geboden der mensen ontspringen zelden aan de liefde en zij worden niet ingegeven door de sterke en zuivere Geest, die de uwe is. De geboden der mensen komen, wanneer zij niet het verlengstuk zijn van uw wil en uw liefde, van buiten af, als een dwang, als een regel, — maar uw gebod, Jesus, wat is het anders dan liefde voor God en liefde voor de naaste om uwentwil: goddelijke liefde ontsproten aan goddelijke Geest? Voor de ware christen is uw gebod geen dwang, geen uitwendige regel, maar een innerlijke wet, een wezensdrang van christelijk zijn en leven. „Als gij U door de Geest laat leiden, staat gij niet onder de Wet” ( Gal. 5, 18 ). Liefde komt van binnen uit, zij kan niet worden „opgelegd”. Maar uw geboden, o Liefde, beantwoorden aan ons diepste christelijk zijn. Uw Geest maakt ons in de volle zin gelijkvormig aan uw wil waarvan uw geboden de volmaakte uitdrukking zijn. En zo bidden wij naar waarheid: „doe ons beminnen wat Gij gebiedt” .

183. Dinsdag na de Vierde Zondag na Pasen

Christelijke hoop

„God, die uw gelovigen eensgezind en gelijkgestemd maakt, geef uw volk te beminnen wat Gij gebiedt, te verlangen wat Gij belooft, opdat te midden van de wisselvalligheden van deze wereld onze harten dáár gevestigd blijven waar de echte vreugden zijn” (oratie van de Zondag).

1. „Te verlangen wat Gij belooft”, dit is de tweede bede: de functie van de deugd van de hoop, de deugd die bij uitstek het christelijke bestaan kenmerkt. „In de hope immers zijt gij verlost” ( Rom. 8, 24 ). De onzichtbare goederen, het volmaakte kindschap en de openbaring van de heerlijkheid der zonen Gods ( Rom. 8, 19 ), het lichaam der verrijzenis gelijkvormig aan Jesus' lichaam ( Phil. 3, 21 ), de manifestatie van ons ware leven dat nu nog met Christus in God verborgen is ( Kol. 3, 3 ), dit is het wat God ons heeft beloofd, waarnaar wij uitzien met onstuimig , reikhalzend verlangen tezamen met de schepping die in barensweeën ligt ( Rom. 8, 22 ), waarop wij hopen met de onwankelbare hoop die niet te schande wordt ( Rom. 5, 5 ). Het is de heerlijkheid die oneindig overtreft al, wat wij vragen of zelfs maar denken kunnen ( Eph. 3, 20 ). Want „geen oog heeft het gezien en geen oor gehoord en in geen mensenhart is het opgekomen wat God bereid heeft voor die Hem beminnen” ( 1 Kor. 2, 9 ).

2. Wat zou ons leven zijn zonder deze hoop? Ons bestaan zou gelijk zijn aan dat der heidenen, wier tragisch en in diepste wezen wanhopig lot door Paulus beschreven wordt als „een leven zonder God en zonder hoop in deze wereld” ( Eph. 2, 12 ), — in deze wereld vol leed en ongerechtigheid en zonder zin, zo er geen barmhartige God bestaat (want het lijden en de zonde eisen een barmhartige, niet enkel een rechtvaardige God). Neen, ons lot zou erger zijn dan dat der heidenen die van dit leven teugelloos genieten en het beheersen kunnen, terwijl wij zouden lijden en strijden voor een hersenschim. De apostel met al zijn grootmoedigheid aarzelde niet te schrijven: „Zo wij voor dit alleen onze hoop stellen op Christus, dan zijn we de beklagenswaardigste van alle mensen” . Doch „Christus is van de doden verrezen als eersteling onder hen die ontslapen zijn” ( 1 Kor. 15, 19. 20 ), als de aanvoerder ten leven die ons voorging. Door zijn dood brak Hij de betovering der zinnen en door zijn opstanding de biologische cirkel van geboorte en dood waarin de heidense mens gevangen ligt. Mogen de wereld en onze eigen onachtzame sleur dit brandend vuur der christelijke hoop in ons hart niet met as bedekken. Dat dit diepst verlangen van onze ziel onstuimig leve, gewekt door de Geest en de Bruid, die zeggen: „Amen, komt Heer Jesus!” ( Openb. 22, 20 ).

3. Wanneer de liefde voor Jesus' gebod en het verlangen „ontbonden te worden en met Christus te zijn” ( Phil. 1, 23 ) in ons leven, dan „zullen te midden van de wisselvalligheden van deze wereld onze harten dáár gevestigd blijven, waar de echte vreugden zijn” . Maar ook alleen dán. Anders maken wij ons maar wijs dat wij naar de hemel verlangen. De halfslachtige christen voelt zich op aarde best thuis of, als hij zich onbevredigd gevoelt, dan is het, omdat hem de „vergankelijke goederen der wereld” ontbreken, niet omdat hem Christus ontbreekt en Christus alleen. Slechts hij die met het dagelijkse kruis-opnemen en het prijsgeven van alle zelfzucht ernst maakt, zal iets van die „echte vreugden” beginnen te begrijpen en vastheid krijgen voor zijn hart.

184. Woensdag na de Vierde Zondag na Pasen

Ruilen met God

„O God die ons aan de éne, hoogste godheid hebt deelachtig gemaakt dor de eerbiedwaardige ruilhandel van dit offer, geef ons, bidden wij U, dat wij de waarheid die wij kennen, door een waardige levenswandel mogen bereiken” ( secreta van de Zondag).

1. Het offergebed der mis bevat een gedachte die de liturgie meermalen formuleert en die hier tot uiting komt in het éne woordje commercia wat vertaald werd met „ruilhandel”. Dit klinkt misschien wat cru (al is het ook zeker de oorspronkelijke zin), maar de bedoeling is deze: de mens geeft God wat het zijne is (maar wat nooit werkelijk van hem is zolang hij het God niet terugschenkt) en ontvangt daarvoor in ruil het goddelijke want eeuwige leven, het kindschap Gods, de vereniging met God. Waarlijk „een wondere ruil: de Schepper van het menselijk geslacht verwaardigde zich (van ons) een levend lichaam aan te nemen en uit de Maagd geboren te worden, en mens geworden uit de Maagd, heeft Hij ons zijn godheid geschonken” (antifoon onder het octaaf van Kerstmis). Deze eerste ruil ligt aan de gehele verlossing ten grondslag: de mensheid schonk door de allerzuiverste Maagd het Woord Gods een lichaam waardoor Hij werd vlees van ons vlees, bloed van ons bloed, één van ons, waarlijk mens. En Hij, God en mens, Christus, de enige Zoon, gaf ons „de mogelijkheid kinderen Gods te worden” ( Joh. 1, 12 ), evenals Hij kinderen in plaats van alleen maar schepselen en dienaren Gods. Dat vlees van ons vlees, dat levende lichaam, dat lijden kon en sidderend gevoelig was als alle vlees, werd gekruisigd, — en toen brak open de bron der genade, de stroom van het eeuwige leven vloeide als het water en bloed uit zijn zijde. Deze ruil gaat immer door; want de mis is het kruisoffer onder ons tegenwoordig. In de mis brengt de mens brood en wijn naar het altaar, de voortbrengselen van zijn arbeid, die zijn leven onderhouden, die zijn leven en zo hemzelf verzinnebeelden, — en hij ontvangt deze gaven terug als het lichaam en het bloed des Heren waardoor hij leeft dat andere leven, het leven van de Zoon Gods. Wonderbare ruil …

2. Want het is waar: wat wij van God terug ontvangen, is zodanig dat wij het ons niet eens waarlijk denken kunnen. Deelgenootschap aan de ene hoogste godheid (liturgie), eeuwig leven ( Sint Jan), deelgenootschap aan de goddelijke natuur ( 2 Petr. 1, 4 ): hoe wij het noemen mogen, we kunnen het niet in begrippen vatten, maar we mogen het léven, het bezitten: Christus' leven in ons. Wij bezitten het in beginsel. Als wij ons niet verzetten, groeit het in ons en wordt het sterker, zodat het gaat overheersen en bezit nemen van ons, van binnen uit. Wanneer wij willen wat God wil, zal ons leven gaan in de richting van wat Paulus noemde: „Niet ik leef, maar Christus leeft in mij” . Wachten wij ons toch voor de grote fout, te denken dat dit leven niet of minder reëel zou zijn, omdat ik het niet zuiver denken kan en omdat het zo „verheven” is. Het is reëler dan dit papier dat mijn ogen zien de deze geluiden die mijn oor treffen.

3. Hoe reëel het is, dat ervaren wij pas, als wij ons deel van de ruilhandel ernstig nemen en fair uitvoeren. Dat doen er slechts weinigen. Het is waar: wat wij God bieden lijkt weinig en wat Hij geeft is ondenkbaar veel. Maar vergeet het niet: ook God vraagt van mij alles. Hij vraagt niet dit beetje tijd, geld, moeite (dat is: geboden en oude Wet), Hij vraagt mijzelf en daarmee alles: „Als iemand mijn volgeling wil zijn, moet hij zichzelf verloochenen … Wie zijn leven verliest om Mij, zal het redden” (en dit is de wet der liefde). — Pas als ik mezelf opgeef (radicaal: vanaf de wortel en daarom altijd opnieuw en altijd helemaal), gaat Christus in mij leven, — en naar de mate waarin ik mezelf vergeet voor mijn evenmens, want dat is hetzelfde. Ik zelf ga onder, mijn oude zelf verdwijnt (en in Christus, die het hoofd is van alles, vind of hervind ik mijn ware zelf; maar daarom hoef ik mij niet te bekommeren).

Zoete Moeder, die aan de mensheid Jesus hebt ge- schonken, geef ons aan Hem, opdat wij ons leven in Hem verliezend het eeuwige leven in Hem mogen vinden.

185. Donderdag na de Vierde Zondag na Pasen

Levend voor God

„Zo ook moet gij u beschouwen als dood voor de zonde, maar als levend voor God in Christus Jesus.” Dit is de conclusie van Paulus' doopleer in de brief aan de Romeinen ( 6, 11 ). Door het doopsel treedt de christen in de gemeenschap met Christus. Christus is de verheerlijkte Verlosser, die gestorven is en verrezen. Door het doopsel sterft dus de christen en herleeft hij (en de oude ritus door onderdompeling verzinnebeelde dat ook duidelijker: ontkleed stapte de „oude mens” in het watergraf om er de zonden te bedelven, en in Christus herboren rees hij daaruit op), — maar het is niet de lichamelijke dood die hij ondergaat noch het psychische of natuurlijke leven dat hij ontvangt, doch Christus' dood en Christus' leven, en diens „sterven was een sterven aan de zonde ééns en voor al, maar zijn leven is een leven voor God” ( Rom. 6, 10 ). — Deze woorden passen ook bijzonder goed in de paastijd, daar ze als geen andere het bestaan van de christen in zijn geheel en gezien als een deelname aan het paasmysterie, samenvatten.

1. Hoe kan Sint Paulus zeggen: zijn sterven was een sterven aan de zonde, ééns en voor al? Christus is gestorven voor de zonde, om ze uit te boeten; maar wat betekent: gestorven aan de zonde? De apostel bedoelt natuurlijk niet dat Jesus persoonlijke zonden zou hebben bedreven, — maar: zolang Jesus het gewone, sterfelijke leven (òns leven) bezat, van de kribbe tot het kruis dus, stond Hij tot de zonde in relatie. Deze betrekking was in feite zó nauw, dat Paulus elders durft schrijven: „Hem die geen zonde heeft gekend, heeft God voor ons tot zonde gemaakt” ( 2 Kor. 5, 21 ). Hij was beladen met de zonde der mensheid: Hij was in Gods oog daarmede al vereenzelvigd. Hij stierf, omdat de vloek der Wet op hem rustte. Maar zijn kruisdood vernietigde meteen de Wet. En dit sterfelijke, door de zonde beklemde leven is niet teruggekeerd op paasmorgen, maar verrezen is Hij tot het nieuwe, verheerlijkte, pneumatische leven waaraan zonde noch dood part of deel hebben. Zo was zijn kruisdood óók een sterven aan de zonde. En daarom moet de dopeling, die op mystieke, maar reële wijze deel heeft aan Jesus' sterven (aan dit sterven), zich beschouwen als dood voor de zonde. Elke betrekking daarmee moet zijn afgebroken. Zoals voor een dode het aardse leven niet meer bestaat en hij niet meer voor de levenden. Elke zonde en alle gehechtheid daaraan, alle bewuste egoïsme (afkeer, hoogmoed, ijdelheid, hebzucht, genotzucht …) moet de gedoopte genadeloos bestrijden, wil hij trouw blijven aan zijn christelijk wezen, waarvan de ene zijde is: dood voor de zonde.

2. En de andere: leven voor God. Heeft Christus niet altijd voor God geleefd? Wat was zijn sterfelijk leven dan één dienen van de Vader en zijn belangen, één verkondiging van het rijk, één volvoeren van de goddelijke wil? Maar het is alsof eerst door de verrijzenis Jesus' mensheid geheel onbelemmerd opengaat voor de volle heerlijkheid van het goddelijke leven. Lijden en sterfelijkheid, zonde en dood, vrijwillig gedragen, hadden dit leven, dat altijd in zijn essentiële volheid in Jesus' ziel aanwezig was, als het ware belet geheel uit te stromen, tenzij voor een enkel ogenblik, zoals bij de Gedaanteverandering. — Ook hierin deelt de christen door het doopsel. Al is zijn nieuwe leven nog maar een zwakke copie van Jesus' glorie, de kern van die heerlijkheid, „het leven voor God”, ligt door de genade binnen zijn bereik, dat is binnen het bereik van zijn ernstige en standvastige wil. Leven voor God, dat is inderdaad allereerst Gods wil integraal volvoeren en aanvaarden, dat is: Gods belangen dienen waar men maar kan (praktisch en concreet): bij zichzelf, in het werk, in de eigen omgeving), — dat is ook: openstaan naar de kant van God en de vensters van de geest gaarne sluiten voor al wat niet God is. Het is „ in Christus Jesus ” God zoeken en vinden en dáár, in dit paradijs der verheerlijkte mensheid, zichzelf insluiten en allen die men liefheeft. En hoe kunnen wij daar een blijvende en zalige woon vinden tenzij door beschouwing en zuiver gebed?

186. Vrijdag na de Vierde Zondag na Pasen

Christelijk volmaaktheidsstreven

„Het is noodzakelijk om altijd te bidden en nooit de moed te verliezen” ( Lk. 18, 1 ). Het voortdurende gebed is het grote middel om tot de volmaaktheid te geraken. Het streven naar de volmaaktheid is om zo te zeggen de professionele taak van priesters en kloosterlingen, maar, wat veel gewichtiger is, het is de plicht van elke christen. Niemand heeft ooit de mensen een zo verheven ideaal voorgehouden als Jesus in de Bergrede zijn volgelingen: „Weest volmaakt gelijk uw hemelse Vader volmaakt is” .

1. De volmaaktheid bestaat in de volmaaktheid der liefde. „Gij zult de Heer uw God beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel en heel uw verstand. Dit is het grootste en eerste gebod. En het tweede daaraan gelijk: Gij zult uw naaste beminnen als uzelf” ( Mt. 22, 37-39 ). Deze twee geboden horen tezamen; volgens de christelijke leer is er geen ware liefde tot God mogelijk zonder naastenliefde. Maar reeds hier dreigt misverstand. Dat ligt aan het woordje „liefde”. Velen denken dat liefde zonder gevoel geen liefde is. Dit is tot zekere hoogte waar en het zou geheel waar zijn in de paradijselijke staat. Maar in onze tegenwoordige toestand bestaat er tussen wil en gevoel geen volkomen harmonie. Men kan daarom iemand werkelijk met bovennatuurlijke liefde beminnen, ook als men niets voor hem voelt. Want naar haar wezen bestaat de liefde hierin, dat wij onze naasten het werkelijk goede toewensen en dat naar best vermogen bevorderen. Maar wil deze bovennatuurlijke liefde geen paskwil worden en geen dekmantel voor hardheid en huichelarij, dan dienen wij te bedenken, dat ook zij, in haar volmaaktheid, de gehele persoon, geest en lichaam, wil en gevoel, aangrijpt, dat zij derhalve, volgens haar aard, tendeert óók naar de hartelijke en gevoelige genegenheid.

Evenmin vraagt de godsliefde dat wij altijd voor God voelen wat wij voor een geliefd mens kunnen voelen; zij eist, dat wij zijn wil doen en aanvaarden, om Hem. Maar ook zij legt, zoals wij het bij de heiligen kunnen vaststellen, in haar volkomenheid beslag op de gehele mens, met al zijn vermogens en gevoelens.

2. De vraag is dus: hoe kom ik tot de volmaaktheid van die bovennatuurlijke liefde? Hoe geraak ik daartoe? Want wij kunnen daarmee niet beginnen. Wel kunnen wij elk ogenblik beginnen met God lief te hebben zo goed als wij het op dat ogenblik, naar de maat van onze krachten, vermogen. Maar wij kunnen niet beginnen met volmaakt te zijn. De volmaaktheid is het eindresultaat van een langdurig groeiproces, evenals de volwassenheid in het lichamelijke en natuurlijke en de volle „mannenmaat van de volmaakte Christus” bereiken wij op aarde nooit. De vraag luidt daarom eigenlijk: hoe geraak ik in een staat van standvastig streven naar de volmaakte liefde? Twee woorden des Heren geven het antwoord. „Als iemand mijn volgeling wil zijn, moet hij dagelijks zijn kruis opnemen en Mij volgen” en: „Men moet altijd bidden en nooit de moed verliezen” . Kruis en gebed zijn de twee grote, onontbeerlijke middelen die alle heiligen heilig hebben gemaakt.

3. Het gebed dat ons tot de volmaaktheid leidt, is de geest van gebed méér dan mondgebed. Het mondgebed is goed en onmisbaar. De Kerk zelf gaat ons hierin voor. Er hoeft daaraan geen woord verspild. Maar het mondgebed kan iets mechanisch worden en voor mechanismen is in het christelijk leven geen plaats. Jesus zelf zeide: „Als gij bidt, gebruik dan geen stortvloed van woorden, zoals de heidenen dit doen; want zij menen dat ze om hun vele woorden worden verhoord” ( Mt. 6, 7 ). Zijn er ook geen welmenende christenen die handelen alsof zij dit denken? De geest is het die levend maakt. Houd er van rustig en zonder geforceerde gevoelig- heid in Gods tegenwoordigheid te verblijven, aan Hem te denken die zonder ophouden denkt aan ons en ons liefheeft. Dit inwendige gebed, zo eenvoudig en innerlijk mogelijk, en door de dag hernieuwd, zal geleidelijk aan onze geest vestigen in God en ons moed geven om te lijden en te beminnen in geest en waarheid.

187. Zaterdag na de Vierde Zondag na Pasen

De zonden van de tong

„Een ieder zij vlug in het horen maar traag in het spreken en traag in de toorn” ( Jak. 1, 19 ; epistel van de Zondag). Ook op een andere plaats van zijn aan christelijke levenswijsheid rijke brief spreekt de apostel Jakobus over de gevaren van ons ondoordacht spreken. „Als iemand in het spreken niet struikelt is hij een volmaakt man. Want dan kan hij ook heel het lichaam beteugelen. Wanneer wij de paarden het gebit in de bek steken om ze ons te doen gehoorzamen, dan mennen wij ook heel hun lijf. Ziet ook eens naar de schepen: hoe groot ze ook zijn en door welke onstuimige winden ze worden gedreven, door een heel klein roer worden zij gewend waarheen de stuurman het wil. Zo is de tong slechts een klein lid, maar ze bezit grote invloed. Ziet, hoe een klein vuurtje een heel bos in brand steekt. Ook de tong is een vuur, een wereld van ongerechtigheid. Onder onze leden is het de tong die heel het lichaam bezoedelt en ons levensrad in brand steekt, zelf in vlam gezet door de hel. Inderdaad, alle soorten van beesten en vogels, kruipende dieren en beesten der zee, worden getemd door het menselijk geslacht; maar de tong: geen mens kan haar temmen, rusteloos kwaad, vol dodelijk venijn. Met haar zegenen wij God onze Vader, met haar ook vervloeken wij de mensen die naar Gods beeld zijn geschapen; uit dezelfde mond komt zegen en vloek. Neen, mijn broeders, dit moet niet zo zijn” ( Jak. 3, 2-10 ).

„Het is meer waard de tong te beheersen dan te vasten op water en brood Wie klaagt of moppert is niet volmaakt, hij is niet eens een goed christen” ( Johannes van het Kruis).

2. Wanneer wij een eerlijke en ernstige zelfcritiek uitoefenden, zouden wij zien hoe onophoudelijk en op hoevele wijzen wij zondigen door ons spreken, en zelfs zeer dikwijls door woorden die op zichzelf beschouwd goed zijn. Het loont overvloedig de moeite na te gaan door welke motieven onze woorden zijn ingegeven. Maar wij leven gewoonlijk te oppervlakkig, te intens en te gespannen ingesteld op de uiterlijke dingen om ons hiervan voldoende bewust te worden. Indien wij onszelf onderzoeken en God ons de genade der verlichting schenkt, zullen wij met ontzetting ontdekken hoeveel van ons spreken liefdeloosheid is, kwaadsprekerij, laster, ijdelheid, hoogmoed, afgunst, bitterheid, leugen, onoprechtheid (zelfs menigmaal als wij objectief de waarheid zeggen), ondermijning van het gezag, opstand tegen Gods wil, lichtzinnigheid, toorn, ergernis. Waarlijk, „als iemand in het spreken niet struikelt, is hij volmaakt” .

3. Voor hem die inwendig wil leven en de geest van gebed wil bewaren, is het dubbel noodzakelijk zijn tong te beheersen. Hij moet in dit punt niet alleen de zonde vermijden maar ook het eindeloze kabbelen van het nutteloze spreken. „Ik zeg u: Van ieder slecht woord dat de mensen hebben gesproken zullen zij rekenschap geven op de oordeelsdag. Op grond van uw woorden zult gij gerechtvaardigd worden en op grond van uw woorden worden veroordeeld” ( Mt. 12, 36. 37 ). Het vermijden van nutteloze gesprekken is een onmisbaar onderdeel van de grote geestelijke stilte die wij in onze ziel moeten scheppen, willen wij de stem van de Bruidegom kunnen verstaan en van zijn Geest worden vervuld. Door het vele en overbodige praten vloeit onze ziel weg als water en verliest zij haar innerlijke eenheid en geslotenheid. Veel van wat wij zeggen en horen zeggen brengt onrust en verstoort de vaste gerichtheid op het enige doel. Is het niet zo dat wanneer wij ons weer zetten tot het gebed, wij een groot deel van onze tijd moeten besteden aan het heroveren van de rust en de stilte die van het ware bidden slechts het beginpunt zijn? Tot zekere hoogte zijn deze onvolmaaktheden onvermijdelijk — en wanneer het de plicht of de naastenliefde is die ons in contact brengt met de mensen, zij wij er zeker van de Heer te behagen — maar de heiligen hebben ons getoond dat het met Gods genade mogelijk is deze onvermijdelijkheid binnen zekere grenzen terug te drijven.

Vijfde Zondag na Pasen

188. Vijfde Zondag na Pasen

Bid en werk

In het epistel vermaant ons wederom de apostel Jakobus op zijn praktische wijze: „Weest werkers van het woord en niet hoorders alleen; anders bedriegt ge uzelf. Immers, wanneer iemand het woord aanhoort, maar er zich niet naar gedraagt, gelijkt hij op een mens die zijn gelaat, door de natuur hem geschonken, in een spiegel beziet. Want als hij gekeken heeft en is heengegaan, is hij aanstonds vergeten hoe hij er uitzag. Maar hij die met volle aandacht de volmaakte wet der vrijheid (het evangelie) beschouwt en er zich ook naar gedraagt — geen vergeetachtig hoorder, maar een man van de daad — hij zal zalig worden door zijn werken” ( Jak. 1, 22-25 ). Wellicht verrast ons deze vermaning tot werkelijkheid te midden der vreugde van de paasjubel waarvan heden wederom de mis is vervuld. Ook op deze vijfde Zondag na Pasen immers juicht de Kerk om de verlossing die ons in Christus is geschonken. „Zingt voor de Heer, alleluja, zingt de Heer toe en zegent zijn naam. Verkondigt blijde zijn heil van dag tot dag, alleluja, alleluja” ( Ps. 95, 2 ; communio). Eenzelfde geluid doen alle gezangen der mis vernemen. En over enkele dagen zal de liturgie de voltooiing vieren van Jesus' verheerlijking op het feest van 's Heren Hemelvaart. Maar nooit vergeet de Kerk haar status viae, de bedreigde en wankele staat van haar kinderen. Immer blijft zij haar wezen trouw; verlost door Jesus' bloed zijn wij nog niet verheerlijkt en de gave van de Geest bezitten wij te midden van vele angsten en gevaren. Indien wij in onze zwakheid de moed dreigen te verliezen, wijst zij ons op de overvloedige genade van God en de verlossing die reeds in beginsel ons deel werd. Zouden wij overmoedig van ons heil verzekerd willen zijn, zij spoort ons onophoudelijk aan: „Weest werkers van het woord …”

2. „Weest werkers van het woord en niet hoorders alleen.” Er is iets verschrikkelijks in het ongelooflijke gemak waarmede velen vrome formules en christelijke beginselen in de mond voeren zonder nochtans hun leven daarnaar in te richten. Zij die Gods wet niet volbrengen ofschoon zij haar kennen, hun lot is erger dan dat der ongelovigen. „Wie deze woorden van Mij hoort doch ze niet in beoefening brengt, zal gelijk zijn aan een dwaas die zijn huis bouwde op het zand. En de regen viel neer en de waterstromen kwamen af en de winden gierden en stortten zich op dat huis: het zakte in en zijn val was geweldig” ( Mt. 7, 26. 27 ). Zij die Gods woord dagelijks overwegen, zij die de dringende vermaningen van Christus en zijn apostelen zo dikwijls hebben gehoord dat zij ze van buiten kennen, zij die de Kerk onophoudelijk aanspoort met de lessen van haar liturgie en de voorbeelden van haar heiligen, wat zullen zij op de oordeelsdag tot hun verontschuldiging kunnen aanvoeren? En bedenk welk een ergernis (in de diepe, theologische zin van het woord) de naamchristenen en de laffe christenen den de lauwe priesters en kloosterlingen geven aan de ongelovigen. Ons leven mag zelfs geen schijn van rechtvaardiging bieden aan het ongeloof.

3. „Weest niet hoorders alleen, anders bedriegt gij uzelf.” Dit geldt allermeest van hen die zich op het inwendige leven toeleggen. Er bestaat een nauw en noodzakelijk verband tussen gebed en dadenleven. „Niet iedereen die tot Mij zegt: „Heer, Heer!” zal ingaan in het rijk der hemelen, maar alleen hij die de wil volbrengt van mijn Vader die in de hemel is” ( Mt. 7, 21 ). Wie meent te kunnen bidden zonder althans de ernstige wil zijn leven te hervormen, is het slachtoffer van de grote illusie. Het zijn ten slotte alleen daden van deugd en zelfverloochening, die de echtheid van ons gebed bewijzen. Het is natuurlijk niet zo dat slechts de volmaakte oprecht zou kunnen bidden; het gebed is ook het grote middel om tot levenshervorming te geraken. Maar als het echt is, zal het toch zonder twijfel moeten voeren tot heiligheid van daad en leven. En omgekeerd: welk een diepe klankbodem wordt ons gebed verschaft door een heilig leven! Met welk een zuiver hart, met welk een blijde vrijheid treedt hij voor God die de wil des Heren met offervaardigheid volbracht!

Vijfde week na Pasen

189. Maandag na de Vijfde Zondag na Pasen

Het gebed om de goede Geest

In deze dagen worden de grote bidprocessies gehouden, waarmee wij God smeken om zijn zegen over de vruchten van het veld, om de zegen van Jakob: „Zie, de geur van mijn zoon is als de geur van een akker door Jahweh gezegend. God schenke u de dauw van de hemel en het vette der aarde, met overvloed van koren en most” ( Gen. 27, 27. 28 ). Hier wordt aan de inwendig levende mens een wijze les voorgehouden, die hem behoeden moest voor elk vals spiritualisme. De dingen van de aarde en van de natuur zijn de dingen van God. „Aan de Heer behoort de aarde en al wat zij bevat” ( Ps. 23, 1 ). Jesus, die de kinderen Gods alle bezorgdheid aangaande het tijdelijke verbood, leerde hun bidden om het voedsel van elke dag. De mens die eenvoudig gelooft weet de hemelse Vader aan het werk in de gang der seizoenen, in de groei en bloei van plant en gewas, in de vruchtbaarheid van dieren en veld. „Gij behoudt de mens en het dier, o Heer. Hoe kostelijk is uw genade” ( Ps. 35, 7. 8 ). God is het die de mussen beschermt en de leliën des velds bekleedt. Wij vinden God gemakkelijker naarmate wij de bronnen van het leven naderen. In de onveranderlijke, elementaire krachten van de natuur openbaart zich zijn majesteit en de zorg van zijn voorzienigheid. Het brood en de wijn en de vruchten van de akker zijn zuivere gaven van God die in de orde der verlossing zijn opgenomen en geheiligd en die de christenen als zodanig moet waarderen. De geestelijk gelouterde mens vindt, als Sint Franciscus van Assisië, in de natuur een zuivere spiegel der godheid.

2. De mis van de Kruisdagen staat vol met prachtige teksten over het smeekgebed. „Ik zeg u: Vraagt en men zal u geven; zoekt en gij zult vinden; klopt en men zal u opendoen. Want wie vraagt, ontvangt; wie zoekt, vindt; wie klopt, hem doet men open. Welke vader is er onder u die aan zijn zoon een steen zal geven, als hij om brood vraagt; of als hij om vis vraagt een slang; of een schorpioen als hij om een ei vraagt? Als gij dus uw kinderen goede gaven weet te schenken, hoewel gij boos zijt, hoeveel te meer dan zal de hemelse Vader de goede Geest geven aan wie tot Hem bidden” ( Lk. 11, 9-13 ; evangelie). En wij denken aan het evangelie van de Zondag: „Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Wat gij de Vader moogt vragen, Hij zal het u geven in mijn naam. Tot nu toe hebt gij niets in mijn naam gevraagd. Vraagt en gij zult verkrijgen, en uw vreugde zal volkomen zijn” ( Joh. 16, 23. 24 ).

3. Wij moeten met onwankelbaar geloof deze woorden des Heren aanhoren. Wij mogen niet moede worden ze te overwegen. Jesus leert ons vertrouwvol te bidden om het noodzakelijke levensonderhoud dat een menswaardig bestaan mogelijk maakt. Hij leert ons bovenal smeken om de dingen van het rijk Gods. Aan het gebed „in Christus' naam” „om de heilige Geest”, de gave des Vaders bij uitstek, is de onvoorwaardelijke verhoring verbonden. Dit is een natuurwet in de bovennatuurlijke orde. Zoals het ondenkbaar is dat een vader die die naam verdient zijn kind zou laten verhongeren, zo is het uitgesloten dat God zijn genade onthouden zou aan ons gebed. „Hoeveel te meer,” zegt Jesus, „zal God zijn gave schenken aan u.” Hoeveel te meer …, oneindig meer. Zo wij streven naar heiligheid, zo ons hart smacht naar de vereniging met God, zo onze ziel dorst naar de gave van de Geest, wij weten de weg: het vertrouwvolle, volhardende, nimmer moede smeekgebed in Jesus' naam is het onfeilbare middel om die overvloed van genaden te verkrijgen die ook over de taaiste obstakels van onze natuur zal zegevieren, die ook onze rebelse wil zal dwingen tot de zoete gevangenschap van Jesus' liefde. Nostras etiam ad Te rebelles compelle voluntates.

190. Dinsdag na de Vijfde Zondag na Pasen

Het priesterschap

In het hogepriesterlijk gebed, aan de vooravond van zijn sterven, bad de Heer voor zijn apostelen (en voor allen die, als de priesters, enigermate delen in hun uitverkiezing): „Heilig hen in de waarheid; uw woord is waarheid. Zoals Gij Mij in de wereld hebt gezonden, zo heb Ik ook hen in de wereld gezonden. En Ik heilig Mijzelf voor hen opdat ook zij in waarheid geheiligd mogen zijn” ( Joh. 17, 17-19 ).

1. Jesus vraagt voor zijn apostelen en priesters op de eerste plaats, dat de goddelijke openbaring hun innerlijke heiligheid moge verlenen. „Heilig hen in de waarheid; uw woord is waarheid” , dat is, heilig hen door de goddelijke waarheid, in uw woord vervat. Het diepe geloof in Gods woord moet hen louteren en omvormen. „Reeds zijt gij rein door het woord dat Ik tot u gesproken heb” ( Joh. 15, 3 ). Het woord Gods is de openbaring die Jesus heeft gebracht, het is de volle en bovennatuurlijke „waarheid”. En deze waarheid is geen andere dan de openbaring omtrent Christus zelf, dat Hij is „weg, waarheid en leven”, dat Hij is de enige Zoon en God onze Vader door Hem. De priesters die in de wereld en tot de wereld worden gezonden, moeten diep doordrongen zijn van het geloof in Gods vaderschap en in Christus als enige Verlosser. Zij moeten zelf leven van deze waarheid. De voortdurende beschouwing van het innerlijk leven Gods en de verlossing in Christus moet hen heilig maken, dat is onttrekken aan het profane en aardse, God toegewend en delend in zijn oneindige heiligheid.

2. Dan eerst, gesterkt door diep geloof en geheiligd door de beschouwing der goddelijke waarheid, kunnen zij hun zending vervullen in een onheilige wereld, die de duisternis liefheeft méér dan het Licht. „Zoals Gij Mij in de wereld hebt gezonden, zo heb Ik ook hen in de wereld gezonden.” De wereld ligt in boosheid verstrikt en Christus' gezalfden zijn niet van deze wereld, doch zij worden tot haar gezonden met Christus' zending. „God heeft zijn Zoon in de wereld gezonden niet om haar te oordelen, maar opdat zij door Hem zou worden gered” ( Joh. 3, 17 ). De mensen moeten in de priester Christus kunnen herkennen. De priester moet bezield zijn met Jesus' Geest en gedreven door zijn liefde … Hoe is dit mogelijk? Hoe kan een zondig mens een „andere Christus” zijn?

Jesus' laatste woorden geven het antwoord op deze vraag:

3. „En Ik heilig Mijzelf voor hen, opdat ook zij in waarheid geheiligd mogen zijn.” Ofschoon Jesus de heiligheid zelf is, zegt Hij toch: „Ik ga Mijzelf heiligen” . Hij spreekt deze woorden enkele uren voor zijn dood. Hij gaat zich weldra als slachtoffer God toewijden. Het kruisoffer zal Hem als het ware een nieuwe heiligheid toevoegen, die van godgewijd slachtoffer. En dit geschiedt „voor hen”, op de eerste plaats voor zijn apostelen en priesters, opdat zij, als Hij is heengegaan, in zijn plaats kunnen treden, opdat ook zij op hun beurt, door de vrucht van zijn kruisdood, priester en slachtoffer kunnen zijn, „geheiligd in werkelijkheid”. Hoe verheven is de roeping der priesters en hoezeer behoeven zij ons gebed! Geheiligden moeten zij zijn door de goddelijke waarheid, als Christus gezonden in de wereld, evenals Hij en naar zijn beeld priester en slachtoffer. Sacerdotium crux et martyrium . In de mis, in het kruisoffer onder ons tegenwoordig, ligt de bron van hun heiligheid. Leer het priesterschap bezien met zuivere ogen des geloofs en ondersteun het werk der priesters met gebed en daad.

Vigilie van Hemelvaart

191. Vigilie van Onzes Heren Hemelvaart

Volmaakte eenheid in God

Het evangelie van heden bevat het eerste gedeelte van het hogepriesterlijk gebed: In die tijd hief Jesus zijn ogen ten hemel en zeide: „Vader, het uur is gekomen. Verheerlijk uw Zoon, opdat uw Zoon U verheerlijke, gelijk Gij Hem macht hebt gegeven over alle vlees, om aan al wat Gij Hem gegeven hebt, eeuwig leven te schenken” … ( Joh. 17 ). „In die tijd”, dat is eigenlijk aan de vooravond van Jesus' sterven, want toen heeft Hij dit onvergelijkelijk schoon en diepzinnig gebed gesproken. Toch plaatst de Kerk deze tekst heden, op de vooravond van Hemelvaartsdag, in het misformulier, — en zo volkomen terecht. Want dit gebed, waarin de Heer zijn diepste wezen onthult (voorzover het mogelijk is deze werkelijkheid in menselijke woorden te vatten), is gedacht en gezegd vanuit de tijdeloze, eeuwige verhouding, die er bestaat tussen Hem en de Vader, tussen Hem en de mensen. Christus verschijnt hier als de Zoon en de Verlosser, „Dezelfde gisteren en heden en tot in eeuwigheid” ( Hebr. 13, 8 ). Als hier van een standpunt in de tijd sprake kan zijn, dan is het het ogenblik van de terugkeer tot de Vader, Die Hij nooit verlaten had: „Ik ben niet meer in de wereld, maar zij zijn in de wereld en Ik kom tot U” ( 17, 11 ).

1. „Vader, het uur is gekomen. Verheerlijk uw Zoon, opdat uw Zoon U verheerlijke.” Het uur is het uur van de harde dood en de verheerlijking waarom Jesus bidt is de schande van het kruis. Want door zijn dood verlost Hij de wereld en door de dood gaat Hij zijn heerlijkheid binnen. Hoe onaantastbaar hoog staat Hij boven de aanslagen der mensen! In het ongenaakbare heiligdom der verhouding tot de Vader heeft de vorst dezer wereld geen toegang. In dit de Vader toegewend zijn ligt heel het wezen van de Zoon. De Zoon is „tot de Vader” en anders niets. (Het is daarom dat alleen in woorden van uiterste eenvoud over dit mysterie gesproken wordt; de simpelheid van uitdrukking, die de stijl van de Beminde Leerling altijd kenmerkt, bereikt in dit gebed een toppunt.) Het onuitsprekelijk geheim van Jesus' ziel: zijn mensheid is opgenomen in de innerlijke glorie der godheid, in de volkomen wederkerigheid der betrekking tussen de Vader en de Zoon: „Al het mijne is het uwe en het uwe is het mijne” ( 17, 10 ); „verheerlijk uw Zoon opdat uw Zoon U verheerlijke” ( 17,1 ).

2. En juist in dit inwendige leven der godheid, waar de boze en de wereld en de „zoon des verderfs” zijn buitengeworpen, doet Jesus de zijnen delen. Dit is het „eeuwige leven”, dat Hij schenkt aan die Hem „gegeven zijn”, aan die Hem waarachtig toebehoren. „ Ik en hen en Gij in Mij, opdat zij tot volmaakte eenheid geraken” ( 17, 23 ). De Heer neemt de zijnen op in de kring der godheid. Wij zijn in Hem en Hij is in ons (door de genade en liefde en beschouwing). Hij en wij zijn niet meer als partijen die tegenover elkaar staan, zelfs niet meer als vrienden die naast elkaar leven, maar als geliefden die vereend zijn en wier levens zijn samengesmolten. In Hem vinden wij God. Zo ontstaat de volmaakte eenheid, de volkomen gemeenschap der heiligen. In God vinden wij ons ware zelf (en buiten Hem nooit), — en in Christus hen die wij liefhebben (en dat zijn alleen die Hij liefheeft). En in Hem alleen vinden wij elkaar zonder strijd en wrijving en onverliesbaar. Wat ons nu nog verdeelt, zal dáár niet meer zijn.

3. Dit is het hemelse verhaal dat ons door Jesus' biddende ziel wordt onthuld. Wij leven in de aardse werkelijkheid en is deze bijna niet altijd als een rookgordijn dat het ideaal aan onze ogen onttrekt? Want het is eigenlijk reeds verkeerd om van „ideaal” te spreken. De eenheid in God waarom Jesus bidt, is hemelse werkelijkheid, die het wezen van de christen uitmaakt. „Erken, o christen, uw waardigheid!” — Als de overweging van het hogepriesterlijk gebed ons iets leert, dan zijn het deze twee dingen: de noodzakelijkheid van een diep geloof (gevoed door voortdurend gebed) waardoor deze hemelse werkelijkheid voor onze geest opengaat, en de beoefening van een waarlijk bovennatuurlijke naastenliefde waardoor wij de volmaakte eenheid op aarde naar best vermogen verwezenlijken.

Des Heren Hemelvaart

192. Hemelvaart des Heren

In de hemel leven

Dit is de vrucht van het mysterie dat wij heden vieren: dat wij, terwijl wij nog op aarde verblijven, onze verheerlijkte Verlosser in de geest naar de hemel volgen en daar, zoals de oratie het uitdrukt, een geestelijke woning kiezen. Mente in caelestibus habitemus . De Kerk bedoelt hiermee niet een vluchtige gedachte aan de hemelse dingen te midden van aardse bezigheden die voortdurend onze volle aandacht eisen, maar een vaste woning in de hemelse regionen, zoals past aan christenen, die naar het woord van de apostel „burgers zijn van het rijk der hemelen” ( Phil. 3, 20 ). Toen de leerlingen hun Meester naar de top van de Olijfberg hadden begeleid, „werd Hij opgenomen en een wolk onttrok Hem aan hun ogen” . En toen zij maar bleven staren naar de stralende hemel waarin Hij verdween, verschenen hun twee mannen in witte klederen, die hun zeiden: „Mannen van Galilea wat staat ge daar op te zien naar boven? Deze Jesus die van u opgenomen is naar de hemel, zal op dezelfde wijze wederkomen als gij Hem ten hemel hebt zien varen” ( Hand. 1, 9-11 ). Het is alsof de engelen de apostelen tot de aardse werkelijkheid moeten terugroepen. Zij moeten terugkeren en afdalen naar Jerusalem om de komst van de Heilige Geest af te wachten die hen zal voorbereiden op hun grote taak. Met ons staat het omgekeerd. De Kerk neemt ons heden bij de hand en richt onze ogen en harten omhoog. Dáár is ons vaderland en onze woning, dáár is ons ware leven, „met Christus verborgen in God. Zoek de dingen die boven zijn, waar Christus is gezeten aan de rechterhand Gods. Bedenkt de dingen die boven zijn, niet die op aarde zijn” ( Kol. 3, 1-3 ). Wij lopen uit onszelf weinig gevaar „naar de hemel te blijven staren”. Wij zijn aards genoeg. Van alle kanten dringen door de zinnen stoffelijke indrukken onze ziel binnen. Allerlei tijdelijke zorgen nemen ons in beslag. Voortdurend wordt ons hart getrokken door aardse begeerten: geld, genot, luxe, comfort, eer, erkenning, haat en liefde. „De eerste mens is uit aarde, stoffelijk” en wij dragen nog immer zijn beeld ( 1 Kor. 15, 47-49 ). Maar nu willen wij het beeld van de hemelse mens, Christus, dragen, reeds in ons sterfelijk leven op aarde, „om niet meer naar de begeerten van mensen, maar naar de wil van God, de tijd die nog rest in het vlees, te leven” ( 1 Petr. 4, 2 ).

De Kerk bedoelt met haar bede, dat wij naar de geest in de hemel mogen wonen, twee dingen. Vooreerst en vooral dat onze geest door geloof en beschouwing zoveel mogelijk met Christus in God moet leven. Er is altijd weer die gelukkige, niet vicieuze cirkel: als wij standvastig in veel en vurig gebed onze geest op de hemelse dingen richten, zal de zonde ons steeds minder boeien. En naarmate wij in aanvankelijk moeizame versterving ons hart losmaken van alle zelfzucht, zal ons het inwendig gezicht worden geschonken dat ons in staat stelt Christus te zien en in waarheid „geestelijk” te leven. Eenvoudiger gezegd: als Christus werkelijk onze liefde is, zal ons verlangen vanzelf uitgaan naar de hemel om „bij Hem te zijn” . Want waar onze schat is, daar verblijft ons hart.

Hiermee hangt een tweede ding samen. De Kerk wil voorzeker dat wij onze aardse taken getrouw en reëel verrichten, zolang God ons tijd en krachten schenkt. Maar wij mogen daaraan ons hart niet verliezen. De aardse werkzaamheid mag de hemelse blik niet vertroebelen of verduisteren.

Het mysterie van 's Heren „wonderbare Hemelvaart” betekent voor ons: Sursum corda. De Heer, ons ware en eeuwige Leven, is ons voorgegaan. Hij die onze Liefde is, zetelt aan 's Vaders rechterhand, vanwaar Hij ons de Geest zendt. Hij houdt onze plaatsen bereid. Omhoog de harten!

Octaaf van Hemelvaart

193. Vrijdag onder het octaaf van Hemelvaart

Rekenschap van Gods gaven

„Aan ieder onzer is de genade gegeven naar de mate waarin Christus haar schenkt … Hij die neergedaald is, Hij is het ook die is opgestegen hoog boven alle hemelen om alles te vervullen” ( Eph. 4, 7. 10 ; epistel van de vigilie van Hemelvaart).

Wij lopen het gevaar het mysterie van 's Heren Hemelvaart — evenals dat van zijn Verrijzenis — eenzijdig te verstaan als zijn persoonlijke verheerlijking en aldus de eigenlijke heilsbetekenis er van (wat het betekent voor ons) niet te begrijpen. Voorzeker, door de Hemelvaart is Jesus definitief zijn glorie binnengegaan. Hij zetelt nu aan Gods rechterhand, „hoog boven alle heerschappij en macht en kracht en hoogheid en boven elke naam die genoemd wordt in deze wereld niet alleen, maar ook in de toekomstige” ( Eph. 1, 21 ). Maar Hij heeft zelf gezegd: „Het is goed voor u dat Ik heenga. Want zo Ik niet heenga, zal de Helper niet tot u komen; maar als Ik heenga, zal Ik Hem tot u zenden” ( Joh. 16, 7 ). De Heer is van ons heengegaan om „ons een plaats te bereiden” ( Joh. 14, 2 ). Maar Hij laat ons intussen niet vereenzaamd als wezen achter ( Joh. 14, 18 ). Nu Hij door Verrijzenis en Hemelvaart verheerlijkt is, zendt Hij ons vanwege de Vader de Helper, de Vertrooster, de Geest der waarheid ( Joh. 15, 26 ). Hemelvaart en Geesteszending staan in nauw verband met elkaar. Het is dezelfde waarheid die is uitgedrukt in de boven aangehaalde woorden van Sint Paulus.

1. „Hij die neergedaald is, Hij is het ook die is opgestegen hoog boven alle hemelen om alles vol te maken.” Jesus is door de menswording op de aarde en door de diepe vernedering van de kruisdood in het graf neergedaald. Dezelfde is het die uit het graf is opgestaan en ten hemel gestegen om nu als „levendmakende Geest” ( 1 Kor. 15, 45 ), als verheerlijkte Verlosser, de volheid van zijn gaven uit te storten over de Kerk. „Hij is het geweest die zowel apostelen heeft gegeven als profeten, zowel evangelisten als herders en leraars om de heiligen ( == christenen) toe te rusten tot dienstbetoon, tot opbouw van het Lichaam van Christus, totdat wij alleen de eenheid des geloofs en der volle kennis van de Zoon Gods bereikt hebben, de mannelijke rijpheid, de maat van de wasdom der volheid van Christus” ( Eph. 4, 11-13 ). In Christus zijn wij rijk geworden in ieder opzicht van genade en Geestesgaven ( 1 Kor. 1, 5 ). In de tijd tussen Hemelvaart en Pinksteren leven wij ieder jaar met de Kerk in haar liturgie in de vreugdevolle verwachting en het vurige verlangen naar de komst van de Geest, die de volheid der gaven schenkt, die zelf de ongeschapen gave Gods is, — om aldus te groeien tot geestelijke rijpheid, tot de bovennatuurlijke wasdom van de volmaakte Christus. Wij mogen ons niet tevreden stellen met het bereikte (met hetgeen wij menen bereikt te hebben); mij mogen niet rusten en zeggen: het is genoeg. De gaven van de verheerlijkte Zaligmaker worden ons met mildheid geschonken, de Geest die levend maakt wordt ons meegedeeld; maar de Geest van de gekruisigde Jesus ook is het, die ons aandrijft tot steeds verdergaand opgeven van onszelf, uit liefde, om Christus gelijkvormig te worden.

2. Want het is noodzakelijk ons immer opnieuw te bezinnen op de ontzettende verantwoordelijkheid van de christenen. Wij ontvangen de Geest niet om Hem te bedroeven ( Eph. 4, 30 ) noch om zijn vuur te blussen ( 1 Thess. 5, 19 ).

„Van ieder wie veel gegeven werd, zal veel geëist worden” ( Lk. 12, 48 ). „Ieder onzer is de genade gegeven naar de mate van Christus” ; ieder ontvangt zijn speciale genade, dat is óók, zijn bijzondere roeping, taak en verantwoordelijkheid. Uit gemakzucht en lauwheid vergelijken wij ons gaarne met anderen die ogenschijnlijk minder arbeiden, bidden en lijden voor God dan wij. Wanneer twee hetzelfde doen, dan heeft dat nog niet dezelfde waarde in Gods oog. Hoeveel genaden zijn mij geschonken? Hoeveel inspraken Gods? Hoeveel voorbeelden? Hoeveel goede boeken heb ik gelezen? Hoe dikwijls stond mij Gods wil ( „uw heiliging”) helder voor ogen? En wat weet ik van een ander? Oordeel niet, vergelijk niet, maar verneder u voor God en woeker met zijn gaven. Geef u geheel.

194. Zaterdag onder het octaaf van Hemelvaart

Hemelse rijkdom

„Die de Heer zoeken ontbreekt geen goed” ( Ps. 33, 11 ). Wonderlijk psalmwoord dat zich trots alle loochening handhaaft in de mond der heiligen! „Nabij is de Heer de gebrokenen van harte en Hij redt hen wier geest vermorzeld is. Vele zijn de rampen van de rechtvaardige, maar van alle bevrijdt hem de Heer” ( Ps. 33, 19. 20 ). De Kerk houdt er van de verzen uit deze psalm te zingen op de feesten van haar martelaren, aldus de paradox van Paulus voortzettend, dat zij die als de apostelen alles hadden verlaten en zelfs gelijk de martelaren hun leven prijsgaven, alles bezitten. Het duurt zo lang voor wij geloven dat het hun die God zoeken werkelijk aan niets ontbreekt. Wij geloven het niet omdat wij de Heer niet waarlijk zoeken en wij ondervinden deze waarheid niet omdat wij de moed missen alles te zetten op die éne kaart. Het woord van de psalmist is volstrekt waar, maar het zoeken van de Heer moet dan ook geschieden met de volstrektheid waarmee de heiligen Gods liefde als de éne parel hebben nagejaagd. Dan wordt de paradox werkelijkheid. Johannes van het Kruis dicht zijn Geestelijk Lied, naar lichaam en geest van alles ontdaan en wegkwijnend in een onmenselijke gevangenschap. Teresia van het Kind Jesus sterft in een extase van liefde, nadat zij haar jeugd had begraven in een Carmel en de tederheid van haar overgevoelig hart was gelouterd in een periode van lang aanhoudende dorheid. Franciscus Xaverius ziet de dood naderen, eenzaam en verlaten, op dat eiland voor de kust van China waar hij wilde binnendringen zonder er in te zijn geslaagd. „Hun allen ontbrak geen goed”, al waren zij naar menselijke beoordeling arm te noemen en ongelukkig. „Zoekt en gij zult vinden.” Wie God alleen zoekt zal Hem vinden en in de Heer zal hij, gelouterd en geestelijk, de schepselen hervinden die hij prijsgaf, als de toegift die God zijn vrienden toewerpt. De mens die door God werd gezuiverd, zo zegt Johannes van het Kruis, zal alle dingen van hemel en aarde bezitten en genieten in volmaakte geestesvrijheid.

2. Maar voor hem die de schepselen wil zoeken zonder God, zijn zij alleen maar ijdelheid die zij hart wondt en afwendt van God, „ijdelheid der ijdelheden en alles ijdelheid” . Johannes Chrysostomus wijst er terecht op  1) dat het verwonderlijk is dat men reeds onder de oude Bediening (waarin het aardse toch een geheel andere plaats innam dan onder de wet van Christus) tot deze wijsheid was gekomen en dat dit inzicht daarom van de christenen gemeengoed zou moeten zijn. Kon immers het doorschouwen van de nietigheid der aardse dingen onder het Oud Verbond, dat nauwelijks een venster op de hemel geopend hield, leiden tot die toon van pessimisme die het boek Ecclesiastes kenmerkt, voor de christen, wie de geestelijke goederen zijn beloofd en reeds in onderpand geschonken, betekent de gave der kennis, het bovennatuurlijk inzicht in de vergankelijkheid van al het tijdelijke: bevrijding. Vrij zijn van de banden die het Sursum corda verhinderen: vreugde, onuitsprekelijke vreugde van zich door niets gebonden te weten; zaligend bewustzijn dat er zich tussen God en de ziel geen belemmering bevindt die het stromen der liefde kan afdammen. Laten wij zolang wij nog niet mochten geraken tot die heerlijke volheid, ons ten minste diep van het besef doordringen dat de schepselen, buiten God om gezocht, ijdelheid zijn, ons immer ontvallende vergankelijkheid, een leugen en geen realiteit die stand houdt in het licht van Gods oordeel en met ons ten hemel zou kunnen stijgen. Sint Paulus schrijft: „De uitermate lichte kwelling die wij hier doorstaan bewerkt een bovenmate zwaar en eeuwig gewicht van glorie voor ons die het oog gevestigd houden niet op de zichtbare maar op de onzichtbare dingen. Want de zichtbare zijn tijdelijk doch de onzichtbare eeuwig” ( 2 Kor. 4, 17. 18 )

196. Maandag onder het octaaf van Hemelvaart

God zoeken

„Tot U sprak mijn hart: „Uw aanschijn zoek ik; uw aanschijn, Heer, wil ik zoeken” ” ( Ps. 26, 8 ; introitus van de Zondag).

Er zijn mensen wier leven niets is — letterlijk — dan een zoeken van Gods aanschijn. Dit zijn degenen die God heeft geroepen tot het beschouwende leven. Zij zijn hoofdzakelijk te vinden in een bepaald soort kloosters. De wereld beklaagt hen. Zij acht hen buitengesloten van het eigenlijke, het „volle” of het „reële” leven, slaven van een verouderde manier van zelfkwelling en vrijheidsberoving. Bovendien vindt zij dit leven onhygiënisch en gevaarlijk voor de zenuwen. Maar bovenal acht zij dit bestaan nutteloos, een verspilling van tijd en krachten die zoveel beter besteed konden worden. Dit laatste bezwaar wordt niet zelden door overigens goedmenende christenen gedeeld. God en de naasten dienen, prachtig. Zelfs het kloosterleven wil men nog op de koop toe nemen, als het maar op actie gericht is: onderwijs, ziekenverpleging, verzorging van ouden en zwakken, medisch missiewerk. Maar dat mensen die overigens normaal en gezond zijn en zelfs capaciteiten bezitten, zich hun leven lang opsluiten om alleen maar te bidden, dat vinden zij onbegrijpelijk of minstens overdreven en eigenzinnig.

1. Toch worden er altijd christenen gevonden die niet tevreden zijn voor zij dit nutteloze bestaan hebben bereikt. In een wereld die, door bittere nood gedeeltelijk verontschuldigd, vrijwel uitsluitend op stoffelijk nut is ingesteld, zijn er nog die zich bewust zijn van de waarde van belangeloze en „nutteloze” dingen als liefde en kunst, en bovenal, beschouwing en godsliefde. „Zalig de zuiveren van harte, want zij zullen God zien.” Zij hebben alles opgeofferd voor dat éne. Zij leven opgesloten in een kleine ruimte. Zij hebben aan hun vrijheid verzaakt. Zij nemen genoegen met sober voedsel en een armzalige en onpractische kleding. Zij missen alle comfort en bijna alles wat, zoals men het noemt, het leven „mooi maakt en waard om geleefd te worden”. Zij zingen Gods lof. Zij lezen en overwegen Gods Woord. Zij verkeren met God, met zijn engelen en zijn heiligen, en strijden met de satan. Zij bidden en boeten; al het andere dient daarvoor en zo het niet dienstig is, wordt het meedogenloos afgesneden. Zij lijden, maar zijn gelukkig. Soms zo gelukkig dat ze het zelf niet weten (de volkomen zaligheid des hemels sluit „zelfbewustzijn” uit, als eindelijk de geschapen geest niet meer in zichzelf tracht te rusten, maar zijn juiste en standvastige positie heeft gevonden in God).

2. Slechts zeer weinigen worden door God tot het contemplatieve kloosterleven geroepen. Doch de kern van dit leven is waarachtig bereikbaar, ook voor hen die een drukke en vermoeiende activiteit ontplooien. „Of zulk een (in God levende) ziel in de ogen der mensen werkeloos is of zich inspant in veelzijdige arbeid, is voor haar zonder betekenis; want in werkelijkheid leeft zij slechts door het éne. Zij leeft het goddelijke leven. Dat is haar werk. De Vader werkt in haar”   1). Maar om tot dit leven te geraken moet de ziel dan ook onverbiddelijk ernst maken met de eisen van het evangelie. Zij moet, om op Christus te gaan gelijken, haar zelfzucht verloochenen. Zij zal er naar streven in haarzelf, met Gods genade, die wonderlijke paradox te verwerkelijken van een liefde, die geheel gekeerd is naar de mensen en tegelijkertijd steeds zuiverder rust in God alleen, totdat de paradox wordt opgeheven en haar godsliefde en haar naastenliefde volkomen samensmelten. Dan zal zij, in waarheid, God beminnen in de evenmens en, evenals Hijzelf, niets haten van hetgeen Hij heeft geschapen.

197. Dinsdag onder het octaaf van Hemelvaart

Zo zal Hij wederkeren, alleluja

„Nog staarden zij naar de hemel, terwijl Hij opsteeg; en zie, daar stonden twee mannen bij hen, in witte klederen gehuld. Ze zeiden: „Mannen van Galilea, wat staat ge naar de hemel te staren? Jesus, die uit uw midden ten hemel is opgenomen, Hij zal weer op dezelfde wijze komen als gij Hem hebt zien opstijgen ten hemel” ” ( Hand. 1, 10. 11 ; epistel van Hemelvaart). In zijn verheerlijkte staat en komende op de wolken des hemels zal Jesus terugkeren bij het laatste oordeel. Deze gedachte heeft de apostelen sterkte en troost geschonken bij hun opofferend werk voor de Heer. De eerste christenen hebben geleefd in de vreugdevolle verwachting van Jesus' wederkomst. Zij hebben wellicht al te menselijk naar deze komst uitgezien, als zou ze spoedig, nog tijdens hun aardse leven, plaatsgrijpen, al had de Heer ook verklaard: „Van die dag en dat uur weet niemand iets, zelfs de engelen in de hemel niet, maar de Vader alleen” ( Mt. 24, 36 ). De wereld oordeelt dat zij het slachtoffer van een illusie zijn geweest en wijzelf, door twintig eeuwen „wijs” geworden, denken niet meer aan Jesus' komst. Maar Sint Petrus schrijft: „Voor de Heer is één dag als duizend jaren en duizend jaren als één dag. Niet traag is de Heer met zijn belofte (van de wederkomst), zoals sommigen dat traagheid noemen; maar lankmoedig is Hij voor u, daar Hij niet wil dat sommigen verloren gaan, doch dat allen zich bekeren. Maar komen zal de Dag des Heren als een dief …” ( 2 Petr. 3, 8-10 ).

1. „Zoals de bliksem uitschiet van het oosten en flitst tot het westen, zo zal ook de komst van de Mensenzoon zijn” ( Mt. 24, 27 ). De Heer zal komen onfeilbaar zeker, onverwacht en openbaar. „Zie, Hij komt met de wolken; en alle oog zal Hem aanschouwen, zelfs zij die Hem doorstoken hebben; en alle geslachten der aarde zullen zich op de borst kloppen om Hem” ( Openb. 1, 7 ). De rechtvaardigen zullen in heerlijkheid verrijzen en met Christus de wereld richten ( 1 Kor. 6, 2 ). Dan zal het recht triomferen, met goddelijke volkomenheid. Dan zullen de verborgenheden der duisternis aan het licht treden en de bedoelingen der harten geopenbaard worden ( 1 Kor. 4, 5 ).

Onze daden bezitten geen waarde dan die welke in dat licht, Gods licht, stand houdt. Alle gedachten en alle geheime motieven en alle verborgen zonden zullen dan worden onthuld. Gewroken wordt het bloed der onschuldigen en de traan der armen. En schitteren als de zon zal elk stil offer voor de Heer gebracht en de daad der liefde welke alleen bekend was aan de Vader, die ziet in het verborgen. „Want niets is bedekt, dat niet ontdekt en niets verborgen dat niet bekend zal worden” ( Mt. 10, 26 ).

2. „De tijd van het oordeel is daar dat begint met Gods huis” ( 1 Petr. 4, 17 ). Gods huis, Gods familie dat zijn wij; en wij vallen allereerst onder zijn alwetend oordeel. Veel zal worden gevraagd van hen wie veel gegeven werd. „Oordeelt niet opdat ge niet geoordeeld wordt. Want met het oordeel dat gij velt, zult ge zelf veroordeeld worden.” ( Mt. 7, 1. 2 ). „Niet iedereen die tot mij zegt: „Heer, Heer!” zal binnengaan in het rijk de hemelen, maar wie de wil volbrengt van mijn Vader die in de hemelen is” ( Mt. 7, 21 ). De christen zal rekenschap moeten afleggen voor de talloze genaden hem om niet geschonken. En de godgewijde zielen mogen sidderen bij de gedachte aan het overgrote goed dat hun werd toevertrouwd voor hun eigen heiliging en die van anderen.

Het oordeel begint nu reeds, zegt Sint Petrus, voor wie de tekenen van de tijd weet te verstaan. De vervolgingen waaraan de Kerk blootstaat, de verdrukking der onschuldigen, het lijden der uitverkorenen zijn de inleidende akten van het grote en definitieve oordeel, waardoor God zijn volk tot inkeer en boete wil brengen, die nu nog vrucht kunnen dragen. Door het lijden wil de Heer beletten dat ons hart zich hecht aan deze wereld die vergaat. En Hij schenkt ons de goddelijke kans ons lijden met het zijne te verenigen, met Hem zielen te redden en Hem de waarachtigheid van onze liefde te tonen. Zij wij zijn liefderijk Hart dit grote bewijs der liefde geven, mogen wij met blij vertrouwen zijn glorieuze komst afwachten.

198. Woensdag onder het octaaf van Hemelvaart

De wereld

„Vader, toen Ik bij hen was, bewaarde Ik hen die Gij Mij gegeven hebt. Nu echter kom Ik tot U. Ik vraag U niet dat Gij hen wegneemt uit de wereld, maar dat Gij hen bewaart voor het kwaad” ( Joh. 17, 12-15 ; communio van de Zondag). „Zij zullen u buiten de synagoog werpen; de ure komt zelfs dat alwie u doodt meent een Gode welgevallig werk te verrichten. En deze dingen zullen zij u aandoen omdat zij noch de Vader noch Mij kennen” ( Joh. 16, 2. 3 ; evangelie van de Zondag).

1. Het kwaad waarvoor de Heer Jesus bad dat zijn leerlingen bewaard mochten blijven is niet het lijden maar de zonde. Want Hij voorspelde in de woorden van het evangelie dat vervolging hun deel zou zijn en zelfs een bewijs dat zij Hem werkelijk toebehoren. „Allen die vroom willen leven in Christus Jesus zullen vervolging te verduren hebben” ( 2 Tim. 3, 12 ). En men kan daarvoor nog vele andere teksten aanhalen. Het ongeluk dat wij vrezen moeten is de afval van Jesus Christus, en anders geen. Naar die maatstaf alleen mogen wij geluk en ongeluk onderscheiden. Slechts een mens die geheel uit het geloof leeft en in wie de gaven van de Heilige Geest (naar wiens komst wij in deze dagen wederom vol verlangen uitzien) tot ontplooiing zijn gekomen, vermag deze maatstaf feilloos te hanteren. „Meer en meer gehypnotiseerd door de heilige wil Gods zie ik steeds minder verschil tussen lijden en genieten; het enige waar het voor mij op aankomt is de wil des Vaders” ( Marie-Antoinette de Geuser ). Wij moeten steeds minder gevoelig worden voor wat onze natuur pijnlijk of aangenaam aandoet en een grote fijngevoeligheid ontwikkelen ten opzichte van alles wat met Jesus verenigt of van Hem scheidt.

Datgene wat ons van de Heer verwijdert, is het kwaad. Wat ons zijn Geest doet verliezen, wat ons zelfs maar in geringe mate en voor korte tijd van de vereniging met zijn wil en liefde losmaakt, moet ons een gevoel bezorgen van ellendigheid en onvrede.

2. De wereld begrijpt dit niet want „zij kent noch Hem noch de Vader”. Zijn roeping heeft ons uit de wereld uitverkoren, doch wij leven nog in haar, met de weerloosheid van schapen te midden der wolven. „Ik vraag U niet dat Gij hen uit de wereld neemt doch dat Gij hen bewaart voor het kwaad.” Jesus' leerlingen hebben hun taak te vervullen in de wereld, zij zijn gezonden zoals Hij, maar de Heer weet hoe gevaarlijk en hard hun bestaan zal zijn. Daarom bidt Hij voor hen tot de almachtige Vader en Hij sterkt hun moed met zijn vóórkennis: „Weest niet bevreesd voor hen die wel het lichaam doden doch de ziel niet doden kunnen; vreest liever Hem die èn de ziel èn het lichaam in de hel kan verderven” ( Mt. 10, 28 ). Een christen moet niet de wereld willen beheersen maar haar ondergaan en voor haar redding bidden en lijden. Soms en misschien dikwijls zal ons het gevoel neerdrukken van haar sterke macht en zullen wij beseffen dat het wederom de „kleine kudde” is, waaraan de Vader het rijk toevertrouwde. Wij krijgen niet de indruk dat het woord van het laatste evangelie „en de wereld erkende Hem niet” heden minder toepasselijk zou zijn dan in de dagen van Johannes. De hardnekkigheid van het kwaad, de woekering van het ongeloof, de verheidensing van een maatschappij die toegerust is met alle middelen van de moderne techniek en niet zelden opereert met de gewetenloosheid van het staatsabsolutisme, — dit alles kan ons bijna moedeloos maken en een crisis worden van ons geloof. Moge het ons onthechten aan de gestalte van deze wereld die voorbijgaat en onze ogen vestigen op de hemelse woon waarheen Christus ons is voorgegaan. Maar mogen wij tevens trouw blijven aan onze aardse taak, apostolisch bezield ten opzichte van die wereld die Christus kwam redden en nog niet veroordelen. Moge alle kleingelovigheid wijken door Hem die sprak: „Houdt moed, Ik heb de wereld overwonnen” ( Joh. 16, 33 ).

199. Octaafdag van 's Heren Hemelvaart

De vurige verwachting

„Zij gingen naar de opperzaal waar zij gewoonlijk verbleven: Petrus en Johannes, Jakobus en Andreas, Philippus en Thomas, Bartholomeus en Mattheus, Jakobus en Alpheus en Simon de IJveraar en Judas, de broer van Jakobus. Zij allen bleven eensgezind volharden in het gebed, tezamen met enige vrouwen, met Maria, de Moeder van Jesus en met zijn broeders” ( Hand. 1, 13. 14 ).

Jesus had voor zijn Hemelvaart zijn leerlingen geboden naar Jerusalem terug te keren en daar de belofte des Vaders af te wachten en de kracht te ontvangen van de Heilige Geest, die over hen na enkele dagen zou neerdalen ( Hand. 1, 4-8 ). Zij sloten zich aaneen en trokken zich terug, in afzondering en gebed, een kleine en onbeduidende groep, de schamele kern van de Kerk, die de wereld moest overwinnen. Alleen door „de kracht van den hoge” zou deze zegen mogelijk zijn. Het vuur en het licht van Gods Geest alleen zou hen in staat stellen de wereld onbevreesd tegemoet te treden, al hun krachten te wijden en zichzelf te geven aan de grootse taak, die hen wachtte.

Maar wij zien tevens, dat zij, van hun kant, zichzelf op de komst van de Geest wilden voorbereiden, dat zij met een zuiver en eerlijk hart Gods gave wilden ontvangen.

1. In de tijd tussen Hemelvaart en Pinksteren trekken wij ons met Maria, de Moeder van Jesus, en met de apostelen terug in de gesloten opperzaal van de Kerk en van ons hart, smekende om de komst van de Geest, de grote en enige Gave des Heren, die onze zielen veranderen zal, louteren en in brand steken, verlichten en sterken. Zoals de hemelse zaligheid en de aanschouwing Gods ons enig verlangen is voor het leven na dit leven, zo moet de Geest van Jesus en zijn genade ons enig begeren zijn voor deze aarde. Hij alleen, de Vertrooster en Helper, de Schepper en de zoete Gast der ziel, sticht in ons de „nieuwe schepping” en doet ons gelijken op het beeld van de Eéngeborene, zodat de Vader ons herkennen en erkennen kan als ware kinderen, uit God geboren.

Deze gave wordt ons geschonken door Gods loutere goedheid, om de verdiensten van Jesus' bloed. Maar wij moeten ons hart gereed maken. De beste voorbereiding is: vurig verlangen. Doch dit verlangen, deze innerlijke, nederige en vertrouwvolle roep om God in ons, is onmogelijk zonder stilte en diepe ingetogenheid. Sluit de deuren van het hart en de vensters der ziel voor alles wat God niet is. Deze geestelijke stilte is de onmisbare medewerking van de mens met de grote, herscheppende arbeid van Gods liefde in de zielen.

En hoe deze stilte beter te verwerkelijken dan in innige vereniging met de Moeder Gods, die in van God vervulde eenzaamheid het Woord mocht ontvangen en die nu wederom, zwijgend, maar zuiver en vurig verlangend, de komst verwacht van de Heilige Geest? Zij is de onvergelijkelijke Meesteres van het nederig en geestelijk gebed.

2. Bij dit verlangen moet zich de bereidwilligheid voegen van onze wil om God alles te geven wat Hij vragen zal. Of liever: dit verlangen sluit, indien het oprecht is, de wil in om te lijden met Christus. Daardoor eerst stellen wij ons hart open voor de onbelemmerde werking des Geestes. Slechts zo wij ons eigen „leven” willen opgeven, zullen wij het Leven verwerven.

God heeft in zijn ondoorgrondelijk raadsbesluit de mens de vrijheid geschonken en deze vrijheid wordt door Hem gerespecteerd. Zijn genade doet de ziel geen geweld aan. Een vrije en volkomen liefde alleen is Hem waardig. Wij hebben daarom de verschrikkelijke macht zijn genade te weerstaan en door ons egoïsme de oneindige mildheid van zijn liefde in te perken. Wie om de genade van de Heilige Geest bidt met een hart, dat a priori in bepaalde punten aan zijn eigen begeren gehecht blijft, verlangt niet waarachtig. Hij stelt reeds te voren gren- zen aan de werking der Liefde die zich onbegrensd wil meedelen.

Zondag v. h. Octaaf van Hemelvaart

195. Zondag onder het octaaf van Hemelvaart

Een toegewijde wil

Daarom bidden wij met de Kerk in de oratie van heden: „Almachtige, eeuwige God, doe ons U altijd een toegewijde wil toedragen en uwe majesteit dienen met een oprecht hart” . Er staat in het Latijn devota voluntas en men zou geneigd kunnen zijn deze woorden te vertalen met „devote gezindheid”. Dit is niet verkeerd, maar de termen devoot en devotie hebben in ons spraakgebruik te veel een slappe betekenis gekregen, zo iets van goedige zoetheid in het geestelijke, dan dat zij nog geschikt zouden zijn de volle kracht van het oorspronkelijke Latijn weer te geven. Wij bidden hier om een aan God toegewijde wil, — om een mannelijke en sterke gezindheid van de wil die zich eenmaal aan God heeft gegeven zonder daarbij een voorbehoud te maken en die nu in die gezindheid, in dat gegeven-zijn, wil volharden, alle moeilijkheden ten spijt. Dat is „devotie”: een wil die overwint en uithoudt, die bestand blijkt tegen gevaren en bezwaren van buiten en die van binnen niet wordt uitgehold door zwakheid, door sleur, door het wegvallen van de oorspronkelijke bezieling, door de leegte die ontstaat, door de grauwe nietszeggendheid welke ook de schoonste idealen soms als in een rookgordijn onttrekt aan de ogen van onze geest. Niet voor niets bidt de liturgie dat wij God zulk een wil altijd mogen toedragen. Dáárin schuilt het geheim: in dit nooit terugtrekken van onze gave aan God, in het nooit verliezen van de moed, in deze edele volharding. Zo wij in ogenblikken van moedeloosheid onze troost zoeken buiten God, — wel, dan zijn wij weder even ver als eerst. Dan kan God niet met ons vooruit en moet Hij telkens opnieuw beginnen. De volharding der devotio zuivert en staalt ons in korte tijd. Is een mens tot zulk een onwankelbare trouw in staat? In het begin wel nauwelijks. Maar hoe eerder hij er met Gods genade toe komt, hoe beter, en hoe korter zijn vagevuur (smartelijke scheiding van Gods aangezicht) zal duren.

2. Het epistel bevat een gebod waarvoor deze edelmoedige en staalharde volharding al aanstonds noodzakelijk blijkt. Sint Petrus vermaant ons „Vóór alles, zorgt er voor dat uw onderlinge liefde zonder onderbreking voortduurt” ( 1 Petr. 4, 8 ). Is er iets lastiger dan dat? Kost het niet de grootste moeite de mensen met wie wij dagelijks omgaan zonder ophouden te beminnen? Is het niet veel gemakkelijker een vreemdeling een voorbijgaande dienst te bewijzen dan altijd goed te zijn voor onze huisgenoten? De dagelijkse omgang kan moordend zijn voor de wederzijdse achting en genegenheid. Is hij bijvoorbeeld in een kloostergemeenschap voor velen niet het zwaarste kruis? Hoe moet onze wil aan God toegewijd zijn en blijven om Jesus' lievelingsgebod van de bovennatuurlijke naastenliefde trouw te vervullen!

In het oorspronkelijke Grieks staat er eigenlijk: „zorgt er voor dat uw onderlinge liefde vurig zij” . Dat is even moeilijk; ook dit eist zelfverloochening en bovennatuurlijk élan. God vraagt een vurige liefde voor onze naasten, dat wil dus minstens zeggen een echte liefde, niet alleen maar een negatieve houding van geen kwaad toewensen en geen kwaad doen of louter passieve verdraagzaamheid (ofschoon dit somtijds al veel lijkt), maar een positieve en weldadige goedheid, een overvloeiend mededelen van het goede ons door God geschonken, openheid, niets van hooghartige afgeslotenheid. En „vurig” wil ook zeggen dat deze liefde tot grote offers in staat is en ze zonder aarzelen brengt als God het vraagt. Of denken wij soms dat het een spaarzame en wat voorzichtige „liefde” was, die christelijke agape, die indertijd de wereld veroverde (en de enige die nu nog de zielen wint voor Christus)?

Wij hebben niet het recht in dit octaaf van „hemels leven” te spreken, wanneer wij Jesus' geboden niet geheel zuiver willen vervullen. Het zijn juist deze toewijding en deze naastenliefde die in dit tranendal aan de hemel herinneren en de hemel voorbereiden.

Vrijdag voor Pinksteren

200. Vrijdag na het octaaf van Hemelvaart

Veerkracht

„Mogen deze onbevlekte offeranden ons zuiveren, o Heer, en onze geest de kracht verlenen der hemelse genade” (offergebed der mis). Het Latijnse woord vigor dat met „kracht” werd vertaald betekent eigenlijk iets meer. Het heeft zo ongeveer de zin van veerkracht, de steeds zich vernieuwende sterkte van het leven zelf, dat tegen de verdrukking in groeit en in zichzelf de bron bezit van herstel en ontplooiing. wij bidden dus met de Kerk dat ons doro het heilig offer een bovennatuurlijke ( superna) vitaliteit der genade moge worden geschonken. Hoezeer hebben wij deze van node!

1. Hoezeer ondervinden wij allen, dat wij kinderen van Eva zijn, die in dit tranendal de gestalte dragen van de aardse mens! Een voortdurende, tegelijkertijd sterke en meegevende beweging van onze wil is noodzakelijk om standvastig te streven naar het lichtende ideaal, dat Gods goedheid ons in Jesus Christus heeft gesteld. Maar zulk een constante streving strookt niet met de beweeglijkheid van onze natuur, die als alle aan de stof gebonden leven haar ups en downs kent en de inzinkingen van haar vitaliteit. Het is daarom ook dat wij bidden moeten om een bovennatuurlijke levenskracht, die ons door de overvloed van Gods genade wordt verleend. Het onophoudelijk geven der liefde, de nimmer eindigende strijd tegen onze verkeerde neigingen, het altijd voorwaarts willen reiken in de ren naar het hemelse einddoel matten ons af. Wij hebben soms het gevoel niet langer meer te kunnen en dit gevoel is zeer reëel. Onze natuur kán het ook niet aan en God laat ons allen dit ervaren, opdat wij de waarheid zouden erkennen van Christus' woord: „Zonder Mij kunt gij niets”, — opdat als wij ons hebben vernederd (nadat wij vernederd zijn) en voor Hem onze hulpeloosheid beleden, wij verder zouden gaan, steunend op Hem alleen. Want wij zijn hardleers. Het duurt zo lang voor de meesten van ons hebben ingezien hoe letterlijk waar dit woord van Jesus is. Pas op de bodem van zulk een nederigheid, die ontmoediging insluit en die bestaat in de aanvaarding van zichzelf, is de geestelijke veerkracht mogelijk waarvan het gebed spreekt. Zolang wij niet werkelijk nederig zijn geworden, bestaat altijd de mogelijkheid van gekwetste hoogmoed en moedeloosheid. Zolang wij niet geestelijkerwijze dit diepste punt hebben bereikt en vrede hebben met de begrenzingen van onze individuele natuur, kan onze vermeende kracht worden gebroken en is het zelfs heilzaam dat zij gebroken wordt.

2. Wanneer wij ons zeer moe gevoelen en als met walg voor al het geestelijke vervuld of hopeloos lauw en leeg en dodelijk gewond door onze nooit ophoudende nederlagen, bezitten wij een eenvoudig en krachtdadig middel om in de liefde tot God te volharden. Het is een middel dat ook de grootste heiligen nooit hebben versmaad en dat hen wellicht meer gesterkt heeft dan alle andere tezamen. Ik bedoel de beschouwing van onze gekruisigde Heer. Wanneer een mens die God eerlijk wil beminnen zich in de geest voor het kruis van Jesus plaatst en met geloof en tederheid de Zaligmaker beschouwt, verstommen alle verontschuldigingen waarmee hij zijn lafheid of zijn hoogmoed zou willen goedpraten. Wij kunnen dan alleen maar beschaamd zijn en nederig en overgegeven, wetend dat alle lijden niets is, vergeleken bij zijn smart, en dat al onze moeheid verdwijnt voor de uitputting van zijn gemartelde ledematen en dat Hij al onze zonden en gebreken opheft.

De beschouwing van Jesus' kruis belet ons menselijk en gemakzuchtig te denken. Wanneer wij ons bewegen op het plan van de rationele zedenleer en het alleen maar nuchtere verstand, vindt ons egoïsme licht redenen om offers te weigeren en ontmoedigd te worden. Maar als wij met Maria onder het kruis staan, voelen wij ons weerloos en worden de redeneringen en bedenkingen van de zelfzucht ontzenuwd door de werkelijkheid van liefde en lijden. Wij hervinden onze veerkracht, wij vinden vertrouwen, liefde. Wij zullen minstens geraken tot de nederige erkenning en aanvaarding van onze ellende en van de overgrote ontoereikendheid van onze liefde en dit is wellicht de hoogste wijsheid, waartoe een mens op aarde kan geraken. Daarom blijft de beschouwing van het kruis immer heilzaam, ook in de tijd dat wij 's Heren Hemelvaart herdenken en de kracht van zijn Geest verwachten. Want het is de Geest van de gekruisigde Jesus, die wij hopen te ontvangen.

Vigilie van Pinksteren

201. Vigilie van Pinksteren

Ontvankelijkheid voor de gave Gods

De vigilie van Pinksteren voert ons evenzeer als de paasnachtwake reeds geheel binnen in het mysterie dat zij voorbereidt omdat zij oorspronkelijk gehouden werd in de nacht van het feest zelf. Terwijl het officie grotendeels gelijk is aan dat van de voorafgaande dagen en aldus de viering van 's Heren Hemelvaart nog voortzet, doet de mis volop de nieuwe geluiden weerklinken. De gezangen en gebeden staan alle in verband met de zending van de Heilige Geest en de gave van de Geest bij het doopsel. Want ook deze nacht kent de grote vreugde van de paasnacht: de doop der volwassenen en de daarmede verbonden riten, profetieën, winding van de vont, het ontsteken van het licht en het feestelijke klokkenluiden.

Uit de rijkdom van teksten kiezen wij er enkele van het evangelie ( Joh. 14, 15-21 ). (Als alle overwegingen in dit boek is ook deze slechts een aanleiding voor de gebruiker, een beginpunt om te komen tot verdere gedachten. Tien andere zijn even goed mogelijk of beter.)

1. Jesus zegt: „Ik zal de Vader vragen en Hij zal u een andere Helper geven, die immer bij u blijft, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen, omat zij Hem niet aanschouwt noch kent. Gij kent Hem omdat Hij bij u blijft, ja in u zijn zal.” De Geest is Jesus' grote gave aan de Kerk en aan de apostelen die hen altijd zal bijstaan. Hij zal hun de gehele waarheid leren en hun binnenleiden in de bovennatuurlijke werkelijkheid van God en Christus. Hij zal hen aan hun Heer gelijkvormig maken, zodat zij zijn bedoelingen begrijpen, zijn geest verstaan, zijn verlossing prediken aan alle schepselen en met liefde daarvoor de dood zullen verduren. Maar de wereld kent Hem niet eens en is daarom niet in staat Gods gave te ontvangen. De wereld, dat zijn die mensen, wier naturalistische geestesgesteltenis gesloten is voor de goddelijke openbaring, de duisternis die moedwillig het licht afweert dat Christus is. Uit deze geesteshouding die meent zichzelf genoeg te zijn vloeien daden voort en levensgewoonten als de begeerlijkheid der ogen en de hovaardij des levens, heel het complex van de zonden die de mensheid kwellen en overheersen. Maar aan de wortel van dit alles ligt de zonde van de geest, de verblinding die de ogen sluit voor het licht, dat God in zijn barmhartigheid ons in Christus heeft geschonken. Ondervinden ook wij niet dat de onschatbare gave van de Geest slechts door hen ten volle wordt gewaardeerd die geestelijk willen leven, dat is in die gesteltenis van stilte en deemoed, die de ziel openmaakt voor God en ontvankelijk voor zijn genade? Sint Augustinus zegt het schoon: „De Geest kan door ons niet aanschouwd en gekend worden zoals het behoort, indien Hij niet in ons is” . (Men zou de gehele homilie moeten lezen.)

Slechts door de invloed van zijn werking te ondergaan leert de christen Gods gave kennen. De verhevenste werkingen van God zijn die van de genade in de ziel en deze ervaart God op aarde het zuiverst in de beweging en aantrekking van haar liefde, die door zijn Geest in ons wordt opgewekt.

2. „Nog een korte tijd en de wereld aanschouwt Mij niet meer. Gij echter zult Mij aanschouwen want Ik leef en gij zult leven.” Ook hier spreekt Jesus over de genadevolle werking van de Geest. De scheppende Geest zal de christen omvormen tot de gelijkenis met Jesus, tot een steeds inniger levensgemeenschap met de Heer, tot een volheid van genade die zichzelf in de geest des mensen bewust wordt. Daarom zal zo iemand Jesus aanschouwen, niet op lichamelijke wijze, maar door een geestelijk contact in het geloof. Op grond van een zekere wezensgelijkheid is hij in staat Jesus diep en innig te kennen, te „aanschouwen”, — en dit is „het eeuwige leven” . Slechts wie gelijkgeaard en -gestemd is kan een ander waarlijk kennen, zó, dat kennen beminnen wordt. Johannes spreekt hier zoals gewoonlijk over de volheid van het genadeleven, de rijpheid van de christenstaat, die helaas te zelden wordt bereikt maar in Gods bedoeling normaal moet heten.

Pinksteren

202. Pinksterzondag

De onzichtbaar werkende

„De wind waait waar hij wil en ge hoort zijn gesuis; maar ge weet niet vanwaar hij komt en waarheen hij gaat; zo gaat het iedereen die uit de Geest is geboren” ( Joh. 3, 8 ).

„O allerzaligst Licht, vervul het binnenste van uw gelovigen” (sequentie).

1. In het epistel wordt ons verhaald hoe de Heilige Geest over de leerlingen nederdaalde onder geruis als van een hevige windvlaag, en hoe vurige tongen zich vertoonden en zich neerzetten boven ieder der aanwezigen. Wat oog en oor hier waarnamen was niet de Geest zelf, doch slechts begeleidend zinnebeeld van zijn machtige en geheel bijzondere werking. Het was ook door God bedoeld als een middel om de aandacht der mensen te trekken en zo van deze eerste, wonderbare uitstorting des Geestes een grootse manifestatie te maken die zou bijdragen tot de stichting der eerste Kerk. Maar de Geest zelf is de bij uitstek Onzichtbare, die niet, zoals de Zoon, in mensengedaante op aarde wordt gezonden, doch onzichtbaar in de harten der herborenen wordt uitgestort. En al gaat thans deze zending des Geestes gewoonlijk niet meer met uiterlijk waarneembare tekenen gepaard, zij heeft even waarachtig plaats als in de eerste tijden der Kerk. Even waarachtig en even krachtdadig voor wie zijn hart weet te openen. „Zie, de hand des Heren is niet verkort” ( Is. 59, 1 ). Maar de komst van de onzichtbare God en zijn werking in onze harten is bij uitstek een mysterie des geloofs, omdat onze zinnen hier geheel geen houvast vinden. Het is hierom ook, dat niet alleen de wereldse en natuurlijke mens, maar ook de middelmatige christen achteloos aan dit goddelijk geheim voorbijgaat. Pinksteren „zegt hem zo weinig”. Dit feest, hemelse geneugte der inwendige zielen, spreekt niet tot zijn verbeelding. De mens die aan de oppervlakte leeft en aan de periferie van zijn wezen, die nooit of slechts vluchtig inkeert tot zijn hart waar de goddelijke Gast verblijf heeft gekozen, zal op aarde nimmer beseffen, welke parel voor zijn voeten lag en door hem versmaad werd. Op gevaar af eentonig te worden moeten wij immer opnieuw onszelf voorhouden: leef inwendig ! Vlucht de nutteloze en schandelijke verstrooiing, wees stil en luister, wees aandachtig, wees verlangend en edelmoedig voor God, levend in uw ziel.

2. Want de Heilige Geest die de grote Onzichtbare is, is tegelijkertijd de machtig Werkende in wie zich bewerken láát. Hij is de „scheppende Geest, de Vinger des Vaders rechterhand” , de goddelijke Kunstenaar der zielen die kapt en houwt, vormt en hervormt en polijst en glanzen doet. Maar wederom: de mens is geen dood materiaal, doch een levende wezen met verstand en vrijheid, een persoon van wie persoonlijke medewerking wordt gevraagd, die is, de overgave der liefde. Slechts hem, die met soepele en sterke wil, met trouw en volgzaamheid altijd opnieuw en keer op keer zich geeft aan de goddelijke wil die Liefde is, zal de inwonende Geest geleidelijk herscheppen tot een meesterwerk der genade. Slechts hem dus die lijden wil uit liefde, die zich offeren wil met Jesus' offer, en sterven met Jesus' dood. Want de Heilige Geest blijft immer de gelijkvormigheid met de Heer: godmenselijke volkomenheid nagebootst en als met duizenden stralen weerkaatst in alle trouwe zielen.

De Pinksterweek

203. Pinkstermaandag

De Heilige Geest en de Kerk

„God, die uw apostelen de Heilige Geest hebt meegedeeld, verleen uw volk de vrucht van vrome smeking: geef hun, wie Gij het geloof hebt geschonken, ook de vrede” (oratie).

Het verwondert ons wellicht bij eerste lezing dat de oratie van heden, waarin de Kerk als altijd bidt om de vrucht van het mysterie, slechts in algemene termen vraagt om de „vrede” en niet, of althans niet uitdrukkelijk, om de Heilige Geest en zijn gaven. Maar deze „vrede” is even goed als het „geloof” dat de christenen reeds bezitten, een gave van Gods Geest; ja zelfs de „vrome smeking van Gods volk” moet aan zijn werking worden toegeschreven. „Gods volk” dat is de Kerk. Tussen de Heilige Geest en de Kerk bestaat een innige verhouding. Hij schenkt haar heiligheid en eenheid. De „vrede” waarom wij vandaag bidden, is niets anders dan deze heilige eenheid.

1. „Christus heeft de Kerk bemind en zich voor haar overgeleverd om haar te heiligen en te zuiveren …, om zich een heerlijke Kerk te bereiden, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks, maar heilig en zonder enige smet” ( Eph. 5, 25-27 ). Heiligheid is het onvergankelijk kenmerk van Gods Kerk. Jesus' Geest schenkt deze heiligheid. Want Hij „die de vergiffenis is van alle zonden” (postcommunie van Dinsdag na Pinksteren), reinigt haar van alle smet. En Hij, door wie wij „verzegeld zijn” ( Eph. 1, 13 ) en gewaarmerkt als kinderen van God, wijdt ons de Vader toe. Zo wordt de Kerk Christus' Bruid, vrij van alle vlek en rimpel der boosheid en in bovennatuurlijke schoonheid haar Heer behagend.

De essentiële heiligheid der Kerk is onverliesbaar, want deze is met haar wezen gegeven. Maar de uitstraling van de innerlijke schoonheid der Bruid is afhankelijk van onze medewerking. Er zijn tijden geweest in de geschiedenis der Kerk waarin haar heiligheid helder straalde voor het oog van alle goedwillenden, en andere waarin die glans verduis- terd was, vooral door de zonden der godgewijde zielen. Het is onze grote plicht tegenover God en tegenover de mensheid, voor wie de Kerk een schitterend en zichtbaar teken moet zijn, door persoonlijke inspanning tot het uiterste de schoonheid van Christus' Bruid te vermeerderen. Heiligheid is toewijding aan God. Bidden wij tot de heiligmakende Geest, dat Hij bezit neme van onze ziel en dat al haar krachten Gode gewijd mogen zijn.

2. Alleen op de bodem van deze heiligheid ontstaat de ware, bovennatuurlijke eenheid der christenen. Ook deze is een kenteken van Christus' Kerk. Eenheid van geloof en eredienst, eenheid van gezag en leiding, maar ook levende eenheid van liefde. En geen kunstmatige eenheid die de verschillen verdoezelt en doodzwijgt, maar een die boven alle verdeeldheid van ras en stand, van bezit en begaafdheid uitgroeit tot de vrede van Christus. Dit kan alleen de Heilige Geest bewerken. De stoffelijkheid verdeelt de mensen, de Geest maakt ze één. Maar niet de vaag humanitaire of strijdbaar communistische geest, doch enkel en alleen de Geest van de gekruisigde Meester, die leeft in onze harten en de afzonderlijke christen (u en mij) brengt tot zelfverloochening, tot de reële beoefening van Jesus' gulden regel: „Al wat gij wilt dat de mensen u doen, doet het ook hun” ( Mt. 7, 12 ). Zo alléén, langs de weg van concrete daden en offers, maar ingegeven door zuivere liefde, standvastig en trouw in praktijk gebracht, kan Jesus' ideaal werkelijkheid worden: „Ik in hen en Gij in Mij, opdat zij tot de volmaakte eenheid geraken” ( Joh. 17, 23 ). — Kom, Heilige Geest, vervul de harten van uw gelovigen en ontsteek in hen het vuur uwer liefde.

204. Pinksterdinsdag

De volheid van het heil

In het evangelie lezen wij heden een gedeelte van de gelijkenis van de Goede Herder ( Joh. 10, 1-10 ). Het is een andere passage dan die welke ons op de tweede Zondag na Pasen door de liturgie werd voorgehouden, en welke meer de persoon van de Goede Herder zelf in het middelpunt plaatste. Vandaag valt de nadruk veeleer op het heil dat ons door de Heiland is geschonken.

1. De voornaamste gedachte die de liturgie ons wil inprenten, vinden wij, zoals dikwijls, in het laatste vers van het evangelie: „Ik ben gekomen opdat zij het leven zouden hebben en leven in overvloed” . Dit overvloedige heil, deze overstromende bron van zuiver en bovennatuurlijk geluk wordt ons gegeven door de Heilige Geest. Zijn gave aan de Kerk en aan de zielen die de Kerk waarachtig trouw blijven, is dat heil dat alle goeds in zich bevat. En Jesus is de Deur waardoor de schapen in- en uitgaan. Zijn passie heeft voor ons de Geest verdiend, zijn verheerlijking deelt Hem aan ons mede. De voorwaarde waarop wij aan die overvloed des Geestes deelachtig worden is, dat wij Jesus' stem verstaan en Hem volgen, dat wij geloven. Dat wij ons niet laten leiden door onze eigen gedachten en niet door de leuzen van de wereld en niet door de praktijken van de mensen, maar door zijn stem. En zijn stem spreekt: „Wees barmhartig, volg Mij na, verlies uw leven om dat andere leven te vinden, bemin uw naaste, vertrouw zonder aarzelen op de Vader in de hemel.” Dan „zullen wij gered worden, veilig in- en uitgaan en de weide vinden” . Dan ontvangen wij de volheid van zijn heil die onuitsprekelijk is. Dan wordt de genade des Geestes in ons „een bron van steeds opwellend water dat eeuwig leven geeft” ( Joh. 4, 14 ). Moge deze genadevolle week de heilige Geest ons het „inzicht van Christus” ( 1 Kor. 2, 16 ) schenken en de kracht om naar dit inzicht te leven. Mogen wij heden duidelijk beseffen wat er in de korte tijd van ons aardse bestaan op het spel staat, welke mogelijkheden ons door Gods goedheid worden geboden, elke dag opnieuw. Mogen wij helder inzien dat onze eigen zelfzucht en de geest van de wereld ons verwarren en onze blik vertroebelen.

2. Want de gevaren die ons bedreigen en die ons beletten tot de volheid van Jesus' heil te geraken, zijn zeer reëel. Het evangelie spreekt van dieven en rovers die de schapen in het verderf storten. En het is opmerkelijk dat alle gebeden der mis heden mel- ding maken van de weerstanden die Gods Geest in ons moet overwinnen. Zijn kracht moet onze harten zuiveren (oratie). Hij moge onze geest herstellen, want Hij schenkt de vergiffenis van alle zonden (postcommunie). Het offer der mis moge ons louteren om de deelname aan het heilig mysterie waardig te worden (offergebed).

Wij moeten begrijpen dat met deze algemene bewoordingen zeer bepaalde dingen zijn bedoeld die in het leven van ieder onzer de werking van Gods genade in de weg staan: zelfzucht, lauwheid, oppervlakkigheid, gebrek aan vertrouwen, edelmoedigheid en volharding, besmetting met de geest van de wereld.

Het is Christus' wil dat wij althans, de door zijn genade uitverkorenen en bevoorrechten boven de overgrote meerderheid der mensen, komen tot die volheid van heil en heiligheid welke zijn liefde voor allen bereid houdt. Laten wij tenminste zijn liefdevolle bedoelingen begrijpen en verwezenlijken. Laten wij edelmoedig en standvastig alles bestrijden wat zich in ons tegen zijn genade verzet. Dit betekent niets anders dan dit éne: verloochen de zelfzucht en draag Hem uit liefde het kruis na. De radicale en volhardende zelfverloochening is de enige, zekere en korte weg tot de heiligheid  1). En daarmee onafscheidelijk verbonden is het gebed, de beschouwing van de Heer, de overweging der goddelijke dingen, de innige deelname aan de mysteriën der Kerk. Laat ons geen ogenblik langer dralen om vreugdevol deze weg in te slaan. Hoe zouden wij op ons sterfbed elke aarzeling betreuren! Hoe eenvoudig, recht op het doel afgaand, zonder menselijke spitsvondigheid, zonder omweg van redenering en halfheid is die weg van kruis en beschouwing!

205. Quatertemperwoensdag van de Pinksterweek

De aantrekking der liefde

„Niemand kan tot Mij komen tenzij de Vader die Mij gezonden heeft, hem trekt” ( Joh. 6, 44 ; evangelie).

1. Reeds in het Oude Testament had God zich verwaardigd te spreken over dit machtig en tegelijk liefdevol aantrekken van de mens door zijn innerlijke genade, door zijn sterke roepstem die zonder woorden spreekt tot wat het diepst leeft in elke mens. „Met een eeuwige liefde bemin Ik u; daarom heb Ik u vol erbarming tot Mij getrokken” ( Jer. 31, 3 ). „Ik bind ze aan Mij vast met mensenbanden en koorden van liefde” ( Os. 11, 4 ). Hebben deze teksten allereerst betrekking op Gods liefde voor zijn volk, Jesus spreekt over het zalig lot van de afzonderlijke mens. Er is hier geen sprake van uitwendige dwang noch van een innerlijke noodzakelijkheid die de vrijheid zou wegnemen, doch van een zoete en sterke beweging van de liefde die graag getrokken wordt tot degene die zij als haar enig goed erkent en ervaart. Het is de Heilige Geest die door zijn genade de christen „trekt” tot de Vader en de Zoon. „Allen die zich door Gods Geest laten leiden, zijn kinderen Gods” ( Rom. 8, 14 ). Zoals de Geest in de schoot der aanbiddelijke Drieëenheid voortkomt uit de wederkerige liefde van de Vader en de Zoon, zo is Hij ook in de ziel van de herboren mens als de goddelijke stuwkracht, die de mens machtig aandrijft tot de overgave aan God en hem met goddelijke geestdrift wil werpen in de maalstroom der eeuwige liefde. Het is nu de tijd van vurig verlangen en van nederig gebed tot de Heilige Geest, dat Hij in ons de weerstanden moge breken van egoïsme en alle zondige gehechtheid, opdat onze vrijheid zich onbelemmerd overgeve en de goddelijke aantrekking zich ongehinderd laat gevoelen.

2. Sint Augustinus spreekt: „Meen niet dat ge tegen uw wil wordt getrokken: de ziel wordt aangetrokken ook door de liefde … Misschien zal iemand zeggen: „Hoe kan er spraak zijn van vrijwillig geloven als ik getrokken werd?” Maar ik zeg u: niet enkel wordt ge willig meegesleept, — met genot laat ge u trekken. Er bestaat ook een genieting van de geest. Als de dichter kan zeggen: „Een ieder wordt meegesleept door het genot” — niet door dwang maar door genieting, niet door de band van verplichting, maar door de verlokking van het geluk — met hoeveel mer recht kunnen wij dan zeggen, dat de mens tot Christus getrokken wordt, de mens, wiens genieting is de waarheid, de zaligheid, de gerechtigheid, wiens lust is het eeuwige leven; en dit alles is Christus. Hebben dan alleen de zinnen des lichaams hun vreugden en kent de geest geen genieting? Als de geest geen genot kent, hoe kan dan de Schrift zeggen: „De kinderen der mensen vluchten onder de schutse uwer vleugels: dronken worden zij van de overvloed van uw huis. Gij drenkt hen met de stroom van uw genieting. Want bij U is de bron des levens; in uw licht zullen wij het licht aanschouwen” ( Ps. 35, 8-10 ) Geef mij een minnaar en hij begrijpt mijn woorden. Geef mij een ziel die verlangt en hongert, geef me er een die zich balling voelt in deze woestenij, die dorst en verzucht naar de bron van het eeuwig vaderland. Zo iemand begrijpt wat ik zeg. Maar een koele en lauwe ziel begrijpt mijn woorden niet …” (Homilie op het evangelie).

206. Donderdag onder het octaaf van Pinksteren

De Geest en de verkondiging van het Rijk

„En Hij zond hen uit om het koninkrijk Gods te verkondigen en de zieken te genezen” ( Lk. 9, 2 ; evangelie).

1. De mis van heden is een typische octaafmis: zij is geheel gelijk aan die van Pinksterzondag met uitzondering van de beide lessen. Het epistel verhaalt van de prediking van de diaken Philippus van Samaria. Het evangelie beschrijft de uitzending van de apostelen naar de dorpen van Galilea. Beide passages zijn van een evangelische eenvoud en wij vragen ons af waarom zij hier, in het pinksteroctaaf, zijn gekozen. De zin hun door de liturgie toegekend ontdekken wij juist door de omgeving waarin zij zich bevinden. De Heilige Geest wordt door Christus aan de Kerk meegedeeld zowel tot de innerlijke heiliging der christenen als voor de uitbreiding der Kerk door verkondiging en wondertekenen. De prediking van het woord geschiedt slechts in de kracht des Geestes; anders blijft het een louter menselijk woord, van alle bovennatuurlijke uitwerking verstoken. De zending door de Heer verleent aan zijn leerlingen de kracht van de Heilige Geest.

2. De christen, elke christen, moet in deze dagen het besef verdiepen dat de uitbreiding van het rijk Gods een zaak is die ons allen aangaat en waartoe allen kunnen bijdragen. De Kerk is heden meer dan ooit een teken van tegenspraak door God in de wereld opgericht tot val en tot opstanding van velen. Meer en meer is openbaar geworden wat altijd verborgen werkelijkheid was: dat zij de enige toevlucht is van de mensheid. Maar de Kerk zijn wij. God wil zijn heil uitwerken door ons: door de hiërarchie, door de priesters, de kloosterlingen, door het apostolaat der leken, door allen. Tot deze ontzaglijk moeilijke taak die het allerhoogste eist van allen is geen mens in staat tenzij door de kracht Gods. Toen Jesus ten hemel steeg, beloofde Hij aan zijn apostelen, de kleine kudde, die voor de onmogelijke opgave stond van een geestelijke wereldverovering, dat zij „met kracht uit den hoge bekleed zouden worden” ( Lk. 24, 49 ). Door de mededeling van Jesus' Geest werden zij in staat gesteld hun hoge roeping getrouw te blijven. Want alleen de Geest van hun gekruisigde en verheerlijkte Meester kon hun het geestelijke inzicht en de vrijheid van aardse opvattingen en begeerten schenken, de be- lijdersmoed en de edelmoedigheid der liefde en de bezieling van hun woord, die noodzakelijk waren om hun taak uit te voeren. Die noodzakelijk waren toen, en die het zijn nu. Bidden wij om een overvloed van genade voor alle apostelen en voor onszelf, dat God ook ons het juiste woord geve op het rechte ogenblik en de moed om Christus zonder schaamte en vrees te belijden voor de mensen.

3. En laten wij bovenal bidden om het inzicht dat deze taak en deze strijd geestelijk zijn, dat macht en bezit er niets mee te maken hebben, dat een mens die zich in God verloren heeft, voor het rijk Gods oneindig meer betekent dan tien anderen die een hele stad in beweging brengen zo zij de geest van Jesus zouden missen, dat prestatie niets baat zonder zuivere intentie, dat offer meer is dan succes, ja, dat mislukking en lijden Gods hoogste troeven zijn en dat zij die de geestelijke krachten losslaan het gewoonlijk zelf niet weten en aan de wereld onbekend blijven. De apostel schrijft: „Ik trad bij u op in zwakheid, vrees en grote siddering; mijn spreken en preken steunde niet op meeslepende woorden van wijsheid, maar op de overtuiging des Geestes en der kracht, opdat uw geloof niet zou rusten op wijsheid van mensen, maar op Gods kracht” ( 1 Kor. 2, 3. 4 ). Een mens, die, als Paulus, de stigmata van Jesus' lijden in zijn lichaam draagt en door de Geest Gods wordt geleid tot liefdevolle beschouwing, betekent een machtsfactor in het rijk van God, ook al zou hij, evenals de heilige Maagd (en zovelen), nooit het woord Gods verkondigen.

207. Quatertempervrijdag van de Pinksterweek

Op aarde zoals in de hemel

In deze dagen van genade willen wij de Heilige Geest smeken om het inzicht dat aan het koninkrijk Gods de volstrekte voorrang toekomt boven alle tijdelijke belangen en alle aardse verlangens. Een mens die geestelijk wil leven moet van dit besef diep doordrongen zijn. Terecht vereren wij de zachtmoedigheid en de nederigheid van onze Zaligmaker. Sint Paulus spreekt over Jesus' mildheid en matiging ( 2 Kor. 10, 1 ). De Heer heeft voor zijn eigen belang geen vinger verroerd. Hij heeft zonder één klacht geleden en de dood voor ons ondergaan. Maar wij zouden zijn geest slecht begrijpen, zo wij niet de onverbiddelijke ernst, de bovenaardse hardheid bijna, erkenden waarmee Hij de absolute heerschappij Gods, het koninkrijk van zijn Vader, op aarde verkondigde en stichtte. Jesus was geheel vervuld van de glorie van God. De alles overtreffende werkelijkheid Gods stond Hem steeds voor de geest, dáárin leefde Hij en Hij kon niet anders. Deze ijver voor Gods eer, deze passie voor zijn wil, dit geheel vervuld zijn van zijn majesteit en liefde wilde Hij ons meedelen door zijn Geest. Daardoor gelijken wij op Hem als waarachtige kinderen van onze hemelse Vader. Geduld en zachtmoedigheid jegens de mensen, maar een heilige onverdraagzaamheid ten aanzien van Gods eer en een onvermoeibare ijver voor de uitbreiding van zijn rijk moeten de leerlingen van Jesus kenmerken.

2. Denken wij slechts aan enkele van de vele woorden waarin Jesus de onaantastbare hoogheid van zijn ideaal heeft uitgesproken. Wij bidden zeer dikwijls het Onze Vader , ons door de Meester geleerd, maar zeer zelden reflecteren wij op de toevoeging: „Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel” . Vele bijbelverklaarders menen dat deze woorden ook bij de eerste twee beden moeten worden gedacht: „Uw naam worde geheiligd, uw rijk kome” . Hoe dit ook zij, zij betekenen in elk geval dat wij bidden moeten om een zo volmaakte vervulling van de goddelijke wil door ons, zwakke mensen, dat zij vergeleken kan worden met de hemelse spontaneïteit waarmee de engelen en de zaligen Gods welbehagen aanbidden en omhelzen, Jesus wil dat zijn rijk op aarde een zo volkomen mogelijke afbeelding vormt van het paradijs. Jesus wil dat zijn leerlingen een volstrekt ideaal nastreven. „Zalig die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid.” „Zoekt eerst het rijk Gods.” „Wij zijn vader of moeder meer bemint dan Mij, is Mijner niet waardig.” „Wij zijn kruis niet opneemt en Mij niet volgt, is Mijner niet waardig.” Zo spreekt dezelfde Meester die voor de zondaars zijn voorkeur toonde en jegens de zwakheid van de mens eindeloze erbarming aan den dag legde. Maar in dit punt weet Hij van geen wijken …

3. Wij zingen heden in de introitus: „Mijn mond zij van uw lof vervuld, alleluja! Dat ik zingen moge, alleluja! Mijn lippen zullen jubelen als ik speel voor U, alleluja” ( Ps. 70, 8. 23 ). De Kerk vervult in haar liturgie de heiliging van Gods naam op aarde zoals in de hemel. Laten wij bedenken hoezeer voor ons, door de Heer uitverkorenen, zijn woorden allereerst gelden. Hij verwacht dat wij althans zijn geest zullen verstaan en Hem volgen in dat innerlijkste leven van zijn ziel: de volstrekte gerichtheid op God. Wij kunnen daartoe niet geraken tenzij door een grenzenloze verdieping van ons geloof welke de Heilige Geest ons schenken zal, zo wij ons standvastig toeleggen op gebed en beschouwing. Dit blijft altijd de kern van het geestelijke leven. Willen onze dagen een bepaalde en constante richting verkrijgen, dan kan dit alleen geschieden door een bepaalde visie van onze geest op de werkelijkheid. Dit zien gaat aan het doen vooraf en richt het. Liefde ontstaat door visie en liefde regeert ons leven.

„Hoe goed en zacht is uw Geest, Heer, in ons!” ( Sap. 12, 1 ; allelujavers). Hoe goed is uw Geest en hoe machtig.

208. Quatertemperzaterdag van de Pinksterweek

De geest der liefde

„De liefde Gods ligt uitgestort in onze harten door de Heilige Geest, die ons geschonken werd” ( Rom. 5, 5 ; epistel, introitus).

Laat dit de gedachte zijn waarmee wij afscheid nemen van de pinksterweek die weer ten einde spoedt: het slotaccoord dat naklinkt in ons hart, de werkelijkheid die blijft in onze ziel. Dit schriftwoord vat in zijn heerlijke dubbelzinnigheid alles samen: Gods liefde voor ons is begin en einde van het heil en van deze liefde is de inwonende Geest met zijn gaven het kostbare pand; en tevens is Hij de bron van onze liefde voor God, die door Hem wordt gewekt en ontstoken. In de Geest komen ze beide samen: de goddelijke minne en de liefde van het schepsel. In Hem „ligt de liefde Gods uitgestort in onze harten” .

1. De Heilige Geest betekent: Gods liefde voor ons en in ons. God heeft ons het eerst lief, zegt Sint Jan ( 1 Joh. 4, 10 ); daarna pas kan er sprake zijn van onze liefde voor Hem, God bemint mij. Is het verwonderlijk, dat wij gemakkelijk de ogen sluiten voor dit fundamentele feit? O, als wij er even rustig over nadenken, dan begrijpen wij dit wel.

Veronderstel, dat er zulke mensen zijn (en God geve dat het er vele waren), die in het voortdurende bewustzijn leven van deze werkelijkheid (want werkelijkheid is het), die zich niet laten afleiden door alles wat om hen heen gebeurt noch door de verlangens en angsten en zorgen in henzelf, van de gedachte, die wáárheid is: God bemint mij, — dan zien wij toch aanstonds in dat zij niet meer „gewoon” kunnen leven. Raakt dan niet alles menselijkerwijze gesproken op losse schroeven? Als ik daarvan diep overtuigd ben, wat blijft er dan over van mijn gewichtigheid en mijn zelfbehagen van mijn „prestige” en mijn gemak (en zo verder …)? Als je in de zon blijft kijken, word je blind en als je je hand in het vuur houdt, verteert hij. In het licht en het vuur de goddelijke liefde beginnen de dingen hun ware afmetingen te tonen en hun eigenlijke waarde. Dan eerst ga ik inzien, met hoe weinig recht ikzelf van liefde mag spreken en hoezeer egoïsme en lafheid en menselijk opzicht mij beheersen. Want Gods liefde is oneindig en kent geen grenzen, ook als zij gericht is op een zo ellendig en begrensd object als ik ben. Het is zuiver uit zucht tot zelfbehoud dat de natuur weigert zich aan die zon bloot te stellen.

2. Omdat God mij bemint en omdat zijn liefde goddelijk, dat is, oneindig is, alle begrip en alle maat te boven gaande, daarom laten de menselijke maatstaven ons ook in de steek bij het beoordelen der ware liefde voor God. „Gij zult de Heer uw God beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel en heel uw verstand” ( Mt. 22, 37 ). Zie naar de heiligen in wie de Geest zijn goddelijk spel kon spelen en die een prooi werden der goddelijke liefde. De gewone categorieën als plicht, voorzichtigheid, maathouden, conventie en zovele andere hebben hier niet meer het laatste woord. Het kenmerk der godsliefde is haar onbegrensdheid. Haar maat is: beminnen zonder maat. De arme mens, die zich in ernst wil inlaten met dit spel van de Geest, moet weten wat hij begint. Slechts wie zijn leven verliest, zla het Leven winnen en wat hij wint, is onuitsprekelijk.

Laten wij de Heilige Geest nederig en vurig afsmeken in ons hart immer meer te ontsteken het vuur der goddelijke liefde.

Eerste Zondag na Pinksteren

209. Drievuldigheidszondag Eerste Zondag na Pinksteren

Offer van lof

„Gezegend zij de heilige Drieëenheid en ondeelbare Eenheid. Wij willen haar loven wijl zij ons barmhartigheid heeft bewezen” ( introitus).

1. De Kerk wekt ons vandaag niet zozeer op tot diepzinnige bespiegelingen omtrent het ondoorgrondelijke geheim der Heilige Drieëenheid als wel tot een lofprijzing van de oneindige God, die „ons barmhartigheid heeft bewezen”. De Vader heeft ons geschapen en van eeuwigheid voorbestemd tot dit geluk waarin wij door zijn genade staan, — de Zoon is voor ons mens geworden, Hij heeft ons openbaring gebracht omtrent de Vader „Die niemand ooit gezien heeft” ( Joh. 1, 18 ) en Hij heeft ons verlost door zijn bloed, — de Geest is het die ons heiligt, die het werk van de Zoon in onze zielen tot voltooiing brengt en ons terugvoert tot de Vader in de hemelen. De zondige mens is het voorwerp van deze werkzame liefde Gods. Zijn enig antwoord is: het offer van lof. „Wij loven U, wij zegenen U, wij aanbidden U …” De heilige Paulus houdt niet op te verkondigen dat de christen moet zijn in laudem gloriae gratiae suae, dat heel zijn bestaan moet strekken „tot lof van de heerlijkheid van Gods genade” ( Eph. 1, 6 ). En zoals Gods liefde altijd en overal werkzaam is, zo moet ook onze lofprijzing werkzaam zijn. De hoogste vorm hiervan is een actieve en passieve deelname aan Jesus' eeuwigdurend offer van lof in de mis. Niet enkel onze woorden, ook onze bedoelingen en daden, ons lijden en heel ons leven moeten zodanig zijn, dat zijn zonder meer kunnen samensmelten met het offer dat Jesus is, als een lofzang tot glorie der aanbiddelijke Drieëenheid.

2. Het mysterie der Drievuldigheid is voor de christen en in de christen een voortdurende werkelijkheid. God woont in de ziel van elke rechtvaardige. Dit is objektieve realiteit. En één akt van geloof sluit mij „subjektief” aan bij deze hoogste werkelijkheid, — één verzuchting van zuivere liefde brengt mij in levend en levenwekkend contact met de drieënige God.

Wat God is alomtegenwoordig. Hij is aanwezig in al wat bestaat. Maar door de genade is Hij in de ziel op bijzondere wijze. Dit betekent: Hij wil in mij zijn als gever en ontvanger van liefde, als minnaar en beminde. „Jesus antwoordde hem: „Als iemand Mij liefheeft, zal hij mijn woord onderhouden. Dan zal ook mijn Vader hem beminnen en Wij zullen tot hem komen en ons verblijf bij hem nemen” ” ( Joh. 14, 23 ).

3. En practisch gesproken: Hoe dikwijls maken wij allen het kruisteken en hoe zelden doen wij het langzaam, met eerbied, met geloof, ons bewust van dit prachtige gebaar dat het ereteken der katholieken is? Laten wij ten minste heden het kruisteken maken tot wat het moet zijn: een toewijding aan de goddelijke Drieëenheid van heel ons zelf door de kruisdood van Jesus, door Wie ons alle goeds van Godswege toestroomt, — een groot kruis geslagen over heel ons wezen, dat aan God schenkt ons hoofd en ons hart, het woord van onze mond en de kracht van onze daden.

En het „Ere aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest …”, waarbij wij vroom het hoofd buigen? Welk een schoon rustpunt kan dit zijn in het god- delijk officie, als we in de stroom der psalmverzen even de krachten van onze ziel verzamelen en de eeuwige God, die in ons woont, aanbidden! Wanneer wij Gods lof zingen, zijn wij dat „nu”, dat opgenomen wordt in de altijddurende hulde van het hemelse hof: zoals het was in den beginne en nu en altijd in de eeuwen der eeuwen …

Eerste week na Pinksteren

210. Maandag na de Eerste Zondag na Pinksteren

De liefde voor de mens

In die tijd zeide Jesus tot zijn leerlingen: „Weest barmhartig, zoals ook uw Vader barmhartig is. Oordeelt niet en gij zult niet worden geoordeeld. Vonnist niet en gij zult niet worden gevonnist. Spreekt vrij en gij zult vrijgesproken worden. Geeft en u zal worden gegeven: een goede, volgestampte, geschudde en overlopende maat zal u in de schoot worden gestort. Want de maat waarmee gij zelf meet, zal ook u worden toegemeten” (evangelie van de Zondag; Lk. 6, 36-38 ). Het is jammer dat het later ingevoerde feest der H. Drieëenheid het schone misformulier van deze Zondag enigszins heeft verdrongen. Op de eerste Zondag van de lange serie der Zondagen na Pinksteren houdt de Kerk ons in de beide grote lessen de beide grote geboden voor, „waaraan heel de Wet hangt en de Profeten” . Wij willen vandaag onze aandacht bepalen tot het boven aangehaalde gedeelte van het evangelie. Het zijn woorden van onze goddelijke Meester zelf, korte, indringende spreuken, eenvoudig en diep, die weinig commentaar behoeven.

1. „Weest barmhartig zoals ook uw Vader barmhartig is.” zo geeft Lukas weer wat Mattheus formuleert als: „Weest volmaakt gelijk uw hemelse Vader volmaakt is”. Er blijkt in elk geval uit (wat ook bij Mattheus uit de samenhang duidelijk is), dat Jesus onder de goddelijke volmaaktheid die zijn leerlingen moeten navolgen, allereerst verstaat de liefde voor de evenmens. De liefde leeft niet van opvattingen, hoe verheven ook, maar van daden en allermeest van opofferende daden. Het is allemaal prachtig om te mediteren over de Heilige Geest en de liefde tot God, — maar wanneer onze godsvrucht niet minstens gepaard gaat met de eerlijke poging onze naasten lief te hebben en wanneer ons volmaaktheidsstreven niet een toename van „barmhartigheid” met zich brengt, dan hapert er wat. „Als iemand zegt (of denkt) dat hij God bemint en tegelijkertijd zijn broeder haat, is hij een leugenaar,” zegt Sint Jan kort en krachtig in het epistel van vandaag.

2. Maar ook omgekeerd: wie God niet bemint, bemint zijn broeder niet op de juiste wijze. En wie niet in God gelooft, gelooft niet meer in de mens. Op ontstellende wijze heeft de tijd die wij beleven, ons geleerd dat de barmhartigheid, de achting en de liefde ook voor de zwakken en de ongelukkigen, voor de economisch nutteloze mens allen in het christendom veilig is. Sint Paulus noemt onder de ondeugden van het heidendom harteloosheid en onmeedogendheid ( Rom. 1, 31 ). Het nieuwe, na-christelijke heidendom heeft onze ogen geopend voor de waarheid van deze woorden.

De barmhartigheid, die Jesus van zijn leerlingen eist, bestaat wel allereerst in mildheid van oordeel. Het is in dit punt dat velen onzer zondigen en niet zelden degenen die voor vrome christenen willen doorgaan, het meest. Het is de hoogmoed die ons anderen doet veroordelen, want dit oordeel bevat altijd de (minstens impliciete) vergelijking met onszelf, die in ons voordeel uitvalt, en betekent aldus zelfverheffing. In zeker opzicht is natuurlijk de ene mens beter dan de andere. Maar elke vergelijking van onszelf met een ander, die uitloopt op de veroordeling van de persoon van die ander, is slecht. Want wij allen zijn zondaars voor God, die alleen goed is. Wij zijn bovendien nooit in staat een ander werkelijk, naar zijn innerlijke waarde, te beoordelen. En dit oordeel komt alleen aan Christus toe, de enige Rechter van levenden en doden.

„Geeft en u zal worden gegeven: een goede, volgestampte, geschudde en overlopende maat zal u in de schoot worden gestort.” Denk hierover na …

211. Dinsdag na de Eerste Zondag na Pinksteren

Geloven in de Liefde

Het epistel van de eerste Zondag na Pinksteren bevat een der verhevenste passages van Sint Jan. Het leidende idee is: de liefde. De goddelijke liefde allereerst; de Liefde die God is: Deus caritas est. De heeft haar allerhoogste openbaring gevonden in de verlossende kruisdood van de eengeboren Zoon. Dan de christelijke liefde voor de naaste, die aan dat goddelijk toonbeeld met beantwoorden. De volmaaktheid en de vruchten der liefde. Het hele epistel is één aaneenschakeling van prachtige teksten zoals alleen de beminde leerling ze kan formuleren: louter bovennatuurlijk, goddelijk diep en tegelijk van een doorzichtige eenvoud. De ziel die God zoekt, vindt hier overvloedige stof ter overdenking. We lichten uit deze rijkdom één zinnetje: „Wij geloven in de liefde die God ons toedraagt en wij hebben haar erkend” ( 1 Joh. 4, 16 ).

1. Het leven moet bezield zijn en gedragen worden door de diepe overtuiging van Gods liefde voor ons. Deze overtuiging wordt geboren uit het geloof en gevoed door de ervaring: zó wordt zij een „kennen”: „wij geloven in de Liefde en wij hebben haar erkend”. Het is mogelijk door verstandelijke redenering alleen te komen tot een zekere kennis van God. Maar het is niet deze kennis die Johannes hier bedoelt. Hij denkt aan de openbaring van Gods liefde, die Jesus ons heeft gebracht door zijn dood aan het kruis. „Mijn eigenlijke leven is geloven in Gods Zoon, die mij heeft liefgehad en die zich voor mij heeft overgeleverd” ( Gal. 2, 20 ). En deze liefde blijft werkzaam in elk christelijk leven door de Geest van Jesus en zijn gaven die ons geschonken worden. De liefdevolle voorzienigheid van onze Vader leidt ons leven en zijn lotgevallen, grote en kleine; en tegelijkertijd leert de Geest die in ons woont, ons „alle waarheid”: Hij doet ons in onze ervaringen, ook en bovenal in de smartelijke, en in heel onze levensloop, de liefde van God aanschouwen, bewonderen en dankbaar smaken. Om het geloof in deze liefde, die aan het werk is in mijn eigen leven, gaat het. Daardoor alleen komt mijn leven te staan in rechtstreekse aansluiting op en vereniging met de goddelijke liefde, die ons verlost door Jesus' dood en verheerlijking. Daardoor voltrekt zich mijn verlossing, mijn heil.

2. Men zou kunnen denken, dat de gedachte aan Gods liefde een gemakkelijke en troostrijke gedachte is. Maar wij kunnen dit toch alleen menen, als wij van Gods liefde een vage en al te menselijke voorstelling hebben, — niet meer, zodra wij har plaatsen midden in de werkelijkheid van ons leven en haar weten te zien als de goddelijke, dat is oneindige liefde. Dan is het wel een diep troostende, maar geen gemakkelijke gedachte, veeleer een veeleisende, ja alles eisende werkelijkheid. Dan zouden wij onze ogen willen afwenden, om rustig verder te leven, niet slecht of lauw, maar behoorlijk en verstandig, niet steeds in dat licht dat onze ogen niet verdragen kunnen. — En wij kunnen dat ook niet, maar Hij die ons liefheeft, komt ons te hulp, indien wij nederig op Hem vertrouwen.

3. En meen niet, dat met die eerlijke en volledige overgave aan de goddelijke liefde alles gewonnen is. Hoe dikwijls zult gij nog opnieuw moeten geven en onderwerpen aan de wil Gods (want deze is: liefde)! De reden is, dat gij u niet aanstonds volmaakt kunt geven. De reden is, dat, terwijl Gods gaven onherroepelijk zijn en zonder berouw ( Rom. 11, 29 ), wij de onze aan God altijd weer beknibbelen en willen terugnemen wat ons nooit heeft toebehoord. De reden is, dat God u liefheeft en u daarom geleidelijk binnenvoert in de woestijn en het paradijs der liefde; want Hij kent ons maaksel. Van ons wordt vóór alles en in alles gevraagd: geloof in de Liefde. Ook als zij voor ons raadsel is en kruisiging. Dan vooral. Het ware geloof begint daar waar wij Gods handelen met ons niet meer begrijpen. En daar begint ook onze liefde en achter deze duisternis ligt het paradijs.

212. Woensdag na de Eerste Zondag na Pinksteren

God onze sterkte

Wanneer wij na in de vorige dagen het ideaal overwogen te hebben van de godsliefde en de naastenliefde zoals het epistel en het evangelie van de zondagsmis ons dit voorhouden, onze ogen slaan op onszelf, op ons leven en onze daden, dan bedreigt ons het gevaar van kleinmoedigheid en zelfs van moedeloosheid. Indien wij ten minste eerlijk willen zijn en onszelf zien zoals wij in de werkelijkheid staan, voor Gods aanschijn. Want ook deze eis stelt God ons: dat wij zonder te aarzelen, zonder de blik af te wenden of te pogen ons zelf iets wijs te maken, de realiteit onder ogen zien, dat wij staan willen in waarachtige nederigheid. Dan moeten wij een grote afstand vaststellen tussen de volmaaktheid van de liefde die Jesus ons heeft geopenbaard en die de liturgie ons als het program voor deze tijd na Pinksteren voorhoudt, en de miserabele zelfzucht van ons leven, — een kloof zo wijd dat wij er aan wanhopen die te overbruggen. Dan welt ons vanzelf en hartgrondig de bede naar de lippen: „Heer, wees mij genadig! Schenk mij genezing want ik heb tegen U gezondigd” ( Ps. 40, 5 ; graduale). Dit inzicht is heilzaam. Het vormt de grondslag van ons geestelijk leven, al doet het pijn. Het zou verderfelijk zijn deze werkelijkheid te camoufleren. Het beginpunt van ons geestelijk leven moet zuiver gekozen zijn, met volledige zin voor de werkelijkheid. Wij moeten weten dat wij uit onszelf niets zijn, niets vermogen en alleen de zonde ons eigendom kunnen noemen; wij mogen geen ogenblik denken dat het anders zou kunnen zijn.

2. Wanneer wij aldus met Gods genade ons ontledigd hebben van alle zelfvertrouwen  1) en tegelijkertijd ons de verhevenheid en de volstrektheid van de liefde voor ogen stellen waartoe God ons in Christus roept, dan bevinden wij ons in de juiste gesteltenis om de schone oratie van de zondagsmis te bidden: „God, sterkte van die op U hopen, wees onze smekingen goedgunstig nabij. En daar wij, zwakke stervelingen, zonder U niets vermogen, verleen ons de hulp van uw genade, opdat bij de uitvoering van uw geboden zowel onze gezindheid als onze daden U behagen” . Slechts hij die ervan overtuigd is dat hij het zelf niet kan en in geen enkel opzicht kan, neemt van ganser harte zijn toevlucht tot een ander. Zolang wij menselijke ideeën hebben aangaande de goddelijke eis der liefde, zullen wij menen dat wij zelf toch wel iets vermogen. En zo lang ook zullen wij niet waarachtig vertrouwen en niet waarachtig bidden met het geloof dat altijd verhoring vindt.

3. Maar als wij waarlijk nederig zijn geworden en God alleen alle eer willen geven, mag er ook geen grens zijn aan ons vertrouwen. God is onze sterkte; zijn kracht is almacht die ons in de genade van de Heer Jesus wordt meegedeeld, in zijn offer en de gemeenschap met zijn lichaam en zijn bloed. „Ik dank U, Heer, uit heel mijn hart; ik wil al uw wonderen verhalen. Ik wil mij verblijden en juichen om U, uw naam bezingen, Allerhoogste” ( Ps. 9, 2. 3 ; communiezang). Wij zullen ons dan niet tevreden stellen met een gematigd, menselijk verlangen, doch eerlijk streven naar de idealen van God waarom de Kerk ons leert bidden: opdat wij Hem behagen mogen, en wel geheel, naar gezindheid en naar uiterlijk werk. Want de gehele mens behoort aan God en de Heer ziet op het hart.

213. Sacramentsdag

O salutaris Hostia!

Laten wij heden dankbaar overwegen wat ons leven te danken heeft aan de goddelijke gave der eucharistie. Wat zou mijn leven zijn geweest zonder de goddelijke Hostie! — Zijn wij door Gods ondoorgrondelijk raadsbesluit uitverkoren tot het priesterschap, dan mogen wij zonder enige overdrijving zeggen, dat wij ons bestaan aan de eucharistie te danken hebben. Dit is de letterlijke waarheid. Want heel ons leven en al zijn omstandigheden zijn dan in Gods bedoeling, en dus in werkelijkheid, ondergeschikt aan en gericht op onze roeping: het priesterschap. Maar het priesterschap zelf is ondenkbaar zonder het offer waarvan de priesters de bedienaren mogen zijn, dat is, zonder de salutaris Hostia die Christus' liefde de zijnen naliet. — Zijn wij door Gods uitverkiezing geroepen tot de religieuze staat, dan kunnen wij wederom deze roeping bijna niet los denken van de eucharistie, noch in haar ontstaan, daar zij immers geboren werd aan de voet van het altaar, noch in haar verwerkelijking: is niet de eucharistie licht en kracht uitstralend middelpunt van elk kloosterleven? — En wij allen, die door Gods barmhartige genade zijn geroepen met de hemelse roeping van het christendom, mogen heden bedenken, wat Jesus' gave voor ons betekend heeft en wat zij blijft beduiden.

Denk aan uw eerste heilige communie … Denk aan de vele communies die daarop gevolgd zijn. Het is zeker, dat, zo ooit, u dan de ervaring van Gods liefde werd geschonken. Ik weet het: wij zijn allen zwakke mensen, goddelijke gaven werden dikwijls slechts half bewust genoten, sleur en gewoonte hebben wellicht hun al te grote deel gehad. En toch, de band die u met de Verlosser bindt, is toen gelegd en vaster aangesnoerd. Zijn liefde heeft haar werk verricht en werd nooit moede. „Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem …” ( Joh. 6, 56 ).

Gedenk de talloze malen dat gij het offer (mede) hebt opgedragen. Tel het aantal der missen die Gods goedheid u schonk, jaar in, jaar uit. Dit is zuiver naar de hoeveelheid beoordeeld, zo ge wilt; maar het kan ons, stoffelijke wezens, enig denkbeeld geven van de liefde, die staat buiten alle maat en getal. En roep in uw herinnering de kracht en de troost, die Jesus' offer u gegeven heeft om te werken en te lijden, om te leven … (en de onuitputtelijk rijker genadeschat die Hij voor ons in reserve houdt, indien wij slechts leren willen dit éne en eeuwigdurende offer geheel mee te leven en mee te offeren, heel de dag door).

Denk aan de verborgen tegenwoordigheid, die altijd openstaat voor uw geloof en uw verlangen. Het is toch de objektieve werkelijkheid dat Jesus ook op deze roerende wijze onze ballingschap wil delen en ons niet als wezen achterlaat. Denk aan uw aanbiddingen voor het uitgestelde sacrament. Hoevele inspraken der liefde mocht gij daar ontvangen, hoeveel edelmoedigheid werd er in uw hart gewekt! Zijn wij ooit werkelijk ongetroost heengegaan, als wij met deemoed en eerlijkheid tot Hem kwamen? Heden willen wij dit alles gedenken en de Heer danken voor zijn onuitsprekelijke gave. Heden willen wij onze blijdschap niet besloten houden in ons hart en in de stilte, maar haar luide verkondigen en uitdragen mét de goddelijke Hostie in de feestelijke processie.

En morgen en alle dagen die ons hier nog worden geschonken, zullen wij met eerbied en geloof, met innigheid en vreugde en boven alles met liefde, met liefde die zichzelve wil vergeten, de goddelijke gave der eucharistie aanbidden en vereren, smaken en genieten.

214. Vrijdag onder het octaaf van Sacramentsdag

De volmaakte liefde

„De volmaakte liefde bant de vrees uit” ( 1 Joh. 4, 18 ; epistel van de eerste Zondag na Pinksteren). Zij sluit nog veel meer uit: zelfzucht, lafheid, berekening, halfheid, het niet koude en niet warme dat de Heer uitspuwt, en de dood die zij overwint. Maar zij is uitstekend te verenigen met de nederigheid, en met vernedering, mislukking, armoede en smart. Zij eist veeleer het kruis, zij roept er om, want zonder onthechting en lijden om Christus' wil kan de liefde niet groeien tot de volmaaktheid die Sint Jan bedoelt en welke hij niet aarzelt aan zijn christenen voor te houden in dezelfde brief waarin hij ook heeft geschreven: „Als wij beweren geen zonde te hebben, misleiden wij onszelf en is de waarheid niet in ons” ( 1 Joh. 1, 8 ). Hij weet dat zijn lezers uit zichzelf zondige en zwakke mensen zijn, zoals de mensen van alle tijden en alle streken, maar hij weet ook welke gave Gods liefde ons in Christus heeft geschonken. „Aan allen die Hem ontvingen gaf Hij de macht kinderen Gods te worden, aan allen die in zijn naam geloven, die niet uit bloed noch uit de wil van vlees of man, maar die uit God zijn geboren” ( Joh. 1, 12. 13 ). „Wie uit God is geboren bedrijft geen zonde, want Zijn levenskiem blijft in hem; hij kan niet zondigen, omdat hij uit God is geboren” ( 1 Joh. 3, 9 ). En daarom durft hij van zijn christenen, van ons allen, de volmaakte liefde te eisen die de vrees uitbant, de door de Geest ingegeven liefde der kinderen Gods, die ons zulk een vertrouwen inboezemt dat wij, ondanks onze zondigheid, niet langer als slaven Gods oordeel duchten. Liefde in haar volheid is inderdaad onverenigbaar met angst; zijn kan wel samengaan met eerbied, met huiver van ontzag zelfs, maar niet met vrees die beducht is voor straf.

2. Hoe geraken wij tot deze volkomenheid der goddelijke liefde? Wij kennen op deze slechts één antwoord: door kruis en gebed, door onthechting en beschouwing. En wanneer wij in dit octaaf met dankbare herinnering het sacrament vieren van Jesus' volmaakte liefde, dan moeten wij toch tegelijkertijd beseffen dat deze goddelijke vondst van zijn minnend Hart nooit in ons zal bereiken wat de Heer bedoelde, zo wij niet langs die weg willen streven naar de volmaaktheid van ónze liefde. Zij wij daartoe bereid, dan schenkt ons de eucharistie overvloedige genaden om altijd weer verder te gaan, want wij mogen ons nooit „inbeelden dat wij het al bereikt hebben” ( Phil. 3, 13 ). Dan putten wij uit die bron wat Augustinus noemde de magna voluntas en de magna charitas , de sterke wil en de echte liefde, de standvastige en edelmoedige gezindheid die alleen een ander mens van ons kan maken, doordat zij de levenskiem van Gods genade in ons doet triomferen over de gehele linie.

3. Mogen wij, o Liefde, door uw Geest geleid, met alle heiligen begrijpen welke de lengte en de breedte, de hoogte en de diepte is van het mysterie waarvan Gij ons deelgenoten wilt maken. Mogen wij door uw goedheid zonder grens tot het diepe en ons verterende inzicht komen van de onnaspeurlijke rijkdom en de onuitputtelijke schatten die Gij voor ons gereed houdt. Mogen wij heden, nu, in dit uur beseffen dat het geen zin heeft, dat het nimmer enige zin voor ons heeft te wachten op een ander uur om ons zonder voorwaarde en zonder voorbehoud over te geven aan U. Moge de gedachte aan onze zonden ons alleen maar deemoedig maken doch nooit ontmoedigen. Moge het weten van de afstand die er is tussen U en ons, ons ten gronde toe vernederen om ons slechts des te volkomener te trekken tot U die aan het kruis werd verheven. Doe ons eindelijk geloven in de Liefde die Gij zijt.

215. Zaterdag onder het octaaf van Sacramentsdag

Sacrament van Geest en eenheid

„Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt blijft in Mij en Ik in hem” ( Joh. 6, 56 ; evangelie van Sacramentsdag). Sint Augustinus spreekt in de homilie van heden: „Wij hebben u gezegd, broeders, hoe de Heer ons bij de nuttiging van zijn vlees en bloed op het hart drukt, dat wij in Hem moeten verblijven en Hij in ons. Wij blijven in de Heer als wij zijn ledematen zijn; Hij blijft in ons als wij zijn tempel zijn. De eenheid is het die ons samenvoegt tot zijn ledematen. Doch waaraan ontleent de eenheid de kracht ons samen te binden tenzij aan de liefde? En vanwaar komt de liefde Gods? Vraag het de apostel. De liefde Gods, zegt hij, ligt uitgestort in onze harten door de heilige Geest die ons geschonken is. De Geest is het derhalve die leven wekt. De Geest immers maakt de ledematen levend … Ik zeg dit alles opdat wij de eenheid zouden beminnen en de scheiding vrezen. Want een christenmens met niets zozeer duchten als gescheiden te worden van Christus' Lichaam. Zo hij immers van Christus' Lichaam gescheiden wordt, is hij niet langer zijn lidmaat en zo hij Christus' lidmaat niet is, wordt hij niet meer gevoed door zijn Geest. Wie echter de Geest van Christus niet bezit, zegt de apostel, behoort Hem niet toe.”

2. In deze prachtige, van woord en geest vervulde uitleg op de tekst van het evangelie zijn het vooral twee dingen die Augustinus de katholiek van tegenwoordig te zeggen heeft. Op de eerste plaats dat de communie het sacrament der eenheid is, ook in deze zin dat zij ons inniger verenigt met de Kerk, met alle leden van Christus' mystiek Lichaam. Ook Sint Paulus zegt dit uitdrukkelijk: „Is het Brood dat wij breken geen deelgenootschap aan het lichaam van Christus? Omdat het Brood één is, daarom zijn wij, hoe talrijk ook, één lichaam; want allen hebben wij deel aan het éne Brood” ( 1 Kor. 10, 16. 17 ). Voor wie werkelijk in Jesus gelooft s deze gedachte vanzelfsprekend, want zo iemand beseft ten volle dat Jesus het hoofd is van zijn Lichaam, met zijn Kerk onafscheidelijk verbonden. Daarom treedt degene die door de eucharistie nauwer met Christus wordt verenigd, ipso facto in inniger gemeenschap met de broeders en zusters des Heren naar de Geest. Daaruit volgt dat wie terugkeert van de tafel des Heren, vervuld van Christus' liefdevuur en getekend met het bloed van het Lam, delen moet in heel de onbaatzuchtige en zichzelf vergetende gezindheid van Jesus' Hart. Zijn vroomheid mag hem niet hooghartig afzonderen van de anderen, maar de communie moet hem juist een groter naastenliefde schenken en een vuriger toewijding aan de Kerk.

3. Het andere wat de grote kerkvader ons leert, is de onontbeerlijke eenheid van sacrament en Geest. Jesus spreekt trouwens zelf daarover een weinig verder in zijn eucharistische rede: „Het is de geest die leven brengt, het vlees (op zich) brengt niets daartoe bij. De woorden die Ik tot u sprak zijn geest en leven. Maar daar zijn er sommigen onder u die niet geloven” ( Joh. 6, 63. 64 ). Jesus wil zeggen dat het zijn door de Geest Gods verheerlijkt lichaam zal zijn, dat in de eucharistie eeuwig leven zal schenken, maar bovendien dat ook hij die nuttigt geestelijk moet zijn door een waarachtig geloof. Dan pas kan het sacrament van zijn liefde dat wel uit eigen, door God meegedeelde kracht, maar niet mechanisch zijn werking in de zielen uitoefent, de door Jesus gewilde, heilzame effecten bereiken. Moge een geest van eerbied en diep geloof ons bewaren voor alle automatische sleur bij het ontvangen van het hoogwaardig sacrament. Wie met geloof nadert, aan hem zullen Jesus' heerlijke belofte ten volle worden bewaarheid: „hij blijft in Mij en Ik in hem” …

Tweede Zondag na Pinksteren

216. Zondag onder het octaaf van Sacramentsdag, tweede na Pinksteren

De goddelijke uitnodiging

Het evangelie van heden bevat de gelijkenis van de onwillige bruiloftsgasten, die Jesus zijn disgenoten voorhield bij een maaltijd waartoe Hij door een farizeeër was uitgenodigd ( Lk. 14, 16-24 ). „Zeker iemand gaf een groot feestmaal en nodigde velen uit. Tegen het uur van de maaltijd zond hij zijn dienaar (zoals oosterse gewoonte was) om aan de gasten te zeggen: „Komt, want alles staat klaar.” Maar eenparig begonnen allen zich te verontschuldigen (dit stond, na de eerste uitnodiging die blijkbaar aangenomen was, gelijk met een belediging)… De dienaar kwam thuis en boodschapte het aan zijn heer. Toen werd de heer des huizes vergramd en hij sprak tot zijn dienaar: „Spoed u naar de pleinen en straten der stad, en breng de armen en gebrekkigen, de blinden en kreupelen hier binnen.” De dienaar zei: „Heer, er is gedaan wat gij bevolen hebt; en nog is er plaats.” Nu sprak de heer tot zijn dienaar: „Ga uit naar de wegen en heggen en dwing ze om binnen te komen, want mijn huis moet vol zijn.” Ik zeg u: niet één van die mannen die waren genodigd, zal van mijn feestmaal genieten.” De toepassing die dikwijls van deze parabel wordt gemaakt op de eucharistie, mag ons de eigenlijke bedoeling van de gelijkenis niet uit het oog doen verliezen; deze is de voorspelling van de roeping der heidenen tot het christendom en van de verwerping der meeste Joden, die onder allerlei voorwendsels Gods uitnodiging in Christus afwezen.

1. Als wij een meer algemene zin in deze woorden van Christus ontdekken, dan is het wel deze: God komt tot de mens met zijn uitnodiging en de mens heeft het in zijn vermogen die uitnodiging af te slaan. God stelt ons voor de keuze. Hij nodigt ons liefdevol uit, Hij dringt zachtjes aan, maar Hij dwingt ons niet. God heeft de mens zijn vrijheid geschonken, kostbare en noodlottige gave. Kostbaar, want zij stelt de mens in staat God te beminnen en zijn roeping te gehoorzamen. En noodlottig kan zij zijn, daar in de vrijheid de vreselijke mogelijkheid ligt van de afval van God, van de weigering der genade. Maar kostbare gave is zij in Gods oog en Hij blijft haar respecteren (méér dan de mensen plegen te doen), want een vrije liefde is het die Hij vraagt en die alleen Hem waardig is.

In de gelijkenis zijn het de gasten die zichzelf uitsluiten van de heerlijkheden van het feestmaal. En zo is het altijd. De mens berooft zich door boze eigen wil van het goddelijk goed en dan eerst treft hem Gods veroordeling. „Want God heeft zijn Zoon in de wereld gezonden, niet om de wereld te oordelen, maar opdat de wereld door Hem zou worden gered. Wie in Hem gelooft (wie de goddelijke uitnodiging aanvaardt), wordt niet geoordeeld; maar wie niet gelooft, is reeds geoordeeld, omdat hij niet heeft geloofd in de naam van Gods eengeboren Zoon” ( Joh. 3, 17. 18 ).

2. Gods uitnodiging komt tot ons niet enkel bij de grote beslissingen, maar herhaaldelijk in ons leven, zo dikwijls zijn genade ons roept, al is het slechts tot een eenvoudige daad van zuivere liefde.

En wij zullen zijn roepstem vernemen, naarmate wij aan zijn genade beantwoorden, naarmate wij leven in ingetogen stilte en bereidwilligheid om die stem te volgen. „Wie uit God is, hoort de woorden Gods” ( Joh. 8, 47 ). „Mijn schapen luisteren naar mijn stem” ( Joh. 10, 27 ). Gods roeping is om zo te zeggen niet een vaste grootheid, maar ze is, in de goddelijke eerbied voor onze vrijheid, afhankelijk van onze medewerking. God dwingt niet, maar nodigt uit. Welk een mysterie van genade en vrijheid! En welke mogelijkheden gaan hier open voor de liefde, als een eindeloos verschiet van de opgang van het schepsel tot de vereniging met zijn Heer! Iedere beantwoording der liefde aan Gods voorkomende en barmhartige genade bereidt de weg voor een nieuwe invitatie der ongeschapen liefde, voor inniger deelname aan het eeuwige gastmaal.

Tweede week na Pinksteren

217. Maandag onder het octaaf van Sacramentsdag

Gods zorg voor zijn vrienden

„Nimmer ontbreekt uw bestier hun die Gij vestigt in uw liefde” (oratie van de tweede Zondag na Pinksteren).

1. Sint Thomas zegt dat de volmaakten zich vooral hierdoor onderscheiden van de beginnelingen en de gevorderden in het geestelijk leven, „dat hun streven er voornamelijk op gericht is God aan te hangen en Hem te genieten en dat zij wensen ‚ „ontbonden te worden en in Christus te zijn” ’ ( Phil. 1, 13 )” ( II IIae, q. 24, a. 9). En daarna haalt de grote kerkleraar de woorden aan van Sint Augustinus: „De liefde voor de (bovennatuurlijke) waarheid zoekt een heilige rust in het gebed, terwijl de plichten der naastenliefde ons de arbeid van het werkelijke leven doen aanvaarden. Indien niemand ons deze last oplegt, moeten wij ons toeleggen op de liefdevolle kennis der waarheid. Wordt hij ons wel opgelegd, dan moeten wij hem aanvaarden uit liefde voor onze naaste, maar mogen toch de beschouwing der waarheid niet geheel achterwege laten, opdat deze zoetheid ons niet worde ontnomen en het noodzakelijke werk ons zou terneerdrukken” ( De Civ. Dei, XIX, 19 ). „Wanneer dus iemand van het beschouwende leven tot het actieve wordt geroepen,” zegt Sint Thomas, „dan moet dat geschieden bij wijze van toevoeging, niet bij wijze van vervanging” ( II IIae, q. 182, a. I ad 3). Zo iemand moet het eerste niet nalaten, doch er het tweede aan toevoegen.

Men zou geneigd kunnen zijn deze leer als verouderd te beschouwen, als alleen passend in het apostolische ideaal der middeleeuwse kloosterorden, dat natuurlijk de voordelen zowel van het werkende als van het beschouwende leven moest samenvatten en overtreffen. In het moderne stadsleven bijvoorbeeld lijkt een samengaan van contemplatie en actie vrijwel onmogelijk. Ook beschouwing alleen lijkt onbereikbaar tenzij door een radicale vlucht uit de wereld. En ongetwijfeld zal zij gedeeltelijk andere vormen moeten aannemen, die wellicht meer een terugkeer naar de oude Kerk betekenen dan een herhaling van de Middeleeuwen, zoals de vurige deelname aan de liturgie en de schriftlezing. Maar de kern van deze leer blijft actueel en immer geldig. Onze geest moet altijd, en zeker in de onrust en de koortsige jacht van onze maatschappij, rust zoeken in God, kracht en troost vinden in de beschouwing, leven uit geloof en liefde temidden van ons werk.

2. Het ontbreekt ons aan geloof. Wij menen, dat onze activiteit het moet doen. Natuurlijk houden wij in theorie dat de Heer alleen wasdom kan schenken, maar wij handelen daar niet naar. Wij durven er niet naar te leven. Wij vergeten Sint Paulus' woord: „God leidt alles ten beste voor wie Hem beminnen” ( Rom. 8, 28 ). Alles komt goed, maar alleen voor „die Hem beminnen”. We vergeten wat de oratie zo onvergelijkelijk schoon uitdrukt: „Nimmer ontbreekt uw bestier hun die Gij vestigt in uw liefde”. Sint Thomas verklaart die tekst van Paulus als volgt: Een geheel bijzondere voorzienigheid waakt over de rechtvaardigen. Alles wat de uitverkorenen overkomt, zowel in hen als buiten hen, wordt door God gericht op hun geluk. God laat het kwaad slechts toe met het oog op een groter goed. Maar daaruit volgt niet dat het ongeluk dat de lagere schepselen treft, altijd gericht is op hun eigen groter goed, doch God laat het toe voor het welzijn van het heelal en speciaal voor het welzijn der hogere schepselen. De hoogste schepselen zijn de heiligen, ieder van hen is de trouwe dienaar, over wie geschreven staat: „Zijn Heer zal hem aanstellen over al zijn bezittingen” ( Mt. 24, 47 ). Onze enige zorg moet zijn: „gevestigd te zijn en te blijven in de liefde” . En al het andere wordt ons dan toegeworpen. „De ogen des Heren rusten op de rechtvaardigen” ( Ps. 33, 16 ).

218. Dinsdag onder het octaaf van Sacramentsdag

Eucharistie en leven

„Moge de offergave die wij uw naam gaan wijden, Heer, ons zuiveren en van dag tot dag meer brengen tot de praktijk van een hemels leven” (offergebed van de Zondag onder het octaaf van Sacramentsdag).

In dit octaaf moeten wij ons bezinnen op de onuitsprekelijke gave Gods, die ons in de eucharistie wordt geschonken en waarvan wij dagelijks mogen genieten. In de eredienst der Kerk neemt zij de centrale plaats in. Zij moet ook als offer en sacrament de voornaamste plaats bekleden in het leven van elke christen. Door de gezegende eucharistische en liturgische herbeleving die in de laatste tijden de Kerk tot hernieuwde wasdom heeft gebracht, is het heilig sacrament wederom gesteld in het brandpunt van de katholieke vroomheid. Voor hen die ware christenen willen zijn, gaat het er om de genade van de dagelijkse mis en communie, die wij bijna als iets vanzelfsprekends zijn gaan beschouwen, in haar volle waarde te beseffen en volop vruchtbaar te maken voor het leven. Dit is geen nieuwigheid. De liturgische teksten zijn nog altijd daar om ons te bewijzen, dat het bewustzijn van deze waarden zo oud is als de Kerk zelf en een gebed als de secreta van de Zondag wordt niet licht in bondigheid van uitdrukking en verhevenheid van verlangen overtroffen.

1. Wij bidden daar op de eerste plaats, dat de offergaven die wij God gaan opdragen en die wij daarna als brood des levens zullen nuttigen, ons mogen zuiveren. Het heilig sacrament werkt wel door eigen kracht, maar niet automatisch: zijn werkdadigheid en vruchtbaarheid is onrechtstreeks, doch op zeer reële wijze, afhankelijk van onze gesteltenis. Naarmate wij met geloof en vurigheid hongeren naar de goddelijke spijze wordt onze ziel door de nuttiging van 's Heren lichaam meer gelouterd. Maar een mens die lauw en achteloos tot de heilige tafel nadert, zal weinig of geen vrucht ontvangen. En wie onwaardig communiceert, hij eet en drinkt zich, zoals reeds de apostel zeide, een oordeel.

Wie zijn ziel tracht te zuiveren, hij wordt door deze offergave in waarheid gereinigd. Wie haakt naar de vereniging met zijn Heer, vindt zijn zielsverlangen in deze omhelzing vervuld (al zijn de verzinnebeelden der gedaanten aangepast aan ons wandelen in geloof en niet in aanschouwing). Wie zijn leven wil veranderen, wie de ellende van zijn zwakheid en de onstandvastigheid van zijn streven wil zien opgeheven en geleidelijk omgevormd door de glorie des Heren, wie zijn hart van liefde gewond begeert, hij vindt hier kracht en heerlijkheid en alles.

2. Want zo bidt de Kerk en wij met haar: „moge deze gave ons geleidelijk brengen tot de werkzaamheid van een hemels leven” . Zij vraagt dat door de eucharistie ons leven op een hoger plan wordt gebracht ( transferat), tot de hoogte namelijk van onze hemelse roeping. Zij is er zich wel van bewust, dat deze omvorming van de hele mens tot de gelijkenis met Christus zich slechts geleidelijk voltrekt, „van dag tot dag”, of, zoals Sint Paulus het zegt, „voortschrijdend van heerlijkheid tot heerlijkheid” ( 2 Kor. 3, 18 ). Maar zij weet ook dat zo onze lauwheid geen beletsel stelt aan de werking van het heilig sacrament, de eindterm van dit proces „hemels leven” zal zijn. Daarom bidt zij ook in de post- communie dat door de voortdurende deelname aan deze geheimen de werkelijkheid van ons heil moge toenemen.

Dat toch geen sleur of kleingelovigheid van onze kant grenzen stelle aan de onmetelijke liefde Gods die zich in de eucharistie aan ons wil meedelen! Dat de vrucht van dit sacrament aan de dag trede in een hemels leven, dat consequent en zonder vrees aan God in alles de volstrekte voorkeur geeft die Hem toekomt. „Ik wil zingen voor de Heer die alle goeds mij schonk” ( Ps. 12, 6 ; communio).

219. Woensdag onder het octaaf van Sacramentsdag

Haat en liefde

„Verwondert u er niet over als de wereld u haat” ( 1 Joh. 3, 13 ; epistel van de Zondag). Deze haat van de wereld  1) ligt vóór alle gevoelens. Hij is iets veel fundamentelers dan bijvoorbeeld het gevoel van vaderlandsliefde, omdat hij nog dieper wortelt. „Wij weten dat wij van de dood naar het leven zijn overgebracht, omdat wij onze broeders beminnen” ( 3, 14 ). En de wereld weet dat zij die overgang niet heeft gemaakt, dat zij in de dood en de vergankelijkheid blijft en in de macht van de boze ligt, wijl zij zonder liefde is. Daarom is de christen juist voorzover hij christen is vreemd aan de wereld voorzover zij wereld is. Daarom haat de wereld de echte christenen en zij zal hen des te meer haten naarmate zij door Gods genade meer behoren tot die sfeer van het leven en naarmate zij door de liefde onverbrekelijker deel uitmaken van het rijk van zijn beminde Zoon. Zij zal een mens steeds minder begrijpen kunnen naarmate hij beter christen is. En omgekeerd: een waarachtig christen kan zich in haar niet thuis gevoelen. Alle bladzijden van het Nieuwe Testament getuigen van deze noodzakelijke „vreemdheid” die kenmerkend is voor de christenstaat op aarde en die, volgens de brief aan de Hebreeën, reeds door de vromen van het Oud Verbond werd ervaren. „In het geloof zijn zij allen gestorven zonder het beloofde te hebben ontvangen. Zij hebben het slechts uit de verte gezien en begroet en zij beschouwden zichzelf als vreemdelingen en bijwoners op aarde. Wie zo denken, tonen wel degelijk op zoek te zijn naar hun vaderland” ( 11, 13. 14 ). Hoeveel te meer moeten wij ons naar Sint Petrus' vermaning als bijwoners en vreemdelingen onthouden van de zelfzuchtige begeerten die strijd voeren tegen de ziel ( 1 Petr. 2, 11 ), want door de genade des Heren zijn wij „medeburgers geworden van de heiligen en huisgenoten Gods” (behorend tot zijn familia in de antieke zin van het woord) en op de grondslag van de apostelen en profeten rijzen wij op als een geestelijk gebouw welks sluit- en hoeksteen Jesus Christus zelf is ( Eph. 2, 19. 20 ). Dáár moeten wij ons thuis gevoelen, in die hemelse gemeenschap waar wij nu reeds burgerrecht bezitten ( Phil. 3, 20 ); daarheen moet ons denken en streven uitgaan waar ons waarachtig leven met Christus in God verborgen is om eenmaal in heerlijkheid te worden onthuld ( Kol. 3, 1-4 ).

2. Wij bidden in de zondagsoratie dat wij Gods naam gelijkelijk mogen vrezen zowel als liefhebben. God vrezen moeten wij voor het deel van ons dat nog tot deze wereld zou willen behoren en dat beheerst wordt door het egoïsme, — God beminnen moeten wij met de geest die Hij ons heeft geschonken. Wij moeten aan de wereld afsterven, voor haar gekruisigd zijn ( Gal. 6, 14 ). Wij moeten welbewust en standvastig die vreemdheid scheppen, niet door ons van de mens hooghartig af te wenden, maar door ons te behoeden voor de besmetting van wereldse gedachten en begeerten en door ons daarvan te zuiveren telkens wanneer wij die infectie hebben opgelopen. Want wij leven nog in het vlees en wij mogen niet zo naïef zijn te menen dat wij immuun kunnen blijven zonder voortdurend onze zelfzucht te kruisigen. Dit is immers volgens de apostel het kenmerk van hen die Christus toebehoren ( Gal. 5, 29 ) en dezen alleen mogen zich de erenaam van christen toekennen.

3. Indien aldus broederliefde en versterving van onze zelfzuchtige neigingen de authentieke uitingen zijn van het leven dat God ons in Christus heeft geschonken en tevens de middelen waardoor wij ons onbevlekt bewaren voor de wereld ( Jak. 1, 27 ) die zal worden veroordeeld ( 1 Kor. 11, 32 ), dan mogen wij wel beseffen dat deze houding der ziel ons veel zal kosten. In de wereld te leven zonder van de wereld te zijn, vervolging en tegenwerking te verduren en de mensen tegelijkertijd lief te hebben (niet met vrome woorden maar met waarachtige daden, eist hetzelfde epistel), onze verwachtingen uit te heffen boven deze aarde, ook boven het vele goede en schone dat God haar geeft, en onze hoop blijmoedig en vurig gevestigd te houden op het zijn bij de Heer, — wij kunnen er niet op rekenen hiertoe te geraken, zo wij niet leven uit de kracht van het gebed. Door gebed en beschouwing alleen zullen wij in staat zijn onze geest telkenmale te zuiveren en hem geleidelijk geheel te vervullen met het licht van God. De Heer is ons licht en ons heil. Hij schenkt ons de overvloed van zijn Geest, indien wij niet ophouden Hem te smeken, zo wij niet moede worden Hem aan te zien en zijn woord te overwegen.

220. Donderdag octaaf van Sacramentsdag

Mysterie van ons geloof

De liturgie noemt, op het verhevenste ogenblik van de mis, de eucharistie mysterium fidei, geheim des geloofs bij uitstek. De gedaanten van brood en wijn vormen de ijle sluier die de werkelijkheid voor onze ogen verborgen houdt, zoals het aardse leven, volgens de uitdrukking van Johannes van het Kruis, een web weeft, ja zelf niet anders dan een web genoemd kan worden dat de volmaakt- te ziel scheidt van de aanschouwing Gods. Voor zulk een gelouterd mens is inderdaad dit sterfelijke leven slechts een weefsel, zo broos en zo dun dat het Licht er reeds doorheen zeeft en dat het niet lang meer weerstand zal bieden aan de aandrang om ontbonden te worden en met Christus te zijn. Zo moet ons aller geloof heendringen door de sluier der eucharistische gedaanten en onder deze zinnebeelden de voedende werkelijkheid ontdekken van Hem die zeide: „Ik ben het levensbrood”.

„Onder de gedaante van brood geeft Hij zijn lichaam en onder de gedaante van wijn zijn bloed, zodat, wanneer gij nuttigt, gij Christus' lichaam en bloed waarachtig smaakt en daarvan deelgenoten wordt. Zo worden wij door de heilige communie Christusdragers en, naar het woord van Sint Petrus, deelachtig aan de goddelijke natuur” ( Cyrillus van Jerusalem in de vijfde les van de metten).

De eucharistie is het geheim des geloofs, omdat zij ons geloof op de proef stelt, maar ook omdat zij aan ons geloof de grootste vruchtbaarheid schenkt. Elke communie vragt een akte van bewust geloof die nooit door gewoonte of sleur kan worden vervangen. Maar wordt aan deze voorwaarde voldaan, dan bevat zij in zich ook de schoonste vervulling van Jesus' woord: „Wie gelooft heeft het eeuwige leven” ( Joh. 6, 47 ). De kracht van dit sacrament en van dit geloof heeft zich geopenbaard in gevangenissen en concentratiekampen waar de goddelijke Hostie, ontdaan van alle luister, het eeuwige leven waarborgde van hen die door dit leven werden uitgestoten.

2. Wij spreken ook hierom van het geheim der eucharistie, omdat zij de toetssteen is van het ongeloof, als een ergernis Gods die de verborgen gedachten der harten aan het licht brengt. Zo was het reeds in die synagoog van Kafarnaüm waar Jesus niet aarzelde zelfs tot de twaalf de beslissende vraag te richten, nadat reeds velen van Hem waren afgevallen: „Wilt gij ook heengaan?” ( Joh. 6, 67 ). Het allerlaatste wat de wereld kan aanvaarden is dit geheim. Het is alsof op deze aarde de eucharistie omgeven is door een zee van ongeloof. Wat be- tekent het tabernakel te midden van het geraas van onze steden? Deze staat van verborgen machteloosheid is de uiterste ontleding waartoe het Woord zich heeft vernederd. Dit stilzwijgen Gods in een wereld die de stilte heeft vermoord, deze van alle kracht ontblote geringheid onder een geslacht dat stijgt tot de toppunten der stofbeheersing, zij zijn wederom voor de Joden een aanstoot en voor de heidenen een ongerijmdheid, maar voor alle geroepenen: Christus, Gods kracht en Gods wijsheid. Want het ongerijmde van God is wijzer dan de mensen en zijn zwakheid is sterker dan zij ( 1 Kor. 1, 23-25 ).

3. Maar dan mogen wij, katholieken, de plicht der prediking niet vergeten waarvan Paulus spreekt in dezelfde samenhang. Wie de eucharistie verkondigt, verkondigt het kruis van Christus. Want door haar is Jesus onder ons als de gekruisigde, die in eeuwigheid verheerlijkt leeft. En wederom: wij prediken Christus allereerst door ons geloof. Doordat wij diep geloven in de gave der eucharistie, omdat wij uit haar kracht leven, „verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij wederkomt” ( 1 Kor. 11, 26 ). Door deze sterkte schijnen wij als een licht in de wereld. „Zou mijn hand soms te kort zijn om te verlossen, of zou Ik de kracht missen om te redden?” ( Is. 50, 2 ).

221. Feest van het Allerheilig- ste Hart van Jesus

Liefde voor Liefde

Op het einde der dertiende eeuw bloeide reeds in de Duitse mystiek de godsvrucht tot het heilig Hart. Christus verscheen aan Sint Mechtild van Hackeborn en toonde haar de wonde van zijn Hart en sprak: „Aanschouw de grootheid van mijn liefde! Wilt ge ze leren kennen, dan zult ge haar nergens duidelijker vinden dan in de woorden van het evangelie: „Gelijk de Vader Mij bemint heeft, zo heb Ik u bemind” .” En Sint Gertrudis de Grote verhaalt in haar Heraut der goddelijke liefde, hoe haar Sint Jan de Evangelist verscheen, terwijl hij vol eerbied en liefde de vinger legde aan de borst des Heren en zeide: „Zie, dit is het Allerheiligste, dat alle goed in de hemel en op aarde in zich bevat” . Op Gertrudis' vraag waarom hij in zijn evangelie over dit geheim had gezwegen, antwoordde hij: „Mijn taak was het voor de jeugdige Kerk een woord over het ongeschapen Woord des Vaders te schrijven, waaraan het verstand der gehele mensheid tot aan het einde der wereld genoeg heeft. De taal echter van de zalige klop van het goddelijk Hart is aan de tegenwoordige tijd voorbehouden, opdat de reeds verouderde en in Gods liefde verkoelende wereld weer verwarmd worde bij het vernemen van deze geheimen.” Vierhonderd jaar later zou het heilig Hart zich eveneens op het feest van Johannes voor het eerst openbaren aan de heilige Margareta Maria Alacoque ( W. Lampen , Sint Gertrudis de Grote , Hilversum 1939). Wat de godsvrucht van het heilig Hart voor ons betekent, kunnen wij samenvatten in twee woorden: liefde voor liefde, liefde tegenover koudheid, liefde tegenover haat. Het gaat hier over een dubbele liefde en over een tweevoudige liefdeloosheid.

1. Daar is vooreerst als de bron en grondslag van alles de liefde van Christus. Want het levende, verheerlijkte Hart van Jesus vereren wij niet op zichzelf beschouwd, als los gedacht van zijn aanbiddelijk lichaam en zijn gezegende mensheid, maar als het orgaan en het symbool van de liefde die Hem bezield heeft en in de kruisdood gedreven voor ons heil. De liefde waarmee Hij ons eerst bemind heeft en altijd „het eerst” blijft beminnen, de oneindige liefde die louter goedheid en tederheid is en tegelijk goddelijke heiligheid en reinheid.

Liefde wil wederkerig zijn. Dat is het juist wat Jesus met deze godsvrucht voorheeft: ons leven te stellen in het teken van de liefde, niet van loutere plicht en gerechtigheid. Wie het goddelijk Hart bemint, wil niet rekenen, maar geven; wil niet aan zichzelf denken, maar aan Hem, aan zijn belangen, aan de eer des Vaders, aan het heil der zielen, aan de Kerk. En dan is er geen einde en geen grens (en in onze tijden allerminst) …

2. Tegenover de liefde van dit Hart staat de haat van de wereld, die niet alleen zijn rechten, maar ook zijn liefde miskent, wat oneindig smartelijker is. Juist als de versmade Liefde heeft Hij zich aan de H. Margareta geopenbaard, omdat de wereld zich steeds weer van Hem heeft afgewend. En zouden wij ook maar een ogenblik durven veronderstellen, dat deze verachting en onverschilligheid van de wereld in onze eeuw geringer is dan in de achttiende? Eerherstel vraagt Jesus, overvloedige liefde die de versmading der Liefde wil goedmaken. Doch er is een liefdeloosheid die Jesus' Hart veel dieper grieft: dat is de koelheid van godgewijde zielen. De afkeer der wereld is ontzettend, maar de wereld kent Hem niet zoals Hij is (en aan deze onwetendheid zijn ook wij niet onschuldig). Doch de godgewijde zielen, de priesters en de kloosterlingen, weten beter. Zij zijn de lievelingen van Gods genade en van zijn uitverkiezing. Op hen heeft de Heer zijn hoop gesteld voor de redding der wereld die God zozeer liefheeft. „Wie veel is gegeven, van hem wordt veel gevraagd.” „Leef op de hoogte van uw roeping.”

222. Zaterdag onder het octaaf van het H. Hart

„Die liefde, vruchtbaar scheppend
land en zee en sterren,
die de zonden der vaderen vergeeft
en onze boeien verbreekt.”

(Hymne van de metten)

Maar voorzeker betekent het heilig Hart van Jesus voor alle goedwillenden troost en niet enkel een onverbiddelijke eis der goddelijke liefde.

1. Luisteren wij naar de prefatie van het feest: „God die gewild hebt dat uw Eengeborene aan het kruis door de lans van de soldaat werd doorboord, opdat het geopende Hart als een heiligdom van goddelijke mildheid stromen van erbarming en genade over ons zou uitstorten, en immer van liefde jegens ons brandend, voor de vromen een rustoord zou zijn en voor de boetelingen een ruime schuilplaats ten heil” … En luister naar de tedere homilie van Sint Bonaventura, de serafijnse leraar: „O, hoe goed en aangenaam is het in dit Hart te wonen! Een uitgelezen schat, een kostbare parel is uw Hart, liefste Jesus, die wij vinden in de doorploegde akker van uw lichaam. Wie zou deze parel versmaden? Veeleer wil ik alle edelstenen, al mijn gedachten en genegenheden, in ruil geven om die éne te verwerven, en al mijn bezorgdheid werpen in het Hart van mijn goede Jesus, dat mij onbedrieglijk zal voeden. Wanneer ik aldus eenmaal, o zoetste Jesus, uw en mijn Hart heb gevonden, zal ik tot U, mijn God, bidden: laat mijn gebeden toe in dat heiligdom, waar zij verhoord worden, ja, sluit mijzelf geheel in uw Hart … De wond in het vlees toont ons de geestelijke wonde. Wie zou dit van liefde gekneusd Hart niet beminnen? Wie zou zulk een Minnaar geen wederliefde schenken? Wie Hem die zo kuis is, niet omhelzen? Laten wij, zolang wij nog in het vlees verblijven, Hem die ons mint beminnen, Hem die gewond werd omhelzen. Bidden wij, dat Hij ons hart, hoe stroef en onboetvaardig ook, met de band van zijn liefde boeien en met die schicht doorboren moge” (lessen van de derde nachtwake van het feest).

2. Geboeid door zijn liefde, — maar niet nadat en in zover Hij, in de woorden van de hymne, „onze banden verbroken heeft”. Geboeid worden en losgemaakt: dat gaat samen, dat beantwoordt precies aan elkaar. Het is immers de onverbiddelijke eis die de groei van het geestelijk leven beheerst, dat wij slechts in zover geraken tot de zuiverheid der goddelijke liefde als wij ons weten los te maken van de boeien der zonde en van alle ongeregelde gehechtheid, dat is, van alle vormen van egoïsme. Niet dat wij ons eerst geheel moeten vrijmaken om dan pas de gave der ware liefde te kunnen ontvangen. Daar is een veel inniger en subtieler samenwerking. Geen enkel leven laat zich vatten in een eenvoudige formule, ook het bovennatuurlijke niet. Wij mogen zonder twijfel in de providentiële verbreiding der devotie tot het heilig Hart dit genadig raadsbesluit zien: door de liefde weer op deze „nieuwe” en voor de eenvoudige mens begrijpelijke wijze te plaatsen in het middelpunt van de godsdienst, maakt Christus het ons zoveel gemakkelijker onze boze boeien te verbreken. Niet de plicht overheerst hier noch de naakte versterving uit plicht van zelfbeheersing en voorzichtigheid, doch de liefde, die overmachtige factor van het zieleleven. „Wanneer Ik van de aarde zal zijn verheven, zal Ik allen tot Mij trekken” ( Joh. 12, 32 ). Naarmate zijn liefde bezit neemt van ons hart, verdwijnen de boze liefde en het egoïsme als vanzelf. Als wij dat goddelijk Hart aanschouwen en blijven aanschouwen in de stilte van een zuiver en eerlijk gebed, worden onze banden losser en zwakker. Hij verbreekt ze door de almachtige aantrekkingskracht die er uitgaat van zijn kruis en zijn wonden.

Derde Zondag na Pinksteren

223. Zondag onder het octaaf van het H. Hart, Derde na Pinksteren

Het weinige lijden

„De God van alle genade die u in Christus geroepen heeft tot zijn eeuwige heerlijkheid, Hij zal u, na een korte tijd van lijden, volmaken, bevestigen, sterken en grondvesten” ( 1 Petr. 5, 10 ; epistel).

Deze gedachte is Sint Petrus dierbaar: het lijden van de christen is slechts gering, het duurt slechts kort (beide vertalingen zijn mogelijk, maar de tweede is waarschijnlijker, wegens de tegenstelling tot de „eeuwige” heerlijkheid; overigens hangen ze nauw samen). Reeds in het begin van dezelfde brief had hij geschreven: „Verheugt u, ook al wordt gij thans, indien het moet zijn, voor korte tijd door allerlei verzoekingen bedroefd, opdat de echtheid van uw geloof, kostbaarder dan vergankelijk goud… tot lof en heerlijkheid en eer blijke te zijn bij de openbaring van Jesus Christus, Die gij liefhebt zonder Hem gezien te hebben, — in Wie gij gelooft, terwijl gij Hem ook nu niet aanschouwt” ( 6-8 ). En Sint Paulus denkt er evenzo over: „Ik ben er zeker van dat het lijden van de tegenwoordige tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die eenmaal over ons zal opgaan” ( Rom. 8, 18 ). „De lichte last der verdrukking van een ogenblik bewerkt voor ons een alles verre te boven gaand eeuwig gewicht van heerlijkheid” ( 2 Kor. 4, 17 ).

1. Ons wl het niet altijd voorkomen dat het lijden een lichte last is. (Zelfs kleinigheden kunnen bij ogenblikken voor onze lichtgeraaktheid bijna ondraaglijk lijken. Maar dit is slechts een uitvloeisel van een verregaand gebrek aan zelfbeheersing dat wij onverwijld moeten verbeteren.) Wanneer wij na de onbezorgdheid van onze jonge jaren serieus met het lijden kennismaken (teleurstellingen en desillusies; verlies van onze dierbaren; vernedering, mislukking, armoede; ziekte, haat, laster, tegenwerking; innerlijke onzekerheid, verlatenheid), zijn wij slechts zelden geneigd dit als een kleinigheid te beschouwen. Integendeel, de smart kan zo hevig en de opstandigheid en verbittering van ons gemoed zo groot zijn, dat wij niets meer vermogen te zien dan het „onrecht” ons aangedaan en het „vreselijke lijden” dat ons drukt. De droefheid brengt zulk een bewustzijnsverenging voort, dat wij niet meer in staat zijn zuiver te oordelen. Ons lijden lijkt ons dan niet alleen groot, maar bijna het enige wat voor ons bestaat, – een donkere wolk die onze geest geheel dreigt te verduisteren.

2. Zulk een droefheid zal niet licht „naar Gods wil”, maar veeleer een „droefheid der wereld” zijn ( 2 Kor. 7, 10 ). De christen moet zich daarom ten tijde dat de smart zijn verstand nog niet heeft verduisterd, wapenen met die beschouwingen des geloofs die hem de betrekkelijkheid ook van het hevigste lijden doen inzien. De boven aangehaalde teksten der apostelen geven ons die aan de hand. Ten eerste: alle lijden duurt kort, — omdat het leven kort is. Smart die ons neerdrukt, lijkt gemakkelijk eindeloos. Maar dit is een begoocheling. Op ons sterfbed zullen wij inzien hoe kort ons gehele leven was, — een inzicht dat ons nu reeds bij tijd en wijle ten dele wordt geschonken, als wij zeggen: „hoe snel ging dit jaar voorbij” , of: „hoe spoedig wordt een mens oud”. Alles gaat voorbij, God alleen verandert niet ( Sint Teresia). En vervolgens en vooral: het lijden van deze aarde is niets vergeleken bij de eeuwige heerlijkheid die ons wacht in de hemel. Wij hebben deze waarheid gehoord van kindsbeen af, maar zij zegt ons weinig, omdat ons geloof niet sterk genoeg is. Wanneer ons denken werkelijk door het geloof werd beheerst, zou zij levend zijn in ons en niet enkel een dode theorie die ons in de steek laat, zodra het kruis voor onze eigen deur staat. Dan zouden wij weten dat het lijden het kostbaarste goud is waarmee die heerlijkheid wordt gekocht. En dan zou wellicht ten slotte onze enige smart zijn dat wij Hem geloven en Hem beminnen „Die wij nog niet zien” .

Derde week na Pinksteren

224. Maandag onder het octaaf van het H. Hart

Onthechting

„Mogen wij, onder uw leiding, zó langs de tijdelijke goederen gaan dat wij de eeuwige niet verliezen” (oratie van de Zondag).

1. Deze gedachte houdt de Kerk dikwijls bezig: hoe de christen zich moet gedragen ten opzichte van de aardse en de hemelse goederen. Niet zelden drukt zij zich schijnbaar nog sterker uit dan in de oratie van deze Zondag. „Mogen wij de aardse dingen versmaden en alleen de hemelse verlangen” (oratie 22 Juni). „Mogen wij altijd op U vertrouwen en enkel de hemelse goederen begeren” (oratie 7 Aug.). Het is ook een groot probleem. De menselijke ziel is, volgens Sint Thomas van Aquino, door haar vermogens van verstand en wil „het heelal toegewend” . Zij is zelf als een heelal, als een universum in aanleg: unus versus omnia , „één toegewend naar alles”, een onbeschreven lei, die het heelal kan opnemen. Zij staat open voor alles; zij kan alles kennen en alles wat gekend wordt, kan zij beminnen. Want al wat bestaat, is juist inzover het is, goed en begerenswaardig. „Uit de hand van Hem die haar liefheeft komt, gelijk een kindje, dat wenend en lachend speelt, de simpele ziel, die niets weet dan dat éne, dat zij, bewogen door haar zalige Maker, zich met vreugde wendt tot alles wat haar verrukt” ( Dante). De rede kan zelfs door haar eigen kracht van het geschapen goed opklimmen tot de kennis van God en inzien dat Hij alleen in staat is het verlangen naar geluk volmaakt te bevredigen. Wij mogen aannemen, dat voor de eerste mens in zijn paradijselijke staat de schepping inderdaad was als een spiegel der godheid, een ladder waarlangs hij onbelemmerd opsteeg tot het éne en hoogste goed. Maar de mens is gevallen en sinds de zondeval heerst er licht een tegenstrijdigheid tussen de aardse en hemelse liefde. Nog altijd kan de mens weten dat God alleen zijn gehele liefde waard is, doch dit inzicht laat zich al te gemakkelijk verduisteren. Nog altijd moet men van de wereld, uit Gods hand voortgekomen, zeggen, dat zij goed is. Nog altijd moet er, naar de door God gestichte scheppingsorde, een positieve verhouding bestaan tussen de mens en de natuurlijke dingen. Hij moet ze beheersen, ze dienstbaar maken. Zij zijn ook thans nog een manifestatie van Gods macht en eeuwigheid ( Rom. 1, 20 ). Maar de mens vindt niet gemakkelijk meer de juiste verhouding tot de schepselen. Vaak leiden zij hem af van zijn enige bestaansgrond. Van hulpmiddelen worden zij niet zelden een pseudo-einddoel, van dienstbaar worden zij tyrannieke meesters. Het verlies van de rechte verhouding tot God bracht als gevolg met zich mee het verlies der innerlijke vrijheid ten aanzien van de schepselen.

2. Hoe moet de christen, de gevallen en in beginsel verloste mens, staan tegenover de schepping? Om deze vraag te beantwoorden maken wij een onderscheid tussen de mens en de natuur. De stoffelijke schepping blijft altijd een middel, hetzij als afstraling van Gods goedheid en macht, hetzij als middel van bestaan, hetzij als materie der liefde voor God en de naaste. De evenmens kan als persoon nooit louter middel zijn. Hij is de naaste, die mede door God geschapen en mede door Christus verlost werd, die wij als mens en christen beminnen moeten met een geestelijke, persoonlijke liefde. De ideale verhouding, die de christen ten aanzien van de evenmens moet verwerven, zal er daarom altijd een zijn van liefde in vrijheid. Van liefde, omdat de naaste een persoon is, in vrijheid, omdat hij, al kan hij geen middel zijn, toch niet mijn einddoel is. De verhouding tot de stoffelijke dingen moet er een zijn van vrijheid, gepaard met liefde, want God haat niets van hetgeen Hij heeft geschapen.

Daarom draagt de christelijke onthechting een positief, geen negatief karakter. Zij regelt de liefde. Zij kweekt geen onverschilligheid. Zij bestaat niet in een stoicijnse ongevoeligheid. Zij maakt onze affectiviteit niet onkwetsbaar. Zij verfijnt veeleer het gevoel en vergroot ons vermogen om te genieten en lief te hebben. Zij schept de mens, die waarlijk vrij is, zoals Sint Franciscus van Assisië , vrij om te beminnen met een liefde, die om haar zuiverheid even vurig is als alomvattend.

225. Dinsdag onder het octaaf van het H. Hart

De omhelzing van het kruis

Dit octaaf leert ons ook dat liefde voor Christus liefde voor het kruis insluit. Ofschoon Jesus verheerlijkt in de hemel leeft heeft Hij zich aan de heilige Margareta Maria geopenbaard als de liefde die lijdt en in haar lijden werd versmaad. Allen die geloven, willen een zo goede Meester beminnen, maar weinigen willen de noodzakelijke voorwaarde vervullen die Hij zelf voor waarachtigheid van die liefde heeft gesteld. „Jesus heeft nu veel minnaars van zijn hemels koninkrijk, doch weinig kruisdragers. Hij heeft er velen die vertroosting begeren maar weinig die verlangen te lijden. Hij vindt vele disgenoten maar zelden volgelingen in onthouding. Velen volgen Jesus tot het breken van het brood maar weinigen tot het drinken van zijn lijdenskelk.” ( Navolging II, 11). De Heer is er ondanks vele pogingen niet in geslaagd zijn apostelen deze meest essentiële van zijn vermaningen te doen begrijpen en aanvaarden alvorens de heilige Geest hen leerde dat het een eer en een vreugde is voor Jesus' naam versmaad te worden ( Hand. 5, 41 ). Zij konden zelfs de gedachte dat hun Meester zou lijden niet verdragen. Toen Jesus voor de eerste maal zijn passie voorspelde, „trok Petrus Hem ter zijde en begon Hem tegen te spreken: „Dat nooit, Heer, zo iets mag U niet overkomen!” Maar Hij keerde zich om en zei tot Petrus: „Ga weg van Mij, satan. Gij zijt Mij een ergernis, want ge zijt niet bedacht op wat God wil maar op wat de mensen willen” ” ( Mt. 16, 22. 23 ). En als Hij het hun later weer heeft voorzegd en een laatste maal, in overduidelijke bewoordingen, kort voor zijn intocht in Jerusalem, dan moet de evangelist daarbij aantekenen: „Zij begrepen er niets van. Dit woord bleef hun duister en zij verstonden niet wat er gezégd werd” ( Lk. 18, 34 ). Begrepen zij niet wat het betekende „uitgeleverd te worden en bespot en gegeseld en bespuwd”? Zonder twijfel, maar zij konden dergelijke werkelijkheden niet in overeenstemming brengen met hun ideeën over de messias en het godsrijk. Wij weten dit tegenwoordig allen en wij beschouwen dit Joodse, nationalistische messianisme als een door ons lang verlaten standpunt. Maar laten wij daarom niet menen dat wij het lijden en het kruis gemakkelijker zullen aanvaarden. Want het kruis strijdt met de menselijke natuur in alle tijden en in alle landen; het is een ergernis voor alle menselijke ideeën en strevingen. „Als iemand mijn leerling wil zijn, moet hij zichzelf verloochenen en zijn kruis opnemen en Mij volgen” ( Mt. 16, 24 ). De trouw aan Jesus is onbestaanbaar zonder de verloochening van onszelf en een zeker verraad aan ons eigen ik  1).

2. Het is daarom ook dat wij bij onze overwegingen de herhaling noch de eentonigheid mogen schuwen, maar altijd opnieuw deze woorden van de Heer moeten overdenken en zijn beeld onszelf voorhouden. „Zie, in het kruis is alles, in het sterven aan uzelf is alles. En daar is geen andere weg tot het leven en de ware innerlijke vrede dan de weg van het heilig kruis en de dagelijkse versterving” ( Navolging II, 12). Wij weten dat het lijden van dit leven, zoals Sint Petrus zegt in het epistel van de Zondag, slechts kort en gering is in vergelijking met de hemelse vreugde, — maar laat het een werkelijk lijden zijn, om Hem en met Hem. Liefde wil gelijkvormigheid. De dienaar wil het niet beter hebben dan de Meester. Wij willen zonder schaamte voor zijn rechterstoel staan, maar hoe zal dat mogelijk zijn zo wij het offer vrezen? Hoe zal de Vader in ons het beeld van zijn Eniggeborene kunnen herkennen als wij een gemakkelijk leven zoeken? Zij die in zachte klederen gaan wonen in de paleizen der rijken, maar er is voor werkelijke christenen geen plaats in de vele verblijven van Vaders huis. — Wees gegroet, o Kruis, enige hoop in deze lijdenstijd!

226. Woensdag onder het octaaf van het H. Hart

De zondaar

Het evangelie van de Zondag ( Lk. 15, 1-10 ) bevat de treffende gelijkenissen van het verloren schaap en de verloren drachme. Hoe goed past deze boodschap van Gods barmhartigheid in het octaaf dat wij vieren! Het goddelijke Hart van Jesus is niet enkel bron van volmaaktheid; het is ook barmhartige haven der schipbreukelingen. Om onze boosheden gebroken werd het de verzoening voor onze zonden en de toevlucht der zondaars. Want wij mogen bij de lezing van het evangelie vooral niet vergeten onze aandacht te schenken aan de inleidende woorden van Sint Lukas: „Intussen kwamen alle tollenaars en zondaars naar Hem toe om Hem te horen. Maar de farizeeën en de schriftgeleerden mopperden en zeiden: „Hij ontvangt zondaars en eet met hen.” ” De evangelist verhaalt nog op twee andere plaatsen ( 5, 30 ; 19, 7 ) van de ergernis der officiële vromen over Jesus' vertrouwelijke omgang met zedelijk lagerstaande mensen. Zij begrepen niet wat het zeggen wilde: „Ik ben niet gekomen om rechtvaardigen maar om zondaars te roepen” ( Mk. 2, 17 ). Met lieden die zich „rechtvaardig” achten kan Hij niets doen. Omdat de tollenaars en zondaars, de door de Joden verachten, vrij waren van geestelijke eigendunk en geloofden dat Jesus ook hun het heil kwam brengen, hun allereerste, – daar- om waren zij toegankelijker voor zijn prediking dan de farizeeën die wel door hun wetsonderhouding in bepaalde opzichten „rechtvaardiger” waren maar evenzeer als de anderen de overvloediger gerechtigheid ontbeerden die het kenmerk is der kinderen Gods. Voor God waren allen zondaars, want „Hij alleen is goed”. Om nu aan die hoogmoedige vromen duidelijk te maken waarom Hij de zondaars zijn voorkeur betoonde sprak Jesus de parabels van het verloren schaap en de verloren drachme (en ook die van de verloren zoon). In een menselijk begrijpelijk beeld schetst Hij hun de uitbundige vreugde des hemels over de redding van wat verloren was.

2. Geestelijke hoogmoed blijft altijd de grootste hindernis voor de genade. Trots sluit af en grendelt de geest van de mens dicht in gewaande zelfgenoegzaamheid. Maar de geest van de christen moet altijd geopend zijn naar de kant van God om voortdurend te ontvangen de gave der overvloediger gerechtigheid. De houding van het kind Gods mag niet zijn die van de bezitter die de heiligheid in eigendom meent vast te hebben. De christen moet altijd voor God staan in deemoed, in de houding van een die alles van zijn Heer verwacht, als bedelaar, zoals Jesus het gezegd heeft: „Zalig zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid want zij zullen verzadigd worden” . De heiligheid is altijd iets wat van God komt en wat, in zijn volheid, nog toekomstig is. Wie verzadigd meent te zijn toont daardoor alleen dat hij niet leeft naar de Geest van Jesus. In Gods oog is de mens zondaar, ook de rechtvaardige van het Nieuw Verbond. Want ook deze moet bedenken dat hij zonder meer zondaar was en het altijd weer kan worden zo Gods genade hem niet vasthoudt, en dat, ook terwijl hij de heiligheid als gave van de Heer bezit, zijn oude mens ( hijzelf) in gebreke blijft en zondigt vele malen daags.

3. Wat wij heden eveneens van Jesus leren is dat wij de zondaar niet mogen minachten, maar hem, naar het voorbeeld des Heren, met hoogachting tegemoet moeten treden. De zondaar staat nog altijd in de voorkeur van Gods barmhartigheid en nog immer wil in ons, ondanks de beste voorne- mens, de oudere broeder van de verloren zoon herleven. De godsvrucht tot Jesus' heilig Hart bestaat allereerst hierin dat wij ons met zijn genade beijveren zijn gezindheid tot de onze te maken, zijn mateloze erbarming, zijn liefde voor de zondaar, zijn onvermoeide ijver om te redden wat verloren is. Laten wij daarnaar trachten zonder lafheid of zwakheid die de zonde zou goedkeuren, maar met tact en liefde en altijd in het besef dat wij, zelf geredden, het recht niet hebben een mens te verachten.

227. Donderdag onder het octaaf van het H. Hart

Het verlangen van God

Waarom verlangde Jesus zo vurig naar dat laatste paasmaal aan de vooravond van zijn lijden? Omdat Hij de zijnen, die Hij in de wereld achterliet, nu de uiterste liefde die Hij hun immer had toegedragen ging tonen in daden van volkomen wegschenking van zichzelf. De Liefde die God is en die Christus ons heeft geopenbaard werd zichtbaar in de gave der eucharistie en in de bloedige offerdood. Desiderio desideravi: Ik heb vurig begeerd … ( Lk. 22, 15 ). Het is een onbegrijpelijk mysterie dat God er naar verlangt zich zelf mee te delen aan de mensen. Dit verlangen is in Jesus vlees geworden en de supreme vrucht van deze drang der oneindige liefde is de gave der eucharistie. De sacramenten werken uit wat zij betekenen. Wat betekent het symbolisme der nuttiging anders dan opperste vereniging, samensmelting die alle begrip te boven gaat? Jesus is in dit sacrament als Degene die zich wegschenkt ( „Dit is mijn lichaam dat voor u wordt overgeleverd”). Hij is daar niet als in een majestatische rust en onbewegelijkheid , maar altijd in de toestand van gegeven zijn en om zich opnieuw te geven. De innerlijke drang der hoogste goedheid om zich mee te delen waardoor de goddelijke personen in de schoot der heiligste Drieëenheid elkander zonder ophouden beminnen, is in Jesus naar buiten getreden om ook de mensen, de zondige kinderen van Adam, te betrekken in die stroom van Gods mededeelzaamheid. „Uw naam heb Ik hun bekend gemaakt en zal Ik hun openbare opdat de liefde waarmee Gij Mij hebt bemind in hen zij en Ik in hen” ( Joh. 17, 26 ). Jesus' Hart smacht er naar in de eucharistie met ons verenigd te worden. Dit verlangen is niet minder sterk en machtig dan in de dagen van zijn aardse leven, al lijdt Hij niet langer door onze ondank en onverschilligheid. Dit geheim is groot: God verlangt naar onze overgave, naar onze liefde. Hij heeft ze niet nodig maar Hij wil haar. Hij heeft om het gemis daarvan willen lijden. Hij heeft dit goddelijk verlangen willen transponeren in alle toonaarden van de menselijke taal en van de menselijke werkelijkheid opdat wij Hem eindelijk zouden geloven en begrijpen.

En nog verzetten wij ons. Wij weigeren te geloven dat Hij (letterlijk) bedelt om onze liefde, dat Hij dit sacrament heeft uitgedacht en verwerkelijkt om de wederzijdse, volkomen overgave mogelijk te maken, in stand te houden en tot onvermoede hoogte op te voeren. Wij geloven dit niet waarachtig. Of wij vinden deze taal overdreven en zoetelijk. Toch is het de zuivere waarheid en zelf zegt Hij het oneindig sterker: „Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt blijft in Mij en Ik in hem.” Of zijt gij bevreesd voor sentimentaliteit? Maar bedenk dan wat deze zoetheid Hem heeft gekost: een hard leven en een harder dood. En bedenk wat zij u zal kosten. Geloof het zo gij het nog niet hebt ondervonden. En haast u het te ervaren, haast u zijn kruis op te nemen. Want meen niet dat gij ooit de zoetheid Gods zult proeven in de geest zonder ook de bitterheid te smaken van Jesus' lijden en dood. Slechts hij die dit sacrament ontvangt met groot geloof, vurig verlangen en de eerlijke wil om zijn liefde te zuiveren van alle zelfzucht, zal er de volle vrucht van smaken. Het is juist naar aanleiding van deze gave dat Jesus de woorden sprak: „Het is de geest die leven brengt, het vlees draagt niets daartoe bij” ( Joh. 6, 63 ). De eucharistie is offerspijze, zij moet ons maken tot aan God toegewijden.

228. Vrijdag octaaf van het Feest van het H. Hart

De school der liefde

Hoe jammer is het dat het Hooglied en de grote mystieke traditie rond het Hooglied veelal onder ons verloren zijn gegaan! Vrees en kleinmoedigheid hebben hierin hun rol gespeeld. Het is voorzeker waar dat de krachtige taal en de stoute beelden van dit minnelied een zinnelijk mens op een dwaalspoor kunnen leiden. Doch wie ook maar een klein beetje ware godsliefde heeft ontvangen, weet hoe deze een krachtige zuivering van de zinnelijkheid eist en bewerkt, — en hij weet ook dat de mens de wegen der goddelijke liefde moet leren. Hij moet leren beminnen, hij moet durven beminnen. „Misschien weten wij eerst dan wat er aan onze liefde tot God ontbreekt, wanneer wij weten wat grote, menselijke liefde is. Dan zien we pas met smart de ontstellende afstand tussen de laaiende gloed, de draagkracht en het offerverlangen hier en de benepen koudheid en licht te bevredigen gemakzucht ginds”   1). Het blijft waar, dat de liefde tot God bovennatuurlijk is en daarom niet kan berusten op louter menselijk gevoel, — maar het blijft ook waar, dat ze allereerst en simpelweg „liefde” is, iets anders en méér dan alleen maar plicht, méér zelfs dan trouwe dienst en gehoorzaamheid en onderwerping van de wil (hoe verheven deze dingen ook zijn als de noodzakelijke voorwaarde en het onontbeerlijk begin der liefde). „De wil om God te dienen is goed, noodzakelijk, dikwijls het enig vereiste, maar de eerste steen is nog niet de sluitsteen.” Het is daarom dat de Heilige Geest zelf de taal der menselijke liefde spreekt, als Hij onze ziel wil werven voor de vreugde en de vrijheid, het spel en de ernst en de smart der goddelijke liefde. De heiligen van alle eeuwen hebben deze taal verstaan. In de woorden van het Hooglied vonden zij de uitdrukking voor hun diepste verlangen en hun innigste leven. Indien wij menen dat hun mystieke ver- zuchtingen voor ons niet zijn weggelegd en nederige zelfkennis ons de weg tot dit paradijs moet afsluiten, dan mogen wij de vermaning van Sint Gregorius overwegen: „Weest er van overtuigd, mijn broeders, dat bij alles wat gij verricht, de nederigheid de wortel is van het goede werk. Richt daarom uw blik niet op hen die gij meent te overtreffen, maar op degenen die hoger staan dan gij. Zolang gij uw ogen gevestigd houdt op de voorbeelden van hen die beter zijn dan gijzelf, zal de nederigheid u in staat stellen steeds hoger te stijgen” ( In evang. hom. 7, 4).

2. De door God gewekte verering van Jesus' heilig Hart is niets anders dan een hernieuwde uitnodiging van zijn barmhartigheid om de weg der liefde te gaan. De albeheersende liefde Gods is zijn grootste gave en allerminst onze eigen prestatie, maar wie niet vurig naar haar verlangt en er zijn hart voor openstelt, zal haar nimmer ontvangen. „Waak op, noordenwind; zuidenwind, kom! Waai door mijn tuin, laat zijn balsemgeur stromen, opdat mijn Beminde mijn lusthof betrede, er zijn kostelijke vruchten moge smaken” ( Hoogl. 4, 16 ). Jesus bedelt om onze liefde; nogmaals, niet om een min of meer ingebeelde stemming noch om een werkeloze en offerschuwe vertedering en ook niet om de koele en plichtmatige onderwerping van onze wil, – maar om de overgave van ons hart. Hij wil door zijn liefde en de genadeschatten van zijn Hart onze wil en ons gevoel veroveren en in vlam zetten, geheel ons menselijk vermogen om te beminnen. „Sterk als de dood is de liefde, onverbiddelijk als het graf is haar gloed … Al bood iemand al de schatten van zijn huis voor de minne, smadelijk wees men hem af” ( Hoogl. 8, 6. 7 ).

229. Zaterdag na de Derde Zondag na Pinksteren

Het zuivere offer

Hebben wij wel ooit werkelijk onze aandacht geschonken aan de schone gebeden die de canon der mis bevat? Zoals bijvoorbeeld dit wat onmid- dellijk op de consecratie volgt: „Daarom, Heer, zijn wij, uw dienaren (maar toch ook uw heilig volk), de zo zalige passie indachtig van Christus, uw Zoon, onze Heer, en tevens zijn opstanding uit de onderwereld en ook nog zijn heerlijke hemelvaart. Zó bieden wij uw roemrijke majesteit van uw eigen gaven en geschenken dit zuivere offer aan, dit heilige offer, dit onbevlekte offer: dit heilige brood des eeuwigen levens en deze kelk van onvergankelijk heil.”

1. Ik heb meermalen vrome mensen die dagelijks in hun missaal trouw de mis volgen horen klagen dat zij, tegen hun wil, koud en ongevoelig bleven bij het hoogheilige offer. Deze dorheid is, zeker voor een deel, een onvermijdelijk gevolg van onze natuurlijke zwakheid. Maar is men ook op dit punt niet vaak het slachtoffer van de methode? Ongetwijfeld is, theoretisch gesproken, de beste manier om de mis bij te wonen die welke bestaat in het gebruik van het missaal, in het lezen der gebeden welke de priester uitspreekt aan het altaar. Maar is het daarom noodzakelijk elke dag alle gebeden met de priester mee te bidden? Verdient het geen aanbeveling om bij voorbeeld eens een enkel stuk van de canon langzaam en overwegend te lezen in plaats van altijd de gehele canon te bidden in het betrekkelijk snelle tempo waartoe de priester als agens, als degene die de heilige handelingen officieel verricht, gehouden is? Zou het somtijds niet beter zijn te trachten om zonder enig boek overwegend door te dringen in de zin van het offer, in de werkelijkheid die zich voltrekt voor ons en met ons?

2. Hoe schoon en waardig, hoe brandend van ingehouden geestdrift is de taal van het gebed dat wij boven in een altijd nog gebrekkige vertaling gaven (en wij hadden even goed een ander gebed kunnen kiezen uit het „gewone der mis”). Zulk een getuigenis uit de christelijke oudheid onthult ons de betekenis van de heilige mis. Ook daarover klagen velen dat het zo moeilijk is deze te begrijpen of aan anderen te verklaren. Natuurlijk is het onmogelijk dat geheim des geloofs te „verklaren”, maar willen wij hierin een geestelijk inzicht verkrijgen, laten wij ons dan wenden tot de bron der liturgie. Dit is de mis: de Kerk, Gods onwaardige „dienaren en tegelijk zijn heilig volk”, verzameld en tegenwoordig in priester en gelovigen die aanwezig zijn, biedt de opperste goddelijke majesteit de onbevlekte offerande aan die Christus is. Deze gave is eerst in de vruchten der aarde tot ons gekomen als gave van onze hemelse Vader: het brood en de wijn, geschenken van Gods goedheid. Door het woord van Christus dat de priester mag spreken en de heiligende kracht van zijn Geest zijn zij geworden „zuiver, heilig, onbevlekt”, een gave die de Vader behaagt en die ons „eeuwig leven en onvergankelijk heil” brengt. En daarbij zijn wij voortdurend, naar Christus' bevel, zijn „zalige passie” (zijn „gelukkig lijden”) en daarop volgende verheerlijking indachtig. Het goddelijke Lam is immers op onze altaren tegenwoordig als gekruisigd en verheerlijkt tevens, als eenmaal geslachtofferd en eeuwig levend. Dit offer is het onze, want het komt aanwezig onder de zinnebeeldige sluier van onze gaven, van ons brood en onze wijn, en door zijn mensheid is Christus onverbrekelijk verbonden met allen die in Hem geloven en door de doop in zijn Lichaam werden opgenomen. Hij zal in de communie die eenheid voltooien, als ons de spijze wordt gereikt waardoor Hij blijft in ons en wij in Hem.

3. Zo is de mis onze hoogste gave aan de goddelijke majesteit, de verheven hulde die wij God brengen in Christus, met de gevoelens van Jesus' Hart, met de onbeschrijfelijke aandrang van zijn liefde voor de Vader. wij bieden God aan wat Hijzelf ons in handen stelde: zijn geliefde Zoon. In de eeuwige beweging van het Woord tot de Vader worden wij opgenomen door de mensheid van Christus, door onze deelname aan het lichaam des Heren dat voor ons werd overgeleverd. Bedenken wij dat dit offer één is en eeuwig en zonder onderbreking voortduurt. Wie gelooft en bemint kan elk ogenblik van de dag en de nacht zich verenigen met de Zoon, die zich voor ons heeft geslachtofferd.

Vierde Zondag na Pinksteren

230. Vierde Zondag na Pinksteren

Nederigheid

In het evangelie van heden wordt verhaald hoe Simon Petrus en de zijnen op Jesus' woord het net uitwerpen, ofschoon zij de hele nacht vergeefs hadden gearbeid. „En toen zij dit gedaan hadden, haalden zij een groot aantal vissen binnen en hun netten dreigden te scheuren. En zij wenkten hun makkers in het andere schip, dat zij hen zouden komen helpen. En dezen kwamen en zij vulden beide schepen tot zinkens toe.” Het is begrijpelijk, dat dit wonder op Petrus, de visser, met zijn spontane natuur, een diepe indruk maakte. Toch komt ons misschien zijn reactie merkwaardig voor. „Toen Simon Petrus dit zag,” zo gaat het evangelie verder, „viel hij neder aan de knieën van Jesus en zeide: „Ga weg van mij, Heer, want ik ben een zondig mens” ” ( Lk. 5, 6-8 ). Wij zouden kunnen vragen: wat heeft zijn zondigheid hiermee te maken? Denkt hij wellicht aan een bepaalde misslag? Zonder twijfel niet. Doch hoe zuiver voelt hij de situatie aan! Hij is zich niet een bepaalde zonde bewust, maar zijn zondigheid; hij is zich eensklaps fel bewust dat hij hier staat tegenover een openbaring van het goddelijke, van het volstrekt heilige. Het is hetzelfde diep religieuze gevoel dat Isaias, de profeet, bij zijn roepingsvisioen doet uitroepen: „wee mij, ik ben verloren! Want ik heb met eigen ogen mijn Koning, Jahweh der heirscharen, aanschouwd, ik een mens met onreine lippen en verblijvend onder een volk met onreine lippen” ( Is. 6, 5 ). De afstand tussen God en de mens is oneindig en er zijn ogenblikken (begenadigde en ontstellende tegelijk) at deze onvergelijkbaarheid zich aan de geest des mensen opdringt met de felle klaarte van een bliksemschicht.

2. Toen de rijke jongeling Jesus als „goede Meester” had aangesproken, antwoordde de Heer, bijna ruw: „Wat noemt ge Mij goed? Niemand is goed dan God alleen” ( Mk. 10, 18 ). Alle mensen zijn uit zichzelf zondig en slecht. „Indien gij dan, hoewel gij slecht zijt, goede gaven weet te geven aan uw kinderen …” ( Mt. 7, 11 ). Deze woorden van onze zachtmoedige Meester mogen ons enig denkbeeld geven van de volstrekte noodzakelijkheid der nederigheid. De mens is altijd opnieuw geneigd zichzelf te vergelijken met anderen en zich hoger te achten dan die anderen. Al deze vergelijkingen zijn uit den boze. Laat hij zich vergelijken met God en vernietigd zwijgen. Dan blijft hem geen ander woord dan: „Ga weg van mij, Heer”. Al zou ik mijn hele leven geen zware zonde bedrijven, dan nog moet ik mij diep vernederen voor de oneindige Majesteit. Ik moet weten dat ik het alleen aanb Gods genade en de omstandigheden, dat is, aan zijn voorzienigheid dank, als ik niet val in de zonde welke anderen bedrijven. „Ik ben een zondig mens” : allen zijn wij dat. Nederigheid bestaat nooit in een valse houding of onechtheid; ze is een realiteitszin en -erkenning in het geestelijke. Maar als ik de geestelijke werkelijkheid van Gods wezen en het mijne enigermate doorschouwde, zou zich een grondeloos diepe deemoed en een huiverende eerbied van mij meester maken, zonder dat daarin ook maar iets geforceerds aanwezig was.

3. De nederige en minnende ziel voelt zich in het gebed als door een tegenstrijdige beweging aangegrepen. Zij wordt tot God getrokken met een onstuimig verlangen als tot haar enig goed, maar tegelijk blijft zij zich haar grenzeloze onwaardigheid bewust, die haar te midden der goddelijke liefdegaven doet uitroepen: „Heer, ga weg van mij.” Maar wil zij werkelijk, dat de Heer weggaat? Haar enig begeren is bij de Heer te zijn; haar enige smart dat zij nog altijd moet zeggen: „Ga weg van mij”, tot de grote zuivering zal zijn voltooid en zij het lied der ongestoorde liefde zingen mag: „Mijn Beminde is mijn en ik ben van Hem” ( Hoogl. 2, 16 ).

Vierde week na Pinksteren

231. Maandag na de Vierde Zondag na Pinksteren

Licht in de duisternis

„De Heer is mijn licht en mijn heil. Wie zou ik vrezen?” ( Ps. 26, 1 ). „Verhelder mijn ogen, opdat ik niet inslape ten dode” ( Ps. 12, 4 ; introitus en offertorium van de Zondag).

1. Jesus is het licht van de wereld en van elke mens afzonderlijk. De wereld verkommert en raakt verward in de strijd en ellende die steeds hopelozer lijken, omdat zij weigert in Christus te geloven. „Het waarachtige Licht kwam in de wereld en de wereld heeft Hem niet erkend” ( Joh. 1, 9. 10 ). Eeuwig waar woord van eeuwige tragiek! Tragedie der mensheid, want Gods wezen wordt er niet door geraakt. Maar de Logos, het Woord, is mens geworden en in zijn mensheid heeft Hij aller tijden treurspel doorleefd en doorworsteld tot de dood toe. Doch die in Hem geloven, hun gaf Hij de macht kinderen Gods te worden. „Wie Mij volgt zal niet in 't donker wandelen” ( Joh. 8, 12 ). Het zijn zij die door Gods genade uit de duisternis der wereld zijn genomen en met de Kerk zingen in hun opgang naar het heiligdom: „De Heer is mijn licht en mijn heil. Wie zou ik vrezen?”

De zekerheid van het begonnen heil kan de christen met sterke vreugde vervullen. En wanneer zal zijn hart blijder kloppen dan op het ogenblik, dat hij met de kinderen des lichts vereend in het Lichaam van Christus dat de Kerk is, Christus' ene en volmaakte offer vieren gaat? In de gave der eucharistie wordt hij Christus' licht opnieuw en overvloedig deelachtig: het onsterfelijke leven, „het erfdeel der heiligen in het licht” ( Kol. 1, 12 ), „van hen die de Heer Jesus Christus onvergankelijk liefhebben” ( Eph. 6, 24 ).

„Wie zou ik vrezen?” Wat ons ontbreekt, is steeds geloof. Het is waar, het geloof zelf is duisternis. Maar in die duisternis glanst een verborgen licht dat ons nooit bedriegt. Wij mogen niet wankelen in ons vertrouwen op Christus. Hij is het volmaakte en loutere Licht. „Wie in Hem gelooft, zal niet beschaamd worden” ( Rom. 10, 11 ).

2. Wanneer wij concreter willen spreken, zie ik het licht, dat in onze ziel moet schijnen, vooral bedreigd van twee zijden. Op de eerste plaats is er de wankelmoedigheid van ons eigen hart. De vijanden, die wij zonder Christus zouden duchten, zijn naar oud-christelijke overlevering drie in getal: de duivel, de wereld en de zelfzucht. Maar de twee eerste vermogen niets, zo onze geest zegeviert over het vlees en in Christus' licht gevestigd blijft. Het is onze eigen „kleingelovigheid” die ons verlamt. Wij vermogen de duisternis die aan het geloof wezenlijk eigen is niet te dragen. En daardoor alleen, door dit wandelen, onbevreesd, in het donkere dal, zullen wij met de Heer verenigd worden. Daardoor alleen geven wij Hem de eer die Hem als God toekomt. Wanneer wij geen enkele uitweg zien in ons leven en van binnen bestormd worden door angst, onzekerheid en zelfs wanhoop, dan geldt het te geloven in de onzichtbare liefde; dan wordt van ons gevraagd het heldhaftige geloof in het donkere Licht.

En het andere gevaar bedreigt een heel ander soort mensen (of dezelfde mensen in andere tijden en stemming): oppervlakkigheid, zich overgeven, zonder christelijke zelfkritiek , aan verstrooiing en uitwendigheid. En zonder de christelijke kijk op de wezenlijke waarde der vergankelijke dingen. Het zich laten inwikkelen in een sluier van zinnelijke en aardse indrukken, die steeds ondoorzichtiger wordt en ondoordringbaar voor het licht dat van Christus komt. „Verhelder mijn ogen opdat ik niet inslape ten dode.” „Ontwaak gij slaper. Sta op uit de doden, en Christus zal over u lichten!” ( Eph. 5, 14 ).

232. Dinsdag na de Vierde Zondag na Pinksteren

Onderworpen aan de ijdelheid

Het epistel van de Zondag geeft een passage van de brief aan de Romeinen waarin de apostel ons zijn diepe en brede kijk onthult op de wereld in haar onverloste staat. Door de zondeval van de mens is niet alleen hijzelf maar ook de gehele natuur die slechts bestaat om hem en voor hem, „aan de ijdelheid onderworpen geworden”. Zolang niet de volle heerlijkheid der kinderen Gods is geopenbaard, vaart zelfs door de levenloze schepping een immens en smartelijk begeren naar de voleinding. Zij ligt in barensweeën en zucht onder de vloek der vergankelijkheid totdat de nieuwe hemel en de nieuwe aarde verschijnen op het einde der tijden. Maar ook de christenen zelf, ofschoon vrijgekocht door het bloed van Jesus, kennen dit heimwee, want door hun sterfelijk lichaam staan zij nog midden in die niet te verbreken kringloop van de vergankelijkheid. „Niet alleen de schepping,” zegt Paulus, „ook wijzelf die toch de eerstelingen des Geestes bezitten, ook wij zuchten bij onszelven in de verwachting van het (volmaakte) zoonschap, de verlossing van ons lichaam; want in hope zijn wij verlost” ( Rom. 8, 18-23 ).

2. Dit is het wat ons kwelt: de knechting der ijdelheid. De schepping is aan deze doelloosheid onderworpen tegen haar wil, zegt de apostel. Doch de mens tegelijkertijd vrijwillig en onvrijwillig. Het is onze schuld en onze allergrootste schuld dat wij altijd opnieuw de glorie van onze onsterfelijke God verruilen voor wat vergaat en zijn waarheid inwisselen tegen de leugen ( Rom. 1, 25 ). Maar er woont in onze ledematen een fatale wet die ons naar deze ijdelheid stuwt nog voor wij er ons van bewust zijn in welke richting wij afdrijven. Wij zullen de neigingen van onze zelfzucht nit volkomen meester worden, zolang wij niet waarachtig leven volgens de Geest van Christus, gekruisigd en zalig tevens. De oude mens sterft niet voordat de volkomen „vrijheid der kinderen Gods” ons wordt geschonken. In die tussentijd leven wij, in dit tijdperk der hoop waarin wij „reikhalzend uitzien” en „zuchten bij onszelf”, in die periode tussen Jesus' dood waarvan ons de mystieke deelname gewerd in het doopsel en onze eigen dood die deze deelname moet voltooien. En naarmate wij waarachtiger christen zijn, naarmate wij dus bewuster „sterven” willen en „de gemeenschap met zijn lijden” ( Phil. 3, 10 ) in ons leven maken tot werkelijkheid van elke dag, in diezelfde mate zullen wij het heimwee gewaarworden waarvan Paulus spreekt. Dan eerst begint die christelijke vrijheid door te breken die een losraken betekent van onszelf en van alle dingen waarom de mensen bekommerd plegen te zijn. De christen die aan zichzelf sterft en voor wie de wereld gekruisigd is, snakt er naar gebonden te worden door Christus. Hij kent maar één verlangen: dat de Geest van Jesus zich meester make van al de bewegingen van zijn hart en zijn geest en hem de vrijheid ontneme om te ademen buiten God en zijn Christus. In de laatste brief aan zijn geestelijke leidsman, vlak voor zijn heilig afsterven, schreef Edward Poppe: „Vader, neem van mij weg het behoren aan mijzelf. Maak dat geen enkele zucht, geen enkel woord meer ontsnappe aan de beweging van den Geest. Sluit mij op … in de Toren van David, in de Toren van Jesus! Ik wil het, Vader, ik wil het, op mijn knieën”   1).

3. En wij bidden met de Kerk in het offergebed van de Zondag: „Buig met genadig geweld onze opstandige wil naar U toe” . Onze wil is opstandig omdat het bederf reikt tot dicht bij zijn wortel, omdat hij altijd weer ontglipt en verzwakt en zich afwendt en zijn heil zoekt bij het schepsel, bij de ijdelheid der vergankelijke dingen, in stede van zichzelf met Gods genade standvastig te dwingen om te verblijven in die woestijn der liefde waar het verterende heimwee naar God kan ontbloeien.

233. Woensdag na de Vierde Zondag na Pinksteren

Mensen vangen voor God

Met de wonderbare visvangst, waarvan het evangelie van de Zondag verhaalt, trof Jesus Petrus in het hart: „Ga weg van mij, Heer, want ik ben een zondig mens” . „Maar Jesus zeide hem: „Wees niet bevreesd; van nu af zult gij mensen vangen.” Toen brachten zij de boten aan wal, verlieten alles en volgden Hem” ( Lk. 5,n 10. 11 ). Hiermede nam de stichting der Kerk een aanvang. In dit schamel begin zag de Heer alles wat komen zou. Deze enkele mannen, ongeletterd en onbemiddeld, zonder eigen ideeën en zonder kennis van de wereld, zouden zijn werk vestigen dat de eeuwen en de landen moest vervullen. Deze visser werd het fundament dat de wereldkerk zou dragen. Jesus wist dit, maar op dat ogenblik was er niets wat menselijkerwijze zulk een verwachting kon rechtvaardigen. Niets was er dan de lichte aanduiding van iets hogers, vervat in de edelmoedigheid waarmee zij alles verlieten. Wie alles verlaat wat hij heeft brengt een groot offer, ook al bezit hij weinig, zegt Gregorius de Grote terecht. In het wonder dat voorafging had zich een goddelijke macht geopenbaard en in het woord dat de Meester sprak manifesteerde zich voor Petrus en de zijnen het gezag en heel de magnetische kracht van een persoonlijkheid die de menselijke orde te boven ging. Aldus stond aan het begin van hun apostolisch leven een daad van grote edelmoedigheid, een zich losrukken van dierbare en schijnbaar noodzakelijke dingen om zich toe te wijden aan de persoon van Christus. Wanneer wij later in de evangeliën lezen hoezeer de apostelen nog bevangen waren in hun aardse messiasopvattingen, dan mogen wij toch niet vergeten dat hun aanhankelijkheid aan de Meester gebaseerd was op de hechte grondslag van offer en liefde. „Zie wij hebben alles verlaten en zijn U gevolgd …” Op deze grondslag blijft de Kerk gebouwd en alle apostolaat.

2. Iedere christen, ieder naar de mate van zijn roeping en genade, moet zich het woord van Jesus herinneren als ook tot hem gesproken: „Gij zult mensen vangen.” De plicht tot apostolaat heeft Christus aan zijn Kerk als geheel opgelegd. Hij geldt op de eerste plaats voor de bisschoppen en de priesters. Maar alle leden der Kerk zijn, ieder op hun wijze, geroepen tot zielenijver en min of meer onmiddellijke deelname aan het apostolaat. Voor zielen die zich op het inwendige leven toeleggen bestaat niet zelden het gevaar dat zij egocentrisch worden, een gevaar dat vergroot kan worden door de, schijnbare of werkelijke, afstand tussen hun levenswijze en die van de wereldse mensen. Sommigen geven, bewust of onbewust, toe aan de bekoring om zich op te sluiten in een ivoren toren. Zij bedenken niet dat „mijn” geestelijk leven niet iets van mij is, maar een gave van God die vruchtbaar moet worden voor en alleen maar kan bestaan in de gemeenschap van het mystieke Lichaam. Wanneer „mijn geestelijk leven” geen stoornis kan verdragen van buiten af, van onaangename gebeurtenissen of van „gewone” mensen, dan kan ik er zeker van zijn dat he een min of meer kunstmatige constructie is waarin veel zelfzucht verscholen gaat. Zulk een innerlijk leven zou niet volgens de geest van Jesus zijn. Ook de meest contemplatieve ziel leeft in de Kerk en vervult in het Lichaam van Christus een dienende functie. Er bestaat voor ons slechts één weg tot de vereniging met God: Christus en de gelijkvormigheid met Hem. Naarmate een ziel door geloof en liefde inniger met Jesus verbonden is, zal zij meer en meer medeleven met de Kerk die zijn Bruid is. En zij zal altijd fijngevoeliger worden voor de klop van zijn Hart dat de zondaars zocht en medelijden had met het volk.

234. Donderdag na de Vierde Zondag na Pinksteren

De navolging van Christus I

„En Hij riep de menigte, met zijn leerlingen, tot zich en zeide tot hen: „Als iemand mijn volgeling wil zijn, moet hij zichzelf verloochenen, zijn kruis opnemen en Mij volgen” ” ( Mk. 8, 34 ).

1. Er is niets wat ons zozeer aanspoort tot edelmoedige inspanning in de dienst des Heren en ons tegelijkertijd behoedt voor alle zelfvoldaanheid als het goddelijk ideaal als de navolging van Christus. Jesus sprak dit sterke woord „tot allen” ( Lk. 9, 24 ). Hij nodigt iedereen uit zijn rijk binnen te treden, maar het is dan ook een onontbeerlijke voorwaarde voor wie Jesus' volgeling wil zijn, voor wie „achter Hem aan wil komen”, dat hij werkelijk bereid is Christus te volgen tot in de kruisdood om wille van het rijk Gods en het evangelie . Zo iemand moet „zichzelf verloochenen”. Dit betekent: hij moet met zichzelf geen rekening houden, niet aan zichzelf denken of toch pas op de tweede plaats aan zichzelf denken. De eerste plaats moet altijd zijn voor God en de naaste. Zo iemand moet „zijn kruis opnemen” en het zijn Meester achterna dragen, „dagelijks” ( Lk. 9, 24 ). Dan eerst gelijkt hij op Jesus die ons voorging in de kruisdood. „Het kruis opnemen”: deze uitdrukking moest in Jesus' tijd voor zijn toehoorders het beeld oproepen van de ter dood veroordeelde die op weg was naar de vreselijke terechtstelling der kruisiging. Daarmee werd dus de mens aangeduid die door niets meer aan het aardse leven was gebonden, die alles leed en alles verloren had, die alleen nog het naakte leven bezat dat hij weldra zou afleggen. Als zo iemand moeten Jesus' volgelingen zich beschouwen en gedragen. Zó los en bevrijd moeten zij staan tegenover al het aardse, tegenover het leven en zichzelf. Dit is de prijs van de ware navolging. Is het verwonderlijk dat Sint Paulus schrijft en „onder tranen herhaalt”: „Velen leven als vijanden van Christus' kruis” ( Phil. 3, 18 )?

2. Dit is dus allereerst de navolging van Christus: het niet beter willen hebben dan Hij , – uit liefde. „De leerling staat niet boven zijn meester, noch de slaaf boven zijn heer” ( Mt. 10, 24 ). „Volg naakt de naakte Christus” ( Navolging van Christus).

Eerst hij die zich blind staart op dit verheven en absolute voorbeeld, op deze norm van elk christelijk leven, begint de onmetelijke afstand te beseffen, welke hem scheidt van zijn einddoel. En alleen hij die gegrepen is door persoonlijke liefde voor zijn Meester, wiens liefde voor God vlees is geworden in de liefde tot Christus (zoals de liefde Gods zichtbaar verschenen is in Christus' Vlees), zal zich opmaken de smalle weg te gaan die leidt tot het heil. God heeft ons geen wetten gegeven zoals aan de Joden in het Oud Verbond; Hij heeft ons zijn Zoon geschonken, Jesus Christus, door wie „de genade en de waarheid zijn gekomen” ( Joh. 1, 17 ). Een Mens is ons gegeven, die ons liefheeft en die wij beminnen mogen en navolgen, wiens lot en leven wij mogen delen.

Het was voor de heiligen een onverdraaglijke gedachte, dat hun leven te weinig geleek op dat van hun geliefde Meester. Armoede, versmading en de dood zelf zochten zij als het grootste geluk. Hun uitzinnigheid vindt haar afdoende verklaring in een liefde, die zo sterk was, dat zij somtijds lichamelijke gelijkenis voortbracht in de wondetekenen der gestigmatiseerden. Natuurlijk zijn dit uitzonderingen, maar God heeft deze wonderen onder ons gewerkt om ons allen te tonen, hoezeer liefde de enige weg is tot ware navolging. Laat ons nog heden beginnen met simpele plichtsbetrachting en eenvoudige deugdoefeningen uit liefde voor Hem, en bidden wij God vurig om de gelijkenis met Jesus. Als zijn kinderen erkent Hij alleen hen die „gemodelleerd zijn naar het beeld van zijn Zoon” ( Rom. 8, 29 ).

235. Vrijdag na de Vierde Zondag na Pinksteren

De navolging van Christus II Armoede

Wij lezen in de homilie van het evangelie op 22 Juni ( Sint Paulinus van Nola): „Geliefden, de almachtige Heer had alle mensen even rijk kunnen maken; dan had niemand een ander nodig gehad. Maar in het raadsbesluit van zijn oneindige goedheid heeft de barmhartige en medelijdende Heer het anders beschikt om in deze dingen uw gezindheid op de proef te stellen. Hij liet het lijden toe om uw mede-lijden op te wekken; er zijn armen opdat de rijken beproefd worden. De armoede der broeders biedt uw rijkdom zijn kans, ‘ „indien gij hart hebt voor de arme en behoeftige”’ ( Ps. 40, 2 ) en niet voor uzelf alleen behoudt wat gij slechts ontvangen hebt. Want God heeft u in deze wereld ook het deel van de arme geschonken, opdat Hij u zou kunnen danken voor hetgeen gij met spontane liefde van zijn gaven aan de behoeftigen meedeelt, en opdat Hij wederkerig u rijk zou maken met het deel van de arme in de eeuwigheid. Christus zelf immers is het die thans in de persoon der armen uw gaven ontvangt en die het u later in hun naam zal vergelden.”

Dit zijn geen schijnschone frasen van de klassicistische dichter ( Pontius Meropius Anicius Paulinus), maar het levensprogram van een man, die zijn ont- zaglijke rijkdom letterlijk onder de armen had opgedeeld en die, toen hij niets meer bezat, de zoon van een weduwe vrijkocht door zichzelf te begeven in de slavernij der Vandalen. Dit gebeurde in dezelfde tijd, dat zijn verwante, de H. Melania de Jongere , een aristocratische en onmetelijk rijke Romeinse dame, haar millioenen (en die van haar echtgenoot) met ware wellust wegschonk om zich te begraven in een kluis op de Olijfberg. „Want,” zo verhaalt haar tijdgenoot Gerontius, „de heilige zeide tot haar zalige echtgenoot en broeder: „De last der wereld drukt ons zwaar en wij kunnen niet tegelijk het lichte juk van Christus op ons nemen. Laten wij ons dus haastig van onze rijkdom ontdoen, om Christus te winnen.” ” De heiligen hebben altijd een zonderlinge liefde voor de armoede bezeten. Al gingen niet allen zo ver als Sint Franciscus van Assisië , die met haar een mystiek en reëel huwelijk had gesloten, en Benoît Labre, die als een schurftige bedelaar langs 's Heren wegen zwierf, zij hebben toch zonder uitzondering, ieder op zijn eigen wijze en in zijn eigen verhoudingen, hun Meester nagevolgd, die verklaren kon, dat Hij geen plaats had om zijn hoofd neder te leggen ( Mt. 8, 20 ). Zij werden daarbij gedreven door de twee motieven, die altijd de grote drijfveren zijn van waar christelijk leven en die tenslotte samenvallen: liefde voor de naaste en liefde voor Christus. Zij waren zich levendig bewust dat hun overvloed de armen rechtens (met een christelijk recht) toekwam en zij waren geneigd de grenzen van hun eigen nooddruft steeds nauwer te trekken. In hun leven werd werkelijkheid het geloof, dat aan Christus is gegeven wat aan de minste van zijn broeders wordt geschonken. En wederom was het de liefde die hen er toe drong de Meester gelijkvormig te worden, op waarachtige wijze . Hun liefde voor de armoede had niets romantisch, maar was in hoge mate reëel, ingrijpend in hun eigen leven, luxe en comfort onverbiddelijk afsnijdend. Zij legde hun persoonlijke beperkingen op en vooral, zij bracht hun de versmading en vernedering, die in de ogen der schampere wereld met gebrek en schamele levensstaat

zaglijke rijkdom letterlijk onder de armen had opgedeeld en die, toen hij niets meer bezat, de zoon van een weduwe vrijkocht door zichzelf te begeven in de slavernij der Vandalen. Dit gebeurde in dezelfde tijd, dat zijn verwante, de H. Melania de Jongere , een aristocratische en onmetelijk rijke Romeinse dame, haar millioenen (en die van haar echtgenoot) met ware wellust wegschonk om zich te begraven in een kluis op de Olijfberg. „Want,” zo verhaalt haar tijdgenoot Gerontius, „de heilige zeide tot haar zalige echtgenoot en broeder: „De last der wereld drukt ons zwaar en wij kunnen niet tegelijk het lichte juk van Christus op ons nemen. Laten wij ons dus haastig van onze rijkdom ontdoen, om Christus te winnen.” ” De heiligen hebben altijd een zonderlinge liefde voor de armoede bezeten. Al gingen niet allen zo ver als Sint Franciscus van Assisië , die met haar een mystiek en reëel huwelijk had gesloten, en Benoît Labre, die als een schurftige bedelaar langs 's Heren wegen zwierf, zij hebben toch zonder uitzondering, ieder op zijn eigen wijze en in zijn eigen verhoudingen, hun Meester nagevolgd, die verklaren kon, dat Hij geen plaats had om zijn hoofd neder te leggen ( Mt. 8, 20 ). Zij werden daarbij gedreven door de twee motieven, die altijd de grote drijfveren zijn van waar christelijk leven en die tenslotte samenvallen: liefde voor de naaste en liefde voor Christus. Zij waren zich levendig bewust dat hun overvloed de armen rechtens (met een christelijk recht) toekwam en zij waren geneigd de grenzen van hun eigen nooddruft steeds nauwer te trekken. In hun leven werd werkelijkheid het geloof, dat aan Christus is gegeven wat aan de minste van zijn broeders wordt geschonken. En wederom was het de liefde die hen er toe drong de Meester gelijkvormig te worden, op waarachtige wijze . Hun liefde voor de armoede had niets romantisch, maar was in hoge mate reëel, ingrijpend in hun eigen leven, luxe en comfort onverbiddelijk afsnijdend. Zij legde hun persoonlijke beperkingen op en vooral, zij bracht hun de versmading en vernedering, die in de ogen der schampere wereld met gebrek en schamele levensstaat onafscheidelijk verbonden zijn. Maar tegelijk schonk deze liefde hun de hoge, innerlijke vrijheid, „om het lichte juk van Christus op zich te nemen” .

En wij? Laat ons toch minstens alle sporen van hebzucht en gierigheid uit ons hart verwijderen. „Waar uw schat is, daar is ook uw hart.”

„Wat gij de minste der mijnen hebt gedaan, hebt gij Mij gedaan.” „Zalig de armen van geest, want hun behoort het rijk der hemelen.”

236. Zaterdag na de Vierde Zondag na Pinksteren

De navolging van Christus III Geringheid en dienstbetoon

„ Jesus riep hen (zijn apostelen, die getwist hadden over de eerste plaatsen in zijn rijk) bij zich en zeide: „Gij weet dat de regeerders der volken heerschappij over hen voeren en hun rijksgenoten oefenen macht over hen. Zo is het onder u niet. Maar wie onder u groot wil worden, moet uw dienaar zijn en wie onder u de eerste wil wezen, moet uw knecht zijn. Gelijk de Zoon des mensen niet gekomen is om zich te laten dienen, maar om zelf te dienen en zijn leven te geven als losprijs voor velen” ” ( Mt. 20, 25-28 ).

„Laat u niet rabbi noemen; want één is uw Meester en allen zijt gij broeders. Noemt ook niemand op aarde vader, want één is uw Vader die in de hemelen is. Laat u ook niet de titel van leraar geven; want één is uw Leraar, de Christus. De grootste onder u moet uw dienaar zijn. Wie zich verheft, zal vernederd worden en wie zich vernedert, zal worden verheven” ( Mt. 23, 8-12 ).

„Neemt mijn juk op u en leert van Mij, want Ik ben zachtmoedig en nederig van hart en gij zult rust vinden voor uwe zielen” ( Mt. 11, 29 ).

„Indien er enig beroep op u gedaan mag worden in Christus …, maakt dan mijn blijdschap volkomen door eensgezind te zijn …, door niets uit partijzucht of ijdele glorie te doen, maar ootmoedig een ander hoger te achten dan u zelf, door niet alleen op uw eigen belang te letten, maar ook op dat van anderen bedacht te zijn. Laat deze gezindheid onder u heersen zoals u ook past in Christus Jesus …” ( Phil. 2, 1-5 ).

1. Het zou gemakkelijk zijn aan deze teksten nog andere van dezelfde strekking toe te voegen. Zij vinden alle hun hoogtepunt in het verhaal van Sint Jan, waar de Heer zijn dringende vermaning op de laatste avond van zijn sterfelijk leven kracht bijzet door die geste van roerende nederigheid, de voetwassing van zijn discipelen. „Begrijpt gij wat Ik aan u heb verricht? Gij noemt Mij Meester en Heer. Terecht; want Ik ben het. Wanneer dus Ik, de Heer en de Meester, u de voeten was, dan moet ook gij elkander de voeten wassen. Want Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat ook gij zoudt doen, zoals Ik u heb gedaan. Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Een dienaar is niet meer dan zijn meester; een gezant niet meer dan hij die hem zond. Nu gij dit weet, zult gij ook gelukkig zijn, als gij er naar handelt” ( Joh. 13, 13-17 ).

2. Het is duidelijk, dat Jesus van ons niet enkel een innerlijke nederigheid tegenover God vraagt, maar ook een daarop gebaseerde ootmoedige en dienstvaardige houding tegenover de evenmens, overeenkomstig zijn eigen voorbeeld. Ook in dit punt zal elke echte navolging van Christus zich op welsprekende wijze uiten. En wederom zijn de levens der heiligen daar om dit te bewijzen. Van hoevelen lezen wij in het brevier, dat zij abiecta quaeque ministeria , het vuile werk, het abjecte en onaangename dienstwerk zochten zoals anderen genot najagen? En dit niet uit een ziekelijke zucht zichzelf weg te werpen of een soort minderwaardigheidsgevoelen, maar gedachtig de geboden des Heren zochten zij Hem gelijkvormig te worden die gekomen was om te dienen. Heiligheid bestaat waarachtig niet in louter idealistische innerlijkheid, maar in de gehele mens omvattende daad en leven. Wie Jesus bemint, zal zijn geboden vervullen en op Hem willen gelijken, wat het de natuur ook moge kosten. Hij neemt de woorden van de Meester aan met ernst en eerbied en gaat ze tot werkelijkheid maken in zijn eigen omstandigheden en naar de maat van zijn krachten, wetend dat God zijn zwakheid geleidelijk zal aanvullen.

Vijfde Zondag na Pinksteren

237. Vijfde Zondag na Pinksteren

Liefde in alles en boven alles

De liturgie biedt ons heden weerom een wonderschone oratie. „God die onzichtbare goederen hebt bereid voor hen die U beminnen, stort uw liefde in onze harten, opdat wij U in alles en boven alles mogen liefhebben en aldus deelachtig worden aan uw beloften die alle verlangens te boven gaan.” In een ander gebed ( Orationes diversae, 29) smeekt de Kerk aldus om de grote gave der liefde: „God die alle dingen dienstbaar maakt aan het welzijn van die U liefhebben, schenk onze harten het onwrikbare gevoelen van uw liefde, zodat onze verlangens, uit uw ingevingen geboren, door geen enkele beproeving aan het wankelen worden gebracht.” Lichten wij uit de zondagsoratie die éne zinnetje, dat men de klassieke formule der volmaakte liefde zou kunnen noemen: „opdat wij U in alles en boven alles mogen beminnen” .

1. Wij bidden God dat wij Hem mogen liefhebben in alles. Zo zegt ook Sint Paulus dat wij „altijd” God „voor alles” moeten danken ( Eph. 5, 20 ), en dat God „alles” ten beste leidt voor die Hem beminnen ( Rom. 8, 28 ). De christen dankt God voor alles, ook voor die zaken waarvoor een mens gewoonlijk geen danklied aanheft, want hij weet dat God bij machte is alles tot zijn heil te doen strekken, ook dat materiaal van zijn leven dat natuurlijkerwijze beoordeeld onbruikbaar moet heten, zoals mislukking, vernedering, ziekte. Voor de ongeestelijke mens loopt er dwars door alles heen een scherpe scheidingslijn die, van hemzelf uit getrokken, alle dingen in twee soorten verdeelt: aangename en onaangename, begerenswaardige en verfoeilijke, nuttige en schadelijke. De volmaakte christen kent dit onderscheid niet meer. Voor zijn eenvoud bestaat er maar één kwaad: dat wat de mens afhoudt van God. En daarom is hij ook in staat God te beminnen in alles en allen, in prettige en vervelende gebeurtenissen, in beminnelijke en onsympathieke mensen, in vriend en vijand. Het is voor de meesten gemakkelijk genoeg God in abstracto lief te hebben, als het ideale product van onze geest, loos van de werkelijkheid. Maar God is de diepe grond van alle werkelijkheid en Christus is de oudste broeder aller mensen. Het gaat er altijd om God te beminnen in de werkelijkheid van ons leven; want ook hierin openbaart zich de Heer. Wellicht is het dit wat Sint Jan bedoelt als hij schrijft: „Indien iemand zegt: „Ik heb God lief” , doch zijn broeder haat, is hij een leugenaar. Want wie zijn broeder die hij gezien heeft niet bemint, kan God niet beminnen die hij niet heeft gezien” ( 1 Joh. 4, 20 ). Wij mogen niets uitzonderen van onze liefde, omdat ook God „niets haat van hetgeen Hij gemaakt heeft” ( Wijsh. 11, 25 ).

2. Maar in alles moeten wij God beminnen, boven alles. Hierin bestaat de grote kunst der christelijke liefde dat zij, niets of niemand uitzonderend van haar genegenheid, haar hart slechts schenkt aan God alleen. Hem bemint zij bovenal in alles. Onze liefde is dus algemeen en exclusief tegelijk, alles omvattend en wijs als het heelal, en tevens als de punt van de kompasnaald enkel en alleen gericht op haar enige pool, God. En zuiver: niet vertroebeld door een verfijnd egoïsme dat altijd weer begint te rekenen van zichzelf uit. Want als de Kerk bidt dat wij mogen liefhebben boven alles, bedoelt zij toch wel allereerst: meer dan onszelf. Slechts door grote zelfverloochening geraakt de mens tot deze loutere zuiverheid des harten.

Zo stelt de Kerk ons in haar oratie het volstrekte ideaal der godsliefde voor ogen. Zij zou dit wel nauwelijks wagen, zo zij ons niet tegelijkertijd kon wijzen op Christus, God en mens, hoogste openbaring der goddelijke volmaaktheid en menselijke gestalte van menselijke liefde. In Hem wordt alles eenvoudig, in Hem wordt al het onmogelijke mogelijk. Waar onze natuur huivert en bezwijkt, vinden wij aan de voet van zijn kruis nooit versagende kracht en in zijn goddelijk Hart liefde voor liefde, zonder einde.

Vijfde week na Pinksteren

238. Maandag na de Vijfde Zondag na Pinksteren

De navolging van Christus IV Het gebed

„Veelgeliefden, weest allen eensgezind in het gebed” (epistel van de Zondag). „Ik stelde mij God altijd voor ogen” ( Ps. 15, 8 ; offertorium van de Zondag).

1. Sint Lukas, de evangelist van het gebed, verhaalt ons van Jesus: „Doch Hij trok zich terug in de woeste plaatsen om te bidden” ( 5, 16 ). „En het geschiedde in die dagen, dat Hij naar het gebergte ging om te bidden, en Hij bracht de nacht door in het gebed tot God” ( 6, 12 ).

„En het geschiedde ongeveer acht dagen na deze woorden, dat Hij Petrus en Johannes en Jakobus met zich nam en de berg besteeg om te bidden” ( 9, 28 ). „En het geschiedde, terwijl Hij ergens in gebed was, dat een van zijn discipelen, toen Hij ophield, tot Hem zeide: „Heer, leer ons bidden, zoals ook Johannes het zijn leerlingen heeft geleerd.” Hij zeide tot hen: „Wanneer gij bidt, zegt dan: „Vader, uw naam worde geheiligd …” ” ” ( 11, 12 ). Bij Sint Jan lezen wij dit woord van Jesus: „Hij, die Mij gezonden heeft, is met Mij en Hij laat Mij niet alleen, omdat Ik altijd doe wat Hem behaagt” ( 8, 29 ). En de geliefde Leerling heeft ons ook het schoonste gebed des Heren mogen overleveren, het hogepriesterlijk gebed ( Joh. 17 ).

Navolging van Christus is ondenkbaar zonder standvastig streven naar datgene wat Jesus' eigen grootste rijkdom en innerlijk leven was: de verhouding tot de Vader, die Hem „nooit alleen liet” . Want dit was zijn nimmer ophoudend gebed: een schouwen, van aanschijn tot aanschijn, van de Vader in het diepst van zijn ziel, een spontaan en innig verkeer, waaraan duivel noch wereld raken konden. In de duisternis van het geloof en in alle nederigheid moeten ook wij, sterk en trouw, streven naar een innerlijk en liefdevol Gode aanhangen in Christus, dat het wezen is van alle gebed.

2. „Het wezenlijke van het gebed is niet: de inhoud van datgene, wat wij vragen; en ook niet: het vragen aan God, zonder meer. Het beweegt zich om de goddelijke wil: het is een verheffing der ziel tot God, waardoor wij in de tijd datgene willen en vragen aan God, wat Hij van eeuwigheid bepaalde ons door en om ons gebed te zullen geven. En omdat wij altijd, ieder ogenblik van de dag God nodig hebben: in ons arme, zwakke hart, dat zo hangt aan de aarde en de mensen, want wij zijn kinderen van Adam: moeten wij altijd bidden en nooit ophouden. Wij moeten niet alleen bidden in tijden van harde, harde nood; niet alleen op vastgestelde minuten van de dag; maar altijd, levend in de tegenwoordigheid Gods, onder de werking van Gods Drievuldigheid in onze ziel. Hierdoor komen wij van het woordgebed tot het gebed des harten; het rustige, woordloze onderhoud met de Gast in ons binnenste: de Bron van alle leven.”

„Het innerlijk gebed: de grote kracht der heiligen, de wonderlijke zielegang der contemplatieven, het gebed der armen van geest. De rust der gelouterden, die God vonden in het diepst van hun eigen wezen: nadat God hen gezuiverd had, door hun zijn wil te tonen. Het gebed der liefde: waartoe wij allen kunnen en moeten komen. De mensen van het leed, de gezuiverden, de kanalen van Gods genade naar de mensheid; dat zijn de voorbeelden van een waarachtig gebed. Zij leven in verlangen: niet naar het eindige, maar naar het oneindig grote goed, dat hun altijd starend oog zou willen zien; onze ziel straalt uit onze ogen.”   1)

239. Dinsdag na de Vijfde Zondag na Pinksteren

Eenheid in ons leven

„Eén ding heb ik de Heer gevraagd, dit éne begeer ik: te wonen in het huis des Heren alle dagen van mijn leven” ( Ps. 26, 4 ; communio van de Zondag). Zo jubelt met de Kerk en in de eeuwenoude woorden van de psalmist de ziel die begenadigd terugkeert van de tafel des Heren. Zij zou met Petrus een tent willen optrekken om altijd daar te verblijven. Want het offermaal bezegelt de vereniging met God in de duisternis van het geloof en het is de voorafbeelding van de hemelse aanschouwing en de genieting zonder eind. De communie is daarvan een teken, een onderpand, een begin in de ballingschap, een kracht die de ziel aandrijft niet enkel om te werken voor het rijk van Christus, maar ook om te sterven aan deze wereld en te leven met Hem. „De beloning van God is God zelf,” zegt Augustinus ( In Ps. 72). Het aardse leven, waardoor wij dit onbeschrijflijke loon met zijn genade verdienen kunnen, moet ons daarop voorbereiden. Er moet in de christenmens een gaandeweg sterker eenheid van neiging en begeren ontstaan die op de aanschouwing Gods is gericht. De hemel is niet een loon dat buiten ons blijft, dat wij in de hand kunnen ontvangen; hij is een toestand der ziel waarin wij volmaakt gelukkig zullen zijn door een volmaakte eenheid met de Heer. Hoe kan een mens wiens hart verdeeld is tot zulk een eenheid worden toegelaten? „Waar uw schat is, is ook uw hart.” Zolang God niet onze enige schat en de God van ons hart is, kunnen wij het hemelse vaderland niet binnengaan.

„Moge God ons bevrijden van de veelheid der menselijke gedachten en beslommeringen. Moge Hij ons smelten in het vuur der liefde, opdat wij met onverdeeld hart het éne najagen en wij niet uiteenvallen en verstrooid worden in het vele. Over dit éne immers sprak de apostel toen hij zeide: ‘ „Broeders ik beeld mij niet in het reeds bereikt te hebben. Maar wel dit éne: ik vergeet wat achter mij ligt, ik reikhals naar wat vóór mij ligt” ’ ( Phil. 3, 13 ). Eén ding jaag ik na, maar ik beeld mij niet in het reeds te hebben bereikt, want het vergankelijke lichaam drukt de geest die aan vele dingen denkt terneer ( Wijsh. 9, 15 ). Naar dit éne streefden de martelaren. In hun vurigheid bekommerden zij zich niet om het geraas der vele dingen, omdat zij slechts het éne liefhadden. Zie het verlangen der martelaren. Eén ding heb ik de Heer gevraagd. Eén ding: ik zeg de wereldse veelheid vaarwel. Eén ding: de éne zaligheid, het enige waarachtige geluk, niet de veelheid van ijdel goed. Eén ding heb ik de Heer gevraagd, dit éne begeer ik. Wat is dat éne? Te wonen in het huis des Heren alle dagen van mijn leven. Waarom? Om de geneugten Gods te aanschouwen. Als de heilige martelaren aan deze vreugde dachten, telden zij alle lijden en alle bittere en harde dingen voor niets. Deze geneugte hield stand tegen alle genot en tegen alle smart. Hun vreugde overwon beide, zowel de woede van de wereld als haar verlokkingen. Zij zeiden tot de wereld: „Wat wilt gij mij bekoren? Wat ik bemin is zoeter dan wat gij gelooft. Ik hoor hoe God zelf spreekt in de heilige Schrift: „Hoe groot is uw zoetheid, Heer, die Gij bewaart voor wie U vrezen” ( Ps. 30, 20 )” .”   1)

2. Door de zonde is onze liefde als uiteengevallen in velerlei begeerten. De gevallen mens is niet langer meester van zijn hart. Zijn aandacht wordt geboeid door alles wat de zintuigen hem bieden en zijn genegenheid wordt gewekt door de veelheid der schepselen. Zelfs wanneer hij zich gedwongen moet beperken, drijven zijn geheugen en verbeelding de begeerten van zijn hart naar alle zijden uiteen. Wat God heeft geschapen als weerspiegeling van zijn goedheid leidt hem af van het éne goed. En hoeveel strijd kost het de door de genade herboren mens zijn geestelijke eenheid te herwinnen! Grote moed en volharding zijn noodzakelijk om de harde weg te gaan die alleen leidt tot dit doel. Het gebed moet ons ontvlammen in liefde voor het éne: het bezit en de aanschouwing Gods, waarheen slechts het dragen van het kruis, elke dag, ons onfeilbaar zal geleiden.

240. Woensdag na de Vijfde Zondag na Pinksteren

De overvloedige gerechtigheid

Het ideaal der farizeeën was de gerechtigheid; in onze taal zouden wij dat de heiligheid noemen, een echte en algehele rechtschapenheid. Maar Jesus eist in het evangelie van de Zondag ( Mt. 5, 20-24 ) van zijn volgelingen een andere en grotere heiligheid. „Indien uw gerechtigheid niet groter is dan die van de schriftgeleerden en farizeeën, zult gij het rijk der hemelen niet binnengaan.” In de Bergrede waaraan het evangelie ontleend is, schetst Hij dat ideaal en Hij geeft daarin ook een aantal concrete punten aan waarin die grotere heiligheid het farizese program moet overtreffen. Zij wordt allereerst gekenmerkt door een nieuwe liefde. „Gij hebt gehoord dat tot de ouden gezegd is: „Gij zult niet doden en wie doodslag begaat zal schuldig zijn voor het gerecht.” Maar Ik zeg u: „Wie vertoornd is op zijn broeder zal schuldig zijn voor het gerecht.” ” Deze liefde is nieuw, omdat zij zich uitstrekt tot alle mensen, zelfs de vijanden, en omdat zij het innerlijk van de christen moet doordringen en niet enkel zijn uitwendige daden beheersen. Moord wordt door allen als misdaad beschouwd, maar de Heer eist van ons dat wij zelfs de eerste bewegingen van de toorn trachten te bedwingen. Jesus spreekt hier hyperbolisch en in een soort beeldspraak die ontleend is aan de toenmalige gewoonten en rechtsinstellingen der Joden, maar dit betekent niet dat Hij niet de serieuze bedoeling zou hebben ons te verplichten tot een waarlijk algemene en innerlijke liefde voor onze naaste.

2. Omdat de Heer een nieuwe geest kwam brengen, een innerlijke houding van de ziel die een gelijkenis met onze hemelse Vader schept, een levend en werkzaam kindschap Gods, daarom laat zich zijn boodschap niet vastleggen in wetten en verordeningen. De fout van het eeuwige farizeïsme bestaat juist hierin dat het nauwkeurig wil omschrijven wat elke mens in elke denkbare omstandigheid „moet” „doen”. Zulk een wettische instelling doodt de geest en de vrijheid der liefde. Zij schept de mentaliteit die altijd vraagt: „Ben ik verplicht dit te doen?” En hoe zwaar weegt die verplichting? Zij plaatst niet de beweegreden en de bedoeling, dat is, de liefde in het middelpunt van de aandacht doch de stoffelijke hoegrootheid van het werk. Zij werkt ten slotte de zelfzucht in de hand, daar zij een grens wil stellen aan de liefde die naar Jesus' gebod en uit haar aard geen einde verdraagt. Zij wekt geestelijke hoogmoed en komt aldus in strijd met de nederigheid van de ware dienaren Gods, die ook na de volbrachte prestatie zeggen: „Wij zijn slechts onnutte knechten” ( Lk. 17, 10 ).

3. De gemeenschap der heiligen moet heerlijk bloeien in de Kerk die juist als gemeenschap van geest en liefde Christus' lichaam is. Want de Kerk vindt haar eenheid in Christus en het kindschap Gods der christenen berust alleen op hun inlijving in de Heer. Er bestaat tussen de ledematen der Kerk een geheimzinnige band die alle menselijke factoren te boven gaat. Door zijn verwantschap met Jesus is een christen inniger verbonden met de heiligen in de hemel dan met zijn heidense buurman. Want de Heer is het middelpunt dat sterker bindt dan alle banden van bloed of sympathie. „Hij is vóór alles en alles bestaat in Hem. Hij is ook het hoofd van de Kerk die zijn lichaam is. Hij is het begin, de eerstgeborene uit de doden, opdat Hij in alles de eerste zou zijn” ( Kol. 1, 17. 18 ). Van zulk een bron die overvloeit van genade en waarheid ontvangen wij de overvloediger gerechtigheid die ons allen kan doen beminnen, ook hen die ons tegenstaan en hen die ons haten, – zo wij ons geheel overgeven aan de werking van zijn Geest. Want waarlijk, de heldhaftige naastenliefde is een wonder in de zedelijke orde en sluit hoogste zelfverloochening in, om Christus' wil.

241. Donderdag na de Vijfde Zondag na Pinksteren

Het lijden van de christen

Het epistel van de Zondag is genomen uit de wonderschone, te weinig gekende eerste brief van Petrus ( 3, 8-15 ). Dit geschrift, dat ons meermalen aan de brieven van Paulus herinnert, munt uit door de echt christelijke vereniging van theologische diepte en praktische levenswijsheid, door dat wederzijds elkaar doordringen van geloof en leven, dat alleen een waarachtig christendom mogelijk maakt. De daden van deugd en de goede werken moeten ontspringen aan de wortel van het geloof in Christus, niet aan opwellingen van devotie of aan persoonlijke opvattingen die geen verband houden met het middelpunt van onze godsdienst dat Christus is, — en omgekeerd moet onze geloofsovertuiging zo krachtig zijn, ons in de geest Gode aanhangen zo werkelijk en diep, dat ons hele leven er door wordt beïnvloed. In deze passage van zijn brief leert Petrus ons twee dingen: dat de christen bereid moet zijn te lijden en dat hij vervolging moet verduren met voorbeeldige liefde en bovendien dat zulk een lijden hem innig verenigt met Jesus.

1. Het lijden van de rechtvaardigen blijft altijd een kwellend probleem en dit te meer naarmate het motief van dit lijden onbillijker schijnt. In de tijd waarin Petrus schreef verscheen de kerkvervolging aan de horizon van het christendom. De apostel spoort zijn lezers aan door grote goedheid de aanleiding tot de vervolging zoveel mogelijk te beperken. „Wie zal u kwaad doen, wanneer gij u beijvert om het goede te doen?” Maar hij voorziet dat geen goedheid baten zal en dat, zoals Paulus het uitdrukt, allen die in Christus vroom willen leven vervolging moeten verduren. Daarom voegt hij er aan toe, herinnerend aan de zaligspreking des Heren: „Maar al moet gij ook lijden om de gerechtigheid, zalig zijt gij! Vreest hen niet en laat u niet verontrusten, maar heiligt in uw harten Christus als de Heer.” Weest niet bevreesd voor hen die wel het lichaam maar niet de ziel kunnen doden en geeft eer aan Christus door goedheid, door lijdensmoed en onwankelbaar vertrouwen. Daardoor immers wordt zijn naam geheiligd, daardoor blijkt Hij, ook voor het oog van goedwillende buitenstaanders, de Heer te zijn die leeft in de harten door de kracht van zijn Geest. „Vergeldt geen kwaad met kwaad noch schelden met schelden maar zegent veeleer; gij zijt immers geroepen om zegen te beërven.” Daarom moet gij zegen verspreiden en niet de vloek vermeerderen die sinds Adam en Kaïn de aarde schroeit.

2. Ook in onze dagen worden de belijders van Christus' naam op vele plaatsen vervolgd. „Wanneer één lid lijdt, lijden alle leden mee” ( 1 Kor. 12, 26 ). Het strijdt met de geest van het christendom zich zelfzuchtig op te sluiten in eigen gewaande veiligheid en zich het lot der lijdende ledematen van Jesus' lichaam niet aan te trekken. Ook wijzelf moeten er op voorbereid zijn de vervolging te dragen die altijd komen kan en die een merkteken is van hen die de Heer waarlijk toebehoren. Jesus heeft ze ons beloofd tezamen met veel goeds in deze wereld en het eeuwige leven in de toekomstige ( Mk. 10, 30 ).

„Het is beter te lijden, zo God het wil, omdat men goed dan omdat men kwaad bedrijft. Immers ook Christus is eenmaal voor onze zonden gestorven … Daar Christus naar het vlees heeft geleden, moet ook gij u wapenen met dezelfde gedachte: wie lijdt naar het vlees is los van de zonde” ( 1 Petr. 3, 17. 18 ; 4, 1 ). Dit is ten slotte het hoogste motief en de diepste grond: het onschuldig en geduldig verduurde lijden maakt ons gelijkvormig aan de Heer. Daarom zal de Kerk die zijn Lichaam is en zijn bruid, op aarde niet zonder lijden bestaan. Daarom kan de apostel Paulus schrijven: „Ik verheug mij dat ik voor u lijden mag en aanvullen wat in mijn vlees aan Christus' lijden ontbreekt, ten bate van zijn lichaam, de Kerk” ( Kol. 1, 24 ). Daarom willen ook wij, naar de mate van onze krachten, dit woord vervullen en waar maken in ons eigen leven.

242. Vrijdag na de Vijfde Zondag na Pinksteren

De tegenwoordigheid Gods

„Ik wil de Heer zegenen die mij inzicht schonk. God stelde ik mij steeds voor ogen; staat Hij mij ter zijde, dan wankel ik niet” ( Ps. 15, 7. 8 ; offertorium van de Zondag).

1. „Toen Abram negen en negentig jaar oud was, verscheen hem de Heer en Hij sprak tot hem: Ik ben God, de Almachtige. Wandel voor mijn aanschijn en wees volmaakt” ( Gen. 17, 1 ). Deze woorden van God tot de stamvader van het uitverkoren volk hebben eens voor al het kenmerk van de ware vroomheid bepaald als een bewust leven in de tegenwoordigheid Gods om daardoor te geraken tot de volmaaktheid die de Heer behaagt. De psalmen zijn van deze vroomheid vervuld. De boven aangehaalde tekst is slechts één van de vele die uitdrukkelijk uitspreken wat altijd aanwezig is als de levende achtergrond van die liederen en wat kardinaal Newman in zoveel later tijd heeft geformuleerd als het besef van „die twee volstrekte en klaarblijkelijke wezens, mijzelf en de Schepper” . Jesus heeft dit bewustzijn oneindig dieper en sterker gemaakt door de openbaring van het kindschap Gods waarvan Hij ons in zijn aanbiddelijke persoon het volmaakte beeld heeft getoond. „Die Mij gezonden heeft is met Mij en Hij laat Mij niet alleen, want wat Hem behaagt volbreng Ik immer” ( Joh. 8, 29 ). Dit leven in Gods tegenwoordigheid dat de ware christenen kenmerkt, is niets anders dan de gemakkelijk en dikwijls opwellende gedachte, die ten slotte een innige en blijvende zekerheid wordt, dat God met ons is en ons bemint, het ons nooit geheel verlatende besef dat God alwetend is en almachtig, het bewustzijn te leven voor zijn aanschijn, door de genade van God opgenomen te zijn in zijn liefde en deel te krijgen aan zijn eeuwig leven. Het is niet zozeer een plaatselijke voorstelling van Gods aanwezigheid als wel een zich met Hem verenigd en aan Hem gebonden te weten. Het ontstaat niet door redenering, maar het is onmiddellijk: levend en werkzaam geloof dat de ziel bijna voortdurend doordringt. Het vervult ons geweten, niet met angst, maar wel met een grote nederigheid en het besef van onze onwaardigheid, die ontstaan doordat wij zonder ophouden onze ellende stellen tegenover de majesteit Gods (deze ontmoeting van de ziel met haar God is immers met het ware gebed vanzelf gegeven). Tegelijkertijd geeft het ons vastheid en vertrouwen, omdat wij beginnen helemaal niet meer op onszelf maar in alles op zijn voorzienigheid te steunen. En het wordt bekroond door die innerlijke vrede die waarschijnlijk Christus' vrede is: te weten dat wij in de hand des Vaders door nederigheid en overgave veilig zijn geborgen, te mogen weten dat wij bemind worden door zulk een liefde.

Wij moeten ons standvastig oefenen in gebed en ingetogenheid om tot deze vrede te geraken die nooit te duur is gekocht. Maar wij moeten wel beseffen dat dit leven in Gods tegenwoordigheid nooit wordt bereikt zonder de wil tot volstrekte eerlijkheid tegenover God. Hoe kunnen wij leven voor zijn aanschijn, als wij achterhouden, redeneren en bedingen willen, als wij Hem niet alles willen geven?

2. „Gewone mensen zien God op een afstand; bij hun pogingen om godsdienstig te leven worden zij als het ware geleid door de zwakke schijn van een ver licht en zij zien zich gedwongen berekeningen te maken en naar de weg te zoeken. Maar de ervaren christen die door Gods erbarming in de nabijheid leeft van zijn tegenwoordigheid, de uitverkorene van God in wie de Heilige Geest woont, hij behoeft niet buiten zichzelf uit te zien naar de sporen van God. Hij wordt bewogen door God die in hem verblijft en hij behoeft slechts zijn innerlijke aandrang te volgen. Ik zeg niet dat er een mens bestaat die aan dit beeld volmaakt beantwoordt, want zulk een leven moet engelachtig worden genoemd; maar het is toch een toestand van de geest waarheen krachtig bidden en waken ons geleidt … Zij gij aldus gewoon uw hart te openen en uw gedachten te onderwerpen aan de almachtige God? Leeft gij in het besef van zijn tegenwoordigheid en hebt gij de overtuiging dat zijn aanwezigheid u geschonken wordt tot uw heil, opdat gij namelijk in het bewustzijn daarvan zoudt leven? Gelooft gij en handelt gij volgens het geloof dat zijn licht in uw hart doordringt en doorstraalt, zoals de zonnestralen een kamer verlichten? Gij weet hoe de dingen er uitzien in het licht van de zon: de lucht zelf schijnt dan vol onreinheid die te voren niet werd waargenomen. Zo is het ook met onze ziel …”   1).

243. Zaterdag na de Vijfde Zondag na Pinksteren

De afwezigheid Gods

Voor hen die door Gods genade bevoorrecht zijn met het leven in zijn tegenwoordigheid bestaat er geen onverdraaglijker gedachte dan die aan de eeuwige verwerping. Is het daarom dat God aan meerdere heiligen de plaats in de hel heeft getoond die voor hen bestemd zou zijn geweest, indien zijn erbarming hen niet had gered? Wat kan ons machtiger aansporen tot de dienst des Heren en het vurige verlangen Hem geheel toe te behoren dan het besef dat wij door eigen schuld voor eeuwig kunnen verliezen wat wij reeds in de duisternis van het geloof hebben leren smaken als ons hoogste goed? Meen niet dat de dreiging met de hellestraffen een middel is door missiepaters uitgevonden om de menigte bevreesd te maken. De zachtmoedige Meester zelf heeft er meermalen met grote ernst over gesproken. „Werpt de onbruikbare knecht naar buiten, in de duisternis; daar zal geween zijn en tandengeknars … Tot hen die aan zijn linkerhand staan zal de Koning zeggen: „Gaat weg van Mij, vervloekten, in het eeuwige vuur dat bereid is voor de duivel en zijn engelen” ” ( Mt. 25, 30. 41 ). „Dan zal Ik hun (die de wil des Vaders niet volbrachten) openlijk zeggen: „Nooit heb Ik u gekend; gaat weg van Mij, gij werkers der ongerechtigheid” ” ( Mt. 7, 23 ). Ook elders spreekt Jesus van de „hel waar hun worm niet sterft en het vuur niet gedoofd wordt” ( Mk. 9, 47 ). De heilige Johannes aanschouw- de in zijn visioenen hoe de verworpenen worden gestraft met wat hij luguber noemt de tweede dood, dat is de eeuwige dood. „Die overwint zal dit alles beërven; Ik zal zijn God zijn, hij mijn zoon. Maar alle lafaards, trouwelozen, boosdoeners en moordenaars, ontuchtigen, tovenaars, afgodendienaars en leugenaars, hun deel is in de poel die brandt van vuur en zwavel. En dit is de tweede dood” ( Openb. 21, 7. 8 ).

2. Wanneer Sint Paulus de hemel niet beter weet te beschrijven dan als een „zijn met Christus”, een „inwonen bij de Heer”, dan is de hel het eeuwige zijn zonder God. Wanneer de zaligheid bestaat in de aanschouwing van aanschijn tot aanschijn, dan is de tweede dood een voor immer van zijn tegenwoordigheid beroofd zijn, een door Hem niet langer gekend worden. Want het eeuwig leven is niets anders dan Hem kennen en beminnen en door Hem gekend worden en erkend met de liefde van zijn voorkeur. Tot de dwaze maagden die buiten de bruiloftszaal gesloten blijven, zegt de Heer: „Voorwaar, Ik ken u niet” ( Mt. 25, 13 ). Ontzettende woorden die de ziel slingeren in de eenzaamheid zonder einde! Teruggeworpen op zichzelf, omdat zij zichzelf had gesteld boven God, kan de ziel voor eeuwig alleen maar zichzelf zien, terwijl zij voor God alleen geschapen was. En deze martelende honger naar God welke haar hoogmoed weigert te erkennen, moet zij verduren met een nimmer aflatende bewustheid waarvan wij ons op aarde geen voorstelling kunnen vormen. Niets is er wat haar afleidt van haar pijn, niets om haar en in haar dan de duisternis waarvan Jesus spreekt en het vuur en de worm der wroeging die niet sterft.

3. Voor alle christenen is de overweging van de straffen van de hel heilzaam. Want zij doet ons bestendig verblijven in de vreze Gods en doet ons, door de grote tegenstelling, des te heviger verlangen naar de vereniging met de Heer. De overdenking van wat de theologen de poena damni noemen, het eeuwig ontberen Gods, verleent buitengewone kracht aan ons gebed: Laat mij niet van U worden gescheiden. Wij worden daardoor ook opgewekt tot grote zielenijver, want wij beginnen zo een weinig te begrijpen wat het zeggen wil als wij met Gods hulp door onze gebeden en offers ook maar één ziel mogen behoeden voor zulk een lot.

Zesde Zondag na Pinksteren

244. Zesde Zondag na Pinksteren

De steviger spijs en de vuriger drank

„Ik heb medelijden met de schare, want zie, reeds drie dagen volgen zij Mij en zij hebben niets meer te eten. Als ik hen ongespijzigd naar huis zend, zullen zij onderweg bezwijken; en sommigen zijn van verre gekomen” ( Mk. 8, 2. 3 ; evangelie).

1. Die mensen hadden zeker mondvoorraad en ook drinken meegenomen. Maar zij zijn van Jesus niet weg te slaan en na drie dagen „hebben zij niets meer”. Ongetwijfeld werden zij niet alleen gedreven door geloof en hebben ook vrij aardse wonderverlangens hun invloed doen gelden, maar toch leefde in die menigte iets wat Amos noemt „de honger niet naar brood, maar naar het woord Gods” ( 8, 10 ). Er is iets roerends gelegen in het standvastig volgen van de Meester, door die dorre streek, onder de blakerende zon. Zij voelden intuïtief dat God zich openbaarde in de Leraar, die „sprak met gezag”. En treffend en leerzaam is de zorg van Jesus hen ook naar het lichaam te voeden, vóór Hij hen wegzond, want „sommigen moesten ver gaan” eer zij thuis waren. Zijn medelijden met hun stoffelijke nood spoort allen die geestelijk willen leven aan, de lichamelijke werken van barmhartigheid niet te minachten. Zolang wij in het vlees leven moeten wij naar Jesus' voorbeeld de nooddruft van het lichaam deemoedig dragen en de evenmens naar vermogen bijstaan. Zo gemakkelijk zijn wij hier op aarde onderhevig aan de gevaren der zelfbegoocheling, maar wie ook de minsten van Christus' broeders weldoet om zijnentwil mag er zeker van zijn dat hij treedt in het veilige voetspoor van de Meester.

2. Terecht beschouwt Sint Ambrosius in de homilie op het evangelie dit wonderbare brood der vermenigvuldiging dat Jesus „dankzeggend brak en uitdeelde” als een beeld van die „steviger spijs en vuriger drank” die de eucharistie is. Hoe zelden en hoe lauw zoeken wij de goddelijke levensspijs! De zorg voor het dagelijks brood, of, veel erger, de begeerte naar meer bezit, de honger naar rijkdom en materiële geneugten belet ons de honger naar het woord Gods. „De mens leeft niet alleen van brood, maar van alle woord dat komt uit Gods mond” ( Mt. 4, 4 ).

En van welk gehalte is niet zelden het geestesvoedsel, dat wij zoeken! Een gemakkelijk amusement, een in de grond onwerkelijke verstrooiing, die onze fantasie een ogenblik ontrukt aan de grauwe alledaagsheid om ons eenzamer en leger achter te laten. Maar de alledaagsheid is niet grauw, vervuld als zij is voor de gelovige mens van Gods aanwezigheid.

3. De vereniging met God door het geloof en de liefde is het ware brood van de christen. De heilige communie is daarvan het onschatbare zinnebeeld en de immer stromende bron tevens. Jesus zelf is in de eucharistie die krachtige spijs, sterkte gevend voor elke strijd en voor elke dag, vullend grijze leegte, overwinnend verlammende moedeloosheid. Hijzelf is die vurige wijn die bedwelmt van liefde alwie zich in zelfverloochening aan Hem geeft.

Zesde week na Pinksteren

245. Maandag na de Zesde Zondag na Pinksteren

De navolging van Christus V Versterving

In het diepzinnig epistel van de Zondag lezen wij de volgende woorden: „Wij allen die gedoopt zijn tot de gemeenschap met Christus Jesus, zijn gedoopt tot de gemeenschap met zijn dood … Dit weten wij: onze oude mens is gekruisigd met Hem opdat het lichaam der zonde ten onder zou worden gebracht en wij niet langer slaven der zonde zouden zijn” ( Rom. 6, 3. 6 ).

1. Het woord versterving heeft een onaangename klank. De ongelovige mens vindt dit begrip zonder meer onzinnig en de natuur van elke mens komt in opstand tegen datgene wat zij terecht beschouwt als een aanslag op haar ongeremde ontplooiing. Het is daarom in de eerste plaats noodzakelijk zich een juist begrip van de versterving te vormen. Zij bestaat niet in een doding van de natuur, zelfs niet in een bestrijding van de natuur zonder meer, doch alleen in een standvastig pogen onze door de erfzonde gewonde natuur met haar neiging tot excessen te matigen en te regelen. Zij bestaat, eenvoudig gesproken, in de bestrijding der zelfzucht. Omdat haar beoefening ons zwaar valt, is het vervolgens nodig de overtuiging omtrent de onmisbaarheid der christelijke versterving te vestigen op de deugdelijkste gronden; het zijn juist de motieven,n die haar een christelijk karakter verlenen. Een hiervan vinden wij aangegeven in het epistel van heden. Het is alleen jammer dat deze verheven leer van de brief aan de Romeinen in een taal staat uitgedrukt die de moderne christen moeilijk verstaat. Wat de apostel bedoelt, komt hierop neer. Aan het begin van het christelijk leven staat het doopsel. Dit schenkt de mens een gelijkenis met Christus. (Deze gelijkenis is om zo te zeggen de christelijke natuur. Jesus is de enige bron van alle bovennatuurlijk leven. Slechts in zover de mens met Christus verenigd op Hem gelijkt, is hij christen.) Deze gelijkenis ontvangt de mens om niet, als loutere gave van God. Maar zij is slechts een begin, een aanleg. De taak van de christen, waartoe alleen Gods genade hem in staat stelt, is juist geen andere dan dat hij deze gelijkenis met Christus voortzet en sterker maakt en uitbouwt in heel zijn leven, haar het ideale beeld, de „mannenmaat van de volwassen Christus”, nabijbrengt. God voltooit het werk door de christelijke dood, de hemelse glorie en de verrijzenis. Het ideale beeld van de Heer, waartoe hij de aanleg in het doopsel ingeprent ontvangt, moet de christen steeds voor ogen zweven als het doel waarnaar geheel zijn leven streeft.

Het is ermee als wanneer men zaad in de grond stopt. Na lange tijd schiet er een plantje op. De plant groeit en zet knoppen. Uit de knop breekt een kleurige bloem. Om die bloem was het begonnen. Welk een verschil tussen het onooglijke zaad en de stralende bloem! Toch werkt in beide hetzelfde leven. Zo ontvangt de mens de doopgenade als een zaad. Maar er is een verschil: het zaad ontwikkelt zich vanzelf, de genade niet. De genade is een gave Gods en tegelijk een opgave, een taak waaraan de mens uit alle kracht moet werken. De mens is vrij en geen ding van de natuur. Het zaad kan mislukken door duizend oorzaken van buiten, de christen alleen door het misbruik van zijn eigen vrijheid.

2. Wat heeft dit alles met de versterving te maken? Die gelijkenis met Jesus, zegt Sint Paulus, is dubbel: het doopsel geeft een gemeenschap met zijn dood en met zijn leven. In het doopsel sterft de zonde op mystieke wijze. Maar op werkelijke wijze sterft het egoïsme slechts langzaam en geleidelijk in heel ons leven tot en met onze lichamelijke dood. Dit doodhouden van de zonde, dit doodmaken van de zondige neigingen, is de versterving. Zij schenkt een mystieke gelijkenis met de beminde Heer. „Eén is gestorven, dus zijn allen gestorven” ( 2 Kor. 5, 14 ). En het inwendige en lichamelijke lijden maakt haar sterk en diep, zo wij het sterven van Jesus ronddragen in ons vlees ( 2 Kor. 4, 10 ).

Liefde gaat rechtstreeks op dit doel af. Zij heeft geen bespiegelingen van node, geen andere dan het aanschouwen van het kruis. Zij ziet haar Meester lijden en sterven en wil Hem gelijken. Christelijk zijn werkt hier spontaan en getrouw aan christen aard, want „wij allen die gedoopt zijn tot de gemeenschap met Christus, zijn gedoopt tot de gemeenschap met zijn dood” .

246. Dinsdag na de Zesde Zondag na Pinksteren

Het christelijk levensideaal

„Beschouwt ook uzelven; als dood voor de zonde, maar levend voor God, in Christus Jesus, onze Heer” ( Rom. 6, 11 ; epistel van de Zondag).

Zelden heeft de apostel het ideaal van de christen in kernachtiger bewoordingen uitgedrukt dan in dit vers, dat de uiteenzetting van zijn dooptheologie besluit. Het is een ideaal, wat in dit tranendal betekent dat het slechts in de kleine minderheid der gevallen wordt verwezenlijkt. Toch mag de verwerkelijking niet anders dan christelijk normaal heten, daar dit verheven einddoel ons is gesteld door God zelf en daar het berust op de verlossingswerkelijkheid van het doopsel, dat ons verenigt met onze gestorven en verheerlijkte Zaligmaker, bron en oerbeeld van alle christelijk zijn. En niemand zal de hemel binnengaan vóór het werkelijkheid is geworden, hetzij door de heiligheid op aarde, hetzij door de dood en de smartelijke loutering van het vagevuur.

1. Dood voor de zonde: hij die gestorven is, staat buiten dit leven en is voor de aardse levenden onbereikbaar geworden. Zo moet de christen zijn ten opzichte van de zonde en het domein der zonde. Hij moet alle betrekkingen afbreken met de zonde en met wat tot haar leidt (het enige wezenlijke kwaad): de drievoudige begeerlijkheid die niet van God komt, hebzucht, hoogmoed en wellust. Die mag voor hem niet bestaan en hij niet voor haar; voor haar is hij dood. Hij moet met de apostel kunnen zeggen: „Ik ben voor de wereld gekruisigd en de wereld voor mij” ( Gal. 6, 14 ).

2. Een heel domein van het aardse leven komt daarmee te vervallen, maar een nieuw gebied wordt voor ons ontsloten: leven voor God. Als een kristalhelder bergmeer, gevat tussen donkere wouden en niets weerspiegelend met zijn zuiver en rimpelloos oppervlak dan het licht, ontembaar stralend van de hemel: zo ziet Sint Paulus de ware christen, dood voor de zonde, afgesloten voor de zelfzucht, maar geopend naar de kant van God, levend voor Hem, voor Hem alleen, voor Hem geheel, leven van Hem ontvangend, genade op genade, de volheid van de Geest. Welk een ideaal! De ziel overwint met Gods genade de beletselen en haalt de weerstanden neer van hartstocht en eigenwil, en God kan in haar ten volle de bron openen van het levende water dat opspringt ten eeuwigen leven.

O, het is waar, wij leven niet zo en wij mogen de werkelijkheid niet uit het oog verliezen, de afstand tussen dit einde en ons moeizaam getob, dat veeleer een kruipen is dan het heerlijke rennen van de apostel, het najagen van het enige doel ( Phil. 3, 13 ). Maar nog minder mogen wij vergeten wat het echte christelijke leven eist.

3. In Christus Jesus. In U alleen, o Heer, die weg en einddoel tevens zijt, onze Verlosser en Middelaar, ons leven en ons voorbeeld, in U alleen en met U bestaat dit leven dat voorlopig evenzeer een sterven is. Hoe waar is het dat wij viatores zijn, reizigers onderweg. Hoe waar is het dat wij verlost zijn „in hope” zonder nog te bezitten, in geloof en zonder te aanschouwen Degene, naar wie het heimelijk verlangen van ons hart uitgaat. Geef ons zo nederig te zijn dat wij inzien en erkennen, hoezeer wij sterven moeten, hoezeer nog de zelfzucht met duizend banden ons bindt, — geef ons vertrouwen dat wij de moed niet verliezen als wij denken aan het ideaal dat werkelijkheid moest zijn, — geef ons grootmoedigheid, dat wij het ideaal nooit verraden, maar altijd opnieuw de werkelijkheid van elke dag confronteren met uw wil, ons leven plaatsend in het licht van uw aanschijn.

247. Woensdag na de Zesde Zondag na Pinksteren

Bevestig mijn schreden

„Bevestig mijn schreden op uw paden, dat mijn stappen niet wankelen. Neig uw oor en verhoor mijn woorden. Werk wonderen van barmhartigheid, o Heer, Redder van hen die op U hopen” ( Ps. 16, 5-7 ; offertorium van de Zondag).

1. Het wankelen van onze schreden, altijd door, is de grote smart van hen die God eerlijk willen beminnen. Het kan ons angstig maken en moedeloos, de innerlijk schrijnende vernedering die onze zwakheid en lafheid ons aandoet, de smadelijke val van onze hoogmoed, de triomf van de boze begeerte, het geheime bederf van de zelfzucht. „Rampzalige mens die ik ben! Wie zal mij verlossen van dit lichaam des doods?” ( Rom. 7, 24 ). Niets is heilzamer in het begin van de bekering en heel het geestelijk leven door, – als het fundament des te dieper graven naarmate de nok hoger rijzen moet ( Sint Augustinus), – dan de werkelijke kennis, de ervaring, van onze zwakheid en de nederige erkenning daarvan, zonder bitterheid, zonder gekrenkte eigenwaan en zonder moedeloosheid. De mens moet zichzelf kennen als de in wezen zwakke en zondige. Het is alleen Gods barmhartige hand die het schepsel van de afval weerhoudt. In deze defectibilitas, deze werkelijke mogelijkheid van de zonde, staan alle mensen gelijk, daar zij hun als schepselen aankleeft en door de erfzonde versterkt werd. „Gij die slecht zijt … Zonder Mij kunt gij niets” ( Mt. 7, 11 ; Joh. 15, 5 ). De heiligen zelf zijn altijd de eersten geweest om dit te erkennen en in plaats van hen van vrome overdrijvingen te beschuldigen moeten wij veeleer bedenken dat zij de geestelijke werkelijkheid scherper zien dan wij.

2. Uit deze zelfkennis en uit deze vernedering voor Gods aanschijn vloeit vanzelf voort het eenvoudige en vertrouwvolle gebed: „Bevestig mijn schreden op uw paden, neig uw oor en verhoor mijn woorden” . „Als gij, hoewel gij slecht zijt, goede gaven aan uw kinderen weet te geven, hoeveel te meer zal uw Vader die in de hemelen is, het goede geven aan wie er Hem om vragen” ( Mt. 7, 11 ). Het door geestelijke ervaring verworven besef dat wij uit onszelf niets vermogen, is de allerbeste voorbereiding voor het smeekgebed dat bij de Vader verhoring vindt. Wie niet bidt gaat verloren, maar een leven van gebed doordrenkt voert tot God, al is het door smart en vernedering.

3. Uit dit gebed en in dit smeken wordt het vertrouwen geboren en de „hoop die niet wordt beschaamd” . „Werk wonderen van barmhartigheid, o Redder van hen die op U hopen.” De grondwet van het streven naar de christelijke volmaaktheid is dat wij aan ons vertrouwen op God geen grens mogen stellen. Voorzeker, persoonlijke aanleg, zondig verleden en allerlei omstandigheden kunnen, menselijkerwijze gesproken, evenzovele beperkingen betekenen waarmee de christelijke voorzichtigheid bij het bepalen van ons gedrag rekening moet houden, maar ons vertrouwen moet zuiver bovennatuurlijk zijn, geheel gevestigd in God, die alle remmende factoren kan doorbreken of nog liever ze laat bestaan en toch in zijn almachtige liefde dienstbaar maakt aan het werk van zijn genade. God weet wat voor ons het beste is en langs welke wegen Hij ons tot het doel wil geleiden. Deze wegen zijn wellicht geheel anders dan wij wensen zouden. Maar het éne doel blijft altijd de volmaaktheid der liefde, het beminnen van God met alle krachten der ziel, ons door de Heer zelf als het grote gebod opgelegd. Zo ooit, dan geldt hier Jesus' woord: „Al wat gij de Vader in mijn naam zult vragen, zal Hij u geven” , ook al zijn er „wonderen van barmhartigheid” nodig, – en deze zijn altijd nodig om ons doel te bereiken. „Zo gij slechts geloof hadt als een mosterdzaadje …”

248. Donderdag na de Zesde Zondag na Pinksteren

De liefde voor Gods naam

In de oratie van de Zondag baden wij: „God der heirscharen, aan wie al het goede geheel behoort, stort in ons hart de liefde voor uw naam en vermeerder onze vroomheid. Moogt Gij aldus het goede in ons versterken en door onze toeleg op de godsvrucht in stand houden.” De liefde voor Gods naam is niets anders dan de liefde tot God onder een bepaald opzicht beschouwd. Door de naam wordt men genoemd, gekend en geprezen. Door de naam ook wordt men gevloekt en gelasterd. Roem en schande aan de naam gehecht treffen de persoon, die hem draagt. De innerlijke roem van Gods naam is even onaantastbaar als zijn wezen zelf. Hem gewordt eeuwige lof in de schoot der Drieëenheid en door de koren der engelen en zaligen. Het deert God niet als Nietzsche en Sartre verklaren dat Hij dood is en als velen zijn gezegende naam vervloeken. Maar het deert de mens, die God gelukkig wil maken. Hij wil de mens redden door de eer van zijn naam. Als de mens God kent en erkent en zijn naam prijst, zal hij zalig zijn. Jesus bad tot de Vader: „Ik heb uw naam bekend gemaakt aan de mensen die Gij Mij gegeven hebt uit de wereld” ( Joh. 17, 6 ), en het eerste wat Hij ons leerde bidden was: „Vader, uw naam worde geheiligd, op aarde zoals in de hemel”. Daarom is de Zoon mens geworden, opdat wij zouden weten en geloven dat de naam van God Vader is en dat wij in Jesus Christus zijn kinderen mogen zijn, tot lof van die naam. Daarom is de eer van God op aarde en de zaligheid van de mens gebonden aan de erkenning van Christus als de Gezondene de Vaders en de enige Heiland van de wereld. „Aan degenen die Hem aanvaardden gaf het Woord die macht Gods kinderen te worden, aan allen die in zijn naam geloven” ( Joh. 1, 12 ).

2. Wij kunnen uit deze beschouwing twee prachtige gevolgtrekkingen afleiden. De eerste is dat onze liefde voor God zich moet uiten in ijver voor de eer van zijn naam. Wanneer het waar is dat een christen gekend wordt aan zijn naastenliefde en dat de gevoelens die Jesus' Hart bezielen, ook hem drijven, dan moet ons een vurige ijver verteren, opdat God gekend wordt zoals Hij zich heeft doen kennen aan ons, en erkend, zoals de oneindige liefde het verdient. Met de naam van God zijn gemoeid de eer van God en het heil van de zielen. Jesus zelf heeft geen andere drijfveren gekend dan deze voor zijn doen, zijn leven en lijden. Er kan geen persoonlijk belang, geen onderneming, geen menselijke gemeenschap, geen aards ideaal zijn, dat deze zorg bij ons mag verdringen. „Zoekt eerst het rijk Gods.” Wij allen kunnen, wanneer liefde ons ijverig, moedig en tactvol maakt, op velerlei wijze de eer van Gods naam bevorderen, door een goed woord op de juiste tijd, door een christelijke levenswijze, door christelijke goedheid zonder meer, door onze steun aan de missie en de Katholieke Actie, door goede lectuur te verspreiden en door al de middelen die de liefde kent en schept. „Door u kreeg het woord des Heren een goede naam” ( 1 Thess. 1, 8 ). De Kerk zet de taak van Christus voort en wij bevorderen Gods eer allermeest door bewust te leven in de Kerk en naar haar geest.

3. De Kerk looft Gods naam in haar eredienst. Ook hier kan zich onze liefde voor de naam heerlijk uiten. Wat is de liturgie anders dan één lofprijzing van God? Wat is er schoner op aarde dan deze belangeloze verheerlijking van de Vader in de hemelen door de Zoon in de kracht van zijn Geest? De Kerk zou haar Schepper eren en de liefde van haar goddelijke Bruidegom bezingen, ook al zou zich op aarde geen enkele zondaar en geen heiden meer bevinden. De eredienst van de Kerk vindt haar doel in zichzelve. God heeft recht op deze jubelende overgave van onze geest en ons hart in de heilige gemeenschap van het volk dat Hij zich heeft uitverkoren. Hem komt alle eer toe en het is juist deze schijnbare nutteloosheid van de liturgie die Hem eert als God. Daarom schenkt zij ons in deze op economische doelmatigheid ingestelde wereld het zuiverste beeld van de hemel. Zij leidt ons naar het geluk zonder einde dat Sint Jan in zijn Openbaring niet beter wist te beschrijven dan als de hemelse eredienst de Vader en het Lam gebracht in de eeuwen der eeuwen.

249. Vrijdag na de Zesde Zondag na Pinksteren

De macht van het kwaad

Het kwaad is het mysterie van deze wereld. Wij mogen daaraan niet lichtvaardig voorbijgaan. Niet dat wij moeten trachten dit geheim verstandelijk te doorgronden. God vraagt van ons veeleer de eenvoud des geloofs die ondanks en zelfs in het kwaad en door het kwaad heen het bestaan van God en de liefdevolle voorzienigheid van de Vader in de hemelen aanvaardt, zonder aarzelen en zonder twijfelen. Maar wat de Heer niet wil is dat wij het geheim der zonde dat Hem de dood deed ondergaan, zouden pogen te vergeten of te verdoezelen. Dat wij niet leven alsof het kwaad niet bestond of „zo erg niet is” en voornamelijk een uitvindsel zou zijn van boetepredikers die gaarne overdrijven. Zou Christus soms uit haat jegens het leven en de vreugde de treurenden hebben zalig geprezen? Is het niet veeleer omdat zij die het besef van de verschrikkelijke macht van het kwaad niet van zich afschudden, zijn lijden in de Hof voortzetten? Zij kunnen niet vergeten wat Paulus zeide: Hem die geen zonde kende heeft God voor ons tot zonde gemaakt. Zijn niet drie van de vier beden van het Onze Vader waarin de Heer ons laat smeken voor onszelf, een afzwering van het kwaad: Vergeef ons onze schulden, leid ons niet in bekoring, verlos ons van het kwaad?

2. Achter de zonden der mensheid staat de duivel als de persoonlijke macht van het kwaad, als de tegenstander van God en Christus. Sint Paulus schrijft: „Wij hebben te strijden niet tegen vlees en bloed, maar tegen de heerschappijen en de machten, tegen de wereldbeheersers van deze duisternis, tegen de boze geesten in het luchtruim” ( Eph. 6, 12 ). En de heilige Johannes verklaart dat de gehele wereld buiten Christus in de macht van de boze ligt ( 1 Joh. 5, 19 ).

Slechts door de vereniging met Jesus die in zijn vlees de strijd met de zonde en de satan heeft aangebonden, kunnen wij het kwaad overwinnen. Dit is ook de diepe zin van de duiveluitdrijvingen waarvan wij lezen in de evangeliën. „Indien Ik door Gods Geest de duivels uitdrijf, dan is ook het koninkrijk Gods onder u verschenen. Of hoe zal iemand het huis van een sterke man binnendringen en zijn huisraad roven, zo hij niet eerst de sterke bindt?” ( Mt. 12, 28. 29 ). Jesus is die Sterkere, die in zijn mensheid de satan overwon en ons de kracht verleent in zijn zege te delen.

3. Jesus wil dat wij, in onze houding tegenover het kwaad, twee fouten vermijden, oppervlakkigheid zowel als gebrek aan vertrouwen. Hij wil dat wij diep doordrongen zijn van de ontzaglijke ernst van de geestelijke strijd die in de harten der mensen wordt uitgevochten. Hij wil dat wij de tragiek van de zonde in onszelf en in de anderen beseffen, dat wij treuren om het kwaad en lijden om de zonde, zoals Hijzelf, God, is mens geworden om de straf der zonde te ondergaan in zijn schuldeloos lichaam. Wij mogen ons niet wijsmaken dat de aarde een paradijs is, dat zij een paradijs kan worden vóór de zonde is verdelgd en de boze voor eeuwig geketend i de poel van zwavel en vuur. Als de apostel moeten wij aanvullen wat aan Christus' lijden ontbreekt, treurend met een droefheid die getemperd wordt door de hoop der opstanding.

Want de Heer wil ook dat wij de moed niet verliezen. Kan het soms niet lijken als wij de wereld overzien, alsof zijn ondergaat in een vloedgolf van kwaad? De macht van het boze, zo onwankelbaar gevestigd, zo hecht georganiseerd, zo luide sprekend, schijnt bijna het weinige goede weg te vagen van de oppervlakte der aarde en de klacht van de psalmist komt ons in de gedachte: „Er is geen rechtvaardige, zelfs niet één. Er is geen verstandige, niemand die God zoekt” ( Ps. 13, 2 ). De gelovige voelt zich slechts lid van de kleine kudde, zoals de apostelen in de dagen van Christus' sterfelijk leven. En Jesus zegt ons niet dat wij ons vergissen. Hij roept ons toe: „In de wereld hebt gij verdrukking te lijden, maar schept moed: Ik heb de wereld overwonnen” ( Joh. 16, 33 ).

250. Zaterdag na de Zesde Zondag na Pinksteren

Apostolische godsvrucht

„Geef ons vermeerdering van Godsvrucht,” baden wij in de oratie van de vorige Zondag. De religio waarom wij smeken, is de deugd van godsdienstigheid waardoor de mens gaarne en gemakkelijk aan God de Hem verschuldigde eer geeft, zowel in het openbaar en in de gemeenschap alsook voor zichzelf alleen en in zijn eigen innerlijk. De godsdienstige mens heeft een levendig besef van zijn eigen afhankelijkheid en ontoereikendheid, hij is diep doordrongen van de verhevenheid en majesteit Gods, hij zal de eredienst hoogschatten en daaraan met eerbied deelnemen, het doet hem leed dat God in het openbare leven de glorie wordt onthouden waarop Hij recht heeft, dat men zijn naam doodzwijgt en lastert. De Kerk, de sacramenten, de priesters en alles wat de dienst van God bevordert, zal hij hoogschatten, juist omdat het strekt tot de eer van de opperste majesteit. Dit gevoel van eerbied voor de oneindige verhevenheid van God is bij hem een standvastige neiging van de wil geworden. Het ligt als het ware altijd gereed op de bodem van zijn ziel, het maakt deel uit van de ondergrond van zijn bewustzijn, bereid om bij de geringste aanleiding ervaren te worden en omgezet in daden. Wij bidden dus tot God dat Hij deze gesteltenis van de geest moge verdiepen en versterken. Met hoeveel recht bidden wij hierom! Want het geloof in God en de eerbied voor God zijn de wortel van de godsdienst en de grondslag van het christendom. Maar de moderne wereld is in brede lagen god-loos. Men kan zelfs zeggen dat de moderne beschaving, juist inzover zij modern is en haar eigentijds karakter draagt, de neiging vertoont volkomen profaan en volstrekt onheilig te zijn en God uit het leven van de mensheid te verbannen. In vroegere tijdperken van de Kerk was het slechts een of ander van haar geloofspunten dat werd aangevallen. Thans ondergraaft men het fundament waarop heel de godsdienst rust. Neemt men het godsgeloof weg, dan kan het christendom niet meer zijn dan een verouderde cultuurrest. Bij hoevelen is dit geloof dood? Hoeveel kinderen groeien er op zonder van God te horen? En bedenk dat in deze wereld alle geestesinvloeden zich overal verspreiden kunnen, dat iedereen wereldburger is en dat er weldra geen afgesloten en beschutte milieu's meer bestaan.

2. In een wereld die met de dag meer dreigt te verheidensen niet alleen maar zelfs volkomen ongodsdienstig en god-loos te worden, moeten de christenen meer dan ooit apostolische christenen zijn. Dit betekent dat hun geloof in God en hun eerbiedige vreze voor God zo levend aanwezig moeten zijn dat zij door hun zijn alleen al getuigen. Dit betekent dat de christen in welke omstandigheden hij zich ook bevindt, doordrongen moet zijn van godsgeloof, en leven voor Gods aanschijn, en dus in volkomen eerlijkheid en openheid met innerlijke rust en met grote liefde. Dit betekent dat er voor de ware katholiek van heden minder dan ooit een scheiding mag bestaan tussen zijn godsdienst en heel de rest van zijn leven. Hij moet een levend teken zijn van godsgeloof in de wereld van dit ogenblik, niet door te preken, maar door te zijn, door goed te zijn, door zuiver en eerlijk te zijn.

3. Door de kracht die hem toevloeit uit de innerlijke bron. Het betekent dus ook dat hij een man van gebed moet zijn. Want hoe zal hij kunnen hopen zulk een godsgeloof en zulk een godsvertrouwen te verkrijgen dat heel de werkelijkheid van zijn leven doordesemd en doortrokken wordt door het contact met de werkelijkheid Gods, tenzij hij bidt, tenzij hij altijd tracht te bidden? Maar laat hem dan bedenken dat dit gebed heel eenvoudig kan zijn, ja dat het bij uitstek eenvoudig moet wezen om zo diep te worden als hier wordt gevraagd. Wat was eenvoudiger dan Jesus' gebed? Kan het onze waarachtig zijn tenzij het op het zijne gelijkt? Leven voor Gods oog, bewogen worden van onze geest door Christus' Geest, overgave aan de Vader, rust en vrede in God alleen.

Zevende Zondag na Pinksteren

251. Zevende Zondag na Pinksteren

De gebreken van ons gebed

„Niet ieder dit tot Mij zegt: „Heer, Heer!” – zal ingaan in het rijk der hemelen, maar die de wil doet van mijn Vader in de hemelen” ( Mt. 7, 21 ; evangelie)

1. Redt het gebed dan niet? Haalt men niet immer het woord aan van de kerkleraar Sint Alfonsus: „Wie bidt, wordt zalig. Wie niet bidt, gaat verloren” ? Zegt de Schrift zelf niet: „Eenieder die de naam des Heren aanroept, zal gered worden” ( Rom. 10, 13 )? Maar Christus verklaart in het evangelie: „Niet ieder die tot Mij zegt: „Heer, Heer”, zal ingaan in het rijk der hemelen” . — Het gebed in Christus' naam is onze grootste kracht op aarde en een sterke steun, maar alleen het gebed dat voortkomt uit „een goed en vroom hart” ( Lk. 8, 15 ). Dat hart is de bron waaruit alle goeds en kwaads opwelt, de bodem die de regen der genade opvangt, de boom waaraan de vruchten ontspruiten. „Een kwade boom kán geen goede vruchten en een goede boom geen slechte vruchten voortbrengen” (evangelie). Het smeekgebed is geen instrument, dat wij in de hand nemen om daarmee een bepaald effect te bereiken en daarna weer wegbergen, maar een vrucht van ons hart die opkomt en groeit in ons, die waard is wat onze wil waard is. En onze wil is slechts goed voorzover hij overeenstemt met de wil van de Vader in de hemel.

Zo kan ons gebed gebrekkig zijn en zonder werkdadigheid om allerlei redenen. Het lijdt dikwijls aan egoïsme en engheid van gezichtskring: al te zeer beperkt tot het tijdelijke, of tot de persoon van de bidder zelf, zijn dierbaren of de nauwe kring van zijn eigen mensen en volk, terwijl toch ons gebed wereldwijd moet zijn als de Kerk en het rijk van de Vader, die zijn zon laat schijnen over rechtvaardigen en bozen. Of er schuilt een adder onder het gras van schoonklinkende woorden: „Als gij uw gave brengt naar het altaar en u daar herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, laat uw gave daar, voor het altaar; ga u eerst met uw broeder verzoenen en offer dan uw gave” ( Mt. 5, 23. 24 ). God wenst geen offer van een die zijn naaste verongelijkt. Niet zelden ook belet onoprechtheid verhoring; wij zeggen God te beminnen, in vele formules, maar onze daden en zelfs ons ernstig pogen zijn daarmee niet in overeenstemming. Alle gebreken van ons gebed komen hieruit voort dat wij niet ernstig trachten te voldoen aan Jesus' eis: „de wil doen van de Vader, die in de hemel is”. Gehechtheid aan eigen wil is het grootste obstakel. Wordt niet dikwijls het smeekgebed een middel om onze eigen zin door te drijven bij God? Beschouwt men niet ooit de vele oefeningen en novenen als een soort tovermiddel om op God in te werken?

2. Terwijl het gebed juist het grote middel moet zijn om ons te verenigen met Gods wil. Het ware gebed is dan ook ascensio mentis in Deum, opgang der ziel tot God. Het moet onze wil, het onstuimige begeren van ons hart, opheffen tot het niveau van de goddelijke wil en daar tot rust brengen. Hier ligt het antwoord op de vraag: hoe is met Jesus' absolute belofte van gebedsverhoring het feit te rijmen dat de meeste van onze gebeden zonder gevolg blijven? Omdat deze belofte alleen geldt voor het zuivere gebed dat voortkomt uit een hart met Gods wil bij voorbaat verenigd. Een goedkope oplossing, zal de spotter zeggen: wil wat God wil en denk, dat alles wat gebeurt Gods wil is. Maar de Schrift zegt: „De Heer is allen die Hem roepen nabij, allen die Hem aanroepen in oprechtheid. Hij vervult de wens van die Hem vrezen, Hij hoort hun geschrei en verlost hen” ( Ps. 144, 18. 19 ). Geef uw wil op en gij zult uw wil gelouterd hervinden in God. „Die uw wet liefhebben genieten grote vrede; zij struikelen niet” ( Ps. 118, 165 ).

Zevende week na Pinksteren

252. Maandag na de Zevende Zondag na Pinksteren

De wil van God

„Niet ieder dit tot Mij zegt: „Heer, Heer”, zal ingaan in het rijk der hemelen maar die de wil doet van mijn Vader in de hemelen” ( Mt. 7, 21 ; evangelie van de Zondag)

Het is een fout van ons al te menselijk denken dat wij de onderwerping van onszelf aan de goddelijke wil zien als een beperking van onze vrijheid. In een zo volkomen mogelijke vereenzelviging van ons begeren met het welbehagen Gods vinden wij niet alleen de bron der heiligheid, maar ook een ware en onbelemmerde vrijheid: vrijheid van zonde en egoïsme, onafhankelijkheid van de onrust van vrees en hoop en verlangen, voorzover deze het deel van een sterfelijke mens kan zijn. De overweging van de eigenschappen van Gods wil zal ons van deze waarheid dieper overtuigen.

1. Gods wil is almachtig, soeverein, vrij. „Gij zijt Heer van het heelal en niemand kan U weerstreven” ( Ester 13, 11 ). „Bij God is niets onmogelijk” ( Lk. 1, 37 ). „Bij de mensen is dit onmogelijk, maar niet bij God; bij God immers is alles mogelijk” ( Mk. 10, 27 ). Door de volmaakte vereniging met Gods wil deelt de christen in die almacht, staat zij hem om zo te zeggen in Gods vaderlijke voorzienigheid ten dienste. „Het evenwicht van de ziel die God verloren heeft, spot met alle geschapen macht. Zij is het middelpunt van het heelal, het centrum waar alle krachtlijnen der voorzienigheid te samen komen. Enerzijds was zij afhankelijk van omstandigheden en gebeurtenissen, maar thans schijnt alles haar te dienen en te gehoorzamen”   1) „Vele zijn de rampen van de gerechte, maar van alle bevrijdt hem de Heer. Hoeder is Hij van al zijn beenderen, niet één er van zal breken!” ( Ps. 33, 20. 21 ).

2. Gods wil wordt bestuurd door een oneindige wijsheid. God weet oneindig beter wat goed voor ons is dan wijzelf, dan alle menselijke wijsheid die Hij te schande maakt. (En wij hebben geen enkele reden onze eigen wijsheid voor beter te achten dan de veel gesmade menselijke wijsheid. God beschaamt niet enkel de „waanwijsheid”, maar ook de zogenaamde echte.) Natuurlijk wil Hij dat wij naar best vermogen ons verstand gebruiken, maar altijd onder het voorbehoud dat Hem het laatste woord toekomt. God kan ook met kromme letters recht schrijven, zegt een Portugees spreekwoord. De dwaasheid van het Kruis is de hoogste wijsheid. God bereikt zijn doel met middelen die menselijkerwijze beschouwd onbruikbaar zijn. Het is daarom dat mislukking, vernedering, lijden als kostbare bouwstenen in zijn plan zijn opgenomen, als onmisbare bijdrage voor de oprichting van zijn heerlijke tempel, zo wij slechts ons onderwerpen en geduld hebben.

3. Gods wil is oneindig goed, daar Hij de liefde zelf is. Zijn wil is oneindig beminnelijk, voortvloeiend uit een mateloze goedheid. Hij bemint ons oneindig meer dan wij ons zelf beminnen kúnnen. „Niemand is goed dan God alleen” ( Mk. 10, 18 ). Indien wij maar geloof en vertrouwen bezaten, zo groot als een graankorrel! Indien wij maar eigen inzicht en eigen wil konden opgeven, wanneer God het vraagt! Zo wij ten tijde der beproeving slechts konden ge- loven: „Zie, nu is het de aangename tijd, nu is het de dag des heils” ( 2 Kor. 6, 2 ). Dan zou het ons niet moeilijk vallen ons lot geheel in handen te stellen van Hem die alles kan en alles weet en alleen het goede wil, wiens welbehagen de enige en overstromende bron is van alle goed, buiten wie voor ons geen geluk voorhanden is. Bidden wij tot de zoete Moeder van alle genaden om de alles overtreffende genade der overgave aan Gods heilige en aanbiddelijke wil.

253. Dinsdag na de Zevende Zondag na Pinksteren

De vreze des Heren

„Komt, kinderen, luistert naar mij; ik zal u onderrichten in de vreze des Heren” ( Ps. 33, 12 ; graduale).

1. De tegenstelling tussen het Oude Testament als de wet der vreze en het Nieuwe Testament als de wet der liefde is een gemeenplaats geworden. En voorzeker bestaat er ook een slaafse vrees, die Sint Paulus afkeurt en die strijdig is met de geest van het kindschap Gods, het erfdeel der christenen ( Rom. 8, 15 ). Maar het woord Gods staat vast: „De vreze des Heren is het begin der wijsheid” (en men zou volgens de oorspronkelijke tekst zelfs mogen verstaan: het summum der wijsheid Ps. 110, 10 ). Wij mogen niet vergeten dat ons woord „godsvrucht” ten slotte niets anders beduidt.

Wanneer wij ons de verhouding tussen vader en kind zuiver denken, dan is de gesteltenis van het kind er een van vertrouwen gemengd met eerbiedige vrees. Er bestaat een waarachtige kinderlijke vrees, ingegeven door hoogachting en eerbied voor het vaderlijk gezag. Ook in de verhouding van de christen tot God moet dit element tot zijn recht komen. Jesus zelf spreekt er over in hetzelfde woord waarin Hij bij zijn leerlingen vrees voor de mensen veroordeelt: „Vreest niet hen die het lichaam kunnen doden maar niet de ziel. Vreest veeleer Hem die en lichaam en ziel kan verderven in de hel” ( Mt. 10, 28 ). Sint Petrus vermaant ons: „Brengt in vreze de tijd door van uw vreemdelingschap” ( 1 Petr. 1, 17 ). — En zoals het vaderschap Gods het aardse oneindig overtreft in onmeetbare autoriteit, zo moet ook de vreze Gods in onze harten sterker zijn dan alle vrees, en alle gevaren en moeiten overwinnen die een mens kan duchten. Eerbiedige huiver moet onze ziel vervullen voor de oneindige heiligheid van God. Het Te Deum geeft de preciese uitdrukking van het christelijk godsbegrip: Patrem immensae maiestatis, Vader van onmetelijke majesteit. Vader is Hij voor ons in Christus Jesus, de vader die ons bemint en op wie wij onbeperkt vertrouwen mogen, en ook de God van eindeloze majesteit, wie de Serafs het driemaal heilig toezingen. Geen valse en al te menselijke gemeenzaamheid mag de zuiverheid van onze godsidee vertroebelen noch leiden tot nonchalance in de eredienst.

2. Maar deze vrees is geen angst. Geen irrationele gevoelsaandoening voor de onberekenbare grillen van een despoot. Zij ontneemt ons de zekerheid niet van een goed geweten. Zij maakt ons niet schrikachtig, als werden wij voortdurend beloerd door een achterdochtige bespieder. De vreze des Heren is niets anders dan een diepe eerbied voor het onpeilbare wezen Gods, die ons vertrouwen een luisterrijke schoonheid verleent: de schoonheid van de ware verhouding tot het goddelijke. Zij sluit de liefde niet uit, maar veredelt ze.

Sint Jan aarzelt niet te schrijven: „In de liefde is geen vrees. Maar de volmaakte liefde bant de vrees uit. Want de vrees houdt verband met straf en wie vreest is niet volmaakt in de liefde” ( 1 Joh. 4, 18 ). De apostel geeft zelf te kennen welke vrees hij bedoelt: die welke verband houdt met straf. De vrees voor het straffend oordeel Gods, die daarom nog geen slaafse vrees behoeft te zijn, wordt uitgesloten door de volmaakte liefde. Op dit plan is er geen plaats meer voor vrees, maar alleen voor „vrijmoedigheid tegen de dag van het oordeel” ( 4, 17 ).

Maar dit is het niveau van de heiligen. Laten wij intussen onze vrees temperen met vertrouwen en onze liefde verstevigen door kinderlijke vrees. Laten wij bidden om die volmaakte liefde, die toch voor de beminde leerling het gemeenschappelijke ideaal is van alle christenen.

254. Woensdag na de Zevende Zondag na Pinksteren

Nader tot God

„Komt tot Hem en zijn licht zal u omstralen. En uw gelaat zal niet beschaamd worden” ( Ps. 33, 6 ; graduale).

1. Komt tot Hem; in de woorden van de psalmist nodigt de Kerk haar kinderen uit tot God te naderen. Nergens komen wij God zo nabij als in de viering van het misoffer. Met elkander verenigd in het mystieke Lichaam van Christus mogen wij daar de goddelijke woorden vernemen, onze gaven leggen op het altaar, het onbevlekte Lam de Vader offeren en zijn lichaam nuttigen en zijn bloed. Waarlijk, de mis brengt ons nader tot God, zo dichtbij als ons aardse leven het toelaat, onder de sluier van symbolen die de goddelijke werkelijkheid aan ons oog onttrekken, maar haar tegelijkertijd verzinnebeelden en tegenwoordig stellen.

Jesus heeft gezegd: „Komt allen tot Mij, die belast zijt en beladen”. Tot God komen is het grote verlangen van elk mensenhart. De mens is zich deze begeerte dikwijls niet bewust, maar zij is daarom niet minder levend, de grondslag van onze onrust en van die onbevredigdheid die het schepsel, elk schepsel, ten slotte in ons achterlaat. Het is de tragiek van de mensheid dat de meesten altijd opnieuw het geluk zoeken waar het niet te vinden is. „Behoed mij, o God, want ik vlucht tot U, Ik zeide tot de Heer: „Gij zijt mijn geluk”” ( Ps. 15, 1. 2 ). Ga tot God langs de rechte weg, in diep geloof. Ga tot Hem, Zoals gij zijt, nu, met al uw zwakheid en onzekerheid, met al uw zonden en fouten, met al de littekens die het verleden achterliet in uw ziel. Plaats u in de geest voor zijn dierbare en schrikwekkende aanwezigheid. Vind uw geluk in het verwijlen bij de Heer. Denk aan Hem gelijk Hij immer denkt aan u.

2. „En zijn licht zal u omstralen.” Door de verlos- sing in Christus hebben wij vrijmoedig toegang tot God; Sint Paulus wordt niet moede dit te herhalen ( Eph. 2, 18 ; 3, 12 ; Rom. 5, 2 ; Hebr. 4, 16 ). De slagboom der zonde is verbrijzeld door het bloed van Jesus' kruisdood. Laat nu onze kleinmoedigheid en kleingelovigheid geen nieuwe barrière oprichten! Met welk recht menen wij dat wij uitgesloten zouden zijn van de goddelijke nabijheid en dat alleen de heiligen tot zijn intimiteit worden toegelaten? Is de Heer ook niet voor ons gestorven? Zijn niet allen zondaars in Gods oog? Ongetwijfeld zijn er vele woningen in het huis des Vaders; niet alle vertrekken liggen even dicht bij het binnenste heiligdom. Maar de mens van goede wil wordt gewoonlijk meer weerhouden door kleinmoedigheid dan door de dagelijkse zonden en de tol die hij moet betalen aan de zwakheid van onze natuur. Nader tot God met een onbeperkt vertrouwen.

3. „En uw gelaat zal niet blozen van schaamte.” Hij stelt ons nooit teleur! Hoeveel ontgoochelingen brengt ons het leven op alle gebied! Naarmate de mens ouder wordt groeit zijn wijsheid. Maar bestaat die wijsheid voor een groot deel niet uit desillusie? De illusies der jeugd verdwijnen: het vertrouwen in de mens, het geloof in eigen kracht en vermogen, het geloof ook in de deugdelijkheid van vele idealen. Alleen God beschaamt niet wie op Hem vertrouwen. Doch deze onaantastbare waarheid geldt slechts, indien er sprake is van een waarachtig vertrouwen, indien wij er in slagen onze menselijke wijze van denken tegenover God af te leggen en te overwinnen. „ „Mijn gedachten zijn niet uw gedachten, uw wegen niet mijn wegen”, zegt de Heer” ( Is. 55, 8 ). Wij moeten geloven in God ondanks alles , ondanks de mislukking van onze schoonste plannen en de vernedering van onze eindeloze zwakheid. Wij moeten in de geest aan God vasthouden zonder enig voorbehoud. Alleen op de ruïnes van ons menselijk doen en denken richt God zijn gebouw op. Het is de immer te herhalen eis: behandel in uw geloof, hoop en liefde God als God. Deze deugden zijn zonder grens en kunnen in middelmatigheid niet bestaan.

255. Donderdag na de Zevende Zondag na Pinksteren

Vrijheid voor God

„Maar nu, vrijgemaakt van de zonde en dienaren van God geworden, oogst gij als vrucht uw heiliging en uw einde is eeuwig leven. Want het loon der zonde is de dood, maar de gave van God is het eeuwige leven in Christus Jesus, onze Heer” ( Rom. 6, 22. 23 ; epistel van de Zondag).

1. „Het is van weinig belang of een vogel aan een sterk of aan een zwak koord vastzit. Want ook een zwakke band zal, zolang hij niet verbroken is, de vogel gevangen houden. Zo vergaat het de ziel die niet onthecht is, ook al is de zaak die haar bindt van zeer weinig betekenis.”   1) De vrijheid der kinderen Gods is het allerkostbaarste goed; zij wordt daarom duur gekocht, eerst door het bloed van Jesus, dan ook door het hartebloed van christelijk lijden en christelijke versterving. Als de heilige Paulus aan de Romeinen schrijft dat zij slaven waren van de zonde maar nu dienaren zijn geworden van God, bedoelt hij dat in een volstrekte zin. Het christelijk leven slaagt slechts ten volle daar waar alle banden met de zonde worden verbroken en de onderwerping van geest, wil en daad aan God volkomen is. Dan allen wordt de rijpe vrucht geoogst van heiliging en eeuwig leven. Daarom ook hebben wij het recht de spreuken van de heilige Johannes van het Kruis naast de brieven van de apostel te leggen, want zij kunnen ons verduidelijken wat Paulus bedoelt met het sterven en het leven van de christen.

2. „Eén enkele gedachte van de mens is meer waard dan het heelal; daarom verdient God alleen dat wij aan Hem denken.”   2) Zo deed Jesus; als Hij sprak, was het over de Vader in de hemelen en zijn heerschappij. Jesus' geest was van God vervuld. God was in Hem de eerste en de laatste en alle geschapen dingen werden tot Hem teruggebracht. De bloemen en de vogels verkondigden voor Jesus de voorzienigheid Gods, kinderen beelden het kindschap Gods uit, het koren de groei van zijn koninkrijk. Zieken tonen Gods goedheid aan, demonen zijn macht, de zondaars zijn erbarming, lijden en dood verzoenen met God en doen aan het kruis Jesus' onverbrekelijke vereniging met de Vader heller uitstralen dan ooit.

Want dit is het eeuwige leven dat zijn genade ons schenken wil in Christus Jesus: Hem te kennen en Degene, die Hij gezonden heeft. Dit kennen is een liefderijk in de geest aanhangen, een altijd minnend voor ogen stellen, een steeds weer rustig rusten in dit centrum van ons hart, een trouw en smartelijk alles aan Hem geven en wedergeven en overlaten, soms ook een berouwvol terugkeren; en niet aflaten Hem aan te zien, geboeid en gebonden als wij zijn door de liefde zonder grenzen, die ons in Jesus openbaar is geworden.

En zo is onze heiliging. Wat immers is de genade anders dan dit? Wat is zij anders dan het eeuwige leven begonnen in de duisternis van het geloof? Wat is zij anders dan Jesus' leven in ons? Zij is, in de volwassene, niet een toestand of een ding, dat zou kunnen bestaan en vermeerderen buiten de werking van onze geest om. De heiligmakende genade bestaat toch hierin dat wij in Christus Jesus God mogen kennen en beminnen een weinig zoals Hij zichzelf kent en bemint. Kan deze heiliging waarvan de apostel spreekt en welker einde het eeuwige leven is en die het wezen uitmaakt van ons christelijk leven, bestaan zonder dat andere: zonder de dood aan de zonde, het sterven aan onszelf en de wereld? Is zulk een leven mogelijk zonder de ingetogenheid, de soberheid, en de rechte en eerlijke eenvoud van ons leven hier op aarde? Laten wij ons niets wijsmaken: geen mens kan twee heren dienen. Wie zijn hart wegschenkt aan de schepselen ontsteelt het aan God. Wie zijn geest vervult met de dingen der aarde vergeet zijn Schepper. God moet ook voor ons de eerste en de laatste zijn, allermeest in ons denken en verlangen en beminnen, ook hier in deze aardse tijd. En wij behoeven niet te vrezen dat wij de mensen en de dingen zullen haten of verwaarlozen. Wij zullen ze aldus veeleer liefhebben, op de enig juiste wijze. Wanneer God ons bevrijdt van de ongeregelde gehechtheid aan al wat geschapen is, in deze christelijke vrijheid alleen, verkrijgen wij de rechte verhouding tot al wat ons van nature dierbaar is. Zó vinden wij alles in God bij wie niets wat goed is verloren gaat.

256. Vrijdag na de Zevende Zondag na Pinksteren

Apostolische armoede

„Wees niet bezorgd, klein kuddeke, want het heeft uw Vader behaagd u het koninkrijk te geven. Verkoopt uw bezittingen en geeft er aalmoezen van. Schaft u beurzen aan die niet slijten, een onuitputtelijke schat in de hemel, waar geen dief bij kan komen en waar geen mot hem wegvreet. Want waar uw schat is, daar is ook uw hart” ( Lk. 12, 32-34 ). Wij lezen deze woorden meermaals op de feestdagen van de heilige belijders. Jesus sprak aldus tot zijn leerlingen, tot degenen die niet alleen in Hem geloofden maar Hem ook wilden volgen. De heiligen hebben deze woorden in beoefening gebracht, naar de geest en dikwijls ook naar de letter. De apostelen zelf leefden naar deze normen. Toen Jesus hen voor het eerst uitzond, „gebood Hij hun niets mee te nemen voor onderweg dan alleen een staf; geen brood, geen reiszak, geen geld in de gordel …” ( Mk. 6, 8 ). „Als gij eenmaal ergens een huis zijt binnengegaan, blijft daar dan totdat gij die plaats verlaat” : de apostelen hadden recht op gastvrijheid, maar zij mochten niet van hun zending profiteren om zich achtereenvolgens door alle notabelen te laten onthalen.

1. Deze vermaningen van de Heer betekenen op de eerste plaats, dat Hij van zijn apostelen en vanb allen die hun werk voortzetten, een zeer grote onthechting vraagt. Want wij mogen geen slaven van de letter zijn en niet menen dat deze woorden van Jesus ons niets meer te zeggen hebben, omdat wij leven in andere verhoudingen. Het gaat niet om de staf en de sandalen, het gaat om de geest van onthechting die de apostelen in alle tijden en in alle omstandigheden moet bezielen, om die volkomen vrijheid ten opzichte van bezit en comfort die Jesus' leerlingen kenmerkt. En het is, gezien de menselijke natuur, uitgesloten dat deze geest bestaat, indien hij zich niet uit in het stoffelijke. De wijze waarop armoede en onthechting worden beoefend, kan verschillend zijn, zonder werkelijke ontbering en werkelijke versterving wordt deze innerlijke vrijheid door de mens (die geen engel is) niet veroverd.

2. Maar wat Jesus vooral bedoelt is wat wij de positieve keerzijde van de onthechting kunnen noemen: het vertrouwen op de Vader, wie het behaagd heeft aan de kleine kudde het rijk te geven. Doordat de apostelen zo onbezorgd, zo hemels zorgeloos op weg gaan, demonstreren zij, vóór alle prediking, door hun zijn en doen alleen al, dat het rijk werkelijk het rijk Gods is en niet steunt op menselijke machtsmiddelen. Apostolische armoede is een openbaring van het godsrijk, in het stoffelijke. Door die ontbering van de boden Gods krijgen de mensen het vermoeden van iets wat hoger staat dan de stof. Het is de onthulling van een geestelijke waarde door materiële ontbering. Het trekt de geest van de mens van de aarde weg. Daardoor verkrijgt de verkondiging van het woord Gods ongekende kracht; door de armoede der apostelen immers blijkt dat hun woorden niet louter woorden zijn, maar dat hun overtuiging ingrijpt in de werkelijkheid van het zijn. Waar uw schat is, daar is uw hart: de volgelingen van Christus moeten aan de wereld tonen dat hun schat niet op deze aarde ligt. De botheid van de mens ten aanzien van het geestelijke eist dat deze les overduidelijk is.

3. Christus vraagt niet aan allen dat zij Hem volgen in de vrijwillige, werkelijke armoede. Wel eist Hij van allen die zijn naam dragen, dat zij hun hart vrijmaken van de gehechtheid aan geld en goed en dat zij aan de wereld die verscheurd is door de strijd om stoffelijke dingen, tonen dat zij leven voor de onzichtbare goederen. Een van de oorzaken, en niet de minste, van de ellende waarin ons geslacht is ge- dompeld, is de ontrouw van vele christenen aan dit ideaal dat Jesus ons als plicht voorhoudt en dat de Kerk zo dikwijls noemt als terrena despicere et amare caelestia : uit liefde voor de hemelse goederen de aardse dingen minder achten. En wie die zijn gekruisigde Meester eerlijk wil liefhebben, zou zich niet schamen zo weinig op Hem te gelijken? „Hoe moeilijk zullen degenen die geld hebben, het koninkrijk Gods binnengaan” ( Mk. 10, 32 ).

257. Zaterdag na de Zevende Zondag na Pinksteren

Liefde

„Weest eenvoudig als de duiven.” Toen de apostelen twistten over de voorrang in het rijk Gods, stelde Jesus hun een kind ten voorbeeld. Eenvoud moet ons geestelijk leven kenmerken. Wij hebben vele plichten, wij leven in de meest verscheiden omstandigheden, het kan zijn dat wijzelf van nature of door opvoeding of door beide gecompliceerd zijn, al te bedachtzaam, aarzelend, onzeker. Misschien hebben wij door geestelijke matheid, door dorheid of inwendig lijden het klare uitzicht verloren. Voor ons allen, zonder uitzondering, blijft het nodig telkens opnieuw ons te bezinnen op de evangelische eenvoud die aan het christelijk leven eigen is. Het moet recht door zee gaan, uit één stuk en bezield door enkele grote beginselen. Deze eenheid, deze eenvoud heeft Jesus mogelijk gemaakt door ons leven te stellen in het teken van de liefde. De liefde tot God uit alle krachten der ziel en de liefde voor de naaste maken het wezen uit van Jesus' boodschap aan de mensheid. Echte liefde verleent eenvoud aan het leven, want zij overheerst en leidt alle gevoelens. Wie bemint is niet onzeker. Door de liefde te maken tot het grootste en eerste gebod heeft Christus de godsdienst vereenvoudigd en verdiept, en binnen het bereik gebracht van iedere mens van goede wil. Wij zijn Hem daarvoor grote erkentelijkheid verschuldigd. Zij wij door de zonde van Hem afgedwaald, berouwvolle liefde voert ons terug, onmiddellijk en volkomen. Gevoelen wij ons kleinmoedig en machteloos, vertrouwvolle liefde doet ons delen in zjn kracht. Niet allen zijn geroepen de maagdelijkheid te beoefenen, slechts zelden worden grote daden en heldhaftigheid van ons gevraagd, maar beminnen kan elk mens die die naam verdient. En hij kan dat elk ogenblik van de dag. Dit is de zin van de kleine weg der heilige Teresia van Lisieux. De christen versmaadt ook het geringste niet, omdat hij weet dat het door de liefde waarde krijgt voor God, die hij wil behagen. „Hetzij gij eet, hetzij gij drinkt, hetzij gij iets anders doet, verricht alles ter ere Gods” ( 1 Kor. 10, 31 ).

2. En vergeten wij niet dat trouw in het kleine en trouw in de dagelijkse plicht het heldhaftige benadert, als zij zich voortdurend laat leiden en bezielen door de liefde tot God. Beproef het slechts! Velen volbrengen trouw hun plicht wat het werk en de daad betreft, weinigen echter doen het steeds met liefde en uit liefde. En alleen zó zal het leven van elke dag ons heiligen, omdat slechts de liefde de zelfzucht kan overwinnen en een ander mens van ons maken. Velen volbrengen hun werk uit sleur of uit een soort dwang, omdat zij niet goed anders kunnen of durven; anderen weer doen hun plicht met grote ijver en opgewektheid, maar gedreven door eerzucht of hebzucht of althans zo, dat zij zich te zeer hechten aan het aardse en innerlijk niet zuiver op God gericht blijven.

3. „Eenmaal zult gij het examen van de liefde moeten doorstaan. Leer daarom God beminnen zoals Hij bemind wil worden, en geef het uwe prijs.”   1) De liefde zal bij het oordeel rechter zijn over al onze daden; haar alleen kunnen wij medenemen in het andere leven. „Wie zijn leven verliest om Mij en het evangelie, zal het redden” ( Mk. 8, 35 ). De liefde die Jesus van zijn leerlingen vraagt is ten slotte de grote en volkomen liefde, de grote en volkomen overgave. Het is daarom ook dat Johannes van het Kruis, trouw aan de leer van zijn Meester, aan het grote gebod der liefde onmiddellijk het gebod van de zelfverloochening uit liefde toevoegt. Het een gaat niet zonder het ander. Wie, misleid door de zoete klank van het woord liefde, in de dienst des Heren zoetheid zoekt zonder kruis, zal het doel nooit bereiken. „God ziet liever uw bereidwilligheid om in dorheid te verblijven en te lijden om zijnentwil dan dat gij alle vertroostingen, visioenen en verheven gedachten zoudt genieten.”   2)

Achtste Zondag na Pinksteren

258. Achtste Zondag na Pinksteren

De domheid van de kinderen des lichts

In het evangelie van vandaag leren wij de gelijkenis van de sluwe, gewetenloze rentmeester ( Lk. 16, 1-9 ). Wij kennen allen deze parabel die ons toch telkens weer een weinig verwonderd achterlaat. Wat bedoelt Jesus? Hij wil ons leren een goed gebruik te maken van het geld. Maar is dat het enige? En waarom kiest Hij dan dit beeld van wereldse sluwheid en bedrog? Een rentmeester had jarenlang zijn heer bestolen. Als hij ziet dat het niet langer gaat, vindt hij op het laatste nippertje het middel om zijn egoïstisch herenleven voort te zetten zonder te werken. Het middel is volkomen onrechtvaardig maar daarom niet minder doeltreffend. Hij maakt de schuldenaars van zijn heer tot zijn medeplichtigen door te hunnen bate de schuldbekentenissen te vervalsen. Zo zijn zij hem welgezind en zullen hem, als de slag eenmaal gevallen is, bij zich opnemen. Daar genesteld zal hij er zich weten te handhaven, want zij kunnen niets tegen hem ondernemen zonder zichzelf in verlegenheid te brengen.

1. „En de Heer prees de onrechtvaardige rentmeester omdat hij met overleg had gehandeld.” Jesus prijst de man niet, omdat hij onrechtvaardig was maar omdat hij slim was, en Hij voegt er aan toe dat „de kinderen dezer wereld onder elkaar en in hun sfeer gewoonlijk met meer overleg te werk gaan dan de kinderen des lichts” . Hij bedoelt niet (wat overigens ook waar is) dat de wereldse mensen slimmer zijn dan de kinderen des lichts en dezen op het wereldse terrein gemakkelijk de baas blijven, maar Hij wil zeggen dat de aards gezinde mensen op hun gebied met meer overleg en consequentie te werk plegen te gaan dan de vromen in hun eigen sfeer. En hier ligt de les van de gelijkenis. Gebruikt ook in het geestelijk leven uw verstand, ziet vooruit en berekent de gevolgen, — en als gij eenmaal uw besluit hebt genomen en uw methode bepaald, handelt dan daarnaar consequent en doelbewust. Als de christenen de helft van het overleg en de energie, die de mensen besteden aan hun vooruitgang in het tijdelijke, aan het verdienen van geld en het verwerven van macht, zouden aanwenden om hun zelfzucht te overwinnen, hun naaste lief te hebben en God alleen te zoeken, zou de wereld een ander aanschijn vertonen. Wij handelen in de dingen van het rijk Gods niet met overleg. Het is niet alleen een kwestie van een gebrek aan goede wil. Wij denken niet na. Wij gaan te werk zonder systeem, zo wat te hooi en te gras: dan weer nemen wij een oud voornemen op, dan weer laten wij het liggen voor iets anders; wij werpen ons op bijkomstigheden, terwijl wij de hoofdzaak (Gods wil voor mij) vergeten. Soms zien wij klaar in wat het zwaarste moet wegen: de liefde tot God, het gebed, de zelfverloochening, maar wij verzuimen de consequenties te trekken, wij weigeren eens even praktisch dóór te denken over hetgeen uit die beginselen voor mij persoonlijk voortvloeit om dan daaraan met volharding vast te houden. Of wij geraken in geestdrift voor idealen van het innerlijke leven en nemen heldhaftige besluiten, maar houden geen rekening met onze mogelijkheden, met onze krachten van natuur en genade op dit bepaalde tijdstip van ons leven en brengen aldus weinig of niets tot stand. Overleggen en vooruitzien!

2. En dan geeft Jesus een voorbeeld van verstandig christelijk handelen, een voorbeeld dat tegelijkertijd de onrechtvaardigheid van de oneerlijke rentmeester moet wegvagen, zodat alleen zijn slimmigheid overblijft. „Ik zeg u: „maakt u vrienden met behulp van de ongerechte mammon, opdat, wanneer hij u komt te ontvallen, men u moge opnemen in de eeuwige tenten.” ” Wie Jesus kent wist toch al lang dat de Meester de innerlijke waarde van geld en goed niet bijster hoog aanslaat. Christelijk overleg blijft altijd anders dan gewone menselijke voorzichtigheid, omdat het verder ziet dan deze wereld. Daarom zal het christelijk verstandig gebruik van geld dikwijls veel lijken op een roekeloos wegsmijten. Maar wat kan een christen beter aanvangen met de onrechtvaardige mammon dan door hem tijdig prijs te geven zich een eeuwige schat te verwerven? Dat getuigt van overleg en vooruitzien.

Achtste week na Pinksteren

259. Maandag na de Achtste Zondag na Pinksteren

Deemoed

„Een nederig volk zult Gij redden, Heer, maar de ogen der hoogmoedigen vernederen” ( Ps. 17, 28 ; offertorium van de Zondag).

De Kerk, het door hemelse roeping bijeengebrachte en voor de eredienst verzamelde volk Gods, voelt zich, naar het voorbeeld van haar hoofd Christus, in deze aardse staat een nederig volk . Als zij het offer gaat brengen, heeft zij zich tevoren, door de lezing van Gods woord, opgewekt tot zelfkennis en tot deemoedig besef van de onwaardigheid van haar kinderen. Het offer der mis sluit ook in de nederige erkenning van de eigen ontoereikendheid en de eerbiedige aanbidding van de goddelijke majesteit.

1. Voor de niet-christen zal het altijd moeilijk verstaanbaar wezen, waarom de nederigheid in het christendom een deugd is en zelfs een fundamentele deugd. Rechtvaardigheid, naastenliefde en vele andere kan men waarderen, maar de taal en de houding der nederigheid lijkt ofwel onecht ofwel de vrije menselijke persoonlijkheid onwaardig. Reeds het antieke heidendom had voor deze deugd geen equivalent en zelfs geen afzonderlijke woorden. Van de andere kant is het zeker, dat de nederigheid in de openbaring zowel van het Oude alsook van het Nieuwe Testament en in de christelijke overlevering een heel voorname plaats inneemt. „God weerstaat de hoogmoedigen, maar de nederigen geeft Hij zijn genade … Heer, wees mij zondaar genadig … Wie zich vernedert zal verheven worden.” De traditie heeft deze en vele andere godswoorden goed verstaan vanaf de eerste tijden. In de oude monniksregels spreekt men van de graden en trappen der nederigheid, alsof deze deugd het kort begrip der gehele christelijke volmaaktheid vormt. En nog altijd ruimt de ascetische literatuur voor de nederigheid een grote plaats in.

2. Zowel voor de christen als voor de niet-christen is het van het grootste belang zich een juist begrip van deze deugd te vormen. Door een juiste begripsbepaling kunnen vele misverstanden wegvallen. Nederigheid is alleen denkbaar binnen het kader van de geopenbaarde godsdienst, alleen daar, waar men in het bestaan van een transcendente, mens en wereld doordringende en tevens oneindig te boven gaande God gelooft. Want men zou haar kunnen omschrijven als die geestelijke houding, welke, gegrondvest op de niet te overbruggen afstand van Schepper tot schepsel, de mens doet buigen voor God en hem belet zich te verheffen boven de evenmens. De nederige mens is zo doordrongen van eerbied voor Gods majesteit en van zijn eigen geringheid in betrekking tot God, dat hij de reële verschillen van mens tot mens niet bijster belangrijk meer kan vinden. Hieruit volgt, dat alleen de werkelijk religieuse mens nederig kan zijn, dat deze deugd niets te maken heeft met wat men minderwaardigheidsgevoelens pleegt te noemen, dat ze eigenlijk niets anders is dan een staan in de integrale werkelijkheid en een erkenning daarvan. Nederigheid is waarheid, zegt men vaak. Dit is juist, mits men waarheid verstaat als de door de openbaring gekende werkelijkheid en de erkenning van de waarheid in het begrip der nederigheid insluit.

3. Want daarop komt het aan. Men moet de werkelijkheid willen zien. Nederigheid is voor alles een zaak van verhoudingen, het zien van de proporties der werkelijkheid. Nederigheid is zich laag en ge- ring weten ten aanzien van God, maar dan ook ten aanzien van God alleen en niet ten opzichte van een mens (tenzij deze in een of ander opzicht God voor mij vertegenwoordigt, maar dan geldt mijn nederigheid niet hem doch God). Wel zal het besef van eigen zondigheid en geringheid de deemoedige mens een bescheiden en nederige houding geven in de omgang met zijn medemensen. Hij zal zich als mens niet beter achten dan wie ook en zich gedragen volgens deze overtuiging. Maar het fundament van alle nederig handelen is en blijft de erkenning van 's mensen verhouding tot God. „Vernedert u onder Gods machtige hand …” ( 1 Petr. 5, 6 ).

260. Dinsdag na de Achtste Zondag na Pinksteren

Erfgenamen van God

„Indien wij kinderen zijn, zijn wij ook erfgenamen, erven van God, delend in de erfenis van Christus” ( Rom. 8, 17 ; epistel van de Zondag).

De apostel redeneert hier, zoals hij gaarne doet, vanuit de instellingen van het menselijke leven om bovennatuurlijke werkelijkheden te verduidelijken. Kinderen zijn de van nature aangewezen erfgenamen van hun ouders. Als het dus waar is, dat wij door het doopsel en de Geest kinderen Gods zijn geworden, dan hebben wij ook een heerlijk erfdeel te verwachten, een goddelijke erfenis, die Christus, de eerstgeborene onder vele broeders, door zijn bloed heeft verworven. En in het vervolg van dit allerschoonste achtste hoofdstuk van de brief aan de Romeinen beschrijft Paulus de glorie die ons wacht, „indien wij tenminste ook delen willen in Christus' lijden” .

1. Wij kunnen de vergelijking veilig doorzetten. Aardse erfgenamen getroosten zich gaarne offers om de buit van een rijke erfenis deelachtig te worden. Zij leven in gespannen verwachting en verachten kleine winsten die anderen zich moeizaam verwerven. Indien wij de hemelse glorie werkelijk beschouwden als het ons toekomende „deel der heiligen in het licht” ( Kol. 1, 12 ), indien wij werkelijk wisten „welke hoop Gods roeping wekt” ( Eph. 1, 18 ) in oprechte harten, zou dan niet onze hele levenshouding anders worden? Zou dan niet met name onze waardering van de aardse goederen een grondige wijziging ondergaan? Gedragen zij die zich druk maken om geldelijk verlies of gewin, die tijdelijke tegenslag van welke aard ook nog als een ramp duchten, zich als erfgenamen Gods? Hoe verschillend waren de taal en de gevoelens van de grote apostel: „Alles wat voor mij winst betekende, heb ik om Christus' wil schade geacht … Om zijnentwil heb ik alles prijsgegeven en ik beschouw het als afval, opdat ik Christus moge winnen” ( Phil. 3, 7. 8 ). En wat Paulus met vreugde versmaadde om reeds op aarde zo innig mogelijk met Christus verenigd te zijn, was niet een som gelds of wat vluchtig genot, maar de eer en achting van zijn volksgenoten en zijn hele verleden. Het geloof had een radicale verschuiving teweeggebracht in zijn waardebepalingen.

2. Zij die op een gulle erfenis rekenen, leven in blijde hoop. Dit is de positieve kant. Moeten wij als erfgenamen Gods de geschapen goederen vergeleken bij de hemelse minachten in de zin van minder achten (maar dan ook oneindig minder achten), een vreugdevolle verwachting moet ook als positieve levenskracht onze ziel vervullen. „Verblijdt u in de Heer te allen tijde. Nogmaals verblijdt u … De Heer is nabij” ( Phil. 4, 4-6 ). Deze hoop verleent zekerheid aan ons leven en sterkte om geduldig te volharden.

3. De Heef geeft ons een voorsmaak van de hemelse erfenis in het offer der mis en het gastmaal der heilige communie. Welk een geestelijke vreugde voor hem die gelooft wordt ons geschonken in het prille morgenuur van elke dag die God ons geeft! Pignus futurae gloriae: het onderpand der toekomstige heerlijkheid. Laat de wereld lachen om dit onbegrepen geheim, laat de lauwe christen achteloos aan Gods gave voorbijgaan, het vurige christenhart rent naar dit manna en proeft de vrucht des levens dag aan dag. „Wie overwint, hem zal Ik te eten geven van de boom des levens, die staat in Gods paradijs” ( Openb. 2, 7 ).

261. Woensdag na de Achtste Zondag na Pinksteren

Leven met God

„Geef dat wij die zonder U niet kunnen bestaan, volgens uw wil mogen leven” (oratie van de Zondag)

1. De Romeinse liturgie houdt in haar oraties van spitse tegenstellingen in een bondige stijl uitgedrukt. Het gebed van de mis van de Zondag bevat er een, zo kernachtig, dat wij die in onze taal nauwelijks vermogen weer te geven. Letterlijk staat er: „Geef ons dat wij die zonder U niet kunnen zijn, volgens U mogen leven” . De eerste zinsnede grift ons weer diep in het bewustzijn, hoezeer wij als schepselen en zondige mensen totaal van God afhankelijk zijn. „Wij kunnen zonder U niet eens bestaan” , zonder uw almacht die met ons het zijn, alle zijn, alle werkelijkheid die er aan ons is, gegeven heeft en voortdurend blijft scheppen, — zonder uw wijsheid, die met alles omvattende voorzienigheid ons leven bestuurt in de grote lijn, ons veelal onzichtbaar, en in alle bijzonderheden, — zonder uw goddelijke goedheid, immer opwellende bron van het goede waaruit alle gaven ons toevloeien, — zonder uw barmhartigheid en lankmoedigheid, die ons vergiffenis schenkt en onze zwakheid weer opricht, die onze ellende verdraagt en draagt door alles heen.

2. En wij, die zonder U niet kunnen bestaan, wij durven vragen en wij moeten vragen, dat wij leven mogen volgens U. Wij die niets zijn, wij wagen het (en het is uw wil in Christus dat wij bestaan) te willen leven naar uw wil en wezen. Want uw kinderen zijn wij in Christus, uw eerstgeborene, die niet aarzelde ons eenvoudig te bevelen: „Weest volmaakt gelijk uw hemelse Vader volmaakt is” . Volgens U leven, dat wil allereerst zeggen: onze wil zo volkomen mogelijk afstemmen op uw goddelijke wil, die Gij ons openbaart in het voorbeeld van uw Zoon, in het evangelie, in de leiding van Christus' Kerk, in de inspraken van ons geweten en uw genade, in de mogelijkheden van onze natuur, in de omstandigheden van ons leven. Kinderen gelijken op hun vader. „Weest navolgers van God, zoals past aan veelgeliefde kinderen” ( Eph. 5, 1 ).

3. Maar zal het ons mogelijk zijn volgens uw wil te leven, zo wij niet trachten in U te leven? Wanneer wij zonder U niet eens het bestaan ons eigen kunnen noemen, hoe zullen wij het volmaakte leven volgens U vermogen te bereiken, indien wij niet leven met U en in U? Laat onze geest verwijlen bij U in geloof en beschouwing, opdat wij het doel zien en de weg, opdat wij U immer aanziende gesterkt worden tot het volmaakte leven. De oude heidense wijsgeer beschaamt ons, die het schone woord naliet: „Denk aan God vaker dan gij ademhaalt” ( Epictetus, fragm. 119). Dan zal in ons leven de goddelijke eenheid komen waarvan Jesus spreekt: „Ik in hen en Gij in Mij, opdat zij tot volkomen eenheid geraken” ( Joh. 17, 23 ), en het enig verlangen beheersen dat de dichteres bezingt:

„Uw straling schonkt ge me, uw kern nog niet,
Eén gave onthieldt ge me nog en ik derf
z'al nooder. Daarom vraag ik: eer ik sterf
geef me, al mocht het ook slechts éénmaal zijn,
mij te zonne' in den glans van uw aanschijn.
Doorscheur 't gezicht eener Alomme Tegenwoordigheid
éénmaal voor mij 't weefsel van ruimte en tijd.
— Maar zoo 'k dit beleven niet waardig ben,
laat dan aan d'overzij der diepe wateren
mijn wezen, als een pijl gericht,
toevliegen recht op uw Onmeetlijk Licht”

( Henriette Roland Holst- v.d. Schalk ,
Tussen Tijd en Eeuwigheid ).

262. Donderdag na de Achtste Zondag na Pinksteren

Bestendige nieuwheid

„Als gij door de kracht van de Geest de praktijken van de zelfzucht versterft, zult gij het leven hebben” ( Rom. 8, 13 ; epistel van de Zondag).

1. De Geest en de door Hem gewekte liefde moeten ons christelijk leven bewaren voor de verstarring van de ouderdom. Wat God ons in Christus heeft geschonken is een nieuw leven, een wedergeboorte, de nieuwe schepping. „Zie, Ik vernieuw alles.” En de genade die wij ontvangen is slechts een begin, een zaad dat moet ontkiemen, een onderpand van hoger goed. Daarom moet onze liefde voor God, ook als wijzelf ouder worden, eeuwig jong blijven en spontaan, en een onbevangen frisheid bewaren. De priester moet altijd kunnen zeggen, en de gelovigen met hem, als hij in het prille morgenuur de trappen van het altaar beklimt: „Ik zal opgaan tot het altaar Gods, tot God die mijn jeugd verblijdt” . „Zegen, mijn ziel, de Heer … die uw begeren met alle goeds verzadigt zodat uw jeugd zich vernieuwt als die van de adelaar” ( Ps. 102, 1. 5 ).

De grote kunst ook van de menselijke genegenheid is jong te blijven. Maar al te dikwijls verstart zij tot gewoonte, tot sleur en routine die de dood zijn van de liefde. Liefde is altijd scheppend, vindingrijk en vol verrassingen. Zij bezit een veerkracht en een soepelheid die zich niet laten breken. Zij is levende vlam.

Zo ook is de ware liefde voor God, en op bijzondere wijze. Zij verzet zich tegen het gewicht van de oude mens, die door zijn zwaarte een vast rustpunt zoekt. De zelfzucht wil een einde stellen aan de eisen van de liefde. Zij wil ergens zeker zijn van zichzelf en zeggen: Het is genoeg; hier begint het gebied waar ik mijzelf kan zijn. Maar de liefde erkent geen grens en heft de rust op.

2. Voor de praktijk van ons leven betekent dit dat wij onszelf geestelijk voortdurend moeten vernieuwen. Dat wij elke dag moeten beginnen met een nieuwe liefde voor God. Dat wij altijd weder met de Kerk bidden om genaden van vernieuwing en wedergeboorte. „Vernieuw u naar de inwendige geest” ( Eph. 4, 23 ).

Het betekent dus dat wij ontvankelijk blijven voor de inspraken Gods en niet vertrouwen op onze gewoonten, zelfs niet op de goede gewoonten. Worden deze niet door steeds nieuwe liefde bezield, dan worden zij sleur en schuilplaatsen van het egoïsme, geestelijke stofnesten. Het betekent dat wij altijd nieuwe wegen vinden om God te behagen, nieuwe middelen om de naaste te helpen, nieuwe offers om de zelfzucht te kruisigen. Het moet altijd weer mogelijk zijn dat de zonde, onze zonde en die van de wereld, ons bedroefd maakt (laten wij niet spotten met de gave der tranen, deze nooit opdrogende bron, de compunctio van Gods minnaars), dat het heimwee naar de hemel ons hart grijpt als was het de eerste maal, dat wij in de liefderijke beschouwing verrast worden door de oneindigheid Gods en met Augustinus uitroepen: „O Schoonheid, eeuwig oud en eeuwig nieuw, te laat heb ik U gekend, te laat U bemind!”

3. Wij moeten de kracht tot deze bestendige vernieuwing van onze liefde zoeken in de zalige eenzaamheid met God. „Goed is het Gods heil in de stilte te verwachten” ( Klaagl. 3, 26 ). Johannes van het Kruis schrijft ergens: „Vestig uw ziel in onthechting en in uiterste eenzaamheid” , en Augustinus: „Wie zal mij geven rust te vinden in U? Wie zal mij geven dat Gij komt in mijn hart en het bedwelmt zodat ik mijn ellende vergeet en U, mijn enig goed, omhels?” ( Conf. 1, 5). Indien wij menen het zo niet te kunnen, indien wij zo nog niet kunnen leven, dan wijzen deze woorden ons toch de richting waarin wij het zoeken moeten. Het is zeker dat de kracht tot de goddelijke liefde die een voortdurend sterven van mijn egoïsme betekent, niet kan komen van mijn natuur, dat is van mijzelf. God alleen kan het ons geven Hem te beminnen zoals Hij bemind moet worden. „Gij allen die dorst hebt, komt tot de wateren. Zoekt de Heer zolang Hij zich vinden laat” ( Is. 55, 1. 6 ).

263. Vrijdag na de Achtste Zondag na Pinksteren

Het kindschap Gods

„Gij hebt de geest van kindschap ontvangen, die u doet roepen: „ Abba, Vader” ” ( Rom. 8, 15 ; epistel van de Zondag).

1. Wat een mens tot christen maakt is zijn verhouding tot God. De christen onderscheidt zich van de andere mensen door zijn verhouding tot God die de betrekking is van het kindschap. De christen is aangenomen kind van God, want hij is het niet van nature, zoals de enige Zoon; maar het is niet, zoals bij adoptie onder de mensen, een juridische verhouding die het wezen onveranderd laat. Door de genade immers krijgt hij deel aan Gods natuur ( 2 Petr. 1, 4 ) en de Geest van het kindschap stelt hem in staat als kind van God te leven. Wij mogen wellicht trachten ons aldus deze verhouding voor te stellen. Door het geloof en door de gaven van de Heilige Geest denkt de ware christen over God niet meer op menselijke en aardse, maar op geestelijke wijze. Dit betekent niet enkel dat hij aanneemt dat God bestaat en dat hij gelooft in het wezen en de eigenschappen Gods. Het betekent veel meer. God is voor hem werkelijkheid, de eerste en de hoogste, degene, voor wie hij bestaat, in wie hij leeft, met wie hij leeft. Zijn kennen van God is een geestelijk ervaren van God, dat een innige, persoonlijke verhouding schept. Hij heeft er wéét van dat hij kind van God is. Deze verhouding wordt gekenmerkt door het vertrouwen, door de gesteltenis dus waarin wij, vanuit de diepte van ons bewustzijn en met de krachtige zekerheid gehoord te worden, tot God roepen mogen, zoals Jesus: „ Abba, Vader!” Dit vertrouwen betekent sterkte en vastheid te midden van de wisselvalligheid van de schepselen en van de eigen vergankelijkheid: zeker zijn van God, zeker zijn in God, zich laten dragen door de voorzienigheid van de Vader in de hemelen. Dit vertrouwen, ten slotte, brengt de liefde voort, waarin het kindschap zijn bekroning vindt. In de liefde wordt de verhouding van de mens tot God voltooid. Omdat hij Gods kind is kan hij God waarlijk beminnen. Zolang wij op aarde zijn is onze liefde een beminnen in de duisternis van het geloof en in de woestijn van het niet-bezitten, en daarom veroorzaakt zij in de christen de spanning van het verlangen, van de onrust naar God. Zulk een mens is verheugd om het kindschap en rustig door het godsvertrouwen, maar tevens begeert hij vurig naar het volmaakte kindschap door de aanschouwing en de verlossing van het lichaam.

2. Zolang de mens op aarde leeft, wordt het kindschap bedreigd door de duivel, de wereldse geest en de zelfzucht. Tegen deze gevaren moet de christen strijden. En tegelijkertijd moet hij het kindschap, de grootste genade hem geschonken, bevestigen door zijn verhouding tot God te beleven in het bewuste geloof en de beschouwing. Het Abba-Vader roepen behoeft niet te geschieden met luide klank van stem, maar wordt wel gedragen door een machtig besef, dat opwelt uit de diepten van onze geest. „De Geest zelf getuigt met onze geest dat wij kinderen zijn van God” ( Rom. 8, 16 ). Een mens die zijn hart verliest aan de zorgen en de vreugden van dit leven, die de moed en de volharding mist om altijd weer in te keren tot zichzelf om zichzelf te verliezen in God, in zulk een mens wordt Gods stem niet gehoord, in hem kan de geest van het kindschap niet groeien tot die volkomenheid die het normale einde van onze aardse loopbaan zou moeten zijn.

3. De christen zou, ook al leefde hij alleen op deze aarde, de schat van het goddelijke kindschap moeten bewaren en vermeerderen, want het is, naar zijn wezen, een geheim tussen God en hemzelf. Maar het kan niet anders of deze sterke en tedere verhouding verraadt zich naar buiten, in heel het leven. En zo moet het zijn. De ware christenen zijn „onberispelijke kinderen Gods te midden van een ontaard en verkeerd geslacht, zij moeten schijnen als lichtende sterren in de wereld” ( Phil. 2, 15 ). Een mens, die door de volheid der genade kind Gods mag zijn, die het geheel durft te zijn, hij straalt voor Gods oog als een zon, in een wereld die de godloosheid met de dag doet toenemen. Zulke zielen kunnen een teken zijn door God gegeven aan de mensheid in dit einde der dagen.

264. Zaterdag na de Achtste Zondag na Pinksteren

Liefde zonder grond

Een oude Joodse spreuk luidt: „Elke liefde die op een ding berust, verdwijnt met dat ding. Duurzaam is alleen die liefde welke op niets berust. Voorbijgaand was de zinnelijke liefde tussen Ammon en Tamar, maar onvergankelijk de vriendschap van Jonatan en David” ( Pirke Abot 5, 19). — Natuurlijk weten wij dat wij filosofisch zo niet mogen spreken: liefde en vriendschap berusten immers op datgene wat Thomas van Aquino noemt de communicatio bonorum, het gemeenschappelijk bezit van, het deelhebben aan en het mededelen van het goede. Toch is dat mooi gezegd: duurzaam is alleen die liefde welke op niets berust. De lof van de onbaatzuchtige genegenheid klinkt door alle tijden: het schone raadsel van edele liefde in het leven der mensen, spiegeling van een goddelijk mysterie. En waar is dit gezegde ook, in deze zin, dat de liefde naar haar wezen niets vraagt, doch alles geeft. Zij is uitstromende bron, niet vergarende watervijver. Zij is stroom van het goede: bonum diffusivum sui, het goede wil zich meedelen, uit drang van eigen aard. Zij verlangt slechts eigen goedheid te schenken en met het andere goede één te worden.

1. God zelf is de liefde, liefde zonder andere grond dan zichzelf, dan de mededeling van zijn onmetelijke, innerlijke goedheid. Hoe heeft God ons bemind met een „liefde welke op niets berust” ! „Want niet licht zal iemand voor een rechtvaardige sterven, — al heeft misschien iemand de moed voor een goed mens te sterven, — God echter bewijst zijn liefde jegens ons doordat Christus, toen wij nog zondaren waren, voor ons gestorven is” ( Rom. 5, 7. 8 ). „Zó is zijn liefde, dat Hij, ofschoon wij voor Hem geen liefde hadden, ons heeft liefgehad en zijn Zoon gezonden heeft tot verzoening voor onze zonden” ( 1 Joh. 4, 10 ). Waarachtig, niet wij hebben God het eerst bemind. Er was in de mens geen enkele basis voor Gods liefde dan onze ellende die zijn erbarming opwekte. Alleen als barmhartigheid kon zijn liefde ons tegemoettreden. Het Woord Gods is mens geworden niet om zijn eigen eindeloze zaligheid te vermeerderen, doch alleen om de mens op te richten en deel te geven in de goddelijke goedheid. Jesus hangende aan het kruis, stervend voor onze zonden, geslachtofferd op onze altaren, is de verpersoonlijking der belangeloze liefde zonder grond. En nu wij door zijn genade Hem beminnen mogen: wat is onze liefde anders dan de zwakke echo van zijn roep, het gestamelde antwoord op zijn eeuwig woord, de sidderende hunkering naar het vaderhuis? Wat kunnen wij Hem geven dat wij niet ontvangen hebben?

2. Toch mogen wij één ding ons eigen noemen, ons hart. Ook deze gave heeft Hij ons geschonken, maar zo, dat Hij er ons in vrijheid de eigenmachtige beschikking over gaf. Daarom is de vrije wedergift van onze wil Hem boven alles behagelijk ; het is eigenlijk het enige wat Hij ons vraagt. En de volmaakte wijze waarop wij Hem ons hart schenken, is wederom de „liefde welke berust op niets”. De enige ware genegenheid blijft ook hier onbaatzuchtige liefde, die niets vraagt, maar alles geeft, die zichzelf geeft. De liefde die, door God gegeven, zichzelve geheel terugschenkt: stroom aan God ontsprongen, die terugvloeit, zuiver en onvermengd, in de eeuwige bron. „O God, U bemin ik, niet omdat Gij mij de hemel hebt beloofd noch omdat Gij wie U niet liefhebben met eeuwig vuur straft. Zoals Gij mij hebt liefgehad, zo min ik U , alleen omdat Gij, Heer, mijn Koning zijt, mijn God in alle eeuwigheid.”

Negende Zondag na Pinksteren

265. Negende Zondag na Pinksteren

De tragiek der verspeelde kansen

„Toen Jesus Jerusalem naderde en de stad aanschouwde, begon Hij om haar te wenen en zeide: „Ach, mocht ge nog op deze dag verstaan wat u tot vrede strekt! Maar thans is het verborgen voor uw ogen. Want er zullen dagen over u komen, dat uw vijanden een bolwerk tegen u zullen opwerpen en u omsingelen en u van alle zijden in het nauw brengen. En zij zullen u en uw kinderen in u vertreden en zij zullen in u geen steen op de andere laten, omdat gij de tijd dat God naar u omzag niet hebt erkend” ” ( Lk. 19, 41-44 ; evangelie).

1. Jesus heeft de stad lief die de glorie was van zijn volk en zijn vaderland, het heilige Jerusalem met zijn grootse tempel, nog het ene heiligdom van Jahweh, de God der vaderen, de stad van de oude koningsdynastie, de stad der belofte. Maar Jesus weet, dat de beloften zullen overgaan, hoe spoedig, naar het nieuwe Jerusalem en het nieuwe godsvolk. En als Hij van de hoogte van de Olijfberg de stad ziet liggen met de marmerweelde van Herodes' tempel en de glans van witte daken in het zonlicht, schuift zich voor dat vertrouwde panorama het wrede beeld van de gruwel der verwoesting: het verschrikkelijke beleg van het jaar 70 en de ondergang van al wat de Joden dierbaar was. Rokende puinen, wolken van stof, verminkte lijken; de Heer ziet die toekomst even werkelijk als het heden. En het heel erge is: wat zeker gaat gebeuren, hoefde niet zo te zijn. Nog zou het mogelijk wezen. „Ach, mocht ge nog op deze dag verstaan wat u tot vrede strekt!” Maar het is verborgen voor de ogen der Joden. In schuldige verblindheid miskennen zij de tijd van Gods bezoekingen en versmaden zij hun redding, die in Jesus tot hen komt. Het is de tragiek van de verloren kans, van het verworpen heil. Het is als wanneer een zeer dierbaar mens voor onze ogen ten onder gaat, door eigen schuld.

2. Wij vinden hier tweevoudige lering. Op de eerste plaats kunnen wij een strikt persoonlijke toepassing maken. Wat geldt voor het oude volk Gods, bevat ook een ernstige les voor de afzonderlijke christen (en Sint Paulus houdt ons in het epistel eigenlijk dezelfde waarschuwing voor). Vóór onze zalige dood is ons heil niet zeker. „Wie meent te staan, zie toe dat hij niet valle” ( 1 Kor. 10, 12 ; epistel). Ook voor de christen, die eenmaal verloren gaat, geldt het woord van de christelijke tragiek: „Ach, mocht ge nog op deze dag verstaan wat u tot vrede strekt!” Wat wellicht eenmaal zal zal geschieden, hoefde niet te zijn. Maar is ook menigmaal „voor onze ogen niet verborgen” de ontzettende ernst van de tijd van ons leven? Het lichtvaardige spel van onze vrijheid met de verlokkingen der zelfzucht is toch een spelen met allerlaatste dingen, een spelen met vuur …

3. En de tweede les: wat Jesus wenend zeide over Jerusalem, geldt collectief voor de mensheid, voor de wereld. „Ach, versmaad uw heil niet. Nog is bekering en redding mogelijk.” En al zijn er over de wereld dagen gekomen bij wier ellende de gruwelen van Jerusalem verbleken: verstaat de mensheid de tijd van Gods bezoeking? Zal zij tot inkeer komen of zullen alle verschrikkingen van verwoesting en menselijke ontluistering slechts het voorspel zijn van de tweede dood en de poel van vuur en zwavel ( Openb. 20, 14 )?

En zo wij zelf „menen te staan”, mogen wij toch niet menen dat dit ons niet aangaat. Christus heeft zijn Kerk, dat is ons, de zorg opgelegd voor het heil der wereld. Ieder van ons op zijn plaats en in het kader van zijn eigen mogelijkheden is mede verantwoordelijk voor de redding der velen. Ook hier heerst de wet der goddelijke mogelijkheden. Indien onze vrijheid volledig medewerkte, indien wij meer baden en boetten, zouden anderen rijker genaden ontvangen.

Negende week na Pinksteren

266. Maandag na de Negende Zondag na Pinksteren

De zoetheid van Gods geboden

„De verordeningen des Heren zijn rechtvaardig, verheugenis des harten; zijn oordelen zoeter dan honig en zeem. Ook uw dienaar onderhoudt ze” ( Ps. 18, 9-12 ; offertorium van de Zondag).

Hoe roerend was de liefde van de vrome Israëliet voor Gods gebod. „De wet de Heren is volmaakt, een verkwikking voor de ziel. Zijn getuigenis betrouwbaar, het maakt de onnozele wijs. Zijn gebod is louter, de ogen verlichtend. Gods oordelen zijn waarheid en gerechtigheid al te gader, kostelijker dan goud …” ( Ps. 18, 8-11 ). En deze uitspraak is er één uit vele. In die oude tijden, voor het farizeïsme het volk ondragelijke lasten had opgetast ( Mt. 23, 4 ; Hand. 15, 10 ), was het voor de rechtgeaarde Jood een lust „te zinnen op 's Heren Wet”; en deze belangstelling beperkte zich waarachtig niet tot enkel bespiegeling. „Ook uw dienaar onderhoudt ze.” Maar daarnevens keerde hun geest telkens terug tot de wet als tot de hoogste schoonheid. „Aan alle volkomenheid zag ik een einde, maar uw gebod is onbegrensd” ( Ps. 118, 96 ).

1. Ons mag deze geestdrift voor wetten en voorschriften bevreemden en wij staan spoedig gereed met benamingen als wettische instelling, formalisme, uiterlijkheid. Ongetwijfeld bestaat er gevaar voor een dergelijke mentaliteit en het jodendom wist zich in de dagen van Jesus en Paulus hiervoor niet te vrijwaren. Wij kunnen zelfs zeggen dat er altijd kans is op uiterlijkheid en formalisme, wanneer wij het christendom te zeer zouden beschouwen als een wet of een samenstel van wetten, de mens van buiten af opgelegd. „Zo gij u door de geest laat leiden, staat gij niet langer onder de wet” ( Gal. 5, 18 ). Maar wij moeten ons wachten voor een lichtvaardig en simplistisch oordeel. Wat aan de ware oudtestamentische vromen en aan figuren als Simon en Zacharias hun veneratie voor de wet ingaf, was een diepe, diepe eerbied voor de majesteit Gods en een zuivere onderwerping aan zijn eeuwige en heilige wil, die ons veeleer beschamen dan bevreemden moet. En wat óns Gods geboden te weinig doet achten en vrezen, is veelal niets dan gemakzucht en oppervlakkigheid. Oppervlakkigheid vooral, die het ons aan de onontbeerlijke en onvervangbare „vreze des Heren” doet ontbreken.

2. Zo groot was hun liefde voor Jahweh's wet, dat zijn geboden zoeter smaakten dan honig. En ons, christenen, zouden zij zwaar vallen? Sprak de Heer onwaarheid, toen Hij zeide: „Mijn juk is zacht en mijn last is licht” ( Mt. 11, 30 )?

Maar het is dwaasheid te ontkennen dat Gods wil en wet menigmaal harde offers vraagt van onze zelfzucht. Hoe wordt dan de onderhouding van 's Heren wet een genot? Reeds oude wijsheid geeft een eerste antwoord: „Kies het beste leven; de gewoonte zal het aangenaam maken” ( Epictetus, fragm. 144). Doch groter wijsheid leert de Navolging: „Waar liefde heerst, wordt geen zwarigheid gevoeld en zo de last al drukt, wordt hij toch bemind” . Omdat de christen God liefheeft als zijn Vader, omdat de Geest van Jesus woont in zijn ziel. „Wij hebben niet de geest der wereld ontvangen, maar de Geest die van God komt, opdat wij zouden beseffen wat ons door God in genade is geschonken” ( 1 Kor. 2, 12 ).

267. Dinsdag na de Negende Zondag na Pinksteren

Gewetensonderzoek over het gebed

„Er staat geschreven: „Mijn huis is een huis des gebeds”” ( Lk. 19, 46 ; evangelie van de Zondag). Nadat wij meermalen hebben gemediteerd over het wezen en de noodzakelijkheid van het gebed, willen wij ook eenmaal de zeer praktische vorm van overweging beoefenen die bestaat in het goede en geestelijke gewetensonderzoek voor het aanschijn Gods. Stellen wij ons in Gods tegenwoordigheid … Naar aanleiding van de woorden uit het evangelie willen wij ons onderzoeken omtrent de gebedsplicht.

1. Hoe verricht ik mijn gewone gebeden, morgen- en avondgebed, gebeden vóór en na het eten, vóór en na het werk? Hoe vervul ik mijn voornaamste en verhevenste gebedsplicht, — veeleer een voorrecht dan een plicht — het bijwonen van de mis, het ontvangen der heilige communie? Hoe ontvang ik het heilig sacrament der biecht? Hoe vervul ik de andere, mij door mijn staat wellicht voorgeschreven gebeden, als het bezoek bij het heilig sacrament, het gewetensonderzoek, de meditatie vooral? Beoefen ik ook andere vormen van gebed, die misschien niet strikt zijn voorgeschreven, maar door de goede geest van het christenvolk, de eeuwenlange praktijk der Kerk en de uitspraken van het kerkelijk leergezag sterk worden aanbevolen: op de eerste plaats gebeden tot de H. Maagd, vooral het rozen- hoedje en de Engel des Heren, andere wijzen van heiligenverering, verering der engelen, van relikwieën, het verdienen van aflaten, het vroom gebruik van werkelijk godvruchtige bedevaarten, gebeden verbonden aan het lidmaatschap van godsdienstige verenigingen, geestelijke afzondering en retraite?

2. Onderzoeken wij onszelf vooral omtrent de wijze waarop en de geest waarin wij deze gebeden verrichten, gedachtig 's Heren woord: „Als gij bidt, doet dan niet als de schijnheiligen, die er van houden … om door de mensen gezien te worden; voorwaar Ik zeg u: Zij hebben hun loon reeds ontvangen. Maar als gij bidt, ga dan in uw binnenkamer, sluit de deur en bid tot uw Vader in het verborgen … Als gij bidt, gebruik dan geen stortvloed van woorden, zoals de heidenen; want zij menen, dat ze om hun vele woorden verhoord worden” ( Mt. 6, 5-7 ). In de evangeliën geeft Jesus zelf ons duidelijk aan, in welke geest de christenen moeten bidden: met geloof, vertrouwen, volharding. Hun gebed moet gedragen zijn door innerlijkheid. Zij moeten „altijd bidden en nooit de moed verliezen” ( Lk. 18, 1 ). — Bid ik uit sleur, uit menselijk opzicht, met schijnheiligheid misschien? Bid ik met geestelijke vrijheid, zonder slaaf te worden van methoden, formules, eigen en anderer bedenksels, beseffend, dat de Geest Gods ons geen nieuw slavenjuk wil opleggen in stede van de oude wet? Bid ik met eerbied, met vertrouwen ook in dorheid, met volharding en geloof, ook als God mij niet schijnt te horen, — met liefde, Gods eer zoekend, meer dan mijn eigen vertroosting? Bid ik voor de grote belangen van Jesus' H. Hart, voor de Kerk, voor de zondaars, voor de ongelukkige wereld, – of blijf ik egocentrisch opgesloten in mijn eigen belangenkringetje? Laten wij toch zeker in het gebed allereerst het rijk Gods zoeken en zijn gerechtigheid.

3. „Bidt zonder ophouden” ( 1 Thess. 5, 17 ). Schenk mij, o Jesus, op voorbede uwer Moeder, de geest van het inwendige gebed, waardoor ik immer gemakkelijker tot U, mijn oorsprong en mijn doel, kan terugkeren, — schenk mij bovenal de geest van het ware liturgische gebed, in vereniging met het gebed van uw Bruid, de Kerk, in vereniging met uw enig en immerdurend offer.

268. Woensdag na de Negende Zondag na Pinksteren

De Mis I. Den gedachtenis aan zijn dood

Enkele dagen voor zijn dood, in de laatste brief aan zijn geestelijkheid, schreef kardinaal Mercier: „Het is het priesterschap dat ik in u zie. Niet meer in staat zelf de mis te lezen, heb ik mij, de ganse dag door, verenigd met het misoffer dat onze hogepriester Jesus Christus elk ogenblik opdraagt door de bediening van zijn priesters, op alle altaren ter wereld. De mis kreeg in mijn ogen het karakter van een buitengewoon aangrijpende werkelijkheid, omdat het offer van Calvarie dat zij in herinnering roept, mij aldus als het ware tastbare werd en wijl God mij vergunde mij hiermede daadwerkelijker en onmiddellijker te verenigen dan gewoonlijk.”   1)

1. Er zijn twee dingen die ons opvallen in de woorden van de grote kardinaal. Daar is vooreerst het werkelijkheidskarakter der mis. Zij is tegelijk een symbool en een realiteit, zinnebeeld en verzinnebeelde werkelijkheid. In tekenen herinnert zij aan wat de Heer deed bij het laatste avondmaal, in tekenen beeldt zij zijn zalig lijden en dood uit. Maar tegelijkertijd stellen die tekenen de werkelijkheid van Jesus' kruisoffer tegenwoordig. Wanneer ik een goede foto bezit van mijn overleden ouders, is dat een mooie herinnering aan mijn dierbaren, een teken, maar ook niet meer dan dat. Zulk een souvenir kan helaas de werkelijkheid niet vervangen, het heeft enkel een psychologische waarde. Maar de mis is het door Christus ingestelde teken, dat de realiteit, de Heer zelf en zijn enig offer, bevat op volkomen, waarachtige wijze. De Romeinse liturgie drukt die waarheid op haar kernachtige wijze uit: „Telkens als dit herdenkingsoffer wordt gevierd, wordt het werk onzer verlossing voltrokken” (offergebed van de Zondag). Het werk der goddelijke verlossing, begonnen met Jesus' menswording en kruisdood, wordt in ons slechts geleidelijk verwezenlijkt. De mis stelt telkens opnieuw deze goddelijke werkelijkheid, waaraan wij steeds inniger willen deelnemen, tegenwoordig: het bloed van het Lam, de verlossende liefde van zijn Hart, de schatten van zijn genade, de Geest die Hij verdiende en die Hij, verheerlijkt, zendt.

Maar deze werkelijkheid ligt in de mis nog verborgen onder diezelfde tekenen die haar bevatten; een sluier ligt over de goddelijke heerlijkheid, een sluier die het zien belet en waardoor slechts het geloof heendringt, zonder te zien. Wederom het geloof! Ach, mochten wij geloven, Heer. Hoe zouden wij de armzalige spijs die onze zinnen vinden in dat half uur van gebaren en woorden, verslinden met vurig hart, wetend, dat alle heil en alle heerlijkheid die Gij voor ons hebt bestemd, dáár schittert met een donkere en onzichtbare gloed! O aangrijpende Werkelijkheid, Jesus, Offer, priesterlijke Liefde ( amor sacerdos ), mochten onze zielen door U gegrepen zijn!

2. Wat ons ook treft in de woorden van kardinaal Mercier, is zijn getuigenis omtrent de ononderbroken vereniging met het altijddurende offer. Het offer van Jesus, dat het offer der Kerk en het onze in zich sluit, is één, immer werkzaam en als alomtegenwoordig. De talloze missen, die overal ter wereld en elk ogenblik van de dag worden opgedragen, zijn slechts één offer, dat van Christus. „Door één enkele offerande immers heeft Hij voor eeuwig de geheiligden tot volmaaktheid gebracht” ( Hebr. 10, 14 ). Het offer is zijn lichaam en bloed, immer de Vader aangeboden door zijn godmenselijke liefde als losprijs voor onze zonden en telkens weer ons geschonken in het heilig gastmaal als onderpand der eeuwige glorie. En daarom mag ons meeleven met dit offer niet beperkt blijven tot die korte ogenblikken in de morgen. De minnende ziel zal de gehele dag heiligen met de innige herdenking van zijn dood, met de snelle en vurige vlucht der liefde tot haar Heer, tot het Lam, dat offer is en priesterlijke middelaar.

269. Donderdag na de Negende Zondag na Pinksteren

De Mis II. Onze hemel op aarde

„Als er onder de dingen dezer aarde één geheel goddelijk is, iets waarom de hemelbewoners ons zouden benijden (verondersteld dat zij afgunstig konden worden), dan zou het ongetwijfeld het offer der mis zijn. Door het misoffer immers bezitten de mensen als bij voorbaat de hemel op aarde, doordat zij de Schepper van hemel en aarde bezitten en in hun handen dragen” ( Urbanus VIII).

Onze goddelijke Zaligmaker heeft de eucharistie aan zijn Kerk nagelaten niet enkel als herinnering en tegenwoordigstelling van zijn lijden en dood, als een souvenir dat terugwijst naar het verleden en tevens werkt in het heden, maar ook als een voorsmaak der hemelse geneugten en als voorproef der hemelse aanbidding. Zo wijst ons de mis, als wij geloven, als wij haar met levend en verlicht geloof bijwonen, naar de toekomst, naar de voltooiing van het werk der verlossing. Dit zeide reeds Sint Paulus: „Zo dikwijls gij dit brood eet of de kelk de Heren drinkt, verkondigt gij de dood des Heren, totdat Hij komt ” ( 1 Kor. 11, 26 ). De viering der eucharistie moet doorhuiverd zijn van een sidderend paasverlangen, als het haastig en reisvaardig genieten van het Lam, de ogen gericht op het verre vaderland, de harten brandende van die begeerte die de Geest en de Bruid roepen doet: „Kom, Heer Jesus”, de voeten geschoeid en nauwelijks beroerd door het stof van deze wereld die voorbijgaat, wetend dat zijn komst op de wolken als een bliksem de aardse schijn zal verscheuren, wetend en ziende in de schouwing des geloofs, dat nu reeds, als wij de liturgie vieren, met het goddelijk Lam op onze altaren de hemel op aarde daalt. Wie geeft ons de ogen des geloofs om te zien, om waardig te vereren, om aanbiddend te vieren, om steeds vol liefde te herdenken dit verheven en enig offer? Wanneer de priester de mis opdraagt, als is het ook een stille viering in een smakeloos kapelletje met geen sterveling aanwezig dan een verstrooide misdienaar, dan breekt de hemel open en daalt Hij neer op onze gevloekte aarde. Jesus Christus, het verheerlijkte Lam Gods, „altijd levend om voor ons ten beste te spreken” ( Hebr. 7, 25 ), rust in de handen van de priester als ons offer en onze spijze. Hij is het hoofd van het lichaam, de Kerk; Hij is de eerstgeborene van gans de schepping ( Kol. 1, 15. 18 ). Hij vat in zich te samen en verheft oneindig al onze lof en al onze aanbidding. Hij vult oneindig aan al ons ontbreken en eindeloos tekortschieten. En Hij zelf is tegelijk het middelpunt der hemelse aanbidding. Aan God en het Lam brengen de tienduizendmaal tienduizenden engelen ononderbroken hulde, voor Hem vallen de oudsten neder met de gouden kronen en de gouden wierookschalen, met de witte gewaden en hun hemels speeltuig. Hem zingen de zaligen onophoudelijk het immer nieuwe lied toe. In de mis dalen de engelen op aarde en stijgen de mensen ten hemel. Wij mogen hier het psalmwoord toepassen: „Goedheid en trouw ontmoeten elkaar, gerechtigheid en vrede kusten elkaar. Trouw zal aan de aarde ontspruiten, van de hemel zal gerechtigheid neerzien. De Heer zal zijn zegen schenken en de aarde haar vrucht voortbrengen” ( Ps. 84, 11-13 ). Zeggen wij God immer dank voor zijn grote gave want waarlijk, dit is passend en heilzaam. Verenigen wij ons in geloof en liefde met Jesus Christus, „onze eeuwige hogepriester naar de orde van Melchisedec, de grote herder der schapen” ( Hebr. 5, 10 ; 13, 20 ), die ons aller toewijding aan God samenvat, loutert en opheft.

270. Vrijdag na de Negende Zondag na Pinksteren

De Mis III. Jesus' offer ons offer

De mis is de aanbieding aan God van het geslachtofferde Lam. De Kerk, de verzameling van het uitverkoren godsvolk te midden van een boos en overspelig geslacht, biedt dit „zuiver, heilig en onbevlekt offer” de Vader aan door de bediening van haar priesters. Het is de gave, die de Vader zelf ons heeft geschonken, want Hij heeft zijn een- geborene in de wereld gezonden om haar te redden en Hij heeft Hem niet gespaard, om ons. Tegelijk is het onze offerande, daar de Kerk ze aanbiedt door priesterhanden en wijl Jesus' lichaam en bloed sacramenteel tegenwoordig komen onder de gedaanten van brood en wijn, vruchten van onze aarde en gaven der gelovigen. Wij bezitten aldus in de mis heel de verlossende kracht van het kruisoffer, want het verheerlijkte Lam op onze altaren is het daar als offer, het heeft de wondtekenen bewaard en gedragen voor de troon des Vaders. Altijd toont Hij God de stigmata die ons heil hebben bewerkt. De mis is tevens het hemelse offer, want „Christus, hogepriester (door het offer priesterlijk bemiddelaar) der toekomstige (hemelse) goederen, is het heiligdom (de hemel) binnengegaan door zijn eigen bloed, eens voor altijd, daar Hij een eeuwige verlossing (die niet hoeft te worden herhaald) verworven heeft” ( Hebr. 9, 11. 12 ).

De Kerk stelt in de mis door haar priesters het kruisoffer tegenwoordig, datgene wat toen aan de Vader werd geofferd tot uitboeting van de zonde der wereld, Jesus' gezegend lichaam en bloed, en teven de mateloze offerliefde, waarmee onze hogepriester en middelaar deze gave de Vader aanbood, het inwendige offer van zijn Hart, dat aan de zichtbare offergave alle waarde verleende en verleent. Want „Jesus Christus is Dezelfde, gisteren en heden en in eeuwigheid” ( Hebr. 13, 8 ). Als God kan Hij geen veranderingen ondergaan. En ook zijn verheerlijkte mensheid is niet langer aan de wetten der aardse veranderlijkheid onderhevig. Zijn offer is één en eeuwig. Altijd door biedt Hij God de gave aan, die Hem behaagde en behaagt, het lichaam dat geboren werd uit de Maagd, dat alzo de zuivere en schone vrucht is van onze aarde, en de liefde voor God en de mensen die immer zijn Hart bewogen heeft en beweegt.

Hij is één met ons, Hij is één met God. Hij heeft God alles gegeven wat Hij bezat en wat Hij was; en Hij blijft dat geven op zodanige wijze, dat Hij zichzelf, de hoogste gave, in onze handen stelt, opdat wij niet met ledige handen zouden staan voor Gods troon. Hij is altijd de Zoon, die de Vader geheel is toegewend. Hoe zouden wij, dit overdenkend, lauw en verveeld de mis kunnen bijwonen? Hoe zouden wij de plicht van mishoren kunnen zien als een dwang, als alleen maar een soort uitwendig herkenningsteken van de katholiek? Hoe moet dit ons niet veeleer worden een behoefte des harten, een leven van de geest, een opgenomen worden uit het aardse? Want dit is de werkelijkheid: de mis dompelt ons geheel in het goddelijke en eeuwigblijvende, voltrekkend „het werk der verlossing”. Zo zal zij ons lijdensmoed geven en offerliefde, steun en sterkte voor elke dag. Want nogmaals, het is oneindig voornamer met Gods genade in de geest van dit mysterie in te dringen en deze geest door de dag vast te houden dan in het missaal letterlijk alle gebeden te volgen, indien dit niet met de gezindheid van Jesus' hart in ons zou aankweken (maar natuurlijk is het volgen van het missaal een geëigend middel om deze geest te verwerven, indien ten minste dit volgen „leven” blijft en geen mechaniek wordt; dit laatste kan het geval zijn, wanneer men meent altijd alle gebeden met de priester te moeten meebidden). Het is de Geest die levend maakt, de Geest die ons met diep geloof en vurig hart aan het offer en het goddelijk offermaal doet deelnemen en de offergesteltenis in ons bewaart en vernieuwt.

271. Zaterdag na de Negende Zondag na Pinksteren

Gij zijt mijn God

„Jahweh, mijn God zijt Gij. U wil ik roemen en loven uw naam” ( Is. 25, 1 ).

1. In de eenvoudigste bewoordingen staan dikwijls de diepste werkelijkheden uitgedrukt. Zo ook in die meermalen in het Oude Testament terugkerende uitspraak: „ Deus meus es tu, Gij zijt mijn God.” Hier is de verhouding van de mens tot God teruggebracht tot haar enkelvoudige formule; hier vinden wij de kern van elk gebed, ook van het meest verhevene. In deze woorden komt de persoonlijke betrekking tot uitdrukking tussen de twee eerste en laatste, onherleidbare realiteiten, God en de ziel. Wij moeten bij de beoefening van het inwendig gebed streven naar een steeds voortschrijdende vereenvoudiging, naar een geestelijke eenheid, niet enkel in deze zin dat het gebed ons met God moet verenigen, maar ook zo, dat in onze geest veelheid plaats maakt voor eenheid, gecompliceerdheid voor eenvoud, afwisseling voor rust (en deze eenheid is ten slotte dezelfde als de eerste). Zonder twijfel zijn in het beginstadium van het gebedsleven vele gedachten en beschouwingen van node, die onze geest verrijken en ons gemoed bewegen door de overweging van Jesus' lijden, de mysteries van zijn leven en sterven, de leer der apostelen en van de Kerk, en ons aldus voeren tot daadkrachtige besluiten. En de duur van deze eerste fase mag men niet lichtvaardig bekorten. Zolang de ziel zich tot de eigenlijk gezegde meditatie aangetrokken gevoelt, zolang zij sterkte en troost vindt in deze werkzaamheid van verbeelding en redenerend verstand, moet zij geen andere gebedswijze zoeken. Dit kan lange tijd duren en bij velen wellicht het gehele leven, want God heeft vele wegen om de mens te geleiden tot de volmaakte liefde, waarin alleen de heiligheid is gelegen. Maar ook dan zal gaandeweg ons streefvermogen een grotere rol spelen. Minder gedachten en meer gevoelens van hoop en berouw, vernedering en verlangen, liefde en overgave, zullen onze meditatie doordringen en verinnigen. Doch bij velen, die het inwendig gebed trouw beoefenen, zal toch een dorheid intreden, die een andere is dan de gewone, geregeld terugkomende, bepaald door de kringloop van alle menselijk leven. Zij bestaat veel meer in een onmogelijkheid om te mediteren op de vroegere manier. Voor hen wordt het inwendige gebed teruggebracht tot de beleving van dit éne: „Gij zijt mij God”. En voor allen zonder uitzondering zal het zeer nuttig zijn zich somtijds als het ware naakt en zonder enige andere gedachte voor God te plaatsen en niets te zien, geestelijkerwijze, dan deze twee werkelijkheden: zichzelf en God, het niets en het al.

„Gij zijt mijn God.” Zuiver beschouwen, geeste- lijkerwijze, God: de oneindige werkelijkheid, waar alle grenzen wegvallen, dus ook al mijn gedachten en begrippen, hoe schoon en heilig ook, – God die de volkomen en enige grond is van mijn wezen voorzover het werkelijkheid is, naar wie mijn wezen geheel uitgaat en in wie het geheel berust, voorzover het bestaat, voorzover het is.

2. „U wil ik roemen en loven uw naam.” Hoe kan het anders in deze beschouwing? Maar de mens, aldus zichzelf stellend tegenover God, in het bewustzijn van Gods onuitsprekelijkheid en zijn eigen onwaardigheid, zijn eigen niets zijn dan een zijn uit God, in God, tot God, zal geen woorden vinden. hij zal geen woorden willen. Silentium tibi laus, de stilte zij u lof. Hij zal niets willen dan verzinken in het eigen niets, dan grondeloze vernedering voor het grondeloze zijn, en tevens gevoelen de met geen enkele beweging vergelijkbare aantrekking tot God, de liefde die terugvloeien wil naar haar bron.

Hij zal, boven alles, zich met geheel zijn wezen verenigen met de lof Gods, die de Kerk zingt in haar eredienst, het élan van zijn ziel lenend aan de onovertrefbare godswoorden der liturgie. Hij weet immers, dat boven alle persoonlijke belevenis geldt de lofprijzing van Christus' bruid, in wier naam alleen wij zeggen kunnen: „Gij zijt mijn God”.

Tiende Zondag na Pinksteren

272. Tiende Zondag na Pinksteren

De farizeeër en de tollenaar

Het evangelie van deze Zondag houdt ons de onvergetelijke parabel voor van de farizeeër en de tollenaar ( Lk. 18, 9-14 ). Een gelijkenis geeft Jesus hier eigenlijk niet, maar veeleer een zedeschildering van twee eigentijdse figuren, die echter geldig blijft voor alle tijden. De farizeeër is het type van de officiële vromen, de tollenaar dat van de verachte zondaars. Ongetwijfeld zijn niet alle vromen noch alle zondaars zó. De tekst zelf geeft duidelijk aan tegen welk soort personen zij eigenlijk gericht is: „Jesus sprak de volgende gelijkenis met het oog op sommigen, die op zichzelf vertrouwden menend dat zij gerechtvaardigd waren, terwijl zij alle anderen verachtten.” De Heer bedoelt dus de hoogmoedige vrome en de rouwmoedige zondaar. Maar het zou een grote fout zijn te menen dat het type van de farizeeër onder de nieuwe wet is uitgestorven. Laten wij onszelf de hatelijke spiegel van de farizeeër voorhouden om in alle oprechtheid te onderzoeken, of wij daarin geen enkele trek van ons eigen wezen kunnen herkennen.

1. De nederigheid is de moeilijkste deugd. Ze was voor het oude heidendom dat er niet eens een woord voor bezat (want met het woord bedoelde het geen deugd, doch banale gezindheid), gewoonweg onaanvaardbaar. En zo is het gebleven. Ook voor de christen, juist voor de vrome christen, blijft hoogmoed de gevaarlijkste klip. En hoe nauwkeurig kenschetst de evangelist de hoogmoed der vromen als een „verachting van de anderen”. Wij menen tegenover God ons klein en nietig te gevoelen, maar dit belet ons niet onze medemens te minachten. „God, ik dank U dat ik niet zo ben als de andere mensen, rovers, onrechtvaardigen, echtbrekers … Ik doe dit en ik doe dat …” O, wij zullen ons wel wachten zó te spreken, maar heb de moed door te dringen tot de diepten van uw bewustzijn en zie eerlijk, of ge daar niet vindt de eeuwige vergelijking met anderen, een vergelijking die altijd in uw voordeel uitvalt. Wij kunnen op een dubbel plan de strijd aanbinden tegen deze hebbelijkheid. vooreerst zo, dat wij op zuiver verstandelijke wijze aantonen, dat we een ander niet kunnen noch mogen beoordelen. Want God alleen kent het hart, de mens ziet slechts de buitenkant. En God alleen weet hoe de omstandigheden voor een ander zoveel ongunstiger zijn dan voor ons. God alleen weet, hoe in 't eind die ander onze armzalige deugd met vele lengten achter zich zal laten. Maar bovenal, nederigheid tegenover de naaste is niet moeilijk, wanneer het ons niet ontbreekt aan echte deemoed tegenover God. Het is onmogelijk dat wij onze naasten minachten, indien wij zuiver staan tegenover God. In het licht van die verhouding vallen alle menselijke verschillen weg. Natuurlijk bestáán die verschillen, maar ze liggen op een geheel andere plan, in een andere dimensie. Mens staat tot mens in hetzelfde vlak, maar tot God in oneindige diepte.

2. De tollenaar zegt ons het eeuwig gebed voor van elke mens, die zichzelf kent voor wat hij werkelijk is: schepsel en zondaar. „O God, wees mij zondaar genadig”. Nederigheid is de deugd die door een waarachtige zelfkennis de mens in zijn eigen oog verachtelijk maakt ( Sint Bernardus). En omdat de mens geen onafhankelijk, doch een volkomen betrekkelijk wezen is, is zelfkennis onmogelijk zonder de vergelijking met God, die alle eigenroem de mond stopt ( Rom. 3, 19 ).

„Ik zeg u: deze keerde, in tegenstelling met de ander, gerechtvaardigd naar huis terug.” „Want God weerstaat de hoogmoedigen, maar de nederigen geeft Hij genade” ( 1 Petr. 5, 5 ): de grondwet der goddelijke economie.

Tiende week na Pinksteren

273. Maandag na de Tiende Zondag na Pinksteren

De lof Gods

„U komt een loflied toe, o God, o Sion,
U moet de gelofte betaald in Jerusalem”

( Ps. 64, 2 ).

In dit alleluja-vers van de Zondag spreekt de Kerk voor één keer uit wat zij altijd door blijde volvoert: de plicht der lofprijzing Gods. Als wij onze persoonlijke gebeden vergelijken met het algemene gebed van de moederkerk in missaal en brevier, springt één groot verschil aanstonds in het oog. Ons eigen gebed is bijna immer een vragen, een smeekgebed. Soms komt daarbij die speciale vorm van smeking, de bede om vergiffenis, berouw en boete. En een heel enkele keer: dank voor gaven die wij ontvingen. Maar de zuivere lofprijzing, de hymne, de verheerlijking van God, louter en alleen omdat Hij God is, „prijzenswaardig bovenmate”, — ik vrees dat ze zelden spontaan in ons opwelt. Ik vrees dat zelfs daar waar de Kerk ze ons op de lippen legt (zoals zij Goddank doet, menigmaal), haar loflied weinig weerklank vindt in het diepst van ons gemoed. De reden hiervan is altijd ons egoïsme, onze klein-menselijke begrensdheid, ons angstig bekommerd zijn om het aardse in eindeloze zorgen en begeerten. Ons gebed gaat te veel uit van onszelf en is te weinig een terugkeer tot zijn zuivere oorsprong, God. Hij is begin en einde van alles; dit mag geen ijdele frase blijven.

1. Wij mogen niet menen dat alleen op priesters en kloosterlingen de plicht rust der laus divinia, der lofprijzing van het goddelijk wezen. De apostelen houden in vele teksten deze plicht aan alle christenen voor. „Wordt vervuld van de Geest en spreekt onder elkander in psalmen, lofzangen en geestelijke liederen. Zingt en jubelt voor de Heer van harte, dankt te allen tijde in de naam van Jesus Christus God de Vader voor alles” ( Eph. 5, 18-20 ). Het psalterium, het gebedenboek van het oud-testamentische godsvolk en van de christelijke Kerk, is vol van Gods heerlijkheid. Het „Gloria in excelsis”, de Prefatie, het „Te Deum”, het „Magnificat”, het „Ere zij de Vader” en vele andere van de schoonste kerkelijke gebeden verkondigen de lof des Heren. Het is de plicht van elke christen hiermee in te stemmen van ganser harte . De beschouwing van Gods oneindige majesteit en het levend geloof in de weldaden der verlossing maken deze instemming mogelijk niet alleen, maar vanzelfsprekend, gemakkelijk, geliefd: als de natuurlijke beweging van de ziel die haar ware leven gevonden heeft in de voorsmaak van het werk der eeuwigheid, als de geestelijke ademhaling van het christelijk gemoed.

2. Bovenal willen wij onze hymne afstemmen op het koor van de gemeenschap Gods, ons lied doen samensmelten met de stem der Bruid. „U komt een loflied toe, o God, op Sion, U moet de gelofte betaald in Jerusalem” , dat is in en door de Kerk. De mis is het offer van de hoogste lof; de kerkelijke getijden begeleiden die laus divinia door heel de dag, door heel het jaar, door alle jaren, „totdat Hij wederkomt”.

Dit is ware vergeestelijking, zoals het vleesgeworden Woord ons heeft geleerd: de schone dingen der stoffelijke schepping niet te versmaden, maar zin in Christus op te heffen tot God: stem en zang, woord en gedicht dienstbaar te maken, in edele vrijheid, aan het hemelse opus Dei, het goddelijke werk op aarde begonnen.

En ook hierin ligt ware spiritualiteit, dat wij onszelf weten te vergeten in deze gemeenschap die een voorafbeelding is van de volkomen eenheid der heiligen. Vergeten onze tijdelijke nood, onze grieven en aardse mislukkingen, ja zelfs onze zwakheid en zonde om in Christus geheiligd en uitverkoren Gods lof te zingen, eindelijk één en niet langer verdeeld door het stoffelijke dat mens immer scheidt van mens. „Wij loven U, wij zegenen U, wij aanbidden U. Wij verheerlijken U. Wij zeggen U dank om uw grote glorie.”

274. Dinsdag na de Tiende Zondag na Pinksteren

Actieve dienst

„Aan eenieder wordt de geestesuiting geschonken om er nut mee te stichten” ( 1 Kor. 12, 7 ; epistel van de Zondag).

Het epistel van de Zondag vormt het begin van Paulus' uitgebreide verhandeling over de charismata of geestesgaven in zijn eerste brief aan Korinte. Het hoort tot die stukken van de apostel, welke voor de moderne christen niet zonder meer doorzichtig zijn, en wel om de speciale reden dat ze betrekking hebben op toestanden die nu niet meer bestaan, althans niet in dezelfde vorm en dezelfde verhoudingen. Deze geestesgaven moeten wij in het algemeen verstaan in bovennatuurlijke zin, als bijzondere geestelijke begaafdheden die door God, buiten hiërarchisch verband om, aan vele christenen werden geschonken ten einde de jonge, nog weinig gevestigde en georganiseerde Kerk bij te staan in de zware moeilijkheden van haar eerste groei. Het epistel noemt er verschillende op. Ze waren ook zeer verscheiden: apostolaat, profetie, het geheimzinnige charisma der talen of tongen, het geloof dat wonderen werkt, gaven van herdersambt, leraarschap, bestuur en bediening. Sommige gingen gepaard met opvallende verschijn- selen en werden daarom door onvolmaakte christenen bijzonder begeerd. Hiervoor waarschuwt de apostel, eigenlijk al vanaf het begin. In de les van vandaag wijst hij er op dat de geestesgaven, hoe verschillend ze ook schijnen, alle slechts de drieënige God tot oorsprong hebben, en vooral dat ze alle gegeven worden tot één doel, het nut der gemeenschap. Want dit is zeker: deze gaven maken hun dragen zelf niet per se beter of heiliger, maar zij moeten dienen voor het welzijn der Kerk, voor de opbouw van Christus' Lichaam. Zij mogen daarom geen aanleiding geven tot verdeeldheid.

1. Toch moeten wij niet denken dat deze passage alleen maar geschiedkundig belang bezit. Want al zijn uiteraard in de loop der eeuwen de omstandigheden, waarin de Kerk leeft en haar uiterlijke gedaante in veel opzichten veranderd, zij blijft als geheel met de Geest begaafd. De charismatische geestesvolheid is haar onverliesbaar kenmerk. Op allerlei wijzen blijkt deze ook nu. Denk bijvoorbeeld aan de wonderlijke, door de Geest bewerkte gaven van de Pastoor van Ars, van een Johannes Bosco. De wijdingsgenaden van het priesterschap, dat in zijn volheid aan de bisschoppen en in een afgeleide zin aan alle priesters wordt verleend, de charismen van het martyrium en van de profetie, de macht over de demonen en vele andere gaven zijn in de Kerk niet verloren gegaan. En wat Paulus zegt over de verscheidenheid enerzijds en de eenheid van oorsprong en doelstelling der geestesgaven anderzijds, mogen wij toepassen op alle gaven, zowel natuurlijke als bovennatuurlijke, die ons zijn geschonken.

2. Denk aan de gelijkenis van de talenten. De een heeft meer ontvangen dan de ander, maar de beloning beantwoordt slechts aan de trouw en is dezelfde bij verschillende begaafdheid: „Ga binnen in de vreugde uws Heren” ( Mt. 25, 21 ). De begaafdheid kan hier op aarde erg verschillend lijken, doch Jesus noemt het weinig, of er vijf talenten gegeven zijn of twee. Maar wat de Heer van eenieder eist, is actieve trouw, werkzame dienst. De onnutte knecht wordt gestraft, niet omdat hij slechts één talent bezat noch omdat hij het verspilde, maar omdat hij er niets mee had uitgevoerd, al had hij het dan zorgvuldig bewaard en weggestopt. De Heer vordert dat wij woekeren met zijn gaven, dat wij ze vruchtbaar maken voor het rijk Gods, dat wij er nut mee stichten. Ieder christen wordt door Gods genade in de gelegenheid gesteld zulk een knecht te zijn. Talenten in onze zin zijn daarvoor niet nodig; of liever, een zuiver hart en een vindingrijke liefde, die zichzelf niet zoekt zijn de grootste gave. „Gij hunkert naar de hoogste gaven? Ik wijs u een weg die nog veel hoger ligt” ( 1 Kor. 12, 31 ), die van de liefde, de koningin, die blijft in eeuwigheid.

275. Woensdag na de Tiende Zondag na Pinksteren

Almachtige erbarming

„God, die uw almacht vooral toont door te sparen en genadig te zijn, maak groot uw erbarming jegens ons, opdat wij rennen mogen naar hetgeen Gij ons hebt beloofd en aldus de hemelse goederen deelachtig worden” (oratie van de Zondag).

1. God bewijst dat Hij almachtig is door barmhartig te zijn. Het zijn juist de kleine potentaten die er behoefte aan gevoelen de tanden te laten zien en met het zwaard te rinkelen. Een mens die zich zeker voelt van zijn macht kan volstaan met een enkel woord, maar hij zal het toch vermijden schijnbare zwakheid te tonen. God die de almacht zelve is, kan alle vertoon van macht ontberen. Hij kan het zich veroorloven te wachten want Hij heeft de eeuwigheid voor zich. Onder de mensen zijn het juist de zwakken die het gemakkelijkst tot medelijden neigen, maar aan Gods erbarmen staat de almacht ten dienste.

De weerloosheid van Christus in het vlees, het lijden en sterven van de Zoon Gods bewees de almacht der goddelijke liefde. Slechts God kon door onder te gaan zegevieren en door de dood het leven schenken. Christus heeft zich ontledigd van de voorrechten der godheid en aldus de duivel over- wonnen. In het zwakke vlees bleek Hij sterker dan de geest der boosheid.

En ook thans bewijst de lankmoedigheid waarmee God de triomfen van het kwaad in de wereld duldt, zijn macht, want zijn voorzienigheid benut de boosheid voor haar plannen en zijn opgeheven arm reikt ver genoeg om op de oordeelsdag alle zonden te achterhalen en te straffen die niet werden uitgeboet. Door de nederige Maagd van Nazaret overwint zijn macht de ketterijen en de aanslagen die de poorten der hel ontketenen tegen de Kerk van Christus.

2. Tot deze almachtige God, die onze Vader in de hemel is, bidden wij: „Maak groot uw erbarming jegens ons” . Weerhoud nog de straffen die wij om onze zonden hebben verdiend. Schenk ons uitstel en tijd van genade, opdat wij ons bekeren mogen tot de grote liefde. Heb medelijden met onze zwakheid door ons milde overvloed van genaden te geven. Spaar onze ellende en hef haar (bundeltje miserie dat wij zijn) tot U op. „Laat uw aanschijn lichten over uw dienaar.” „Behoud mij, Heer, als uw oogappel, beschut mij onder de schaduw van uw wieken” ( Ps. 16, 8 ; graduale van de Zondag).

3. Dan zullen wij in staat zijn „te rennen naar Gods beloften”. Misschien klinkt dit in onze taal niet fraai, maar het staat letterlijk zo in de oorspronkelijke tekst. Wat God heeft beloofd is hetzelfde als de hemelse goederen waaraan wij bidden deelachtig te mogen worden. De ziel die door Gods genade gesterkt en door de grootmoedige liefde bezield wordt, rent naar dat doel langs de smalle weg van het kruis. Wat de dichter zegt van de zon „juichend als een held om zijn baan te rennen” ( Ps. 19, 6 ), mogen wij toepassen op zulk een mens. Er bestaan geen hindernissen meer voor hem die alleen steunt op het geloof en bereid is de uiterste eenzaamheid te omhelzen. Wie zich vastklampt aan het naakte geloof is beveiligd tegen de aanvallen van de duivel. Wie de onthechting nastreeft als zijn hoogste goed en zekerst bezit staat vrij en vol liefde tegenover de schepselen. Wie door geloof en beschouwing groeit in de liefde zal ten slotte ook de moeilijkste overwinning behalen, de zege op de eigen zelfzucht. Juichend rent hij langs zijn baan: want zijn verborgen lijden klinkt als een sterke zang in de oren van God. In de eenzaamheid bloeit, het oog van de Beminde bekorend, zijn liefde. In de stilte is hij een held zonder het te weten. Want zichzelf telt hij niet en hij bidt altijd met de tollenaar: „God, wees mij zondaar genadig”. Het schijnt bijna of zijn gebed slechts uit deze twee termen bestaat: God en ik, zondaar. Maar God verheft hem tot zijn eigen hoogte en doet hem snel het einde van zijn weg bereiken. Want de Vader heeft hem de erbarming betoond die almachtig is.

276. Donderdag na de Tiende Zondag na Pinksteren

De rijkdom van de Geest

In het epistel van de Zondag ( 1 Kor. 12, 4-11 ) geeft Sint Paulus ons een beeld van de rijkdom der genadegaven die de Heilige Geest over de Kerk van zijn tijd uitstortte. Zij bedoeling was vooral om aan te sporen tot eenheid ondanks deze verscheidenheid. Maar wij krijgen tegelijkertijd een indruk van die geestelijke overvloed: woord van wijsheid, woord van kennis, (charismatisch) geloof, genezingen, het werken van krachten … De Heilige Geest werkt heden evenzeer in de Kerk als in de dagen van de apostel. Al is het waar dat de uitingen van zijn kracht onder ons veelal niet meer die bepaalde vormen vertonen waardoor de charismata destijds werden gekenmerkt, wij mogen ook hier Paulus' woord toepassen: „er is verscheidenheid van genadegaven, maar er is slechts één Geest” . De arm des Heren is niet verkort. Jesus Christus blijft Dezelfde, gisteren, heden en in eeuwigheid. De Geest van Christus bezielt het lichaam van Christus in onze dagen niet minder dan ten tijde van Sint Paulus .

1. Aan elke christen worden bij het doopsel de gaven en genaden van de Heilige Geest geschonken, die hem in staat stellen een waarlijk christelijk, dat is Christus-gelijkvormig leven te leiden. In de mens Jesus Christus is, als in de bron, de volheid des Geestes aanwezig, zoals reeds de profeet Isaias had voorspeld: „De Geest des Heren zal op Hem rusten: de Geest van wijsheid en verstand, de Geest van raad en sterkte, de Geest van kennis en godsvrucht en de Geest van de vreze des Heren zal Hem vervullen” ( 11, 2. 3 ). Daar Christus het hoofd is van zijn Lichaam, de Kerk, deelt Hij die overvloed van de Geest mede aan zijn Bruid en in haar aan alleen die door geloof en doopsel met Hem verenigd werden. De Geest van Jesus die ons geschonken werd is onze grootste schat. Hij is het die ons het besef van het kindschap Gods verleent, die ons doet bidden met dezelfde onuitsprekelijke verzuchtingen die in het hart van Christus opstijgen tot zijn Vader. Hij is het die het vuur van de liefde in ons ontsteekt en ons door die liefde in het geloof God en de goddelijke dingen doet smaken. Hij geeft ons de zin van het goddelijke. Want de bovennatuurlijke liefde schept in ons een verwantschap met God, een gelijkgezinde aard die ons ontvankelijk maakt voor alles wat van God komt. Hij is het die de martelaren pijn en dood doet verachten en de maagden bewaart in een zuiverheid die niet van deze wereld is. In één woord, de Heilige Geest wil door de werking van zijn gaven de menselijke maat van onze daden opheffen en vervangen door de volkomenheid van Christus' wasdom ( Eph. 4, 13 ). Er blijft in de christen, ook in hem die ernstig streeft naar een leven van deugd en goede werken, een taaie en diep gewortelde rest van menselijke beperktheid en zelfzucht: de menigmaal nauwelijks bewuste grond van zijn gevallen natuur, het lichaam des doods waarvan Paulus spreekt. Volledig wordt de mens hiervan pas bevrijd door de dood en de hemelse verheerlijking. Maar de Geest van Jesus streeft er naar ons het leven van Jesus nu reeds mede te delen in alle volheid die met onze aardse ballingschap verenigbaar is en waarvan de heiligen ons het lichtende en bemoedigende voorbeeld hebben nagelaten.

2. Het komt er voor ons allen slechts op aan deze werking van Gods Geest in onze ziel mogelijk te maken door ingetogenheid en zelfverloochening. Want alle gedoopten hebben zijn heerlijke gaven en daarmede de mogelijkheid van een waarlijk christelijk leven ontvangen, doch slechts in zeer weinigen wordt, voorzover wij mensen kunnen zien, deze aanleg gelukkig werkelijkheid. De reden hiervan is dat wij de moed missen om tot die doding van de vleselijke zelfzucht te besluiten welke noodzakelijk is om volgens de Geest te kunnen leven. En wij komen niet tot dit besluit of zo wij er toe komen houden wij daaraan niet vast, omdat wij de heldere en levende geloofsovertuiging missen dat wij zonder het kruis van Jesus niet kunnen volgen. Wij weten dit door het geloof, maar dit weten rijpt niet tot een zien dat ingrijpt in ons leven en ons geen rust meer laat, omdat wij telkens weer toelaten dat het vervaagt en verdrongen wordt door andere beelden en indrukken, omdat wij niet ingetogen zijn, omdat wij niet bidden volgens de Geest . Wie in de Geest met God wil leven, hem wordt het gebod des Heren een duidelijke en klare eis, het niet aflatend verlangen van de liefde, waaraan hij geen weerstand meer wil of kan bieden.

277. Vrijdag na de Tiende Zondag na Pinksteren

Het Rijk Gods gelijkt een zaad

In het evangelie van Sint Markus lezen wij ( 4, 26-29 ): „Hiermee kan men het koninkrijk Gods vergelijken: Een mens werpt zaad in de aarde en des nachts slaapt hij en overdag staat hij op en het zaad ontkiemt en groeit op zonder dat hijzelf weet hoe. Vanzelf brengt de bodem vrucht voort: eerste de halm, dan de aar, daarna het volle graan in de aar. En als het koren rijp is, slaat hij er aanstonds de sikkel in, want het is tijd voor de oogst.” Dit juweel is ons bewaard door Sint Markus alleen; het is een van de weinige passages die door hem alleen van de vier evangelisten vermeld wordt. Jesus wil zeggen dat er in het bedrijf van de landbouwer, hetwelk zijn toehoorders uit eigen aanschouwing en ervaring kenden, een groot deel van mysterie en passiviteit schuilt. De boer werkt hard en gestaag, maar hij zal de eerste moeten zijn om te erkennen dat zijn arbeid slechts een deel, en het geringste, uitmaakt van dat proces waardoor de mensheid leven kan. Als hij gezaaid heeft, is zijn werk voorlopig beëindigd: „hij slaapt en staat op”. Het eigenlijke geschiedt zonder zijn inmenging, want „God is het die de wasdom schenkt” ( 1 Kor. 3, 6 ). Hij weet niet eens hoe dit wonder van de natuur zich voltrekt. Geleidelijk, maar onweerstaanbaar en onafhankelijk van menselijke oorzaken, ontkiemt het zaad en groeit het koren op tot de volle rijpheid. Zo is het rijk Gods …

1. Het koninkrijk van God bezit, evenals het zaad, in zichzelf de levenskracht om te groeien en tot wasdom te geraken. De heerschappij Gods, door Jesus op aarde gebracht, is een goddelijke energie die uit zichzelf de wereld beweegt. Mensen worden geroepen om aan dat rijk hun beste kunnen te wijden, om er voor te leven en te sterven, maar laat niemand denken dat God hem nodig heeft. Het is veeleer de innerlijke kracht van het godsrijk zelf die een mens het vermogen verleent zichzelf te verloochenen en voor God te leven. Hoezeer de geroepenen ook tot de heilige ijver verplicht zijn, God staat in een verheven onafhankelijkheid ten opzichte van de menselijke medewerking. Waarlijk „nutteloze knechten” blijven wij altijd, ook in de beste veronderstelling.

2. Maar Jesus wil ons ook leren dat de krachten van het rijk Gods geleidelijk werken, geleidelijk en onweerstaanbaar. Zijn eerste hoorders konden zich de zozeer begeerde komst van het koninkrijk niet anders voorstellen dan als een plotseling gebeuren dat ineens, volkomen en op opzienbarende wijze, zou worden verwezenlijkt. En zulk een verlangen is in de grond algemeen menselijk; wij allen zouden willen vragen om een „teken vanuit de hemel” ( Mk. 8, 11 ), om iets, zó klaarblijkelijk en onweerstaanbaar, dat alle tegenstanders zouden verstommen en wijzelf, de vromen, miskend en eeuwig verdrukt, zouden herademen en door God als de zijnen worden erkend. Zo al het zijn op het einde der tijden. Maar niet nu; thans groeit het rijk Gods in de stilte, onmerkbaar bijna, zo langzaam dat het kan lijken alsof de zaak van God in de wereld verslechtert. Zo wil het God; en Jesus troost ons met het beeld van het zaad, met de gedachte aan de ontembare kiemkracht van het leven zelf. Zo is het rijk; ge ziet het niet gebeuren; toch gebeurt het en niets zal zijn groei weerhouden.

3. De Heer staat ons ongetwijfeld toe dat wij de gelijkenis toepassen op ons persoonlijk leven, op de groei van het godsrijk in onze ziel. Ook hier zijn, tot onze troost en onderrichting, de beide waarheden van kracht. Ook voor de afzonderlijke mens geldt, dat het rijk Gods afhankelijk is van God alleen, dat wil dus zeggen dat de menselijke „medewerking” allereerst moet bestaan in een diep besef van die afhankelijkheid. Wij kunnen niet zelf Gods heerschappij in ons oprichten. God alleen schenkt ons de heiligheid. Onze taak bestaat hierin dat wij het Hem laten doen, dat wij nederig en vertrouwvol haar Hem uitzien. De heiligheid eist een zekere passiviteit, een open willen zijn voor God. En ook die andere gedachte kan ons sterken. Het zaad groeit langzaam en geleidelijk in onze ziel. Dikwijls klaagt men dat men geen vooruitgang bespeurt. Wat is „vooruitgang”? Dat men rustig wordt en klein tegenover God en alles van Hem verwacht. Het leven groeit dan als het ware onder de oppervlakte van ons bewustzijn, maar niet minder werkelijk.

278. Zaterdag na de Tiende Zondag na Pinksteren

Het teken aan de hemel

Onze godsvrucht tot de heilige Maagd en Moeder Gods Maria is niet zelden te menselijk, te weinig gebaseerd op het geloof, niet voldoende doordrongen van de verheven geestelijke werkelijkheid waarin zij door Gods eeuwig raadsbesluit werd geplaatst. God heeft ons immers geopenbaard dat zij in de orde der verlossing en der genade onder Christus en met Hem een geheel enige plaats inneemt. Het is waar dat een zuiver historische en letterlijke bijbelverklaring ons niet tot dit diepere inzicht in Maria's waardigheid en zending zal brengen (ofschoon deze ongetwijfeld kostbare aanknopingspunten biedt voor de kerkelijke leer), maar de katholiek beperkt zich niet tot zulk een eng menselijke opvatting van het heilige boek. Hij wil de Schrift verstaan zoals de kerkvaders haar hebben verstaan en zoals de Kerk haar leest. Van alle eeuwigheid heeft de onuitsprekelijke God, zo verklaart Pius IX, in het raadsbesluit waarmee Hij de menswording van zijn enige Zoon heeft gewild tot redding van het verloren geslacht van Adam, ook de Moeder uitverkoren waaruit Hij in de zalige volheid der tijden geboren zou worden. Zij is in waarheid de Vrouwe wier Zaad de kop van de slang heeft verpletterd. Zij is beeld en moeder tevens van de Kerk, die, één met Christus haar Zoon, op aarde de smartelijke strijd voert tegen de draak. „Toen verscheen er een groot teken aan de hemel: een Vrouw, bekleed met de zon, de maan aan haar voeten en op haar hoofd een krans van twaalf sterren. Zij was zwanger en kreet in haar weeën en in haar barensnood” ( Openb. 12, 1. 2 ). Haar onbevlekte reinheid, vrij gebleven van elke besmetting met het kwaad, zondert haar af van het menselijk geslacht en werd door God gewild opdat zij niet enkel in natuurlijke zin moeder van de Verlosser zou zijn, maar een moeder Hem waardig, waarlijk Theokotos, Moeder Gods. Daar is zij voor ons, mensen, een hemels teken waarnaar wij te midden van onze aardse ellende, vol vertrouwen de ogen op mogen slaan. Hemels teken blijft zij ook in deze tijden, nu de Geest Gods sterker dan ooit in de Kerk het besef doet leven van haar geheel enige en uitzonderlijke heerlijkheid.

2. Waardige Moeder van de Zaligmaker, is zij in haar verheerlijking middelares der genade, mild en vorstelijk. Moeder blijft zij van Christus. Zo is de orde door God gesteld en door God ons geopenbaard. Die godsvrucht is de ware die zich zo zuiver mogelijk laat leiden door het geloof, die de door God gewilde werkelijkheid zo volmaakt mogelijk erkent. Ware godsvrucht tot de heilige Maagd is daarom onbestaanbaar zonder het inzicht dat zijzelf en al haar voorrechten beschouwd moeten worden in betrekking tot Christus en de Kerk, dat zij geen andere reden van bestaan heeft dan te zijn en te blijven Moeder van Jesus. Haar voorspraak en bemiddeling kunnen slechts strekken tot de glorie van haar Zoon, tot de zuiverheid van zijn Bruid, tot het leven van Jesus in onze zielen. Hieruit volgt niet dat wij haar niet mogen aanroepen voor tijdelijke zaken, maar wel is het zeker dat zij die dingen slechts kan zien in verband met het enig noodzakelijke. En zonder twijfel is zij, onze geestelijke moeder, oneindig meer bedacht dan wijzelf op de groei van Jesus' leven in ons. Ware godsvrucht tot haar is het derhalve de Moeder Gods zo innig mogelijk te betrekken in onze strijd om de christelijke heiligheid, in ons pogen op Christus te gelijken. De gelijkvormigheid met de Heer, de geboorte van het Woord in onze ziel gaat haar meer ter harte dan wij denken kunnen. Als reeds Sint Paulus kon schrijven dat hij voor zijn christenen barensweeën leed opdat Christus in hen zou worden gevormd ( Gal. 4, 19 ), hoe zal het ons dan verwonderen dat de Openbaring spreekt van de kreten der Vrouwe in haar nood? Zoals Jesus lijdt in zijn mystiek Lichaam tot het einde der tijden, zo duren de weeën der Moedermaagd totdat de mannenmaat van Christus' volwassenheid wordt bereikt en voltooid in de heerlijkheid zonder einde.

Elfde Zondag na Pinksteren

279. Elfde Zondag na Pinksteren

Hij heeft alles wèl gedaan

In de passage die aan het evangelie van heden voorafgaat verhaalt Sint Markus hoe Jesus de dochter van de Kananese vrouw geneest. Hij doet dit bijna zijns ondanks. Want die vrouw behoorde niet tot het volk waartoe de persoonlijke zending des Heren beperkt was, maar haar groot geloof en slagvaardige deemoed overwinnen Jesus' tegenstand. Hierbij sluit ons evangelie aan, dat eveneens een wonder vermeldt door Jesus verricht buiten het eigen- lijke land van de Joden, in de half heidense streek der Dekapolis. Hiermee houdt verband dat de Zaligmaker zo min mogelijk opschudding wil verwekken. Hij voert de doofstomme, voor Hij hem geneest, ter zijde en vervolgens legt Hij hem het zwijgen op. „Maar hoe dikwijls Hij het hun ook gebood, des te meer maakten zij het ruchtbaar. En zou waren buiten zichzelf van verbazing en zeiden: „Hij heeft álles wèl gedaan, ook de doven doet Hij horen en de stommen spreken” ” ( Mk. 7, 36. 37 ).

1. De geestdrift van deze mensen steekt weldadig af bij het steeds groeiend ongeloof en wantrouwen dat de Heer van zijn eigen volk ondervindt, ofschoon Hij voor de Joden talloze wonderen had verricht. Hier, in de Dekapolis, wekt Christus' liefderijke wondermacht nog een onbevangen en spontane waardering. Met recht mogen zij jubelen: „Hij heeft alles wèl gedaan” , zoals Sint Petrus later heel het optreden van Jesus samenvat in de woorden: „Hij ging rond, weldoende en genezende” ( Hand. 10, 38 ). Maar toen de Heer in zijn eigen vaderstad kwam, vond Hij slechts ongeloof en de sceptische vraag: „Vanwaar heeft Hij die wijsheid en die krachten?” ( Mt. 13, 54 ) En nadat de inwoners van Nazaret Hem hadden aanhoord sprekend in hun synagoog, „werden zij van toorn vervuld” en wilden zij Hem van de rand van de berg waarop hun stad gebouwd was, naar beneden werpen ( Lk. 4, 28-30 ). Het schijnt een hoogst onaangename eigenschap te zijn van de menselijke natuur om datgene waarmee men vertrouwd is geraakt, niet langer te waarderen en zelfs te minachten. Ook ons heeft Jesus wèl gedaan, op onuitsprekelijke wijze en talloze malen. Voortdurend zijn wij het voorwerp van zijn liefde, wijsheid en macht. Hoeveel onverdiende gaven schenkt God ons door zijn genaden, door zijn voorzienigheid, in de Kerk waartoe wij door zijn uitverkiezing mogen behoren! Moge toch deze „gewoonte” een onverschilligheid voortbrengen, moge immer opnieuw in ons hart een spontane en diep gevoelde dankbaarheid opwellen, een jubel en lofprijzing Gods voor al hetgeen zijn liefde aan ons deed en doet.

2. De volksmenigte van de Dekapolis juichte Jesus toe om een stoffelijke weldaad. God verwacht met recht van zijn christenen méér. Het was voor die mensen niet moeilijk, de Heer te prijzen voor een tastbaar goed. Maar om met de heilige man Job te midden van de diepste ellende te kunnen zeggen: „De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen: de naam des Heren zij geprezen” ( Job. 1, 21 ), daarvoor is een geheel andere, een zuiver geestelijke instelling tegenover God vereist. Daartoe i alleen het echte, bovennatuurlijke geloof in staat. Wanneer een mens, in blind vertrouwen en onbaatzuchtige liefde, God prijst in zijn lijden, Christus' overgave aan de wil des Vaders navolgend, dan wordt het „Hij heeft alles wèl gedaan” het schoonste en Gode behaaglijkste loflied dat van onze aarde kan opstijgen tot de Vader in de hemel. „Dankt God de Vader voor alles” ( Eph. 5, 20 ). Voor die Hem liefhebben doet Hij alles wèl, ook daar waar ons mensenverstand geen uitkomst ziet en wanhoop en angst zich meester willen maken van ons hart.

Elfde week na Pinksteren

280. Maandag na de Elfde Zondag na Pinksteren

Geloof als realiteitszin

In het epistel van de Zondag lezen wij het eerste gedeelte van Sint Paulus ' grote uiteenzetting over de verrijzenis ( 1 Kor. 15 ). De apostel begint met de getuigenissen opeen te stapelen, die de feitelijkheid bewijzen van Christus' verrijzenis waarmee de onze staat of valt. Hij doet daarom allereerst een beroep op het geloof van zijn christenen: „Ik maak u het evangelie bekend, dat ik heb gepredikt, dat gij ook aanvaard hebt, waarin gij ook staat en waardoor gij zult worden gered, zo gij vasthoudt aan de zin waarin ik het u heb verkondigd, tenzij gij vergeefs tot geloof zoudt gekomen zijn” ( 15, 1. 2 ).

Het volledige geloof behelst, zoals wij allen weten, twee dingen: het aanvaarden van de bovennatuurlijke waarheden zoals ons die door het leergezag van de Kerk, voortzetting van de apostolische

prediking, worden voorgehouden, en het leven naar het geloof. De meeste christenen aanvaarden de geloofswaarheden schijnbaar zonder veel moeilijkheid, doch leven er niet naar of ten minste zeer onvoldoende. Op velen lijkt dat tragische zinnetje toepasselijk, dat zij „tevergeefs tot het geloof zijn gekomen” . Daarom legt de praktische zielzorg gewoonlijk een sterke nadruk op de beleving van het geloof, wat weer grotendeels neerkomt op de onderhouding der geboden. En het is zeker, dat juist het doen ons zal brengen tot dieper inzicht, daar het hier niet gaat over abstracte waarheden, doch over goddelijke openbaring van heilsgeheimen. Van de andere kant is het ook ontwijfelbaar waar, dat wie werkelijk gelooft, als vanzelf naar dat geloof zal leven en Gods geboden vervullen. Wat ons gewoonlijk ontbreekt, is juist dit waarachtige, levende geloof. Dit is ontzaglijk voornaam, daar alleen het geloof ons plaatst in die bovennatuurlijke werkelijkheid, waarin de christen moet leven als de vis in het water, waarin hij in de hemel alléén zal leven. Dit aardse bestaan is een voorbereiding op de hemelse gelukzaligheid, omdat het het begonnen, nog onvoltooide, maar reeds waarachtige eeuwige leven is. Het gaat er toch niet om door onverschillig welke werken de hemel te „verdienen”, zoals wanneer iemand in de fabriek aan de draaibank staat om 's Zaterdags zijn loon te ontvangen. Datzelfde geld kan een ander even goed verdienen met andere arbeid; geld is inderdaad zuiver uiterlijke beloning. Zo mogen wij de eeuwige gelukzaligheid, die de gehele en allereerst onze inwendige mens aangrijpt en herschept, niet beschouwen. De christen moet niet enkel door bepaalde daden de hemel verdienen, maar deze goede werken en geheel zijn leven op aarde moeten hem voorbereiden op de hemel, innerlijk geschikt maken voor de gelukzalige aanschouwing Gods. Het grote werktuig van deze noodzakelijke voorbereiding, dat tevens het aardse begin inhoudt van het hemels geluk, is het geloof. Het geloof opent ons de ogen voor de onzichtbare werkelijkheid Gods, waarin wij eeuwig hopen te leven, verblind en verheerlijkt, vergodde- lijkt door het licht van God zelf. Het schenkt ons een, zij het nog duister, delen in de kennis van God zelf. Als goede katholieken nemen wij de waarheden van het geloof volgzaam en eerbiedig aan, maar zij zijn voor ons te weinig werkelijkheid. De indrukken van zinnen en gevoel spreken zoveel luider. De werkelijkheden van het geloof geplaatst midden in ons leven, onze kijk op de wereld en de mensen, onze waardering van geld en genot bepaald door het eeuwige licht Gods, onze zorgen en angsten verjaagd door het concrete vertrouwen op God: dát is de grote opgave van het christelijk leven. God is niet ver weg en onwezenlijk, God is niet goed in het algemeen, zijn voorzienigheid werkt niet in het vage, maar Hij is bij mij, hier, nu en altijd. Hij leidt het geheel van mijn leven en elk onderdeel. Dit is de crisis van ons geloof: de geopenbaarde waarheid, de blijde Boodschap reëel te nemen, als de werkelijkste van alle realiteiten, al schijnt ze soms (of altijd) onder te gaan in de duisternis die over de wereld ligt, al lijkt die stem Gods gesmoord in het gedonder als van vele wateren.

281. Dinsdag na de Elfde Zondag na Pinksteren

De plaatsen van Gods voorkeur

„God is in zijn heilige woon”, zingt de introitus van de Zondag ( Ps. 67, 6 ). Welke is die zalige plaats waar God verblijft? Wij denken aan de hemel of ook aan het kerkgebouw, waar de eucharistische tegenwoordigheid van Christus ons hart verheugt. Maar wij moeten bedenken dat God overal tegenwoordig is, of, willen wij ons helemaal nauwkeurig uitdrukken, dat Hij nergens is op onze wijze, daar Hij onmetelijk is en door geen plaats of ruimte begrensd kán worden. Toch mogen wij ons menselijkerwijze de tegenwoordigheid Gods voorstellen ook op bepaalde plaatsen, daar zijn oneindig wezen liefdevol werkzaam is in alle schepselen en in sommige schepselen op een geheel bijzondere wijze.

1. Zó werkt Gods macht en goedheid in is Hij dus aanwezig in zijn Kerk. Ik bedoel dan niet enkel het gebouw dat Hem is gewijd, maar vooral het geliefde godsvolk, dat Hij zich van eeuwigheid heeft uitverkoren. Christus heeft gezegd: „Waar twee of drie in mijn naam vergaderd zijn, daar ben Ik in hun midden” ( Mt. 18, 20 ). En Sint Paulus schrijft: „Weet gij niet dat gij Gods tempel zijt en dat de Geest Gods in u woont? Als iemand Gods tempel schendt, zal God hem schenden. Heilig is die tempel Gods, die gij zelf zijt!” ( 1 Kor. 3, 16. 17 ). De gemeenschap der gelovigen, niet het samenzijn zonder meer, maar de vergadering „in Christus' naam”, de eenheid in de geest der liefde is heilig. Dáár is God aanwezig, dáár werkt zijn machtige goedertierendheid heel bijzonder, niet wanneer de christenen slechts lauw en flauw en als toevallig bij elkander zijn, door sleur of menselijk opzicht te samen gebracht, maar wanneer zij, bewust van hun gemeenschappelijke roeping, één van hart en geest, dezelfde idealen nastreven: de eer des Vaders, het rijk van Christus, de genade van de Heilige Geest. Niet uiterlijk is die eenheid der Kerk, niet een kudde-achtig stromen uit de zondagse diensten, terwijl ieder individu of iedere groep heimelijk maar machtig door zijn eigen verlangens wordt voortgedreven en zijn eigen interessen meent te hebben, afgescheiden van Christus en zijn broeders en zusters in Christus; zij is veeleer een uitwendige èn inwendige, heilige, in God gevestigde gemeenschap die streeft naar Jesus' ideaal: „Heilige Vader, bewaar hen in uw naam die Gij Mij hebt gegeven, opdat zij één zijn zoals Wij” ( Joh. 17, 11 ), en die een voorafbeeldende werkelijkheid is van wat Johannes hoorde: „Zie de woontent Gods bij de mensen. Hij zal zijn tent bij hen spannen. Zij zullen zijn volk zijn, Hij: God met hen” ( Openb. 21, 3 ). In zulk een eenheid, ook van slechts twee of drie, „woont God”. Niet het aantal schept de heiligheid, maar de innerlijke kracht van het leven „in Christus' naam”.

2. Nog een plaats waar Gods liefde bij voorkeur verwijlt: het heiligdom der Hem toegewijde ziel. „Wie de Heer aanhangt, is één geest (met Hem)” ( 1 Kor. 6, 17 ). Ook daar is Gods heilige woon en het lustoord van zijn voorliefde, in de ziel die Hem aanhangt, die zijn minste wensen tracht te voorkomen, die diep bedroefd is over de geringste afwijking van de Geest der liefde, die zoekt, die waarachtig zoekt: Hem alleen. Over haar spreekt de Heer: „Deze is mijn rustplaats voor eeuwig; hier wil Ik wonen, want haar heb Ik begeerd. Haar mondkost zal Ik rijkelijk zegenen, haar armen verzadigen met brood. Haar priesters zal Ik bekleden met heil …” ( Ps. 131, 14-16 ). Een rustplaats voor God en een lustoord is zulk een ziel die zelve leeft in strijd en smart en duisternis, onvermijdelijk voor wie in deze ballingschap de liefde trouw wil blijven; doch dit lijden wordt omgetoverd in puur goud, flonkerend voor de Heer, onzichtbaar nog voor de lijdende liefde op aarde.

282. Woensdag na de Elfde Zondag na Pinksteren

De ziel van eredienst en gebed

„Eer God met heel uw bezit en met de eerstelingen van uw vruchten. Dan zullen uw schuren vol koren geraken en uw kuipen druipen van wijn” ( Spreuken 3, 9. 10 ; communiezang van de Zondag).

1. Deze woorden hebben oorspronkelijk betrekking op het Oude Testament , maar zij vertolken gedachten en gevoelens die wij overal ter wereld en in alle tijden kunnen waarnemen en die ook voor ons hun geldigheid niet hebben verloren: men moet God in de eredienst het schoonste en het beste bieden van deze aarde. Zo was het in het Oud Verbond waar talloze voorschriften van deze strekking worden gegeven. De offerdieren moeten gaaf zijn. De eerstelingen, de eerste voortbrengselen van vruchten, oogst en kudde, behoren God toe. En juist deze gulle goedgeefsheid, deze niet berekenende edelmoedigheid werd beloond met stoffelijke zegen voor korenschuren en wijnkuipen. Kent ook onze eredienst deze eis niet? Zuivere tarwe voor het hostiebrood, pure wijn zonder bijmengsels, gewaden van linnen en zijde, bloemen en licht, edele metalen voor kelk en monstrans. Het beste is voor God niet goed genoeg. „Eer Hem met heel uw bezit …”

2. Evenwel, wanneer de Kerk deze woorden zingt, bedoelt zij, zonder aan hun oorspronkelijke betekenis te kort te doen, óók nog iets anders: de gave van onszelf, van ons hart en onze wil. Ook onder het Oude Verbond had de eredienst in de bedoeling der besten geen andere zin dan de vertolking en de uiting te zijn van deze overgave des harten. Waarom gaf men God het beste van zijn schepping? Omdat Hij alles waard is, omdat men zichzelf wilde geven met en door die gaven. En als de meeste mensen van toen (en alle tijden) dit niet begrepen, wisten de godsmannen zo sterke woorden te vinden als dit: „Gehoorzaamheid is meer waard dan slachtoffers” ( 1 Sam. 15, 22 ) en de prachtige verzen van het Miserere: „Aan slachtoffers hebt Gij geen welgevallen en bracht ik een offer, het behaagde U niet. Offer voor God is een vermorzelde geest; een gebroken en deemoedig hart zult Gij, o God, niet versmaden” ( Ps. 50, 18. 19 ). Geef Hem uw wil, niet uw woorden en beloften, niet uw gevoel en verbeelding, niet uw buigingen en uw ingetogenheid alleen. Geef Hem uw wil, geef Hem uw inwendige mens en ge geeft Hem alles. Want van binnen uit leeft de mens en wordt hij tot daden bewogen. De koninklijke, vrije wil is meester van ons leven. En zijn wil is onze vrede ( Dante).

3. En wij kunnen de woorden van de communio nog heel speciaal toepassen op ons gebedsleven. Hoe schenken wij God in het inwendig gebed heel ons bezit en de eerstelingen van onszelf? Door Hem in eenvoudige beschouwing ons hele zelf toe te wijden. Zij bestaat hierin dat de ziel zich geestelijkerwijze voor God plaatst en daar liefdevol verblijft, onder Gods oog. Zij denkt aan niets bepaalds, doch tracht rustig alle, maar dan ook volstrekt alle gedachten uit te schakelen om te denken aan God alleen. Zij wil dan zelfs niet denken aan bepaalde dingen over God, maar aan Hemzelf, Hem alleen. Zij heeft geen woorden van node of slechts allereenvoudigste, zij ziet ( geestelijkerwijze) naar God, zij bemint Hem een geeft zichzelf aan Hem, zonder enige bijgedachte aan die deugd of dat vermogen, zichzelf geheel zoals zij is. „Eer God met heel uw bezit.” Eigenlijk tracht zij niet aan zichzelf te denken, maar alleen aan God. Doch meestal zal zij tegelijkertijd zichzelf bewust zijn: niets en zonde, onwaardigheid en ellende, voor de Heer neergelegd en tot Hem opgeheven, die de oneindige volmaaktheid is. Rustig hierin volharden, ondanks alle verstrooiende gedachten; geen gevoeligheid opwekken maar simpele tegenwoordigstelling, verlangen en overgave in het zuivere, uiterste puntje van de wil. Dan zal ook aan ons de belofte der volle korenschuren worden vervuld: zekerheid en vastheid, rust en vrede. Niet altijd troost, misschien wel zelden troost, maar, wat oneindig meer waard is, echt geloof, zuivering der liefde, gevestigd worden in God.

283. Donderdag na de Elfde Zondag na Pinksteren

De vreugde van God

„Jubelt voor God, onze sterkte,
juicht ter ere van Jakobs God.
Heft een lied aan, slaat op de pauken,
tokkelt de lieflijke lier en de citer”

( Ps. 80, 2. 3 ; alleluja-vers van de Zondag).

Volgens Dionysius de Kartuizer bestaat de hoogste volmaaktheid in de vreugde om Gods oneindig geluk, om de zaligheid die Hij in zichzelf geniet van alle eeuwigheid, onafhankelijk van alles buiten Hem. Hij is wat hij „is” en dit moet onze vreugde zijn. „Zo gij Mij liefhadt zoudt gij u verheugen” ( Joh. 14, 28 ). Als onze liefde voor Hem zuiver was en belangeloos, zou zijn vreugde onze vreugde wezen en zijn geluk het onze. Het is Jesus' hartewens ons gelukkig te maken. „Dit alles heb Ik u gezegd opdat mijn vreugde uw deel mag worden en uw vreugde volkomen zij” ( Joh. 15, 11 ). Waarom geloven wij Hem niet? Waarom blijven wij kleinmoedig en verstrikt in de zorgen van onze ellende en de begeerten van onze zelfzucht? Er is slechts één bron van ware en onvergankelijke vreugde: de vreugde van God, God zelf. „Zijn wil is onze vreugde.” Door het goddelijk kindschap staan wij midden in die zaligheid, ongeacht het lijden dat ons treft, ja, juist door het lijden der liefde dat ons verteert. „Terwijl Ik nog in de wereld ben, zeg Ik dit alles opdat zij mijn vreugde ten volle zouden bezitten” ( Joh. 17, 13 ). De vreugde van Jesus, de zaligheid van het volmaakte zoonschap, heeft Hem te midden van het hevigste lijden niet verlaten. Deze vreugde deelt Hij mede aan zijn leerlingen, de blijdschap ook om te mogen lijden voor zijn naam. Wanneer wij deze woorden van Jesus overwegen en van ganser harte geloven, begrijpen wij waarom de Kerk niet moede wordt in haar liturgie Gods lof te zingen met de juichende woorden van de psalmist. „Jubelt voor God, onze sterkte!” Van de Geest des Heren vervuld, prijst zij God niet alleen om de wondere weldaden voor zijn volk, maar bovenal om Hemzelf. Want de heerlijkheden van verlossing en genade zijn slechts openbaring van zijn wezen en van de onuitsprekelijke goedheid waaraan Hij ons deelachtig wil maken. Het is daarom een verheven wijze van gebed, wanneer wij ons trachten te verliezen in de beschouwing van Gods eigen goedheid en zaligheid en ons daarin gelukkig weten, door de liefde van Christus gevestigd in de vreugde van God zelf. Wanneer wij aldus onszelf kunnen vergeten voor Hem, brengen geloof en liefde hun rijpe vrucht voort, een puur geluk, dat in waarheid een voorsmaak des hemels geeft.

2. Het is waar, wij menen dat de zorgen van dit leven zulk een zuiver gebed slechts zelden zullen mogelijk maken. Is het werkelijk zo? Paulus en Silas zongen Gods lof in het middernachtelijk uur in de gevangenis, nadat zij in het openbaar waren gegeseld. Bernadette en heilige Teresia van Lisieux stierven na een vreselijk ziekbed met een gelukkige glimlach en de woorden „Ik bemin U” op de lippen. De zuivere vreugde in God is altijd mogelijk voor wie waarlijk liefheeft, zij is het bewijs van de liefde. Zij is het begin van de hemel, de hemel op aarde. „Ga binnen in de vreugde van uw Heer,” zal Jesus zeggen tot zijn trouwe dienaren ( Mt. 25, 21 ). Dan zal de vreugde van God niet meer in ons branden als een vuur dat ons loutert en waaraan wij ons willen onttrekken. Dan wordt zij het vuur dat ons opneemt en verheerlijkt. Dan dragen wij haar niet langer als een schat in broze vaten, maar wij zullen haar binnentreden en zij zal ons omgeven van alle zijden, de zaligheid van God die God zelf is.

284. Vrijdag na de Elfde Zondag na Pinksteren

Gebed uit nood en rijkdom

Van het gebed in de wijdste zin van het woord, als omvattend dus niet enkel aanbidding, lof en dank, smeking en boete, maar ook beschouwing en overweging, zijn de meest verscheiden begripsbepalingen gegeven. Een van de gelukkigste blijft die welke het gebed omschrijft als een opgang van onze geest naar God. Het gebed sluit altijd in een contact van onze ziel met God. Het is altijd enigermate een „hart spreekt tot hart”. Men zou kunnen zeggen dat het gebed 's mensen verhouding tot God is die zich bewust wordt en die in een ontmoeting van persoon met Persoon wordt beleefd. De verhouding van de mens tot God is de grondslag van het gebed en bepaalt daarvan de grenzen en de mogelijkheden. Het staat de christen tegenover God? Deze betrekking wordt bepaald door twee feiten: door de zondeval en door de verlossing. Door het feit dat wij schepsel zijn en doordat wij christen zijn. In de geest van de Bijbel moeten wij dit schepsel-zijn van de mens niet abstract verstaan, maar zeer bepaald: de mens is niet de natuurlijke, ongeschonden mens, doch de gevallen Adam. Een zondig mens, een ellendig schepsel, zo is hij uit zichzelf, en zolang de verlossing niet voltooid is, zolang wij op aarde zijn, blijven wij altijd in een werkelijke zin zondige mensen. De christen leeft in nood en rijkdom tegelijkertijd en deze twee vormen de grondslagen van het christelijk gebed.

2. Het eigenlijke bidden is na de zondeval eerst mogelijk geworden door Christus. De heiligen van het Oude Verbond hebben gebeden met het oog gevestigd op de toekomstige Verlosser. „Gerechtvaardigd door het geloof hebben wij vrede met God door onze Heer Jesus Christus, door wie wij de toegang hebben verkregen” ( Rom. 5, 1. 2 ; vgl. Eph. 2, 18 ; 3, 12 ). De mens wordt in Christus ingelijfd door het geloof en het doopsel. Daardoor krijgt hij deel aan het leven van Christus en is hij in beginsel verlost. Hij komt tot God te staan in de verhouding waarin Jesus staat tot zijn Vader, in de verhouding van het kindschap. Hij ontvangt de mededeling van Jesus' Geest, die hem innerlijk bezielt en leidt en hem wil opnemen in de „onuitsprekelijke verzuchtingen”. De zonde werd vergeven wegens het bloed van Jesus. Nu is het ware gebed mogelijk. De toegang tot God staat open, de barrières zijn neergehaald.

Uit deze rijkdom van genade en verlossing wordt het christelijke gebed geboren dat men niet beter kan beschrijven dan als het gebed der kinderen Gods. Door de Geest wordt de mens in Christus tot de Vader geleid. Zo moet ons gebed vóór alles worden gekenmerkt door vertrouwen, door het vertrouwen en de zekerheid die het kind gevoelt ten overstaan van zijn vader. Paulus spreekt hier gaarne van vrijmoedigheid. Het kind is bij zijn Vader thuis, het rekent vast op Hem; daaraan kan geen redenering of twijfel afbreuk doen. „Ik ben er zeker van dat dood noch leven, engelen noch heerschappijen, heden noch toekomst, geen machten, geen hoogte of diepte noch enig ander schepsel ons scheiden kan van Gods liefde in Christus Jesus, onze Heer” ( Rom. 8, 38. 39 ).

3. Maar terzelfder tijd blijft de nood der onverlostheid werkzaam, ook in de christen. Hij is verlost en nog niet verlost, hij is overgegaan tot het leven maar ook de dood werkt in hem, hij gelooft maar aanschouwt nog niet, hij hoopt maar bezit nog niet. Ons leven op aarde is een overgangstoestand. Wij behoren niet meer tot deze wereld en zijn nog niet volledig opgenomen in de toekomstige. Wij bevinden ons voortdurend in een wankel en bewegelijk midden tussen deze beide punten. Het egoïsme is nog niet dood maar moet verstorven worden. De wereld waarin wij leven verstaat ons niet en vervolgt ons naarmate wij niet met haar meedoen. Zo treffen de christen kwellingen van binnen en kwellingen van buiten. En zo wordt ons gebed niet enkel gekenmerkt door vertrouwen maar tevens door gekweldheid. Wanneer het echt is, ademhaling en diepste uiting van onze ziel, moet het zijn een vurig smeken om de volkomen verlossing, een verlangen om bij de Heer te zijn, een „zuchten en steunen”, zoals Paulus zegt ( Rom. 8, 19-25 ). Ons gebed is als de moedige glimlach van de liefde te midden van niet aflatende pijn, een dank aan de Vader in wiens hand wij ons weten en een verzuchting van de Geest: „Ach kom, Heer Jesus!”

285. Zaterdag na de Elfde Zondag na Pinksteren

De Moeder Gods predikt boetvaardigheid

„Stort uw erbarming over ons uit en vergeef ons de schuld waarvoor ons geweten beducht is” (oratie van de Zondag).

1. Het moet ons opvallen dat de Heilige Maagd telkens opnieuw de onschuldige kinderen die zij met verschijningen en openbaringen bevoorrechtte, opriep tot boetvaardigheid. La Salette, Lourdes, Fatima zijn niet louter herders-idyllen waarin een lieflijke dame zich aan kinderen vertoont. De zonde en het lijden van de mensen zijn nooit van deze taferelen afwezig. Het is alsof de Moeder Gods de idyllische omgeving alleen kiest om haar boodschap van boete des te sterker te laten opvallen. „Ik kan u niet beloven dat ik u in deze wereld gelukkig zal maken, alleen in de toekomstige …” sprak zij tot Bernadette en zij hield woord. Het schuldeloze kind werd geplaagd met achterdocht, nieuwsgierigheid en eindeloos onderzoek en zij stierf jong aan een vreselijke ziekte waarvoor geen genezing mogelijk was; voor haar vloeide de wonderbare bron niet. De Moeder Gods zelf, de volmaakt onschuldige, was haar kinderen voorgegaan in allerhevigst lijden om de zonden der wereld. Het gelaat van de onaantastbaar Schone kon zo ernstig en smartelijk worden als zij aan Bernadette verscheen en voorbij haar ziende haar blik richtte op de wereld. Zij roept de christenen op tot gebed en boete voor de zonden der mensen. Het is geen nieuw geluid, het is slechts de echo van de woorden van haar Zoon. Maar Jesus' vermaning krijgt zo'n treffende klank op de lippen van de zachtmoedige Maagd, die nog in haar verheerlijkte staat ons aanspoort het kruis op te nemen en aan te vullen wat aan Christus' lijden ontbreekt. Hoe diep christelijk was de ouderwetse gewoonte om te vasten op Zaterdag!

2. Wij vinden dus gemakkelijk motieven om boetvaardigheid, lichamelijke en geestelijke, te beoefenen. Een eerste is onze eigen zondigheid. Wij mogen daarover niet te licht denken. Zelf staan wij midden in de zonde van de wereld, deze werkelijkheid laat zich niet wegcijferen. Een christen kan niet geheel onbevangen van het leven genieten. En eigenlijk kan niemand het meer. Want het leven en de gehele aardse werkelijkheid zijn in deze staat nooit helemaal te scheiden van de realiteit der zonde. Ook wij niet. „Zo gij u niet bekeert, zult gij allen evenzeer omkomen” ( Lk. 13, 3 ). „Niemand is goed dan God alleen” ( Mk. 10, 18 ). Wij hebben het recht verloren van deze wereld te genieten als was zij een aards paradijs. De aarde zelf, met onrecht en met lijden overdekt, getuigt van de zonde en roept op tot boete. En waarom zouden juist de onschuldigste mensen, Jesus, zijn Moeder, de heiligen, het meest hebben geleden? „Al wat ik kon presteren was ziek zijn,” zei Bernadette op het allerlaatst. „en misschien leed ik nog niet eens genoeg.” Haasten wij ons om ten minste enigermate hun gezelschap waardig te worden.

3. Een ander motief (maar het is ten slotte hetzelfde als het vorige) vinden wij in de zonden der anderen, de zonde van allen, de zonden van de wereld. Déze kwam het Lam Gods wegnemen en zij die het Lam willen volgen overal waar Het voorgaat moeten hun deel hebben in deze strijd tegen de zonde. Deze strijd wordt alleen uitgevochten met de wapens van boete en gebed, met dulden en smeken. Nogmaals, wij kunnen ons eigen bestaan niet los denken van de zonde der anderen. Er bestaat een geheimzinnige solidariteit in het goede en in het kwade. God wil dat wij in de mystieke eenheid van Christus' lichaam op aarde door boete uit liefde een tegengewicht vormen dat kan opwegen tegen de ontzettende zwaarte van het kwaad in de wereld. Ook de Boze heeft zijn ledematen en men kan niet dan met verbijstering denken aan de gemeenschap van het kwaad, die zich uitbreidt en sterker wordt naarmate de massa, van haar traditionele waarden beroofd, willozer wordt overgeleverd aan de tyrannie van enkelen en van de staat. De ontkerstende mensheid staat hulpeloos tegenover het kwaad. Wij moeten de geestelijke strijd strijden tegen de zonde met geestelijke wapens. De boodschap van de Maagd moet door ons een boodschap aan de wereld zijn: „Doet boete …”

Twaalfde Zondag na Pinksteren

286. Twaalfde Zondag na Pinksteren

Wie is mijn naaste?

In het evangelie van heden lezen wij de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Deze parabel is zo schoon dat wij wellicht vergeten dat zij eigenlijk bedoeld is als antwoord op de vraag van de wetgeleerde: „Wie is mijn naaste?” En misschien menen wij dat dit voor ons geen vraag meer is; immers alle mensen zijn onze „naasten”. Toch is dit niet precies het antwoord, dat Jesus geeft. De strekking der gelijkenis is: ieder mens kán mijn naaste zijn, ook de meest „verre”, door vreemdheid of vijandschap van mij gescheiden, maar in Christus' zin naaste is alleen hij die zijn evenmens hic et nunc, in de concrete omstandigheden van zijn leven, bemint en helpt. „ „Wie van deze drie, dunkt u, was de naaste van de man, die in handen der rovers viel?” Hij zeide: „Die hem barmhartigheid bewezen heeft.” En Jesus zeide tot Hem: „Ga heen, doe gij evenzo” ” ( Lk. 10, 36. 37 ). Het gemaakte onderscheid kan spitsvondig lijken doch het is steeds nodig scherp toe te zien bij begrippen die leuzen in ieders mond en daarom vaak holle woorden zijn geworden. Zulk een begrip is naastenliefde. De werkelijke naastenliefde is de kroon van het christendom en, ook zuiver menselijk gezien, zijn onsterfelijke glorie. Er is geen godsdienst die de realiteit van deze bovennatuurlijke mensenliefde heeft gebracht dan allen het christendom (en dan daarbij nog ruimschoots in aanmerking genomen dat de meeste christenen niet leven op de hoogte van hun roeping). Zo is het begrijpelijk dat ook buiten de Kerk het begrip naastenliefde hoog wordt gehouden en dus, eenmaal overal aangewend, ook buiten de levenwekkende sfeer van Christus' genade, is verzwakt tot een vaag iets, een algemene goedaardige welgezindheid die eerder lauw dan vurig moet heten, een soort algemeen aangenomen minimum dat een behoorlijk mens nu eenmaal zijn medemensen verschuldigd is, althans in „normale” omstandigheden. En deze liefde heeft in onze dagen veelal moeten wijken voor het élan en de werfkracht van de sociale gerechtigheid. Doch wat Jesus predikt is geen algemene mensenmin en ook niet louter liefdadigheid, maar zeer bepaalde, zeer werkdadige en praktische liefde voor zeer bepaalde mensen. Zonder twijfel wil Christus dat wij alle mensen liefhebben. Doch alle mensen liefhebben kan alleen God; een mens kan dat slechts potentieel, in mogelijkheid, hij kan niet alle mensen werkelijk beminnen, slechts als abstractie, de mensheid: maar mag dit liefde, agapè, heten? Niet zonder reden zij Dostojewski's Iwan dat het gemakkelijker is je verste lief te hebben dan je naaste. En Jesus weigert een definitie te geven van het begrip naaste; want een definitie is algemeen en algemeenheid is de dood van de liefde. Wat Jesus vraagt is dat wij bereid zijn elke mens, die God op onze weg voert, lief te hebben als was hij onze bloedeigen broeder. Wat Hij vraagt is dat wij onze naaste naasten beminnen, de mensen aan wier zijde wij werken, met wie wij elke dag aan tafel zitten, hen van wie wij ten slotte alle eigenaardigheden en belachelijkheden kennen (en zij van ons), niet dat wij onze mond vol

toe te zien bij begrippen die leuzen in ieders mond en daarom vaak holle woorden zijn geworden. Zulk een begrip is naastenliefde. De werkelijke naastenliefde is de kroon van het christendom en, ook zuiver menselijk gezien, zijn onsterfelijke glorie. Er is geen godsdienst die de realiteit van deze bovennatuurlijke mensenliefde heeft gebracht dan allen het christendom (en dan daarbij nog ruimschoots in aanmerking genomen dat de meeste christenen niet leven op de hoogte van hun roeping). Zo is het begrijpelijk dat ook buiten de Kerk het begrip naastenliefde hoog wordt gehouden en dus, eenmaal overal aangewend, ook buiten de levenwekkende sfeer van Christus' genade, is verzwakt tot een vaag iets, een algemene goedaardige welgezindheid die eerder lauw dan vurig moet heten, een soort algemeen aangenomen minimum dat een behoorlijk mens nu eenmaal zijn medemensen verschuldigd is, althans in „normale” omstandigheden. En deze liefde heeft in onze dagen veelal moeten wijken voor het élan en de werfkracht van de sociale gerechtigheid. Doch wat Jesus predikt is geen algemene mensenmin en ook niet louter liefdadigheid, maar zeer bepaalde, zeer werkdadige en praktische liefde voor zeer bepaalde mensen. Zonder twijfel wil Christus dat wij alle mensen liefhebben. Doch alle mensen liefhebben kan alleen God; een mens kan dat slechts potentieel, in mogelijkheid, hij kan niet alle mensen werkelijk beminnen, slechts als abstractie, de mensheid: maar mag dit liefde, agapè, heten? Niet zonder reden zij Dostojewski's Iwan dat het gemakkelijker is je verste lief te hebben dan je naaste. En Jesus weigert een definitie te geven van het begrip naaste; want een definitie is algemeen en algemeenheid is de dood van de liefde. Wat Jesus vraagt is dat wij bereid zijn elke mens, die God op onze weg voert, lief te hebben als was hij onze bloedeigen broeder. Wat Hij vraagt is dat wij onze naaste naasten beminnen, de mensen aan wier zijde wij werken, met wie wij elke dag aan tafel zitten, hen van wie wij ten slotte alle eigenaardigheden en belachelijkheden kennen (en zij van ons), niet dat wij onze mond vol hebben van liefde voor de verre naasten die wij nooit zullen zien. Er is misschien geen zwaarder belasting van onze deugd denkbaar dan de liefde zoals die bijvoorbeeld gevraagd wordt in kloostergemeenschappen, voor mensen met wie wij de godganselijke dag samenleven, zonder dat de band van het bloed of de keuze van menselijke genegenheid of zelfs gelijkgezindheid in het natuurlijk-geestelijke ons te samen bracht. Maar bovennatuurlijke naastenliefde is dan ook niet hetzelfde als sympathie, gelijkgeaardheid, maatschappelijke of culturele verwantschap. Zij eist oprechtheid en waarachtigheid, innerlijke welwillendheid waardoor wij de naaste alle werkelijk goeds gunnen en daarnaar handelen, met gedachte, woord en daad: „ „die hem barmhartigheid bewezen heeft” … en: „doe gij evenzo”” .

Twaalfde week na Pinksteren

287. Maandag na de Twaalfde Zondag na Pinksteren

Het eerste gebod

„En zie, een wetgeleerde stond op om Hem te verzoeken en zeide: „Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?” En Hij zeide tot hem: „wat staat in de wet geschreven? Hoe leest gij?” Hij antwoordde en zeide: „Gij zult de Heer, uw God, liefhebben uit geheel uw hart en met geheel uw ziel en met geheel uw kracht en met geheel uw verstand en uw naaste als uzelf” En Hij zeide tot hem: „Gij hebt juist geantwoord; doe dat en gij zult leven” ” ( Lk. 10, 25-28 ; evangelie van de Zondag). Het is duidelijk dat de wetgeleerde naar de bekende weg vroeg, een gelegenheid zoeken om Jesus op de proef te stellen, maar vergeten wij niet dat Jesus zijn antwoord goedkeurde. Op een andere plaats in de evangeliën ( Mt. 22, 37-39 == Mk. 12, 29-31 ) is het de Heer zelf die het grote gebod, reeds vervat in het Oude Testament ( Deut. 6, 5 ; Lev. 19, 18 ), in zijn volle kracht handhaaft voor het Nieuwe Verbond.

De wetgeleerd vraagt: „Wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?” Dit is de vraag die de mens zich altijd stelt, indien hij gelooft aan de mo- gelijkheid van een zalig hiernamaals: „Wat moet ik doen om in de hemel te komen?” En God antwoordt: „Gij moet beminnen.” Het is natuurlijk niet zo dat God geen daden eist van zijn schepsel. En iedereen weet dat uit waarachtige liefde vele daden voortvloeien en de hoogste prestaties, en wellicht nog méér: smartelijk lijden. Maar doen en presteren is niet het eerste wat God vraagt, doch liefde, dat is, een beweging des harten, die de mens innerlijk aangrijpt en vandaar uit alle krachten der ziel in het werk zet om God oprecht te dienen. Het is begrijpelijk dat Jesus zijn ondervrager die evenals de meeste schriftgeleerden wel behoorde tot de sekte der farizeeërs, herinnerde aan het grote gebod der innerlijkheid, dat zij onder hun werkheiligheid en wettelijk formalisme hadden bedolven.

Meen ook hier niet dat het farizeïsme is uitgestorven. Altijd neigt de mens uit zelfbehoud er toe zich door verplichtingen en prestaties te verweren tegen de goddelijke eis der onvoorwaardelijke overgave. Wie de godsdienst wil herleiden tot een serie, hoe uitgebreid en ingrijpend ook, van wetswerken en geboden, zoekt een grens waarachter hij „zichzelf” kan zijn, een rustpunt, waar hij kan denken: het is genoeg, God heeft het zijne; wat overblijft is van mij. Wie waarachtig bemint, zoekt deze valse veiligheid niet, want liefde streeft er naar de grenzen op te heffen, de grenzen tussen plicht en raad, tussen eis en wens, de grenzen zelfs tussen Gij en ik. Aan de goddelijke liefde komt krachtens haar wezen totaliteit toe; hieraan kan slechts een reddeloze overgave van een hulpeloos mens beantwoorden. En dit is het juist wat Jesus vraagt. „Zie eens of Hij u nog iets overlaat waarmee ge uzelf kunt beminnen. Hij zegt immers: „Gij zult de Heer, uw God, liefhebben uit geheel uw hart en met geheel uw ziel en geheel uw verstand.” Wat blijft er over van uw hart dat gij nog uzelf zoudt beminnen? Wat van uw ziel en uw verstand? Hij die u geschapen heeft, eist u geheel op” ( Sint Augustinus, Sermo 34).

2. God eist onze dienstbaarheid als Schepper en Heer van het heelal die recht heeft op onze volledige onderwerping. Maar bovenal vraagt Hij de overgave des harten. Hij, de oneindige liefde, die zich als liefde heeft geopenbaard in Christus (lees 1 Joh. 4 ). De onvoorwaardelijke overgave der liefde wordt niet afgedwongen. Deze beweging van gemoed en wil ontstaat spontaan, als een mysterie van leven in het diepst der ziel, in dat punt waar alleen God en de eigen vrijheid vermogen te werken. Smeken wij zonder ophouden om de volmaakte liefde die de vrees uitbant en onszelf in vrijheid bindt met zoete en onverbreekbare banden.

Zoete Moeder der schone liefde, bid voor uw kinderen.

288. Dinsdag na de Twaalfde Zondag na Pinksteren

De letter en de geest

Het epistel van de Zondag, waarvan de tekst vrij ongelukkig is afgesneden ( 2 Kor. 3, 4-9 ), heeft als hoofdthema: de voortreffelijkheid van het Nieuwe Verbond, welks bedienaar Paulus is, boven het Oude. De apostel maakt zich de tegenstelling niet gemakkelijk. Hij stelt het Oude Testament voor in zijn grootste vertegenwoordiger, Moses, en op een verheven ogenblik, als de wetgever van de berg Gods afdaalt met in zijn hand de stenen tafelen, grondwet van het verbond, en zijn gelaat stralend van hemzelf onbekende goddelijke glans, die de zonen Israëls niet konden verdragen. Waarachtig, heerlijk en glorieus was de oude bediening! Toch was zij een bediening des doods en van veroordeling en vergankelijk. Wat zal dan het nieuwe leven zijn en welke de glorie van het christendom dat Paulus mag prediken! Niet dat hij uit zichzelf iets zou vermogen, want al zijn bekwaamheid is het werk van God die de Geest schenkt, – en juist daarom treedt hij vrijmoedig op en met een ongesluierde openheid die zelfs Moses niet kende.

Wij vragen ons af of wij met dergelijke teksten van de apostel, zoals er in zijn brieven vele en in de liturgie nog enkele andere voorkomen, ook in onze tijd en voor ons persoonlijk leven iets kunnen doen. Is het ons mogelijk hier meer te bereiken dan een historisch begrip? De tegenstelling jodendom-christendom vormde in Paulus' dagen een brandend actueel probleem. Zij schijnt dat thans niet meer op dezelfde wijze te zijn en dus zijn wij licht geneigd te oordelen dat de desbetreffende passages der brieven voor ons niet langer van betekenis zijn.  1) Deze opvatting zou inderdaad gerechtvaardigd zijn, indien Paulus niet de door God geïnspireerde schrijver en schouwer van geestelijke en daarom onvergankelijke werkelijkheden was die hij geweest is. Zijn diepste gedachte staat hier in het dikwijls herhaalde maar meestal zeer eenzijdig toegepaste zinnetje: „De letter doodt, maar de Geest maakt levend” ( 3, 6 ). Het Oud Verbond is die letter, de wet op stenen tafelen gegrift, die doodt, omdat zij de doodstraf uitspreekt tegen haar overtreders zonder dat zij tegelijk de kracht tot onderhouding geeft, zonder dat zij zelf een innerlijk levensbeginsel schenkt van waaruit het de mens eerst mogelijk wordt de rechte verhouding tot God te vinden, die aan elke vruchtbare wetsvervulling ten grondslag ligt. Maar het nieuw Verbond is niet allereerst wet (ofschoon het ook een wet inhoudt, „de wet van Christus” ( Gal. 6, 2 ), doch leven, bovennatuurlijk leven geschonken door de Geest. En de Geest Gods betekent leven, vernieuwing, scheppende omvorming van binnen uit.

Nu zien we Paulus' woorden hun geldigheid behouden. Wat hij in dat éne zinnetje van de oude wet, de Joodse Tora, zegt, geldt van elke wet, geldt ook van het christendom, indien het uitsluitend of voornamelijk als wet, als een uitwendig stelsel van verordeningen, dode en dodende letter, zou worden opgevat. Het leven kan niet in wetten worden besloten, als heeft het zijn eigen wet, zoals de plant die groeit krachtens innerlijk beginsel. Zo is ook onze onderhouding van de geboden van Christus en de Kerk dood voor God, zo ze niet voortspruit uit ons innerlijk, komend van de Geest die in ons woont en ons maakt tot het nieuwe schepsel. De Geest maakt levend. De geest van het kindschap Gods, de geest van geloof en vertrouwen en kinderlijke gehoorzaamheid, de liefde ten slotte, totale overgave die de begrenzing van de wet niet kent, doet ons als vanzelf de geboden vervullen, de evangelische raden hoogachten, Gods wensen raden en voorkomen. Zeker zullen zonde, zelfzucht en wereld zulk een gave levenshouding slechts zelden tot volle bloei laten geraken en maken zij wetten noodzakelijk. Toch is het slechts de Geest die leven schenkt en de Geest is liefde, scheppende kracht die door Gods gave ons eigen is geworden.

289. Woensdag na de Twaalfde Zondag na Pinksteren

Rennen zonder te struikelen

„Almachtige, eeuwige God, van wiens gave het komt dat uw gelovigen U waardig en loffelijk dienen, schenk ons, bidden wij U, dat wij zonder te struikelen naar uw beloften mogen rennen” (oratie van de Zondag). — De taal van het missaal is vol fijne nuances en sterke gedachten. Bestudering hiervan loont overvloedig alle bestede moeite, zeker voor hen die zich op het innerlijk leven toeleggen, en eigenlijk voor allen. Ons geestelijk leven moet op alle mogelijke wijzen worden verdiept; en een van de beste, zo niet de beste, bestaat in het godvruchtiger opdragen en bijwonen van de mis.

1. Een voorbeeld van de met zorg gekozen bewoordingen van het missaal vinden wij in de boven aangehaalde oratie. Zij spreekt van een „rennen” naar Gods beloften. Want currere betekent niet gewoon gaan of lopen, maar rennen. De term roept ons aanstonds twee andere teksten van de Heilige Schrift voor de geest: „Ik ren de baan van uw geboden, want Gij verruimt mijn hart” ( Ps. 118, 32 ), en nog meer de realistische vergelijking van de heilige Paulus: „Weet gij niet dat de wedlopers in de renbaan wel allen lopen, maar dat slechts één de prijs behaalt? Loopt dan zo dat gij hem wint” ( 1 Kor. 9, 24 ). Het is zeker deze laatste tekst ge- weest die van invloed was op het veelvuldig voorkomend spraakgebruik der Kerk, als zij het christelijke leven vergelijkt met een wedstrijd, een vooruitstormen in de renbaan naar het heerlijke einde.

Welke lessen liggen in de éne woordje opgesloten! Stilstaan is fataal, betekent achteruitgang en moest in het christendom onbestaanbaar zijn. De „beloften Gods” lokken ons machtig aan, zodat wij „vergetend wat achter ons ligt ons voorwaarts uitrekken en het enige doel najagen, de kampprijs der hemelse roeping” ( Phil. 3, 13. 14 ). Alleen verlangen, vurige hoop en edelmoedige bereidwilligheid doen ons rennen. Kort is dit leven dat snelt naar zijn einde. Geen lauwheid, geen lijntrekkerij! Het ogenblik dat voorbijvliegt! De moedige aanpak! De zaligheid zonder einde, zo spoedig gewonnen.

2. Ook in de oratie van de tiende Zondag na Pinksteren bidt de Kerk dat wij naar de beloften van God mogen rennen. Ditmaal voegt zij er de wens aan toe dat het geschieden moge „zonder dat wij struikelen” . Allen kennen wij dingen waaraan wij vastkleven, die een sta-in-de-weg en een hindernis vormen op de weg naar de hemel, zonden die niet geheel worden opgeruimd, een verkeerde gehechtheid die wij (nog) niet kunnen verbreken, oppervlakkige uitgestortheid die telkens opnieuw onze geest afleidt van het enig noodzakelijke. Toch is, geloof ik, voor werkelijk goedwillende christenen het ergste struikelblok moedeloosheid, kleingelovigheid, gebrek aan vertrouwen op Gods almachtige genade. Er mankeert niets aan onze hoop die, evenals de andere goddelijke deugden, krachtens haar wezen geen grens mag kennen. De maat van Gods mogelijkheden met ons menen wij te moeten afmeten naar de grenzen van onze eigen natuur en aanleg. (Natuurlijk, als wij er over nadenken, zullen wij dit in theorie ontkennen, maar in feite handelen en leven wij zo.) Nu zijn die grenzen, het niets en de zonde, inderdaad eng getrokken en nog veel nauwer dan wij denken kunnen. Maar God wil dat wij in een akt van vertrouwen die ten slotte niets minder dan heldhaftig is, de ogen sluiten voor onze eigen ellende en ze gevestigd houden op Hem alleen. Misschien kunnen wij het ook zo uitdrukken: God wil dat wij onze grondeloze ellende nooit vergeten, maar door die afgrond heen en in die bodemloze put zijn almacht vinden. Zij wij in nederigheid tot die bodem afgedaald, dan zullen wij in waarheid niet meer „struikelen”.

290. Donderdag na de Twaalfde Zondag na Pinksteren

Uit een preek van Newman  1)

Begrijpend dat wij een ziel bezitten betekent onze afzondering beseffen van de zichtbare dingen, onze onafhankelijkheid, ons afgescheiden bestaan op onszelf, onze individualiteit, ons vermogen om zelfstandig op deze of gene wijze te handelen, onze verantwoordelijkheid voor onze daden. Dit zijn de grote waarheden die in de geest van een kind zelfs liggen opgesloten en die Gods genade in ons kan ontvouwen, alle invloeden van buiten ten spijt. Maar aanvankelijk is het deze uitwendige wereld die overheerst; van onszelf weg richten wij de blik naar de dingen rondom en wij vergeten daarin onszelf. Zo is onze toestand — een steunen in afhankelijkheid op halmen die wankel zijn met voorbijzien van onze werkelijke sterkte — op het ogenblik dat God ons begint op te eisen en geleidelijk wil brengen tot een juister inzicht omtrent onze plaats in het heelal van zijn voorzienigheid. En als Hij ons aldus bezoekt, geraakt ons innerlijk weldra in beweging. Wij gaan de nutteloosheid en zwakheid van de dingen dezer wereld helder inzien; zij beloven maar kunnen niet vervullen en stellen ons teleur. Of indien zij volbrengen wat zij beloven, schenken zij ons toch geen waarachtige bevrediging. Wij begeren nog iets anders, wij weten niet precies wat, maar wij zijn er zeker van dat de wereld het ons niet heeft gegeven. En bovendien, haar veranderingen zijn zo menigvuldig, zo plotseling, zo vanzelfsprekend en voortdurend. Zou houdt nooit op te veranderen en gaat er mee door totdat wij er wee van worden; dan is het gedaan met ons vertrouwen in haar. Het wordt ons duidelijk, dat wij dit vertrouwen moeten opzeggen, indien wij niet met de wereld gelijke tred houden en ook zelf voortdurend veranderen; maar dit is onmogelijk. Wij beseffen dat terwijl zij verandert, wij een en dezelfde blijven. En aldus geraken wij onder Gods zegen tot enig inzicht in de betekenis van onze onafhankelijkheid van de tijdelijke dingen en van onze onsterfelijkheid. En overkomt ons (zoals dikwijls het geval is) ongeluk en lijden, dan verstaan wij de nietigheid van de wereld nog beter. Dan groeit ons wantrouwen en worden wij immer meer gespeend van de liefde voor deze wereld, totdat zij ten slotte voor onze ogen zweeft louter als een sluier die, ondanks haar bonte kleuren, niet langer het uitzicht kan verbergen op wat achter haar ligt. En wij beginnen geleidelijk in te zien dat er slechts twee wezens bestaan in het heelal, onze eigen ziel en de God die haar schiep.

Verheven en verrassende leer, maar vol diepe waarheid! Voor ieder van ons bestaan er in de hele wereld maar twee wezens, hijzelf en God. Want dit toneel buiten ons met zijn genoegens en bezigheden, zijn eerbewijzen en zorgen, zijn intrugues, zijn hoofdpersonen, zijn koninkrijken en de menigte rusteloze slaven: wat betekent het voor ons? Niets; het is slechts een schouwspel: „De wereld en haar begeerte gaat voorbij” ( 1 Joh. 2, 17 ). En wat die anderen betreft, die ons naderbij staan, die wij niet mogen rekenen tot de ijdele wereld, onze vrienden en betrekkingen, die wij met recht liefhebben, ook zij betekenen ten slotte niets voor ons op deze aarde. Zij kunnen ons niet werkelijk helpen of van dienst zijn: wij zien hen en zij werken in op ons, alleen (als het ware) op afstand, door middel van de zintuigen; zij kunnen niet geraken tot onze ziel en niet binnendringen in onze gedachten, zij kunnen niet werkelijk onze gezellen zijn. In de toekomstige wereld zal het door Gods erbarming anders zijn; maar hier genieten wij niet hun tegenwoordigheid doch de voorsmaak van hetgeen eens werkelijkheid zal zijn; zodat ook zij ten slotte verdwijnen voor het klare zien dat wij bezitten, op de eerste plaats van ons eigen bestaan en vervolgens van de tegenwoordigheid van de grote God in ons en boven ons, als onze Heer en Rechter, die in ons woont door ons geweten dat Hem vertegenwoordigt.

291. Vrijdag na de Twaalfde Zondag na Pinksteren

De zorg voor de naaste

Stellen wij ons nogmaals de gelijkenis voor de geest van de barmhartige Samaritaan, die de Kerk ons in het evangelie van de Zondag voorhield.

1. Deze man die Jesus ons als het toonbeeld van de „naaste” voor ogen houdt, bevindt zich plotseling en geheel toevallig geplaatst voor de ellende van iemand die hem volkomen vreemd is, behalve dan dat hij met recht vermoeden kan dat de beroofde en mishandelde reiziger behoort tot het volk dat met de Samaritanen in onmin leeft. En let nu op hoe Jesus zijn reactie beschrijft: „Hij zag hem en kreeg medelijden met hem. En hij kwam dichterbij, goot olie en wijn op zijn wonden en verbond ze. Hij zette hem op zijn lastdier en bracht hem naar een herberg waar hij hem verder verzorgde. Daags daarna (toen hijzelf dus noodzakelijk verder moest) gaf hij de waard twee tienlingen en zei: „Blijf voor hem zorgen en wat ge eventueel meer besteedt zal ik bij mijn terugkomst vergoeden” .”

Zie, wil Jesus zeggen, dat noem Ik naastenliefde: het spontane medelijden bij het zien van de ellende zonder zich af te vragen wie in nood is of wie nu strikt genomen tot hulp verplicht is, – en dan ook de daad, onmiddellijk en doeltreffend, praktische hulp met voorbijgaan van conventie en eigenbelang. Verheven beginselen worden er niet verkondigd, geen woorden zelfs gesproken dan alleen die welke nodig zijn voor het werk der liefde.

2. En wij herinneren ons ook wat in het verhaal aan dit toneel voorafging: de priester en de leviet die „zagen en verder gingen”. Jesus zegt het zo kort maar zo duidelijk mogelijk. Het waren Joden, mensen van hetzelfde volk, en het was geen achteloosheid die hen voorbij deed gaan, want zij hadden heel de hulpeloze ellende van de gewonde gezien. Toch gingen zij verder. En zou het toevallig zijn dat Jesus als ware vertegenwoordigers van zijn volk juist een priester en een leviet noemt, dat wil zeggen twee mensen die ambtshalve nog strenger tot naastenliefde verplicht waren dan de leken? Is het niet dikwijls zo dat zij die de godsdienst allereerst vertegenwoordigen, het gemakkelijkst motieven vinden om zich van hun plicht af te maken? Kennen zij niet vaak te veel gewicht toe aan allerlei bijkomstige overwegingen van gepastheid, gewoonte en van min of meer juridische of formele aard? Maar deze vermoorden niet zelden de spontane en werkdadige liefde voor de mens, voor elke mens, die God op onze weg voert. En deze liefde is het die Jesus vraagt.

3. Wij zien nu ook beter hoe wij de prachtige gedachte van de grote kardinaal, die wij gisteren overwogen, moeten verstaan. Voor elke mens, zegt Newman, bestaan er eigenlijk slechts twee wezens, hijzelf en God. En dit is volkomen waar; wij staan in eenzaamheid tegenover God alleen en deze eenzaamheid wordt slechts opgeheven in de hemel, waar de volmaakte gemeenschap der heiligen het alleen zijn met God niet belet, want daar zal „God alles in allen zijn”. Maar de menswording van Christus heeft ons toch geleerd dat de stoffelijke wereld, en bovenal de evenmens, niet enkel bestaat als zinnebeeld van de onzichtbare, doch ook als beweegreden en voorwerp der liefde. Christus in het vlees verschenen, is ons hierin voorgegaan. Hij die de gebogenen oprichtte, het geknakte riet niet brak en het lijdende vlees genas. De volmaakte eenheid der zielen is op aarde niet mogelijk, maar wel is mogelijk de zorg der liefde voor lichamelijke en geestelijke ellende. Deze blijft tot de laatste dag het beslissende kenmerk van de christen.

292. Zaterdag na de Twaalfde Zondag na Pinksteren

De Heer aanschouwen

„In die tijd zeide Jesus tot zijn leerlingen: „Zalig de ogen die zien wat gij ziet. Want Ik zeg u: vele profeten en koningen hebben verlangd te zien wat gij ziet en zij hebben het niet aanschouwd, en te horen wat gij hoort en zij hebben het niet gehoord” ” ( Lk. 10, 23. 24 ; evangelie van de Zondag).

1. Waarom prijst de Heer de leerlingen zalig? Omdat zij Hem mochten aanschouwen en de komst vna het godsrijk beleven. De heerschappij van God was in Jesus op aarde verschenen; Hijzelf was dat rijk. Koningen en profeten hadden geleefd in de verwachting van dit geluk en geslachten waren vergaan in de hoop op dit heil. David had gedroomd van de zoon, die tevens zijn Heer zou zijn; Isaias had geprofeteerd over de Maagd en Emmanuël en de lijdende Knecht Gods. Maar zij hadden Hem niet aanschouwd. De oude Simeon stierf in vrede, omdat hij het Kindje een ogenblik in zijn armen mocht sluiten. Doch de leerlingen waren de dagelijkse getuigen van de volle heerlijkheid, de gezellen van het Woord; zij vingen de lieflijke woorden op die vloeiden van Gods mond, zij hoorden de klank van zijn stem, op hen rustte de blik van die ogen. „Zalig de ogen die zien wat gij ziet!” Ook wij prijzen de apostelen gelukkig en soms benijden wij hen. Hoe moet hun de liefde licht zijn gevallen voor de Heer, die hen had uitverkoren!

1. Toch hebben wij geen reden tot afgunst, want op ons kan die andere zaligspreking van toepassing zijn die de geliefde leerling tot onze troost heeft opgetekend: „Zalig zij die niet gezien en toch geloofd hebben” ( Joh. 20, 20 ). — Het is waar: ook wij aanschouwen enigermate het koninkrijk Gods op aarde. In de kerk van Christus en in de heldhaftige levens van vele christenen zien wij de Geest des Heren machtig werkzaam. Jesus' Bruid op aarde is het teken van Gods aanwezigheid onder zijn volk en immer door verwekt de Heer zijn heiligen om ons de moed te hergeven en te bewijzen dat Hij machtig is en wonderen blijft werken. Maar wat onze ogen meestal zien en wat onze oren vernemen, is ver van het godsrijk. Veeleer komt de aarde ons voor als verlaten van Christus en door God vervloekt: zee van ellende en zonde, woestijn van middelmatigheid. En wijzelf? Zijn wijzelf niet de grote ergernis des geloofs voor onszelf en voor anderen?

Zalig zij die niet hebben gezien en toch geloven! „Zalig hij die zich aan Mij (aan mijn Kerk, aan de mensen, mijn broeders en zusters) niet ergert” ( Mt. 11, 6 ). O zalig geloof, onze enige redding.

3. Heer Jesus Christus, enige Heiland van onze ziel, enige Redder van de wereld, vermeerder ons geloof ( Lk. 17, 5 ). Doe ons geloven in uw tegenwoordigheid, in uw macht; doe ons geloven in de mens, die Gij verlost hebt en bemind. Vermeerder ons geloof in uw Kerk, die uw Bruid is, vervuld van uw Geest en uw kracht. Onze ogen aanschouwen slechts menselijke boosheid en menselijke zwakheid, maar het geloof dringt door waar het verstand blijft buitengesloten.

Doe ons geloven in uw komst en in de heerlijkheid die Gij voor ons hebt weggelegd, doe ons geloven in „wat geen oog heeft gezien en geen oor gehoord en in geen mensenhart is opgekomen, al wat God bereid heeft voor wie Hem liefhebben” ( 1 Kor. 2, 9 ). Laat ons eenmaal, en moge het spoedig zijn, U aanschouwen. Want het geloof vraagt om de aanschouwing. Ja, het geloof roept om het te zien. Voltooi het werk dat Gij in ons begonnen zijt. Ontsteek in ons hart het zuivere verlangen naar U. Geef ons te voelen wat uw apostel schreef: „Zolang wij thuis zijn in het vlees, zijn wij ver van de Heer” ( 2 Kor. 5, 6 ).

Dertiende Zondag na Pinksteren

293. Dertiende Zondag na Pinksteren

Dankbaarheid

„Toen Hij een dorp binnenging, kwamen Hem tien melaatsen tegemoet, die van verre bleven staan en met luider stem riepen: „Jesus, Meester, ontferm U onzer”” (evangelie, Lk. 11-19 ).

1. Deze ongelukkigen, aangetast door de ongeneeslijke en afzichtelijke kwaal, buiten de maatschappij gestoten, levend dood, — zij zijn het beeld van het menselijk geslacht, overgeleverd aan zonde en dood. Treden wij voor Christus de Heer, in het diep bewustzijn van de zondigheid en verlorenheid die ons eigen is. Ons leven is van Hem, van Hem alleen. Vergeten wij onze oorsprong niet, belijden we onze zonden, verheffen we onze stem in zijn naam en uit naam van allen die Hem kennen noch aanroepen willen: „Jesus, Meester, enige bron van leven en heil, erbarm U onzer” . Bedenk hoe van Hem geschreven staat: „Hij had medelijden met de scharen, want zij waren uitgeput en lagen daar als schapen zonder herder” . Nog immer is de oogst groot, maar werklieden, de echte die zichzelf vergeten willen, zijn er weinig ( Mt. 9, 36. 37 ). De Kerk, de Moeder der mensheid, treedt in de heilige liturgie voor haar Heer en Bruidegom en spreekt: „Meester, heb medelijden” .

2. Wij die door Gods genade deel uitmaken van zijn uitverkoren volk, die door doop en geloof zijn geworden „geliefden Gods, geroepenen, heiligen” ( Rom. 1, 7 ), wij die in het bad der wedergeboorte gereinigd zijn van de melaatsheid der zonde, wij moeten die ene genezene navolgen, van wie het evangelie verhaalt: „één van hen keerde terug met luider stem God verheerlijkend en hij viel op zijn aangezicht neer aan zijn voeten en dankte Hem” . Eén van de tien slechts kwam Jesus danken en deze was een vreemdeling. Eén van de tien … Zou de verhouding onder ons gunstiger zijn? Dankbaarheid is een zeldzame deugd, te zeldzamer naarmate de weldaden ons bewezen minder tastbaar lijken. De grootste weldaden Gods zijn alleen kenbaar voor het geloof. „Weest immer verheugd, bidt zonder ophouden, zegt dank voor alles” ( 1 Thess. 5, 16-18 ). Wij klagen dikwijls, dat wij niet weten hoe of wat te bidden; soms schijnt het of alleen een persoonlijke nood ons een vurig smeekgebed op de lippen brengt. Hoevelen onder ons vervullen hun plicht uit dankbaarheid? Als wij leefden uit het geloof, zouden wij Gods weldaden waarderen, zou oprechte vreugde ons hart vervullen en spontane dank opwellen uit onze ziel. Gods weldaden: talloos zijn zij, onophoudelijk en in rijke verscheidenheid, de genaden, de sacramenten, de liturgie, Gods voorzienigheid, zijn geduld en barmhartigheid …

3. „Gods barmhartigheden wil ik eeuwig bezingen” ( Ps. 88, 2 ). Het is de liefde eigen te zingen ( Sint Augustinus). De schoonste dank is die welke God wordt gebracht door de Kerk en met de Kerk in het ene en eeuwige offer der mis. Verenigen wij ons van ganser harte, „God verheerlijkend met luider stem” , met de dankzegging van Christus' Bruid. „Waarlijk passend en rechtvaardig is het, billijk en heilzaam, dat wij U altijd en overal danken, heilige Heer, almachtige Vader, eeuwige God, door Christus onze Heer.”

Dertiende week na Pinksteren

294. Maandag na de Dertiende Zondag na Pinksteren

De Goddelijke Belofte

Wij willen heden trachten het moeilijke epistel van de Zondag ( Gal. 3, 16-22 ), een van de moeilijkste van het hele jaar, te verstaan, althans in zijn hoofdgedachten. „Aan Abraham zijn beloften gedaan en aan zijn nakomeling …, dat is aan Christus.” De apostel roept in herinnering de grote belofte aan de aartsvader Abraham, waar God tot hem spreekt: „Al het land dat gij ziet zal Ik geven aan u en uw kroost voor altijd. Ik zal uw nageslacht talrijk maken als het zand der aarde” ( Gen. 13, 15. 16 ). Dit is de grote goddelijke belofte van het heil. Niet de verovering van Palestina, het Beloofde Land, door de Israëlieten was er de eigenlijke vervulling van, maar bedoeld zijn hier de geestelijke goederen, geschonken aan de Kerk uit Joden en heidenen, aan het volk dat in waarheid niet te tellen was. Abraham's zaad is niet het Joodse volk dat zich in eigengerechtigheid vastklampt aan de wet, doch Christus, het hoofd en de Zaligmaker van de Kerk die Hij als zijn volheid in zich bevat. En Abraham is stamvader niet naar het vlees, van de Joden, die zijn geest ontrouw werden, doch geeste- lijkerwijze van de christenen. Want hij, de „vader van ons geloof”, heeft geloof gehecht aan Gods beloften, toen hun vervulling onmogelijk leek, en gehoopt tegen alle hoop in; en dit gelovig vertrouwen werd hem tot gerechtigheid aangerekend ( Rom. 4, 3. 18 ).

Waarom verheerlijkt de apostel de Belofte zozeer ten koste van de Wet? Omdat de Belofte uitsluitend Gods werk is, voortvloeiend louter en alleen uit zijn barmhartige liefde. God belooft wonderbare zegeningen uit pure goedheid. De mens heeft daar part noch deel aan; alle glorie komt van God. Maar de Wet is slechts een tijdelijk bestel dat later kwam en de Belofte niet buiten werking mag stellen (in Gods bedoeling gebeurt dat ook niet, maar de Joden van Paulus' tijd handelen alsof het heil veel meer moest komen van hun eigen wetswerken dan van Gods genadige goedheid, waaraan, zegt Paulus, alleen de zielehouding van het geloof beantwoordt). De Wet is trouwens niet zuiver Gods werk; zie maar, zegt de apostel, hoe engelen en mensen daarbij een rol spelen; daar wordt bemiddeld en onderhandeld bijna; dat lijkt een tweezijdig contract: als gij dit doet, zal Ik u zegenen. Maar de Belofte is zuivere en onvermengde godsdaad, zonder menselijk element, Hem alleen verheerlijkend wie alleen de eer toekomt. En de christen van zijn kant gééft God die glorie door te geloven, door onvoorwaardelijk te vertrouwen op de genade Gods, niet op eigen prestaties en verdiensten. Zo ziet sint Paulus het heil, komend van God. Alles komt voort van zijn barmhartigheid en genadevolle Belofte. De zondige mens kan zichzelf niet redden. Hij kan slechts geloven in het heil dat God hem aanbiedt in Jesus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer: „maar de Schrift heeft alles onder de zonde besloten ( == Gods woord zelf in de Schrift toont aan dat alle mensen, Joden zowel als heidenen, aan de zonde onderworpen zijn), opdat dor het geloof in Jesus Christus de Belofte ( == de door God beloofde heerlijkheid) zou worden geschonken (om niet) aan hen die geloven” (epistel).

Het is voor de meesten onzer die in het katholi- cisme zijn geboren en opgevoed en dus het christelijke heil bijna als iets vanzelfsprekends zijn gaan beschouwen, ontzaglijk nuttig, ja noodzakelijk deze grote godsgave te zien zoals zij werkelijk is: pure goedheid en genade Gods in Christus Jesus onze Heer. Tegenover deze goddelijke gave past slechts één zielehouding: nederig bewustzijn van eigen zondigheid en onmacht, nederig geloof in God, zijn Belofte en zijn heil en nederige dankbaarheid voor zoveel genaden, onderpand van groter glorie. Van deze kernwaarheid van het christendom is Paulus dieper overtuigd en doordrongen dan alle andere schrijvers van het Nieuwe Testament. Hij waakt jaloers voor de onaantastbare ere Gods. „Waar blijft de eigenroem? Zij is uitgesloten!” ( Rom. 3, 27 ) „Dat geen mens zich beroeme voor het aanschijn Gods! Uit Hem zijt gij in Christus Jesus, die voor ons werd: wijsheid van Godswege en gerechtigheid en heiliging en verlossing, opdat, zoals geschreven staat, wie roemt, roeme in de Heer alleen” ( 1 Kor. 1, 29-31 ).

295. Dinsdag na de Dertiende Zondag na Pinksteren

In de handen van de Vader

„Op U, Heer, heb ik mijn vertrouwen gesteld. Ik zeide: „Mijn God zijt Gij, in uw handen rust mijn lot” ” ( Ps. 30, 15. 16 ; offertorium van de Zondag).

1. Een schoon psalmvers van godsvertrouwen, gelijk er vele staan in het psalterium. Wanneer wij op onze westerse wijze deze uiting der ziel die één levend geheel vormt, willen ontleden, kunnen wij drie delen onderscheiden: de uitspraak zelf van het vertrouwen ( „Op U, Heer, heb ik mijn vertrouwen gesteld”), de diepe grond ( „mijn God zijt Gij”; vgl. meditatie 271) en de consequentie er van ( „in uw handen rust mijn lot” ). Deze consequentie van het godsvertrouwen behelst meer dan het constateren van een feit, zij vordert een houding van de ziel. Zij eist dat wij ons lot niet in eigen hand trachten te nemen, maar het overlaten aan Hem bij wie het geheel berust. In verband hiermee zien wij, hoe soms zelfs de tekstkritiek ons geheel kan dienen. De laatste zinsnede luidt namelijk in de gewone vulgaattekst (en de oude Griekse vertaling) letterlijk: „in uw handen rust mijn lot” . Maar in de oude Latijnse vertaling die het missaal gebruikt, staat eigenlijk: „in uw handen rust mijn tijden” , precies zoals de oorspronkelijke, Hebreeuwse tekst luidt; als de psalmist wil zeggen: alle tijden van mijn leven, alle omstandigheden, groot en klein, alle dagen, gewichtig en gewoon, liggen besloten in uw hand. Zij zijn bepaald door uw macht, zij rusten in uw hand. Zij zijn bepaald door' uw macht, zij rusten in de vaderlijke zorg, de sterke en tedere hand van uw voorzienigheid. Als we alleen op de Latijnse tekst letten, kunnen we zelfs vertalen: „mijn slapen rusten in uw hand” ; zoals de moeder haar handen legt om het hoofd van haar kind, dat moe is en afgetobd en eindelijk teruggekeerd van de wilde omzwerving. De brandende slapen worden afgekoeld, de onstuimige harteklop keert weder tot vertrouwde geborgenheid. Zo is het beeld van de ziel die waarlijk op God betrouwt, die met Jesus die andere woorden uit dezelfde psalm tot haar eigen mag maken: „In uwe handen beveel ik mijn geest. Gij hebt mij verlost, Jahweh, trouwe God. Want de Heer is een eeuwige Rots” ( Is. 26, 4 ).

2. Wij handelen veelal alsof het godsvertrouwen alleen te pas komt in tijden van nood, in de grote onzekerheden van ons bestaan. Deze opvatting is fout en oorzaak dat ons leven veel moeilijker verloopt en minder vruchtbaar in geestelijk opzicht dan in Gods bedoelingen ligt. Ons gehele leven is onzeker, wanneer wij het beschouwen van beneden af, van onszelf uit, zoals wij onvermijdelijk doen, indien wij het in eigen hand nemen en zelf trachten te regelen. Het is hierom ook dat het godsvertrouwen een grote zelfverloochening vraagt, een opgeven van onze eigen berekeningen, een loslaten van onze greep. En wij weten heel goed dat onze eigen voorzienigheid slechts ingebeeld is, dat wij ons lot niet in onze macht hebben, noch in de grote lijn noch in de details. Toch kunnen wij het bijna niet laten deze geestelijke zelfgenoegzaamheid na te streven, totdat het leven zelf ons ontglipt en zijn zware slagen ons onze ontoereikendheid opnieuw inhameren.

Hoeveel gemakkelijker leeft hij die zijn lot geheel aan God overlaat, die zijn hoofd in Vaders handen laat rusten. En hoeveel zuiverder beantwoordt hij aan de diepe werkelijkheid des levens; hoeveel realistischer is deze zeldzame houding der ziel die ons de onbevangenheid teruggeeft van het kind! „Zalig die de Heer vreest. Naar wie ziet hij uit en wie is zijn steun? De ogen des Heren rusten op wie Hem beminnen. Hij is een machtig schild en een sterke stut, een beschutting tegen hitte, een schaduw voor de middagzon, een steun bij het struikelen en een hulp bij vallen. Hij verkwikt de ziel en verlicht de ogen. Hij schenkt heil en leven en zegen” ( Eccli. 34, 17-20 ).

296. Woensdag na de Dertiende Zondag na Pinksteren

Zoetheid en sterkte

Communio en postcommunie van de Zondag beide hebben rechtstreeks betrekking op de eucharistie, de nuttiging van Christus' lichaamµ, die zij begeleiden en volgen. Gelijk dikwijls, zo ook hier: als wij er slechts in slagen deze oude en krachtige teksten aandachtig te lezen, als de Heer ons inzicht schenkt en de natuur niet tegenwerkt, dan vinden wij sterkend meditatievoedsel, dan flitsen lang gekende waarheden in een nieuw licht voor ons op. De communiezang is een vers uit het boek Sapientia, dat in de weidse taal van Alexandrijnse wijsheid de goddelijke gave van het manna bezingt en dat de Kerk met volle recht toepast op de spijze der heilige communie: „Brood uit de hemel hebt Gij ons geschonken, o Heer, dat alle genot in zich bevat en louter zoete smaak” ( Sap. 16, 20 ). Het gebed na de communie spreekt de sobere en strenge taal der Romeinse liturgie: „Wij bidden U, o Heer, dat wij door de nuttiging van de hemelse geheimen vorderen mogen op de weg der eeuwige verlossing” . De eucharistie betekent zoetheid der ziel en verlossende kracht tegelijk.

1. Zoetheid en genot zijn woorden waarmee de H. Schrift zowel als de liturgie spaarzaam werken. De Kerk weet te goed dat christelijk leven offers vraagt van onze zelfzucht en dat ware geestelijke zoetheid in het begin van onze kruisweg minder voorkomt dan wij denken. Zij is er zich ook van bewust dat het woord genot door hedonisten van oude en nieuwe tijd een slechte klank heeft gekregen en al te gemakkelijk verkeerde associaties oproept. Maar tevens kan zij haar overtuiging niet verloochenen dat de volmaakte dienst des Heren zoet is en zij herinnert aan Jesus' woord: „Mijn juk is zacht en mijn last is licht” ( Mt. 11, 30 ) en dat andere van de psalmist: „Smaakt en proeft hoe goed de Heer is” ( Ps. 9, 33 ). En zij gedenkt bovenal het hemelse manna, het voedsel „aan elke smaak aangepast”, dat de Heer in zijn liefde naliet voor zijn volgelingen als zoete teerspijs op de harde weg. Aan de tafel des Heren rusten wij een weinig van de dagelijkse strijd, aan de bron der zoetheid ons verkwikkend met geloof, onder de sluier der gedaanten Hem smakend en bezittend die onderpand is der eeuwige verlossing.

2. Want wel is ons de belofte geschonken waarvan het epistel spreekt, maar ons heil is nog niet voltooid. Moeizaam schrijden wij voort op de weg naar „de eeuwige verlossing” en het volmaakte kindschap. Op die weg geven de „hemelse geheimen” ( „geheim”: want alleen het geloof dringt hier door; „hemels” niet aards is dit voedsel dat aan aardse mensen wordt gereikt) ons kracht. Wij mogen in de communie als Johannes rusten aan de borst des Heren, ons laven aan zijn zoete liefde, – om door zijn Geest gesterkt verder te gaan en de goede strijd van Christus te strijden in ons leven.

Geloof in de verlossende kracht van de eucharistie! Zo de banden van zonde en wereld nog knellen, zo wij ons nog niet in staat voelen die boeien los te maken om te komen tot de zuivere liefde, laat ons dan met onbegrensd geloof en vertrouwen deelnemen aan de viering der „hemelse geheimen”, die Christus dagelijks onder ons bereik stelt. Wat wij niet vermogen, zal zijn gave ons schenken. De bron der heiligheid zelf staat open voor onze ellende en ons verlangen. Gedenk Jesus' woorden en geloof in de volle werkelijkheid en hemelse ernst van zijn beloften: „Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft het eeuwige leven … Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem” ( Joh. 6, 54. 56 ).

297. Donderdag na de Dertiende Zondag na Pinksteren

De goddelijke deugden

„Almachtige, eeuwige God, geef ons vermeerdering van geloof, hoop en liefde, — doe ons uw geboden beminnen opdat wij uw beloften verwerven” (oratie van de Zondag).

1. Wij bidden om vermeerdering der drie goddelijke deugden. Zij zijn op aarde ons hoogste goed, want deze deugden zijn als geestelijke vermogens waardoor de christen rechtstreeks met God in contact kan treden. Wij geloven in God, die wij eenmaal hopen te bezitten en die wij immer beminnen willen, ook in onze broeders en zusters. Die deugden zijn onze hemel op aarde; hun volmaakte beoefening zou van dit tranendal een paradijs maken, daar zij de bron zijn van alle goede werkzaamheid. Wonderen en buitengewone gaven zijn van een lagere orde, zegt Sint Paulus: „nu blijven geloof, hoop en liefde, deze drie; doch de grootste van deze is de liefde” ( 1 Kor. 13, 13 ). En Augustinus aarzelt niet te schrijven: „De mens die steunt op het geloof, de hoop en de liefde en op die rotsen bouwt, heeft de lezing der H. Schrift niet nodig tenzij om anderen te onderrichten, (en de bijbellezing is juist hierom van onschatbare waarde, omdat zij, goed verricht, de goddelijke deugden in ons vermeerdert). Ook zijn er velen die in de eenzaamheid die deugden beoefenen zonder boeken te lezen. Mij dunkt, dat bij hen reeds in vervulling ging wat gezegd werd: „De profetieën zullen wegvallen, de tongen zullen zwijgen, de kennis zal vergaan” ” ( De doctr. christ. I, 37).

2. De liefde is de grootste, want zij blijft in eeuwigheid, zij alleen. Het geloof maakt plaats voor het aanschouwen, de hoop voor het gelukzalig, nimmer eindigend bezit. Maar een rechte liefde is hier niet mogelijk zonder het geloof dat ons voorlicht, en de hoop die ons doet uithouden in duisternis en droefheid. Daarom spreekt de Kerk in de tweede helft der oratie over Gods geboden en beloften: „Gods geboden beminnen om zijn beloften te verwerven”. Het geloof toont ons wat God gebiedt, laat ons in alle omstandigheden des levens zien wat God van ons verlangt. De hoop verwacht zonder wankelen de vervulling van zijn beloften. En de liefde onderhoudt de geboden niet alleen, maar „bemint” ze. Liefde is méér dan gehoorzaamheid. „Barmhartigheid wil Ik, geen offerande” ( Mt. 9, 13 ). Gehoorzaamheid zonder liefde is het kenmerk van de slaaf; maar wij hebben niet de geest van slavernij ontvangen om terug te vallen in de vrees, doch de geest van kindschap waardoor wij roepen: „ Abba, Vader!” ( Rom. 8, 15 ).

3. Zend ons, Heer, uw Geest, dat is, schenk ons toename van geloof, hoop en liefde. Zij alleen maken ons leven dragelijk, zij maken het schoon en vruchtbaar. Want uit deze deugden, uit deze uwe godsgaven geboren wordt, heeft eeuwigheidswaarde. Eén daad van zuivere liefde is meer waard dan het stoffelijk heelal en alle scherpzinnigheid van engelen en mensen. Geloof en hoop verlichten ons en wijzen de weg, zij geven ons de heilige onbevredigdheid en een diep en zuiver verlangen naar U, ons hoogste goed. „Wat bezit ik in de hemel en wat verlang ik op aarde buiten U? Mijn vlees en mijn hart bezwijkt: Gij zijt mijns harten God en mijn deel voor eeuwig” ( Ps. 72, 25. 26 ).

298. Vrijdag na de Dertiende Zondag na Pinksteren

Mensenwerk in de dingen van God

„En de Heer sprak: „Wijl dit volk tot Mij nadert met zijn mond en Mij eert met de lippen, maar zijn hart ver van Mij verwijderd houdt en hun godsvrucht een aangeleerde les van mensen is, daarom blijf Ik wonderlijk handelen met dit volk, wonderbaar en op wondere wijze en de wijsheid zijner wijzen zal vergaan en het verstand van hun verstandigen zal verdwijnen” ” ( Is. 29, 13. 14 ).

1. Jesus haalde de eerste helft van deze profetische woorden aan om ze toe te passen op de farizeeërs van zijn tijd ( Mt. 15, 8 == Mk. 7, 6 ). Wederom geldt: het farizeïsme is van alle tijden, al zal het zich niet altijd uiten in de hatelijke vormen welke Jesus hekelde. De formule van Isaias is niet te verbeteren: „dit volk eert Mij met de lippen, maar hun hart is verre van Mij; hun godsdienst is een les van mensen, aangeleerd” . Er is niets wat de ware godsdienst meer afbreuk doet dan deze houding van onechte vromen. Er is te veel mensenwerk in de godsdienst. Tot zekere hoogte is dit onvermijdelijk, zolang mensen mensen blijven. Maar dat men, in het voetspoor der oude farizeeërs, zijn menselijke bedenksels als goddelijk maaksel aanprijst, dat men in feite meer waarde hecht aan zuiver menselijk gevonden devotie-oefeningen dan aan de christelijke deugden van rechtvaardigheid, sociale gerechtigheid en naastenliefde, dat men profiterend van zijn overheidspositie eigendunkelijk gaat opereren met Gods wil als droeg men die in zijn zak, dat men zijn doodgewone menselijke eigen zin of intriges durft proclameren tot goddelijk welbehagen, — dat alles is ten enen male verfoeilijk. Dergelijke lieden geven veel groter ergernis dan de door hen zo verachte gewone zondaars. De zonde van het vlees is de zwakheid die men van mensen kan verwachten, maar dat officiële vromen van de vroomheid misbruik maken om hun hebzucht en machtswellust te camoufleren compromitteert in de ogen van buitenstaanders de zaak van God zelf en legt aan ware vromen niet zelden een bijna ondraaglijk kruis op.

2. Dikwijls zullen de uitingen van lippencultus en profane gezindheid onder ons niet zó ergerlijk zijn. Toch is er voor allen reden zich af te vragen of hun godsdienst geen elementen bevat van de „aangeleerde les van mensen”. De mens, vooral de vrome, heeft de onuitroeibare neiging zich vast te leggen op oefeningen en vormen, die toch grotendeels van menselijke oorsprong zijn, niet een „aanplanting die de hemelse Vader heeft geplant” ( Mt. 15, 13 ). Anderzijds zijn, zolang wij op aarde, aardse mensen, verblijven, vrome praktijken, regels en orde noodzakelijk om de dienst des Heren niet te laten verwateren tot wankel gevoelswerk. Het is zaak ook hier het juiste midden te houden en vooral de rechte opvatting te bewaren in de dingen van God. Al te veel „oefeningen” laten ons vanwege de bomen het bos niet meer zien. Een vals verstane „aanbidding in geest en waarheid” leidt er niet zelden toe dat men helemaal niet meer bidt.

Ware vroomheid eist een krachtige en volgehouden inspanning van de wil, eist ook onthechting en zelfverloochening, — maar tegelijk de praktische erkenning van de goddelijke genade, van Gods werk, als de voornaamste factor in onze verhouding tot Hem. „Indien er een wet was gegeven die levend kon maken, dan zou inderdaad uit een wet de gerechtigheid (het heil) voortgekomen zijn” ( Gal. 3, 21 ; epistel van de Zondag). Maar het is nooit de onderhouding van de wet alléén die het heil schenkt; want wetsonderhouding alléén blijft mensenwerk, ook in het christendom. Wij worden slechts gered door Gods goedertierende genade, door zijn Geest ons in het doopsel om niet geschonken, die ons in liefde en rechte gezindheid zijn wetten doet onderhouden. En dan nog schieten wij talloze malen te kort en behoeven wij voortdurend Gods barmhartigheid die Hij de nederigen gaarne betoont. „Zalig zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden (door God)” ( Mt. 5, 6 ).

299. Zaterdag na de Dertiende Zondag na Pinksteren

De onuitsprekelijke verzuchtingen

Overwegen wij heden de diepzinnige tekst van Sint Paulus over het gebed in Rom. 8, 26. 27 : „Eveneens komt ook de Geest onze zwakheid te hulp. Want wij weten niet eens hoe wij naar behoren moeten bidden. Maar de Geest zelf pleit voor ons met onuitsprekelijke verzuchtingen. En Hij die de harten doorgrondt, Hij verstaat het zinnen van de Geest, hoe Hij namelijk voor de heiligen ten beste spreekt naar Gods wil.”

1. Dit gebed wordt geboren uit de christelijke nood. Deze nood is niet zonder hoop, zij is niet de wanhoop van het heidendom die op de bodem ligt van het atheïsme: „zonder hoop en zonder God in deze wereld” ( Eph. 2, 12 ). Maar het is toch ook ontbering die hier spreekt, waaraan een diep verlangen ontspringt en het smeekgebed bij uitstek, het gebed niet enkel meer om de gaven van God maar om Hemzelf. De christen wordt gekweld door een onrust die deze aarde niet kan bevredigen. Zelfs de levenloze schepping, zegt Sint Paulus , zucht en steunt als in barensweeën. Zij roept om de voltooiing der verlossing, om de openbaring van het volmaakte kindschap. Ook wijzelf, al hebben wij door Gods genade de eerstelingen van God ontvangen, verzuchten naar dit zalige einde, zolang wij nog van God zijn gescheiden en benauwd worden door de macht der zonde en de zwakheid van het vlees. „De Geest komt onze zwakheid te hulp,” al neemt Hij haar niet weg. De nood blijft, maar de Geest in ons, die ons bij het doopsel werd geschonken, Hij helpt ons, juist door ons het bewustzijn van deze nood mee te delen, door haar te maken tot een kwellende en borende pijn, tot een leegte die roept om de volheid van God, tot de woestijn der liefde die herinnert aan het lijden van het vagevuur. De oppervlakkige en vleselijke mens leeft naast deze afgronden, zonder hun bestaan te vermoeden.

2. Want hoe zwak zijn wij! „Wij weten uit onszelf niet eens hoe wij moeten bidden noch wat wij moeten vragen. Maar de Geest zelf spreekt voor ons ten beste met onuitsprekelijke verzuchtingen.” De Geest van Christus die in ons is, bidt in ons en met ons. Zijn verzuchtingen zijn onuitsprekelijk, zegt Sint Thomas in zijn verklaring van deze plaats, om twee redenen. Omdat de begeerten die de Heilige Geest in onze ziel ontsteekt, een onzegbaar voorwerp betreffen, de eeuwige zaligheid; en ook omdat deze bewegingen en aandoeningen van ons hart zelf onuitsprekelijk zijn. De menselijke neerslag van Gods werking vermogen wij enigermate te begrijpen; maar aan de bron, bij het raakpunt van de Geest en de ziel, zijn deze gebeden voorzover ze wezenlijk echt zijn, een mysterie. Doch al is wat aldus in onszelf uit de Geest wordt geboren, onuitsprekelijk, een geheim dat wijzelf niet verstaan, God verstaat het. „Hij die de harten doorgrondt, Hij kent de zinnen van de Geest.” En Hij verhoort het gebed, dat zijn Geest in ons verwekte, door het verlangen naar Hem nog dieper en zuiverder te maken.

2. Sint Paulus spreekt hier over een volmaakt gebed. Maar laten wij niet vergeten dat hij over het christelijke gebed bij uistek bedoelt te spreken, dus over iets wat christelijk normaal genoemd kan worden en onder ons gewoon zou moeten zijn. Wij allen hebben de Geest Gods ontvangen, wij allen staan in de nood der (betrekkelijke) onverlostheid, wij bezitten nog slechts de eerstelingen van Gods gaven. Maar niet allen zijn wij ons van deze werkelijkheden bewust. Wij zien hieruit dat twee dingen vooral noodzakelijk zijn om te geraken tot dit echt christelijke gebed, dat meer het werk is van Gods Geest dan van onze geest. Wij moeten op de eerste plaats die christelijke nood willen beseffen; dat betekent praktisch : wij mogen de partiële en in wezen alleen maar verwijzende bevrediging die de schepselen ons schenken, niet zoeken als onze laatste en eigenlijke bestemming. Wij moeten onszelf onthechten en aldus er toe bijdragen dat die nood ons bewust wordt. En vervolgens, wij moeten leren passief te worden. Wij mogen niet menen dat wij bij het gebed de voornaamsten zijn. Wij moeten God de kans geven zijn werk te doen. Wij moeten leerzaam en gewillig worden jegens de zoete Gast der ziel, in diepe ingetogenheid en rust.

Veertiende Zondag na Pinksteren

300. Veertiende Zondag na Pinksteren

Het rijk Gods en zijn gerechtigheid

„Zoekt eerst het rijk Gods en zijn gerechtigheid en dat alles wordt u in de schoot geworpen” ( Mt. 6, 33 ; communio en slot van het evangelie).

1. Er is geen woord des Heren dat dieper in onze ziel moet dringen dan dit. Vragen wij Gods genade. — Wat wij allereerst moeten zoeken, is niet iets van ons zelf, maar van God: zijn rijk en zijn gerechtigheid. De mens wordt beheerst door een bijna onuitroeibaar egoïsme. „Allen zoeken het hunne, niet de dingen van Jesus Christus,” klaagde Sint Paulus ( Phil. 2, 21 ). En Sint Jan herleidt gans het rusteloos streven van de wereld tot begeerlijkheid des vleses, begeerlijkheid der ogen en hovaardij des levens ( 1 Joh. 2, 16 ). De Meester zelf spreekt in het evangelie van vandaag: „Dit alles is het waarnaar de heidenen streven, voedsel, kleding, geld, genot, de tijdelijke dingen, wat de zinnen treft en bevredigt.” Jesus veroordeelt zelfs de angstige bezorgdheid om het noodzakelijke; wat dan te zeggen van de onrustige begeerte naar het overbodige, naar luxe en rijkdom? Al mogen wij ons misschien vrij achten van de grovere uitingen van hebzucht, er zijn nog zoveel fijnere vormen van egoïsme: hoogmoed, ijdelheid, huichelarij, afgunst …

Heer, maak ons hart vrij van begeerte en onrustige bezorgdheid, vervul het met het sterke en brandende verlangen naar uw heerschappij. Hoeveel gewicht hechten wij aan het vergankelijke, hoe interesseren ons de dingen van de dag, hoe onverschillig en spoedig verveeld zijn wij, als het gaat over het éne noodzakelijke!

2. „Zoekt eerst het koninkrijk Gods en zijn gerechtigheid.” Hoe moeten wij het zoeken, Heer? Hoe bereiken wij dat het ons hart vervult, zódanig dat het andere ons niet meer deert? Wij willen geen ander verlangen kennen dan U te beminnen met geheel ons hart en met geheel onze ziel, want dat is uw rijk en zijn gerechtigheid in ons. Moge in ons bewaarheid worden wat uw psalmist zegt: „Zijn zielsverlangen hebt Gij vervuld, Gij hebt hem niet onthouden datgene waarom zijn lippen smeekten” ( Ps. 20, 3 ). Geef ons, Heer, de zaligmakende honger en dorst naar de gerechtigheid die volgens uw eigen woord verzadigd zal worden. Neem van ons weg wat ons belet tot U te komen. Gij hebt ook gezegd: „Wij mijn leerling wil zijn, neme zijn kruis op en volge Mij.” Slechts door het kruis wordt uw rijk in ons gevestigd. Kome het, o Vader: uw naam worde geheiligd, uw rijk kome, uw wil geschiede. Schenk ons het zuivere verlangen dat nooit te duur gekocht is. Het rijk Gods is gelijk aan een verborgen schat; slechts weinigen ontdekken hem en wie hem vinden, geven blijde hun bezit om hem te verwerven ( Mt. 13, 44 ).

3. De ziel die God boven alles in bemint, is zo kostbaar in de ogen des Heren, dat ook „al het andere” haar wordt toegeworpen als een toegift (evangelie). God schenkt reeds hier op aarde honderdvoudig terug het weinige dat wij om zijnentwil prijsgeven: geestelijke weldaden waarbij het stoffelijke in het niet verzinkt, en dikwijls ook tijdelijke dingen. Denk slechts aan de ontzaglijke ondernemingen die heiligen als Teresia van Avila en Don Bosco tot stand hebben gebracht. De hemels onbezorgde mens is als Sint Franciscus van Assisië koning der schepping. „Alle goederen zijn mij tegelijk met haar (de hemelse wijsheid) ten deel gevallen” ( Sap. 7, 11 ). „God leidt alles ten goed voor degenen die Hem beminnen” ( Rom. 8, 28 ). Verwonderlijk is het niet; de heilige rust in God, de grond aller dingen.

Veertiende week na Pinksteren

301. Maandag na de Veertiende Zondag na Pinksteren

De twee heren

„Niemand kan twee heren dienen. Hij zal ofwel de ene haten en de andere liefhebben ofwel zich aan de eerste hechten en de tweede minachten. Gij kunt niet tegelijk God dienen en de mammon” ( Mt. 6, 24 ; evangelie van de Zondag).

1. Jesus spreekt in deze woorden een zedekundige waarheid uit van grote betekenis. Zich aanpassend aan het geestespeil van zijn toehoorders gebruikt Hij het beeld van de toenmalige slavernij die nog beslister dan de meeste dienstbetrekkingen van onze tijd de mogelijkheid uitsloot twee meesters tegelijk te dienen. Dat gáát gewoonweg niet. Het is niet een kwestie van niet mogen, het is onmógelijk. Dit is een anthropomorfistisch beeld; de Heer spreekt over uitwendige dienst aan personen, maar Hij bedoelt toch allereerst een innerlijk conflict . Het is onmogelijk dat de mens twee werkelijk onderscheiden waarden als laatste doel van zijn streven tegelijkertijd najaagt. Hij kan dat zichzelf en anderen trachten wijs te maken, maar in werkelijkheid dient hij slechts één heer, terwijl hij de andere „haat” of „minacht”. Jesus noemt hier als tegenstrijdige idealen God en het geld. Men kan deze algemene waarheid natuurlijk ook toepassen op andere dingen: God en de eigen wil, God en de eer der mensen en zo verder. Het kan ook een op zichzelf beschouwd geringe waarde zijn die zich tegenover Gods wil stelt. Dit hangt af van de concrete mens. Zo zal de een vrijwel onverschillig zijn voor geld en bezit, maar zijn wil niet dan met de grootste moeite kunnen buigen voor het gebod van zijn rechtmatige overheid, terwijl een ander weer het sterkst wordt aangetrokken door genieting en levensvreugde. God en zijn heilige wil mogen alleen het einddoel zijn van ons streven, dat zo gericht moet wezen, dat alle andere goederen daaraan in waarheid ondergeschikt worden gezien en gewild. Het gaat dus over een morele houding; onze wil moet zodanig zijn dat in een geval van conflict tussen God en het schepsel, in de beslissende keuze dus, God wordt verkozen boven al het andere, zij het met bloedend hart.

2. Deze juiste gesteltenis van de wil is het essentiële, wat God altijd van ons vraagt en wat wij Hem in alle omstandigheden kunnen aanbieden. Niet zelden immers blijft, ook waar de wil God zuiver dient, het psychologisch conflict. De wil onderwerpt zich aan God, maar het gevoel en heel ons natuurlijk wezen roepen om een andere heer, tot- dat de wil met Gods genade geleidelijk meester wordt van de begeerten en zo overreedt het spoor te volgen van het koninklijk besluit van onze vrijheid. Maar deze volmaakte heerschappij wordt niet zonder strijd bereikt, zolang wij op aarde leven en „de zelfzucht begeert tegen de Geest” ( Gal. 5, 17 ; epistel van de Zondag). Onze Heer zelf heeft zich gewaardigd tot onze overgrote vertroosting de tweespalt te ervaren van het natuurlijke streven en het goddelijk welbehagen, toen Hij bad in de Hof: „Niet mijn wil geschiede, maar de uwe” .

Er staat echter een machtig middel tot onze beschikking om de heftigheid van dit zieleconflict gaandeweg te verminderen en God, onze enige Heer, te dienen niet enkel met moeizame wilsinspanning, doch ook van harte, in een overgave die geleidelijk alle krachten der ziel Hem met vreugde onderwerpt, niet langer alleen als plichtsvervulling, maar met bloedwarme liefde. Dit middel is het inwendig gebed. Het voortdurend innig schouwen op Gods oneindig wezen legt ten slotte beslag op de hele mens. Het dienen wordt dan zoete noodzaak en, toch wel in de allermeeste gevallen, spontane „vrucht des Geestes: liefde, vreugde, vrede” (epistel). Het zuivere gebed „vernietigt grond en wortel der zonde. Alle deugden worden er volmaakt door ontvangen en liggen er gevoelvol in besloten, zonder enige vertroebeling der intentie” ( The Cloud of Unknowing).

302. Dinsdag na de Veertiende Zondag na Pinksteren

Gods voorzienigheid

„De Engel des Heren zal zijn leger opslaan rond de godvrezenden en hen bevrijden. Proeft en ervaart hoe zoet de Heer is” ( Ps. 33, 8. 9 ; offertorium van de Zondag).

1. Laat ons Gods wonderbare voorzienigheid ten opzichte van zijn uitverkorenen nader overwegen ( vgl. meditatie 300, 3). God zorgt voor de zijnen die Hem werkelijk toebehoren en volkomen op Hem durven vertrouwen, op onbegrijpelijke wijze; en deze voorzienigheid strekt zich uit tot alles, ook tot de tijdelijke dingen. Al zal de rechtvaardige veel moeten verduren en zijn Meester dikwijls een zwaar kruis nadragen. God leidt in waarheid alles voor hem ten goede. In het evangelie van de Zondag zegt de Heer: „Zoekt eerst het rijk Gods en zijn gerechtigheid en dit alles zal u worden toegeworpen” ( Mt. 6, 33 ). Als deze voorwaarde is vervuld, maar dan ook geheel vervuld zodat de mens werkelijk het koninkrijk Gods alleen nastreeft, ontvangt hij ook al het andere. Hetzelfde wordt ons gezegd in de eerste helft van het offertorium, ontleend aan Ps. 33 (één loflied op de goddelijke bescherming der vromen): „De Engel des Heren zal zijn leger opslaan rondom de vromen en hen beschermen”. „De ziel die God in zichzelf gevonden heeft, is het middelpunt van het heelal, waar de krachtbundels der voorzienigheid samenkomen. Eertijds was zij afhankelijk van omstandigheden en gebeurtenissen, maar thans schijnt alles haar te dienen en te gehoorzamen. Alles wat in de wereld geschiedt, zegt Sint Thomas, werkt te samen voor de ordening van het heelal. Daarom is er niets wat niet gericht is op dit toppunt welks verhevenheid de gehele schepping overtreft: de heiligen Gods”   1) Juist in de mate dat de christen alles en zichzelf om God verliest, wint hij alles geestelijkerwijze terug en, indien het die Ander behaagt, ook op stoffelijke wijze door duizend wonderen.

Schenk ons, Heer, de genade geheel op U te vertrouwen en in liefdevolle overgave alles in uw handen te laten. „Werp uw bekommernis op de Heer en Hij zal voor u zorgen” ( Ps. 54, 23 ).

2. Wie zijn zelfzucht weet te verloochenen, wie zich weet over te geven aan de liefde van Jesus (liefde Gods: goddelijk mysterie dat wij niet vermogen te doorgronden), hij zal ook de waarheid ondervinden van de tweede helft van het offertorium: „proeft en ervaart hoe zoet de Heer is” .

„Proeft”: in een inwendig gebed dat niet langer een redeneren is, maar overvloeit van oprechte en sterke gevoelens, van deemoed, dankbaarheid, vertrouwen, verlangen …

„Ervaart”: een gebed dat een standvastige en liefdevolle beschouwing Gods is, weliswaar in de duisternis van het geloof, weliswaar telkens opnieuw onderbroken door de zwakheid van onze natuur, maar toch een immer beminnend denken aan de immer aanwezige Heer en een ervaren van de kracht zijner opstanding.

„Hoe zoet Hij is”: een goddelijke zoetheid die tevens goddelijke macht is en voor de ellende van de mens ooit raadselachtige bitterheid lijkt. Geen fondantachtige, sentimentele zoetheid, maar vaste, sterke spijs voor hen, die met Gods genade tot het einde durven gaan en bouwen op de Rots ide God is.

303. Woensdag na de Veertiende Zondag na Pinksteren

De twee tempels

„Hoe lieflijk zijn uw woonsteden, Heer der heirscharen! Mijn ziel versmacht van verlangen naar de voorhoven des Heren” ( Ps. 83, 2. 3 ; introitus van de Zondag).

1. Dit psalmvers wil de Kerk ons vooral zo laten verstaan, dat het voor ons uitdrukt de heerlijkheid van de eredienst in het God toegewijde en geconsacreerde kerkgebouw. Deze cultus in de heilige ruimte, deze toegang tot het gebouw dat beeld is van de christenziel, van geheel het lichaam der Kerk en van de hemel, dat schoon en harmonisch moet zijn als een afspiegeling van de stad Gods, dat voor iedere gelovige elke dag openstaat om hem vanuit de vergankelijke onrust der wereld op te nemen in de onaardse sfeer van het heilige, — betekent een immense weldaad voor onze zielen. Hoe hoog de Kerk zelf deze lieflijkheid van Gods voorhoven acht, blijkt uit het Kerkwijdingsfeest dat elk jaar terugkeert. In mis en officie van dat feest houdt zij ons hoofdzakelijk deze gedachten voor. De kerk is als woning Gods plaats van ontzagwekkende majesteit en heiligheid, terribilis est locus iste ( introitus). Zij is tevens de plaats waar de heilbrengende mysteriën worden gevierd: het is een onschatbare weldaad dat wij die zo maar jaar in jaar uit „ongedeerd” mogen meemaken (oratie). Zij is de plaats van gebed (oratie, communio). Zij is voorportaal van de hemel, aardse afbeelding en verwerkelijking van het Jerusalem in den hoge ( introitus, epistel, hymnen). Al deze gedachten spreken voor zichzelf en geven stof voor overdenking; zij sporen ons aan tot verdieping van ons geloof en tot eerbied. Voor ons modernen lijkt mij bijzonder belangrijk dat wij de heiligheid van het kerkgebouw niet uitsluitend verbinden met de eucharistische tegenwoordigheid. Deze maakt ongetwijfeld voor ons alles zoveel inniger en persoonlijker. Doch de kerk als geheel is God gewijd, de plaats der heilige handelingen, „Gods woontent bij de mensen”, hemel op aarde. (Dat wij de heiligheid van het kerkgebouw enkel en alleen rond het tabernakel geconcentreerd achten en menen, zo ons Heer om een of andere reden daar niet aanwezig is, onze eerbied grotendeels te mogen afleggen, is een gevolg van onze alleen maar „realistische” en helemaal niet meer symbolische beschouwingswijze, docht strijdt met de geest der liturgie.)

2. Niet altijd kan de mens in de kerk zijn, maar hij kan altijd in God verblijven. Want daar is een andere tempel, die wij zelf zijn. God is in ons door de inwoning der H. Drieëenheid; en ook is waar (want God is oneindig): wij zijn in God. „Wij hebben deze liefderijke en allerbeminnelijkste God altijd bij ons; en altijd in ons. Waarom geven wij ons niet aan zijn omhelzingen over? Hij is een vuur dat altijd brandt; dit vuur bevindt zich in het middelpunt van onze ziel. Hoe komt het dat wij zo weinig van die vlammen gewaar worden? Omdat wij ons daaraan niet willen warmen, omdat wij onze ziel niet thuis houden , vol aandacht voor de grote Gast, die verblijft in ons, maar haar voortdurend naar buiten laten uitzwerven op jacht naar ijdele en vergankelijke genoegens.”   1) In deze cel des harten vermogen wij immer te beoefenen „het sterke verlangen naar God”  2), dat de kern is van alle godsdienst en gebed, of, zoals een ander geestelijk schrijver het uitdrukt ( The Cloud of Unknowing), de innige beweging der liefde tot God om Hemzelfswille, de scherpe schicht der verlangende liefde.

304. Donderdag na de Veertiende Zondag na Pinksteren

Geleid door de Geest

„Als gij u door de geest laat leiden, staat ge niet onder de wet” ( Gal. 5, 18 ; epistel van de Zondag).

1. „Als gij u door de geest laat leiden …” (Men kan er over twijfelen, of in deze tekst met de geest de Persoon van de Heilige Geest zelf onmiddellijk wordt bedoeld of de ziel van de christen in staat van genade en toegerust met de gaven des Geestes; waarschijnlijk het tweede. Maar deze kwestie is voor ons van weinig belang, daar het in elke veronderstelling gaat over de Heilige Geest en zijn werking in de ziel.)

Van een volwaardig christelijk leven kan geen sprake zijn, indien dit niet beheerst wordt door de Heilige Geest en zijn gaven. De krachtige werking van Gods Geest in onze ziel maakt eerst een bewust christelijk leven mogelijk. Dit toch is een deelname aan het goddelijke leven, die de mens Christus gelijkvormig maakt. Deze omvorming nu geschiedt door de instorting en werking van de Heilige Geest, die de Geest is van de verheerlijkte Verlosser.

Hij maakt ons kinderen Gods: „Allen die door Gods Geest worden geleid zijn kinderen van God” ( Rom. 8, 16 ). Hij schenkt onze geest het bewustzijn van het goddelijk kindschap en de gesteltenissen van vertrouwen, vrijheid en liefde: „De Geest zelf getuigt met onze geest dat wij kinderen zijn van God” ( Rom. 8, 16 ). Hij alleen legt ons het rechte gebed der kinderen Gods in het hart en op de lippen: „Ook komt de Geest onze zwakheid te hulp. Want wij weten niet eens wat wij behoren te vragen, maar de Geest zelf spreekt voor ons ten beste met onuitsprekelijke verzuchtingen” ( Rom. 8, 26 ). In ons wonend verenigt Hij ons met Christus: „Gij zijt niet in het vlees, maar in de geest, omdat de Geest van God in u woont; wie toch de Geest van Christus niet heeft, behoort Hem niet toe” ( Rom. 8, 8. 9 ).

2. Alle christenen in staat van genade hebben de Geest ontvangen met heel de heerlijkheid van zijn inwoning en zijn gaven, doch slechts in weinigen komt het christelijk leven tot die volle bloei die door Gods goedheid voor ons is bestemd en die normaal zou moeten heten. De reden hiervan is dat de meeste christenen zich niet laten leiden door de Geest, maar door hun eigen egoïstisch en natuurlijk wezen. De zelfzucht van de gevallen mens onderdrukt door haar begeerlijkheid de werking van het goddelijk beginsel in ons. „Zij die Christus toebehoren, hebben het vlees gekruisigd met zijn driften en begeerten” ( Gal. 5, 24 ).

Christelijk leven betekent niet alleen een edelmoedige en standvastige inspanning van alle menselijke krachten, maar houdt ook een zekere passiviteit in, een lijdelijkheid die gaat tot het sterven aan zichzelf. „In ommekeer en rust ligt uw heil, in stilte en vertrouwen uw heldenkracht” ( Is. 30, 15 ). Stil zijn in gebed en ingetogenheid, nederig de eigen onmacht erkennen, deemoedig zich buigen voor Gods aanbiddelijke wil, dankbare erkenning van zijn genade, dit alles is noodzakelijk voor een leven volgens de Geest, — een leven dat „niet meer staat onder de wet”, die alleen maar van buiten af wordt opgelegd, maar dat van binnen uit zich ontvouwt door de werking des Geestes. Schenk ons, Heer, op de voorbede der alheilige Moeder Gods, de volheid van uw Geest. Stort ons die deemoedige en ingetogen gesteltenis in, waardoor wij ons laten leiden door de zoete Gast der ziel en zijn onuitsprekelijke verzuchtingen leren verstaan.

305. Vrijdag na de Veertiende Zondag na Pinksteren

De vrucht van de geest

In het epistel van de Zondag ( Gal. 5, 16-24 ) beschrijft de apostel de strijd die elke eerlijke christen te voeren heeft, zijn leven lang: de strijd tussen het vlees en de geest, zoals Paulus het uitdrukt, of in de termen van de Navolging die wij wellicht gemakkelijker verstaan, de strijd tussen de natuur en de genade– 1). Dit conflict kent iedere mens, want het is onvermijdelijk ook voor wie louter als mens behoorlijk wil leven; op dit algemeen menselijke plan is het de strijd tussen de zelfzucht en de uitspraken van de rede of de wet ( Rom. 7 ). In de christen wordt dit conflict heviger, omdat hij van God bij het doopsel een hoger en sterker beginsel ontving dan het verstand, namelijk de Geest en de genade Gods en omdat deze impuls ons geschonken werd ter bereiking van een verhevener doel, de gelijkvormigheid met Christus. Deze oorlog begeleidt ons zolang wij leven; wij kunnen hem niet uit de weg gaan tenzij door laffe capitulatie. „De neigingen van de zelfzucht en de impulsen van de genade zijn met elkaar in strijd; de een staat lijnrecht tegenover de ander en daarom kunt gij niet alles doen wat ge wilt.” De zelfzucht zoekt de weg van de geringste weerstand en zij kan niet anders: genot, eer, macht en de vermijding van al wat onaangenaam is of pijn doet. Zij tracht het oordeel van verstand en geloof te voorkomen of, zo dit niet mogelijk is, te beïnvloeden. Zij wil minstens een compromis bereiken; men zal zijn plicht doen maar dan zo vlug en goedkoop mogelijk, of men zal zijn vijand niet beledigen maar in zijn hart zich boven hem verheffen. En zo verder, in eindeloze variaties, wat de zelfzucht is listig, onuitputtelijk in haar hulpmiddelen en altijd werkzaam. Zij lijkt, in dit leven, onsterfelijk. Maar zij is het niet, want de apostel schrijft: „Zij die Christus toebehoren hebben de zelfzucht gekruisigd met al haar driften en begeerten” . Dit is de eindterm, die de heiligen op aarde hebben bereikt, de dood van het egoïsme.

2. Is het mogelijk dit doel te bereiken? Kan een gewoon mens met recht en reden daaraan denken? Het is christenplicht daaraan te denken, want de Heilige Geest en zijn genade werd ons allen geschonken en de genade wordt ons gegeven met geen ander doel dan de gelijkvormigheid met de Heer. Door de genade van God kunnen wij de zelfzucht doden. „De vrucht van de geest is liefde, blijdschap en vrede.” Het volmaakte toebehoren aan Christus is het normale ideaal voor de christen. Het spreekt vanzelf dat wij slechts geleidelijk zo ver kunnen komen, dat wij moeten aanvangen met de bestrijding van de grovere uitwassen van ons egoïsme, dat wij het ideaal zonder buitengewone genaden Gods op aarde niet volkomen zullen verwezenlijken, — maar dit alles neemt niet weg dat wij anders denkt, begint met de dingen principieel onzuiver op te stellen. Wat Sint Paulus schrijft, schrijft hij volgens de geest van Jesus en hij schrijft zo voor alle christenen, niet voor een élite. Het is van het allerhoogste belang dat wij onze christenweg en ons einddoel helder en zuiver zien.

3. Natuurlijk is met het juiste inzicht des geloofs nog slechts de eerste stap gezet op de weg die geen andere is dan de weg van het kruis, de smalle weg die zo weinigen gaan. De zelfverloochening die ons leven lang moet duren gaat dan eerst beginnen. Maar wij staan niet alleen. De Geest die in ons is zal ons machtig stuwen door „liefde, vreugde, vrede”, indien wij slechts het einde van ons streven zuiver willen zien en op Hem vertrouwen. „Weest niet treurig, want de vreugde van de Heer is uw kracht” ( Neh. 8, 10 ). De grootste fout die wij maken kunnen is moedwillig de ogen te sluiten voor de werkelijkheden van het geloof en het verheven doel dat God ons in Christus heeft gesteld; maar de grootste fout op één na is gebrek aan vertrouwen. Wij hebben er geen idee van welke kracht de Geest verleent aan wie zich door Hem laten leiden. Liefde, vreugde, vrede zijn sterker dan moedeloosheid en egoïsme en „Hij die in u woont is machtiger dan hij die in de wereld is” ( 1 Joh. 4, 4 ).

„Alwie mijn geboden hoort en ze niet uitvoert is als een dwaas die zijn huis bouwde op zand; en de regen viel en de stromen kwamen en de winden bliezen en stortten zich op dat huis en het viel; en zijn val was geweldig” ( Mt. 7, 26. 27 ).

306. Zaterdag na de Veertiende Zondag na Pinksteren

De dienst van de mammon

„Niemand kan twee heren dienen; hij zal of de een haten en de ander liefhebben of de eerste aanhangen en de tweede verachten. Gij moet God dienen of het geld; gij kunt niet beiden dienen” ( Mt. 6, 24 ; evangelie van de Zondag).

1. Deze woorden van de Heer hebben wij reeds overwogen ( meditatie 301) en ze aldus verstaan dat in het hart van de mens slechts één neiging kan overheersen. Daar God alleen recht heeft op de volkomen overgave van onze wil, moet Hij worden gediend met voorbijgaan van elke andere neiging. Deze woorden kunnen dus worden toegepast op elke liefde die zich verzet tegen de liefde voor God. Maar wij mogen hierbij toch niet uit het oog verliezen dat Jesus één afgod met name noemt, de mammon, het geld. Het is zonneklaar dat de Zaligmaker in hebzucht en gierigheid de doodsvijanden ziet van het christendom. Wanneer wij de woorden des Heren in de evangeliën overzien, moet het ons treffen hoe dikwijls en hoe ernstig Hij zijn leerlingen waarschuwt tegen de gevaren van het geld. Betrekkelijk zeer zelden spreekt Hij over die andere grote ondeugd die de mensheid teistert, de onkuisheid, maar herhaaldelijk over de gehechtheid aan geld en goed. Met de geestelijke hoogmoed beschouwt hij deze als het grote beletsel voor de zaligheid. Want wij weten dat Jesus' denken en oordelen geheel beheerst werd door de gedachte aan God en de heerschappij van God. Indien Hij dus de geldzucht veroordeelt, betekent dit dat deze vlakweg strijdt en onverenigbaar is met de gesteltenis- sen die zijn leerlingen moeten bezitten om het rijk te verwerven en te verkondigen. Het aardse bezit is op zichzelf al een groot gevaar. „Hoe moeilijk zullen zij die rijkdommen bezitten het koninkrijk Gods binnengaan” ( Mk. 10 ). En als de apostelen over dit woord verbaasd staan, herhaalt Jesus het met het paradoxale beeld van de kameel die gemakkelijker door het oog van een naald zou kruipen. „Toen waren zij nog meer ontsteld en zeiden bij zichzelf: „Wie kan dan zalig worden?” Jesus zag hen aan en sprak: „Bij de mensen is het onmogelijk, maar bij God niet, want bij God is alles mogelijk.” ” . Voor God is het zelfs mogelijk dat een rijke zalig wordt. Hij die in waarheid aan zijn geld niet vastzit kan zalig worden. Maar Jesus' woorden betekenen dan toch minstens dit, dat onthechting te midden van weelde slechts kan bestaan door een buitengewone genade van God.

2. De veiliger weg die Hij zijn volgelingen aanraadt is dat zij van hun bezit afstand doen. Van zijn apostelen eiste Hij gewoonweg: „Verkoopt uw bezittingen en geeft er aalmoezen van. Schaft u beurzen aan die niet slijten, een onuitputtelijke schat in de hemel …” ( Lk. 12, 33 ). En allen raadt Hij het aan zoals aan de rijke jongeling: „Toen zag Jesus hem teder aan en sprak tot hem: „Eén ding ontbreekt nog. Ga heen, verkoop wat ge bezit en geef het aan de armen en ge zult een schat in de hemel bezitten. Kom dan en volg Mij” ” ( Mk. 10, 21 ).

En allen die het missen kunnen, moeten toch minstens gedeeltelijk hun bezit afstaan door veel weg te schenken: „Ik zeg u: Maakt u vrienden door de ongerechte mammon, opdat, wanneer hij u komt te ontvallen, zij u mogen opnemen in de eeuwige tenten” ( Lk. 16, 9 enz.). En niemand, ook hij niet die geenszins rijk is, mag bezorgd zijn om de tijdelijke dingen, zelfs niet om het noodzakelijke levensonderhoud: „Weest niet bezorgd voor uw leven, wat gij zult eten en drinken; noch voor uw lichaam, waarmee gij u zult kleden …” ( Mt. 6, 25 ).

Laten wij deze leer van Jesus toch ernstig overwegen. Hij kent het menselijk hart. Hij weet hoe- zeer de mammon een god kan worden die van Christus afkeert en de mens hoogmoedig maakt en ongevoelig. Hoeveel ellende zou de mensheid bespaard zijn, als de christenen trouw waren gebleven aan deze leer van hun Meester!

Vijftiende Zondag na Pinksteren

307. Vijftiende Zondag na Pinksteren

Leven en dood

God heeft de macht om aan wat niet is het aanschijn te schenken en de doden terug te roepen tot het leven. Het zo menselijke en ontroerende toneel dat Sint Lukas in het evangelie van deze Zondag met korte woorden schetst, toont ons het goede Hart van de Zaligmaker die door medelijden bewogen de weduwe haar enig kind teruggeeft, maar het toont ons tevens de macht van Hem die souverein beschikt over leven en dood. Hij raakte de baar aan en zei eenvoudig: „Jongeling, Ik zeg u: sta op” ( Lk. 7, 14 ). God alleen is de meester van het leven. „De Heer doet sterven en laat leven, zendt naar het dodenrijk en voert terug” ( 1 Sam. 2, 6 ).

En toch is deze opstanding uit de dood die de mensen buiten zichzelf bracht van verwondering niet veel meer dan een beeld van de wonderwerking waardoor God de zondaar tot eeuwig leven wekt, hem heiligt en eenmaal het verheerlijkte lichaam der verrijzenis zal schenken. Wij allen waren dood en werden in het doopsel ten leven opgewekt. De Heer wil dit leven in ons voeden en sterken van dag tot dag. „Het brood dat Ik zal geven is mijn vlees voor het leven der wereld” ( Joh. 6, 51 ; communio). Zó wil de Kerk ons het evangelie doen verstaan. Maar dit geestelijke inzicht valt onze botte geest zwaar, die hangt aan uiterlijke en tijdelijke dingen. De dood van de ziel, aangrijpende realiteit, nemen wij niet waar. Alleen lichamelijk doden gaan over tot bederf, dat door allen te constateren valt. Sommige heiligen onderscheidden de zondaars aan een afgrijselijke stank. Ook de heerlijkheid van het nieuwe leven dat God ons gaf, blijft voor de natuur- lijke mens verborgen. Bidden wij om vermeerdering van geloof opdat geestelijk leven en geestelijke dood, eeuwig leven en eeuwige dood voor ons worden allesbeheersende waarden en werkelijkheden. Of een mens, of onze dienaren, of wijzelf dit eeuwig leven bezitten, is de factor die het geluk bepaalt: niet gezondheid noch bezit noch liefde noch wat ter wereld ook, zo dit éne heil ontbreekt of geweld lijdt.

2. „Wij zijn ten leven gewekten, opgestaan van de doden, weergegeven aan onze Moeder, de Kerk. Ook zij is, zegt Ambrosius, in deze tijd weduwe; want zij ziet haar Heer nog slechts onder de sluier der mysteriën, niet van aangezicht tot aangezicht. Onophoudelijk vloeien haar tranen om de geestelijk gestorvenen, totdat de Heer zich erbarmt en spreekt: „Ik zeg u: sta op!” Voor elke heiden, voor iedere goddeloze en afgevallene bidt zij als een eenzame moeder voor haar enige zoon. Hoe menige opstanding en bekering verkrijgen deze moederlijke tranen dagelijks van haar Heer! Wij staan rond het altaar, gereed het offer van Christus te vieren. Doch hoevelen missen wellicht de schone en blijde kracht van het gezonde Christus-leven! Hoevelen menen te staan en te gaan, maar in werkelijkheid worden zij op de baar binnengedragen. Hun Christus-leven is verkommerd en verstard tot dodelijke stijfheid. „Wat is uw graf anders dan een slechte levenswandel? Uw graf is het leven zonder geloof” ( Ambrosius). Deze ongelukkigen kunnen zelfs niet meer om hun ellende wenen. Maar voor hen en om hen weent aller Moeder, de Kerk. In de introitus klinkt haar roepen en smeken voor die gestorven kinderen: „Neig uw oor tot mij, o Heer, en verhoor mij. Genees, o God, uw knecht die op U vertrouwt. Ontferm U mijner, Heer, tot U roep ik de ganse dag” ( Ps. 85, 1-3 ). Haar stem leent zij de dode, die vlees van haar vlees is, een lidmaat van haar lichaam … Laat ook ons roepen en wenen tot de Heer, nu Hij tegenwoordig is, opdat Hij onze broeders, de kinderen der Kerk, van de doden moge opwekken.”   1)

Vijftiende week na Pinksteren

308. Maandag na de Vijftiende Zondag na Pinksteren

Geestelijke moeheid

„Laten wij niet ophouden het goede te doen; want zo wij niet verslappen, zullen wij te zijner tijd oogsten” ( Gal. 6, 9 ; epistel van de Zondag).

1. „Wordt niet moede het goede te volbrengen.” Wie met volharding en edelmoedigheid naar de volmaaktheid der goddelijke liefde wil streven moet zich een harde en aanhoudende geestelijke inspanning getroosten. Hij moet de Heer het kruis nadragen, hij moet zijn zelfzucht versterven; en dat niet enkele dagen, maar altijd door, jaar in jaar uit. Is het wonder dat zelfs een bevoorrechte ziel kon schrijven: „De natuur is het somtijds hard moe” ( Marie-Antoinette de Geuser )? En wie die ooit eerlijk naar de vereniging met God en zijn heilige wil heeft gestreefd, ondervond niet bij tijden (en wellicht lange tijd) een intense loomheid en lauwheid, een walg bijna van het geestelijke, ongevoeligheid en dofheid voor het bovennatuurlijke? er zijn twee soorten van moeheid: vooreerst de gewone lichamelijke die ons tijdens het gebed in slaap doet vallen. Deze is geen probleem; wij moeten het lichaam de rust gunnen waarop het recht heeft. Maar daarnaast is er de veel erger geestelijke moeheid, die ons de energie en de lust in het goede ontneemt en die zeer dicht kan liggen bij de in het geestelijk leven zo fatale moedeloosheid. De apostel die de zwakheid der natuur, de ups en downs van ons gevoelsleven kende, spoort ons heden aan: „Wordt niet moede te doen wat goed is” .

Er bestaat slechts één manier om de geestelijke vermoeienis te overwinnen: een leven dat door de liefde wordt bezield. „Wie bemint, wordt niet moede of althans, hij voelt geen vermoeienis” ( Navolging van Christus). Liefde kan altijd nog meer dan zij doet. Zij weet van geen inspanning of overspanning. Alles wordt moe in ons behalve de liefde. „Doorboor, allerliefste Heer Jesus, de innerlijkste kern van mijn ziel met de zoete en heilzame wonde van uw liefde, met de ware, ongestoorde, apostolische en allerheiligste minne, opdat mijn ziel immerdoor moge versmachten en versmelten van liefde en verlangen naar U alléén” ( gebed van Sint Bonaventura na de mis ).

2. „Verslappen wij niet, dan zullen wij te zijner tijd oogsten.” Er is ook een dubbele oogst: de grote op het eind van ons leven en op het eind der tijden, waaraan de apostel allereerst denkt, het zijn bij Christus, de zalige aanschouwing, het volmaakte geluk naar ziel en lichaam. Dat is de kostbare vrucht die door het lijden om Christus' wil geoogst wordt. Een zuiver aards gerichte inspanning loopt op niets uit dan vergankelijkheid: „wie zaait in het vlees, zal verderf oogsten uit het vlees; maar wie zaait in de geest, zal eeuwig leven oogsten uit de geest” ( Gal. 6, 8 ; epistel). „De tijdelijke, lichte verdrukking verwerft een onovertroffen eeuwig gewicht van heerlijkheid.” ( 2 Kor. 4, 17 ). „Uw Vader, die in het verborgene ziet, zal het u vergelden” ( Mt. 6, 4 ).

Maar de trouwe en edelmoedige ziel verwerft voor haar onverdroten moeite reeds een eerste oogst op aarde, voorsmaak van de hemelse. Zij zal ondanks alles en juist in en door het christelijke lijden proeven hoe zoet de Heer is, geestelijke vrijheid verkrijgen en de innerlijke vrede die God alleen kan geven.

Heilige Moeder Gods, schenk ons de genade zonder geestelijke moeheid en vrij van moedeloosheid op Jesus' kruisweg voort te gaan.

309. Dinsdag na de Vijftiende Zondag na Pinksteren

Vruchtbare communie

Evenals de vorige week vermelden ook ditmaal communio en postcommunie van de Zondag beide uitdrukkelijk de eucharistie. Het laatste gebed is bijzonder schoon, maar het is bijna onmogelijk de Latijnse bondigheid in onze moedertaal bevredigend weer te geven. „Moge de kracht der hemelse gave (der heilige communie), bidden wij U, Heer, bezit nemen van onze ziel en van ons lichaam, opdat voortdurend háár uitwerking, niet onze eigen zinnen, aan onze daden richting geve.” Wij menen misschien dat de grote waardering der eucharistische genadewerking een vrucht is, voornamelijk gerijpt in de laatste tijden, sinds de heilbrengende decreten van Pius X. Maar eens te meer leert ons de mis van de Zondag, dat de eucharistische beweging naar haar wezen veeleer een terugkeer tot het oude christendom dan een vernieuwing moet heten. De opvatting over de uitwerking van het sacrament, die uit de postcommunie spreekt, zal in diepte en kracht niet licht worden overtroffen. Twee zaken dringen zich hier vooral aan onze aandacht op: allesomvattende en inwendige kracht.

1. De Kerk laat ons op de eerste plaats God smaken dat Hij door de communie „bezit moge nemen van ziel en lichaam beide” . Ook elders leert de liturgie dat de eucharistie haar werking uitstrekt tot het lichaam. In elke mis bidden wij met de priester: „Moge deze nuttiging strekken tot beveiliging van onze geest en ons lichaam” . En de Heer zelf opent een zoveel weidser perspectief dan de ingehouden bede van de canon met zijn woord: „Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven en Ik zal hem opwekken ten jongsten dage” ( Joh. 6, 54 ). Doch wat wij in de postcommunie van heden vragen heeft rechtstreeks betrekking noch op de physieke gezondheid noch op de heerlijkheid van de verrijzenis des vleses, maar op een totale werking van de eucharistische genade die zich uitstrekt tot de hele sfeer van het menselijk leven, tot ziel en lichaam beide. Zoals altijd zien wij bij de heiligen het duidelijkst wat de volle bloei van de genade betekent. Bij een Catharina van Siena, een Paschalis Baylon en zovele anderen veranderde de communie zelfs het uiterlijk tot een beeld van hemelse vrede en zaligheid. Zó werkt deze zoete en machtige spijze in een ziel die geen beletselen stelt en waar zij geheel vruchtbaar kan worden.

2. Maar deze werking gaat ook in de diepte, „richting gevend aan al onze daden”, stillend het rusteloze begeren, stimulerend tot nimmer moede liefde, het hart weldadig pijnigend met mateloze honger. Jesus is machtig om te werken in ons steeds door, onze ziel beheersend de ganse dag, gelijk de fijne geur van reukwerk hangt rond de vaas die er van vervuld was.

„De herinnering aan de voorbije communie en het wachten op de eerstvolgende zijn twee momenten die eigenlijk niet op elkaar volgen, maar die zich samenvoegen en ineensmelten … Dit uur van dwaze en stille liefde, die verrukkelijkst en verhevenst uur dat op aarde geleefd wordt, voor niets ter wereld zou men het willen missen. Deze samenkomst met de onvergetelijke Vriend, hoe zou men er niet naar toe rennen, al moesten de voeten er van bloeden, al moest men over de zwaarste hindernissen springen … Maar met welk een vreugde onderwerpt men zich niet aan die zoete veeleisendheid. De ware vrienden van de Meester doen waarachtige wonderen om niet één enige communie te missen (een communie … wanneer men er aan denkt wat een communie is! Ach! men slooft zich voor veel minder uit).”   1)

310. Woensdag na de Vijftiende Zondag na Pinksteren

Gebed en dank in nood

„Vol verwachting zag ik uit naar de Heer. Hij heeft mij aangezien en mijn smeken verhoord. Hij legde mij een nieuw lied in de mond, een lofzang op onze God” ( Ps. 39, 2-4 ; offertorium van de Zondag).

Het moge op het eerste oog lijken dat wij gemakkelijker kunnen mediteren over de concrete woorden en daden des Heren in het evangelie dan over de wat vage psalmverzen die zo veelvuldig in de gezangen der liturgie zijn getoonzet. Er gaat voorzeker niets boven de evangeliën, die „eerstelingen der Schrift” ( Origines). Maar wie, met de Kerk meebiddend en zingend, in de geest der psalmen weet door te dringen, zal daar niet zelden de innerlijkste gevoelens van zijn gekwelde en naar God verzuchtende ziel uitgedrukt vinden, eenvoudig, diep en waarachtig.

1. „Vol verwachting zag ik uit naar de Heer.” Hoe zuiver is in deze weinige woorden de toestand weergegeven van de ziel die zichzelf begint te kennen en God; die er zich van bewust werd dat zij niets en God alles is. „Moge ik U kennen, moge ik mijzelf kennen” ( Sint Augustinus). Moge ik weten, Heer, en ervaren, hoe waar uw woord is: „Zonder Mij kunt gij niets” , — en moge ik tegelijkertijd weten en ervaren en er immer dieper van overtuigd raken, met hoeveel recht uw geliefde apostel Paulus hieraan als het ware mocht toevoegen: „Ik kan alles in Hem die mij versterkt.”

„Vol verwachting zie ik uit naar de Heer.” Zo bidden wij in deze staat van het aardse leven; zo bidden wij vooral, wanneer onze zwakheid en onze zonde, wanneer nood en lijden ons machteloos maken, als moedeloosheid onze ziel overvalt. Met smachtend verlangen zien wij uit naar God, ons enig heil, nederig erkennend dat wij niets zijn en niets vermogen, vertrouwvol verwachtend dat Hij ons redden zal.

2. „Hij zag mij aan en verhoorde mij.” God verhoort ons en versmaadt onze geringheid niet. Gij behoeft ons slechts aan te zien, Heer. O, wend uw blik, die genade en leven is, niet van ons af. „Jesus, zie ons aan die wankelen, en richt ons op door uw blik. Als Gij ons aanziet, valt alle schuld van ons af” (hymne zondagslauden, herfst). En mogen wijzelf niet ophouden U aan te zien in de geest van geloof en inwendig gebed; mogen wij bidden zoals die boer, van wie de Pastoor van Ars verhaalt: „Ik denk aan Hem en Hij denkt aan mij”, — mogen wij volgens het woord van de ( zalige Jan Ruusbroec ) „U in innige liefde louter aanhangen”.

Dan lééft onze ziel, ook al verkeert zij in druk en duister. Dan zal in droefheid en ellende toch het „nieuwe lied” opwellen in ons hart, „de lofzang tot onze God”, ons door U op de lippen gelegd, door uw Geest die woont in ons en voor ons smeekt „met onuitsprekelijke verzuchtingen” . Wij willen niet enkel uw welbehagen aanvaarden, Vader; wij willen U lof zingen, uw barmhartigheid prijzen in eeuwigheid. Zou niet de lof van de ziel, die U dankt in de duisternis van het geloof, U even aangenaam zijn als de hemelse zang der engelenkoren?

311. Donderdag na de Vijftiende Zondag na Pinksteren

Elkanders lasten dragen

In het epistel van de Zondag spoort de apostel ons aan tot edelmoedigheid jegens allen, tot een geesteshouding en een praktijk die zich niet afsluiten voor de noden van onze medemensen en die zich niet hoogmoedig van de zondaar afkeren. „Laten wij edelmoedig handelen ten opzichte van allen zolang wij daartoe in de gelegenheid zijn, vooral jegens hen die met ons één gezin vormen in het geloof” ( Gal. 6, 10 ). Te voren reeds had Sint Paulus bepaalde vromen onder zijn lezers vermaand zich niet te verhovaardigen over de fouten der zwakke broeders, maar veeleer hen te helpen en te bedenken dat ook zijzelf ten val konden komen. „Draagt elkanders lasten; zo zult gij Christus' wet vervullen” ( Gal. 6, 2 ).

1. De mensheid van tegenwoordig verdraagt minder dan ooit vromen (al dan niet officiële), „geestelijke mensen” zoals de apostel hen hier noemt, die zich hoogmoedig en zelfvoldaan afzonderen van de massa. En zelfs zij die zonder bewuste zelfverheffing angstvallig vasthouden aan heilige huisjes, ivoren torens, schotjes en hekjes tussen vromen en zondaars, katholieken en niet-katholieken, geestelijken en leken en zo verder, zullen bemerken dat hun invloed ten goede zeer gering zal blijven. Of misschien zullen zij het niet merken maar het zal toch zo zijn. Wat de mens van tegenwoordig vraagt is de christen die „open” is, begrijpend voor iedereen, beschikbaar, die het menselijke erkent en waardeert dat ons allen verbindt. De wereld zal een christen die begint met wat de mensen scheidt niet accepteren. Het christelijke is niet meer het vanzelfsprekende en door allen geachte. Men kan dit betreuren, het is niettemin een feit. De katholiek van vandaag en morgen zal een mens moeten zijn die leeft van God en die tegelijk midden in de wereld staat, een die zichzelf mens weet en niet beter dan wie ook, die er zich altijd van bewust blijft dat zijn christen zijn genade is en roeping, een om niet ontvangen gave en een taak, die beseft dat dit door God geroepen en uitverkoren zijn een geestelijke waarde is en anders niets, dat het niets te maken heeft met stand of geld of kennis.

2. Alleen als de christen zo denkt, zal hij de anderen niet verachten en in staat zijn behalve zijn eigen last ook die van anderen te dragen. Alleen dan zullen de anderen genegen zijn hun last op hem af te wentelen. Slechts wanneer hij zijn christelijke rijkdom los ziet van alle tijdelijke waarden en aardse belangen, zal hij hem zuiver kunnen tonen aan de ontkerstende wereld en zijn goddelijke Meester navolgen. Want Jesus schroomde niet om te gaan met zondaars en hun zelfs voorkeur te betonen. Hij hield zich niet als vele Joden afzijdig van de heidenen en de Samaritanen. Hij trotseerde in het gesprek met de Samaritaanse vrouw de conventies van zijn tijd omwille van het rijk Gods. Hij ging tot allen en bewees allen zijn liefde. Hij trok zich niet als Johannes de Doper terug in de woestijn en in de afzondering van een ascetische levenswijze. Hij was voor allen beschikbaar zodat Hij dikwijls geen tijd had om te eten. Hij verkondigde onvermoeid de boodschap van zijn Vader in een taal die de mensen verstonden. Hij had medelijden met alle kwalen.

3. In navolging van Christus moeten wij, — ieder in zijn eigen verhoudingen en binnen de grenzen van zijn levensstaat en plichten, maar met een geest en een hart die wijd zijn als de wereld en het lijden van de wereld — de onmetelijk zware last helpen dragen van zonde en ellende, en edelmoedig „het goede doen” voor allen zonder uitzondering. Het is onmogelijk de wereld tot Christus te bekeren zonder deze goedheid, zonder deze geestelijke openheid, die de vrijheid van de Meester nabijkomt. De christen moet tot de wereld gaan zonder een zweem van eigendunk, een armzalig mens als alle anderen, met als enig wapen en enig bezit de goedheid die komt van God, met God zelf.

312. Vrijdag na de Vijftiende Zondag na Pinksteren

Oogsten van de geest

„Een mens oogst wat hij zaait. Wie zaait in het vlees zal vergankelijkheid oogsten van het vlees; wie zaait in het geestelijke zal van de geest oogsten eeuwig leven” ( Gal. 6, 7. 8 ; epistel van de Zondag).

1. Indien, zoals wij gisteren overwogen, de ware christen toegankelijk is voor de noden van allen die hij ontmoet en indien hij in de wereld staat als mens onder de mensen om de lasten te helpen dragen die ons allen neerdrukken, – dan dienen wij daaraan onmiddellijk toe te voegen dat hij naar de geest geheel in God moet leven. Dit is het ideaal waarnaar de wereld uitziet zonder het te weten: de christen wiens goedheid beschikbaar is voor allen omdat hij vrij is van allen, met de vrijheid die komt van God, omdat hij door liefde gebonden is aan God alleen. Hij moet zodanig van God vervuld zijn dat hij in het geheel niet meer steunt op zichzelf of op anderen, op gewoonten en conventies en omgeving, zodat hij het wagen kan in waarheid tot de mensen te gaan. Want de wereld waarin wij leven, biedt ons niet meer de steun van een christelijke atmosfeer. Zij wil zonder Christus leven en komt daar openlijk voor uit. Zij wil een leven en een gemeenschap inrichten die door eigen kracht bestaan zonder God en zonder hoop op het hiernamaals, en, sluiten wij onze ogen niet voor deze werkelijkheid: zij is er grotendeels in geslaagd het leven op deze wijze te organiseren. Daarom worden van ons deze uitersten geëist: uiterste beschikbaarheid en uiterste innerlijkheid. Want de christen mag zich van de wereld niet terugtrekken. Al zal zij ondergaan, de zielen der mensen die leven in de wereld zijn onvergankelijk en even dierbaar aan Christus als de onze. Maar minder dan ooit zal onze broze goedheid standhouden, indien zij niet deelt in de goedheid van de Vader in de hemel. Zij moet in de godloze wereld een spiegel zijn der goddelijke goedheid, opdat de mensen weer geloven mogen aan een waarde die meer is dan de stof en alle beheersing der stof. Maar hoe zal het ons mogelijk zijn zulk een goedheid te bezitten en te behouden, zo wij niet leven in God!

2. Aan een moeder die bezorgd was over de zedelijke en geestelijke gevaren waaraan haar zoon op school blootstond, zeide Léon Bloy: „Je moet je jongen de gewoonte bijbrengen altijd te bidden”. Dat is het geheim. Ook voor ons geldt dit woord. De oasen van beschutting verdwijnen in de egale woestijn van onze technische beschaving. Niemand mag zich immuun achten voor de besmetting die er uitgaat van de wereld.

Jesus is wederom ons onovertroffen toonbeeld. Hij die ging tot allen, sprak tot allen van God omdat Hij geheel leefde in God. Wij kunnen niet tot allen zonder onderscheid spreken over God, maar wij moeten wel leven in God; dan zullen wij God uitstralen in de wereld ook zonder te spreken. wij moeten het gebod om altijd te bidden zo letterlijk mogelijk toepassen door onze innerlijke aandacht zoveel mogelijk gekeerd te houden naar de nooit aflatende tegenwoordigheid van God. De ware christen van heden moet een mens zijn van beschouwing en inwendig gebed juist omdat de wereld van heden godloos wil zijn.

3. Indien men wil tegenwerpen dat dit een onmogelijk ideaal is en dat het getuigt van gebrek aan werkelijkheidszin een dergelijke kloosterlijke mentaliteit aan te bevelen ook voor hen die in de wereld leven, dan antwoord ik: toen door renaissance en hervorming het proces van de profanatie van het leven een aanvang nam, hebben mannen als Franciscus van Sales het bewuste streven naar de volmaaktheid gepredikt ook voor hen die leefden in de wereld. De Inleiding tot het godvruchtige leven en zovele andere werken uit die tijden hadden de bedoeling het streven naar de christelijke volmaaktheid ook buiten de kloosters te bevorderen in een wereld die zich van het christendom begon vrij te maken. Wanneer dit proces van ontkerstening van het leven zijn hoogtepunt bereikt in onze dagen, zullen de christenen moeten grijpen naar de hoogste middelen en mag de praktijk der beschouwing niet langer een monopolie blijven van contemplatieve kloosterlingen. Zalig zij die door God zijn geroepen om zich in de eenzaamheid geheel aan de beschouwing te wijden. Maar ook zij die leven in de geestelijke eenzaamheid van een wereld zonder God, moeten trachten door voortdurend gebed en door beschouwing God met zich te dragen, willen zij ware christenen blijven en door hun leven God verkondigen aan de velen die Hem nooit hebben gekend.

313. Zaterdag na de Vijftiende Zondag na Pinksteren

Uit de brief van Sint Jakobus

„Overspelers (zo noemt de apostel naar oud-testamentisch spraakgebruik allen die van God afvallen en heulen met het kwaad), beseft ge niet dat vriendschap met de wereld vijandschap betekent met God? Wie met de wereld bevriend wil zijn maakt zich Gods vijand. Of denkt ge dat de Schrift zonder reden zegt: „De Geest die in u woont bemint u met jaloerse liefde” ? En nog grotere genade biedt Hij aan. Met het oog daarop staat er geschreven: „God weerstaat de hovaardigen maar aan de nederige mens geeft Hij zijn genade” . Onderwerp u dus aan God, weerstaat de duivel en hij zal van u wegvluchten. Treedt nader tot God en Hij zal u naderen” ( 4, 4-8 ).

2. „Broeders, gij gelooft in de heerlijkheid van onze Heer Jesus Christus; tracht dit geloof niet te combineren met vleierij van menselijke grootheid. Veronderstel dat iemand in uw vergadering komt met gouden ringen en fijn gekleed en dat tegelijkertijd een arme binnenkomt in haveloze kleding. Als gij aan de deftige alle aandacht besteedt en hem een ereplaats geeft, maar de arme zegt: „Blijf daar staan”, of: „Ga maar op de grond zitten bij mijn voetbank” , – hebt gij dan geen vals onderscheid gemaakt? Oordeelt ge dan niet partijdig? Luistert naar mij, dierbare broeders: heeft God niet de mensen die in het oog van de wereld arm zijn uitverkoren om rijk te worden in geloof en erfgenamen vna het koninkrijk dat Hij heeft beloofd aan wie Hem liefhebben? En gij zoudt de arme verachten?” ( 2, 1-6 ).

(Wij moeten door de eigenaardigheden van stijl en tijdsomstandigheden heen in deze woorden van Jakobus de eeuwige boodschap van Christus kunnen horen. Wee ons zo wij het zintuig daarvoor niet bezitten! De christen moet niet enkel de rijkdom niet verlangen, hij mag ook de rijken niet eren omdat zij rijk zijn. De armen moet hij eer bewijzen, want „Christus heeft hen uitverkoren”. De armen zijn Jesus' bevoorrechten. Vervloekt is het geld, het bloed van de arme, dat zoveel christenen ontrouw maakt aan hun Heer, de Arme van Nazaret en Golgota, die voor dertig zilverlingen werd gekocht.)

„O gij rijken, weent over uzelf en jammert luid om de ellende die over u zal komen! Uw rijkdom is verrot, uw gewaden zijn verteerd door de mot, uw goud en zilver zijn verroest; hun roest zal tegen u getuigen en uw eigen lichaam aantasten als vuur. Gij hebt schatten (van toorn) verzameld tegen het einde der dagen. Gij hebt het loon achtergehouden van de arbeiders die uw akkers bewerkten, nu roept het luid tegen u en de kreten van uw maaiers zijn doorgedrongen tot de Heer der heirscharen. Gij hebt op aarde gefeest en in weelde geleefd; gij hebt uw harten gemest voor de dag der slachting. De onschuldige hebt gij veroordeeld en vermoord en hij biedt geen weerstand” ( 5, 1-6 ).

3. „Mijn broeders, acht het louter vreugde, wanneer allerhande kwellingen u treffen, – als mensen die weten dat zij alleen door de beproeving van hun geloof volharding verwerven. En de volharding moet haar werk grondig verrichten, wilt gij volmaakt zijn en ongerept, zonder in iets te kort te schieten” ( 1, 2-4 ).

Zestiende Zondag na Pinksteren

314. Zestiende Zondag na Pinksteren

Liefde en formalisme

„Eens kwam Jesus op een sabbat in het huis van een der voornaamste farizeeërs om de maaltijd te gebruiken; en men bespiedde Hem. En zie, daar stond een man voor Hem, die aan waterzucht leed. Jesus nam het woord en sprak tot de wetgeleerden en farizeeërs: „Mag men op een sabbat genezen of niet?” Zij zwegen. Toen raakte Hij hem aan, genas hem en zond hem heen. Nu sprak Hij tot hen: „Wie van u zal zijn zoon of zijn os die in de put is gevallen, niet aanstonds, ook op een sabbat, er uit trekken?” En zij wisten hier niets tegen in te brengen” ( Lk. 14, 1-6 ; evangelie).

1. Misschien hadden wij nog een antwoord geweten op Jesus' laatste vraag. „Een genezing kan men uitstellen tot de volgende dag, maar mijn kind zou verdrinken zo ik niet aanstonds hulp bood” (gesteld dat wij de moed hadden nog één woord uit te brengen in tegenwoordigheid van de goede en almachtige Meester). Want ook wij hebben evenals de farizeeërs van toen een uitgebreide casuïstiek ter beschikking van onze gemak- en behoudzucht. Maar wetten en verordeningen verliezen in het christendom hun zin, indien zij de liefde, dat is, de mens, die Jesus heeft verlost, niet dienen. Dan worden zij dor geraamte dat de levende godsdienst dooddrukt. Dit is het juist wat Jesus hun en ons wilde leren. „Waarom overtreedt gij Gods gebod om wille van uw overlevering? Want God heeft gezegd: „Eert uw vader en uw moeder”; en: „Wie vader of moeder vloekt, moet sterven”. Maar gij verklaart: „Wie tot vader of moeder zegt: „Alles waarmee ik u van dienst zou kunnen zijn, is tot offergave bestemd, behoeft vader of moeder niet te eren” .” En om uw overlevering ontkracht gij Gods gebod” ( Mt. 15, 2-6 ). Merk op dat in beide gevallen de farizeeërs een bezwaar hadden van godsdienstige aard: de sabbatwet en de gelofte; en beide malen werd deze religieuze zwarigheid ingeroepen om hulp aan de evenmens te weigeren.

„Barmhartigheid wil Ik en geen offerande”; dit grote woord van de profeet maakt Jesus tot het zijne ( Mt. 9, 13 ). Gods gebod in zijn nieuwe wet is liefde, liefde voor God en voor de naaste. Dit gebod komt de voorrang toe boven alle andere.

2. Typerend voor de mentaliteit der farizeeërs is dat zij „zwegen” op Jesus' vraag: „Mag men op de sabbat genezen of niet?” Het is zeker dat zij de handelwijze des Heren in hun hart veroordeelden, maar een voorzichtig afwegen der omstandigheden doet hen zwijgen: kat uit de boom kijken, prestigeverlies schuwen als de pest, voorrang van uitgerekende voorzichtigheid boven de liefde. voorzeker moeten inzicht en verstand aan onze daden richting geven, maar ten slotte moet ook deze prudentia in dienst staan van de charitas, en niet omgekeerd. Als de Heer voorzichtig was geweest in hun zin (die o zo dikwijls de onze is), zou Hij nimmer aan het kruis zijn geslagen. Als Sint Paulus gezwegen had waar spreken gevaar opleverde en de heilige noodzaak der liefde hem voortstuwde ( „wee mij, zo ik het evangelie niet verkondig …”), hadden de heidenen de blijde boodschap niet vernomen. Als Sint Franciscus Xaverius „voor zijn gezondheid redelijke zorg had gedragen”, zou hij niet eenzaam, in de bloei van zijn leven, zijn gestorven op een eilandje voor de Chinese kust.

Wellicht zal men zeggen: „dit waren uitzonderlijke roepingen”. Het zij zo. Doch luisteren wij naar wat de Navolging toch wel voor allen schrijft: „De minnaar vliegt en rent en is verheugd. Hij is vrij en laat zich niet weerhouden. Hij let niet op de gaven, maar wendt zich boven alle goeds tot de Gever zelf. Liefde kent dikwijls geen maat, doch wordt vurig bovenmate. Liefde voelt geen last en acht de moeiten niet, wil meer dan zij vermag. Zij beroept zich niet op overmacht want zij meent dat zij alles kan en dat alles haar vrijstaat” ( Navolging van Christus III, 5, 4).

Zestiende week na Pinksteren

315. Maandag na de Zestiende Zondag na Pinksteren

Het geloof

„Moge Christus door het geloof wonen in uw harten” ( Eph. 3, 17 ; epistel van de Zondag).

Het zijn altijd opnieuw de goddelijke deugden van geloof, hoop en liefde waarop wij onze in gebeden en overwegingen moeten terugkomen, want zij vormen de ruggegraat van ons geestelijk leven. Het geloof geeft ons een deelgenootschap aan het goddelijke kennen waardoor wij het geestelijke zien (al blijft het duister zolang wij op aarde zijn), de weg en het einddoel onderscheiden, — de hoop schenkt ons vertrouwen, moed om verder te gaan en uit te houden en het brandende verlangen naar God, ons enig heil, — de liefde is de kracht die alle vermogens van onze ziel in beweging zet, die ons hart en onze wil aan God gevangen geeft en het oog der ziel schept voor de goddelijke dingen.

De heilige Paulus gebruikt in het epistel de schone formule: „moge Christus door het geloof wonen in uw harten”. Door het geloof woont Jesus in onze harten, want deze deugd, wortel en grondslag van alle andere, leert ons oordelen en denken zoals Hij. Wij kunnen dit, zoals alles wat met het leven der genade in ons samenhangt, gewoonlijk nog het best begrijpen door de vergelijking met het zuiver menselijke. De natuurlijke mens (dus ook wijzelf, voorzover wij niet werkelijk door Gods Geest worden geleid, ons láten leiden) zal een ander hoogschatten wegens zijn stand, rijkdom, macht, geleerdheid, aangename en sympathieke eigenschappen, maar het levend geloof zal denken en handelen naar Jesus' woord: „Wat gij de minste der mijnen hebt gedaan, hebt gij Mij gedaan” . Het geloof ziet in de evenmens Christus, — en als er van voorkeur sprake is, dan zal die uitgaan naar de armen, de lijdenden, de zondaars, de in Christus gelijkgezinden. Want door het geloof woont en heerst Christus in onze harten. En wij hoeven er het evangelie slechts op na te slaan om te weten hoe Jesus de mensen beoordeelde: volgens God en in God.

Eveneens zal de natuurlijke mens (en de christen die niet waarachtig uit het geloof leeft) in het ongeluk dat hem overkomt alleen de natuurlijke factoren beschouwen: het onrecht dat hem wordt aangedaan, onedele tegenwerking, achteruitzetting, een fataal toeval … Het gevolg van deze natuurlijke kijk op de dingen is verbittering, opstandigheid, klacht en kritiek , moedeloosheid. Maar de gelovende mens zal Gods wil zien en beminnen in alles. Hij zal denken aan Jesus die het grootste onrecht ooit een mens aangedaan beschouwde als de zuivere en heilige wil des Vaders. Vanzelf zal hem een woord te binnenschieten als dat van Sint Paulus: „Voor hen die God beminnen werkt alles ten goede” , of dat van de Meester zelf: „Vader, niet mijn wil, maar de uwe”. En waar menselijkerwijze gesproken misschien niets valt waar te nemen dan ellende, mislukking, vernedering, daar bloeit in de verborgenheid van de inwendige mens en voor Gods oog de schoonste bloem van dit tranendal: de lijdende liefde, — maar wederom alleen door het geloof dat ons andere ogen geeft om geheime werkelijkheden te aanschouwen.

Bidden wij met de vader uit het evangelie van Quatertemperwoensdag : „Ik geloof, Heer, kom mijn ongeloof te hulp” ( Mk. 9, 24 ). Want zo staat het gewoonlijk met ons: wij geloven, maar bijna als was die bovennatuurlijke werkelijkheid waarop ons geloof betrekking heeft, niet werkelijk, als was die wereld van God niet echt. Al het andere wat onze zinnen en onze gevoeligheid treft, komt ons zoveel reëler voor. En toch het éne noodzakelijke is de alles beheersende werkelijkheid. God, die zich openbaart en meedeelt aan ons in Christus Jesus, onze Heer. Zoete Moeder, bid voor ons om vermeerdering van geloof.

316. Dinsdag na de Zestiende Zondag na Pinksteren

Innerlijk leven

„Moogt gij machtig door zijn Geest gesterkt worden naar de innerlijke mens” ( Eph. 3, 16 ; epistel van de Zondag).

1. Het eerste is dat ons zieleleven door onze zinnen als zovele poorten krachteloos pleegt weg te vloeien, gelijk uitgegoten water. De mens die zich zelf bezit is geconcentreerde eenheid. Hij dwingt de zinnen en de verbeelding in het gareel, hij blijft immer meester van zijn gevoel (behalve wanneer somtijds het goddelijke een bres slaat in die wal en ons gemoed als willige slaaf meesleurt), zijn wil wordt geleid door overtuiging niet door indrukken, en de zuivere bron dier gedachten ligt in God, zijn openbaring, de leer der evangeliën en der apostelen, de ingeving van genade en geweten. Zó leeft de „innerlijke mens”, van binnen uit, en God is daar meester. Maar het is duidelijk dat daarvoor eerste voorwaarde is „inwendig leven”, niet: uitgestort leven, aan de buitenkant van onszelf. Dit betekent, dat wij niet meegesleept worden door elke indruk, dat welgevallen noch mishagen van mensen ons van de wijs brengt, dat wij niet alle nieuws willen weten, alles zien en alles meemaken, dat wij onbekommerd zijn om winst en verlies, en dat wij het geld, dat aardse slijk, achten voor wat het is: hoogstens een middel voor het goede. Dit betekent dat wij trachten te verwerven wat alle heiligen en alle wijzen ons voorhouden: kennis van onszelf, inzicht in de structuur van de mens; dat wij er diep van overtuigd zijn dat al onze eigenwaarde ligt in ons innerlijk, in ons zijn, niet in ons hebben of schijnen. Er moet een waarachtige innerlijke mens in ons groeien die door de Geest machtig gesterkt kan worden. Zó, zoals wij meestal leven, veranderlijk, uiterlijk, oppervlakkig, bepaald en geleid door duizend dingen buiten ons, is niet eens de mogelijkheid gegeven van het christelijk ideaal dat de apostel in deze wonderschone les voor ogen heeft.

2. Maar men kan op vele wijzen innerlijk leven. De kunstenaar en de geleerde welke die naam verdienen zonderen zich dikwijls af van het gewone gedoe der mensen; leiden, geheel en al in beslag genomen door hun ideaal, een sterk eigen en innerlijk geestelijk leven waarvoor zij vele offers brengen. Dit is het niet wat de apostel bedoelt, hoe verheven het najagen van menselijke schoonheid en waarheid ook moge zijn. Paulus denkt aan het goddelijke leven, dat de mens in Christus wordt geschonken. Voor hen wier ogen voor deze werkelijkheid zijn opengegaan verbleken alle andere waarden in het licht van God. En zij bidden door Gods Geest in dit innerlijke leven gesterkt te mogen worden. Want zij weten dat geen menselijk idealisme en geen menselijke wilskracht in staat zijn dit leven te schenken of te behouden. „Wij dragen deze schat in aarden vaten, zodat de kracht die alles te boven gaat van God is en niet van ons” ( 2 Kor. 4, 7 ).

Maar zij weten ook dat dit innerlijk van God geschonken leven een schat is die alle waardering te schande maakt, dat elke aanslag op deze van God gegeven heerlijkheid als een profanatie moet worden geweerd. „Christus door het geloof wonend in onze harten, in de liefde geworteld en gevestigd, inzicht in Christus' liefde, vervuld met de volheid van God.” Is de prijs voor zulk een leven ooit te duur betaald? En kan het genot van deze aardse kortstondigheid, kan de voldoening van onze ijdelheid en nieuwsgierigheid, kan de gunst der mensen ooit in vergelijking treden met de gaven des Geestes? Gebed, innerlijkheid, zelfbeheersing, het hoge bewustzijn der goddelijke roeping, het fiere en edelmoedige besluit het innerlijke rijk boven alles te stellen, nederige en taaie volharding om deze weg te gaan en te blijven gaan.

317. Woensdag na de Zestiende Zondag na Pinksteren

Voortdurend bedacht op goede werken

„Wij bidden U, Heer, dat uw genade ons altijd moge voorkomen en volgen en dat zij ons verlene voortdurend op goede werken bedacht te zijn” (oratie van de Zondag).

1. Altijd voorkomen en volgen, voortdurend bedacht zijn. De Kerk die de geest bezit van haar goddelijke Meester, wil dat wij diep overtuigd zijn van de onvervangbare kostbaarheid van onze aardse levenstijd. De christelijke tijd is een voor ieder van ons afgepaste schat waarvan geen fractie mag verloren gaan. Uren doorgebracht in luiheid of ijdel vermaak, tijd die niet „nuttig” is voor Christus en zijn rijk, zijn voor altijd verloren. Natuurlijk kunnen niet alle ogenblikken bewust en uitdrukkelijk voor de Heer worden besteed en mag onze houding niet ontaarden in neurotische gespannenheid. Natuurlijk wil God dat wij redelijke zorg dragen voor onze gezondheid en ontspanning, dat wij (normaal gesproken althans) oververmoeidheid vermijden enz. Maar zie ook dat andere en zoveel voornamer aspect. Hoe zal ik op mijn sterfbed oordelen over het gebruik van de mij toegemeten tijd? Zal mijn geweten mij veroordelen, zo ik om Christus' wil mij te weinig rust gunde? De tijd is kort en de eeuwigheid zonder einde, maar de tijd is de grondslag van onze eeuwigheid. Dit aardse leven bezit hoedanigheden die de eeuwigheid mist en die wij kunnen samenvatten in het woord: lijdende en zwoegende liefde. Al blijft het waar dat een vuriger liefde goed kan maken wat vroegere traagheid verzuimde, er ligt iets tragisch in de gedachte dat deze verspilde kansen als zodanig nooit weerkeren.

2. Het is hierom dat de Kerk bidt dat wij voortdurend op goede werken bedacht mogen zijn. Dit is niet 'n soort geestelijk egoïsme om zoveel mogelijk „verdiensten” te verzamelen door een materiële werkheiligheid, — het is de uiting van de nimmer moede liefde die om wille van Christus en de zielen deze kostbare tijd van werken en zwoegen, van moeizaam ploegen en zaaien ten volle wil benutten. De liefde wil geen stukje van de bodem braak laten liggen. Zij wil werken zolang het dag is. Haar hand vindt altijd iets te doen: plichten van gebed en arbeid, werken van lichamelijke en geestelijke barmhartigheid. Zij vindt ook steeds datgene te doen wat Gods eer bevordert en goed is voor de naaste, want zij zoekt zichzelve niet. Zij is als de moeder die het eerst van allen op is en 's avonds nauwelijks tijd vindt voor het rustig zitje bij de haard.

3. Het is verwonderlijk dat degenen, wie de rusteloze liefde geen tijd laat aan zichzelf te denken, voor een ander altijd tijd over hebben en zelden of nooit gejaagd en onrustig zijn. Want het gaat bij de nimmer moede liefde niet om de bedrijvigheid. Vóór zij over de goede werken spreekt, bidt de oratie God dat zijn genade onze daden moge voorkomen, begeleiden en volgen. Het gaat om een activiteit die ontspringt aan een innerlijke bron. En Gods genade heeft die bron gezuiverd; zuiver en helder is die ziel, niet langer troebel en verward. In de geest die volmaakt bemint, doet de bedrijvigheid geen afbreuk aan de innerlijke rust, gaan actie en contemplatie samen. „Zulk een ziel leeft nog slechts het leven van Christus, dat leven van liefde voor de Vader en van ijver voor zijn eer, welks stroom geheel besloten ligt in de schoot der heilige Drieëenheid. In vrede strijdt zij volgens haar bijzondere voorbestemming en zij zegeviert immer meer in de tijdelijke verheerlijking Gods, totdat God alles in allen is geworden. Tot volkomen eenheid geraakt, is zij voor haar God de volmaaktste en volledige lofprijzing. Zij kan Hem geen grotere eer bewijzen dan door mee te helpen dat allen volmaakt worden in de eenheid” ( Marie-Antoinette de Geuser ).

318. Donderdag na de Zestiende Zondag na Pinksteren

De almacht die in ons werkt

Het epistel van de Zondag, een hoogtepunt van de diepzinnige brief aan de Ephesiërs , raakt ook bij herhaalde overweging niet uitgeput. Het is een program van christelijke volmaaktheid in de vorm van een apostolisch gebed. Sint Paulus laat ons zien wat hij God durft vragen voor zijn christenen. Zo bidt hij voor allen; niet voor een élite, maar voor mensen zoals wij vraagt hij de hoogste genaden, innerlijke omvorming en een mystieke kennis van het geheim van Christus' liefde. Een van de redenen waarom de Kerk door velen wordt miskend, is dat wij het christelijke ideaal niet in zijn volheid aan de wereld hebben durven voorhouden. Wij hebben het zoveel wij konden aangepast aan de eisen van de wereld (alsof dat mogelijk was!), aan het burgerlijk fatsoen, aan de gevoeligheden van de bezittende klasse, aan gevestigde gebruiken en conventies. Maar wij vergaten dat de mens slechts voor een ideaal offers brengt en niet voor een systeem van middelmatigheid. Wij vergaten ook dat wij meer dan met de zwakheid van de mens rekening moeten houden met de almacht van God. Onze heiligheid is Gods werk in ons, „gevuld worden met de volheid die God geeft”. Zij moet daarom gemeten worden met de maat van Gods onbegrensdheid, „de breedte en de lengte, de hoogte en de diepte” van Gods mysterie en „de liefde van Christus die alle wetenschap te boven gaat” . Daarom ook eindigt Paulus zijn gebed met deze prachtige lofprijzing: „Zijn macht is reeds aan het werk in ons en zij reikt verder, en oneindig verder, dan onze verwachtingen en stoutste dromen. Moge Hij verheerlijkt worden in de Kerk en in Christus Jesus, altijd en in alle eeuwigheid. Amen” ( Eph. 3, 20. 21 ).

2. Gij allen die eerlijk zwoegt om te midden van de kwellingen van deze tijd het innerlijke leven te veroveren, gelooft dat Gods almacht u ten dienste staat. Gelooft dat zijn macht reeds nu „in u werkt”. Laat u niet ontmoedigen door het falen van uw zwakheid dat inderdaad ontstellende werkelijkheid is. „Hebt Godsgeloof!” — Wij stellen ons God te veel op een afstand voor en zijn almacht als ver weg of werkend in het verleden. Maar wij moeten bedenken dat zelfs de ondervinding van onze zwakheid bewijst dat Gods genade ons niet heeft verlaten. Dat wij de zonde en de ellende als hindernis gevoelen op onze weg is een gevolg van de werkzaamheid in ons van het goddelijk beginsel. God vraagt ons om te geloven. Hij wacht op ons kinderlijk vertrouwen dat het vanzelfsprekend vindt aan de almacht van zijn genade geen grenzen te stellen. En is dat niet de natuurlijkste zaak ter wereld? Is bij God niet alles mogelijk? Wij stellen ons de heiligheid voor als het resultaat van onze pogingen en het is niet verwonderlijk dat wij dan de moed verliezen. Maar zij is een geschenk van God dat Hij geeft aan wie het koninkrijk Gods weet aan te nemen als een kind ( Lk. 18, 17 ). Een kind heeft de kunst van het dromen nog niet verleerd, en Gods macht overtreft onze stoutste verwachtingen, zegt de apostel.

3. Wanneer wij, christenen, durven streven naar een zuiver geestelijk ideaal, naar de heiligheid zonder bijmengsel die God ons voor ogen stelt, en wanneer wij als kinderen die niet redeneren noch berekenen op Hem vertrouwen, zullen wij Hem „verheerlijken in de Kerk en in Christus Jesus” . Eer is teer, zegt het spreekwoord. De eer van God die Hij in deze wereld aan de christenen heeft toevertrouwd, is oneindig teer en breekbaar; zij verdraagt niet de geringste onzuiverheid. Wij mogen de zaak van God niet vermengen met aardse belangen. Wij mogen de macht van Gods arm niet verkorten door ons gebrek aan geloof. De Kerk, Christus' Bruid, moet stralen in ongerepte zuiverheid. Zij moet in deze wereld de heerlijkheid van God weerspiegelen voor allen die van goede wil zijn. Als Jesus is zij teken van tegenspraak, maar deze tegenspraak mag niet worden veroorzaakt door de kleingelovigheid en de baatzucht der christenen. Jesus zendt zijn Kerk tot de wereld zoals Hijzelf gezonden werd. Wij moeten tot de wereld gaan zoals Hij ging: arm en weerloos, nederig en zachtmoedig, van God vervuld, steunend op de almacht van God alleen.

319. Vrijdag na de Zestiende Zondag na Pinksteren

Nederigheid

Het kinderlijke vertrouwen op Gods almacht waarover wij gisteren mediteerden, is onmogelijk zonder nederigheid. Sint Thomas leert dat men geen enkele deugd volkomen kan beoefenen zonder ook de andere in volmaakte graad te bezitten. In het leven van de christen is alle eenzijdigheid uit den boze. Maar er zijn bepaalde deugden waarvan het onderling verband bijzonder duidelijk aan de dag treedt. Waarachtig godsvertrouwen gaat niet samen met zelfvertrouwen in het geestelijke (want in de natuurlijke sfeer kan zelfvertrouwen goed en noodzakelijk zijn), en geestelijke zelfvoldaanheid is juist een van de kenmerken van de hoogmoed. Alleen de nederige mens heeft zijn eigen onvermogen ten volle ervaren en erkend; en daarom is hij in staat zonder enige beperking op God te vertrouwen. Wie niets meer van zichzelf verwacht kan alles verwachten van God. En deze innerlijke houding van de ziel zal ook tot uiting komen in de gedragingen jegens de naaste. De nederige mens zal zich boven niemand verheffen.

In het evangelie van de Zondag lezen wij: „Jesus had ook een gelijkenis voor de gasten die (met Hem) aan tafel waren genodigd, daar Hij bemerkte dat zij de beste plaatsen voor zichzelf hadden uitgekozen: „Wanneer iemand u op een bruiloft inviteert, ga dan niet op de beste plaats zitten. Misschien heeft de gastheer iemand uitgenodigd die voornamer is dan gij en zal hij u zeggen: „Maak plaats voor deze man”; en dan zult gij beschaamd de minste plaats moeten innemen. Ga liever, wanneer gij uitgenodigd zijt, aanstonds naar de geringste plaats en zet u daar neer, zodat de gastheer, als hij binnenkomt, u zal zeggen: „Vriend, ga hoger op” , en gij geëerd wordt voor heel het gezelschap. Want wie zich verheft zal vernederd en wie zich vernedert zal verheven worden” ” ( Lk. 14, 7-11 ).

Meen niet dat Jesus ons hier een methode aan de hand doet om in aardse verhoudingen een goed figuur te slaan. Hij heeft zijn leerlingen geen aardse eer beloofd. „Kunt gij de kelk drinken die Ik zal drinken?” Wat Hij hier zegt is een „parabel”. wie op de bruiloft van het Lam groot wil zijn, moet zich als de onwaardige beschouwen en de geringste plaats zoeken. „Gij weet dat onder de heidenen zij die als vorsten worden beschouwd over hen heersen en dat de voornamen hun macht uitbuiten. Onder u moet het anders zijn. Wie onder u de grootste wil worden moet uw dienaar zijn, en wie onder u de eerste wil zijn moet de slaaf van allen wezen. Zoals ook de Zoon des mensen niet is gekomen om zich te laten bedienen maar om zelf te dienen en zijn leven te geven tot losprijs voor velen” ( Mk. 10, 42-45 ). Het kenmerk van de christelijke gemeenschap moet naastenliefde zijn ( „Hieraan zullen allen erkennen dat gij mijn leerlingen zijt” …) en nederigheid in dienst van die naastenliefde. Johannes, de beminde leerling, schreef dat niemand God waarlijk kan beminnen die niet de naaste liefheeft. Wij mogen daaraan toevoegen dat niemand die zich verheft boven zijn evenmens, nederig is voor God. Wij kunnen ons inbeelden dat wij God „die wij niet zien” liefhebben, maar allen de liefdedaad voor de mens bewijst, dat wij God beminnen zoals Hij bemind wil worden en zoals Hij zich in de mens Christus aan ons heeft geopenbaard. Zo zal ook de inwendige vernedering voor God zelfbedrog, althans niet geheel waarachtig blijken te zijn, indien een geringe vernedering, ons door onze evenmens toegevoegd, de hoogmoed van de oude Adam in ons doet opbruisen.

Laten wij het voorbeeld van Jesus' nederigheid tot het uiterste navolgen in de realiteit van het leven, niet enkel in wens en gedachte.

320. Zaterdag na de Zestiende Zondag na Pinksteren

Aan God alleen denken

„Heer, ik wil alleen aan uw gerechtigheid denken” en niet aan mijn eigen zondigheid en zwakte, zo zingen wij met de psalmist in de communiezang van de Zondag ( Ps. 70, 16 ). Het is een schoon gebed op het ogenblik dat wij aan het offermaal des Heren mogen deelnemen. „Gij hebt mij onderricht, o God, vanaf mijn jeugd, verlaat mij niet nu ik ouder ben geworden.” Reeds in onze jonge jaren heeft Christus ons onderricht in de wegen van zijn liefde door ons deel te geven aan zijn lichaam en zijn bloed. Terwijl onze geest nog onmachtig was om ook maar enigermate het geheim der eucharistie te peilen, werd onze ziel gevoed met de spijs der liefde. En nu wij ouder zijn geworden en ervaring ons wijzer maakt en onverschillig misschien, bidden wij dat God ons niet moge verlaten, dat wij Hèm niet mogen verlaten maar met groeiend geloof en grotere eerbied de heilige communie mogen ontvangen.

2. „Op uw gerechtigheid alleen letten.” Aan Hem alleen denken: dat is het ideaal dat ons steeds voor ogen zweeft bij deze overwegingen. Is het niet geheel onze bedoeling door zijn genade en onze volhardende inspanning te bereiken dat onze geest altijd meer van de gedachte aan God wordt vervuld?  1) Daartoe dient de oefening der meditatie dag in dag uit, daartoe wil de ingetogenheid bijdragen en de praktijk van de schietgebeden en de over alle uren verspreide ogenblikken dat wij ons hart tot Hem verheffen. De versterving meot geleidenlijk de beletselen der zelfzucht verwijderen die aan het leven van vereniging met God in de weg staan. De nederigheid moet ons bevrijden van onszelf, van ijdelheid en eigenwaan. Vertrouwen moet ons gemoed openbreken naar God toe, om onze ziel bloot te stellen aan de onvermoede werking van zijn almacht.

„Aan Hem denken.” Dat is geen eenzijdigheid, het is juist het tegendeel van bekrompenheid. Zonder twijfel zal degene die naar de vereniging met God streeft en naar het volle leven van geloof en liefde, niet kunnen deelnemen aan alle genoegens, ook niet aan alle geoorloofd vermaak dat hij op zijn weg ontmoet. Hij zal ook zijn belangstelling moeten beperken en niet kritiekloos alle nieuws en alle sensatie kunnen opnemen die de middelen der moderne techniek in een vroeger ongekende mate over de mensheid uitstrooien. Maar hij zal daarom niet minder mens zijn, integendeel. Hij zal de wezenlijke waarden van het vele bijkomstige en al te vergankelijke des te zekerder weten te onderscheiden. Hij zal geestelijk vrij blijven, en daarom juist be- schikbaarheid voor de werkelijke nood van zijn evenmens, omdat hij niet opgaat in de duizenden dingen van de dag. Door de omgang met God zal hij zich een zuiver orgaan verwerven om te verstaan wat er het diepst leeft in de mens, verborgen onder de bovenlaag van oppervlakkigheid, routine en onoprechtheid, die wij te zelden laten verwijderen. Hij zal in de evenmens kunnen verstaan wat de ander zelf niet begrijpt, wat hij verleerd heeft te beseffen: zijn behoefte aan liefde en zijn verlangen naar Gods goedheid.

3. Door in heilige eenzijdigheid onze geest zoveel als ons mogelijk is tot God alleen te verheffen kunnen wij enigszins het evenwicht herstellen in de wereld die haar kinderen belet aan God (en zichzelf) te denken. Door onze Heer innerlijk aan te hangen en naar Hem alleen te zien, bereiden wij ons op de allerbeste wijze voor op onze eeuwige bestemming, de aanschouwing Gods in de hemel. Door bestendig in zijn tegenwoordigheid te leven verwerven wij een geestelijke rijkdom, een schat die niet kan worden aangetast, een innerlijke zekerheid die geen terreur ons kan ontnemen. Dit is het leven dat alleen onvergankelijk is en onafhankelijk van alle denkbare omstandigheden. Want het is in waarheid het eeuwige leven, op aarde begonnen door Gods onuitsprekelijke genade.

„Zalig de man, die op de Heer zijn vertrouwen heeft gesteld, die zich niet wendt tot ijdelheden en nietswaardige dwaasheid” ( Ps. 39, 5 ).

Zeventiende Zondag na Pinksteren

321. Zeventiende Zondag na Pinksteren

Wat dunkt u van de Christus?

Deze vraag stelt Jesus in het evangelie van heden aan de farizeeën: „Wat dunkt u van de Christus? Wiens Zoon is Hij?” ( Mt. 22, 42 ) — om hen tot nadenken te brengen en hun zijn goddelijk wezen te doen vermoeden.

1. „Wat dunkt u van de Christus” blijft voor de mensen van alle tijden de beslissende vraag. Van de houding die de mens tegenover Christus aanneemt, hangt zijn eeuwig heil af; bewuste eenzijdig- heid is hier niet mogelijk: „Wie niet met Mij is, is tegen Mij” ( Mt. 12, 30 ). Beschouwen wij het antwoord dat de mensen van thans op deze vraag geven. Denk aan de godsdienstige toestand van de wereld na negentien eeuwen christendom. Wanneer wij het geluk hebben in een katholieke omgeving te zijn geboren en opgegroeid, is het zeer wel mogelijk dat wij onszelf hieromtrent onbewust misleiden. De wereld is anders dan die christelijke oase waarin wij wellicht leven. Sommige „vorsten der wereld” nemen nog ooit wanneer hun dit uitkomt, de naam van Gof of de Voorzienigheid in de mond, maar zij bedoelen dan wel nauwelijks de Vader van onze Heer Jesus Christus. Hem, de Zoon des mensen, noemen zij niet; Hij staat hun dromen van macht en wereldbeheersing al te duidelijk in de weg. En de anderen, de massa der moderne slaven? Ach, veruit de meesten kennen Hem niet werkelijk. De „volkeren der aarde” zijn voor een zeer groot deel van God vervreemd en onverschillig geworden voor hun Verlosser. De christenen zelf zijn veelal lauw en laf. De als een zwaard snijdende vraag: „Wat dunkt u van de Christus?” speelt een grotere of kleinere rol in de binnenkamers van hun hart, maar wordt in de openbaarheid angstig teruggedrongen. De verkondiging van de Christus door woord en leven ligt hun verre.

2. Welk antwoord verwacht Jesus op zijn vraag? Welk antwoord eist Hij van ons, bevoorrechte kinderen Gods? De Heer is niet tevreden met een halve belijdenis. Aan zijn apostelen vroeg Hij: „Wie zeggen de mensen dat de Mensenzoon is?” De opvatting van het volk leek zeer eervol: zij hielden Hem voor Johannes de Doper of een der andere grote profeten. Doch de Heer zeide: „Maar gij, mijn uitverkoren leerlingen, wie zegt gij dat Ik ben?” — en eerst Petrus' belijdenis werd aanvaard: „Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God” ( Mt. 16, 13-15 ). Dit antwoord verwacht Jesus ook van ons, het nederige en tegelijk brandende van Thomas: „Mijn Heer en mijn God” . Zó moeten wij denken over de Christus: Heer, God, Verlosser, — en zó moeten wij handelen, zó leven, want zulk een ant- woord legt beslag op heel de mens. Wanneer Hij onze Heer en onze God is, dan moet Hij ons alles zijn: Mijn God en mijn al, zoals een andere heilige zeide. Dan vormen zijn geboden de wet van al onze daden, dan sluit deze belijdenis het andere woord in dat Jesus spreekt in het evangelie van heden: „Gij zult de Heer, uw God, beminnen van ganser harte, met geheel uw ziel en met geheel uw verstand” ( Mt. 22, 37 ).

3. Wat wij van U denken, wat wij voor U voelen, wat wij voor U over hebben, Heer, moge dat steeds meer ons gehele leven doordringen. Neem ons in bezit, o Jesus. Wij zijn door uw genade van goede wil, het is ons eerlijk verlangen U te beminnen zoals God alleen verdient, dat is „in alles en boven alles”. Maar leg op ons geheel beslag; uw goddelijke liefde overwinnen onze zwakheid, onze stroefheid, ons gebrek aan moed en vertrouwen, onze ingeroeste zelfzucht. Houd ons vast, lieve Heer, en duld niet dat wij ook in het geringste van U worden gescheiden.

Zoete Moeder, geef dat wij door zulk een liefde als waarom wij allervurigst bidden méér dan door woorden het rijk van uw Zoon helpen verbreiden, opdat de mensen goed leren „denken over uw Christus” .

Zeventiende week na Pinksteren

322. Maandag na de Zeventiende Zondag na Pinksteren

Op de hoogte van uw roeping

„Broeders, ik, de geboeide in de Heer, vermaan u, dat gij leeft op een wijze uw roeping waardig, in alle nederigheid en zachtmoedigheid en lankmoedigheid, elkaar verdragend in liefde” ( Eph. 4, 1. 2 ; epistel van de Zondag).

1. „Leeft op een wijze uw roeping waardig.” — Alle christenen zijn door God geroepen, krachtens een eeuwig raadsbesluit, met een persoonlijke roeping. Ons tegenwoordig spraakgebruik beperkt dit schone begrip bijna uitsluitend tot de roeping van priesters en kloosterlingen, en voorzeker geldt wat hier wordt gezegd van hen in nog sterkere mate. Maar elke christen is door God geroepen tot het leven der genade dat hij reeds bezit en dat de roeping tot de hemelse glorie in zich sluit. Verdiep uw christelijk zelfbewustzijn. „Erken, o christen, uw waardigheid” ( Sint Leo). De geschriften der apostelen zijn vervuld van de dankbare fierheid van dit bewustzijn. Paulus noemt zijn gelovigen „geroepenen, heiligen, uitverkorenen” . In de sleur van het dagelijkse leven, in de gewoonte van een traditie-christendom gaat dit fier en ernstig besef dikwijls verloren.

En toch, hoe verheven is die roeping! Lees slechts met geloof de woorden der Schrift: „Leeft Gode waardig die u roept tot zijn koninkrijk en zijn glorie” ( 1 Thess. 2, 12 ). „Getrouw is God, door wie gij geroepen zijt tot de gemeenschap met zijn Zoon, onze Heer Jesus Christus” ( 1 Kor. 1, 9 ). Sint Paulus spreekt bij voorkeur van deze roeping als hemels ( Phil. 3, 14 ; Hebr. 3, 1 ). Inderdaad, God roept ons vanuit de hemel en tot de hemel, ons eigenlijke vaderland. Ondanks alles, moet ons leven hier op aarde een hemels leven zijn, een onaards karakter dragen. Het allerschoonste wat hierover gezegd kan worden lezen wij wederom bij de apostel: „Als gij met Christus verrezen zijt, zoekt dan ook wat hierboven is, waar Christus is, gezeten aan Gods rechterhand. Weest bedacht op wat op wat daarboven is en niet op het aardse. Want gij zijt dood en uw leven is met Christus verborgen in God” ( Kol. 3, 1–3 ).

De woorden van het epistel moeten ons daarom als een klaroenstoot in de oren klinken: „Leeft uw roeping waardig, leeft op het niveau, op de hoogte van uw roeping”. Onderzoek uzelf: mag ik met enig recht, hoe gering ook, verklaren dat mijn leven hemels is of zoek en smaak ik alleen „de dingen op aarde”? Hoe wordt mijn leven hemels? Door voortdurend gebed, door verzaking aan mijn egoïstische neigingen en door heldhaftige naastenliefde.

2. Het bewustzijn van onze hemelse roeping mag geen hooghartige afgeslotenheid met zich meebrengen, niets van het oude en immer levende „ik haat de oningewijde massa en houd haar op afstand” ( Horatius). De geroepenen en uitverkorenen van Jesus Christus staan open voor hun mede- mensen en allereerst voor de broeders in het christendom: „in alle nederigheid en zachtmoedigheid en lankmoedigheid, elkander verdragend met liefde” . De naastenliefde blijft altijd de oogappel van Jesus' geboden, gesteund door zijn verheven voorbeeld: „Leert van Mij, omdat ik zachtmoedig ben en nederig van harte” ( Mt. 11, 29 ).

Maar deze betrekkingen tot de evenmens krijgen in het christendom een ander karakter. Zij moeten delen in de hemelse aard van onze roeping; niet langer gebaseerd zijn op louter natuurlijke gronden en motieven, maar geadeld door de christelijke liefde die in de mens Christus ziet en zoekt en hem wil brengen tot God, zijn enig heil.

Geef ons, Moeder, door uw milde voorspraak, een weinig meer te gelijken op uw enige Zoon, door een hemels leven op aarde. „Dat Gij U gewaardigt, o God, onze harten tot hemelse verlangens op te wekken” ( litanie van Alle Heiligen).

323. Dinsdag na de Zeventiende Zondag na Pinksteren

Duivelse besmetting

„Geef, Heer, uw volk dat het duivelse besmetting vermijdt en met zuivere geest streeft naar U, God, alleen” (oratie van de Zondag).

1. Gods volk zijn wij, de uitverkorenen en geliefden, de geroepenen tot het christendom in Christus' lichaam, de Kerk. Het volk des Heren zijn wij bovenal wanneer wij in heilige gemeenschap Christus' offer vieren en deelhebben aan zijn lichaam en zijn bloed. De Kerk bidt dat dit volk Gods gevrijwaard moge blijven voor „duivelse besmetting”, dat het eeuwige leven in ons niet wordt aangetast door infectie van de satan. Dan eerst kunnen wij God zoeken met zuiver hart.

Wij vinden wellicht dat die term wat al te dramatisch klinkt; of wij menen dat zulke woorden alleen van toepassing zijn op zware zonden. Maar het beeld voortzettend kunnen wij zeggen dat in uiterlijk zondige daden de innerlijk verborgen gebleven besmetting uitbreekt, doch de infectie was reeds aanwezig en werkzaam in begeerlijkheid en neigingen van zelfzucht en hoogmoed. Hoogmoed is de duivelse bacil die sinds de zonde van de eerste mens ons aller geestelijk organisme bedreigt en die alleen door christelijke nederigheid onschadelijk wordt gemaakt, — en nederigheid wordt alleen geboren uit een verbrijzelde en verpulverde trots.

Het eeuwige leven dat God ons schonk is op zichzelf beschouwd van een loutere volkomenheid. Zoals bij alles wat schoon en verheven is: de geringste vlek ontsiert. Het bederf van de beste is het ergst. Wij denken al te licht over ons egoïsme dat het goddelijke in ons aantast, – of liever, wij denken daar meestal helemaal niet aan. Als wij onszelf kenden en als wij God zouden kennen, zouden wij met ontzetting vluchten al wat naar de zonde zweemt en de zegepraal van het rijk Gods in de weg staat, in ons en in de anderen.

2. Hoogmoed is de satanische besmetting bij uitstek, de gehechtheid aan de eigen wil, de bewuste en meestal onbewuste zucht naar autonomie. Wie de kortste weg naar God wil gaan, moet zijn trots vernederen en breken. In tijdelijke ondernemingen die ons na aan het hart liggen zijn wij doelbewust en „efficiënt” genoeg. In het geestelijke blijven wij halfslachtig aarzelen. Toch weten wij bij enig nadenken over Jesus' leer in de evangeliën en de voorbeelden der heiligen zeer goed dat versterving onontbeerlijk en van alle versterving die van de wil het noodzakelijkst is; niet om het willen te doden, maar om het vrij te maken en zuiver op God te kunnen richten.

„U alleen zoeken met zuivere geest”: daarnaar snakt elk oprecht christenhart. Er zijn gelukkige ogenblikken, wanneer wij in het gebed er in slagen onze geest tot rust te brengen of bij de tedere omhelzing van Christus in de communie, dat wij menen mogen „Hem zuiver te zoeken en Hem alléén te zoeken” . Doch het gaat er om deze ogenblikken te vermeerderen en ze met elkaar te verbinden tot een eenheid van voortdurend gebed die nauwelijks meer onderbroken wordt. Daarvoor is nodig de geest van gebed in de uren dat wij niet „ex professo” bidden, als de essentie van gebed die blijft in het diepst van onze geest, ook dan wanneer wij met volle activiteit ons geven aan onze plichten en bezigheden. „Ik sluimerde, maar mijn hart was wakker. Daar hoorde ik mijn Beminde kloppen” ( Cant. 5, 2 ). En deze geest van gebed (geheim verbond waardoor Jesus ons teder gebonden houdt) is wederom onbestaanbaar zonder de krachtdadige strijd tegen alle „duivelse besmetting”, dat is dus, zonder de voortdurende versterving van onze hoogmoed en onze zelfzucht. Die deur waardoor de duivel binnentreedt moet hermetisch dicht en geopend de poort van nederig godsverlangen, van vredig zich geven aan een wil die niets dan liefde en almacht is.

324. Woensdag na de Zeventiende Zondag na Pinksteren

Christelijke eenheid

„Ik vermaan u … te wandelen … met alle nederigheid en zachtmoedigheid, met lankmoedigheid, elkander in liefde te verdragen en u te beijveren de eenheid des Geestes te bewaren door de band des vredes” ( Eph. 4, 1-3 ; epistel van de Zondag).

Wat de apostel hier boven alles ter harte gaat, is de fundamentele les der christelijke liefde die de leden van Cristus' mystiek Lichaam moet samensmeden tot een volmaakte eenheid. Boven alles wat hen verdelen kan verbindt hen de objectieve eenheid die niets anders is dan de christelijke heilswerkelijkheid en die Paulus, als motivering van zijn vermaning, op indrukwekkende wijze aldus formuleert: „Eén lichaam en één Geest, gelijk gij ook geroepen zijt in de éne hoop uwer roeping; één Heer, één geloof, één doop, één God en Vader van allen, die is boven allen en door allen en in allen” ( Eph. 4, 4-6 ; epistel). Bij alle verscheidenheid van ras en cultuur, van stand en van geestelijke begaafdheid hebben de christenen deel aan een hogere eenheid die zij dan ook subjectief moeten beleven en verwerkelijken in een volkomen naastenliefde: ootmoed, zachtmoedigheid, verdraagzaamheid, vrede. Zoals steeds leidt de apostel zijn vermaning af uit het wezen van de christenmens, uit de aard zelf van het christelijke zijn; de zedenwet van het Nieuwe Verbond wordt niet louter van buiten af opgelegd, maar staat in innige samenhang met de objectieve orde van het christendom en het innerlijke levensbeginsel van de Geest.

1. Sint Paulus komt herhaaldelijk op de plicht der christelijke eenheid terug in verband met de charismata der oudste Kerk, de bovennatuurlijke geestesgaven die, zeer verscheiden in hun uiting, gevaar van verdeeldheid en eerzucht opleverden. De tegenstellingen die de mensen van tegenwoordig, ook de broeders en zusters van éénzelfde geloof, verdelen, zijn dikwijls van geheel andere aard. De grondslag der onenigheid blijft wel altijd wat Paulus noemt: „Allen zoeken hun eigen belang, niet dat van Jesus Christus” ( Phil. 2, 21 ), maar deze zelfzucht uit zich niet altijd op dezelfde wijze. In onze tijd zijn het veelal factoren van nationalisme en sociaal-economische aard die de mensen beletten hun hogere eenheid in Christus te vinden. Misschien de tweede soort nog het meest. De zonden van vele vroegere generaties worden geboet in het geslacht waartoe wij behoren. Nog altijd zijn er vele welgestelden (en dikwijls „vrome” lieden) die ten overstaan van geld en goed de geest van het evangelie in het geheel niet bezitten en veel groter ergernis geven dan zijzelf vermoeden, — en vele bezitlozen die verscheurd worden door ontevredenheid, opstandigheid en begeerte. De eenheid die christenplicht is, eist in onze tijd zonder twijfel dat een grote onthechting, een vrij zijn van banden van geld en bezit de edelmoedige vervulling van alle verplichtingen der sociale rechtvaardigheid mogelijk maakt, metterdaad en in waarheid, niet met woorden, beloften en leuzen. Verscheurde christenheid, ook hierin. Wee ons, zo geldzucht en haat het lichaam van Christus uiteenrukken.

2. De eenheid waarin wij onszelf en elkander hervinden kunnen, is Christus alleen. Want de Heer is onze vrede. Hij is het fundament en de hoeksteen. Allen kunnen God bezitten zonder Hem te verdelen. Misschien was het meest ontroerende schouwspel van de oorlog dat mensen van verschillende nationaliteit of zelfs behorend tot volken die elkaar tot de dood bestreden, één konden zijn in de viering van Christus' offer. En hoe bedroevend is het te bedenken dat mensen van één volk en één stad die aan dezelfde tafel des Heren aanzitten, vaak elkaar benadelen en haten. Zolang wij onszelf zoeken, zolang God niet de eerste plaats inneemt in ons hart, is geen ware eenheid mogelijk, slechts een belangeneenheid die wankel is en zich huichelachtig siert met begrippen en slagwoorden welke ten slotte alle ontstolen zijn aan het oude ideaal de christelijke naastenliefde. „Bemin de Heer, uw God, uit geheel uw hart en de naaste gelijk uzelf” (evangelie van de Zondag).

325. donderdag na de Zeventiende Zondag na Pinksteren

Het grote gebod

„Bemin de Heer, uw God, met geheel uw hart, met geheel uw ziel en met geheel uw verstand” ( Mt. 22, 37 ; evangelie van de Zondag).

Dit gebod is het grootste gebod zowel van het Oude als van het Nieuwe Testament en de grondslag van heel de godsdienst. Jesus heeft het overgenomen uit de oude Wet. Hij heeft het niet voor het eerst uitgevaardigd. Hij heeft het niet eens gewijzigd maar het door de openbaring van de Vader die Hij bracht en door zijn eigen voorbeeld tot volkomenheid gevoerd. In dit gebod wordt de mens de godsliefde als zijn eerste plicht opgelegd en wordt bijzondere nadruk gegeven aan het karakter van totaliteit dat deze liefde moet bezitten. Zij legt beslag op de gehele mens en al zijn vermogen.

1. Bemin de Heer, uw God, met geheel uw hart. Dit betekent allereerst dat onze liefde voor God waarachtige liefde moet zijn die voortkomt uit het hart. God vraagt van ons gehoorzaamheid, eerbied, aanbidding, lof. Vóór alles vraagt Hij liefde: de beweging van ons gemoed en de geneigdheid van onze wil die ons aan onszelf ontrukken, die ons streven leiden in de richting van een ander, die die ander, niet onszelf, tot het middelpunt maken van ons denken en doen, tot de oorzaak van onze vreugde of smart. Die ander moet voor de christen God zijn. Beantwoordt mijn verhouding tot God enigermate aan deze beschrijving? Gaan mijn gedachten en verlangens spontaan uit naar Hem? Kan ik pijn gevoelen om Hem? En vreugde om God en in God? Word ik ooit aangegrepen door de diepe begeerte bij Hem te zijn? Weet ik met een niet te beredeneren zekerheid dat Hij alleen mijn geluk is? Of verdient datgene wat mij bindt aan God de schone naam van liefde niet? Wordt mijn betrekking tot God allermeest gekenmerkt door een vage vrees? Of door een soort dwang? Wordt ze beheerst door gewoonte, door menselijk opzicht, niet door iets dat innerlijk leeft in mij? Dan ontbreekt er veel aan mijn liefde van ganser harte.

2. Bemin de Heer, uw God, met geheel uw ziel. Hier vraagt Jesus nog meer dan de liefde van heel het hart. Deze eis boort dieper. Door de ziel immers leven wij; zij is het beginsel van ons leven, de bron waaraan al onze levensverrichtingen ontspringen. De liefde tot God moet zo dicht mogelijk liggen aan de oorsprong van ons leven. Zij moet tot de kern van ons wezen zijn doorgedrongen. Vanuit dat middelpunt moet zij alles beheersen en naar alle zijden uitvloeien.

Meen niet dat dit te veel is gevraagd. God zelf is in dit centrum van ons wezen tegenwoordig. Hij houdt het door zijn macht in stand. Zijn genade overstroomt het met liefde. Hij beheerst ons binnenste heiligdom oneindig meer dan wijzelf. De ziel die inkeert tot zichzelf vindt God aanwezig in zichzelf. Hier zien wij het grote en noodzakelijke verband dat er bestaat tussen de liefde en het inwendig gebed. Dit gebed is niets anders dan een „oefening” om zichzelf steeds meer in liefde gevangen te geven aan de Liefde die in het diepst van onze ziel tegenwoordig is. Tracht ik zo God te vinden in mijzelf en aldus Hem te beminnen met geheel mijn ziel?

3. Bemin de Heer, uw God, met geheel uw verstand. De liefe die God van ons vraagt gaat ons verstand te boven, maar zij is niet in strijd met ons verstand. Zij wordt niet geregeld door de eisen van het nuchtere mensenverstand, maar zij eist dat het verstand zich in haar dienst stelt. Zij bestaat niet enkel in gevoel of emotionaliteit (al kunnen ook deze tot haar gevolg behoren). Zij vraagt aan het verstand de tucht te herstellen in de lagere regionen om zelf vrij te kunnen zijn voor God: zelfbeheersing, ascese. Maar bovenal beminnen wij God met heel ons verstand, omdat de christen zich laat leiden door het geloof. Het geloof is de gids van onze liefde, de enige gids, die zij volgt in licht en duisternis. En de liefde van haar kant scherpt het zicht van het geloof. Want niemand ziet helder in dit leven die niet bemint.

326. Vrijdag na de Zeventiende Zondag na Pinksteren

De heiligheid Gods

Weest heilig in heel uw wandel zoals Hij heilig is die u riep. Want er staat geschreven: „Weest heilig, omdat Ik heilig ben” ( 1 Petr. 1, 15. 16 ).

1. „Gij alleen zijt heilig, Gij alleen de Heer, Gij alleen de Allerhoogste.” Het is goed en bij tijden noodzakelijk zich te bezinnen op Gods oneindige heiligheid en majesteit. Steeds bestaat er bij onze menselijke zwakheid en gemakzucht het gevaar, dat wij ons van God een al te familiair, „te goeder trouw” beeld vormen. Het is waar dat God juist door de menswording van zijn Zoon zich aan ons heeft geopenbaard als de hemelse Vader, op wie wij zonder beperking mogen vertrouwen, met wie de heiligen en de kinderen vertrouwvol omgaan. Zo wil Jesus het die gezegd heeft: „Als gij die slecht zijt aan uw kinderen goede gaven weet te schenken, hoeveel te meer zal dan uw Vader die in de hemelen is het goede geven aan wie het Hem vragen” ( Mt. 7, 11 )! En Sint Jan schrijft: „God is liefde”. Sint Bruno verzuchtte in onophoudelijke vervoering: „ O Bonitas, o Goedheid!” — Maar tegelijk (want het is ons onmogelijk over God te spreken zonder Hem die naar zijn wezen één is in de meest volstrek- te eenheid in zekere zin te verdelen) is God de „Vader der onmetelijke majesteit” ( Te Deum), de oneindig Heilige en Ongenaakbare die „het ontoegankelijke licht bewoont, die geen mens gezien heeft noch zien kan” ( 1 Tim. 6, 6 ). Zijn liefde en goedheid is een goddelijke goedheid die ons begrip oneindig te boven gaat. Zijn liefde is almacht en zijn almacht is liefde. Daarom ook is God voor ons onbegrijpelijk en zijn de raadsbesluiten zijner liefde ondoorgrondelijk. Laat ons vol eerbied en onderwerping de oneindige God aanbidden, die zich gewaardigt zich aan ons mee te delen en ons tot zich op te heffen …. „Brengt aan de Heer, uw God, geloften en offers, aan de Geduchte die de vorsten hun adem beneemt, de Geduchte voor alle koningen der aarde” ( Ps. 75, 12. 13 ; communio van de Zondag).

2. Overeenkomstig deze oneindige heiligheid Gods moet ons leven zijn. „Weest heilig, omdat Ik heilig ben.” „Weest volmaakt zoals uw hemelse Vader volmaakt is.” Als wij hierover een weinig nadenken, zullen wij wellicht beter de allergewichtigste betekenis van het kruis en loutering het in het christelijk leven begrijpen. Door de genade van Jesus Christus immers wordt de mens geroepen tot een leven van „deelgenootschap aan de goddelijke natuur” . Dit is geen louter menselijke formule, maar een woord van de Schrift zelf ( 2 Petr. 1, 4 ). Doch hoe kan de zwakke en zondige mens een vereniging aangaan met de oneindig heilige God zonder bekering en boete, zonder een diepgaande loutering (en hoever deze moet gaan en hoe diep ze moet branden, daarvan hebben op aarde alleen de heiligen een idee gehad)?

Geef ons, Moeder, op uw voorbede ernst te maken met het streven naar heiligheid. Stort in ons hart de haat tegen de zonde en de liefde voor de heiligheid, opdat wij de naam des Vaders mogen eren.

327. Zaterdag na de Zeventiende Zondag na Pinksteren

Gods lankmoedigheid en onze lauwheid

„Zie, reeds drie jaar kom ik aan deze vijgeboom vruchten zoeken en vind er geen” ( Lk. 13, 7 ; evangelie van de Quatertemper-zaterdag van September).

1. God die ons in zijn Kerk met genaden overlaadt, eist van ons dat deze door onze inspanning vrucht dragen, dat wij woekeren met de geestelijke talenten ons gegeven. Sint Paulus waarschuwt zijn christenen: „Wij vermanen u Gods genade niet vruchteloos te ontvangen” ( 2 Kor. 6, 1 ). De dienaar die zijn talent renteloos in de grond had gestopt, werd niet alleen berispt maar ook bestraft, en in de gelijkenis van heden dreigt de Heer de onvruchtbare vijgeboom om te laten houwen. De genade wordt ons door de barmhartigheid van God om niet geschonken, doch niet als een kapitaal dat wij kunnen oppotten, maar als een gave om mee te werken en te woekeren. God verwacht niet van ons een negatieve en neutrale behoudzucht, geen vage braafheid of algemeen christelijk fatsoen, maar vruchten, die zeer tastbare, schone, sappige, vitale dingen als bloeiend voorjaarsfruit, krachtig koren en het geurige oofst van de herfst. Zoals de Schrift ze noemt: vruchten van boetvaardigheid en bekering en de heerlijke vruchten van de Geest (liefde, vrede, vreugde …, Gal. 5, 22 ), vruchten ook bestaande in naastenliefde, apostolaat en opbouw van het Lichaam des Heren.

2. Gelijken wij in onze lauwheid en halfslachtigheid niet op die vijgeboom waaraan de Heer reeds lang vergeefs vrucht zocht? „Houw hem om; waartoe put hij de grond nog uit?” — Waartoe put ik de grond uit? Brengt de plaats die ik in de wijngaard des Heren besla zijn nut op? Denk hierbij concreet, niet alleen aan de onschatbare genaden, die elke christen worden geschonken (het woord Gods, de sacramenten, het heilig offer, de verlichtingen en opwekkingen van de Heilige Geest, de voorspraak der Moedermaagd en der heiligen) maar ook en vooral aan uw persoonlijke kansen en mogelijkheden, aan het bijzondere werk van Gods voorzienigheid met u, aan uw roeping en levensstaat, aan uw talenten in engere zin, aan de mogelijkheden die u alleen zijn gegeven.

3. O, God is barmhartig en lankmoedig, ook met de lauwe christen. Nog een jaar zal Hij de vijgeboom sparen en zelfs met bijzondere zorg omringen. Maar Gods lankmoedigheid heeft twee kanten. Zij spaart de mens en biedt hem tijd en gelegenheid zich te bekeren. Maar zij heeft ook een andere zijde, waarvan Paulus spreekt: „Begrijpt ge soms de rijkdom van zijn goedheid, geduld en lankmoedigheid verkeerd en beseft ge niet dat Gods goedheid u aanspoort tot boete? Anders stapelt gij door uw verstoktheid en door uw onboetvaardig hart toorn op voor uzelf tegen de Dag van de toorn en van de komst van het rechtvaardig oordeel Gods” ( Rom. 2, 4. 5 ).

Tegenover Gods lankmoedigheid plaatsen wij gewoonlijk ons uitstel van bekering tot een denkbeeldig tijdstip dat „alles beter zal gaan” en wij, naar we menen, eens werkelijk zullen aanpakken. Zelfbedrog en misbruik van Gods gave, de christelijke tijd! „Ziet nauwlettend toe hoe gij u gedraagt: niet als dwazen, maar als wijzen. Benut de gunstige gelegenheid, want de tijden zijn boos” ( Eph. 5, 15. 16 ).

Heer, geef ons vruchten voort te brengen van boetvaardigheid en nimmer moede liefde, — want bekering is ons altijd van node, bekering van zonde, bekering van zelfzucht en verslapping tot een vurig christelijk leven dat door uwe voortdurende genade alle mogelijkheden van deze aardse tijd die onherroepelijk voorbijsnelt, benut en uitbuit voor U.

Achttiende Zondag na Pinksteren

328. Achttiende Zondag na Pinksteren

Vertrouw, mijn kind

Het evangelie van vandaag ( Mt. 9, 1-8 ) geeft ons in al zijn kortheid een indrukwekkend beeld van Jezus' bovenaardse macht en majesteit. Die tekst is daarom zeer geschikt de voornaamste les te vormen van de zondagsliturgie. De hoogmis is het hoogtepunt in het leven der Kerk. De Heer zelf is dan tegenwoordig met de zijnen onder de sacramentele tekenen van het offer, maar Hij openbaart zich ook door zijn Geest in het woord Gods, dat blijft in eeuwigheid.

1. Het evangelie verhaalt de genezing van een lamme, die men op een draagbaar of rustbed voor Jesus' voeten had neergelaten (door het dak nog wel), terwijl Hij, van alle kanten door de menigte omgeven, de boodschap van het rijk Gods verkondigde. Maar vóór de man door Jesus werd genezen vond er iets anders plaats. „Hun vertrouwvol geloof ziende zie Hij tot de lamme: „Schep moed, kind, je zonden zijn vergeven!”” Dit was ongehoord. Wonderbare genezingen kon men nog enigszins verdragen; men moest ze trouwens wel verdragen; feiten die voor ieders oog plaats grepen vielen niet te ontkennen. Daar kon men hoogstens een valse verklaring aan trachten te geven. Maar deze pretentie, waaraan geen profeet ooit had gedacht: zonden te willen vergeven! Dat kon God alleen. En daarom staat er: „enkele schriftgeleerden dachten bij zichzelf: „Deze man lastert God”” . Maar Jesus doorzag hun gedachten. En Hij geeft nu aan zijn daad van barmhartigheid jegens de ongelukkige invalide uitdrukkelijk een hogere zin: het wonder moet voor die onwilligen bewijzen dat Hij wel degelijk als door God gezonden messias „op aarde” de macht bezit de zonden te vergeven. Het was op zichzelf genomen even gemakkelijk (of moeilijk) te zeggen: „Uw zonden zijn u vergeven”, als: „Sta op en wandel” . Maar wie het laatste zei kon niet bedriegen, daar eenieder kon constateren of hij met macht en recht zo had gesproken. „En Hij zei tot de lamme: „Sta op, neem zelf dat bed op een loop naar je huis.” En hij stond op en liep naar huis. Toen de mensen dit zagen, kwamen zij diep onder de indruk en zij verheerlijkten God die zulk een macht aan mensen had gegeven.”

2. Ook wij verheerlijken God vol ontzag in de liturgie van de kerk. Ook wij verheerlijken God allereerst en allermeest om zijn genade ons in Christus geschonken. Jesus openbaart zich in het evangelie aan ons als Degene die harten en nieren doorgrondt, die ons doorschouwt, die ons kent tot op de bodem van ons wezen. Hij ontmaskert de geheimste gedachten van zijn tegenstanders. En wederom geeft Hij zich te kennen als Degene die souverein heerst over de krachten van de natuur en van het leven. Hij geneest door zijn woord alleen, in één ogenblik herstelt Hij het lichaam in zijn oorspronkelijke ongeschondenheid. En bovenal bewijst Hij aan wie hun hart niet voor de openbaring sluiten, dat Hij de macht bezit die beschikt over het eeuwige leven. Door de vergiffenis der zonden te schenken toont Hij ons dat al de wonderen van genezing en opwekking ten leven die het evangelie verhaalt eigenlijk slechts zinnebeelden zijn van de oneindig hogere macht die in waarheid aan God alleen toekomt.

3. Wat wordt ons hier gevraagd? Niets dan dat ook wij „vertrouwen en geloven”. Ook wij komen bij Christus met zonden beladen en met onedele gedachten vervuld. Ook aan ons hart knaagt afgunst. Ook ons verlamt wantrouwen en kleinmoedigheid. Jesus die de harten doorgrondt moet ook bij ons geloof kunnen zien. Dan spreekt Hij ook tot mij: „Schep moed, kind, je zonden zijn vergeven” . Geloof wordt van ons gevraagd. Denk niet dat het weinig is. Denk niet dat vertrouwen gemakkelijk is of onbelangrijk, omdat wij menen door gebrek aan vertrouwen niet licht een grote zonde te bedrijven. Men kan zeggen: gebrek aan vertrouwen is onze enige zonde tegen Jesus. Voor al het andere geldt: Schep moed, kind. Maar voor dit kwaad is geen kruid gewassen.

Bidden wij om geloof in de Heer voor onszelf en voor allen die staan in een wereld, die van God verlaten schijnt, die zelf de natuur meent te beheersen, die de zonde niet telt en voor wie de macht om haar te vergeven een volkomen zinloze formule is geworden.

Achttiende week na Pinksteren

329. Maandag na de Achttiende Zondag na Pinksteren

De grote genade

„De genade Gods die u in Cnristus Jesus geschonken is …” ( 1 Kor. 1, 4 ; epistel van de Zondag).

De grote genade die Gods barmhartigheid ons mensen heeft bewezen, de genade vóór en boven alle andere genaden, is de Heer Jesus Christus zelf. „De wet is door Moses gegeven, de genade en de waarheid zijn door Jesus Christus gekomen” ( Joh. 1, 17 ). En dit niet enkel omdat Hij de bron is van alle genaden die Hij door zijn lijden en dood voor ons heeft verdiend en, verheerlijkt zetelend aan Gods rechterhand, door zijn Geest ons meedeelt, — maar ook omdat in zijn persoon, door het onuitsprekelijk geheim der menswording, God zich op ongekende wijze heeft geopenbaard aan de wereld en zich met de mensheid heeft verenigd. Het is waar dat de mens God kennen kan, zij het zeer onvolmaakt, zonder openbaring. Maar hoe in feite de mensheid buiten Christus over God denkt, leert ons de droevige geschiedenis van het heidendom aller eeuwen en de niet minder droevige ervaring van onze eigen tijd. „Ik ben de weg, de waarheid en het leven” ( Joh. 14, 6 ). Hij is de weg tot God, omat Hijzelf God is en waarachtig mens. Alleen in het rechtzinnige geloof, in de katholieke opvatting van het grote dogma omtrent de persoon van Jesus Christus, komt deze waarheid tot haar recht. Jesus is niet enkel een groot profeet, een verheven leraar, in wie „het goddelijke zich bewust is geworden” ; Hij is God. Maar tevens is Hij waarachtig mens; „want wij hebben geen Hogepriester die onze zwakheden niet meevoelen kan, maar een die bekoord werd geheel op dezelfde wijze als wij, behoudens de zonde” ( Hebr. 4, 15 ).

De menswording van het Woord is de daad van Gods overgrote liefde die ons immer met sprakeloze verwondering moest vervullen, het wonder der goddelijke liefde waarvoor wij Hem nooit genoeg kunnen danken en loven. God spreekt onze taal; God draagt ons gelaat. Hij heeft zich gesteld binnen het bereik van onze zinnen, van ons gevoel en onze verbeelding. „Hem hebben onze handen betast” ( 1 Joh. 1, 1 ).

Hij heeft onze povere menselijke maat aangenomen. Hij is mens geworden en in waarheid „menselijk”. Wij kunnen Hem verstaan: wij kunnen van Hem houden zoals wij een dierbaar mens beminnen. Wij kunnen wenen om zijn verdriet, Hem troosten in zijn onbegrepen eenzaamheid. Sinds Hij leefde onder ons, weten wij hoe een mens voor God moet leven. De alledaagse dingen zijn geheiligd door Hem, de arbeid en de verpozing, het brood en het water …. Nog zijn alle kinderen gemerkt met de zegen van zijn omhelzing. De vogelen des hemels en de bloemen van het veld herinneren ons aan Hem. Het raadsel van het lijden is door Hem opgelost en alle kwaad bij voorbaat geboet door zijn dood. Alle mensen der aarde (ach, ook de ongelukkigsten, want verworpenen kent alleen de hel) dragen Gods gelaat voor Hem.

En Hij is God. Hij is niet de mens, de wijze en de heilige, die onze nood alleen maar verstaat of medevoelt en mede-lijdt. Hij is het die redden kan van alle nood. Die al onze verlangens vervult (en oneindig overtreft en daarom dikwijls schijnbaar niet vervult), die al onze idealen verwerkelijkt en te bovengaat. Er is geen grens aan Hem die onze begrenzing heeft aangenomen. Hij is de verzoening van alle tegenstellingen, de eenheid boven alle verdeeldheid, het begin van alles en het volstrekte einde, de zee van oneindige ¨vrede, de oceaan der zaligheid.

Geef ons allen, zoete Heer Jesus Christus, sterke God, het geloof in U. Wie die waarachtig in U gelooft, zou U niet beminnen boven alles? Wie die U kent zoals Gij zijt, zou uw naam niet verkondigen tot het einde der wereld? „Maar ook de zijnen ontvingen Hem niet. Doch allen die Hem ontvingen, gaf Hij de macht kinderen Gods te worden, aan allen die in zijn naam geloven ” ( Joh. 1, 12 ).

330. Dinsdag na de Achttiende Zondag na Pinksteren

God behagen

„Wij kunnen U niet behagen zonder U” (oratie van de Zondag).

1. „Gij moet de Heer, uw God, vrezen en Hem alleen dienen” ( Deut. 6, 13 ). „Vreest hen niet die het lichaam doden, maar de ziel niet kunnen doden. Vreest veeleer Hem, die èn ziel èn lichaam kan verderven in de hel” ( Mt. 10, 28 ). Hoezeer zijn wij geneigd de gunst en de achting der mensen te zoeken, terwijl wij onze enige Heer en onzichtbare God, die in het verborgen ziet en eenmaal als Rechter al onze daden en gedachten, wensen en motieven zal oordelen, vergeten en verwaarlozen!

Mensen behagen. Sint Paulus zegt hiervan: „Als ik nog mensen zocht te behagen, zou ik Christus' dienaar niet zijn” ( Gal. 1, 10 ; vgl. Eph. 6, 6 ; Kol. 3, 22 ). Tot welk een huichelarij leidt valse behaagzucht, tot welk een lafheid en verloochening van de hoogste idealen. Meestal komt zij voort uit vrees te mishagen, vrees soms alleen voro een woord of een spotlach. Sint Petrus schrijft: „Wie zal u kwaad doen, als gij ijverig zijt in het goede? Maar ook als gij lijdt om de gerechtigheid, zalig zijt ge! Vreest niet voor hen en laat u niet verontrusten” ( 1 Petr. 3, 14 ).

Anderen zoeken zichzelf te behagen door wekelijkheid, genotzucht, door egoïsme in zijn allerengste en minderwaardigste vormen. Ook dezen zijn geen volgelingen van de gekruisigde Christus, die „zichzelf niet heeft behaagd, maar zoals geschreven staat: „De smaad van hen die U smaden is op Mij neergekomen” ” ( Rom. 15, 3 ).

De ware christen zoekt steeds Gode te behagen; ook in zijn goedheid en welwillendheid jegens de naaste. Als hij de mensen behaagt, dan is het om God en in God. Hij zal met een zeer konsekwente eenvoud en eerlijkheid geen haarbreed trachten af te wijken van Gods wil noch zelfs van zijn wensen en ingevingen, om de mensen ter wille te zijn. Een werkelijk bovennatuurlijke naastenliefde regelt zijn betrekkingen tot de evenmens, en richtsnoer van al zijn daden blijft Jesus' beginsel: „Wat Hem behaagt doe Ik altijd” ( Joh. 8, 29 ).

2. Wanneer wij edelmoedig en trouw God alleen zoeken te behagen, zullen wij weldra tot onze heilzame vernedering de waarheid ondervinden van die andere woorden uit de oratie: dat het ons zonder God onmogelijk is Hem welgevallig te zijn. „Zonder Mij kunt gij niets” heeft Jesus gezegd ( Joh. 15, 5 ). En voorzeker, elke christen zal dit woord, welks simpele formulering de volstrekte en ontstellende werkelijkheid bijna bedekt, gelovig aannemen. Maar welk een diepe betekenis, welk een geheel andere klank krijgt het voor hem die deze radicale machteloosheid, dit volkomen onvermogen, aan zichzelf heeft ervaren! God heeft zo zijn manieren om deze waarheid (van waaruit het geestelijke leven eerst recht begint) te laten voelen. Zalig de mens die zijn onmacht tegenover God ervaren heeft, die haar aanvaardt en nederig erkent, en steeds groeit in de hemelse wijsheid en vreze des Heren. Dan pas kan er sprake zijn van een werkelijk behagen des Heren, in nederigheid en vertrouwen, — eerst dan mogen wij hopen eenmaal te geraken tot zuiverheid in de liefde Gods, en vrij te worden van geheim behagen aan onszelf of aan het oog der mensen.

Zoete Moeder, wij smeken U ootmoedig om die kostbare genade der zelfkennis, opdat wij uw kinderen mogen zijn. Van U toch zingt de Kerk: „Wijl Ik klein was, heb Ik de Allerhoogste behaagd” .

331. Woensdag na de Achttiende Zondag na Pinksteren

De ene, allerhoogste Godheid deelachtig

„O God, gij maakt ons door de verheven uitwisseling der gaven die zich bij het offer voltrekt, aan de ene, hoogste godheid deelachtig. Wij bidden U: zoals wij uw waarheid erkennen, zo laat ons haar eveneens door een waardige levenswandel tot ons eigendom maken” (offergebed der zondagsmis).

1. Nu de eucharistische en liturgische herleving der laatste decennia zo gelukkige vruchten oogst, mogen wij aan de schatten die het Romeinse missaal onder zijn sobere en ingehouden bewoordingen bijna verbergt, niet langer achteloos voorbijgaan. Op het effen, waardige grijs der secreta flonkert ineens zulk een parel als „deelachtig aan de ene, allerhoogste godheid” . Zo staat het daar en zo is de werkelijkheid. Als wij, christenen, onze waarde en waardigheid slechts wilden erkennen ….

Sint Jan spreekt bij voorkeur van het eeuwige leven dat ons is geschonken. Het is eeuwig omdat het goddelijk is. Sint Petrus schrijft: „Gij hebt deel aan de goddelijke natuur” ( 2 Petr. 1, 4 ). Dit is een mysterie. „De wereld kent ons niet, omdat zij Hem net kent” ( 1 Joh. 3, 1 ). Wij kennen onszelf niet, maar „wij hebben de liefde gekend en geloofd die God ons toedraagt” ( 1 Joh. 4, 16 ). Al is het niet mogelijk de genade Gods die ons in Christus Jesus werd gegeven te begrijpen en in menselijke woorden volkomen uit te drukken, het geloof dringt tot deze werkelijkheid door en de liefde ervaart haar.

Door de deelname aan het offer wordt deze goddelijke gemeenschap vernieuwd en verinnigd. In de mis is de christelijke werkelijkheid als in een brand- en kernpunt samengevat: de herinnering aan het lijden en het uitzien naar de onvergankelijke heerlijkheid, de vrucht der verlossing en het zijn in Christus, de gave aan God en de gave aan de mens, de eenheid der christenen en de verzoening der wereld.

2. De mis is op zichzelf genomen van onbegrensde waarde. De sacramenten geven genade ex opere operate, door eigen kracht. Maar deze gaven Gods schenken het eeuwige leven niet zomaar vanzelf. Hoe komt het dat eenzelfde misoffer in een heilige en nederige ziel rijke vruchten van genade werkt, bij een ander weinige of geen, terwijl wellicht een derde door onwaardige communie zijn zondeschuld vergroot? Een kind kent uit zijn catechismus het antwoord op deze vraag: de genadewerking der sacramenten beantwoordt, al wordt zij er niet door veroorzaakt, aan de gesteltenis van hem die ze ont- vangt. Deze eenvoudige waarheid is van ontzaglijk practisch belang, vooral in tijden van veelvuldig ontvangen van sacramenten. Ook hier geldt: het getal heeft op zich geen waarde, tenzij er mee samengaat een vermeerdering van kwaliteit (en verhoging van kwaliteit en zuiverheid van mening worden juist verzekerd door het waardig ontvangen der sacramenten: hier bestaat een wisselwerking). Het is daarom dat een zo grondig kenner van het geestelijke leven als Marmion het beginsel kan opstellen: „Als regel hangt onze vooruitgang in de goddelijke liefde practisch af van ons gebedsleven” . Want niets is beter in staat ons voor te bereiden op het waardig en vruchtbaar ontvangen der sacramenten en het eerbiedig bijwonen der mis dan het inwendig gebed en de geest van het gebed. De oude spreuk is hier van toepassing: al wat wij ontvangen neemt onze maat aan. Gods genade is mateloos en louter, maar het vat dat haar opneemt is beperkt en onzuiver.

Wat is het eeuwige leven? Dat zij U kennen en Hem die Gij gezonden hebt, Jesus Christus ( Joh. 17, 3 ). Kan zulk een gave automatisch en als van buiten af, als een stoffelijk cadeau, worden ontvangen? „God is een geest en wie Hem aanbidden, moeten in geest en waarheid aanbidden” ( Joh. 4, 24 ). Het gebed reinigt onze geest en verenigt hem met God.

332. Donderdag na de Achttiende Zondag na Pinksteren

Het leven verliezen

„Wie zijn leven wil redden, zal het verliezen. Maar wie zijn leven verliest om wille van Mij en het evangelie, zal het redden” ( Mk. 8, 35 ).

Het zijn deze en dergelijke woorden des Heren, die wij zo lichtvaardig lezen en uitspreken. En als wij al ooit worden getroffen door de ernst en de gestrengheid, die de zachtmoedige Meester daarin legt, dan zeggen wij tot elkaar: „Dit is beeldspraak; dit is Oosterse, paradoxale zegswijze, schoon, maar niet letterlijk te nemen.” Of wij vinden iets anders en zeggen: „Deze woorden heeft Jesus gesproken tot zijn speciale volgelingen, uitverkoren en uitgelezen mensen zoals de apostelen, maar ze zijn niet bedoeld voor alle christenen.” Maar wij vergeten dat Sint Lukas uitdrukkelijk schrijft: „En hij sprak tot allen: „Als iemand mijn volgeling wil zijn, moet hij zichzelf verloochenen, zijn kruis opnemen iedere dag en Mij volgen. Want wie zijn leven wil redden…” ” ( Lk. 9, 24 ). En wij vergeten ook, dat een oosterling juist met paradox en beeldspraak zijn ernstige dingen zegt. Natuurlijk is „dagelijks zijn kruis opnemen” beeldspraak; men kan niet elke dag ter dood veroordeeld en terechtgesteld worden. Wat bedoelt Jesus dan met deze woorden? Zij waren inderdaad in de eerste plaats bestemd voor zijn onmiddellijke volgelingen en zij eisten van de apostelen de volkomen trouw aan Christus en aan de door Hem gebrachte openbaring. Hun trouw moest bereid zijn te gaan tot de marteldood als het hoogste getuigenis. De boodschap van het koninkrijk der hemelen, dat is, de verkondiging van de in Christus verschenen openbaring Gods was voor de apostelen en de leerlingen de volstrekte waarde, die alles te boven ging. Door Gods wil waren zij geroepen tot deze verkondiging, die hun leven en hun lot onverbrekelijk verbond met Christus. Evenals de Heer zelf moesten zij bereidwillig hun aardse leven prijsgeven voor de verkondiging van het heil. Met deze woorden vraagt Jesus hun uiterste edelmoedigheid en tevens stelt Hij hun het eeuwige leven in het vooruitzicht. Maar op het aardse plan moesten zij tot elk offer bereid zijn omwille van de verkondiging van het evangelie.

Zoals echter reeds uit de formulering van Lukas' tekst, hierboven aangehaald, blijkt, is deze houding van trouw aan de Heer en van evangelische belijdersmoed, die, als God het wil, gaat tot het martyrium, het exemplar, het beeld en toonbeeld van de christelijke levenshouding in alle tijden en in alle omstandigheden. De ware christen is altijd degene, die van Christus getuigt en die bereid is voor dit getuigenis alles ten offer te brengen, zo nodig zijn leven. Hij is in deze wereld degene, die door zijn woorden en zijn daden getuigt, dat in Jesus Christus God zich aan de wereld heeft geopenbaard. Niet alleen in de allereerste tijden der Kerk, maar altijd blijft de martyr, dat is, de getuige van Christus, de authentieke christen.

Hieruit kan men ook afleiden, welke de evangelische motivering der zelfverloochening bij uitstek is en waarin deze prijsgave des levens bestaat. Het kruis, dat de christen te dragen heeft, is de verkondiging van het woord en het getuigenis over de Heer en wat uit deze primaire christenplicht voortvloeit aan vervolging en lijden. Onze versterving mag niet zijn ingegeven door stoïcijnse motieven van autarkisch zelfbeheer, maar alleen door liefde „voor Christus en het evangelie van het rijk” .

333. Vrijdag na de Achttiende Zondag na Pinksteren

Lijden van Christus, maak mij sterk

De heiligen hebben van de overweging van 's Heren lijden hun dagelijks voedsel gemaakt zonder zich te laten weerhouden door zogenaamde liturgische bezwaren, als zouden sommige tijden van het kerkelijk jaar daarvoor minder geschikt zijn. Zelfs een man zo doordrenkt van de oude tradities der Kerk en van zijn eigen eerbiedwaardige orde als Dom Columba Marmion verklaarde de oefening van de kruisweg ook in de paastijd regelmatig te verrichten. „De dag van het Paasfeest is de enige dag van het jaar waarop ik hem niet doe, daar de zegepraal van Jesus dan al mijn godsvrucht in beslag neemt. En zelfs dan zou ik er geen bezwaar tegen hebben hem te verrichten. Men leest toch ook de H. Mis en de Mis, dat is het Laatste Avondmaal en de Calvarieberg tegelijk. Is Jesus zijn kruisweg niet gegaan van het Cenakel naar Golgota?” 1) De dagelijkse mis is de dagelijkse herinnering aan en tegenwoordigstelling van Jesus' zalig lijden en sterven. Dag in dag uit wordt ons de gelegenheid geboden om daaraan op de innigste wijze deel te nemen en al ons lijden te verenigen met deze onbevlekte offerande, „totdat Hij wederkomt”.

1. Er is niets wat sterker aanspoort tot liefde voor God dan de overweging van Jesus' lijden, gelijk ook de ongeschapen Liefde die God is geen hogere openbaring heeft gevonden dan deze: „Hierin bestaat de liefde: niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat Hij ons heeft bemind en zijn Zoon gezonden tot verzoening voor onze zonden” ( 1 Joh. 4, 10 ). Er is niet wat ons zozeer belet een valse rust te vinden als de gedachte: er is een mens voor mij gestorven, er is een mens in mijn plaats gestorven en deze mens is Jesus Christus, Gods enige Zoon. Dit is geen overdrijving of toegepaste schriftuurzin, maar geopenbaarde werkelijkheid, letterlijke waarheid van Gods woord. Reeds in het Oude Testament heeft de Geest in de aangrijpendste profetie door Hem ingegeven, dit mysterie, het geheim van de plaatsvervangende uitboeting, onthuld: „Om onze zonden werd Hij doorboord, om onze misdaden werd Hij gebroken. Op Hem rust de straf ons ten heil” ( Is. 53, 5 ). In zijn wonderschone eerste brief schrijft Sint Petrus: „Hijzelf heeft aan het kruishout in zijn lichaam onze zonden gedragen …. Door zijn striemen zijt gij genezen” ( 1 Petr. 2, 24 ). En Paulus is de eerste in een lange rij, die ons uitdrukkelijk zegt dat Jesus voor ieder van ons is gestorven: „Hij heeft mij liefgehad en zich voor mij overgeleverd” ( Gal. 2, 20 ).

2. Maar wees nu ook „reëel”, mens van deze eeuw die de harde werkelijkheid aanbidt. Idealiseer zijn striemen niet, gij die de concentratiekampen kent en weet dat zulk lijden, de uitgezochte kwelling die alleen een mens zijn medemens kan aandoen, niet schoon is en nooit schoon kan zijn. Vergeet uw religieuze voorstellingen en denk niet dat zijn lichaam vredig blank en zijn bloed helder rood bleef. Een mens door mensen ten dode gefolterd is niets dan ellende, „veracht en verstoten, man van smarten, voor wie wij ons gelaat bedekken” ( Is. 53, 3 ). Zoudt gij rustig en gemakkelijk kunnen leven zo gij wist dat een ander, onschuldig, voor u de kwellingen en de dood van het kamp had verdragen, in uw plaats en om uw schuld te boeten? De liefde van Christus dringt ons, en: „thans verheug ik mij dat ik voor u lijden mag en aanvullen wat in mijn vlees aan de Christus-kwellingen ontbreekt, ten bate van zijn lichaam, de Kerk” ( Kol. 1, 24 ). Wij weten dat zolang nog één mens lijdt en kan zondigen, Christus' lijden kan worden aangevuld en onze smarten niet vruchteloos behoeven te zijn. Verenigen wij ons, in diep geloof en waarachtige liefde, met het ene en eeuwigdurende offer.

334. Zaterdag na de Achttiende Zondag na Pinksteren

Waarachtigheid

„De Geest is de waarheid” ( 1 Joh. 5, 6 ). Niets is zo noodzakelijk als dat ons geestelijk leven echt zij en waarachtig. Hoe verhevener en geestelijker iets of iemand pretendeert te zijn, des te onverdraaglijker wordt onechtheid. Papieren bloemen wekken minder afschuw dan het gepleisterde graf van de farizeeër. Wanneer wij spreken van waarheid en waarachtigheid, denken wij het eerst aan oprechtheid. Maar er zijn drie soorten van waarachtigheid (die natuurlijk samenhangen en in elkaar ingrijpen): de morele, de psychische en de ontologische. Dit zijn zwaarwichtige termen, doch het loont de moeite over de zaak zelf even na te denken.

1. Het duidelijkst spreekt voor ons de plicht van zedelijke waarachtigheid, van de deugd die staat tegenover alle leugen en veinzerij, die hierin bestaat dat onze woorden en daden overeenstemmen met onze bewuste gedachten en gevoelens en dat wij trachten valse schijn te vermijden. Men heeft wel beweerd dat deze deugd de mensen van het Noorden speciaal eigen zou zijn en dat de bewoners van het Middellandse Zee-gebied en bijzonder de Semieten haar kennen noch waarderen. Laten wij ons eenvoudig herinneren wat Christus ons (en alle mensen van alle streken en tijden) voorhoudt: „Laat het ja, dat gij zegt, ja zijn en het neen, neen; wat daar bovenuit gaat is uit den boze” ( Mt. 5, 37 ). En Sint Jan, de hartstochtelijke minnaar der waarheid, roept uit: „Naar buiten met een ieder die de leugen liefheeft en volvoert” ( Openb. 22, 15 ).

Hier ligt reeds overvloedige stof voor zelfonderzoek. Alleen het onbedorven kind bezit een spontane oprechtheid en alleen de heilige heeft haar ongerept bewaard of heroverd. Er zijn zoveel manieren om onoprecht te zijn zonder direct te liegen. Daarin zijn wij zeer vernuftig geworden. Denk alleen maar aan de verchillende wijzen waarop wij over onze naaste spreken, naargelang hij tegenwoordig is of niet. Denk alleen maar aan de bijzonder vriendelijke houding die bijna iedereen aanneemt tegenover zijn oversten, tegenover machtigen en rijken. En ga eens na, hoe uw houding en gedrag tot in kleinigheden verandert naargelang ge alleen zijt of niet (misschien zelfs als gij in het gebed spreekt met God?).

2. Doch de onoprechtheid vreet veel dieper in, ook in die zone waar de wortels liggen van onze bewuste daden: in het onbewuste en in heel ons psychisch gestel. Hier bevindt zich het grensgebied tussen bewust en onbewust zelfbedrog. Psychische waarachtigheid noem ik het zuiver en ongeremd reageren, een zekere onverdeelde eenvoud in het streven, echtheid van onze gevoelens over de hele linie. Wie kent ze niet die gelukkige mensen, wie de echtheid van het gezicht straalt, die niet gehinderd worden door angst of geremdheid noch weerhouden door bijgedachten noch verwrongen door aanstellerij of behaagzucht? Ongetwijfeld heeft dit soort echtheid veel te maken met de zedelijke waarachtigheid, maar zij is in de grond meer een kwestie van natuur dan van wil, van opvoeding en milieu dan van deugd. Dit betekent dus dat wij haar niet door rechtstreekse, op haar zelf gerichte wilsinspanning kunnen verwerven. Maar indirect kunnen wij hier veel bereiken door ons vertrouwen te schenken aan een kundig zieleleider en door een verstandige zelfopvoeding, die er op gericht is een harmonisch en geïntegreerd zieleleven tot stand te brengen.

3. De zijns-echtheid in de diepste zin is alleen God zelf. Hij is de volheid van het zijn. En alles in God is volheid van zijn, waarachtigheid, werkelijkheid. In God is schijn zelfs niet mogelijk. God heeft zich aan ons geopenbaard in Jesus Christus die de waarheid is en het leven. „De Zoon Gods was niet: ja en neen, doch in Hem is het: Ja” ( 2 Kor. 1, 19. 20 ).

Ten slotte is de mens alleen echt voorzover hij met Christus verenigd streeft naar God. Want ons zijn is geen zelfstandig zijn, doch een dat uit zijn aard op God gericht is. Wij zijn dus wat wij zijn (voorzover dit ons op aarde mogelijk is), indien wij streven naar God, in Christus Jesus. Hij is onze enige weg tot God, tot onze laatste bestemming, tot de volkomen echtheid van ons wezen. Alleen in het licht van God kunnen wij ten volle oordelen over onze waarachtigheid. Wat stand houdt in zijn verterend vuur, is echt, beproefd als goud in de oven. De rest zal als slakken van ons afvallen.

Negentiende Zondag na Pinksteren

335. Negentiende Zondag na Pinksteren

De bruiloft van de koningszoon

„En de dienaren van de koning gingen uit en verzamelden allen die zij vonden, kwaden zowel als goeden” ( Mt. 22, 10 ; evangelie).

Het evangelie bevat een dubbele gelijkenis of althans twee gedeelten waarin de Zaligmaker ons zijn leer voorhoudt. In het eerste deel spreekt Hij over de genodigden die de dringende invitatie van de koning onder allerlei voorwendsels afsloegen en zich zelfs aan de dienaren van hun vorst vergrepen. Hierdoor beeldt Jesus het hardnekkige ongeloof van het Joodse volk uit, dat niet luisteren wilde naar de godsgezanten en profeten en weigerde binnen te gaan in het messiaanse koninkrijk. Dan gaan de dienaren des konings, de apostelen en geloofspredikers, naar de kruispunten der straten en nodigen allen zonder onderscheid, zowel goeden als kwaden: de heidenen. „En de bruiloftszaal stroomde vol.”

1. Dit is een thema dat in het Nieuwe Testament dikwijls terugkeert: de goddelijke barmhartigheid bij de roeping der heidenen tot de Kerk. Het uit- verkoren volk met zijn openbaring, zijn tempel en zijn wet, verwierp, als geheel genomen, het evangelie. De heidenen, de onreine „zondaars” die door Gods barmhartigheid gered worden „van de komende Toorn” en het oordeel Gods. „Het hangt niet af van hem die wil noch van hem die zijn krachten inspant, maar van Gods ontferming” ( Rom. 9, 16 ).

Laten wij niet denken dat deze dingen alleen een historische betekenis hebben en dat op ons die om zo te zeggen in de Kerk zijn geboren de grote waarheid van Gods barmhartige roeping niet van toepassing zou zijn. Want altijd geldt van de opname in het rijk der hemelen het woord van Sint Jan dat wij bijna dagelijks kunnen horen: „die niet uit bloed noch uit de wil van vlees of man, maar die uit God zijn geboren” ( Joh. 1, 13 ). Een geboorte uit God, niet een geboorte uit katholieke ouders, schenkt ons het goddelijke leven, de wedergeboorte uit Geest en water. De uitnodiging van de Koning alleen verleent ons toegang tot de „bruiloft van het goddelijk Lam” . Wat vermag hier de mens? Rijkdom, macht noch wijsheid openen die deur, doch slechts de genade des Geestes, verdiend door Jesus' kostbaar bloed, aan ons, zondaars, geschonken. Verneder uv voor God, doordring u diep van deze waarheid, wees dankbaar voor de hoge roeping en dat niet met een grote mond en een klein hart, maar „metterdaad en in waarheid” .

2. Een Koning, een koningszoon, een bruiloft… Ach, de schoonste beelden zijn niet schoon genoeg voor deze heerlijkheid. De Heer viert zijn bruiloft met de menselijke natuur ( Gregorius de Grote in de homilie ), met de Kerk, met elke ziel die Hem trouw wil zijn. Deze verbintenis zal eerst in de hemel volkomen zijn en onverbreekbaar. Hier op aarde bestaat zij in de duisternis van het geloof, de verborgenheid der ziel en de gemeenschap der sacramentele tekenen. De eucharistie, liefdesgave van Jesus' Hart, gedachtenis onder ons van zijn sprekendste beeld en de zoetste voorsmaak. Met recht heeft de christelijke overlevering in het bruiloftsmaal van de koningszoon de tafel des Heren aanschouwd. Moge God onze jeugd verblijden en vernieuwen om elke dag opnieuw met een prille en maagdelijke liefde naar zijn maal te snellen, opdat onze liefde niet sterve noch sluimere onder de sleur van wat wij leven noemen. „Ziet, de Bruidegom komt. Gaat Christus, de Heer, tegemoet.” Moge uw liefde, o Jesus, ons immer bereid en waakzaam vinden, met de olie van het brandend verlangen in onze lampen, en een hart dat gezuiverd is van aardse begeerlijkheid.

Negentiende week na Pinksteren

336. Maandag na de Negentiende Zondag na Pinksteren

De verantwoordelijkheid der geroepenen

„Velen zijn geroepen, maar weinigen uitverkoren” ( Mt. 22, 14 ; evangelie van de Zondag). Dit korte gezegde van onze Zaligmaker, dat met de voorafgaande gelijkenis slechts in een los verband staat, is wel geschikt onze ernstige aandacht op te wekken. Wij denken hierbij aan die andere woorden van Jesus: „Gaat in door de enge poort, want wijd is de poort en breed de weg die tot het verderf leidt en velen zijn er die daardoor ingaan. Want eng is de poort en smal de weg die ten leven leidt en weinigen zijn er die hem vinden” ( Mt. 7, 13. 14 ). Er is een tijd geweest dat men aan deze uitspraken des Heren niet lichtvaardig voorbijging, dat beroemde kanselredenaars predikaties hielden over het onderwerp: het geringe aantal uitverkorenen. Wij hebben meestal met deze beschouwingen afgerekend door de jansenistisch te noemen. En het is zeker dat de Heer ons geen openbaringen heeft gedaan omtrent het getal der zaligen, dat Gods barmhartigheid oneindig is en dat aan allen in Christus overvloedig heil wordt aangeboden. Toch kunnen wij ons met recht afvragen, of wij ons niet somtijds door een oppervlakkig optimisme laten leiden. Hebben de verschrikkelijke tijdingen die wij hebben beleefd en nog beleven ons niets geleerd?

1. Eén ding is zeker: de verantwoordelijkheid der geroepenen is ontzettend groot. En op de allereerste plaats voor wat henzelf betreft. Wij die de geroepenen bij uitstek zijn, die door Gods genade leven in de ware godsdienst, die het geloof hebben ontvangen en de liefde, wie het woord Gods werd geschonken en de prediking der Kerk, aan wie het offer van Christus en de sacramenten werden toevertrouwd, wij mogen wel beseffen dat al deze gaven evenzovele verantwoordelijkheden betekenen: talenten die God van ons met de rente zal opvorderen, kapitaal dat zijn vrucht met woeker moet opbrengen. „Als medewerkers van God vermanen wij u de genade Gods niet tevergeefs te ontvangen” ( 2 Kor. 6, 1 ). De vijgeboom die onvruchtbaar blijft, zal worden omgehouwen. „Van eenieder, wie veel gegeven is, zal veel geëist worden en aan wie veel is toevertrouwd, van hem zal des te meer worden gevraagd” ( Lk. 12, 48 ). Laten wij dit bedenken die door God tot zijn intimiteit werden toegelaten niet om in een gemakkelijke en gewaande veiligheid te leven en „de anderen” lichtvaardig te veroordelen, doch om vruchten van boetvaardigheid en liefde voort te brengen.

2. En ook dit is zeker: God wil zich van de geroepenen bedienen om de anderen te roepen. De Kerk moet een teken zijn voor de wereld, een schitterend en stralend teken van heiligheid, niet een toneel van banale menselijkheid, van hebzucht, haat en egoïsme. Het leven der christenen moet een openbaring zijn van Christus' menswording, een onthulling van het goddelijke Woord: „Ziet, hoe zij elkander liefhebben.”

Wanneer wij de mensheid dit teken niet voorhouden, zal de zonde der wereld wellicht geringer zijn, maar onze schuld veel groter. „Gij zijt het zout der aarde. Indien het zout zijn kracht verliest, waarmede zal het gezouten worden? Het deugt nergens meer voor dan om weggeworpen en door de mensen vertreden te worden” ( Mt. 5, 13 ). Wanneer het waar is dat de mensheid ondergaat in haat en tuchteloosheid, dat zij de glorie van God heeft verruild niet eens voor het heilige beeld dat de oude heidenen aanbaden, maar voor de vergoding van de stof en de machine en het bruut geweld, — laten wij dan niet hen verachten die Christus nooit waarachtig hebben gekend en die door nood en ellende van de Kerk zijn afgedreven, maar laten wij onszelf, onverdiend bevoorrechten, ernstig en eerlijk onderzoeken voor Gods alwetend oog. „Wie zich voor Mij en voor mijn woorden schaamt in dit overspelig en zondig geslacht, voor hem zal ook de Zoon des mensen zich schamen, wanneer Hij komt in de heerlijkheid zijns Vaders met de heilige engelen” ( Mk. 8, 38 ).

337. Dinsdag na de Negentiende Zondag na Pinksteren

Vernieuwing

„Vernieuwt u naar de inwendige geest en doet de nieuwe mens aan, die volgens God is geschapen in waarachtige gerechtigheid en heiligheid” ( Eph. 4, 23. 24 ; epistel van de Zondag).

„Schep in mij een zuiver hart, o God,
schenk mij een nieuwe en bestendige geest”

( Ps. 50, 12 ).

1. Indien de menselijke geest een zuivere geest was, niet gebonden aan de stof, zou hij vernieuwing noch verjonging behoeven. Alleen het stoffelijke leven kent het proces van veroudering, afbraak en ondergang. De geest is onsterfelijk, eeuwig jong en onvermoeibaar. Maar wij ervaren allen de waarheid van Paulus' woord: „onze uitwendige mens gaat geleidelijk te gronde” ( 2 Kor. 4, 16 ). Zolang wij in dit vergankelijke lichaam leven, wordt onze geest belemmerd en meegetrokken door de lotgevallen van dit lichaam des doods op zijn weg naar ontbinding: vermoeienis en overspanning, onmacht, pijn en ziekte.

En de natuur (zoals wij het biologische beginsel en zijn werkingen in ons plegen te noemen) verzet zich heel bijzonder tegen een leven van gebed en christelijke liefde. Geestesinspanning en volgehouden, ernstige arbeid kosten altijd moeite, maar zolang deze liggen in de natuurlijke sfeer (werk voor gezin, wetenschap, kunst, vooruitkomen in de wereld), ontvangen zij van de geestelijk-zinnelijke natuur des mensen vele prikkels en een sterke steun. Zijn zij echter op het bovennatuurlijke gericht, dan voegt zich bij het gewone proces van afmatting de weerzin der natuur tegen datgene wat zij terecht als een bedreiging van zichzelf beschouwt. Dan weet zij een verwonderlijke vindingrijkheid te ontplooien om onze aandacht en ons streven van het éne noodzakelijke af te wenden. Voeg hierbij de tredmolen van het dagelijkse leven, de sleur der gewoonten, de in geestelijk opzicht dikwijls neerdrukkende sfeer van onze omgeving die onze idealen niet deelt en zelfs niet verstaat. Tegelijkertijd verbergt God zelf zich wellicht. Alle troost bij het gebed blijft uit. Dit leven ven geloof in het onzichtbare dat zich nooit aan ons vertoont, mat ons af. Van binnen en van buiten schijnt alle steun weg te vallen. Wij worden dit eeuwig gevecht om het bovennatuurlijke dat zich niet grijpen laat, ontzettend moe. Loomheid, egale grijsheid, dorre duisternis, onwerkelijkheid, — en het leven van de natuur is zo eenvoudig, zo reëel; zo onmiddellijk schoon lijkt het en nuttig en gemakkelijk en in één woord natuurlijk, de mens passend en voor hem gemaakt.

2. Is het verwonderlijk dat wij bidden: „Kom, scheppende Geest”, en dat dit gebed soms een kreet wordt als de laatste roep van een drenkeling vóór hij wegzinkt? De Geest is het die schept en vernieuwt. Vernieuwing van het bovennatuurlijke leven is als een schepping uit het niet. Doch de Geest is machtig elke dag opnieuw op de puinhopen van ons leven het gebouw zijner heerlijkheid op te richten. „Onze inwendige mens wordt vernieuwd van dag tot dag.”

De herscheppende vernieuwing van Jesus' Geest werkt bij voorkeur door de eucharistie. Daarvoor is zij dagelijks voedsel, gelijk brood de dagelijkse afbraak der stof herstelt. „Mijn vlees is waarlijk spijs.” Daarom werd deze gave ons geschonken door de liefde die nooit aflaat. En zo wij geloven, is zij machtiger dan alle moeheid en verval der natuur, sterker dan alle passieve tegenstand van onze willoze traagheid, zoals een levende vlam zich een weg boort door dode stof. „Ik wil opgaan tot het altaar Gods, tot God die mijn jeugd verblijdt.”

338. Woensdag na de Negentiende Zondag na Pinksteren

De zoete gevangenschap

„Almachtige en barmhartige God, weer genadig af al wat ons weerstreeft, opdat wij, naar ziel en lichaam gelijkelijk onbelemmerd, wat U toekomt met vrije geest mogen volbrengen” (oratie van de Zondag).

„Gij hebt bevolen uw geboden nauwkeurig te onderhouden. Mogen toch mijn wegen bestendig uw inzettingen opvolgen” ( Ps. 118, 4. 5 ; communio).

1. Ik geloof dat het zeer nuttig is deze beide gebeden, de oratie van de zondagsmis en de in de communio opgenomen verzuchting van de psalmist, naast elkaar te leggen en met elkaar te vergelijken. Zij werpen licht op het vraagstuk van de vrijheid en de gebondenheid van de christen. De oratie smeekt God die factoren ver van ons te houden die ons belemmeren in onze geestelijke vrijheid. De psalmist bidt dat zijn leven bepaald moge worden door Gods wet. De oratie vraagt vrijheid, de communio (en héél die lange psalm 118, één lied van verliefdheid op 's Heren wet, monotoon en diep indringend) gebondenheid. Bij enig toezien verdwijnt alle schijnbare tegenspraak. Want ook de oratie bidt God ten slotte om datgene wat de psalmist vraagt: „dat wij mogen volbrengen wat Hem toekomt” , zijn geboden en zijn wil.

De vrijheid van de christen is niet die van de wereld noch die van de natuurlijke mens. Deze verlangt de vrijheid om te doen wat hij wil, de volmaakte christen bezit een door Gods genade geschonken en tevens moeizaam verworven vrijheid die hem in staat stelt altijd te doen wat God wil. De zucht naar autonomie is de sterkste drang in de mens, zoals hij door Adams val is geworden. Bestaat het wezen der zonde niet in opstand van de eigen wil tegen Gods wil? Doch deze autonomie is vals. Zij komt de mens niet toe, in geen enkele veronderstelling, in geen enkele staat of toestand. Want alleen Gods wil is de norm van al wat is en slechts in zover ons streven daarmee overeenstemt, is het levend en vruchtbaar. Van Gods wet afgedreven, geraakt ons willen op een dood spoor en, zo het hierin volhardt en zich vastzet, op dat dode spoor dat niets anders is dan de eeuwige dood, de volstrekte vruchteloosheid van de hel. Het voorrecht van de paradijselijke mens bestond juist hierin dat zijn wil gemakkelijk en als vanzelf samenviel met het welbehagen Gods. Door de zonde werd deze schone harmonie verstoord. De genade van het christendom stelt ons in staat de paradijselijke vrijheid moeizaam en geleidelijk te heroveren. Het is de vrijheid der liefde, die gave Gods en tegelijkertijd opgave des mensen is, spontane en rijpe vrucht van de Geest, toch in onophoudelijke strijd op de zelfzucht veroverd. Om deze vrijheid bidt de oratie: opdat wij naar ziel en lichaam onbelemmerd, met vrije geest wat U toekomt mogen volbrengen.

2. Zolang de christen op aarde leeft, zolang het „vlees” nog niet geheel is gestorven en de gevallen natuur niet geheel gelouterd, zal zijn vrijheid noodzakelijk bestaan in een gebondenheid, in een binding aan Gods wil en geboden die hij zichzelf oplegt en die zijn natuur dikwijls zal ervaren als een onnatuurlijke dwang. Doch in deze vrijwillige gevangenschap ligt 's mensen enige kans op ware vrijheid. Zij is smartelijk en zoet, smartelijk door het kruis der zelfzucht en zoet door de liefde voor de Heer Jesus. Wie verlangt, bidt dat God zijn wil gevangen neemt en aldus vrij maakt, vrij van de vrees voor wereld en dood, vrij van de boeien van begeerlijkheid en zelfzucht, bevrijd ten slotte van de vergankelijkheid van het vlees. Sommige heiligen zijn door God als tekenen gesteld van deze volkomen verlossing, als paradijselijke mensen te midden van een verslaafde wereld.

Geef, Heer Jesus, dat wij ons vrijwillig begeven in de gevangenschap van uw liefde, door de nauwe poort en langs de enge weg die voeren tot het wijde land waar uw bomen bloeien, waar de waterbronnen des levens opwellen en het licht schijnt van God en het Lam, de stralende zon der gerechtigheid die Gij zelf zijt.

339. Donderdag na de Negentiende Zondag na Pinksteren

Gewetensonderzoek

Het gewetensonderzoek wordt ons door de geestelijke schrijvers en de praktijk van vele eeuwen aanbevolen. Deze praktijk is veel ouder dan de meesten denken. Reeds Sint Antonius de kluizenaar kende haar; Paulus legt zijn christenen en gewetensonderzoek op vóór zij de eucharistie ontvangen ( 1 Kor. 11, 28 ). Het is niets anders dan een speciale toepassing van de algemeen menselijke wijsheid: ken uzelf. Voor hen die met het streven naar de christelijke volmaaktheid ernst willen maken is het gewoonweg onmisbaar. De engelen konden het ontberen, daar zij zich steeds volkomen bewust, zichzelf volkomen doorzichtig zijn; maar hoe de mens is, weten wij allen. Men onderscheidt een algemeen en een bijzonder gewetensonderzoek. Het algemene heeft des avonds plaats en heeft betrekking op de zedelijke waarde van onze daden van de afgelopen dag. Het bijzondere betreft een „bijzonder punt”, — een gewoonte-zonde of -onvolmaaktheid die wij willen afwennen, een goede praktijk die wij ons eigen willen maken enz. Ook dit laatste is somtijds noodzakelijk. Als wij niet geruime tijd lang zulk een bepaald punt onder een heldere en scherpe loupe nemen, komt er van onze voornemens niets terecht. Ook dit weet iedereen die maar enige ervaring heeft van het streven naar de volmaaktheid.

Ondanks het onbetwistbaar nut van het gewetensonderzoek op zichzelf beschouwd zijn er, geloof ik, zeer weinig christenen die het gaarne doen en dus velen die het verwaarlozen. De concentratie die het vereist brengt een zekere geestesinspanning mee en het is voor de hoogmoed des mensen onaangenaam altijd opnieuw met zijn zonden en fouten te worden geconfronteerd. Al te vreesachtige en geremde naturen, zoals er zich onder de vromen niet weinige bevinden, vervallen licht in overdreven zelfontleding en raken somtijds verward in gewetensangsten; voor dezen zal het niet zelden raadzaam zijn het tijdelijk achterwege te laten. De voornaamste voorwaarden om het gewetensonderzoek te doen slagen niet alleen, maar ook om het werkelijk vruchtbaar te maken voor de opbouw van ons geestelijk leven, zijn deze twee: dat het geschiedt coram Domino , voor Gods oog, &mdash en dat het meer positief-christelijk wordt gericht dan gewoonlijk geschiedt.

2. Men moet zijn geweten onderzoeken voor Gods oog, in Gods tegenwoordigheid. De mens mag anderen niet oordelen, maar hij is ook zijn eigen rechter niet. „Want ik ben mij van niets bewust, maar daardoor ben ik niet gerechtvaardigd. Het is de Heer die mij beoordeelt” ( 1 Kor. 4, 4 ). Ten slotte gaat het er alleen over hoe God over ons denkt. Het gewetensonderzoek moet een poging zijn de dingen van onze ziel te zien in het licht van God. Wij zullen dan enerzijds ongetwijfeld onszelf strenger beoordelen en leven in heilzame vreze des Heren, maar anderzijds zal de angst (die nooit van God is) verdwijnen. God weet van wat voor maaksel wij zijn. Hij is barmhartig en heeft geduld. Hij is tevreden, als wij met eerlijke goede wil bezield zijn. Zo wij Christus' maatstaf trachten aan te leggen, zal het gewetensonderzoek ons beschaamd maken en ootmoedig en berouwvol, doch niet angstig of onrustig.

3. Voor hen die met de genade Gods zware zonden weten te vermijden en hun ergste fouten hebben verbeterd zal een nuttige methode van onderzoek hierin bestaan, dat zij zich meermalen, op objectieve wijze, het christelijke ideaal voorhouden om vast te stellen, in welke richting hun streven moet gaan. Het waakzame speuren naar zonden en fouten blijft altijd noodzakelijk, maar mag niet onze enige zorg uitmaken. Dit zou ons ontmoedigen en onze energie verlammen. Hoe heilzaam vernederend en aansporend tegelijk is het bijvoorbeeld een stukje van de Bergrede te lezen en zich af te vragen in hoever men aan dit door de Heer zelf gesteld ideaal beantwoordt. Tracht ik werkelijk arm van geest te zijn, hongerend en dorstend naar gerechtigheid? Getuig ik van Christus en zijn evangelie voor de mensen, opdat Hij eenmaal van mij getuigenis kan afleggen voor de engelen Gods? Handel ik met de diepe overtuiging dat ik voor de Heer doe wat ik doe voor de minste der broeders? Op deze wijze raken wij los van het eeuwige zondenschema en wordt onze geest vrij voor het positief christelijke dat Jesus ons op de allereerste plaats kwam brengen.

340. Vrijdag na de Negentiende Zondag na Pinksteren

Prins Jesus

„Jesus zeide: „Dit is een beeld van het rijk der hemelen: Er was eens een koning die een feest gaf voor het huwelijk van zijn zoon…” ” ( Mt. 22, 1 ; evangelie van de Zondag).

1. De koning is God en de zoon van de koning is Christus. Prins Jesus, koning evenals de Vader. Wij bidden in de messiaanse psalm: „Geef, o God, uw recht aan de koning en uw gerechtigheid aan de koningszoon. Hij richte eerlijk uw volk en uw ellendigen met billijkheid. Dat de bergen vrede dragen en dat de heuvelen met gerechtigheid worden bekleed” ( Ps. 71, 1-3 ). Johannes noemt Christus in de Openbaring „de Heer der heren en de Koning der koningen” ( 17, 14 ). Paus Pius XI stelde een speciaal feest in van Christus' koningschap.

Wij leven in een tijd die de ridderlijke trouw aan de vorst bij Gods genade bijna niet meer kent. In de staatkundige theorieën van tegenwoordig spreekt men van de volkssouvereiniteit, van het gezag dat van onder komt en aan de volkswil zijn recht ontleent. Ook in landen waar men het koningschap nog kent en eert, is zijn reële betekenis sterk verminderd en bezit het niet veel meer dan zinnebeeldige waarde. De gezagsidee heeft ontzettend geleden. Het juiste begrip en het diepe gevoel van een volstrekte heerschappij, van een gezag dat boven alles staat en aan geen kritiek onderhevig is, zijn bij zeer velen verloren gegaan.

Toch is het juist zulk een heerschappij die wij aan Christus toekennen, als wij Hem, talloze malen in liturgie en geloofsbelijdenis en in bijna alle gebeden, onze Heer noemen. Dat is de naam boven alle naam ( Phil. 2, 7 ) die wij Jesus van Nazaret geven, uitdrukking van de volstrekt enige betrekking die er bestaat tussen Hem en de zijnen. „Heel Israël wete dat God diezelfde Jesus, die gij hebt gekruisigd, tot Heer en Christus heeft gesteld,” zo spreekt Sint Petrus, als het christendom voor het eerst in de openbaarheid verschijnt ( Hand. 2, 36 ). Deze naam beduidt dat de verheerlijkte Zaligmaker deelt in de macht en majesteit van God zelf en daarom recht heeft op onze aanbidding en onvoorwaardelijke onderwerping. Zijn dienaar te heten is voor de christen een eretitel. „Geen van ons leeft voor zichzelf, niemand sterft voor zichzelf. Zolang wij leven, leven wij voor de Heer en als wij sterven, sterven wij voor Hem. Onze Heer behoren wij toe in leven en in dood. ” ( Rom. 14, 7. 8 ).

2. En Jesus zegt dat de Vader de mensheid nodigt op zijn huwelijksfeest. De dienaren van de Heer zijn de gasten op zijn bruiloft. Het is een feest voor de ziel Hem te mogen toebehoren. Paulus jubelt als hij zich slaaf van Jesus Christus noemt. Want deze dienst wordt onze bevrijding, „naar ziel en lichaam opbelemmerd, en met vrije geest mogen wij volvoeren wat Hij verlangt” (oratie van de Zondag).

De dienst van Jesus maakt ons vrij, zodra hij zonder reserve en van ganser harte wordt betoond. Want wij zijn dienaren die tevens geliefden zijn. „Zo gij alles doet wat Ik u beveel, zijt gij mijn vrienden” ( Joh. 15, 14 ). In de zuiver menselijke orde is zo iets niet mogelijk, maar de verhouding die er bestaat tussen Jesus en ons vat alles wat er schoons en goeds leeft onder mensen in zich tezamen en overtreft het oneindig in de kracht van zijn genade. Hem dienen uit liefde bindt ons geheel en bevrijdt ons, kruisigt ons en maakt ons gelukkig. Jesus is voor de heiligen de meest volstrekte Heerser en tevens de mateloos beminde God. Moge Hij het ook zijn voor ons!

341. Zaterdag na de Negentiende Zondag na Pinksteren

Ons bruiloftskleed

Zowel het evangelie als het epistel van de Zondag brengen ons in herinnering dat de christen in ons feestgewaad gekleed moet gaan. „Bekleed u met de nieuwe mens.” En de gast zonder bruiloftskleed wordt door de koning naar buiten verwezen. Wij kunnen niet in onze gewone plunje voor God verschijnen, wij kunnen niet zoals wij uit onszelf zijn ter bruiloft komen van het Lam. Het kleed, zeggen de Vaders, is de liefde. De nieuwe mens waarmee wij worden aangedaan, is de gelijkenis met Jesus Christus, in wie de goddelijke liefde mens werd. Wij zijn zo armzalig dat wij dit kleed van God moeten krijgen. Maar wij moeten het zorgvuldig bewaren en het met Gods genade verfraaien. „Ik raad u aan om goud van Mij te kopen, in vuur gelouterd, opdat gij rijk moogt worden; en witte klederen om aan te trekken opdat de schande van uw naaktheid niet aan den dag treedt, en zalf voor uw ogen, opdat gij moogt zien” ( Openb. 3, 18 ).

1. Wanneer wij alles hebben gezegd en alles overwogen wat voor ons geestelijk leven dienstig is, wanneer wij de goede werken en oefeningen vermenigvuldigen en ons toeleggen op alle deugden, dan weten wij dat wij in Gods oog geen waarde bezitten, zo de liefde ons niet drijft. Zonder haar zijn wij niets, zoals de apostel zegt. Zij is de ziel van dat leven dat wij najagen. Zonder haar zijn wij als het dor geraamte dat nog wacht op de geest die leven schenkt. Zij alleen maakt ons vrij, want zij alleen verbreekt de boeien van de zelfzucht, die in dit leven als laatste vijand worden overwonnen en zonder welke de andere, de wereld en de duivel, geen toegang vinden tot ons hart. De liefde alleen vernieuwt ons. God heeft door zijn genade de nieuwe schepping als een kiem in onze ziel gelegd, maar zij zal niet ontluiken tot de volkomen nieuwheid die Hem behaagt zonder het werk van de liefde. Zij ontrukt ons aan onszelf om God meer te beminnen dan onszelf en Hem te dienen in de naaste. Zij geneest onze oude kwalen. Zij breekt onze geslotenheid open en doet ons eindelijk onszelf vergeten. Zij doet ons geloven wat wij zonder haar niet voor mogelijk hielden en zie, door haar wordt het werkelijkheid. Zij doet ons het goede in de mens ontdekken, zij schept alle goeds in onszelf en in anderen. Door haar behagen wij God, door haar veroveren de zachtmoedigen het Land, om haar worden de vredestichters zalig geprezen.

2. Hoe zullen wij in de liefde groeien? Hoe kunnen wij toch die kostbare schat vermeerderen? In de loop van het jaar hebben wij meermalen nagedacht over de twee grote middelen die God ons heeft gegeven om de povere liefde van ons hart te doen toenemen, over het gebed en de zelfverloochening. Beide zijn even onontbeerblijk, maar onze zwakheid wordt door het strenge woord versterving afgeschrikt. En wie is tot de volmaakte kruisiging der zelfzucht in staat zonder de volmaakte liefde? Doch ieder mens van goede wil kan met Gods genade bidden. Ook ons gebed zal in de aanvang niet volkomen zijn, het zal wellicht nooit volmaakt zijn, maar het zal ons altijd verder voeren. Geloof toch in de almacht van het smeekgebed, ons door Jesus zelf toegezegd. Geloof ook in de alles verwinnende kracht van de beschouwing. Het gebed opent onze geest voor God en de invloed van zijn liefde.

Waarom bemint een mens zijn vriend, voor wie anderen onverschillig blijven? Omdat hij hem kent, omdat hij hem anders ziet dan de anderen hem zien. Het is die kennis die liefde wekt en door liefde gevoed wordt. Daarvan spreekt Sint Paulus als hij zegt dat hij eenmaal God hoopt te kennen zoals hijzelf door God reeds is gekend, en dat hij nu al streeft naar de kennis van Christus, van zijn verheerlijkte kracht en zijn smartelijk lijden ( 1 Kor. 13, 12 ; Phil. 3, 10 ). O zalige ervaring die het gebed schenkt en waarin zuivere liefde wordt geboren en voltooid! Hoe kan een mens die geduldig staart op de duisternis waarin God woont, zonder liefde blijven?

Het gebed geeft ons die goede kijk op God en de dingen van God. Het wekt de liefde. Het is de liefde. Het schenkt ons de kennis van God en Jesus Christus die Johannes het eeuwige leven noemt ( Joh. 17, 3 ). Hij schittert dan ons bruidskleed, verborgen nog voor onszelf, van de glans die God onze ziel verleent!

Twintigste Zondag na Pinksteren

342. Twintigste Zondag na Pinksteren

Het volmaakte geloof

Wij verwonderen er ons wellicht over, dat Jesus die hofbeambte van het evangelie, de vader met zijn doodzieke zoon, zo hard aanpakt: „Als gij geen tekenen en wonderen aanschouwt, gelooft gij niet!” Laat het al zo zijn dat die man geen volmaakt geloof heeft bezeten, — want hij meent dat Jesus persoonlijk aanwezig moet zijn om zijn kind te kunnen genezen en pas de volgende dag, als de jongen behouden blijkt, „werd hij en heel zijn huis gelovig” — toch doet hij een eerlijk beroep op Jesus' wondermacht. Maar om het woord des Heren te begrijpen moeten wij hoger stijgen en boven de betekenis van het strikt persoonlijke geval uitgaan. Augustinus wijst terecht op die wijdere samenhang 1). Jesus komt in Galilea, zijn aardse vaderland, aan, recht van het half vreemde Samaria, waar het volk, zonder wonderen gezien te hebben, de heerlijke belijdenis aflegde: „Deze is waarlijk de Heiland der wereld” ( Joh. 4, 42 ). Zulk een geloof zou Jesus in Galilea niet vinden; „Zelf had hij getuigd dat een profeet in zijn eigen vaderland niet in ere is” ( 4, 44 ). Men zou Hem daar niet erkennen, ondanks de talloze wonderen door Hem verricht, men zou zelfs in Nazaret een aanslag plegen op zijn leven. Als Hij dan in Cana de hoveling treft die zonder begrip te tonen voor de eigenlijke zending des Heren Hem een louter persoonlijke gunst vraagt op een wijze die de onvolmaaktheid van zijn geloof in een helder licht stelt, ziet Hij in die man het type, de hele categorie van het Joodse volk met zijn aardse en egoïstische instelling. Het is juist deze mentaliteit, die de ogen der Joden zal sluiten voor het geestelijk karakter van Jesus' zending en het conflict tussen Hem en zijn volk veroorzaken. „Als gij (meervoud!) geen wonderen ziet, gelooft gij niet.”

De Heer is gekomen om een geloof te wekken dat niet op wonderen uit is, maar dat zich rechtstreeks richt op zijn aanbiddelijke persoon. „Zalig zijn die niet gezien en toch geloofd hebben” ( Joh. 20, 29 ).

2. En hier ligt ook onze lering. Jesus eist van ons, zijn geliefde uitverkorenen, een volmaakt geloof. De vaste houding der ziel die wonderen noch gebedsverhoringen van node heeft. Dit zuiver geloof is zelf het grote wonder, het ware rijk Gods, waarom het de Heer alleen te doen is. Wie deze kostbare parel bezit, kan alles ontberen.

Laten wij — om alle misverstand te voorkomen — hieraan uitdrukkelijk toevoegen: het smeekgebed is goed, door Christus herhaaldelijk en met aandrang aanbevolen en juist de ziel die waarlijk gelooft, zal niet aarzelen God alles, ook wonderen te vragen, zo zijn eer en wil dit meebrengen. Maar er is dit verschil: wie onvolmaakt gelooft, zal zich van zijn verhouding tot God willen bedienen om bepaalde gunsten te verkrijgen en als hij meent dat zijn gebed niet verhoord wordt (en hoe licht zal hij dat menen!), zal zijn geloof nog zwakker worden. Doch de ware leerling des Heren wankelt nooit, hij weet als Abraham tegen alle hoop in te hopen ( Rom. 4, 18 ). Zijn geloof in God groeit door alles heen en vindt gelijkelijk voedsel in voorspoed en mislukking. Zijn vereniging met God in de duisternis des geloofs, zijn vasthouden aan de Heer in de ondeelbare, diamanten punt der ziel is hem het hoogste goed, boven alle gunst en voordeel, — en deze geesteshouding is ook in werkelijkheid het voortdurende wonder van Gods liefde, alles overtreffende heerlijkheid, het eeuwige leven op aarde.

„Een ieder die gelooft dat Jesus de Christus is, is uit God geboren… En dit is het getuigenis: God heeft ons het eeuwige leven gegeven en dit leven is in zijn Zoon. Wie de Zoon heeft, heeft het leven” ( 1 Joh. 5 ).

Twintigste week na Pinksteren

343. Maandag na de Twintigste Zondag na Pinksteren

De kennis van Gods wil

„Weest daarom niet onverstandig, maar tracht de wil des Heren te verstaan” ( Eph. 5, 17 ; epistel van de Zondag.)

1. Wij weten allen dat de heiligheid bestaat in een zo volkomen mogelijke omhelzing van de goddelijke wil, zowel actief als passief, zowel door uit te voeren als door te aanvaarden. Want indien onze liefde zich niet aldus uit, blijft zij onvruchtbaar gevoel, — en de volmaakte liefde is niets anders dan volstrekte vereenzelviging met het goddelijke welbehagen, dat is met God zelf, gevangenschap van de menselijke wil die in het onmetelijke goed wordt bevrijd. En wij weten ook, waar wij de uitdrukking van het goddelijke welbehagen moeten zoeken: in de uitspraken van ons geweten en het evangelie, in de leiding der Kerk, in de rechtmatige bevelen van onze rechtmatige overheid, in de plichten van onze staat, in het verkeer met onze naasten, in de gebeurtenissen der wereld en de dingen van alle dag, in kruis en lijden. Maar het is onmogelijk een star schema op te stellen waarin wij Gods wil zouden kunnen vangen. De hulpbronnen der liefde zijn onuitputtelijk. God vraagt niet van allen hetzelfde (al zijn er — natuurlijk! — essentiële dingen die van een ieder worden gevraagd). Tussen de ziel, die zich door gebed en overgave de soepelheid der liefde heeft verworven, en Christus' genade voltrekt zich een spel van goddelijke vrijheid vol verrassende wendingen en met immer nieuwe mogelijkheden. Leven is beweging en ook het bovennatuurlijke leven, mits het echt is en waarachtig, is alles eer dan dode eenvormigheid.

„Weest daarom niet onverstandig, maar tracht de wil des Heren te verstaan”: wat God van mij vraagt, van mij met mijn persoonlijke aanleg en mijn individuele talenten, in mijn concrete omstandigheden. En het gaat niet enkel om een materieel inzien wat God wil. Het gaat vóór alles om een door het geloof geschraagd inzicht in de aanbiddelijke wil zelf, om het volstrekte geloven in God, waardoor wij zijn welbehagen vermogen te aanschouwen in alles wat ons overkomt, waardoor wij, losgeraakt van onszelf, gemakkelijk en aanstonds, de mensen en de dingen leren beschouwen als de vorm en omhulling waarin zijn wil, dat is zijn liefde en onze vrede, tot ons komt. Op dit zicht van geloof en genade (van overgrote genade) komt alles aan. Zo wij slechts Gods wil weten te zien, als zodanig, zullen wij hem met liefde aanvaarden.

2. Wat belet ons te zien? Ons egoïsme, onze begeerten en onze vrees voor de kleine dingen van onszelf, onze oppervlakkigheid en onze uitgestortheid, de geest van werelds leven, in één woord: gebrek aan ons geloof en gebrek aan edelmoedigheid. Ook hier heerst de wet van de wisselwerking. Indien wij Gods wil edelmoedig volbrengen, zal ons geestelijk inzicht verdiept worden en zo wij het welbehagen Gods duidelijker leren inzien, zullen wij het met groter liefde omhelzen. Want nogmaals: Gods wil is niet een vast gegeven dat wij in een boek kunnen vinden. Hij openbaart zich geleidelijk. Naar de mate van onze edelmoedigheid doet hij zich volmaakter kennen en wie zich eenmaal eerlijk aan hem overgeeft, die voert Hij verder langs de donkere weg, van duisternis tot duisternis, dat is, van glorie tot glorie. Want waarlijk, „de luister der koningsdochter straalt inwendig” en de duisternis van het geloof is onze aardse glorie.

„Alles wat Gij ons aandeedt, Heer, hebt Gij gedaan in waarachtige rechtvaardigheid. Want wij hebben tegen U gezondigd en uw geboden niet onderhouden. Maar geef eer aan uw naam en handel met ons naar uw overgrote barmhartigheid” ( Dan. 3, 31. 29. 35 ; introitus van de Zondag).

344. Dinsdag na de Twintigste Zondag na Pinksteren

De genade ons hoogste goed op aarde

„Bedwelmt u niet met wijn waarin liederlijkheid ligt, maar wordt vol van Geest, zodat gij elkaar toespreekt met psalmen en hymnen en geestelijke liederen, van heler harte de Heer toezingend en Hem lofprijzend, altijd dankend voor alles” ( Eph. 5, 18-20 ; epistel van de Zondag).

1. „Wordt vol van geest.” Meermalen hebben wij overwogen dat de genade Gods, de Heilige Geest met zijn gaven, het beginsel is van heel onze heiliging. In het epistel van de Zondag stelt de apostel tegenover de onheilige vurigheid, die de wijn en andere prikkels van aards genot ons geven kunnen, de heilige bezieling des Geestes. „Wordt vol van Geest,” gebiedt hij zijn christenen. Paulus beveelt. Hebben wij het dan in onze macht om naar believen de volheid des Geestes, vurigste wens van onze harten, deelachtig te worden? Behoort niet juist de zondigheid van de mens, zijn onmacht om het heil te bewerken door eigen kracht en zijn totale afhankelijkheid van God tot de grote leerstukken van de apostel? Toch beveelt hij: „Wordt vol van de Geest”. Wat vermogen wij hier? Wij moeten op de eerste plaats in ons het diepe en overtuigde inzicht des geloofs aankweken dat wij enerzijds zonder Jesus niets kunnen, anderzijds in Hem alles vermogen. De overtuiging van de volstrekte noodzakelijkheid en van de almacht tevens der goddelijke genade is een groot goed, de grondpijler van elk geestelijk leven dat die naam verdient. Zij berust op woorden van Jesus en van de Schrift zelf. Beide uitspraken: „Zonder Mij kunt gij niets” ( Joh. 15, 5 ), en: „Ik kan alles in Hem die mij versterkt” ( Phil. 4, 13 ), zijn, met betrekking tot ons heil en onze heiliging, absoluut en zonder beperking. Zij mogen daarom niet door onze menselijke wijze van denken worden verzwakt. En deze overtuiging moet niet enkel theoretisch zijn, maar levend, van invloed op ons leven en onze daden. Wanneer ik bijvoorbeeld in een retraite een moeilijk voornemen eerlijk en zuiver als Gods wil voor mij zie, mag ik niet aarzelen, al ken ik uit ervaring mijn zwakheid en ellende. Dan moet ik de moed hebben Jesus te houden aan zijn woord: Hebt godsgeloof. Dan zou het een belediging zijn van zijn goddelijke macht en liefde te twijfelen aan dat andere woord: „Ik kan alles in Hem die mij versterkt.”

2. Behalve door deze geloofsovertuiging, noodzakelijke voorwaarde om „als een held de baan te rennen” der heiligheid, kunnen wij Paulus' gebod vervullen door vurige verlangens, voortdurend gebed, ingetogenheid en nederigheid. Deze gesteltenissen, zelf reeds uitwerkselen der genade, zullen ons steeds nader brengen tot de volheid des Geestes. Wie zich eenmaal laat gaan, zal in die goddelijke maalstroom immer sneller en zekerder worden meegesleurd. Als wij lijden onder onze zwakheid, als wij hevig begeren vrij te zijn en zuiver in de liefde, herinneren wij ons dan de woorden Gods: „Als gij aan uw kinderen goede gaven weet te geven, hoewel gij boos zijt, hoeveel te meer zal dan de hemelse Vader de Heilige Geest gevan aan wie tot Hem bidden!” ( Lk. 11, 13 ) — „God weerstaat de hoogmoedigen, maar aan de nederigen geeft Hij genade” ( 1 Petr. 5, 5 ; Spreuken 3, 34 ).

3. Dan eerst, door Gods Geest, die de Schepper en Vernieuwer is, die in ons leeft en werkt, die de beletselen overwint en de zielekrachten in beweging zet, kan er sprake zijn van geestelijk leven in de ware zin van het woord. Dan zullen werkelijk, zoals de apostel het wenst, „psalmen en geestelijke liederen” opwellen in ons hart; dan zullen wij God kunnen „danken altijd en voor alles”, ook voor dat wat ons lijden doet en wat soms onze liefste dromen schijnt te vernietigen. Want de Geest doet ons „geloven in de Liefde”. Mogen wij er toch diep van overtuigd raken: zoals Gods aanschouwing ons hoogste goed is in de hemel, zo is, zolang wij op aarde leven, de Heilige Geest en zijn genade ons kostbaarst bezit, onze hoogste waarde. Schenk ons, Moeder, door uw milde voorspraak de genade, dat wij eenvoudig en diep in deze werkelijkheden mogen geloven en dat wij in de kracht van dit geloof triomferen.

345. Woensdag na de Twintigste Zondag na Pinksteren

Heimwee

Aan Babels stromen,
daar zaten wij en weenden,
als wij Sion gedachten.
Aan de wilgen die daar stonden
hadden wij onze citers gehangen.
Want die ons gevangen hielden
eisten van ons een lied
en die ons pijnigden begeerden vermaak:
„Zingt ons van Sions liederen!”
Ach, hoe zouden wij 's Heren liederen zingen
op vreemde bodem?
Zo ik u, Jerusalem vergeet,
verdorre mijn rechterhand! —

Zo klinkt de aanhef van het aangrijpende lied der ballingen ( Ps. 136, 1–5 ) welks eerste vers in het offertorium van de Zondag is opgenomen. Deze psalm vertolkt, sidderend van oosterse hartstochtelijkheid, de smart der Joden, die gedeporteerd waren naar Babylonië, het vreemde, vlakke land met zijn stromen en kanalen, zo verschillend van de dierbare bergen van Juda. Hun bewakers, belust op exotische muziek, hadden geëist dat zij, zichzelf begeleidend met hun geliefd snarenspel, nationale liederen zouden doen klinken. Zij weigerden en hun speeltuig wiegt werkeloos in de wind. Doch voor zichzelf zingen zij, ingehouden en fel en onverstaanbaar voor de vijand, hun zangen van heimwee en wraak. „Mijn tong kleve aan mijn gehemelte, zo ik uwer niet gedenk.”

1. In de afgelopen jaren heeft menig mens het heimwee van de balling gekend. Het is een geheel eigen smart die wel dikwijls door ongunstige omstandigheden wordt geaccentueerd, maar in haar wezen daarvan onafhankelijk is. Zij is niets dan verlangen in zijn pijnlijkste vorm: gemis dat de lijder als een verliefde geheel vervult en als met een mistige waas omgeeft waardoor de prikkels van de buitenwereld ternauwernood heendringen. Ongevoelig wordt hij voor alles wat niet is het éne: het vader- land, het tehuis. En zelfs de goede dingen van zijn omgeving brengen hem slechts dieper wee, daar zij hem herinneren aan dat onvervangbare andere. Heimwee is dan geworden een ongeneeslijke kwaal.

2. Een geestelijk heimwee mag de kinderen Gods geen rust laten. „Zalig zij die treuren, zalig zij die hongeren en dorsten.” „Wee u die nu overvloed hebt. Wee u die nu lacht” ( Lk. 6, 25 ). „Wij hebben hier geen blijvende stad, maar zoeken de toekomstige” ( Hebr. 13, 14 ). Wie zich wèl bevindt bij het aardse, is ver van de volmaaktheid. De christen die Gods rijk en zijn gerechtigheid waarlijk zoekt, wordt verteerd door heimwee naar de stad Gods en de volkomen gemeenschap der heiligen, door heimwee naar de zoete en onverbreekbare vereniging met Jesus en het onthulde Aanschijn dat ons is beloofd. Is zulk een verlangen mogelijk, zolang wij streven naar geld en genot, naar eer en macht, naar spijs en drank en „al de dingen waarnaar het zoeken der heidenen uitgaat” ( Mt. 6, 32 )?

3. De Kerk zingt haar lied van heimwee bij de offergang der gelovigen. Want deze offergang betekent dat wij het aardse prijsgeven voor God en dat wij gaan deelnemen aan wat ons op aarde een voorsmaak geeft van het hemelse vaderland: Christus' offer en Christus' maaltijd. Wij wenen van heimwee, als wij ons Sion gedenken; en wij wenen van vreugde en zingen bij spel van snaren geestelijke liederen en lofzangen, onze Heer dankend van harte, dat wij delen mogen in de heilige gemeenschap met God en zijn engelen.

„Mijn hart is gerust, o God, mijn hart is gerust. Ik wil zingen voor U, mijn Glorie” ( Ps. 107, 2 ; allelujavers).

346. Donderdag na de Twintigste Zondag na Pinksteren

Vooruitgang

De verschrikkingen en de verwarrende onzekerheden van de tijd die wij beleven, maken het noodzakelijker dan ooit dat de christenen welke die naam waardig zijn, zich het lot van de wereld aantrekken en zich niet opsluiten in de ivoren toren van hun vroomheid. Hoe hopeloos de vooruitzichten van beschaving en menselijkheid ook mogen lijken. Er is een tijd geweest, de periode van vóór de wereldoorlogen, dat men vrij algemeen geloofde in de geleidelijke verbetering van 's mensen lot, en dat het woord vooruitgang een magische klank bezat. De verrassend snel voortschrijdende beheersing van de krachten der natuur door techniek en industrie en de onbeperkte vooruitzichten der wetenschap schenen welvaart en geluk voor allen te kunnen verzekeren. Welk een desillusie heeft de jongste geschiedenis ons gebracht! Wil een groter meesterschap over de stoffelijke krachten de mens werkelijk gelukkig maken, dan is een des te strakker zedelijke zelfbeheersing vereist. En wordt er te somber geoordeeld, wanneer men meent dat deze zelftucht — steeds schaarser uitzonderingen daargelaten — ontbreekt? „De moderne mensheid in Europa en Amerika is als geheel op verwerven en genieten gericht” 1). Niemand gelooft meer, dat vooruitgang in techniek (tot en met atoombommen toe) automatisch vermeerdering van menselijke waardigheid en van waarachtig geluk brengt. Groter rijkdom en grotere macht, toename van genot en gemak maken een mens niet beter. Wetenschap maakt hem niet wijs en wereldbeheersing schenkt geen mildheid. „De enige vooruitgang is vooruitgang in liefde,” oordeelt de niet-christelijke denker Huxley terecht 2). Toename in wezenlijke goedheid. Het is de oude regel, door de Heer gesteld: „Alles wat gij wilt dat de mensen u doen, doet ook gij hun evenzo” ( Mt. 7, 12 ).

2. Maar is deze universele menselijke goedheid mogelijk zonder godsdienst, is deze vooruitgang in liefde bestaanbaar zonder het bezit der goddelijke deugden, buiten een gelovig en levend christendom? Indien het geloofspunt der erfzonde, van de gewonde en geschonden natuur der mensen, ons niets zeide, dan zou toch bij enig nadenken de ervaring ons moeten leren dat dit als regel het geval niet is. Er zijn mensen die buiten alle geopenbaarde godsdienst om, ten gevolge van een gelukkige aanleg of een hoge beschaving, deze goedheid schijnen te verwezenlijken. Maar van de overgrote meerderheid kan dit niet worden gezegd. Het geldt zelfs niet van velen die zich christen noemen. Vooruitgang in de liefde als heul der dodelijk zieke mensheid is niet los te denken van vooruitgang in de liefde tot God. Het grote beletsel in allen is de zelfzucht. En dit beest van het egoïsme (wie die de oorlog meemaakte, zal beweren dat deze term te sterk is?) kan slechts worden getemd door bovennatuurlijke krachten.

Laten wij, die door God bevoorrecht werden boven de meesten, ons bewust zijn van onze taak en verantwoordelijkheid in een wereld die hopeloos ontredderd lijkt en maken wij ons de woorden van Huizinga ten nutte in een diepere zin nog dan hun auteur wellicht bedoelde: „De slotsom moet altijd blijven, dat, ook indien de gemeenschap niet rijp is en wellicht nooit rijp zal zijn voor die essentiële verbetering van zichzelve, niettemin de mensen ieder voor zich, elk voor zijn eigen nietige persoonlijkheid, moeten blijven streven naar de verwezenlijking van al is het maar het geringste deeltje van die onmisbare vooruitgang in Liefde” 3) . Of hetzelfde eenvoudiger gezegd en met oneindig groter gezag: „Laat uw licht schijnen voor de mensen, opdat zij uw goede werken zien en uw Vader die in de hemelen is verheerlijken” ( Mt. 5, 16 ).

347. Vrijdag na de Twintigste Zondag na Pinksteren

Fijnheid van geweten

In het epistel van de Zondag lezen wij: „Broeders, ziet nauwlettend toe hoe gij u gedraagt; niet als dwazen maar als wijzen die de gunstige gelegenheid benutten, want de tijden zijn boos. Weest dus niet onverstandig, maar tracht te verstaan wat de wil des Heren is” ( Eph. 5, 15–17 ). De apostel vermaant ons dringend verstandig te zijn. Hij bedoelt daarmee een geestelijk inzicht dat ons in staat moet stellen telkens opnieuw zo zuiver mogelijk te onderscheiden wat God in de concrete omstandigheden van ons leven van ons vraagt. Hij denkt dus aan wat wij fijnheid van geweten kunnen noemen. Hij zedelijk besef immers spreekt niet alleen na onze daden om ze goed of af te keuren, maar het waarschuwt ons ook te voren. Reeds voor wij handelen licht het ons in over de morele aard van onze daden. Het geweten van de christen moet als een fijn instrument wezen dat gemakkelijk reageert en ook zwakke prikkels nauwkeurig aantekent.

1. Wij kunnen hierbij twee dingen bedenken. Het eerste is dat wij door het geweten te verwaarlozen zijn fijnheid afstompen en ten slotte verliezen. Zoals een zintuig dat weinig of niet geoefend wordt zijn vermogen om scherp waar te nemen kwijt raakt. Reeds eerder hebben wij naar aanleiding van dit epistel overwogen dat de wil van God niet een vast gegeven is dat ik voor mijzelf eens voor al kan vaststellen. De wil van God is niet voor allen dezelfde en hij is niet voor de afzonderlijke mens in alle omstandigheden dezelfde. Men moet zelfs zeggen dat de duidelijkheid waarmee God ons zijn wil kenbaar maakt, afhankelijk is van de wijze waarop wij Hem trouw zijn of willen zijn. Het vermogen waarmee ieder van ons het goddelijk welbehagen als het ware kan waarnemen, is het geweten. Nu is het een tragisch feit dat wie de inspraken van zijn geweten bij de beslissende keerpunten van zijn leven verwaarloost, gevaar loopt de stem van God niet meer te vernemen (en wie zal het wagen uit te maken dat een duidelijke uitnodiging der genade niet het beslissende ogenblik van zijn leven is?).

Wij kunnen het geweten niet zonder meer gelijkstellen met ons verstandelijk vermogen dat een wiskundige redenering bij voorbeeld naar believen kan herhalen en jaren later even helder inzien als de eerste keer. De fijnheid van ons geweten hangt af van de zuiverheid van ons leven. Jesus zei eens tot zijn tegenstanders: „Als iemand bereid is Gods wil te volbrengen, zal hij kunnen uitmaken of mijn leer van God komt of dat Ik slechts uit Mijzelf spreek” ( Joh. 7, 17 ). Gods openbaring is geen louter verstandelijk vraagstuk. En evenmin is het geweten een zaak van intellect alleen. Hij die eenvoudig en ootmoedig is, die de zuivere zin bezit voor God en de goddelijke dingen, hij zal weten te „verstaan wat God wil”.

2. En het tweede punt is gelijk aan het eerste, alleen is het anders geformuleerd. Wij kunnen het namelijk ook zo zeggen: het is onmogelijk de wil van God te kennen zonder liefde voor God. Alleen hij ziet hier scherp die bemint. En wie zich doof houdt voor Gods stem zal op den duur ook niets meer horen. Hij zal kunnen leven in een valse rust die zijn engel doet huiveren.

Wie weet op aarde wat een mens begeert tenzij degene die hem liefheeft? Voor zo een is de geringste aanduiding voldoende. En aan wie openbaren wij, ellendige stervelingen, wat ons hart beweegt tenzij aan de vriend, die wij vertrouwen? In dit tranendal wordt God alleen waarlijk gekend door de liefde. „Niemand kent de Vader dan de Zoon en hij, wie de Zoon het wil openbaren” ( Mt. 11, 27 ). God geeft zijn geheimen niet prijs aan de hovaardigen en zelfzuchtigen. Maar wie Hem onderworpen wil zijn en zich liefdevol aan zijn wil overgeeft (want dit is liefde: omhelzing van zijn wil), hem zal Hij inwijden in de geheimen van zijn liefde en verder leiden in die levenbrengende kennis van zijn wil, van heerlijkheid tot heerlijkheid. Wat God voor ons in Christus bereid heeft, zal alleen hij weten die niet zondigde tegen het licht maar het trouw volgde te midden van de omringende duisternis.

348. Zaterdag na de Twintigste Zondag na Pinksteren

Mijn hart is bereid, o God

Zo lazen wij in de mis van de Zondag: „Mijn hart is bereid, o God, mijn hart is gerust. Voor U, mijn Heerlijkheid, wil ik zingen en spelen op de citer” ( Ps. 107, 2 ). Ook Sint Paulus vermaant in het epistel de christenen om „vervuld van de Heilige Geest, elkander toe te spreken met psalmen en hymnen en geestelijke liederen” ( Eph. 5, 19 ). Het zou Gods eer ten zeerste bevorderen als de christenen naar deze woorden leefden, als zij wat minder strijdbaar opkwamen voor hun rechten en de geestelijke vreugde der verlossing wat meer lieten uitstralen. Door goedheid en blijdschap wordt de mens voor Christus gewonnen, niet door strijd en gelijkhebberij. Maar ook de gelovigen zijn zwakke mensen, „van nature kinderen van de toorn”, en zolang wij niet door zelfverloochening de genade van de Heilige Geest in ons doen zegevieren, zullen wij het merkteken van de verlossing waarom de wereld vraagt, niet dragen. Hoe zullen zij die er buiten staan in Christus' Kerk geloven, wanneer de christenen nauwelijks anders zijn dan zijzelf? Alleen wat echt en waarachtig is kan zijn waarde bewijzen; de overtuigingskracht van een middelmatig christelijk leven is zeer gering. Het geeft een onvoldoende beeld, het maakt een valse indruk van de heerlijkheid die God voor ons allen heeft bestemd.

1. Ons hart moet bereid zijn, vóór wij Gods heerlijkheid kunnen bezingen en zijn glorie verspreiden. Het innerlijke leven moet er zijn. Ons hart moet anders zijn, geraakt door God en door die aanraking gemerkt. Aan ons wordt de eis van volstrekte eerlijkheid gesteld. En volstrekte eerlijkheid betekent volstrekte weerloosheid voor God. God is bij machte uit stenen kinderen van Abraham te verwekken. Hij kan zich ook van halfslachtige christenen bedienen om anderen te treffen. Maar Hij zoekt de aanbidders in geest en waarheid. Zij alleen zijn Hem waardig. En ook voor het apostolische werk wil Hij „oprechten van hart”. Wij mogen geen enkel zelfbedrog dulden. Maar het ergste is dat wij daaraan lijden zonder het te weten. Er is niets wat ons zo geneest van zelfoverschatting en zelfmisleiding als het zuivere gebed. De beschouwing, volhardend beoefend, maakt het ons onmogelijk onszelf iets wijs te maken. Wie gewoon is zichzelf te zien in het licht van Gods tegenwoordigheid, kan in zichzelf niets goeds meer ontdekken, of hij beschouwt het als voortvloeiend uit de enige bron van alle goeds, als door God geschapen en in stand gehouden, en altijd afhankelijk van die liefde.

2. En daaruit volgt de weerloosheid die een eerlijk en innerlijk levend mens gevoelt tegenover God. Wie innerlijk leeft is niet op slag volmaakt. Hij zal zichzelf veeleer nooit als volmaakt beschouwen en hij zal gewaar worden dat hij een grotere zondaar is dan hij vroeger dacht. Hij zal immers zien wat de Liefde vraagt en hij zal steeds klaarder ontdekken hoezeer hij te kort schiet: een onuitsprekelijk in gebreke blijven (dit besef is als de keerzijde van zijn geluk. Zijn geluk is, te zien hoe oneindig en buiten alle verhouding God hem overtreft en tegelijk te weten dat God hem niet loslaat doch leidt en liefheeft en dat Gods liefde juist dit besef van mateloze ongenoegzaamheid in hem bewerkt.) Maar hij kan God niets meer weigeren. Hij staat machteloos voor de Heer, ook al weet hij, uit een droevige en langdurige ervaring wellicht, dat hij niet trouw zal zijn en slechts kan hopen rouwmoedig en nederig terug te keren, na een nieuwe nederlaag. En hij weet ook dat dit gevecht om liefde hem, ondanks alles, altijd dieper en vaster zal vestigen in God.

Zulk een mens heeft zijn hart geopend naar de kant van God en hij beijvert zich het geheel geopend te houden. Zo iemand, die eerlijk wil zijn en weerloos, zal ook ooit, door Gods genade, een ander kunnen helpen.

Een en twintigste Zondag

349. Een en twintigste Zondag na Pinksteren

De barmhartigheid Gods

De som die de dienaar van het evangelie ( Mt. 18, 23-35 ) zijn vorst schuldig was, is fabelachtig groot en in feite onbetaalbaar. De koning had het recht hem en heel zijn familie als slaaf te verkopen en zijn bezit in beslag te nemen, om aldus ten minste een gedeelte van het verschuldigde te verkrijgen. Maar als de dienaar hem deemoedig om uitstel vraagt, scheldt hij hem de gehele schuld zonder meer kwijt. Dit dient slechts om ons, in aardse verhoudingen, een idee te geven van Gods handelwijze met ons.

1. Wij allen staan tegenover God in de houding van die man tegenover zijn koning. Men moet niet menen, dat Christus in de persoon van de dienaar die zijn koning tienduizend talenten schuldig was, alleen maar de in het oog der mensen grote zondaars heeft willen uitbeelden. God is oneindig goed. Hij is waarlijk goddelijk goed. Doch wij zijn daarvan niet voldoende overtuigd: dit leeft niet in ons. En een van de redenen hiervan is, dat wij niet voldoende onze schuld tegenover God beseffen. Het beeld in de parabel is pakkend genoeg, maar de werkelijkheid is oneindig erger. Geen menselijke verhouding vermag dat uit te drukken. Als wij ons van geen zware zonden bewust zijn, menen wij dat onze schuld tegenover God niet groot is. Maar de grootte van een belediging wordt allereerst afgemeten naar de waardigheid van degene, wie ze wordt toegevoegd. God is de oneindige majesteit; onze zonden onteren de Koning der eeuwige heerlijkheid. En elke dag beledigen wij Hem menigmaal. „Allen toch struikelen wij op vele punten. Indien iemand in het spreken niet struikelt, is hij een volmaakt man” ( Jak. 3, 2 ). Onderzoeken wij ons slechts in dit éne opzicht: de zonden der tong… En dat wij wellicht geen grote zonden bedrijven, waaraan danken wij het anders dan aan Gods liefdevolle voorzienigheid en genade? Daarom is ons aller schuld aan God in een zekere, maar zeer reële zin, oneindig groot te noemen.

2. Doch God rekent niet. Hij is niet als de mensen, Hij is mateloos goedertieren en barmhartig. Barmhartigheid is de vorm die de liefde aanneemt, wanneer zij staat tegenover de ellende ( Guardini ). God is de Liefde zelf, en deze liefde heeft zich in Jesus Christus neergebogen over onze miserie. De Vader in de hemel wordt niet moede ons te vergeven om het dierbaar bloed van Jesus. Telkens opnieuw als wij Hem met een oprecht hart om vergiffenis vragen, vergeeft Hij de schuld, hoe groot zij ook moge zijn. En welke middelen heeft zijn liefdevolle wijsheid niet gevonden om ons de zondenvergeving gemakkelijk te maken! Het doopsel wast alle smetten af. Na het doopsel is daar het sacrament der biecht, de redplank der schipbreukelingen, die meest liefdevolle uitvinding van de Goede Herder. Daar is de voorspraak van haar die wij met recht de Moeder der barmhartigheid noemen, en de voorspraak van alle rechtvaardigen en zaligen in de gemeenschap der heiligen. En altijd staat Gods genade gereed om ons op te wekken tot een waarachtig berouw. Aan de Kerk vertrouwde Jesus zijn schatten toe. Elke dag kunnen wij door deelname aan het heilig offer onze zielen zuiverder maken in Gods oog, kunnen wij door goede werken verdiensten verwerven die onvergankelijk zijn.

3. Laat ons met groot geloof naderen tot het offer der mis. Hier vinden wij, onder sacramentele tekenen, de hoogste openbaring van Gods barmhartige en vergevende liefde, want daar is voor ons tegenwoordig het zalige lijden en de smartelijke dood van Jesus die de wereld met God hebben verzoend en ons onmetelijke schatten van verlossing en genade hebben verdiend. Het offer van Jesus en de liefde van Jesus die heel ons heil bewerken, behoren niet tot het verleden, maar zijn op het altaar werkzaam tegenwoordig en om het zo uit te drukken onder ons bereik, tot onze beschikking altijd door. Altijd kunnen wij ons verenigen met zijn offer, in geloof en liefde, de gehele dag door en alle dagen van ons leven.

Een en twintigste week

350. Maandag na de een en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Vergeef ons onze schulden

„Vergeef ons onze schuld zoals wij aan anderen hun schuld vergeven” ( Mt. 6, 12 ). Hebben wij wel ooit goed nagedacht over de betekenis van deze bede die wij zo dikwijls op de lippen nemen? Talloze malen bidden wij het Onze Vader, plechtig met de priester in de mis en in het goddelijk officie, voor en na het eten, in morgen- en avondgebed, en wij doen goed, want Jesus zelf heeft ons geleerd: „Zo zult gij bidden…” Maar die herhaling mag ons de ernst van deze bede niet verbergen, want zij betekent dat wij telkens opnieuw als maat van Gods barmhartigheid voor ons, Hem onze eigen vergevensgezindheid jegens onze broeders en zusters in Christus voorhouden. De gelijkenis van het evangelie van de Zondag zegt niets anders, zij is een pakkende illustratie van de bede uit het Onze Vader. Nadat de koning zijn ontrouwe dienaar niet alleen diens verzoek om uitstel had toegestaan, maar hem ok geschonken had waarom hij niet vroeg, waaraan hij zelfs niet durfde te denken, de kwijtschelding van de hele, onmetelijke schuld  1), gaat deze man naar buiten en ontmoet een andere dienaar, een arme drommel, die hem een kleine som  2) schuldig is. Een belachelijk kleine som, wanneer wij ze vergelijken met de millioenen-krach waaraan hij juist ontkwam. Maar deze man blijkt van een ongelooflijke inhaligheid en hardheid, die zelfs de vorstelijke mildheid niet kon verzachten. Hij grijpt zijn mededienaar bij de keel en eist onverbiddelijk zijn recht. En als de ongelukkige hem om erbarming smeekt in juist dezelfde bewoordingen waarmee hij zelf zijn koning om genade had gebeden, woorden die hem aan de barmhartigheid van de vorst moesten herinneren, blijft hij ongevoelig en laat de ander in de gevangenis werpen.

1. In dit hardvochtig en stuitend gedrag zouden wij niet gaarne onze eigen houding erkennen. Toch is het juist dit waar Jesus ons aan wil doen denken. Onze schuld jegens God is onmetelijk groot en God scheldt die kwijt, maar dit zal ons niet beletten het onrecht en de beledigingen ons aangedaan, die op een geheel ander plan liggen, als onvergeeflijk te beschouwen. Maar dan stellen wij ook een eind aan Gods mateloze goedheid. Toen de dienaar opnieuw voor de koning verscheen heerste daar slechts het strikte, koude recht. „En in zijn toorn leverde de heer hem aan de beulen over totdat hij de hele schuld zou hebben voldaan.” Gods goedheid jegens ons is geen zwakheid. Wanneer hij onze mateloze schuld vergeeft, eist Hij onverbiddelijk één ding: dat wij zelf onze broeders vergeven. Iets van zijn goddelijke edelmoedigheid, van die meer dan vorstelijke gezindheid waarmee Hij ons vergeeft, moet neerdalen in ons eigen hart. Zijn vergiffenis mag niet buiten ons blijven, als een kwijtschelding op papier. „Weest volmaakt zoals uw hemelse Vader volmaakt is.” En God eist dat wij „van harte” vergeven, niet uiterlijk alleen, met de mond en een valse glimlach; of maar half, terwijl er wrok achterblijft in ons hart. Anders bidden wij iedere dag, ieder uur onze eigen veroordeling af: „vergeef ons onze schuld, zoals wij aan anderen onze schuld vergeven” …

2. Vergevingsgezindheid is een elementaire en onontkoombare eis van het christendom. Talloze gebeden gestort met een hart dat niet vergeven heeft kunnen dit niet goed maken. Zo wij menen dat wij geen verhoring vinden, laten wij ons dan op dit punt onderzoeken. „Als gij uw offergave brengt naar het altaar en u daar herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, laat dan uw offer voor het altaar en verzoen u eerst met uw broeder” ( Mt. 5, 23. 24 ). Ons offer is Jesus Christus, zijn lijden en dood, toen Hij, die het grootste denkbare onrecht verdroeg, bad: „Vader, vergeef het hun want zij weten niet wat zij doen.” Kunnen wij ons zonder te blozen volgelingen van de Heer noemen, indien wij wraakgierig gestemd blijven? Kunnen wij aanstonds het offer der mis, zijn kruisoffer voor ons, zondaars, mede opdragen, kunnen wij met Hem onszelf offeren aan God als een aangename en geestelijke offerande, indien ons hart liefdeloos en ongevoelig blijft, al is het maar tegenover één van onze medechristenen? God ziet het hart, onder het uiterlijk van vrome gebaren en woorden. Verenigen wij ons met het offer van het goddelijke Lam in oprechte gezindheid des harten.

351. Dinsdag na de een en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Geestelijke strijd

Het zijn voornamelijk twee redenen waarom wij wat onwennig staan tegenover het epistel van deze Zondag ( Eph. 6, 10-17 ). De eerste is van zuiver formele aard. De beeldspraak die de apostel ge-

bruikt spreekt ons niet meer aan. Toch was zij in zijn tijd up to date. De wapenuitrusting Gods die de gelovige moet aantrekken, is die van een hopliet, de zwaar bewapende Romeinse legioensoldaat: het grote rechthoekige schild, het korte tweesnijdende zwaard, helm en gordel en pantser. Paulus had in onze tijd zeker ander (en moorddadiger) wapentuig gekozen voor het beeld van de geestelijke strijd. Want daarom is het hem te doen. Het gaat hem om een gevecht dat zich afspeelt in de geestelijke sfeer: „Want wij hebben niet te worstelen tegen vlees en bloed, maar tegen overheden, tegen de machten, tegen de wereldbeheersers dezer duisternis, tegen de boze geesten in de hemelse gewesten” Dat de christen om zijn heil moet kampen tegen de duivel, is een vertrouwde gedachte. Toch is het niet deze strijd waaraan de apostel hier allereerst denkt. Zie slechts wat zijn wapenen betekenen: waarheid en gerechtigheid, bereidwilligheid voor het evangelie des vredes, het geloof en het woord Gods. Het is zeker dat hij hier niet op de eerste plaats denkt aan de strijd die elke christen, individueel, moet voeren om het heil te verwerven, maar aan de voortdurende oorlog die de Kerk, de christenheid, moet wagen om het evangelie te verkondigen en het rijk Gods op aarde te verbreiden. En hier ligt een tweede en ernstiger reden van bevreemding. Wij zouden zeggen: deze strijd gaat tegen mensen en menselijke machten. Maar Paulus ziet verder: de machten die de wereld beheersen, zijn bovenaards, niet van vlees en bloed, doch „heerschappijen en overheden”, dat wil zeggen, de boze geesten. Het is een gedachte die wij bij hem ook elders (en in heel het Nieuwe Testament) aantreffen. De duivel en zijn aanhang beheerst de wereld buiten Christus. Paulus was reëel genoeg om te erkennen, dat de factoren die de prediking van het evangelie in de weg stonden (het heidendom van zijn tijd met zijn afgoderij, toverij en vergoddelijking met de staatsmacht) zich in de menselijke sfeer openbaarden en uitwerkten, maar tegelijk geloofde hij vast dat de satan de grote regisseur was van dit bedrijf, de stuwende kracht achter de schermen van het aardse toneel. Dit besef is zelfs bij de christenen grotendeels verloren gegaan, en de duivel heeft er geen enkel belang bij dit geloof te verlevendigen. Toch is het misschien voor ons gemakkelijker dan voor vroegere generaties achter het boze in de wereld — nu zo gewelddadig, zo vanzelfsprekend, zo universeel om zich heen grijpend — hogere geestelijke machten te vermoeden.

2. De strijdbare christen, niet de vredelievende en behoudsgezinde burger is Paulus' ideaal. Maar strijdbaar in een geestelijke zin, niet om tijdelijke macht en invloed te veroveren, doch om met geestelijke middelen mee te bouwen aan een geestelijk rijk. Het is in deze zin dat Christus zeide: „Meent niet dat Ik gekomen ben om vrede te brengen op aarde. Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar een zwaard” ( Mt. 10, 34 ). Dit zo dikwijls onbegrepen woord moeten wij combineren met die andere: „Zalig de vreedzamen”, en: „Zie, Ik zend u als schapen midden onder de wolven” ( Mt. 10, 16 ). De katholiek die voor zijn geloof uitkomt, de christen die getuigt, zal vervolging lijden, maar juist door die geduldig en moedig gedragen vervolging de goede strijd strijden. De beste getuige van Christus is de martelaar. „ Allen die in Christus Jesus godvruchtig willen leven, zullen vervolgd worden” ( 2 Tim. 3, 12 ). Geen verderfelijker misverstand dan de mening dat de Kerk zou strijden om de macht. Zij vecht voor waarheid, gerechtigheid en liefde met de wapenen die de Zaligmaker haar schonk: gebed, prediking en lijden dat geen einde neemt.

352. Woensdag na de een en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Levende godsdienst

„In salutari tuo anima mea”, zo vangt de communiezang van de Zondag aan: „in uw heil mijn ziel” . Het klinkt als het gestamel van godsverlangen, samengedrongen in een zo kort mogelijke, bijna onbeholpen formule. De oorspronkelijke tekst luidt: „Mijn ziel smacht naar uw heil. Ik verbeid uw woord” ( Ps. 118, 81 ). De psalmist vat heel zijn innerlijk streven samen en legt het neer voor Gods aanschijn. „Mijn ogen smachten naar uw belofte. Wanneer zult Gij mij vertroosten?” ( Ps. 118, 82 ).

1. Wat ons altijd weer treft in de psalmen en wat deze oude liederen over zoveel eeuwen heen verbindt met de vroomheid der christenen, is hun levende, waarachtige godsdienst. Voor de zangers van Israël geldt evenzeer als voor de heiligen van het Nieuw Verbond : de verhouding van de mens tot God is de hoogste werkelijkheid waarbij vergeleken alle andere dingen hun belangrijkheid verliezen. Het is waar dat wij in de psalmen niet zelden gebeden en zorgen van tijdelijke aard ontmoeten en zelfs vervloekingen van de vijanden. Maar als wij nauwlettend toezien, zullen wij meestal vaststellen dat alles, ziekte, vervolging, dood toch alleen daarom als kwaad wordt beschouwd, omdat het, naar de nog onvolmaakte opvattingen dier tijden, een mens belet God te dienen of als een uitvloeisel en teken van de toorn des Heren wordt gedacht. Waar het op aankomt, is altijd: de levende gemeenschap met God. „Gods nabijheid is mijn geluk” ( 72, 28 ). „Behoed mij, o God, want ik vlucht tot U. Ik zeide tot de Heer: „Gij zijt mijn geluk”” ( 15, 1 ). „Tot U, Heer verhef ik mijn ziel. Mijn God, op U vertrouw ik” ( 24, 1. 2 ). „De Heer is mijn licht en mijn heil. Wie zou ik vrezen?” ( 26, 1 ). En zo gaat het verder, door heel het psalterium heen, één thema in alle toonaarden en variaties.

2. God kennen en beminnen, naar Hem verlangen en op Hem vertrouwen, Hem loven en aanroepen is het leven der ziel. En deze vrede is elk ogenblik mogelijk voor de mensen van goede wil. Dit essentiële geluk staat altijd binnen ons bereik. Want zoudt gij willen opwerpen dat drukke bezigheden u dit beletten, dan antwoord ik: zie naar vele heiligen die oneindig meer presteerden dan gij! Werk vormt geen hinderpaal (eer het tegendeel), maar uw eigen wil, die zich niet voldoende heeft geoefend om God te vinden ook bij uw arbeid, en uw geest, die nog niet vergeestelijkt genoeg is om zich zijn diepste Grond bewust te worden, gemakkelijk en vlug, in het ondeelbare ogenblik waarmee de beweging der liefde volstaat. En indien gij zegt: „ik ben verbitterd”, of: „ik voel mij troosteloos en verlaten”, of: „ik ben niet bereid God te geven wat hij vraagt” , — wat belet u met deze nood voor zijn aanschijn te treden? God verlangt naar u zoals gij zijt om van u te maken wat gij nog niet zijt, maar door zijn immer werkende liefde worden zult, zo gij slechts in die liefde wilt geloven. „Tot U, o Heer, verhef ik mijn ziel.” Mijn ziel smacht naar uw heil. God vraagt niet meer dan een oprecht verlangen. Hij eist niet van ons dat wij acht uur per dag bidden zoals Franciscus Borgias (Hij verwacht zeker niet dat wij daarmee beginnen en waarschijnlijk evenmin dat wij aldus eindigen). Wat Hij wel vraagt, van ieder van ons, is: levende godsdienst, de voortdurende strijd om een eerlijke en innige verhouding tot Hem. Iets wat leeft in ons innerlijk, wat echt is en oprecht, wat groeit en zich uit en de kern uitmaakt van ons leven. Wat in de grond zeer eenvoudig is (al kost het ongekende moeite) en waarvan geen gewoonte en gehechtheid, geen vrees en bedenkingen ons mogen afhouden. „Bij U is de bron des levens” ( Ps. 35, 10 ).

Mogen wij, o zoete Moeder, gestorven aan de zonde voor God leven in Christus Jesus.

353. Donderdag na de een en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Het geloof in God

In de introitus van de Zondag zongen wij: „In uw wil, Heer, is alles gelegen en niemand is er die uw wil kan weerstaan. Want gij hebt alles gemaakt, de hemel en de aarde en al wat de hemelboog omsluit. Gij zijt de Heer van het heelal” ( Esther 13, 9-11 ).

1. Deze gedachte kunnen wij lezen op elke bladzijde van de bijbel. God is de Schepper van hemel en aarde, de volstrekte Heer der mensen, de Meester der geschiedenis. Zijn wil bestuurt alles. Al wat gebeurt en al wat bestaat ligt in zijn wil besloten. En niet alleen het oude godsvolk bezat, door openbaring geleerd, dit levendig besef van Gods heerschappij. Ook de heidense oudheid was met al haar dwalingen diep vervuld van een eerbied voor het goddelijke die de tegenwoordige mensheid niet meer kent. De ontwikkeling en bewustwording van de menselijke geest, de vooruitgang der wetenschap, onze zoveel grotere kennis en beheersing van de natuurkrachten en de resultaten van vernuft, techniek en machine hebben aan dit naïeve geloof een einde gemaakt. En voorgoed. Het is ons onmogelijk geworden God in de natuur aan het werk te zien op dezelfde wijze als de oudtestamentische Jood of de middeleeuwse christen Hem zagen (tenzij wij behoren tot de weinigen die de ziel van een kind of een mysticus bezitten). Wij weten te goed hoe het heelal is geconstrueerd. Wij doorgronden bijna de krachten die de natuur aandrijven. De serie der „tweede oorzaken” die wij kennen of menen te kennen, is zo indrukwekkend lang geworden dat de Eerste Oorzaak van alles steeds verder van ons af kwam te staan. Wij kunnen welhaast een sluitend wereldbeeld maken zonder God. Het lijkt soms of er op deze wereld geen plaats meer voor Hem overblijft. Alle geheimen worden ontraadseld en elk mysterie ontluisterd in een tijd die op industriële productie is ingesteld en die een materialistische engheid van geest voor het ware realisme aanziet. Zonder geloof in God en zonder inzicht op een hiernamaals leeft de nieuwe heiden onder de wetmatigheid van louter stoffelijke en economische krachten, even onontkoombaar als het noodlot der ouden.

2. Maar de Kerk zingt onverstoorbaar het oeroude woord: In uw wil, o Heer, is alles gelegen en niemand is er die hem kan weerstaan. Het is niet waar dat de vooruitgang van de menselijke geest een beletsel zou moeten vormen voor het geloof in God. In feite hebben helaas zeer velen hun geloof verloren omdat de maatschappij God verloochent en haar horizon beperkt tot de stof. Maar zijn niet de krachten van het atoom, die de mens eindelijk en nog onvolkomen aan zich dienstbaar maakte, een openbaring van de scheppende kracht Gods even heerlijk als de hemellichamen het waren voor de psalmist en de bloemen voor Sint Franciscus ? Onze grotere kennis van de natuur kan onze eerbied voor Hem die haar schiep en haar krachten in beweging zette, slechts vermeerderen. Want wij weten dat alles wat bestaat niets dan een schaduw is van zijn heerlijkheid. En hoe grootser de stoffelijke weerspiegeling van zijn onzichtbaar wezen blijkt te zijn, des te dieper vernederen wij ons voor Hem die in het heelal zulke sporen achterliet van zijn oneindige macht en majesteit.

3. Grootser openbaring van God dan de stof en de krachten der natuur vermogen te geven, wordt onthuld in het geloof en het leven van de mensen die door Gods genade zijn kinderen werden. Jesus was de hoogte openbaring van God op aarde. Aan ons, wie Hij het vermogen schonk kinderen van zijn Vader te worden, verleent Hij ook een afstraling te zijn van het Licht in deze wereld. God zoekt aanbidders in geest en waarheid. Mensen die in God geloven, mensen voor wie God in dit leven en te midden van deze wereld de hoogste werkelijkheid is, heeft de wereld nodig. God is voor hen de hoogste werkelijkheid niet in deze zin dat Hij de meest verheven en de verst verwijderde is, maar omdat Hij voor hun besef de meest nabije, de meest reële werkelijkheid is, alles doordringend, alles dragend, in hen aanwezig als de grond van hun wezen, als de enige vastheid van hun eigen veranderlijkheid, als de Liefde die hen gegrepen heeft.

354. Vrijdag na de een en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Het gezin van God

In de oratie van de Zondag bidden wij: „Behoed uw gezin, o Heer, in uw nooit aflatende liefde. Dan zal het door uw bescherming voor alle tegenspoed gevrijwaard blijven en zich geheel aan goede werken kunnen wijden, ter ere van uw naam.” .

1. Wanneer wij, onze gewoonte getrouw, ook dit gebed van het missaal in onze overwegingen betrekken, dan is het eerste wat ons opvalt het eerste woord familiam tuam. De Kerk noemt zich Gods gezin. Zij bedoelt dan met familia, in de zin der Oudheid, allen die tot één huishouding behoren en onder één heer staan, zowel slaven als vrijen. Op het gezag van de huisvader, die tegelijkertijd de meester van allen is, is de saamhorigheid gegrondvest. Vooral bij de Romeinen was de autoriteit van de pater familias of heer des huizes zeer groot. God is de Vader en Heer van het éne grote gezin dat de Kerk is, samengesteld uit verscheidenheid van rangen en volken. Met dit spraakgebruik bevindt de liturgie zich op bijbelse bodem. Christus zelf spreekt in meerdere gelijkenissen van de huisheer en zijn dienaren. En Sint Paulus schrijft aan de Ephesiërs die van het heidendom tot de Kerk waren gekomen: „Gij zijt dus niet langer vreemdelingen en bijwoners, maar medeburgers der heiligen en huisgenoten van God” ( 2, 19 ). De eerste conclusie hieruit is eenvoudig deze: een sterk gevoel van saamhorigheid moet de leden der Kerk bezielen. Deze solidariteit is iets anders en hogers dan die door gelijkheid van ras, staat, taal en zeden. Zij kan er gedeeltelijk mee samengaan, maar is in wezen van natuurlijke banden onafhankelijk.

2. En daarom kan het hart van een katholiek door deernis bewogen zijn om mensen die hij nooit heeft gezien en hier op aarde nooit zal ontmoeten.

Als wij bidden dat Gods bescherming zijn gezin voor alle tegenspoed mag vrijwaren, denken wij aan de vervolgingen waaraan Christus' lichaam op aarde blootstaat, altijd wel ergens en soms op vele plaatsen tegelijk. Het lot van onze medechristenen mag ons niet onverschillig laten, ook al wonen zij ver weg en dragen zij vreemde namen. Wij smeken om een ogenblik van verademing voor hen die bijna zonder ophouden worden gekweld, indachtig dat ook wijzelf voor de hoogste beproeving van onze trouw aan Christus gesteld kunnen worden. „Lever niet aan de wilde dieren de ziel van uw duive, vergeet niet voor immer het leven van uw ellendigen” ( Ps. 73, 19 ). Als gij u beklaagt over lauwheid in gebed, denk dan aan het lijden van Jesus' ledematen. Stel u dan levendig de angst der opgejaagden en de martelingen der gevangenen voor de geest, van hen die zo goed als eertijds de apostel Johannes in kampen en dwangarbeid wegkwijnen „om het woord van God en de getuigenis van Jesus” ( Openb. 1, 9 ).

3. Het bewustzijn van de Kerk dat zij in Christus één gezin vormt spreekt het duidelijkst in de gebeden die het misoffer begeleiden. Altijd kunnen wij daar haar geest het zuiverst ontdekken. In de gebeden van de canon krijgen de priester en de gelovigen gelegenheid hun dierbaren, levenden en doden, te gedenken. Maar telkens weer treedt de gemeenschap als zodanig op, allen tezamen staan wij aan het altaar voor God: „Daarom, Heer, zijn wij, uw dienaren maar ook uw heilig volk, het zalige lijden van Christus indachtig…” Bij de offerande bidt de priester: „Aanvaardt, heilige Vader, almachtige eeuwige God, dit onbevlekte offer dat ik U opdraag … voor mijn zonden… en voor alle omstaanders, maar ook voor alle christengelovigen, hetzij levenden hetzij overledenen.” En zo voortdurend. Wij bidden als leden van Gods gezin tot onze Vader, wij lijden en verheugen ons met elkaar, wij zijn voor elkander verantwoordelijk. De christen is geen afgezonderde, geen eenzame. In de gemeenschap van Christus wordt hij geheiligd en is hij sterk. Elke goede daad die ik in die gemeenschap verricht, verheerlijkt de naam van Christus en komt aan allen ten goede. De Kerk is gezin van God, zijn volk, zijn stad en tempel, zijn kinderen en huisgenoten, levende stenen die tezamen rusten op de hoeksteen Christus. Wij staan nooit alleen. Wij mogen ook nooit denken alleen te staan noch onze broeders en zusters door onze schuld in die waan laten.

355. Zaterdag na de een en twin- tigste Zondag na Pinksteren

God de enige steun voor altijd

Mijn God, ik geloof, erken en aanbid U als oneindig in de verscheidenheid en de diepte van uw eigenschappen. Ik aanbid U als degene die alles bevat wat de ziel kan zaligmaken en bevredigen. Door droeve ervaring weet ik maar al te goed dat al het geschapene en al het aardse slechts voor een korte tijd bekoort maar daarna ons terneerdrukt en walging achterlaat. Ik geloof dat er op aarde niets is dat wij ten slotte niet moede worden. Al bezat ik alle middelen om gelukkig te zijn die het leven kan bieden, ik geloof toch dat het leven zou gaan tegenstaan, daar op den duur alles ons alledaags, vreugdeloos en nutteloos zou voorkomen. Als mij een leven zonder einde ten deel viel, maar zonder U, zou ik mij mateloos ongelukkig gevoelen; tegenzin en walging zouden mij, geloof ik, bekoren aan mijn bestaan een einde te maken. Het komt mij voor dat ik mijn verstand zou verliezen, als ik slechts lang genoeg zou leven. Eenzaam zou ik zijn en afgezonderd, want als ik niet meer met U, mijn God, kan verkeren, ben ik zonder gezelschap, opgesloten in mijzelf. Gij alleen, oneindige God, zijt altijd nieuw, hoewel Gij de Oude van dagen zijt, de laatste en de eerste.

2. Mijn God, Gij zijt altijd nieuw, ofschoon Gij bestaat van eeuwigheid. Gij alleen zijt het voedsel voor eeuwig. Ik ben bestemd om niet voor een tijd maar voor eeuwig te leven. Ik kan mijzelf niet vernietigen, ook al zou ik zo goddeloos zijn dit te willen. Al zou ik anders wensen, in mijn geest en bewustzijn zal ik voortleven. Zonder U zou de eeuwigheid slechts een andere naam zijn voor eeuwige ellende. In U alleen bezit ik wat mij voor immer kan schragen, Gij alleen zijt het voedsel van mijn ziel, Gij alleen zijt onuitputtelijk. Gij alleen biedt mij altijd Uzelf aan, eindeloze nieuwheid om te kennen, eeuwige nieuwheid voor mijn liefde. Na millioenen jaren zal ik U nog zo weinig kennen dat ik zal menen pas te beginnen. Na millioenen jaren zal ik in U dezelfde of liever nog grotere zoetheid vinden dan eerst. Het zal zijn alsof ik eerst begin U te genieten en zo zal ik gedurende de gehele eeuwigheid zijn als een klein kind dat onderricht wordt in de eerste beginselen van uw oneindig wezen. Want Gij alleen zijt in Uzelf de zetel en het middelpunt van alle goeds, de enige wezenlijke in dit rijk der schaduwen, de hemel waarin de zalige geesten leven en zich verblijden.

3. Mijn God, ik kies U voor mijn enig deel. Uit louter voorzichtigheid wend ik mij af van de wereld en keer mij tot U. Voor U geef ik haar prijs. Wat alleen maar beloven kan verzaak ik voor degene die alle beloften vervult. Tot wie anders zou ik gaan? Hier wil ik U vinden en aan U mij verzadigen, Heer Jesus, die zijt verrezen en ten hemel gevaren maar bij uw volk op aarde verblijft. Tot U zie ik op, levend Brood, dat in de hemel is en vandaar nederdaalt. O, geef mij altijd van die spijze, vernietig dit leven dat weldra zal vergaan en vervul mij met het bovennatuurlijke leven dat geen einde kent.  1)

Twee en twintigste Zondag

356. Twee en twintigste Zondag na Pinksteren

Wat God toekomt

Van oudsher heeft men Jesus' antwoord op de strikvraag der Herodianen ( Mt. 22, 15-21 ; evangelie) bewonderd. Het leek of de Heer zich nu in een moeilijkheid zonder uitweg bevond. Loochende Hij de belastingplicht, dan kwam Hij in botsing met de Romeinse autoriteiten. Verklaarde Hij zonder meer dat men de keizer cijns moest betalen, dan scheen Hij in de ogen der Joden van messiaanse aanspraken afstand te doen en een gezag te erkennen dat sommige kringen nog altijd beschouwden als strijdig met de theocratie. In feite legt Hij zijn hoorders op, zich binnen zekere grenzen aan het wereldlijk gezag te onderwerpen, maar Hij doet dit zó, dat zij zelf de onontkoombare noodzaak van deze oplossing moeten inzien en erkennen. Hij laat de Herodianen zelf de munt tonen die beeldenaar en opschrift van de keizer draagt: wat van hem komt, moet naar zijn oorsprong terug. Geeft de keizer wat hem toekomt en God wat Godes is. Maar aan God komt alles toe en allereerst de mens zelf en de onvervangbare waarden van zijn innerlijk, — en aan de keizer alleen sommige contemptibilia zoals geld en diensten, dingen die bij het uiterlijk beginnen en meestal ook eindigen. Daarom ligt die onderwerping op een geheel ander plan dan de gehoorzaamheid aan God, of, als gij wilt – en wellicht beter uitdrukt – wat wij de wereldlijke macht geven in haar rechtmatig domein, geven wij ook (en anders) aan God, want „zij is door God gesteld” ( Rom. 13, 1 ).

1. Aan God komt alles toe. „Lichaam, ziel en wil. Want van Hem ontvingen wij dat alles, door Hem wordt het behouden en vermeerderd. Daarom past het dat wij alles teruggeven aan Hem wie wij zowel begin als voortgang verschuldigd zijn” ( Hilarius). „Gij zult de Heer, uw God, liefhebben met geheel uw verstand” ( Mt. 22, 37 ). Geef Hem de bron en gij geeft Hem al wat uit de bron voortvloeit. Geef Hem de innerlijke citadel, schenk Hem uw hart en uw geest. Dit is het al dat God toekomt. Het is voldoende, want zo gij God die binnenstad eerlijk overlevert, zal zijn rijk zich uitbreiden over al de wijken en buitenposten van uw uitwendige activiteit, vanuw doen en spreken. (De vestiging van Gods heerschappij over alle daden, het uitvloeien van zijn rijk naar heel de periferie gaat bij de ene mens vlugger dan bij de andere. Dit is onder meer een kwestie van temperament. Het kan zijn dat iemand die zichzelf nog onvoldoende meester is, God meer behaagt dan een type met grotere zelfbeheersing.) In ons innerlijk ligt de invalspoort van Gods genade. Hoe houden wij die bres geopend? Wederom door gebed en beschouwing, door het gesprek dat geen einde neemt, dat een voedzaam zwijgen wordt voor het aanschijn des Heren, een communio van geest met Geest.

2. God komt alles toe, omdat alles wat wij Hem offeren kunnen reeds lang van Hem is vóór wij het Hem „geven”. Toch verlangt Hij deze overgave. „God die niets behoeft, vraagt ons Hem zijn eigen gaven aan te bieden uit overgrote goedheid jegens ons.” 1) Hij vraagt het, omdat Hij aldus zichzelf aan ons wil mededelen.

Want al wat gij God geeft, ontvangt gij overvloedig terug, hetzij (om het zo uit te drukken) in natura, hetzij in het alles overtreffende geloof aan de innerlijke vrede dat het begin is van het eeuwige leven. Dat God zich niet in edelmoedigheid laat overtreffen, is onder ons een gewoon gezegde. Het is wellicht te gewoon geworden dan dat wij het voldoende ernstig nemen. En toch, dat het waarachtige waarheid bevat, weten zij die zich eerlijk beijveren alles te geven wat Hij vraagt, met hun wil, en gaandeweg geleid door zijn genade, met hun wil en in werkelijkheid. „Zo ziet gij,” aldus besluit Origines zijn onvolprezen homilie op Abraham's offer, „iets om wille van God prijsgeven betekent het meermalen wéérvinden. En de evangeliën beloven u nog méér, daar zij het „honderdvoud” in het vooruitzicht stellen en boven alles het „eeuwige leven” in Christus Jesus, onze Heer.” 2)

Twee en twintigste week

357. Maandag na de Twee en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Smeekgebed

„En dit is mijn bede: dat uw liefde meer en meer moge toenemen…” ( Phil. 1, 9 ; epistel van de Zondag).

1. De apostel bevindt zich te Rome in een gevangenschap die al jaren duurt en die best had kunnen eindigen met de doodstraf, welke hem enkele jaren later in dezelfe straf zal treffen. De brief aan de Philippenzen legt er prachtig getuigenis van af hoe onverschillig de apostel is voor zijn eigen lot, wanneer men dit verstaat in de zin van strikt persoonlijke belangen. Als hij even de zaak van het evangelie buiten beschouwing laat, zou hij wel het liefst willen sterven, want „met Christus te zijn is verreweg het beste”. Maar overigens, – de Heer zal zelf weten wat Hij doet en Paulus bidt in de teruggetrokkenheid van zijn gevangenschap, lang en vurig, „altijd zonder ophouden”, zegt hij zelf ( Kol. 1, 3. 9 ; Eph. 1, 15. 16 ). En hij bidt voor alles behalve voor datgene wat een mens in zijn omstandigheden rechtmatig God zou hebben gevraagd: de bevrijding. Hij smeekt vooral voor de anderen, zijn dierbare christenen. En wat hij voor hen vraagt? De hoogste en zuiver geestelijke waarden: dat „zij mogen toenemen in liefde”, dat „God hun de Geest van wijsheid en openbaring geve om Hem recht te kennen” ( Eph. 1, 17 ) en dat „zij de Heer in alles mogen behagen” ( Kol. 1, 10 ). Als hij aan zichzelf denkt, vraagt hij hun gebeden, dat „hem bij het openen van zijn mond het woord worde geschonken om vrijmoedig het geheim van het evangelie bekend te maken, waarvan hij gezant is in boeien” ( Eph. 6, 19 ), – en anders niets. Hij ziet zichzelf slechts in functie van het evangelie, als exponent van Christus, zijn geliefde Heer. Voor het overige is het van geen betekenis of hij bedroefd is of verheugd, honger lijdt of overvloed geniet.

2. Zo is het ware gebed: functie van de liefde, ademhaling van de ziel die bemint. Wie liefheeft stelt zichzelf achter bij de geliefde. Hij doet dat bewust, maar ook, zo er van waarachtige liefde sprake is, van zelf en onbewust. Wie God bemint stelt Christus' rijk voorop in alles. En daarom kent het ware smeekgebed eigenlijk maar één verlangen, dat wat in het epistel staat uitgedrukt: liefde, toename van liefde, vermeerdering der godsliefde, de enige wezenlijke vooruitgang der wereld. Waarmee zou Jesus beter gediend zijn? Al het andere is daarbij vergeleken van ondergeschikt belang, en dit enige en noodzakelijke is altijd bereikbaar. Rust en vrede van de Kerk, tijdelijke gunsten, het welslagen van onze ondernemingen, dit alles is slechts voorwaardelijk door God gewild. Toename in geestelijke wijsheid en zuivere liefde is het volstrekte goed, daarin bestaat Christus' rijk.

En als wij bekennen moeten dat wij zulk een zelfvergetelheid en zulk een liefde die ons alleen om Jesus' rijk doen bidden, nog niet bezitten, laat ons dan smeken om toename en zuivering der liefde voor onszelf. Als wij nog niet tot de volmaakte onthechting zijn geraakt, laten wij dan de góéde zelfzucht beoefenen en zonder ophouden bidden om de liefde. Kennen wij de schone gebeden tot deze intentie die het missaal bevat? „God, die alles ten beste schikt voor hen die U liefhebben, geef onze harten de onwrikbare vurigheid van uw liefde, opdat de door U ingegeven voornemens door geen enkele bekoring aan het wankelen worden gebracht.” „Wij smeken U, Heer, moge de genade van de heilige Geest onze harten verlichten en overdadig verkwikken met de zoetheid van de volmaakte liefde” ( Verschillende Gebeden, 29 ).

358. Dinsdag na de Twee en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Toename van liefde

„En dit is mijn bede: dat uw liefde meer en meer moge toenemen…” ( Phil. 1, 9 ; epistel van de Zondag).

1. Wil onze liefde leven, dan moet zij groeien. Zij kan niet stilstaan tenzij op straffe van achteruitgang. En zij heeft een onmetelijke mogelijkheid van toename. God legde ons de plicht op te streven naar een volkomenheid die op aarde nooit geheel wordt bereikt. „Weest volmaakt gelijk uw hemelse Vader volmaakt is.” Het hongeren en dorsten, het mateloos en bij tijden onstuimig begeren is de minnende ziel eigen. „Zalig zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden” met immer heviger honger en dorst in dit leven en met eeuwige rust van verzadiging hiernamaals. „Want dit is het gewone verschil tussen lichamelijk genot en de geneugten des geestes: zolang wij de lichamelijke genietingen missen, verlangen wij er vurig naar, doch zodra ze gretig worden gesmaakt, wekken zij door oververzadiging onze afkeer en walging op. Maar met de vreugden des geestes staat het omgekeerd. De mens die ze niet kent, begeert ze niet;, wie ze echter geniet, verlangt naar méér en die honger wordt, naarmate de ervaring toeneemt, steeds heviger” ( Sint Gregorius de Grote Hom. in Evang. 36 ). Dit is de wet van de liefde die reeds Augustinus met die der zwaartekracht vergeleek: de steeds toenemende snelheid van haar beweging, zoals de steen die valt steeds sneller de aarde nadert. In het begin is de beweging nog traag, maar het tempo neemt voortdurend toe, totdat het rustpunt is bereikt. Zo kosten ons de eerste schreden op de weg der liefde de meeste moeite. Zij worden aarzelend gezet en menigmaal tracht de natuur terug te treden in de oude baan. Doch naarmate de weerstanden van het egoïsme overwonnen worden, vermeerdert de vaart en het gemak waarmee de ziel zich beweegt naar haar Oorsprong en Einde. In dit rusteloze streven, in dit voortdurend overtreffen van zichzelf bestaat het wezen der volmaaktheid op aarde. „Ik vergeet wat achter mij ligt en rek mij uit naar hetgeen vóór mij ligt” ( Phil. 3, 13 ). „Het verlangen der ziel om geen afstand te doen, ter wille van hetgeen zij reeds heeft bereikt, van nog hogere toppen, deelt haar een voortdurende stijgende beweging mee waardoor zij in het reeds verworvene steeds opnieuw aandrift vindt voor hoger vlucht” ( Sint Gregorius van Nyssa P.G. 44, 401 ).

2. Waartoe deze nimmer eindigende voortgang der liefde voert, leren ons de heiligen en de geestelijke schrijvers. Zo zegt de ( zalige Jan Ruusbroec ) over wat hij noemt het vierde der zeven sloten of clausuren: „Wij bezitten het, als wij uit liefde onze wil en alle eigenheid prijsgeven aan de vrije wil Gods, zodat wij niets anders kunnen noch vermogen te willen dan gelijk God wil. Dan is immers onze wil uit vrije beweging met liefde gevangen en zonder terugkeer opgesloten in de wil Gods .” 1) Of verneem een andere stem (maar met dezelfde grondtoon) in het roerende slot van Edward Poppe's laatste brief aan zijn geestelijke leidsman: „Vader, naam van mij weg het behoren aan mijzelf. Maak, dat geen enkele zucht, geen enkel woord meer ontsnappe aan de beweging van den Geest. Sluit mij op in de Toren van David, in de Toren van Jesus! Ik wil het, Vader, ik wil het, op mijn knieën.” 2)

Zullen wij wederom zeggen dat dit te hoog is voor ons? Ongetwijfeld „verschilt de ene ster van de andere in glans” en wij kunnen onze geestelijke weg niet aanvangen op het punt, waar begenadigde zielen eindigen. Maar zeker is ook, dat Christus de Heer al zijn leerlingen tot de volmaaktheid roept, dat God de Geest niet met mate schenkt en dat zijn goedheid en macht zich slechts begrenzen laten door onze kwade wil of door ons gebrek aan verlangen en vertrouwen.

359. Woensdag na de Twee en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Liefde en kennen

„En dit is mijn bede: dat uw liefde meer en meer moge toenemen door kennis en volledig begrip en gij daardoor tot beter inzicht van het goede moogt komen” ( Phil. 1, 9 ; epistel van de Zondag).

1. De christelijke liefde is geen blind gevoel, geen redeloze aandrift. Het is waar, dat zij als bovennatuurlijke genegenheid niet voortvloeit uit een louter verstandelijke kennis. Al redenerende komt men niet tot de liefde. Men moet wellicht zeggen dat men langs zuiver verstandelijke weg nooit geraakt tot datgene wat het gewone spraakgebruik onder liefde verstaat, noch in de natuurlijke noch in de bovennatuurlijke orde. Liefde ontstaat door aanschouwing, dat is door een het geheel omvattende en in het geheel dóórdringende kennis die wij intuïtie noemen en die van het ontledende, redelijke weten onderscheiden is. Deze aanschouwing is alleen mogelijk op de grondslag van een zekere wezensverwantschap, welke in de akt der intuïtie wordt ontdekt en ervaren. Déze kennis steekt de liefde aan en de aanschouwing wordt dan aandachtige en minnelijke beschouwing. De kennis die liefde kweekt, is nooit een onverschillige, een zuiver objectieve kennisname van iets of iemand die zich buiten mij bevindt en met wie mij geen banden dan die van het loutere weten zouden verbinden. Zo kan ik een historische persoonlijkheid bestuderen en deze studie zal mijn wetenschap vermeerderen, maar mijn hart onberoerd laten, — óf er zal in mij een genegenheid ontstaan voor die man uit een ver verleden, doch dan geschiedt zulks, omdat er uit het samenstel der geschiedkundige gegevens een geheel voor mijn geest is gerezen, een levende mens, die ik „aanschouw” en die mij iets zegt en doet, die in mijzelf inlevend en medevoelend verstaan oproept, die mij vertrouwd en verwant is geworden.

2. De kennis waaruit de bovennatuurlijke godsliefde voortvloeit, is die van het geloof. De aanschouwing die de godsliefde wekt, is die van het geloof (een aanschouwing in duisternis, een zien dat geen zien is). Liefde kan men niet afdwingen noch bij zichzelf noch bij anderen. Wat wij echter met Gods genade wel kunnen, is ons geloof verlevendigen, verdiepen, vermeerderen. Waar het zuivere geloof groeit, groeit de liefde. En ons geloof leeft uit het gebed en de overweging van het woord Gods. Wat de meeste christenen met zo noodlottige lichtzinnigheid verwaarlozen, is: aan God denken, Hem met geloof aanschouwen, zijn woord overwegen. Hoe meent men te kunnen geraken tot de sterke liefde die alléén ons in staat stelt de offers aan Gods geboden verbonden te brengen, wanneer men de geest niet voedt met het minnelijke denken aan de Heer, wanneer men niet in stilte en rust het geliefde beeld van Christus diep in de ziel laat dringen? Kan een louter verstandelijke en begripsmatige kennis van de „geloofswaarheden” optornen tegen de stroom van indrukken en gevoelens die het geschapene (wijzelf en onze hartstochten incluis) voortdurend op onze ziel loslaat? Wij moeten door ononderbroken gebed onze geest houden in het vuur dat God is, opdat de liefde die naar haar wezen losstaat van alle emotionaliteit, in ons brande en gloeie en drijvende kracht wordt.

3. Zo speelt de kennis, de aanschouwing haar rol bij het ontstaan der liefde. Maar ook omgekeerd, de liefde dringt tot meerdere kennis, de liefde alleen brengt diepe wijsheid over God. Kan men zelfs in de menselijke sfeer ooit iemand werkelijk kennen die men niet bemint? Dit geldt in zo oneindig sterker mate in de orde van het goddelijke en van het eeuwige leven dat ons werd geschonken. „De Heer kent de zijnen” ( 2 Tim. 2, 19 ). „De geestelijke mens beoordeelt alle dingen” ( 1 Kor. 2, 15 ).

Zoete Moeder der schone liefde, bid voor uw kinderen.

360. Donderdag na de Twee en twintigste Zondag na Pinksteren

Beladen met de vrucht der gerechtigheid

„Moogt gij rein zijn en zonder smet tegen de dag van Christus, rijk beladen met de vrucht der gerechtigheid door Jesus Christus tot eer en glorie van God” ( Phil. 1, 10. 11 ; epistel van de Zondag). Welk een vreugdevol beeld roept deze tekst op! Als van oogsters die terugkeren van de lange arbeidsdag, bezweet en bestoft, maar in hun ogen het zalige weten dat alles goed is, torsend de rijke en rijpe vrucht, de gaven der moederaarde, het loon van hun zwoegen, de „kroon op het jaar van 's Heren goedheid” ( Ps. 64, 12 ). De „dag van Christus”, de dag der grote afrekening wordt in de Schrift gaarne vergeleken met de oogst. „De oogst is de voleinding der wereld; de maaiers zijn de engelen” ( Mt. 13, 29 ). „En een andere engel kwam uit de tempel en riep met luider stem tot Hem die op de wolken gezeten was: „Zend uw sikkel uit en maai, want het uur om te maaien is gekomen want de oogst der aarde is geheel rijp geworden” ” ( Openb. 14, 15. 16 ). Dikwijls is het beeld schrikwekkend: als rijpe vruchten zullen de zondaars worden afgesneden en „geworpen in de grote perskuip van Gods toorn” ( Openb. 14, 19 ). Maar daarnaast is er het beeld van het zaad dat honderdvoudig vrucht afwerpt, van de oogst des Geestes ten eeuwigen leven ( Gal. 6, 8 ), van de deugdelijke opbrengst die bestand blijft in het vuur der gerechtigheid en wordt geborgen in de hoge schuren des Vaders.

1. De apostel bidt dat wij op de dag van het oordeel niet met ledige handen voor God staan, doch beladen met de vrucht der gerechtigheid. Het is altijd hetzelfde vermaan dat in honderd beelden en toonaarden weerklinkt door heel het Nieuwe Testament . De genade Gods, de gave aan alle christenen overvloedig aangeboden, komt tot ons als taak en verantwoordelijkheid. God begenadigt de mens tot werkzaamheid en geestelijke productiviteit. Zijn barmhartigheid stelt het vrije schepsel niet op non-activiteit. Het is niet voldoende het kwaad te ver- mijden, wij moeten het goede doen. De onvruchtbare vijgeboom wordt omgehouwen. De bijl ligt reeds aan de wortel. De luie knecht verliest zijn éne talent en wordt gestraft. De dwaze maagden met haar lampen zonder olie dwalen eeuwig buiten de feestzaal. Zo de Heer van zijn wijngaard geen opbrengst ontvangt, zal Hij hem verhuren aan andere pachters die Hem de vruchten op tijd afleveren.

2. De vrucht der gerechtigheid is die welke door de gerechtigheid wordt opgebracht. En wat is de gerechtigheid? Zij bestaat volgens Paulus niet in een louter menselijke eigenschap, maar zij is de gave Gods, de nieuwe kwaliteit de mens bij het doopsel geschonken. Geen mens is uit zichzelf in staat Gode behagelijke vruchten voort te brengen, maar „onze geschiktheid komt van God” ( 2 Kor. 3, 5 ). Hetzelfde zegt ons het epistel, als het spreekt van de vrucht der gerechtigheid „die door Jesus Christus is”. Ook deze waarheid lezen wij op elke bladzijde van het Nieuwe Testament. Ons vermogen om christelijk deugdzaam te handelen ontvangen wij van God, ééns voor al en elke keer opnieuw. Beide einden van de keten moeten wij vasthouden: werkzaamheid en afhankelijkheid, daden van deugd en bewustzijn van genade. Alle eenzijdigheid is verderfelijk voor leer en leven. Het volledige christendom stelt de mens in de paradoxale houding, die onze pelgrimsstaat eigen is. De aardse tijd is ons gegeven om te werken voor God en de werken moeten ons verstigen in een steeds dieper afhankelijkheid van de Heer. Geen quietisme en geen hoogmoed. Positief gesproken: nederigheid die altijd alle eer geeft aan God alleen en dit te zuiverder naarmate rijker vrucht van gerechtigheid rijpt aan de stam der genade, – en vertrouwen dat ons bezielt om God te geven wat Hem toekomt, dat is, alles, „lichaam, ziel en wil. Want van Hem ontvingen wij dit alles, door Hem wordt het behouden en vermeerderd” ( Sint Hilarius in de homilie op het evangelie).

361. Vrijdag na de Twee en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Wat God toekomt en de keizer

Het is nuttig in onze overdenkingen terug te keren tot het woord van de Zaligmaker dat wij reeds overwogen: „Geeft aan de keizer wat de keizer en aan God wat God toekomt” ( Mt. 22, 21 ). Dit door Christus gestelde beginsel mogen wij toepassen op vraagstukken van meer algemene aard dan de omstandigheden waarin het werd uitgesproken. Men kan het namelijk beschouwen als een gedragslijn die onze verhouding ten overstaan van de schepselen moet bepalen. Er zijn dingen waarvan het aanstonds duidelijk is dat ze alleen aan God toebehoren, alles wat met de godsdienst te maken heeft, zoals aanbidding, eredienst, gebed, in één woord, alles wat samenhangt met en rechtstreeks voortvloeit uit de innerlijke overgave des harten, die een christen voorbehoudt aan God alleen. Daarnaast zijn er dingen „van de keizer”, zoals de plichten jegens de staat en de aardse gemeenschap. Maar wij kunnen hierbij niet blijven staan, want in de eerste plaats zijn er vele gebieden waarin de verplichtingen jegens God en die jegens de keizer elkander kruisen, en vervolgens (en vooral) aan God komt eigenlijk alles toe. Ook onze cijns aan de mensen, ook wat wij aan de keizer geven, moeten wij zó geven dat het God niet wordt onttrokken. Onze verhouding ten opzichte van de geschapen waarden moet zo zijn dat zij geen afbreuk doet aan de primaire, alles doordringende en alles beheersende verhouding tot God. Want dit staat vast (voor ons): gij zult de Heer, uw God, beminnen met geheel uw ziel en met al uw krachten. Dit betekent immers niet enkel dat de liefde voor God onze eerste en voornaamste plicht is, maar in een zekere zin de enige en totale plicht, in deze zin namelijk dat al ons handelen ten opzichte van de schepselen toch altijd en tegelijkertijd op enigerlie wijze een beminnen van God moet zijn, met alle krachten der ziel.

Hier schuilt de moeilijkheid. Het is zonder twijfel Gods wil dat wij onze aardse plichten van harte en metterdaad vervullen, dat wij tegenover de schepping een positieve houding bezitten, dat wij het leven niet haten noch iets van hetgeen God heeft gemaakt. En terzelfder tijd eist de navolging van Christus en het innerlijk leven van ons dat wij God alleen aanhangen en door geen enkel schepsel van de Heer worden gescheiden. Het gebod van de godsliefde houdt in dat wij God in het streven van onze wil altijd de eerste plaats toekennen en Hem ook zoveel mogelijk in het brandpunt van ons affectieve leven liefdevol genegen zijn.

Er vallen in dit opzicht twee typen van mensen te onderscheiden. De meesten zijn zo geaard dat zij hun hart licht aan de schepselen verliezen. Zij geven de keizer gemakkelijk en veel en weldra te veel. De anderen (die een minderheid vormen) lopen gevaar de waarde van de aardse en stoffelijke werkelijkheid te onderschatten en zelfs te ontkennen. Ten gevolge van een zekere strengheid van gemoed en een soort absoluutheid van geest valt het hun moeilijk de vele verbindingslijnen te zien die er, ondanks de zonde, lopen tussen God en zijn schepping. Oppervlakkig beschouwd lijken deze laatsten het meest geschikt voor heiligheid. Maar de openbaring en de ondervinding leren dat geen enkele natuurlijke waarde of aanleg op zich beschouwd voorrangskaarten geeft voor het rijk Gods. Het tweede mensensoort, dat zich gemakkelijk losmaakt van de schepselen, heeft gewoonlijk veel meer moeite dan het eerste om vrij te worden van het lastigste schepsel dat wij op onze weg naar het paradijs ontmoeten, de verkeerde gehechtheid aan onszelf.

Daarom geldt voor allen zonder onderscheid als de grondwet van het christelijk leven het gebod van de liefde. Dit gebod leert ons God lief te hebben boven alles, de mens waarachtig te beminnen om Christus' wil en het schenkt ons een grote geestelijke vrijheid ten aanzien van de overige schepselen. En laten wij nooit vergeten, dat wie zijn broeders en zusters niet liefheeft, ook God niet bemint en dat onze godsliefde zich verwerkelijkt in en door de naastenliefde.

362. Zaterdag na de Twee en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Oogappel van Jesus' geboden

Zo mogen wij de naastenliefde noemen. Wij herinneren ons zonder moeite de vele woorden van de Zaligmaker en van de Schrift, waarin ons die liefde wordt aanbevolen als het kenmerk bij uitstek van de christen en waarover wij in de loop van het jaar meermalen nadachten. Deze liefde richt zich in de eerste plaats tot de broeders en zusters in Christus, maar dan ook tot alle mensen, onze vijanden niet uitgezonderd. Gisteren hebben wij ons bezonnen op onze verhouding tot de „schepselen”. Onder deze nemen de mensen de voornaamste plaats in. Willen wij de klippen vermijden waartussen als een hoge top de volmaaktheid oprijst, dan moeten wij onze naasten van harte beminnen en tevens op bovennatuurlijke wijze. Als onze onderscheiding van de twee soorten mensen enig bestaansrecht heeft, dan moet hun onderscheid zeker blijken in het punt van de naastenliefde. De eerste groep, de meerderheid, die al te gemakkelijk het hart voor het geschapene wijd openzet, zal ook zonder moeite de naasten, althans velen van hen, beminnen, maar op al te menselijke wijze, niet waarachtig in Christus. En de minderheid, zij wie een wat hooghartige afgezonderdheid van de massa niet zwaar valt, zullen dikwijls in 't geheel niet aan de liefde voor anderen, welke dan ook, toekomen. Het ideaal dat Jesus ons als zijn gebod voorhoudt bestaat in de onvoorwaardelijke liefde jegens allen, om wille van Hem. Maar dan toch allereerst in liefde, in affectieve en werkdadige goedheid. Zou men moeten kiezen tussen ongezuiverde goedheid en zindelijke hooghartigheid, dan zou, geloof ik, de keus in Jesus' geest niet moeilijk zijn. Wie eenvoudig en echt goed is voor een ander moet zich om de beweegredenen van zijn goedheid het hoofd maar niet breken.

O zeker, het motief bepaalt de zedelijke waarde van onze daden en wij willen al dan niet verkapte eigenbaat mijden als een gevaarlijke ziekte. Maar ik zeg: wie eenvoudig en echt goed is voor een ander. Een- voudig, dus zonder bijgedachten en achterbakse motieven, en echt, dus onbaatzuchtig, het waarachtig geluk van de ander nastrevend. Is het alleen maar ijver voor Gods eer die ons een naaste doet vermijden? Denken wij werkelijk een ander te verbeteren door hem, als overste of hoe dan ook, uit de hoogte te bejegenen? Weten wij zo zeker dat het liefde is die ons drijft tot hardheid en straf? Ik geloof dat, vooral onder religieus en theologisch gevormde personen, het onderscheid tussen natuurlijke en bovennatuurlijke liefde, hoe juist het theoretisch moge zijn, niet altijd vruchtbaar werkt. Laten wij niet vergeten dat ook bovennatuurlijke naastenliefde vóór alles liefde is en dat, uitzonderingen daargelaten, vriendelijkheid en goedheid de normale uitingen van liefde zijn.

Maar zonder twijfel geldt ook bij deze materie dat hoe zuiverder het motief is des te waarachtiger de deugd zal zijn. Het is evenwel niet heilzaam beweegreden en daad te zeer van elkaar te onderscheiden; zij vormen immers een natuurlijke eenheid. Wie werkelijk tracht voor iedereen, die hij ontmoet goed te zijn, zal wel bemerken dat hem dit alleen zal gelukken in de kracht en de liefde van Christus. Hij zal ervaren dat de christen die zijn medemensen eerlijk liefheeft, dit doet om Christus' wil, ook al zal hij zich daarvan niet altijd bewust zijn. „Wat gij de minste der mijnen doet, hebt gij Mij gedaan.” En hij zal ook iets ondervinden van de waarheid van het psalmwoord dat wij zongen in het graduale van de Zondag: „O, hoe goed en hoe lieflijk als broeders eendrachtig te samen wonen! Als kostelijke olie op het hoofd, die neerdruipt in de baard, de baard van Aäron” ( Ps. 132, 1. 2 ).

Drie en twintigste Zondag

363. Drie en twintigste Zondag na Pinksteren

Het geloof dat bergen verzet

Het Evangelie verhaalt twee wonderen door de Zaligmaker onmiddellijk na elkaar verricht, de genezing van een zieke vrouw en de opwekking ten leven van Jaïrus' dochtertje ( Mt. 9, 18-26 ).

Wij lezen dit bericht ook bij Markus en Lukas en vooral de eerste geeft het met een overvloed van bijzonderheden die zijn tekst een grote levendigheid verlenen en welke zonder twijfel te danken zijn aan het ooggetuigeverslag van Sint Petrus, de leermeester van Markus. Die vrouw leed al twaalf jaar aan bloedvloeiing, een zwaar kruis, want bij de Joden gold zij als wettelijk onrein, hetgeen betekent dat de patiënte van de eredienst en het normaal menselijke verkeer was uitgesloten. Wie zulk een vrouw aanraakte of door haar werd aangeraakt, werd evenzeer en in dezelfde zin verontreinigd. Dit verklaart haar handelwijze. Verborgen in het gedrang van de menigte die Jesus naar het huis van de overste vergezelt, tracht zij ongemerkt van achteren naderbij te komen om de rand van zijn kleed aan te raken. Want dat zou voor haar genezing al voldoende zijn, meende zij (en zo zou zij, de onreine, de Heer zo min mogelijk beroeren). „En zodra zij Hem aanraakte, droogde de bron van haar bloed op en voelde zij aan haar lichaam dat zij genezen was van haar kwaal” ( Mk. 5, 29 ). Waarlijk, het leek soms, zoals Sint Lukas schreef ( 6, 19 ), alsof er een kracht van Hem uitstraalde machtig om allen te genezen. Maar het is niet dit contact alleen dat het wonder werkte; Jesus zei immers: „Dochter, uw geloof heeft u genezen, ga in vrede” . Het gezegende lichaam des Heren is als een sacrament door God aan de wereld geschonken voor haar eeuwig leven, voor de genezing van alle kwalen van ziel en van lichaam; maar daarnaast wordt van de mens het geloof in Jesus geëist als de geestesgesteltenis die de werking van Gods almacht mogelijk maakt.

Zo is het ook bij dat andere wonder dat naar menselijke berekening nog groter lijkt. Als men de vader komt melden dat het meisje intussen is gestorven en men dus „de Meester niet langer hoeft lastig te vallen” , zegt Jesus: „Vrees niet, geloof slechts” ( Mk. 5, 36 ). En wanneer dan in de gespannen stilte van het doodsvertrek waar slechts de ouders en de drie geliefde leerlingen zijn toegelaten, de woorden van de Meester vallen, rustig en klaar: „Meisje, sta op”, – geschiedt het wonder aanstonds en volkomen, zonder moeite en als vanzelf. „Het meisje stond op”, vertelt Markus, „en begon rond te lopen” ( 5, 24 ), als was er niets gebeurd.

2. Jesus vraagt van ons eenzelfde geloof. Het is dat onwankelbare vertrouwen waarvan Hij op een andere plaats zegt dat het bergen verzet. Het verleent aan ons smeekgebed een ongekende en onvermoede kracht. Op deze laatste Zondagen van het kerkelijk jaar zingt de liturgie in de communiezang telkens opnieuw dit wonderbare woord des Heren: „Voorwaar, Ik zeg u, alles wat gij in uw gebed vraagt, gelooft dat gij het reeds verkregen hebt, en het zal u geworden” ( Mk. 11, 24 ). Zo staat het in de oorspronkelijke tekst; wie met zulk geloof bidt, moet zich beschouwen als een die reeds datgene ontvangen heeft waarom hij vraagt; zo zeker is de verhoring.

Van zijn vrienden vraagt Jesus dit geloof, een geloof in God, onze almachtige en oneindig liefderijke Vader, die zich door Jesus heeft geopenbaard en die door de verheerlijkte Zaligmaker werkt in ons en in de Kerk. Dit geloof is geheel werkelijkheid. Het is niet iets wat wij alleen maar zo denken. Het is een onmiddellijke aanraking met de Werkelijkheid, met de liefde en de macht van God, zoals die in Jesus tot ons zijn gekomen. Het is een enkelvoudige en algehele vereniging van onze geest met God, waardoor onze ziel in haar middelpunt wordt aangegrepen en veranderd. Buiten alle stoffelijke factoren om en ongeacht de menselijke beperking, wortelt zulk een ziel in God en heeft zij, juist voorzover zij gelooft en vertrouwt, deel in Hem.

Drie en twintigste week

364. Maandag na de drie en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Christelijk leven hemels leven

„Onze wandel, ons verkeer is in de hemel” ( Phil. 3, 20 ; epistel van de Zondag). Deze woorden schrijft Sint Paulus aan zijn christenen, pasbekeerde heidenen, die waarachtig geen pure heiligen waren. Maar de apostel was van Christus' geest vervuld en hij aarzelde niet het christelijke ideaal in onverzwakte volheid aan zijn gelovigen voor te houden. „Wee mij, zo ik het evangelie niet verkondig” ( 1 Kor. 9, 16 ). Hij was geen onwerkelijke dweper die het leven met zijn moeilijkheden en gevaren niet kende; de zedekundige gedeelten van zijn brieven bewijzen dit afdoende. Doch hij was te zeer doordrongen van de bovennatuurlijke werkelijkheid des geloofs om zich met een slap stoïcijns moralisme of een vaag minimalistisch christendom tevreden te stellen.

Er zijn aan het innerlijke leven, beschouwd van de kant der menselijke werkzaamheid, twee aspecten die wij op verschillende wijzen kunnen definiëren of beschrijven, maar die altijd neerkomen op loutering en liefdevolle beschouwing. De christen moet zijn hart losmaken en bevrijden van de zelfzucht en het vestigen op de hemelse dingen. Ook het epistel van heden geeft dit duidelijk aan: de christen mag zichzelf niet zoeken noch „zinnen op het aardse”, en „zijn vaderland is in de hemel”. Beide aspecten zijn noodzakelijk en onafscheidelijk met elkaar verbonden. De mens wienst hart niet geraakt is door het goddelijke, wiens ziel niet is gewond van liefde voor de hemelse dingen, zal nooit tot een ware christelijke vrijheid komen, en van de andere kant zal wie zijn hart niet minstens enigermate losmaakt van eer, bezit en genot, nooit geraken tot een innige vereniging met Christus. Alle heiligen hebben in deze zin onaards en tegelijk hemels geleefd. Ik haal slechts één voorbeeld aan. Over de heilige Martinus schrijft zijn tijdgenoot en biograaf: „Martinus liet nimmer een uur, zelfs geen ogenblik voorbijgaan zonder te bidden of zich in de goddelijke lezing te verdiepen. En zelfs als hij las of iets anders deed, hield hij nooit op te bidden. Zoals de smeden, wanneer zij bij de arbeid even rusten, toch onwillekeurig het aambeeld blijven slaan, zo bad Martinus onophoudelijk, ook als hij iets anders scheen te doen.” Ongetwijfeld schuilt er in deze passage, zoals helaas dikwijls in de hagiographie, enige overdrijving, maar in de kern geeft zij zeker getrouw weer wat het hart van de heilige allermeest bewoog, het vurige verlangen naar de hemel, zich uitend in een constante gebedsgeest. Dit leven is een voorbereiding op het hemelse, dat zal bestaan in de aanschouwing Gods. En daarom is een of andere vorm van inwendig gebed onontbeerlijk. Het inwendig gebed immers is de ziel van alle gebed, omdat het ons vestigt op God.

Zo wordt de christen door liefde en door beschouwing steeds meer de mens wiens „enige zorg God is” . Welk een vrijheid en welk een geestelijke verruiming! Wordt zo iemand onverschillig vor de evenmens, zal hij tekort schieten in de vervulling van het grote gebod der naastenliefde?

Integendeel, de beschouwing van God zal, zo zij waarachtig christelijk is, hem ogen en hart openen voor de mens en voor het eigenlijk waardevolle in de mens. Want het christelijke gebed bestaat in de liefdevolle beschouwing van het mensgeworden Woord. God is tot ons gekomen in de mens Jesus en Hij blijft tot ons komen in elke mens, die wij op onze weg ontmoeten. De Zoon Gods heeft een menselijke gestalte aangenomen en sinds de menswording herinnert elk menselijk gelaat ons aan de Heer. Daarom is het „hemelse leven” van de christen tegelijkertijd het waarachtige aardse leven, de aarde en de mens liefdevol toegewend om Christus' wil.

365. Dinsdag na de drie en twin- tigste Zondag na Pinksteren

De vijanden van Christus' kruis

Lees met ernstige aandacht de aanvang van het epistel van de Zondag. Paulus schrijft aan zijn dierbare christenen van Philippi: „Broeders, volgt mij na en richt u naar hen die zich naar ons voorbeeld gedragen. Want zoals ik het u zo dikwijls heb gezegd en het ook thans onder tranen herhaal: Velen leven als vijanden van Christus' kruis. Hun einde is de ondergang, hun god is de buik, hun eer ligt in hun schande, hun zinnen zijn op het aardse gericht” ( Phil. 3, 17-19 ).

1. De verklaarde vijanden van Jesus' kruis zijn de militante ongelovigen, die de Heer openlijk bestrijden en zijn Kerk vervolgen. Maar ook die on- gelovigen, die Hem nog bewonderen om zijn zachtmoedigheid en zijn verheven zedeleer, kunnen Hem niet meer volgen in het mysterie van het kruis. Het blijft voor hen, zoals het reeds was in Paulus' dagen, een ergernis of een dwaasheid. Doch zelfs onder de christenen zijn er velen „die leven als vijanden van Christus' kruis” . Wij zelf zijn meestal als een verraderlijke vijfde colonne, die de zuiverheid van het christendom bedreigt, wanneer wij namelijk door ons leven en onze daden het kruis van Jesus verloochenen en te schande maken. Het kruis is de door God aangewezen weg der verlossing. Er bestaat geen andere weg dan deze. Jesus zelf, de weg, de waarheid en het leven, is ons voorgegaan. „Houdt het oog gevestigd op Jesus, aanvang en einde van het geloof. Hij heeft in plaats van de vreugde die Hem toekwam, een kruis op zich genomen en de schande niet geacht” ( Hebr. 12, 2 ). Zolang niet een diep geloof en een vurige liefde ons bezielen, zal onze zelfzucht, zal onze lafheid altijd opnieuw terugschrikken voor het kruis. „Nog hebt gij niet ten bloede toe weerstand geboden in de strijd tegen de zonde” ( Hebr. 12, 4 ). „Wie zijn kruis niet opneemt en Mij niet volgt, is Mijner niet waardig” ( Mt. 10, 39 ).

2. Laten wij beschouwen de grote voorbeelden van christelijk leven, de heiligen, wier gezamenlijke herdenking wij in deze tijd vieren. Zij allen zijn de weg des kruises gegaan. Zoals zij allen mensen zijn geweest van inwendig gebed, zo waren zij ook zonder uitzondering mensen van edelmoedig en onversaagd lijden om Christus' wil, van gelijkvormigheid met hun gekruisigde Jesus. Deze ging soms zo ver, dat zij lichamelijke gelijkenis werd, zoals in de wondetekenen van de Franciscus van Assisië. Ook Sint Paulus wijst in het begin van het epistel op zijn eigen voorbeeld. Hij die zo nederig was dat hij zich het apostolaat onwaardig achtte, durfde toch zijn christenen aan te sporen te leven zoals hij, als vrienden en minnaars van Jesus' kruis.

3. Maar waarin bestaat dat kruis, dat wij de Heer uit liefde willen nadragen? Als wij menen, dat dit allereerst gelegen zou zijn in de zogenaamde lichamelijke verstervingen of de kleine offertjes, ver- gissen wij ons. Wij mogen ons evenmin blindstaren op de lichamelijke boetedoeningen der heiligen. Deze zijn door God gesteld als uitzonderlijke tekenen en lichtende voorbeelden in algemene zin. Hun meer extreme lichamelijke boetedoeningen willen navolgen zonder een bijzondere roeping van God zou van vermetelheid getuigen. Trouwens, lang niet alle heiligen hebben hun vlees gekastijd in de letterlijke zin van het woord.

Ons kruis is allereerst datgene wat wij niet zelf hebben gewild noch onszelf aandoen. Het kruis, dat ik met Christus dragen wil, ben ikzelf; ik heb mijzelf te aanvaarden, dankbaar en nederig, zoals ik ben met al mijn gebreken en begrenzingen, ook en vooral met die grenzen van mijn natuur, die ik niet kan overschrijden. Mijn kruis zijn de mensen, met wie ik leef, die ik om Christus' wil niet alleen wil verdragen maar ook liefhebben. Mijn kruis is mijn leven met al zijn omstandigheden. Mijn kruis, in de zin van het evangelie, zijn bovenal het lijden en de vervolgingen, die de trouw aan Christus en aan het evangelie mij ongetwijfeld zullen aandoen. De christen van deze tijd moet niet woeden tegen zijn eigen lichaam. Hij moet zijn tijd en de mensheid van deze tijd liefdevol aanvaarden; dat is zijn kruis.

366. Woensdag na de drie en twintigste Zondag na Pinksteren

Godsvertrouwen in diepe nood

Het offertorium van de Zondag is ontleend aan de psalm De Profundis. „Uit de diepten roep ik tot U, o Heer.” Wij kennen deze psalm vooral als gebed voor de overledenen en zo zullen wij hem in de Novembermaand gaarne bidden om Gods barmhartigheid af te smeken voor de gelovige zielen, bijzonder in onze tijden, nu zovelen plotseling uit het aardse leven zijn weggerukt. Maar dit vroom gebruik mag ons niet beletten de psalm ook te zeggen in eigen naam, te samen met de Kerk die hem de laatste Zondagen na Pinksteren telkens opnieuw in haar liturgie gebruikt (alleluja-vers en offertorium). Het is een diep en innig gebed dat in zijn eenvoud licht verstaan kan worden ( Ps. 129 )

Uit de diepten roep ik tot U, o Heer,
Heer, verhoor mijn stem.
Mogen uw oren luisteren naar de stem van mijn smeken.
Als Gij op de ongerechtigheden acht slaat, Heer,
Heer, wie zal dan bestaan?
Maar bij U is vergeving
en om uw wet (openbaring) verwacht ik U, o Heer.
Mijn ziel hoopt op de Heer.
Van de morgenwake tot de nacht verwachte Israël (de Kerk) de Heer.
Want bij de Heer is erbarming
en bij Hem is overvloedige verlossing.
Hij zal Israël verlossen van al zijn ongerechtigheden.

Het is een gebed zoals wij er vele in het psalterium aantreffen. De ziel is zich haar zonde en ellende bewust en vanuit de diepte van dit bewustzijn klinkt haar noodkreet op tot God. Doch die kreet is vol vertrouwen. De ziel hoopt onwankelbaar op de verlossing die komt van God. En de psalmist sluit zich niet op in zichzelf. Hij weet zijn lot verbonden met dat van heel het godsvolk, met de ongerechtigheden en de verlossing van heel Israël. Onze godsdienst, ons gebed mist diepgang, omdat wij oppervlakkig leven en egoïstisch. Wij zijn ons onze nood niet bewust. Wij kennen de nood der zonde niet die de Godmens deed sidderen van angst in de Hof van Olijven. Wij menen dat wij vrij behoorlijk leven, dat het „zo erg niet is,” ons misbruik van tijd en genade. En Wij menen dat wij ons van de zonden der wereld niets of weinig behoeven aan te trekken. Jesus heeft gezegd: „Zalig zij die treuren”. Zalig zij die de nood der zielen, de benauwenis van het godsrijk, de zonde der mensheid niet vergeten. De Kerk, geliefde Bruid des Heren, onttrekt zich niet aan de smartelijke deelname in de doodsstrijd van het menselijk geslacht. Zij bidt, en haar trouwe kinderen met haar: „Uit de diepten roep ik tot U, o Heer” … En zij wanhoopt niet: Bij de Heer is overvloedige verlossing. Het bloed van het Lam neemt alle zonden weg van wie hopen op de Heer. Het is gemakkelijk niet te wanhopen voor hem die uit ge- makzucht en oppervlakkigheid geen blik sloeg in de diepten van de zondenood. Allen de mens die in deze diepten is afgedaald en zo alle lichtvaardig zelfvertrouwen verloren heeft, kan weer opstijgen tot een waarlijk bovennatuurlijk godsvertrouwen, tot het geloof in de Heer alleen.

367. Donderdag na de drie en twintigste Zondag na Pinksteren

Onze verrijzenis

In het epistel van de Zondag lezen wij: „Vanuit de hemel verwachten wij onze Zaligmaker Jesus Christus, die ons vernederd lichaam zal veranderen zodat het aan zijn verheerlijkt lichaam gelijkvormig wordt, door de kracht waarmee Hij alle dingen aan zich kan onderwerpen” ( Phil. 3, 20. 21 ).

1. Een van de geopenbaarde waarheden die te weinig leven in het christelijk bewustzijn, is het zo troostrijke leerstuk van de verrijzenis des vleses. De meeste christenen bekommeren zich erg weinig om het leven van het hiernamaals en voorzover zij daaraan denken, is het gewoonlijk in vage voorstellingen van eeuwige beloning of straf. En die christenen welke hun geloof meer bewust beleven, vergeestelijken het hemelse loon tot een onlichamelijk bestaan in de tegenwoordigheid Gods. Onze opstanding uit de doden is voor de meesten een onbelangrijk aanhangsel van de geloofsbelijdenis geworden. Zo was het niet altijd. Wie maar enigermate met de geschriften der apostelen vertrouwd is, weet dat de verrijzenis van het lichaam voor hen een van de kernstukken van ons geloof was. De tekst uit de brief aan de Philippenzen die hierboven werd aangehaald, is er een uit vele. Het woord Gods blijft voor alle tijden opperste regel des geloofs en bron van openbaring.

De heilige Schrift leert dat onze zaligheid niet voltooid is vóór de verrijzenis des vleses waardoor de hele mens, ziel en lichaam, verheerlijkt en onsterfelijk met Christus zal zijn. Want Jesus Christus blijft ons enig en volkomen model. Zoals de zedelijk-geestelijke gelijkvormigheid met Jesus de hei- ligheid uitmaakt, zo zal ook de mens zijn eeuwige bestemming niet hebben bereikt, voor hij een zo volkomen mogelijke gelijkvormigheid heeft verworven met de verheerlijkte Zaligmaker. Het volmaakte zoonschap, zegt Paulus, wordt eerst ons deel door de volledige verlossing ook van het lichaam ( Rom. 8, 23 ). De mens Jesus Christus zetelt verheerlijkt aan Gods rechterhand. Hij is ons leven nog verborgen in God ( Kol. 3, 3 ). Eenmaal zal Hij verschijnen om alle dingen te voltooien en, eerstgeborene onder vele broeders, ons geheel doen gelijken op het volmaakte Beeld van God dat de enige Zoon is ( Rom. 8, 29 ).

2. Deze leer wekt niet alleen een troostrijke verwachting voor de toekomst, zij werpt ook licht op onze tegenwoordige toestand. Paulus spreekt hier en elders over ons vernederd lichaam. Wij weten allen wat hij bedoelt: ziekte, pijn en dood, maar ook begeerlijkheid, zelfzucht, zonde; alle ellende van Eva's kinderen ligt in dit woord, lichaam des doods, vervat ( Rom. 7, 24 ). De apostel denkt er niet aan deze aardse miserie te ontkennen, te ontvluchten of te idealiseren. Hij heeft een beter geneesmiddel voor onze wanhoop dan de vlucht uit de werkelijkheid. De Zoon Gods zelf heeft ons vlees aangenomen en in dit lichaam onze zonde gedragen en door zijn dood, door het offer van zijn lichaam, ons verlost. Hij heeft datzelfde lichaam, vlees van ons vlees, onsterfelijk en verheerlijkt doen verrijzen, Hij zetelt aan Gods rechterhand en zal wederkeren om ons deel te geven aan zijn lot.

Zeer practische besluiten mogen wij uit deze leer trekken voor de tijd van ons aardse leven. Eerbied voor het lichamelijke: wat God niet heeft versmaad, hoe zouden wij dat mogen minachten? Kracht om de zonde te overwinnen: het lichaam is niet bestemd voor de ontucht, maar het behoort aan de Heer en de Heer aan het lichaam; weet ge niet dat uw lichamen ledematen zijn van Christus? ( 1 Kor. 6, 13. 15 ) Edelmoedigheid in het lijden: ik bezweer u, broeders, bij de barmhartigheid Gods uw lichamen aan te bieden als een levende offerande, heilig en welgevallig aan God, als een geestelijke eredienst ( Rom. 12, 1 ). Thans verheug ik mij dat ik voor u lijden mag en aanvullen wat in mijn vlees aan de Christus-kwellingen ontbreekt, ten bate van zijn lichaam, de Kerk ( Kol. 1, 24 ). En al wat ons zwak en ellendig maakt en wat als „de doorn in het vlees” in de zuiver menselijke orde geen functie kan vervullen, vindt in Christus zijn zin, „want in de zwakheid komt de Kracht tot haar recht” ( 2 Kor. 12, 9 ).

368. Vrijdag na de drie en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Uw geloof heeft u gered

Hoe moet het die vrouw uit het evangelie van de Zondag te moede zijn geweest, toen zij Jesus had aangeraakt en zij zich genezen wist! Twaalf jaar is een lange tijd en al die tijd had zij zich diep ongelukkig gevoeld, een uitgestotene, afgesneden van de gemeenschap van haar volk. Zij had het nauwelijks durven bestaan de Heer te naderen. Maar het was een laatste en vertwijfelde poging, nadat alle andere middelen en de vele dokters die zij had geraadpleegd en aan wie zij haar geld was kwijtgeraakt, hadden gefaald. En nu, opeens, wist zij dat heel de ellende geleden was en voorgoed voorbij, als een boze droom. „Schep moed, dochter, uw geloof heeft u gered.”

1. Dit vreugdevolle weten dat door Jesus' genade alles anders kan worden moge ook ons ten deel vallen. Het is niet waar dat wij niet op kunnen staan uit de staat van lauwheid waarin wij misschien al jaren verkeren. Het is niet zo dat de idealen van leven die ons vroeger en wellicht lang geleden bezielden, onmogelijk waren en onwerkelijk. (Het kan zijn dat zij in een of ander opzicht verbetering behoefden; in de kern waren zij goed.) Maar wij hebben als die vrouw ons heil gezocht bij de mensen en zijn bij menselijke berekening te rade gegaan. Zelf werden wij wijzer en wij schaamden ons bijna voor de edelmoedigheid van onze jeugd, die wij onbedachtzaamheid en gebrek aan ervaring gingen noemen. En diep in onszelf verheugde zich onze gemakzucht dat wij verstandiger waren geworden en dat ook de anderen of bijna alle anderen zich aanpasten aan het leven en aan de eisen van datgene wat de mensen het leven heten. Maar het is fout het geestelijke leven te beschouwen als een menselijke onderneming of een louter zielkundig proces. Het is fout dit ook maar onbewust of helf bewust te doen. „Bij de mensen is het onmogelijk, maar niet bij God.” Wanneer wij handelen alsof het eeuwige leven van onze inspanning afhing, kunnen wij beter aan iets anders denken.

2. Als wij jaren lang hebben getobt met menselijk rekenen en menselijk pogen, kan het gebeuren dat wij opeens de Heer mogen aanraken (dat Hij ons aanraakt) en dat wij weten. Wij hebben aan den lijve ondervonden dat wij niet beter zijn dan onze broeders en zusters en dat wij ons vruchteloos afmatten op dezelfde plaats, zonder voortgang te maken. Wij hebben ervaren dat wij machteloos zijn, dat wij „zonder Hem niet vermogen”. Dan is de bodem bereid (dan, als wij naakt en arm zijn en door ervaring wéten dat wij het zijn). Dan kan ons gebeuren wat die vrouw uit het evangelie overkwam. Het inzicht van onze volkomen machteloosheid en het blijde weten dat Hij alles kan, liggen vlak naast elkaar, ja, zij zijn in elkaar vervat. Daarna kunnen wij, evenals die vrouw, terugkeren tot het gewone leven. Er is niets veranderd. Wij zijn even zwak en ellendig als te voren. Maar er is één ding. God heeft ons duidelijk gemaakt dat Hij begin en einde is van alles, ook van datgene wat wij ons geestelijk leven believen te noemen. Buiten Hem bestaat dat geestelijke leven niet. Buiten Hem is er hoogstens verlangen naar Hem, vernedering voor Hem, berouw om Hem (en ook deze komen van God). Wij zien opeens de diepe zin van onze machteloosheid. Wij hebben eindelijk vrede met onze eindeloze nederlagen, omdat zij Hem verheerlijken. Het maakt ons zalig te weten dat er in dit domein, Gods domein, niets is dat wij het onze kunnen noemen.

Deze waarheid maakt ons vrij. Zij maakt ons niet zorgeloos of nalatig, maar vrij van eigenwaan, van krampachtige inspanning, van bezorgdheid en angst. En sterk door Hem. Onze zwakheid kan ons niet langer ontmoedigen. Wij geloven nu waarachtig wat het epistel zegt, dat Hij machtig is om alles, ook onze zwakheid en ellende, aan zich te onderwerpen.

369. Zaterdag na de drie en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Beschouwing

De vereniging met God is het doel van ons leven. Het inwendig gebed beoefenen wij als een voortreffelijk middel om dat doel te bereiken. Want in dit gebed zelf wordt de ziel innig met God verenigd. Het is dus tegelijkertijd doel van ons streven, niet het laatste doel (dat de hemelse aanschouwing is), maar toch enigermate een rustpunt op aarde waar wij ons sterken om verder te gaan. Dit geldt vooral voor de beschouwing. Wij moeten beseffen dat dit eenvoudig gebed van geloof en liefde normaal christelijk is, dat wil zeggen, bestemd voor allen die God eerlijk zoeken. Men kan dit op vele wijze aantonen. Laten wij ditmaal uitgaan van Jesus' woord: „Zalig de zuiveren van harte, want zij zullen God aanschouwen.” Het is zulk een verenging van 's Heren gedachte te menen dat de deugd van kuisheid hier zalig wordt geprezen! Natuurlijk is deze in de zuiverheid des harten mee besloten, maar Jesus bedoelt toch iets anders. Hij denkt aan die gelukkige mensen die God zoeken met onverdeeld hart. Dat is het wat ook ons treft als wij hen ontmoeten, hun enkelvoudigheid, hun vrijheid van geest. Zij zijn niet gecompliceerd, niet zoals wij voor allerlei dingen beducht, niet verward door zoveel zorgen als ons plegen te verontrusten. Zalig zijn zij want zij zullen God zien. Het is hiermee als met alle beloningen in de zaligsprekingen: de aanschouwing Gods wordt eerst in de hemel ten volle genoten, doch hier, in dit leven, zien zij God reeds in zekere zin, door de kracht en de levendigheid van hun geloof en door het zuivere zoeken van hun liefde. Dit zien van God, in de duisternis van het geloof, gesmaakt in het blinde tasten van onverzadigde liefde, is de beschouwing zoals wij die bedoelen, en anders niets. Het is daarom geen overmoed haar na te streven, zij is geen christelijke overdaad. Zij is zo normaal dat zij de innerlijke kern uitmaakt van elk waarachtig christelijk leven. Zij is, in deze aardse staat, datgene wat ons rechtstreeks voorbereidt op onze eeuwige bestemming, de aanschouwing van aanschijn tot aanschijn. Zij is het die ons aardse bestaan verbindt met de hemelse zaligheid, zoals Newman het uitdrukte: „U aanzien, U beschouwen, dit alleen is onuitputtelijk.” Door haar kunnen wij het psalmwoord waar maken uit het graduale van de Zondag: „In God zullen wij roemen voor immer, uw naam willen wij eeuwig loven” ( Ps. 43, 9 ).

2. Het is zeker dat velen deze gave der liefdevolle beschouwing in aanleg bezitten zonder het te weten. Zij wacht op ontplooiing. Maar deze wordt belemmerd door onzuiverheid des harten, door ongelouterde zelfzucht (wat altijd de voornaamste hinderpaal blijft), doch niet zelden ook door een te star vasthouden aan eenmaal aangewende methoden van gebed. Deze hebben hun nut in het begin (en dit begin van ons inwendig leven moeten wij ruim verstaan), maar later kunnen zij belemmeringen worden, een keurslijf dat ons belet ruim en vrij te ademen in het bergland van Gods genade. Wij moeten de moed hebben deze dingen tijdig af te werpen, dat is, zodra zij ons hinderen in plaats van te helpen. Innerlijkheid, spontane echtheid en steeds toenemende vereenvoudiging zullen de ontwikkeling van het gebedsleven kenmerken. Anders wordt de meditatie een dorre dwang, een moeizame inspanning van verstand en verbeelding, een militaire oefening van wilsbesluiten. Kunnen wij niet anders, dan zal ook dit offer God aangenaam zijn. Maar beschouwing voedt de liefde en is vruchtbaar op zo geheel andere wijze! Zij doet ons leven. Zij alleen, de minnelijke beschouwing van God en onze gekruisigde Heer, is onuitputtelijk. Alle overwegingen en redeneringen nemen een eind, want wij kennen hier slechts in raadsels en spiegelbeelden. Het moei- zaam werken van ons verstand is onontbeerlijk, maar het lijkt, zoals Teresia van Jesus zegt, op water scheppen, een lastig karwei, dat niet zo erg veel uithaalt. Het zuivere schouwen in geloof en liefde ontvangt door hemelse besproeiing de stromen van het levende water, zonder moeite en in overvloed.

Vier en twintigste Zondag

370. Vier en twintigste Zondag na Pinksteren

In het licht van Gods oordeel

De Kerk herinnert de mens in deze laatste week van het kerkelijk jaar aan zijn einde door hem in de woorden des Heren het einde van deze wereld voor te houden. Het aflopen van de jaarkring verbeeldt onze eigen vergankelijkheid. De laatste dingen van wereld en mensheid vinden hun voorspel in de dood en het oordeel van de afzonderlijke mens. Ten gevolge van de heilzame practijken van missie en retraite zijn vele katholieken wellicht geneigd te menen dat de gedachte aan de uitersten beperkt moet blijven tot die perioden van geestelijke extra-voeding. Niets is minder waar. „Bij al uw handelen denk aan het einde en in eeuwigheid zult gij niet zondigen” ( Eccli. 7, 40 ). Er zijn weinig dingen die ons zo krachtig tot de deugd opwekken als de overweging van de dood en de hel. Er zijn weinig dingen waartoe onze Heer zelf ons in de evangeliën dringender aanspoort dan tot waakzaamheid. Het christelijke leven is uit zijn aard geheel gericht op dat einde dat voor de ware christen schone voleinding en heerlijk begin zal zijn. „Dan zullen zij de Zoon des mensen zien komen op de wolken des hemels met grote macht en majesteit” ( Mt. 24, 30 ; evangelie). De Heer komt voor ieder van ons in het ogenblik van de dood. Ook zonder voortekenen weten wij dat dit „dicht bij is en voor de deur staat” .

1. Dan vindt het bijzondere oordeel plaats. Christus, de rechter van levenden en doden, zal het oordeel uitspreken over ons leven, over alle daden van ons leven. In zijn genadeloos licht zullen wijzelf dan, in één oogwenk, heel ons leven overschouwen en in die klaarheid, die alle schuilhoeken van ons bewustzijn doorlicht, ons eigen lot lezen. Dat is het oordeel: dat wij zelf zien zoals God ziet en dat wij zien dat het zó is en niet anders wezen kan. Wij zullen eensklaps onszelf kennen zoals wij zijn, onze armzalige deugd en onze zonden, de genaden Gods en alle verspeelde kansen, alle weigeringen en alle halve antwoorden op Gods roep. Wij zullen alleen zijn voor God. Het scherm van de zinnen zal zijn opgehaald, het rookgordijn van gewoonte en omgeving is verdwaald. Zelfzucht, ijdelheid en oppervlakkigheid kunnen onze naaktheid niet langer camoufleren. Het beroep op anderen die niet beter waren dan wij zal op onze lippen besterven. Wij zullen eindelijk weten. Wij zullen onszelf oordelen: sprakeloze beaming van het woord dat weerklinkt uit de mond van de Rechter.

2. Wij willen de Heer Jesus bidden, dat Hij nu reeds een straal van dat licht zende in de duisternis van ons aardse leven. Dat wij nu, in deze tijd van inkeer en boete, mogen leven in het licht van zijn oordeel. Dat wij, „vervuld met de kennis van zijn wil”, zoals het epistel zegt, ons leven en onze daden mogen beoordelen naar die zuivere maatstaf. „Wat Ik u zeg, dat zeg Ik tot allen: Waakt!” ( Mk. 13, 37 ). Christelijke waakzaamheid, christelijke helderheid moet door de aardse schijn heenschouwen, moet vrijwaren voor de begoochelingen van het egoïsme om het naakte wezen te zien van onze daden, hun waarde en onwaarde in het oog van God.

De heilige Vincentius a Paulo was gewoon de dag te beëindigen met de gedachte aan de dood. Wat standhoudt in het licht van de dood en van het oordeel Gods heeft eeuwigheidswaarde. Al het andere is van weinig belang.

3. Zalig zij die gewoon zijn te leven in de tegenwoordigheid Gods! Wanneer wij eerlijk trachten voortdurend met God verenigd te leven, ons daarbij baserend op het geloof en niet op het gevoel, behoeven wij het oordeel na de dood niet te vrezen. Dan zal immers ons sterven niet een ontwaken zijn in de schrikwekkende Aanwezigheid die wij tijdens ons leven ontvlucht hebben, noch een ontzettende ontdekking van onszelf in het licht van God noch een vernemen van de stem die zegt: „Ik heb u nooit gekend”, — maar een overgang naar de eeuwige tegenwoordigheid, zonder beeld of schaduw, van Hem die wij zochten in de duisternis van het geloof en in wiens licht wij poogden al onze daden te beoordelen.

Vier en twintigste week

371. Maandag na de Vier en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Een leven dat vruchten draagt

In de oratie van de Zondag bidden wij dat „wij de vrucht van het goddelijk werk ( opus divinum) met grote toewijding mogen uitvoeren” . In het epistel wenst Sint Paulus ons toe dat wij „vrucht dragen in allerlei goede werken en toenemen in de rechte kennis van God” ( Kol. 1, 10 ).

1. Aan het einde van het kerkelijk jaar gekomen vragen wij ons bijna onwillekeurig af: was het goed en vruchtbaar, was het ten minste dragelijk? Onderzoeken wij onszelf eerlijk, voor het aanschijn van God. Velen in de wereld zijn tevreden, als zij leven van dag tot dag, als zij het hoofd boven water houden, zoals men dat noemt. Zij denken liefst niet na over de dingen die daarachter liggen. Zij kennen de zin van het bestaan niet, omdat zij niet geloven. (Hoe moeilijk en hoe hopeloos leven zij dikwijls en hoezeer werden wij bevoorrecht! Wij moeten dit altijd opnieuw bedenken.) Ons leven heeft de zin die God er aan gaf en die wij kennen door het geloof. Maar het moet ook vruchten dragen door onze edelmoedigheid. De goddelijke zin van ons bestaan, God eer te geven, zelf gelukkig te worden en anderen te helpen, wordt niet vervuld, als wij het niet vruchtbaar maken en rijk in goede werken. Wij behoeven ons niet af te vragen, zoals talloos velen, of het leven wel betekenis heeft. Maar wij dragen de grote verantwoordelijkheid van de gaven van God die ons werden geschonken: door zijn genade (maar deze staat altijd voor ons gereed) en onze inspanning moeten wij vruchtbaar worden en moe- ten wij de zin van ons leven waar maken. Hoe kunnen wij toch zo achteloos zijn en zo traag? „Bekeer onze harten tot U” (offergebed).

2. Maar de vruchten van ons leven zijn dikwijls, misschien wel altijd, verborgen voor ons oog. Wij gelijken mensen die in het donker werken en zelf niet zien wat zij bereiken. God vraagt van zijn geliefden altijd en vóór alles: geloof. Wij moeten geloven dat ons leven, door zijn genade, zin heeft en vruchtbaar is, ook al mislukken onze liefste plannen, al schijnen onze dierbaren af te dwalen van de weg van God, al lijkt het dat wij zelf, meer nog dan de anderen, machteloos zijn en naakt en arm voor Gods oog.

En daarom bidt de apostel niet enkel dat wij vruchten dragen van goede werken, maar ook dat wij „toenemen mogen in de rechte kennis van God”.

Als wij aan het einde van dit jaar (en aan het eind van ons leven) onszelf met ledige handen zien staan voor God, met gebroken voornemens en onvervulde idealen, maar wij weten, diep in ons hart, dat wij beter denken over God, dat wij Hem beter leerden kennen, dan is die tijd niet verloren geweest. Dan is ons leven niet mislukt. Want dit is de zin van ons bestaan en de kostbaarste vrucht van Gods genade, dat wij Hem een weinig leren kennen zoals Hij is, onuitsprekelijke verhevenheid en liefde zonder grond. Deze vrucht wil Hij oogsten op de bodem van onze ziel: kennis van God die tegelijk liefde is en die slechts verworven wordt ten koste van bloed en tranen.

„Offer voor God is een vermorzelde geest,
een gebroken en vernederd hart zult Gij, o
God, niet versmaden” ( Ps. 50, 19 ).

372. Dinsdag na de Vier en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Christelijke doodsgedachte

Het einde van het jaar brengt ons vanzelf op de gedachte aan het einde van ons leven. De komst van Christus ten oordeel waarvan het grote zondagsevangelie spreekt, sluit ook zijn komst in als rechter voor ons allen, in die ontmoeting van God en de ziel, die wij het bijzonder oordeel plegen te noemen. Er is een soort conventie om de dood dood te zwijgen. Deze welgemeende samenspanning werkt het sterkst, als de dood van een dierbare nabij lijkt en ontaardt dan niet zelden in leugen en bedrog. Dit is zeer weinig christelijk. Wij zijn tohc niet als zij die geen hoop hebben? Wij weten toch dat een zalige dood onze volmaaktste gelijkenis met Christus op aarde bewerkt en aanvang is van een onwankelbare vereniging der ziel met God? En er is wel nauwelijks een groter dienst die wij als christen aan onze naaste kunnen bewijzen denkbaar dan de hulp hem tijdig verleend voor een zalig afsterven.

1. In de evangeliën spreekt Jesus zelden over de dood van de afzonderlijke mens. Maar veel van wat Hij zegt over zijn wederkomst op het einde der tijden, geldt ook vano ons stervensuur, en wel heel bijzonder dat het tijdstip onbekend en de komst onverwacht zal zijn. Het beeld van de „dief in de nacht” is van Jesus zelf afkomstig ( Mt. 24, 43 ; Lk. 12, 39 ). De apostelen hebben het herhaald: „Zie, Ik kom als een dief; zalig hij die wakende is” ( Openb. 16, 15 ; 3, 3 ; 1 Thess. 5, 2 ; 2 Petr. 3, 10 ). En het heeft zijn volle kracht behouden. Christelijk leven is leven in waakzaamheid.

2. De gedachte aan de dood is onmisbaar om het aardse leven naar zijn juiste waarde te beoordelen. De wetenschap dat men zal sterven geeft ons het persoonlijk besef van de algemene vergankelijkheid van het aardse. De gestalte van deze wereld gaat voorbij ( 1 Kor. 7, 31 ). Zij gaat voor ons voorbij, omdat wij sterven. „Dwaas, nog deze nacht eist men uw ziel van u op, en wat ge hebt opgestapeld, van wie zal het zijn?” ( Lk. 12, 20 ).

De dood is de grote waardemeter. Wat voor zijn geweld standhoudt, heeft eeuwigheidswaarde. Zoals wij de dingen zullen beoordelen in ons stervensuur zo zijn zij waarachtig. Dan beginnen wij door de schijn van dit leven heen te zien.

„De mens sterft slechts éénmaal en daar het hem aan ervaring ontbreekt, sterft hij verkeerd. Wil hem het sterven gelukken, dan moet hij onder leiding van ervaren mensen leren sterven, onder leiding van hen die reeds stervende waren. De onthechting geeft ons deze ervaring van de dood” ( Florensky). Als wij niet reeds tijdens ons leven het kruis hebben gedragen, zullen wie niet licht goed weten te sterven.

3. De dood is voor de christen geen einde, maar een begin, de smartelijke doch voleindigende overgang naar het eeuwige zijn bij God. Hoezeer verlang ik, zegt Paulus, dit leven te verlaten om met Christus te zijn! Dit is toch veruit het beste ( Phil. 1, 23 ). Zolang wij in het lichaam thuis zijn, zijn wij ver van de Heer ( 2 Kor. 5, 6 ).

Dit is het grote verlangen dat alle heiligen heeft bezield en dat hen menigmaal als een heimwee verteerde. Ons leven moet zo zijn dat ook in onze ziel dit verlangen kan ontstaan.

373. Woensdag na de Vier en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Dank voor het jaar van Gods goedheid

Het epistel van de Zondag eindigt met de schone woorden van Sint Paulus : „Ik bid en smeek dat gij de Vader moogt danken die u in staat heeft gesteld om deel te krijgen aan de erfenis der heiligen in het licht. Hij heeft ons aan de macht der duisternis ontrukt en overgebracht naar het rijk van zijn geliefde Zoon, door wie wij de verlossing hebben verkregen, de vergiffenis der zonden” ( Kol. 1, 12-14 ).

1. Hoe dikwijls hebben wij in het afgelopen jaar onze ziel gesterkt met de woorden van de grote apostel! Wanneer wij nu, overeenkomstig zijn vermaning, God danken voor zijn weldaden, dan mag erkentelijkheid voor de hemelse gave van die woorden niet achterwege blijven. Wanneer wij, volgens de uitdrukking van Sint Paulus, eenmaal deel hopen te krijgen aan het bovenaardse licht van de zaligen, dan mogen wij nu reeds ons verheugen om de stralen van dat licht, ons meegedeeld in het woord Gods, dat onze gang door het jaar begeleidde.

Dankbaarheid jegens God onze Vader, van wie alle goed neerdaalt, dit is een van Paulus' geliefde ver- maningen. Hoe passend worden wij er in deze laatste week van het kerkelijk jaar aan herinnerd! Deze gesteltenis moet nu overheersen in onze ziel. Met de schaamte over de fouten van het verleden en onze overgrote onwaardigheid, met de heilzame vrees voor dood en oordeel die onafwendbaar naderbijkomen, met deze en boven deze: blijde dankbaarheid voor alles wat wij van God ontvingen. Zijn barmhartigheid overtreft oneindig al onze ellende. Het is altijd alleen zijn genadige verlossing die ons redt.

Laten wij nagaan, voor zijn aanschijn, hoe goed de Heer wederom voor ons was tijdens de jaarkring van zijn welwillendheid die voorbijging…

2. De ene en grote, alle andere in zich sluitende weldaad Gods is onze verlossing, dat wij „deel mochten krijgen aan de erfenis der heiligen in het licht en werden overgebracht naar het koninkrijk van zijn geliefde Zoon” . Alle genaden, die zijn mildheid ons schonk in het afgelopen jaar, hangen daarmee samen als takken en loof aan de ene boom. Wij werden „ontrukt aan de macht van de duisternis”, waar de satan heerst, aan de zonde, aan de dwaling en het verderf, aan het niets, aan de schijn van deze wereld die voorbijgaat. Want bij alle bewustzijn van eigen onwaardigheid en onvoldoendheid zijn wij, bij dit einde, toch gelukkig door het besef dat wij in de levenwekkende schoot der Kerk en de gemeenschap van de sacramentele tekenen deel hebben aan het licht der heiligen, aan het licht van God zelf.

Kinderen der Kerk, kinderen van God, ledematen van het rijk van de geliefde Zoon: welk een fiere blijdschap moge ons bezielen! Al onze zonden en al onze zwakheid mogen ons de uitverkiezing Gods niet doen vergeten.

3. Deze genade gewerd ons door Hem „door wie wij de verlossing hebben verkregen, de vergiffenis der zonden” , door Jesus Christus die gekruisigd werd om onzentwil. Naar onze gekruisigde Heer zien wij op met geloof en vertrouwen, naar Hem die wij aanschouwden alle dagen van het jaar, die wij verwachten aan het einde der jaren. Het kruis van Jesus heeft ons vergezeld en wij willen het nimmer verlaten, totdat het verschijnt op de wolken des hemels. In het kruis ligt ons heil, ons leven en onze verrijzenis. Het teken en werktuig der verlossing, het insigne van de christen, de hoop van onze harten, ons eigen kruis in ons eigen leven (maar geen christen leeft voor zichzelf…), laten wij het duurzamer trouw beloven voor de tijd van het leven die Gods goedheid ons schenkt.

374. Donderdag na de Vier en twintigste Zondag na Pinksteren

De eeuwigdurende bekering

In het offergebed van de zondagsmis lezen wij: „Verhoor, o Heer, genadig onze smekingen. Aanvaard de offers en gebeden van uw volk. Bekeer ons aller hart tot U, opdat wij, van aardse begeerten bevrijd, tot hemelse verlangens mogen overgaan.”

1. De heilige Kerk houdt ons op de laatste Zondag van het liturgisch jaar een der allerschoonste gebeden over de offergaven voor. Het brood en de wijn die zich op het altaar bevinden, alreeds aan profaan gebruik onttrokken, zijn de gaven van „Gods volk”, dat is van ons, die „Gods heiligen en geliefde uitverkorenen” zijn. God zal ze aanvaarden, want zij zullen door het priesterlijk woord worden veranderd in het lichaam en bloed des Heren. Onze „gebeden en smekingen” vergezellen ze. Ja, zij zelf worden in Jesus' offer de vurigste en immer verhoorde smeekbede, die de Vader behaagt.

2. En hoe zuiver geeft deze formule het doel aan dat de eredienst der Kerk in ons wil bereiken: „ons aller hart moet zich tot God bekeren”. Zijn wij dan niet bekeerd, willen wij God niet oprecht dienen? Toch moeten wij altijd opnieuw bidden: „Bekeer ons hart tot U” , en met de psalmist: „Bekeer ons, o God, ons heil” ( Ps. 84, 5 ), en met de Kerk in een ander harer gebeden: „Buig als met geweld onze opstandige wil tot U terug.” Wij behoeven altijd opnieuw bekering en deze bestendige ommekeer moet immer uitgaan van Gods genade. Zalig zij die hongeren en dorsten naar de gerechtig- heid, die vurig blijven verlangen naar een heiligheid die hier op aarde nooit volkomen en nooit onverliesbaar wordt bezeten. Ons hart is een wankel ding. Onze zelfzucht krijgt steeds weer de overhand. Telkens weer zet zich op onze ziel het schuim af van zonde en onvolmaaktheid. Hoe past het ons nederig te verzuchten met de psalmist: „Was mij meer en meer van mijn ongerechtigheid” , en elke morgen opnieuw bij het confiteor ons op de borst te kloppen! In elke mis vragen wij God sterker beslag te leggen op ons hart, bij elke communie bidden wij: „Laat mij nimmer van U gescheiden worden. Moge de werking der hemelse gave bezit nemen van ons lichaam en onze ziel.”

3. Zo, Heer, zult Gij ons langzaamaan zuiveren van de „aardse begeerten”, ons geleidelijk genezen van de brandende en onrustige koorts van het egoïsme. Dan komt in ons het reine verlangen, dan gaan wij over tot de gelukzalige staat ( transeamus) de hemelse begeerten en worden wij rijp voor wat Contardo Ferrini het feest van de heilige gedachten noemde. Wat behelzen deze? Verlangen naar uw nabijheid, naar het eeuwige zijn bij U, en verlangen naar de komst van uw rijk op aarde, verlangen om te werken en te lijden voor U, verlangen naar het enig noodzakelijke, naar het horen van uw woord, als Maria stil gezeten aan uw voeten, verlangen om onze broeders en zusters lief te hebben, verlangen naar waarheid en gerechtigheid. Heer, wij nemen deze woorden te gemakkelijk in de mond; zij dringen niet diep in de ziel, zij komen nog niet voort uit de grond van ons hart. Zij zijn nog niet geworden het woord dat Gij tot ons spreekt en dat ons zuivert ( Joh. 15, 3 ). Gij alleen, Schepper en Heiligmaker, Gij alleen zijt in staat zulk een werkelijkheid in ons te scheppen en te behouden.

„Richt Gij zelf vast en zeker onze weifelende en wankele harten.” „U, Christus, kennen wij alleen. U smeken wij met zuiver en eenvoudig hart, bij klacht en lofzang, sla acht op het innerlijkst van onze geest” ( hymne van de lauden op Woensdag ).

375. Vrijdag na de Vier en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Het rijk van de Zoon zijner liefde I

In het epistel van de Zondag nodigt Paulus ons uit God te danken, omdat „Hij ons heeft ontrukt aan de macht der duisternis en overgebracht naar het rijk van zijn geliefde Zoon” ( Kol. 1, 13 ).

Door het doopsel kregen wij deel aan de verlossing van Christus en werden wij leden van zijn lichaam en burgers van zijn koninkrijk. Het rijk van Christus is één, maar het bestaat in twee sferen, de aardse en de hemelse. Of, ons wellicht beter uitdrukkend, kunnen wij zeggen dat wij op een tweevoudige wijze deel hebben aan zijn rijk, door de genade als in een beginstadium, en later door de hemelse glorie als de eeuwige voltooiing. De Stad Gods op aarde is de Kerk. Zij is Christus' rijk in onvolmaakte staat, het niet uitgeschifte visnet waarin zich de bruikbare en de ondeugdelijke vissen dooreen bevinden.

Maar zij is Christus' rijk en wij moeten haar liefhebben als de Heer zelf. „Zalig hij die zich aan Mij niet ergert” Dit woord geldt ook van haar. Zij is het grote teken des geloofs, maar ook de toetssteen van ons geloof die struikelblok en ergernis kan worden. Geloven in de Kerk betekent niet de ogen sluiten voor het menselijke en al te menselijke waarmee zij is samengegroeid en noodzakelijk verbonden blijft tot de jongste dag, als God zijn engelen zendt om de goeden van de kwaden te scheiden.

Het is met het geloof in de Kerk als met alle geloof. Het waarachtige geloof is eerst mogelijk nadat de ergernis gevoeld en de crisis overwonnen is. Te voren is er het naïeve geloof dat in de ure der beproeving gevaar loopt ontworteld te worden. Eerst nadat de apostelen Jesus' lijden en dood hadden aanschouwd en de schipbreuk beleefd van al hun opvattingen over het rijk Gods, waren zij rijp geworden om de genade des Geestes te ontvangen en om, met diepe schaamte over hun lafheid en in het besef van hun eigen volslagen ontoereikendheid, voortaan te bouwen op God alleen. Zolang wij geloven in de Kerk omdat zij ons menselijkerwijze machtig lijkt, omdat zij schijnt te slagen in deze wereld, geloven wij niet werkelijk. Geloven betekent altijd in God geloven om God . Menselijkerwijze gesproken ligt de Kerk altijd onder en is zij steeds de zwakste partij. Toch blijft zij onvergankelijk, omdat God werkt door haar zwakheid, omdat zij het aardse rijk is van zijn geliefde Zoon.

Wij moeten de Kerk zien met zuivere ogen: het rijk van Jesus met onze zwakheid vermengd, verduisterd door onze ellende, maar vervuld van zijn kracht en glanzend van zijn heiligheid. Het geheim der menswording zet zich in haar voort, Gods kracht in onze machteloosheid, zijn licht in onze duisternis. Wie zuiver in haar gelooft, zal zich aan haar niet ergeren, maar hij zal haar liefhebben met dezelfde onuitsprekelijke liefde waarmee zij Jesus bemint. In het hart van een christen leeft de liefde voor zijn Heer als een onbeschrijflijk geheim. Ja, zo is het in waarheid, ondanks de miserie van onze dagelijkse lafheid. De liefde voor Christus is datgene in ons wat wij een heiden niet kunnen verklaren, wat wijzelf niet eens begrijpen. Eenzelfde onuitgesproken, maar onuitputtelijke tederheid gevoelen wij voor de Kerk, die één is met Christus, de Bruid des Heren, louter lieflijkheid en schoonheid van binnen, stralend voor het oog des geloofs.

376. Zaterdag na de Vier en twin- tigste Zondag na Pinksteren

Het rijk van de Zoon zijner liefde II

Doch slechts in de hemel bestaat het koninkrijk van Christus volmaakt, onbedreigd, onvermengd, onverliesbaar bezeten en zonder zweem van vrees of smart genoten. De Stad Gods op aarde bestaat in strijd en lijden. Zolang de Heer niet is verschenen op de wolken des hemels om zijn uitverkorenen te verzamelen van de vier hoeken der aarde, is er nog de dood, en rouwklacht en geween en pijn. Dan, als Hij komt, zal Hij de tranen wegwissen van onze ogen; dan zal het oude geheel verdwijnen en alles worden vernieuwd. Laat ons, aan het einde van het jaar, ons hart troosten en onze ziel sterken met de beschouwing des hemels.

1. De hemelse gelukzaligheid bestaat in de aanschouwing Gods. „Wij zullen Hem zien zoals Hij is” ( 1 Joh. 3, 2 ). In onze aardse staat kunnen wij ons nauwelijks een voorstelling vormen van dit geluk. Wij kunnen het slechts vermoeden, zo wij God liefhebben. „Bij U is de bron des levens, in uw licht zullen wij het licht aanschouwen. Geef mij een minnaar en hij begrijpt wat ik bedoel. Geef mij iemand die verlangt en hongert, die in deze wildernis pelgrimeert en van dorst versmacht naar de bron van het eeuwige vaderland. Zo iemand begrijpt wat ik zeg. Maar als ik voor lauwe en koele mensen moet spreken, verstaan zij mijn woorden niet… De aanschouwing van Gods aanschijn, broeders, is zo zoet en heerlijk dat niets anders ons kan behagen, als wij haar bezitten” 1)

En daarom, helaas, blijven vele christenen zo ongevoelig voor de aantrekking van het paradijs en worden zij slechts bewogen door vrees voor de hellestraf die spreekt tot hun vleselijke verbeelding. Omdat wij toelaten dat de aardse begeerten ons hart in beslag nemen, blijft het gesloten voor de begeerte van het zalige leven. Mochten wij toch door de zuivering van onze zelfzucht de gave Gods leren hoogschatten en onze geest openen voor dat onpeilbaar geluk waarvan God ons in dit leven een voorsmaak wil schenken, juist in en door het verlangen der gekruisigde liefde.

2. Maar het hemelse geluk brengt ook met zich de volmaakte gemeenschap der heiligen. De aanschouwing Gods heeft de innigste vereniging van de ziel met haar Schepper ten gevolge, waardoor zij alleen voor God en in God bestaat. Niets is er buiten God wat haar nog zou kunnen boeien. Maar in God vindt zij allen en allen vinden haar. En deze gemeenschap met allen, dit openstaan zonder grenzen van de zaligen voor elkaar, is geen beletsel voor de meest volkomen en ononderbroken vereniging met God. Hier op aarde moeten wij trachten de schepselen uit onze gedachten en affecten te bannen, willen wij streven naar de vereniging des geloofs met de Heer (ofschoon ook hier de ware beschouwing ons hart opent voor de naaste, maar in de akt zelf kunnen wij niet onze gedachten richten op God en de schepselen tegelijk).

Omdat wij God zullen aanschouwen zoals Hij is, zullen wij in Hem beschouwen en beminnen allen die, evenals wijzelf, door zijn macht en liefde met Hem verenigd werden. In de Stad Gods is geen duister of schaduw; alles is licht en haar licht is God. Niemand heeft er voor een ander geheimen, de verborgenheden des harten, op de oordeelsdag aan het licht gebracht, liggen er onbedekt voor allen, maar niemand zal zich schamen of bedroefd zijn. „Zoals gij nu verlangt dat men uw gelaat ziet, zo zult gij dan begeren dat allen uw geweten doorschouwen” 2) . Want de verheerlijkte littekens van onze zonden zullen Gods glorie verhogen en onszelf niet meer schrijnen. Alles wat ons nu bedroeft zal vernietigd zijn of veranderd in louter heerlijkheid en uit de veelstemmigheid der ontelbaar velen wordt het éne lofgezang geweven, het nieuwe lied der eeuwige liefde voor de Eeuwige.

Bekering van Sint Paulus

377. De bekering van Sint Paulus 25 januari

De almacht der genade

„Door Gods genade ben ik wat ik ben en zijn genade is in mij niet ijdel geweest” ( 1 Kor. 15, 10 ). Dit is het thema dat de antifonen van het feest in de bewoordingen van de apostel zelf voortdurend aanheffen en dat in het feit van Paulus' wonderbare bekering tot uiting komt op een wijze die in de geschiedenis van de Kerk en der heiligheid haar weerga niet vindt.

1. Dit is niet te veel gezegd. Wanneer wij in de Handelingen der Apostelen het verhaal lezen van Paulus' bekering, buigen wij eerbiedig het hoofd voor dit mysterie der triomferende genade. Paulus was én door opvoeding én door de ontwikkeling die zijn leven genomen had, zo ver mogelijk van het christendom verwijderd. Hij was onderricht in het zuiverste rabbinisme, opgegroeid in de leer en mentaliteit der farizeeën, die reeds tijdens Jesus' leven de grootste tegenstanders waren geweest van het evangelie. Hij kon in het jonge christendom niets anders zien dan een hoogst gevaarlijke bedreiging van het onvervalste jodendom zoals het door de farizeeën werd beleden en beoefend. En overeenkomstig zijn felle aard had de jeugdige Saulus zich van ganser harte aangesloten bij hen die hun tegenstand niet tot woorden beperkten, maar waren overgegaan tot daden van geweld. Hij was bij de steniging van Stefanus tegenwoordig geweest en had ten volle met die moord ingestemd door „de mantels van de getuigen te bewaren” . „Aldus”, zegt Sint Augustinus, „woedde hij heftiger door allen te helpen dan door eigenhandig stenen te werpen.” Daarna was zijn christenhaat nog heviger geworden en had hij zich opgeworpen als een leider der kerkvervolgers, „ziedend van dreigementen en moordlust tegen de leerlingen des Heren” ( Hand. 9, 1). Zijn fanatieke ijver ging zó ver dat hij de christenen wilde vervolgen tot buiten Palestina en met volmachten van de hogepriester toegerust begaf hij zich op weg naar Damascus. Het was daar, voor de poorten der stad, dat Gods genade hem als een bliksem trof, hem ter aarde wierp en veranderde in een belijder en verkondiger van Jesus' naam zoals er geen tweede is geweest. Is er groter en plotselinger ommekeer denkbaar? Is het wonder dat Paulus zijn ganse leven tot in het diepst van zijn ziel overtuigd bleef van zijn eigen onwaardigheid en van de almacht der goddelijke genade: „door Gods genade ben ik wat ik ben” ?

2. „En zijn genade is in mij niet ijdel geweest.” O, het was een kostbare buit die de goddelijke Jager in zijn vervolger won: „want hij is Mij een uitverkoren werktuig om mijn naam te verkondigen voor volkeren en vorsten en Israëls zonen, en Ik zal hem tonen hoeveel hij lijden moet voor mijn naam.” Hoe heeft hij gezwoegd voor de Meester en zijn naam uitgedragen over de wereld! Hoe heeft hij voor Hem geleden, zoals hij het zelf welsprekend opsomt in het epistel van Sexagesima. Hoe kunnen wij nog in zijn brieven — povere maar ons verrukkende rest van zijn rusteloze werkzaamheid — de klop beluisteren van dat brandend hart en de machtige stem vernemen die de wereld voor Jesus wilde veroveren! Hij zelf weet het: „De genade die Hij mij schonk, is niet ijdel geweest, maar meer dan alle anderen heb ik gezwoegd: niet ik” (voegt hij er schielijk aan toe), „maar Gods genade met mij” ( 1 Kor. 15, 10 ). Schone mengeling van ootmoed en fierheid!

Het is een fundamentele eis van het christelijk leven dat wij met elkaar weten te verenigen diepe nederigheid en een onbeperkt vertrouwen in de almacht van Gods genade; het onuitroeibare bewustzijn dat wij uit onszelf niets zijn en niets vermogen, en tegelijk de moed om in vertrouwen op Gods genade te ondernemen wat zijn wil en uitnodiging van ons vraagt.

377. De bekering van Sint Paulus 25 januari

De almacht der genade

„Door Gods genade ben ik wat ik ben en zijn genade is in mij niet ijdel geweest” ( 1 Kor. 15, 10 ). Dit is het thema dat de antifonen van het feest in de bewoordingen van de apostel zelf voortdurend aanheffen en dat in het feit van Paulus' wonderbare bekering tot uiting komt op een wijze die in de geschiedenis van de Kerk en der heiligheid haar weerga niet vindt.

1. Dit is niet te veel gezegd. Wanneer wij in de Handelingen der Apostelen het verhaal lezen van Paulus' bekering, buigen wij eerbiedig het hoofd voor dit mysterie der triomferende genade. Paulus was én door opvoeding én door de ontwikkeling die zijn leven genomen had, zo ver mogelijk van het christendom verwijderd. Hij was onderricht in het zuiverste rabbinisme, opgegroeid in de leer en mentaliteit der farizeeën, die reeds tijdens Jesus' leven de grootste tegenstanders waren geweest van het evangelie. Hij kon in het jonge christendom niets anders zien dan een hoogst gevaarlijke bedreiging van het onvervalste jodendom zoals het door de farizeeën werd beleden en beoefend. En overeenkomstig zijn felle aard had de jeugdige Saulus zich van ganser harte aangesloten bij hen die hun tegenstand niet tot woorden beperkten, maar waren overgegaan tot daden van geweld. Hij was bij de steniging van Stefanus tegenwoordig geweest en had ten volle met die moord ingestemd door „de mantels van de getuigen te bewaren” . „Aldus”, zegt Sint Augustinus, „woedde hij heftiger door allen te helpen dan door eigenhandig stenen te werpen.” Daarna was zijn christenhaat nog heviger geworden en had hij zich opgeworpen als een leider der kerkvervolgers, „ziedend van dreigementen en moordlust tegen de leerlingen des Heren” ( Hand. 9, 1). Zijn fanatieke ijver ging zó ver dat hij de christenen wilde vervolgen tot buiten Palestina en met volmachten van de hogepriester toegerust begaf hij zich op weg naar Damascus. Het was daar, voor de poorten der stad, dat Gods genade hem als een bliksem trof, hem ter aarde wierp en veranderde in een belijder en verkondiger van Jesus' naam zoals er geen tweede is geweest. Is er groter en plotselinger ommekeer denkbaar? Is het wonder dat Paulus zijn ganse leven tot in het diepst van zijn ziel overtuigd bleef van zijn eigen onwaardigheid en van de almacht der goddelijke genade: „door Gods genade ben ik wat ik ben” ?

2. „En zijn genade is in mij niet ijdel geweest.” O, het was een kostbare buit die de goddelijke Jager in zijn vervolger won: „want hij is Mij een uitverkoren werktuig om mijn naam te verkondigen voor volkeren en vorsten en Israëls zonen, en Ik zal hem tonen hoeveel hij lijden moet voor mijn naam.” Hoe heeft hij gezwoegd voor de Meester en zijn naam uitgedragen over de wereld! Hoe heeft hij voor Hem geleden, zoals hij het zelf welsprekend opsomt in het epistel van Sexagesima. Hoe kunnen wij nog in zijn brieven — povere maar ons verrukkende rest van zijn rusteloze werkzaamheid — de klop beluisteren van dat brandend hart en de machtige stem vernemen die de wereld voor Jesus wilde veroveren! Hij zelf weet het: „De genade die Hij mij schonk, is niet ijdel geweest, maar meer dan alle anderen heb ik gezwoegd: niet ik” (voegt hij er schielijk aan toe), „maar Gods genade met mij” ( 1 Kor. 15, 10 ). Schone mengeling van ootmoed en fierheid!

Het is een fundamentele eis van het christelijk leven dat wij met elkaar weten te verenigen diepe nederigheid en een onbeperkt vertrouwen in de almacht van Gods genade; het onuitroeibare bewustzijn dat wij uit onszelf niets zijn en niets vermogen, en tegelijk de moed om in vertrouwen op Gods genade te ondernemen wat zijn wil en uitnodiging van ons vraagt.

H. Franciscus van Sales

378. Sint Franciscus van Sales 29 januari

De bron van de zielenijver

Deze heilige is een model van de zoetheid der godsliefde en van de ware en zeer fijnzinnige beminnelijkheid van naastenliefde en zielenijver. Hij is een ideaal patroon voor de priesters, die de innerlijke beschaving van geest en gemoed geheel bovennatuurlijk maakte in de liefde tot God en geheel dienstbaar en vruchtbaar in naastenliefde en zielzorg. Het zijn dan ook deze eigenschappen die de oratie in hem roemt en ons tot voorbeeld stelt: „God, die gewild hebt dat uw Belijder en Bisschop, de zalige Franciscus, tot heil der zielen alles voor allen is geworden, verleen ons genadig, dat wij, overstroomd van de zoetheid uwer liefde, geleid door zijn vermaningen en gesteund door zijn verdiensten, de eeuwige vreugden mogen verwerven.” .

Sint Franciscus zou tot deze allen voor Christus veroverende liefde niet in staat zijn geweest zonder een voortdurend gebed, laten wij het duidelijk zeggen, zonder een leven van innerlijke vereniging met God. Getuigt hij zelf niet, dat er geen kwartier voorbijging, zonder dat hij zijn hart met liefde tot God verhief? Wat is dit anders dan „God liefderijk inwendig aanhangen” , wat veronderstelt dit anders dan de gedurige inkeer tot God? En dit is des te bewonderenswaardiger, als wij bedenken welk een leven van rusteloze activiteit het zijne was: talloze predicaties, moeilijke reizen door zijn diocees, individuele zieleleiding en uitgebreide correspondentie, daarbij het gewone werk van een bisschop, en bovendien het schrijven van talloze werken, alle voortkomend uit dat van liefde overvloeiend hart. In deze gestadige afwisseling of, liever nog, wederzijdse doordringing van naar binnen gekeerde, beschouwende godsliefde en naar buiten uitstralende, dadenrijke zielenijver is Sint Franciscus het model van de apostel, de belichaming van de oudchristelijke leuze ora et labora en de vervulling van het ideaal, dat onze grote Nederlandse mysticus opstelde: „hoe wij één zijn met God boven ons zelve en Hem toch in ons zelve altoos gelijkend blijven. Dat leert ons Gods aanraken dat onze rede verlicht, ons uitzendt en tot deugdzaam leven aanzet; en weer intrekt en noopt tot vereniging met God. Zijn wij beide bewegingen gelijk gehoorzaam, dan leven wij naar Gods liefste wil” ( Ruusbroec).

Dat is voor onze natuur de grote moeilijkheid: „beide bewegingen gelijk gehoorzaam blijven” . De mens is gewoonlijk maar al te zeer geneigd, zich te verliezen in activiteit, om aan het labora een verkeerde voorrang te geven boven het ora, die het ware gebed onmogelijk en ook het beste werk ten slotte onder bovennatuurlijk opzicht minder vruchtbaar maakt. Een innig gebedsleven is werkelijk „de ziel van alle apostolaat” , al was het alleen maar om de intentie zuiver te houden en zo min mogelijk onszelf en onze ijdelheid te zoeken in het werken voor God.

De bekentenis van Franciscus dat hij God geen kwartier lang vergat, is de sleutel tot zijn persoonlijkheid, het geheim van zijn hielig en vruchtbaar apostolaat  1).

378. Sint Franciscus van Sales 29 januari

De bron van de zielenijver

Deze heilige is een model van de zoetheid der godsliefde en van de ware en zeer fijnzinnige beminnelijkheid van naastenliefde en zielenijver. Hij is een ideaal patroon voor de priesters, die de innerlijke beschaving van geest en gemoed geheel bovennatuurlijk maakte in de liefde tot God en geheel dienstbaar en vruchtbaar in naastenliefde en zielzorg. Het zijn dan ook deze eigenschappen die de oratie in hem roemt en ons tot voorbeeld stelt: „God, die gewild hebt dat uw Belijder en Bisschop, de zalige Franciscus, tot heil der zielen alles voor allen is geworden, verleen ons genadig, dat wij, overstroomd van de zoetheid uwer liefde, geleid door zijn vermaningen en gesteund door zijn verdiensten, de eeuwige vreugden mogen verwerven.” .

Sint Franciscus zou tot deze allen voor Christus veroverende liefde niet in staat zijn geweest zonder een voortdurend gebed, laten wij het duidelijk zeggen, zonder een leven van innerlijke vereniging met God. Getuigt hij zelf niet, dat er geen kwartier voorbijging, zonder dat hij zijn hart met liefde tot God verhief? Wat is dit anders dan „God liefderijk inwendig aanhangen” , wat veronderstelt dit anders dan de gedurige inkeer tot God? En dit is des te bewonderenswaardiger, als wij bedenken welk een leven van rusteloze activiteit het zijne was: talloze predicaties, moeilijke reizen door zijn diocees, individuele zieleleiding en uitgebreide correspondentie, daarbij het gewone werk van een bisschop, en bovendien het schrijven van talloze werken, alle voortkomend uit dat van liefde overvloeiend hart. In deze gestadige afwisseling of, liever nog, wederzijdse doordringing van naar binnen gekeerde, beschouwende godsliefde en naar buiten uitstralende, dadenrijke zielenijver is Sint Franciscus het model van de apostel, de belichaming van de oudchristelijke leuze ora et labora en de vervulling van het ideaal, dat onze grote Nederlandse mysticus opstelde: „hoe wij één zijn met God boven ons zelve en Hem toch in ons zelve altoos gelijkend blijven. Dat leert ons Gods aanraken dat onze rede verlicht, ons uitzendt en tot deugdzaam leven aanzet; en weer intrekt en noopt tot vereniging met God. Zijn wij beide bewegingen gelijk gehoorzaam, dan leven wij naar Gods liefste wil” ( Ruusbroec).

Dat is voor onze natuur de grote moeilijkheid: „beide bewegingen gelijk gehoorzaam blijven” . De mens is gewoonlijk maar al te zeer geneigd, zich te verliezen in activiteit, om aan het labora een verkeerde voorrang te geven boven het ora, die het ware gebed onmogelijk en ook het beste werk ten slotte onder bovennatuurlijk opzicht minder vruchtbaar maakt. Een innig gebedsleven is werkelijk „de ziel van alle apostolaat” , al was het alleen maar om de intentie zuiver te houden en zo min mogelijk onszelf en onze ijdelheid te zoeken in het werken voor God.

De bekentenis van Franciscus dat hij God geen kwartier lang vergat, is de sleutel tot zijn persoonlijkheid, het geheim van zijn hielig en vruchtbaar apostolaat  1).

Maria Lichtmis

379. Maria Lichtmis 2 februari

Het licht der wereld en haar heil

„Wij hebben, o God, uw barmhartigheid ontvangen in het midden van uw tempel” ( Ps. 47, 10 ; introitus en graduale). „De grijsaard droeg het Kind, maar het Kind bestuurde de grijsaard” (alleluja-vers).

1. De Kerk brengt in de liturgie van dit feest een gedachte die ons reeds uit de kerstkring vertrouwd is: het schijnbaar machteloze Kindje is de Heer der wereld en haar heil. De paradox van het alleluja-vers spreekt dit schoon uit: de oude, vrome Simeon draagt in zijn armen het Kindje, maar het Kind draagt de grijsaard en de ganse wereld. Stil en on- opgemerkt is Jesus door zijn Moeder naar de tempel gebracht, als een van de talloze kinderen die in de loop der tijden het heiligdom werden binnengedragen, maar ditmaal is het de komst van de Heer van de tempel, door zijn profeet voorspeld: „En aanstonds zal tot zijn tempel komen de Heerser, die gij zoekt… Wie kan de dag van zijn komst verdragen? Wie houdt het uit als Hij verschijnt?” ( Mal. 3, 2 ; epistel) Jesus komt nu nederig en verborgen, maar eens zal Hij ten oordeel verschijnen „als het vuur van de smelter”.

2. Nog is het Kind heil en louter heil. „Wij hebben, o God, uw barmhartigheid ontvangen midden in uw tempel.” Nu is Hij „Licht der volkeren”, verzinnebeeld in de glans van de gewijde kaarsen en de lichtprocessie. Voor ons is die komst niet enkel zinnebeeldig, maar mysterieuze werkelijkheid in het offer der mis. Laten wij bidden dat het Kind ons gebracht door de Zoete Moeder, door de wereld worde aanvaard, dat wij zelf allereerst dit heil, deze barmhartigheid Gods, van ganser harte mogen ontvangen in zijn tempel en uitdragen in ons leven, opdat door ons „zijn lof weerklinke tot de uiteinden der aarde” ( introitus).

3. Zó zien wij Maria het liefst: het Kind dragend in de tempel voor het heil der wereld. Nog is Hij van haar, klein, hulpeloos en stil in haar armen. Maar reeds als Simeon Hem in vervoering van de Moeder overneemt, behoort Hij haar niet meer toe. Teken van tegenspraak… tot val en opstanding van velen… en uw eigen hart zal een zwaard doorboren. Van het kruis zal zij Hem weder ontvangen, gebroken en gedood om onze zonden.

En nu, nu alles voorbij is, nu Hij gekruisigd werd en verheerlijkt leeft, verschijnt zij, de Theotokos, de alheilige Godsmoeder, wederom in de viering der Kerk en toont ons haar Zoon. Hij is altijd haar Kind. Zij draagt het licht tot openbaring voor de heidenen die nog immer verdoold zijn en tot glorie van zijn volk Israël, dat Hem verwerpt.

Maar het godsvolk van het Nieuwe Verbond eert Hem met de luister van deze dag, met de milde schijn van vele kaarsen. En in de glans van dit licht willen wij ook haar vereren die Jesus offerde voor ons aller heil en in eeuwigheid met Hem verbonden blijft.

Moeder van barmhartigheid, toon ook ons na deze ballingschap Jesus, de gezegende Vrucht van uw schoot.

379. Maria Lichtmis 2 februari

Het licht der wereld en haar heil

„Wij hebben, o God, uw barmhartigheid ontvangen in het midden van uw tempel” ( Ps. 47, 10 ; introitus en graduale). „De grijsaard droeg het Kind, maar het Kind bestuurde de grijsaard” (alleluja-vers).

1. De Kerk brengt in de liturgie van dit feest een gedachte die ons reeds uit de kerstkring vertrouwd is: het schijnbaar machteloze Kindje is de Heer der wereld en haar heil. De paradox van het alleluja-vers spreekt dit schoon uit: de oude, vrome Simeon draagt in zijn armen het Kindje, maar het Kind draagt de grijsaard en de ganse wereld. Stil en on- opgemerkt is Jesus door zijn Moeder naar de tempel gebracht, als een van de talloze kinderen die in de loop der tijden het heiligdom werden binnengedragen, maar ditmaal is het de komst van de Heer van de tempel, door zijn profeet voorspeld: „En aanstonds zal tot zijn tempel komen de Heerser, die gij zoekt… Wie kan de dag van zijn komst verdragen? Wie houdt het uit als Hij verschijnt?” ( Mal. 3, 2 ; epistel) Jesus komt nu nederig en verborgen, maar eens zal Hij ten oordeel verschijnen „als het vuur van de smelter”.

2. Nog is het Kind heil en louter heil. „Wij hebben, o God, uw barmhartigheid ontvangen midden in uw tempel.” Nu is Hij „Licht der volkeren”, verzinnebeeld in de glans van de gewijde kaarsen en de lichtprocessie. Voor ons is die komst niet enkel zinnebeeldig, maar mysterieuze werkelijkheid in het offer der mis. Laten wij bidden dat het Kind ons gebracht door de Zoete Moeder, door de wereld worde aanvaard, dat wij zelf allereerst dit heil, deze barmhartigheid Gods, van ganser harte mogen ontvangen in zijn tempel en uitdragen in ons leven, opdat door ons „zijn lof weerklinke tot de uiteinden der aarde” ( introitus).

3. Zó zien wij Maria het liefst: het Kind dragend in de tempel voor het heil der wereld. Nog is Hij van haar, klein, hulpeloos en stil in haar armen. Maar reeds als Simeon Hem in vervoering van de Moeder overneemt, behoort Hij haar niet meer toe. Teken van tegenspraak… tot val en opstanding van velen… en uw eigen hart zal een zwaard doorboren. Van het kruis zal zij Hem weder ontvangen, gebroken en gedood om onze zonden.

En nu, nu alles voorbij is, nu Hij gekruisigd werd en verheerlijkt leeft, verschijnt zij, de Theotokos, de alheilige Godsmoeder, wederom in de viering der Kerk en toont ons haar Zoon. Hij is altijd haar Kind. Zij draagt het licht tot openbaring voor de heidenen die nog immer verdoold zijn en tot glorie van zijn volk Israël, dat Hem verwerpt.

Maar het godsvolk van het Nieuwe Verbond eert Hem met de luister van deze dag, met de milde schijn van vele kaarsen. En in de glans van dit licht willen wij ook haar vereren die Jesus offerde voor ons aller heil en in eeuwigheid met Hem verbonden blijft.

Moeder van barmhartigheid, toon ook ons na deze ballingschap Jesus, de gezegende Vrucht van uw schoot.

Maria Boodschap

380. Onze Lieve Vrouw Boodschap 25 maart

De uitverkoren Maagd

„Weest gegroet, gij Hoogbegenadigde… Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar u woord” (evangelie).

In de stilte van een huisje te Nazaret en de onbekendheid van een verachtelijk vlek, in een vergeten hoek van de wereld vindt de boodschap van de aartsengel Gabriël plaats en de menswording van het goddelijke Woord in de schoot der Maagd. De enige getuige, de enige mens die deelneemt, mogen wij zeggen, aan gebeurtenissen die de gang der geschiedenis wenden, is een Joods meisje, dat niemand kent. Maar schilders en dichters van alle christeneeuwen hebben de annunciatie verheerlijkt en haar gemaakt tot het schoon en lieflijk tafereel dat het hart van de gelovige verheugt. „Zie, van nu af zullen alle geslachten mij zalig prijzen.” Als ooit een profetie werkelijkheid werd, dan deze! — Stellen wij ons het vertrouwde tafereel voor ogen en overwegen wij deze drie punten: de nederigheid Gods, de begenadiging der Maagd en haar voorbeeld van deugden.

1. „Non horruisti virginis uterum” , zingen wij in het Te Deum, misschien meestal gedachteloos: „toen Gij de verlossing des mensen op U naamt, zijt Gij niet teruggeschrokken voor de schoot der Maagd .” Zonder dat wij tekort doen aan de glorie der allerzuiverste en allerheiligste Maagd moeten wij zeggen, dat door de menswording de ontlediging Gods een feit werd. In het heiligdom der Moedermaagd nam het goddelijk Woord de knechtsgestalte aan. Daardoor legde de Zoon niet alleen de grondslag voor alle komende vernedering tot de kruisdood toe, maar de menswording zelf was de fundamentele vernedering. Toen werd het Woord vlees, God werd mens, zoon der vrouw, onze broeder, in alles aan ons gelijk behalve in de zonde. Wij aanbidden U, Christus, en loven U…

2. „Wees gegroet, vol van genade.” Het mysterie der menswording vervult ons altijd opnieuw met eerbiedige verwondering en dankbare bewondering voor de neerdaling Gods. Hoe is God de mens nabij gekomen! Hoe is de mens door God verheven! Welk een openbaring van Gods liefde! God draagt een menselijk gelaat en spreekt de taal der mensen. Hij heeft onze verhoudingen aangenomen. En Maria is de uitverkorene door wie dit onpeilbaar geheim zich verwezenlijkt heeft. Moeder zou zij worden van de Zoon van de Allerhoogste. Waarlijk vol van genade en de Heer is met haar. Op haar woord daalt de kracht Gods over haar neder, de heilige Drieëeenheid neigt zich tot haar en de Zoon neemt ons vlees aan in haar schoot. „Zalig door hemelse boodschap, vruchtbaar door Gods Geest, de Begeerde der volken nam in U woon” (hymne der metten). Negen maanden draagt zij het Woord Gods onder haar hart en bewaart Het in haar geest. Zalige tijd, door niets gestoorde innigheid!

3. Want aan de goddelijke uitverkiezing beantwoorde en door de genade werd in Maria een zo zuivere, eenvoudige en sterke vereniging met God teweeggebracht als wij ons niet vermogen in te denken. Laten wij eerbiedig daarbij verwijlen… En zien wij naar die deugden, die van haar eenheid met God voorwaarde en teken zijn en die wij van verre mogen navolgen. De ingetogenheid: reeds de kerkvaders spreken daarvan en de kunstenaars beelden Maria gaarne af in de eenzaamheid van haar bidvertrek met de bijbel in de hand. Dit is méér dan vrome fantasie. Het Magnificat bewijst hoezeer haar geest doordrenkt was van de geest en de woorden zelfs de psalmen en gebeden van het Oude Testament . — En de nederige, volkomen onderwerping en overgave aan Gods welgevallen: „Zie de dienstmaagd des Heren; mij geschiede naar uw woord.” Zonder liefde voor Gods wil is het on- mogelijk Hem zo te behagen dat wij ons geluk kunnen vinden in de eenheid met Hem. „Hier is zij in beeld gebracht, die de sleutel draaide om de opperste liefde te openen” ( Dante).

380. Onze Lieve Vrouw Boodschap 25 maart

De uitverkoren Maagd

„Weest gegroet, gij Hoogbegenadigde… Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar u woord” (evangelie).

In de stilte van een huisje te Nazaret en de onbekendheid van een verachtelijk vlek, in een vergeten hoek van de wereld vindt de boodschap van de aartsengel Gabriël plaats en de menswording van het goddelijke Woord in de schoot der Maagd. De enige getuige, de enige mens die deelneemt, mogen wij zeggen, aan gebeurtenissen die de gang der geschiedenis wenden, is een Joods meisje, dat niemand kent. Maar schilders en dichters van alle christeneeuwen hebben de annunciatie verheerlijkt en haar gemaakt tot het schoon en lieflijk tafereel dat het hart van de gelovige verheugt. „Zie, van nu af zullen alle geslachten mij zalig prijzen.” Als ooit een profetie werkelijkheid werd, dan deze! — Stellen wij ons het vertrouwde tafereel voor ogen en overwegen wij deze drie punten: de nederigheid Gods, de begenadiging der Maagd en haar voorbeeld van deugden.

1. „Non horruisti virginis uterum” , zingen wij in het Te Deum, misschien meestal gedachteloos: „toen Gij de verlossing des mensen op U naamt, zijt Gij niet teruggeschrokken voor de schoot der Maagd .” Zonder dat wij tekort doen aan de glorie der allerzuiverste en allerheiligste Maagd moeten wij zeggen, dat door de menswording de ontlediging Gods een feit werd. In het heiligdom der Moedermaagd nam het goddelijk Woord de knechtsgestalte aan. Daardoor legde de Zoon niet alleen de grondslag voor alle komende vernedering tot de kruisdood toe, maar de menswording zelf was de fundamentele vernedering. Toen werd het Woord vlees, God werd mens, zoon der vrouw, onze broeder, in alles aan ons gelijk behalve in de zonde. Wij aanbidden U, Christus, en loven U…

2. „Wees gegroet, vol van genade.” Het mysterie der menswording vervult ons altijd opnieuw met eerbiedige verwondering en dankbare bewondering voor de neerdaling Gods. Hoe is God de mens nabij gekomen! Hoe is de mens door God verheven! Welk een openbaring van Gods liefde! God draagt een menselijk gelaat en spreekt de taal der mensen. Hij heeft onze verhoudingen aangenomen. En Maria is de uitverkorene door wie dit onpeilbaar geheim zich verwezenlijkt heeft. Moeder zou zij worden van de Zoon van de Allerhoogste. Waarlijk vol van genade en de Heer is met haar. Op haar woord daalt de kracht Gods over haar neder, de heilige Drieëeenheid neigt zich tot haar en de Zoon neemt ons vlees aan in haar schoot. „Zalig door hemelse boodschap, vruchtbaar door Gods Geest, de Begeerde der volken nam in U woon” (hymne der metten). Negen maanden draagt zij het Woord Gods onder haar hart en bewaart Het in haar geest. Zalige tijd, door niets gestoorde innigheid!

3. Want aan de goddelijke uitverkiezing beantwoorde en door de genade werd in Maria een zo zuivere, eenvoudige en sterke vereniging met God teweeggebracht als wij ons niet vermogen in te denken. Laten wij eerbiedig daarbij verwijlen… En zien wij naar die deugden, die van haar eenheid met God voorwaarde en teken zijn en die wij van verre mogen navolgen. De ingetogenheid: reeds de kerkvaders spreken daarvan en de kunstenaars beelden Maria gaarne af in de eenzaamheid van haar bidvertrek met de bijbel in de hand. Dit is méér dan vrome fantasie. Het Magnificat bewijst hoezeer haar geest doordrenkt was van de geest en de woorden zelfs de psalmen en gebeden van het Oude Testament . — En de nederige, volkomen onderwerping en overgave aan Gods welgevallen: „Zie de dienstmaagd des Heren; mij geschiede naar uw woord.” Zonder liefde voor Gods wil is het on- mogelijk Hem zo te behagen dat wij ons geluk kunnen vinden in de eenheid met Hem. „Hier is zij in beeld gebracht, die de sleutel draaide om de opperste liefde te openen” ( Dante).

H. Lidwiena

381. Sint Lidwiena 14 april

Wonder van ellende en liefde

„De Koning heeft uw schoonheid begeerd.” Deze woorden uit het Gemeenschappelijke der Maagden, die ook in het misformulier van heden voorkomen, klinken de natuurlijke mens als een wrede ironie in de oren, wanneer hij ze toepast op het leven van Sint Lidwiena. Hij kan daarin niets anders zien dan een bijzonder tragisch geval waarover men maar liever niet spreekt: een meisje vanaf haar vijftiende jaar door een droevig ongeluk op het smartenbed uitgestrekt en acht en dertig jaar lang, zonder onderbreking en zonder hoop op genezing, doormysterieuze ziekten bezocht, misvormd, vergroeid, brandend van koorts, uitgehold en afgemat door pijn en etterende wonden, arm en verlaten meestal en belasterd. — Zij had er zelf om gevraagd toen haar jeugdige schoonheid de ogen der mensen begon te trekken. De goddelijke Bruidegom hield haar aan haar woord en merkte haar met het vreselijke zegel van zijn exclusieve liefde. En haar trouw heeft niet gewankeld.

2. Er zijn twee dingen in haar leven die ons met verwondering, ja met ontzetting slaan, die ons met huiver voor het mysterie vervullen. Ik bedoel haar lijden en haar gebed. De almacht der goddelijke liefde heeft haar aanbod zó volkomen aanvaard, haar wezen zózeer zonder enige consideratie aangegrepen, dat zij voor ons een goddelijk teken geworden is, een lichtende ster die na zoveel eeuwen nog helder afsteekt tegen het donker der geschiedenis. God heeft haar schoonheid en gezondheid, haar natuurlijke wezen vernietigd. Hij heeft haar menselijkheid zo radicaal opgebruikt dat er niets overbleef dan lijden en genade. Het brevier noemt haar terecht „een wonder ( prodigium, een ontstellend teken) zowel van menselijke ellende als van helfhaftig geduld” . Een wonder van menselijke ellende. Wanneer wij het verhaal van haar lijden lezen, vragen wij ons af hoe zulk een elelnde mogelijk is, hoe een mens daarin leven kan, heo daar nog plaats kan zijn voor menselijk denken en willen, voor gebed en geestelijke vreugde. Haar „ziekte” op zich is een wonder, een bovennatuurlijk mysterie, — en daarbij voegt zich het morele wonder van haar geduld, van het geduldig en gelaten dragen, jaar in jaar uit, van deze geheimzinnige kwalen; neen, van het blij en liefdevol omhelzen van dit afzichtelijk lijdenswonder, waarvan het relaas alleen al ons doet huiveren. Sint Lidwiena wordt in dit liefde-lijden door geen enkele andere heiige overtroffen. Zij is hiervan „goddelijk teken”, zózeer dat het vermetel zou zijn in dit verband aan ons eigen „lijden” en ons eigen „geduld” te denken. Laten wij alleen maar diep beschaamd zijn en het werk van de goddelijke Bruidegom en de schoonheid die Hij begeerde, bewonderen.

2. Haar gebed. „Met heel haar geest beschouwde zij de hemelse mysteriën.” Ook dit is een wonder. Wij weten toch allen hoe moeilijk ons het gebed valt, zodra wij ook maar aan een doodgewone griep lijden. Maar bij haar, op de bodem van onmenselijke ellende, in het giftig moeras van pijn, bederf en uitbarstende gezwellen bloeide onverlet en ononderbroken de gave en hemelse bloem der beschouwing. Doch somtijds, verhalen haar levensbeschrijvers, ontbeerde zij alle inwendige troost. Wij, „gezonden” en aan de periferie levenden, kunnen ons niet voorstellen wat dit ontberen van innerlijke troost voor haar betekende. Doch ook dan wankelde haar geduld niet en doofde niet de vlam van haar liefde, — al moest die haar voorkomen als een nietig puntje ondergegaan in een donkere hel van physieke pijn en geestelijke verlatenheid.

„Looft God om zijn machtige daden; looft Hem naar zijn grootheid, niet te meten” ( Ps. 150, 2 ). Onze grootste Nederlandse heilige is een wonder van Gods macht en van Gods liefde, door Hem „ter zijde gesteld” en aan het leven ontrukt voor datgene wat haar roeping was: dulden en bidden, lijden en schouwen, vergaan en liefhebben (en daartussen geen samenbindend midden: de „natuur” door deze overvloed van genade verondersteld, was niets dan dat afgrondelijk prodigium miseriae, dat wonder van ellende).

381. Sint Lidwiena 14 april

Wonder van ellende en liefde

„De Koning heeft uw schoonheid begeerd.” Deze woorden uit het Gemeenschappelijke der Maagden, die ook in het misformulier van heden voorkomen, klinken de natuurlijke mens als een wrede ironie in de oren, wanneer hij ze toepast op het leven van Sint Lidwiena. Hij kan daarin niets anders zien dan een bijzonder tragisch geval waarover men maar liever niet spreekt: een meisje vanaf haar vijftiende jaar door een droevig ongeluk op het smartenbed uitgestrekt en acht en dertig jaar lang, zonder onderbreking en zonder hoop op genezing, doormysterieuze ziekten bezocht, misvormd, vergroeid, brandend van koorts, uitgehold en afgemat door pijn en etterende wonden, arm en verlaten meestal en belasterd. — Zij had er zelf om gevraagd toen haar jeugdige schoonheid de ogen der mensen begon te trekken. De goddelijke Bruidegom hield haar aan haar woord en merkte haar met het vreselijke zegel van zijn exclusieve liefde. En haar trouw heeft niet gewankeld.

2. Er zijn twee dingen in haar leven die ons met verwondering, ja met ontzetting slaan, die ons met huiver voor het mysterie vervullen. Ik bedoel haar lijden en haar gebed. De almacht der goddelijke liefde heeft haar aanbod zó volkomen aanvaard, haar wezen zózeer zonder enige consideratie aangegrepen, dat zij voor ons een goddelijk teken geworden is, een lichtende ster die na zoveel eeuwen nog helder afsteekt tegen het donker der geschiedenis. God heeft haar schoonheid en gezondheid, haar natuurlijke wezen vernietigd. Hij heeft haar menselijkheid zo radicaal opgebruikt dat er niets overbleef dan lijden en genade. Het brevier noemt haar terecht „een wonder ( prodigium, een ontstellend teken) zowel van menselijke ellende als van helfhaftig geduld” . Een wonder van menselijke ellende. Wanneer wij het verhaal van haar lijden lezen, vragen wij ons af hoe zulk een elelnde mogelijk is, hoe een mens daarin leven kan, heo daar nog plaats kan zijn voor menselijk denken en willen, voor gebed en geestelijke vreugde. Haar „ziekte” op zich is een wonder, een bovennatuurlijk mysterie, — en daarbij voegt zich het morele wonder van haar geduld, van het geduldig en gelaten dragen, jaar in jaar uit, van deze geheimzinnige kwalen; neen, van het blij en liefdevol omhelzen van dit afzichtelijk lijdenswonder, waarvan het relaas alleen al ons doet huiveren. Sint Lidwiena wordt in dit liefde-lijden door geen enkele andere heiige overtroffen. Zij is hiervan „goddelijk teken”, zózeer dat het vermetel zou zijn in dit verband aan ons eigen „lijden” en ons eigen „geduld” te denken. Laten wij alleen maar diep beschaamd zijn en het werk van de goddelijke Bruidegom en de schoonheid die Hij begeerde, bewonderen.

2. Haar gebed. „Met heel haar geest beschouwde zij de hemelse mysteriën.” Ook dit is een wonder. Wij weten toch allen hoe moeilijk ons het gebed valt, zodra wij ook maar aan een doodgewone griep lijden. Maar bij haar, op de bodem van onmenselijke ellende, in het giftig moeras van pijn, bederf en uitbarstende gezwellen bloeide onverlet en ononderbroken de gave en hemelse bloem der beschouwing. Doch somtijds, verhalen haar levensbeschrijvers, ontbeerde zij alle inwendige troost. Wij, „gezonden” en aan de periferie levenden, kunnen ons niet voorstellen wat dit ontberen van innerlijke troost voor haar betekende. Doch ook dan wankelde haar geduld niet en doofde niet de vlam van haar liefde, — al moest die haar voorkomen als een nietig puntje ondergegaan in een donkere hel van physieke pijn en geestelijke verlatenheid.

„Looft God om zijn machtige daden; looft Hem naar zijn grootheid, niet te meten” ( Ps. 150, 2 ). Onze grootste Nederlandse heilige is een wonder van Gods macht en van Gods liefde, door Hem „ter zijde gesteld” en aan het leven ontrukt voor datgene wat haar roeping was: dulden en bidden, lijden en schouwen, vergaan en liefhebben (en daartussen geen samenbindend midden: de „natuur” door deze overvloed van genade verondersteld, was niets dan dat afgrondelijk prodigium miseriae, dat wonder van ellende).

H. Catharina van Siena

382. Sint Catharina van Siena 30 april

De cel des harten

Op het feest van deze heilige, van deze schone en vurige ziel, een wonder van Gods genade en een wonder van menselijkheid, kunnen wij niet beter doen dan enige van haar eigen woorden overwegen, zoals zij die heeft nagelaten in haar geschriften en brieven. „Mijn aard is vuur” , getuigde zij van zichzelf. En dit vuur van een zeer sterk temperament werd geheel gelouterd en doorgloeid van een grenzenloze liefde voor God en voor Hem, die zij noemt „de gekruisigde Christus, zoete Jesus, Jesus Liefde, de zoete eerste Waarheid” . Haar innerlijk leven werd gekenmerkt door een alles overheersende liefde voor het kruis en het gebed.

1. De zalige Raymond van Capua, haar biechtvader, noemde zij „haar welbeminde zoon en zoete Vader, die haar geschonken was door die zoete Moeder Maria” . Zij liet zich door hem leiden, maar deelde hem tegelijkertijd op milde wijze mede van haar eigen begenadigde innerlijk en voerde hem zo krachtig verder op de weg van kruis en heiligheid. Zij schrijft hem: „Wie zou niet willen lijden voor de gekruisigde Christus? Laten wij het lijden omhelzen, dierbare en zoete Vader. Verlies geen tijd… Ge weet dat ge moet verblijven in de zelfkennis, in het nederig en volhardend gebed. Gij moet in uw cel (hier is bedoeld de kloostercel: de zalige was dominicaan) blijven, de waarheid kennen en alle gesprekken vluchten behalve die welke noodzakelijk zijn voor het heil der zielen… Zo er iets te doen valt voor God of de dienst van de naaste, doe het zonder aarzelen of nalatigheid. Maar als het werk beëindigd is, bewaar dan uw vermoeienis voor uzelf en vlucht in uw cel, zonder uw ziel te gaan uitstorten in gesprekken, onder het mom van ijver… Ik hoop dat Maria, de zoete Moeder, mijn verlangen zal vervullen. Verlies uzelf, zoek slechts de gekruisigde Christus en geen enkel ander schepsel.”

2. Catharina spoorde haar leerlingen (die heus niet allen kloosterling waren) onophoudelijk aan te verblijven in de inwendige cel des harten. „Zo gij de wil Gods wilt kennen, zorg er dan voor altijd te wonen in de cel van uw ziel. Deze cel is een put die water en aarde bevat. Onder de aarde versta ik onze ellende: wij moeten erkennen dat wij uit onszelf niet zijn en dat al ons zijn van God komt. O onwaardeerbare en brandende Liefde! Het levende en opborrelende water is de waarachtige kennis van zijn zoete wil die niets zoekt dan onze heiliging. Dalen wij af in de diepte van deze put: daar vinden wij noodzakelijker wijs de kennis van onszelf en van Gods goedheid.”

„Het voortdurende gebed is niets anders dan een heilig verlangen en een zoete beweging der liefde die volgen op het inzicht in onze eigen nietigheid en Gods goedheid.” In haar Dialoog verhaalt zij hoe God tot haar spreekt; „Wees er van overtuigd, mijn dochter, dat de ziel alle deugden verwerft door te volharen in een nederig en voortdurend gebed dat van geloof vervuld is. Hoe zoet voor de ziel en hoe behaaglijk voor Mij is het heilig gebed, dat de ziel verricht in de cel der kennis van zichzelf en van Mij, terwijl de blik van de geest geheel openstaat voor het licht van het geloof en het hart vol is van de overvloed van mijn liefde! De beschouwing is de moeder der deugden.”

382. Sint Catharina van Siena 30 april

De cel des harten

Op het feest van deze heilige, van deze schone en vurige ziel, een wonder van Gods genade en een wonder van menselijkheid, kunnen wij niet beter doen dan enige van haar eigen woorden overwegen, zoals zij die heeft nagelaten in haar geschriften en brieven. „Mijn aard is vuur” , getuigde zij van zichzelf. En dit vuur van een zeer sterk temperament werd geheel gelouterd en doorgloeid van een grenzenloze liefde voor God en voor Hem, die zij noemt „de gekruisigde Christus, zoete Jesus, Jesus Liefde, de zoete eerste Waarheid” . Haar innerlijk leven werd gekenmerkt door een alles overheersende liefde voor het kruis en het gebed.

1. De zalige Raymond van Capua, haar biechtvader, noemde zij „haar welbeminde zoon en zoete Vader, die haar geschonken was door die zoete Moeder Maria” . Zij liet zich door hem leiden, maar deelde hem tegelijkertijd op milde wijze mede van haar eigen begenadigde innerlijk en voerde hem zo krachtig verder op de weg van kruis en heiligheid. Zij schrijft hem: „Wie zou niet willen lijden voor de gekruisigde Christus? Laten wij het lijden omhelzen, dierbare en zoete Vader. Verlies geen tijd… Ge weet dat ge moet verblijven in de zelfkennis, in het nederig en volhardend gebed. Gij moet in uw cel (hier is bedoeld de kloostercel: de zalige was dominicaan) blijven, de waarheid kennen en alle gesprekken vluchten behalve die welke noodzakelijk zijn voor het heil der zielen… Zo er iets te doen valt voor God of de dienst van de naaste, doe het zonder aarzelen of nalatigheid. Maar als het werk beëindigd is, bewaar dan uw vermoeienis voor uzelf en vlucht in uw cel, zonder uw ziel te gaan uitstorten in gesprekken, onder het mom van ijver… Ik hoop dat Maria, de zoete Moeder, mijn verlangen zal vervullen. Verlies uzelf, zoek slechts de gekruisigde Christus en geen enkel ander schepsel.”

2. Catharina spoorde haar leerlingen (die heus niet allen kloosterling waren) onophoudelijk aan te verblijven in de inwendige cel des harten. „Zo gij de wil Gods wilt kennen, zorg er dan voor altijd te wonen in de cel van uw ziel. Deze cel is een put die water en aarde bevat. Onder de aarde versta ik onze ellende: wij moeten erkennen dat wij uit onszelf niet zijn en dat al ons zijn van God komt. O onwaardeerbare en brandende Liefde! Het levende en opborrelende water is de waarachtige kennis van zijn zoete wil die niets zoekt dan onze heiliging. Dalen wij af in de diepte van deze put: daar vinden wij noodzakelijker wijs de kennis van onszelf en van Gods goedheid.”

„Het voortdurende gebed is niets anders dan een heilig verlangen en een zoete beweging der liefde die volgen op het inzicht in onze eigen nietigheid en Gods goedheid.” In haar Dialoog verhaalt zij hoe God tot haar spreekt; „Wees er van overtuigd, mijn dochter, dat de ziel alle deugden verwerft door te volharen in een nederig en voortdurend gebed dat van geloof vervuld is. Hoe zoet voor de ziel en hoe behaaglijk voor Mij is het heilig gebed, dat de ziel verricht in de cel der kennis van zichzelf en van Mij, terwijl de blik van de geest geheel openstaat voor het licht van het geloof en het hart vol is van de overvloed van mijn liefde! De beschouwing is de moeder der deugden.”

Petrus en Paulus

383. Sint Petrus en Paulus 29 juni

Een levend mens

„Nu weet ik waarlijk, dat de Heer zijn engel heeft gezonden en mij ontrukt aan de macht van Herodes en de ganse verwachting van het volk der Joden” ( Hand. 12, 11 ). Met deze jubelkreet van de prins der apostelen zet de Kerk heden de viering van

de feestmis in. De prins der apostelen… Dat was hij door Jesus' uitverkiezing ondubbelzinnig. „Gij zijt Petrus en op deze steenrots zal Ik mijn Kerk bouwen” . „Weid mijn lammeren, weid mijn schapen.” Maar de evangeliën tonen hem toch vooral als de mens, die hij van nature was, geen held nog en geen heilige, spontaan en edelmoedig met zijn goede, aar zwakke en kleine hart. Hij is voorbarig en opvliegend, een man van indrukken en van de onstuimige daad, vol zelfvertrouwen; en dan, als het misloopt, weer vlug gereed met zijn droefheid en berouw. Petrus is het die in naam der anderen belijdt: „Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God.” Maar hij is er ook het eerst bij om de ergernis van het kruis te verafschuwen en af te wijzen: „God beware U, Heer, dat mag U niet overkomen” ( Mt. 16, 16-22 )! Tot tweemaal toe ( Mt. 14, 29 ; Joh. 21, 7 ) werpt hij zich in het water om de geliefde Meester tegemoet te snellen, hartelijk en ongeduldig, spontaan en onstuimig. Doch als de woelende golven over hem heen beginnen te slaan, krijgt hij schrik en moet hij Jesus' licht verwijt aanhoren: „Kleingelovige…!” Hij roept het eerste van allen en hij méént het: „Al zouden allen aanstoot aan U nemen, ik nooit!” En als Jesus hem ernstig waarschuwt, nog een keer: „Zelfs al moest ik met U sterven, ik zal U nooit verloochenen” ( Mt. 26, 33-35 ). En in de Hof weet hij een ogenblikkelijke moed op te brengen en trekt hij het zwaard voor de Meester ( Joh. 18, 10 ). Maar een uur later heeft de snelle catastrofale loop der gebeurtenissen hem overweldigd. Zijn moed is in die angst en spanning weggezakt. Op de stem van een dienstmeid verloochent hij zijn Heer. Doch als Jesus hem ook maar „aanziet”, bestormt hem de smart en „weent hij bittere tranen” ( Lk. 22, 61. 62 ). Na de verrijzenis zal de drievoudige vraag: „ Simon Petrus, bemint gij Mij?” hem pijnlijk herinneren aan dat andere drietal vragen en antwoorden en hij roept uit, in de eerlijkheid van zijn goede hart: „Heer, Gij weet alles, Gij weet dat ik U liefheb” ( Joh. 21, 17 ). Hij moge te zelfverzekerd zijn geweest en eerzuchtig als de anderen ( Mk. 10, 41 ), hoogmoedig was hij niet. „Heer, ga weg van mij, want ik ben een zondig mens” ( Lk. 5, 8 ), zo is zijn eerste reactie bij de wonderbare visvangst die hem, de visser, sterk aangrijpt. — Na de nederdaling van de Geest zien wij Petrus, gelouterd en gesterkt, optreden als het hoofd van de kleine gemeente, moedig weerstand biedend aan de opstekende stormen door de poorten der hel ontketend. „Voorzeker, die portierster zou desgewenst kunnen verhalen, hoe zwak en vreesachtig de opperherder der Kerk zelf was vóór de komst van de Heilige Geest. Alleen al door de stem van die vrouw neergeveld verloochende hij uit vrees voor de dood het Leven. En bedenk daarbij nog, dat Petrus ongedeerd Hem verloochende die nog enkel maar gevangen was, terwijl de goede moordenaar, zelf gekruisigd, de Gekruisigde beleed. Maar verneem nu, wat er uit deze angstige mens is gegroeid na de komst des Geestes. Een plechtige vergadering van oversten en oudsten wordt er gehouden. De apostelen zijn gegeseld en nu kondigt men hun aan dat zij niet langer in Jesus' naam mogen prediken. Maar Petrus antwoordt met klem en gezag: „Wij moeten God meer gehoorzamen dan de mensen”” ( Sint Greg. , Hom. 30 in Evang. )

Dit is de troost die de waarheidslievendheid van de evangeliën ons schenkt: hoe een mens, zoals wij allen, door Gods genade en uitverkiezing sterk wordt voor de dienst des Heren. Er ligt ook een andere les in zijn levensverhaal opgesloten: mensen zijn het die ons in de Kerk leiden in Jesus' naam en van wie het woord geldt: „Wie u hoort, hoort Mij”. En het zijn niet altijd de onder alle opzichten meest voortreffelijken. Johannes was moediger en verhevener, Paulus sterker en diepzinniger, maar Petrus werd de rots en de herder, door Christus' wil.

383. Sint Petrus en Paulus 29 juni

Een levend mens

„Nu weet ik waarlijk, dat de Heer zijn engel heeft gezonden en mij ontrukt aan de macht van Herodes en de ganse verwachting van het volk der Joden” ( Hand. 12, 11 ). Met deze jubelkreet van de prins der apostelen zet de Kerk heden de viering van

de feestmis in. De prins der apostelen… Dat was hij door Jesus' uitverkiezing ondubbelzinnig. „Gij zijt Petrus en op deze steenrots zal Ik mijn Kerk bouwen” . „Weid mijn lammeren, weid mijn schapen.” Maar de evangeliën tonen hem toch vooral als de mens, die hij van nature was, geen held nog en geen heilige, spontaan en edelmoedig met zijn goede, aar zwakke en kleine hart. Hij is voorbarig en opvliegend, een man van indrukken en van de onstuimige daad, vol zelfvertrouwen; en dan, als het misloopt, weer vlug gereed met zijn droefheid en berouw. Petrus is het die in naam der anderen belijdt: „Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God.” Maar hij is er ook het eerst bij om de ergernis van het kruis te verafschuwen en af te wijzen: „God beware U, Heer, dat mag U niet overkomen” ( Mt. 16, 16-22 )! Tot tweemaal toe ( Mt. 14, 29 ; Joh. 21, 7 ) werpt hij zich in het water om de geliefde Meester tegemoet te snellen, hartelijk en ongeduldig, spontaan en onstuimig. Doch als de woelende golven over hem heen beginnen te slaan, krijgt hij schrik en moet hij Jesus' licht verwijt aanhoren: „Kleingelovige…!” Hij roept het eerste van allen en hij méént het: „Al zouden allen aanstoot aan U nemen, ik nooit!” En als Jesus hem ernstig waarschuwt, nog een keer: „Zelfs al moest ik met U sterven, ik zal U nooit verloochenen” ( Mt. 26, 33-35 ). En in de Hof weet hij een ogenblikkelijke moed op te brengen en trekt hij het zwaard voor de Meester ( Joh. 18, 10 ). Maar een uur later heeft de snelle catastrofale loop der gebeurtenissen hem overweldigd. Zijn moed is in die angst en spanning weggezakt. Op de stem van een dienstmeid verloochent hij zijn Heer. Doch als Jesus hem ook maar „aanziet”, bestormt hem de smart en „weent hij bittere tranen” ( Lk. 22, 61. 62 ). Na de verrijzenis zal de drievoudige vraag: „ Simon Petrus, bemint gij Mij?” hem pijnlijk herinneren aan dat andere drietal vragen en antwoorden en hij roept uit, in de eerlijkheid van zijn goede hart: „Heer, Gij weet alles, Gij weet dat ik U liefheb” ( Joh. 21, 17 ). Hij moge te zelfverzekerd zijn geweest en eerzuchtig als de anderen ( Mk. 10, 41 ), hoogmoedig was hij niet. „Heer, ga weg van mij, want ik ben een zondig mens” ( Lk. 5, 8 ), zo is zijn eerste reactie bij de wonderbare visvangst die hem, de visser, sterk aangrijpt. — Na de nederdaling van de Geest zien wij Petrus, gelouterd en gesterkt, optreden als het hoofd van de kleine gemeente, moedig weerstand biedend aan de opstekende stormen door de poorten der hel ontketend. „Voorzeker, die portierster zou desgewenst kunnen verhalen, hoe zwak en vreesachtig de opperherder der Kerk zelf was vóór de komst van de Heilige Geest. Alleen al door de stem van die vrouw neergeveld verloochende hij uit vrees voor de dood het Leven. En bedenk daarbij nog, dat Petrus ongedeerd Hem verloochende die nog enkel maar gevangen was, terwijl de goede moordenaar, zelf gekruisigd, de Gekruisigde beleed. Maar verneem nu, wat er uit deze angstige mens is gegroeid na de komst des Geestes. Een plechtige vergadering van oversten en oudsten wordt er gehouden. De apostelen zijn gegeseld en nu kondigt men hun aan dat zij niet langer in Jesus' naam mogen prediken. Maar Petrus antwoordt met klem en gezag: „Wij moeten God meer gehoorzamen dan de mensen”” ( Sint Greg. , Hom. 30 in Evang. )

Dit is de troost die de waarheidslievendheid van de evangeliën ons schenkt: hoe een mens, zoals wij allen, door Gods genade en uitverkiezing sterk wordt voor de dienst des Heren. Er ligt ook een andere les in zijn levensverhaal opgesloten: mensen zijn het die ons in de Kerk leiden in Jesus' naam en van wie het woord geldt: „Wie u hoort, hoort Mij”. En het zijn niet altijd de onder alle opzichten meest voortreffelijken. Johannes was moediger en verhevener, Paulus sterker en diepzinniger, maar Petrus werd de rots en de herder, door Christus' wil.

Sint Paulus

384. Herdenking van Sint Paulus 30 juni

De apostel

„Wee mij, indien ik het evangelie niet verkondig” ( 1 Kor. 9, 16 ). „Ik zal zeer gaarne offers brengen, ja mijzelf opofferen voor uwe zielen” ( 2 Kor. 12, 15 ).

„En zelfs indien ik geplengd word bij de offerande en eredienst van uw geloof, verblijd ik mij” ( Phil. 2, 17 ).

1. Sint Paulus blijft het onovertroffen voorbeeld van de apostolische liefde, van de liefde voor Christus en de zielen die zichzelve niet ontziet. Hij kon nooit iets half doen. Toen hij de Kerk Gods vervolgde, was het hem niet genoeg te haten en te verafschuwen en de kleren van Stefanus' beulen te bewaken. Zelf trok hij er op uit en stelde zich aan het hoofd van de overvalcolonnes. Jerusalem en omgeving waren te eng voor zijn „briesende woede”. Hij wilde de christenen vervolgen ten dode toe en overal ter wereld, zo het hem mogelijk was geweest. En als hij door Gods wonderbare genade is omgeschapen tot het „uitverkoren van”, het volmaakte instrument, wordt de wereld te klein voor het evangelie van Christus dat hij verkondigt. Een rusteloze ijver drijft hem voort van Jerusalem een Antiochië naar het binnenland van Klein-Azië, naar de grote havensteden van het Oosten, naar Macedonië en Griekenland, naar Rome en het verre Westen. En hij geeft alles voor de Heer die zijn leven is: zijn woord en zijn pen, de arbeid van zijn handen, de krachten van zijn geest, de tederheid van zijn hart en de onverzettelijkheid van zijn wil. Alles staat in dienst van het evangelie, hijzelf en zijn medewerkers die hij niet spaart, het geld van de christenen en de hulp van zijn vrienden, die zijn machtig organisatietalent en plooibare mensenkennis exploiteert. Maar hijzelf altijd en allereerst: „ik zal gaarne offers brengen en mijzelf opofferen voor uwe zielen” . Dat is in zijn mond geen afgesleten beeldspraak, maar de naakte werkelijkheid. Jesus had tot Ananias gezegd: „Ik zal hem tonen, hoeveel hij voor mijn naam moet lijden” ( Hand. 9, 16 ).

De welsprekende opsomming van zijn lijden en moeilijkheden in de tweede brief aan de Korintiërs getuigt, hoezeer dit woord bewaarheis is; en het ergste stond hem toen nog te wachten, vervolging, gevangenschap en dood.

2. Maar de dood was hem „een gewin”. Want de dood schonk hem datgene waarnaar alleen zijn ziel nog smachtte: „het zijn met Christus” ( Phil. 1, 23 ). Dit lijkt een raadsel: hoe kan een man die zo hartstochelijk leefde en werkte, in het volle bewustzijn van de vruchtbaarheid en noodzakelijkheid van zijn arbeid, verlangen naar de dood? Toch is het precies dit wat die roerende passage ons onthult: „Ik word naar twee kanten getrokken: ik verlang heen te gaan en met Christus te zijn, want dit is verreweg het beste; maar nog in het vlees te blijven is nodiger om uwentwil” ( Phil. 1, 24 ). Wij moeten de oplossing zoeken in datgene wat het levensmysterie is van alle heiligen, de liefde voor Christus. Dezelfde liefde voor Christus en zijn kruis, welke Paulus bezielde tot een apostolaat zonder weerga, brengt hem er ten slotte toe naar het einde van dit apostolaat te verlangen, niet uit lafheid of levensmoeheid, want hij blijft strijden tot de laatste ademtocht, maar door een bovennatuurlijke levensvolheid, door de volheid van de liefde die „nimmer vergaat” . O wonder der goddelijke liefde, zo zij geen beletselen meer vindt en bezit kan nemen van de gehele mens! „Het leven is mij Christus en het sterven gewin. Wat ik moet kiezen weet ik niet.”

God heeft voor hem gekozen en zijn trouwe dienaar, die zich zo gaarne „slaaf van Christus” noemde, de krans der gerechtigheid geschonken, nadat hij de goede strijd gestreden en zijn loop voleind had.

384. Herdenking van Sint Paulus 30 juni

De apostel

„Wee mij, indien ik het evangelie niet verkondig” ( 1 Kor. 9, 16 ). „Ik zal zeer gaarne offers brengen, ja mijzelf opofferen voor uwe zielen” ( 2 Kor. 12, 15 ).

„En zelfs indien ik geplengd word bij de offerande en eredienst van uw geloof, verblijd ik mij” ( Phil. 2, 17 ).

1. Sint Paulus blijft het onovertroffen voorbeeld van de apostolische liefde, van de liefde voor Christus en de zielen die zichzelve niet ontziet. Hij kon nooit iets half doen. Toen hij de Kerk Gods vervolgde, was het hem niet genoeg te haten en te verafschuwen en de kleren van Stefanus' beulen te bewaken. Zelf trok hij er op uit en stelde zich aan het hoofd van de overvalcolonnes. Jerusalem en omgeving waren te eng voor zijn „briesende woede”. Hij wilde de christenen vervolgen ten dode toe en overal ter wereld, zo het hem mogelijk was geweest. En als hij door Gods wonderbare genade is omgeschapen tot het „uitverkoren van”, het volmaakte instrument, wordt de wereld te klein voor het evangelie van Christus dat hij verkondigt. Een rusteloze ijver drijft hem voort van Jerusalem een Antiochië naar het binnenland van Klein-Azië, naar de grote havensteden van het Oosten, naar Macedonië en Griekenland, naar Rome en het verre Westen. En hij geeft alles voor de Heer die zijn leven is: zijn woord en zijn pen, de arbeid van zijn handen, de krachten van zijn geest, de tederheid van zijn hart en de onverzettelijkheid van zijn wil. Alles staat in dienst van het evangelie, hijzelf en zijn medewerkers die hij niet spaart, het geld van de christenen en de hulp van zijn vrienden, die zijn machtig organisatietalent en plooibare mensenkennis exploiteert. Maar hijzelf altijd en allereerst: „ik zal gaarne offers brengen en mijzelf opofferen voor uwe zielen” . Dat is in zijn mond geen afgesleten beeldspraak, maar de naakte werkelijkheid. Jesus had tot Ananias gezegd: „Ik zal hem tonen, hoeveel hij voor mijn naam moet lijden” ( Hand. 9, 16 ).

De welsprekende opsomming van zijn lijden en moeilijkheden in de tweede brief aan de Korintiërs getuigt, hoezeer dit woord bewaarheis is; en het ergste stond hem toen nog te wachten, vervolging, gevangenschap en dood.

2. Maar de dood was hem „een gewin”. Want de dood schonk hem datgene waarnaar alleen zijn ziel nog smachtte: „het zijn met Christus” ( Phil. 1, 23 ). Dit lijkt een raadsel: hoe kan een man die zo hartstochelijk leefde en werkte, in het volle bewustzijn van de vruchtbaarheid en noodzakelijkheid van zijn arbeid, verlangen naar de dood? Toch is het precies dit wat die roerende passage ons onthult: „Ik word naar twee kanten getrokken: ik verlang heen te gaan en met Christus te zijn, want dit is verreweg het beste; maar nog in het vlees te blijven is nodiger om uwentwil” ( Phil. 1, 24 ). Wij moeten de oplossing zoeken in datgene wat het levensmysterie is van alle heiligen, de liefde voor Christus. Dezelfde liefde voor Christus en zijn kruis, welke Paulus bezielde tot een apostolaat zonder weerga, brengt hem er ten slotte toe naar het einde van dit apostolaat te verlangen, niet uit lafheid of levensmoeheid, want hij blijft strijden tot de laatste ademtocht, maar door een bovennatuurlijke levensvolheid, door de volheid van de liefde die „nimmer vergaat” . O wonder der goddelijke liefde, zo zij geen beletselen meer vindt en bezit kan nemen van de gehele mens! „Het leven is mij Christus en het sterven gewin. Wat ik moet kiezen weet ik niet.”

God heeft voor hem gekozen en zijn trouwe dienaar, die zich zo gaarne „slaaf van Christus” noemde, de krans der gerechtigheid geschonken, nadat hij de goede strijd gestreden en zijn loop voleind had.

Kostbaar Bloed

385. Feest van het Kostbaar Bloed. 1 juli

De prijs der verlossing

„Weet dat gij niet met vergankelijke dingen zijt vrijgekocht, maar met het kostbaar bloed van Christus, als van een onberispelijk, vlekkeloos lam” ( 1 Petr. 1, 18. 19 ).

„Gij hebt ons vrijgekocht, o Heer, met uw bloed, uit elke stam en taal en volk en natie en Gij hebt ons voor onze God gemaakt tot een koninkrijk” ( introitus; Openb. 5, 9. 10 ).

Sint Catharina van Siena schrijft aan de zalige Raymundus: „Hij die de kennis bezit en handelt als bruidegom van de Waarheid, zal in het bloed de genade vinden, heel de rijkdom en het leven der genade. Zijn naaktheid zal bedekt worden met het vuur der liefde, want het bloed en het vuur vermengen zich en doordringen elkaar. De liefde is het die het bloed met de godheid verenigd heeft en vergoten. In het bloed wordt hij volledig met barmhartigheid gevoed. In het bloed zal hij de duisternis verdrijven en het licht smaken, want in het bloed verdwijnt de wolk der eigenliefde en de slaafse vrees voor straf. Daar wordt de heilige vrees geboren en de zekerheid der goddelijke liefde.” 1)

1. Het bloed van Jesus is de kostbare prijs van onze verlossing. „Gij zijt gekocht en betaald” ( 1 Kor. 6, 20 ). Het bloed geldt als de zetel van het leven. Het is het dierbaarste en kostbaarste wat men voor een ander kan offeren. Wie zijn bloed en leven geeft voor het vaderland, geeft het hoogste wat hij bezit. In het algemeen spraakgebruik komt deze opvatting tot uiting. „Gij hebt nog niet ten bloede toe weerstand geboden in uw strijd tegen de zonde” ( Hebr. 12, 4 ), schrijft Paulus aan christenen wier geloof nog niet op de zwaarste proef wordt gesteld. Hiermee hangt samen dat in de Joodse ritus der slachtoffering de uitstorting van het bloed werd beschouwd als het wezenlijke van het offer: „zonder de bloedstorting geschiedt er geen zondenvergeving” ( Hebr. 9, 22 ). Onze goddelijke Zaligmaker heeft in zijn lijden en sterven zijn bloed voor ons vergoten tot de laatste druppel. Sint Jan verhaalt hoe nog na zijn dood een soldaat Jesus' zijde met een speer doorboorde „en terstond vloeide er bloed en water uit” ( Joh. 19, 34 ; evangelie). De Heer heeft zijn leven voor ons gegeven en wel op zulk een wijze dat zijn dood een bloedige slachtoffering was, het volmaakte offer, dat de Vader behaagt en ons verlost door de besprenkeling met het bloed dat krachtiger spreekt dan dat van Abel ( Hebr. 12, 24 ).

2. Sanguis Christi inebria me: Bloed van Christus, bedwelm mij, smeekt de heilige Ignatius. De gedachte aan Jesus' offer, de gedachte aan zijn liefde die zichzelf niet ontzag, moet ons vervullen met blijde dankbaarheid, met het diepe bewustzijn dat wij niet meer onszelf toebehoren, doch Hem, – en met een vurige wederliefde voor Degene, „die mij heeft liefgehad en zich voor mij heeft overgeleverd” ( Gal. 2, 20 ). Maar méér dan deze dierbare herinnering bezitten wij. Het bloed des Heren zelf mogen wij met de priester aan onze hemelse Vader opofferen als voortdurende verzoening voor onze eeuwigdurende zonden en tekortkomingen. En wij mogen het waarachtig nuttigen in de communie als de potus vehementior ( Sint Ambrosius), als de krachtige drank, die ons verkwikt en versterkt, als de liefdewijn die ons bedwelmt. De heilige Ignatius bidt om goddelijke uitzinnigheid, om een bedwelming die ons de nuchtere overwegingen en de berekeningen der zelfzucht op zij doet zetten voor edelmoedige zelfverloochening uit liefde. Het mysterie van Jesus' bloed in het offer der mis en de gedachte aan dat uitgebloede en bleke lichaam, aan het kruis tegen de donkere hemel uitgerekt, zullen de liefde in ons wekken. „Jesus heeft, om zijn volk door zijn eigen bloed te heiligen, buiten de poort geleden. Laat ons tot Hem uitgaan buiten de legerplaats en zijn versmading dragen ” ( Hebr. 13, 12. 13 ).

385. Feest van het Kostbaar Bloed. 1 juli

De prijs der verlossing

„Weet dat gij niet met vergankelijke dingen zijt vrijgekocht, maar met het kostbaar bloed van Christus, als van een onberispelijk, vlekkeloos lam” ( 1 Petr. 1, 18. 19 ).

„Gij hebt ons vrijgekocht, o Heer, met uw bloed, uit elke stam en taal en volk en natie en Gij hebt ons voor onze God gemaakt tot een koninkrijk” ( introitus; Openb. 5, 9. 10 ).

Sint Catharina van Siena schrijft aan de zalige Raymundus: „Hij die de kennis bezit en handelt als bruidegom van de Waarheid, zal in het bloed de genade vinden, heel de rijkdom en het leven der genade. Zijn naaktheid zal bedekt worden met het vuur der liefde, want het bloed en het vuur vermengen zich en doordringen elkaar. De liefde is het die het bloed met de godheid verenigd heeft en vergoten. In het bloed wordt hij volledig met barmhartigheid gevoed. In het bloed zal hij de duisternis verdrijven en het licht smaken, want in het bloed verdwijnt de wolk der eigenliefde en de slaafse vrees voor straf. Daar wordt de heilige vrees geboren en de zekerheid der goddelijke liefde.” 1)

1. Het bloed van Jesus is de kostbare prijs van onze verlossing. „Gij zijt gekocht en betaald” ( 1 Kor. 6, 20 ). Het bloed geldt als de zetel van het leven. Het is het dierbaarste en kostbaarste wat men voor een ander kan offeren. Wie zijn bloed en leven geeft voor het vaderland, geeft het hoogste wat hij bezit. In het algemeen spraakgebruik komt deze opvatting tot uiting. „Gij hebt nog niet ten bloede toe weerstand geboden in uw strijd tegen de zonde” ( Hebr. 12, 4 ), schrijft Paulus aan christenen wier geloof nog niet op de zwaarste proef wordt gesteld. Hiermee hangt samen dat in de Joodse ritus der slachtoffering de uitstorting van het bloed werd beschouwd als het wezenlijke van het offer: „zonder de bloedstorting geschiedt er geen zondenvergeving” ( Hebr. 9, 22 ). Onze goddelijke Zaligmaker heeft in zijn lijden en sterven zijn bloed voor ons vergoten tot de laatste druppel. Sint Jan verhaalt hoe nog na zijn dood een soldaat Jesus' zijde met een speer doorboorde „en terstond vloeide er bloed en water uit” ( Joh. 19, 34 ; evangelie). De Heer heeft zijn leven voor ons gegeven en wel op zulk een wijze dat zijn dood een bloedige slachtoffering was, het volmaakte offer, dat de Vader behaagt en ons verlost door de besprenkeling met het bloed dat krachtiger spreekt dan dat van Abel ( Hebr. 12, 24 ).

2. Sanguis Christi inebria me: Bloed van Christus, bedwelm mij, smeekt de heilige Ignatius. De gedachte aan Jesus' offer, de gedachte aan zijn liefde die zichzelf niet ontzag, moet ons vervullen met blijde dankbaarheid, met het diepe bewustzijn dat wij niet meer onszelf toebehoren, doch Hem, – en met een vurige wederliefde voor Degene, „die mij heeft liefgehad en zich voor mij heeft overgeleverd” ( Gal. 2, 20 ). Maar méér dan deze dierbare herinnering bezitten wij. Het bloed des Heren zelf mogen wij met de priester aan onze hemelse Vader opofferen als voortdurende verzoening voor onze eeuwigdurende zonden en tekortkomingen. En wij mogen het waarachtig nuttigen in de communie als de potus vehementior ( Sint Ambrosius), als de krachtige drank, die ons verkwikt en versterkt, als de liefdewijn die ons bedwelmt. De heilige Ignatius bidt om goddelijke uitzinnigheid, om een bedwelming die ons de nuchtere overwegingen en de berekeningen der zelfzucht op zij doet zetten voor edelmoedige zelfverloochening uit liefde. Het mysterie van Jesus' bloed in het offer der mis en de gedachte aan dat uitgebloede en bleke lichaam, aan het kruis tegen de donkere hemel uitgerekt, zullen de liefde in ons wekken. „Jesus heeft, om zijn volk door zijn eigen bloed te heiligen, buiten de poort geleden. Laat ons tot Hem uitgaan buiten de legerplaats en zijn versmading dragen ” ( Hebr. 13, 12. 13 ).

Maria Visitatie

386. Onze Lieve Vrouw Visitatie 2 juli

Mijn ziel verheft de Heer

Na de ernstige verlossingsmysteries der laatste weken brengt deze dag een lichte verkwikking voor de ziel. Wat mag de reden zijn, dat er over dit feest een poëtische glans ligt gespreid?

Is het de middeleeuwse oorsprong, het epistel: een lentelied van liefde, het evangelie: lieflijke scène van de eerste madonnaschilder, of de herinnering aan de traditionele plaats van de ontmoeting: Ain Karim, een nest van witte daken onder donkergroene cypressen tegen de berghelling gedrukt? Misschien is het alleen al het beeld dat de eerste regel van het evangelie ( Lk. 1, 39-46 ) oproept: „In die dagen ging Maria op weg en reisde met spoed naar het bergland.” Maria, prille en zedige maagd, begeeft zich haastig, met lichte voet, langs de wegen van het Palestijnse land, in God, haar heil, verzonken, draagster van het geheim, dat enkel nog maar begenadiging is en geen kruis, louter blijde verwachting in de hoogste zin van het woord. Het geheim tussen God en haar waarvan geen mens weet, tenzij de Geest het openbaart. Door die Geest verlicht begroet Elisabeth haar als de gezegende moeder van haar Heer. En Maria sprak: „Mijn ziel verheft de Heer en mijn geest jubelt om God, mijn redder” . Het is of zij sinds haar fiat heeft gezwegen en nu eerst de mond opent om God te prijzen, om te uiten wat in haar leefde al die dagen. Met heldere stem zingt Maria haar magnificat, voorzangster in het koor der eeuwen dat nimmermeer verstommen zal. En drie maanden verblijft zij in dat zalig huis voor haar nederig dienstwerk.

1. Het doet bijna oneerbiedig aan over dit tafereel te willen moraliseren. Alles is zo helder en licht als een paneel van Fra Angelico, feestelijke kleuren, geen schaduw en veel goud. God zegeviert hier zonder strijd: de beide begenadigde vrouwen, de Geest die werkt in de moeder en haar kind. Maria sprekend over zichzelf door God te loven. Het volmaakte koninkrijk Gods voorafgebeeld. Een plekje hemel op aarde. Nederigheid, dank en jubel. Ons drukt bijna zonder onderbreking de strijd en de zorg. Voor ons geldt het woord des Heren: „Marta, Marta, gij maakt u bezorgd en druk over vele dingen, maar weinige zijn nodig of slechts één” ( Lk. 10, 41 ). Zo zelden triomfeert Gods heerschappij ongebroken in ons. Het zijn niet alleen de zonde en de zelfzucht, die ons beletten onverdeeld God toe te behoren, doch ook de duizenderlei vormen waarin aardse beslommeringen onze geest vullen. Hierom schreef Sint Paulus in zijn aanprijzing der maagdelijkheid: „De ongehuwde is bezorgd over de dingen des Heren, hoe hij behagen zal aan de Heer; maar de gehuwde is bezorgd over de dingen der wereld, hoe hij behagen zal aan zijn vrouw en hij is verdeeld” ( 1 Kor. 7, 32-34 ). Laat ons de bindingen aan het tijdelijke beperken tot de waarlijk nodige.

2. Wat brengt Maria aan Elisabet? Eigenlijk niet zichzelf noch haar materiële hulp, maar Jesus en de Geest van Jesus. „Toen Elisabet de groet van Maria hoorde, geschiedde het dat het kind opsprong in haar schoot en Elisabet werd vervuld met de heilige Geest.” (En zo blijft het immer: Maria bestaat niet voor zichzelf, zij is alleen maar Moeder des Heren, een verhouding tot Jesus, – zo als Jesus enkel is: tot de Vader. Dat is ook de diepste zin van haar leven in de Kerk en van de verering der gelovigen; zij blijft de moeder des Heren, die zij baren wil in onze zielen.)

Dit geldt, wanneer wij de noodzakelijke verhoudingen in acht nemen, ook voor ons, en allermeest als wij priesters of religieuzen zijn. Ook de christen moet zo volmaakt mogelijk strekken tot de eer van God en de verbreiding van Christus' rijk, en dat niet alleen of voornamelijk door vrome woorden en stichtelijke vermaningen, maar veeleer door heel zijn leven en doen. Hij moet niet zichzelf zoeken noch op de voorgrond plaatsen, hij moet niet enkel zichzelf brengen tot de mensen. Zij moeten in hem Christus kunnen herkennen en van het contact met hem beter en gelukkiger worden. Daar mag geen ergernis achterblijven, geen teleurstelling dat christenen (priesters, kloosterlingen) even liefdeloos en egoïstisch zijn als alle anderen. Het gaat nooit om ons, maar altijd om Jesus.

386. Onze Lieve Vrouw Visitatie 2 juli

Mijn ziel verheft de Heer

Na de ernstige verlossingsmysteries der laatste weken brengt deze dag een lichte verkwikking voor de ziel. Wat mag de reden zijn, dat er over dit feest een poëtische glans ligt gespreid?

Is het de middeleeuwse oorsprong, het epistel: een lentelied van liefde, het evangelie: lieflijke scène van de eerste madonnaschilder, of de herinnering aan de traditionele plaats van de ontmoeting: Ain Karim, een nest van witte daken onder donkergroene cypressen tegen de berghelling gedrukt? Misschien is het alleen al het beeld dat de eerste regel van het evangelie ( Lk. 1, 39-46 ) oproept: „In die dagen ging Maria op weg en reisde met spoed naar het bergland.” Maria, prille en zedige maagd, begeeft zich haastig, met lichte voet, langs de wegen van het Palestijnse land, in God, haar heil, verzonken, draagster van het geheim, dat enkel nog maar begenadiging is en geen kruis, louter blijde verwachting in de hoogste zin van het woord. Het geheim tussen God en haar waarvan geen mens weet, tenzij de Geest het openbaart. Door die Geest verlicht begroet Elisabeth haar als de gezegende moeder van haar Heer. En Maria sprak: „Mijn ziel verheft de Heer en mijn geest jubelt om God, mijn redder” . Het is of zij sinds haar fiat heeft gezwegen en nu eerst de mond opent om God te prijzen, om te uiten wat in haar leefde al die dagen. Met heldere stem zingt Maria haar magnificat, voorzangster in het koor der eeuwen dat nimmermeer verstommen zal. En drie maanden verblijft zij in dat zalig huis voor haar nederig dienstwerk.

1. Het doet bijna oneerbiedig aan over dit tafereel te willen moraliseren. Alles is zo helder en licht als een paneel van Fra Angelico, feestelijke kleuren, geen schaduw en veel goud. God zegeviert hier zonder strijd: de beide begenadigde vrouwen, de Geest die werkt in de moeder en haar kind. Maria sprekend over zichzelf door God te loven. Het volmaakte koninkrijk Gods voorafgebeeld. Een plekje hemel op aarde. Nederigheid, dank en jubel. Ons drukt bijna zonder onderbreking de strijd en de zorg. Voor ons geldt het woord des Heren: „Marta, Marta, gij maakt u bezorgd en druk over vele dingen, maar weinige zijn nodig of slechts één” ( Lk. 10, 41 ). Zo zelden triomfeert Gods heerschappij ongebroken in ons. Het zijn niet alleen de zonde en de zelfzucht, die ons beletten onverdeeld God toe te behoren, doch ook de duizenderlei vormen waarin aardse beslommeringen onze geest vullen. Hierom schreef Sint Paulus in zijn aanprijzing der maagdelijkheid: „De ongehuwde is bezorgd over de dingen des Heren, hoe hij behagen zal aan de Heer; maar de gehuwde is bezorgd over de dingen der wereld, hoe hij behagen zal aan zijn vrouw en hij is verdeeld” ( 1 Kor. 7, 32-34 ). Laat ons de bindingen aan het tijdelijke beperken tot de waarlijk nodige.

2. Wat brengt Maria aan Elisabet? Eigenlijk niet zichzelf noch haar materiële hulp, maar Jesus en de Geest van Jesus. „Toen Elisabet de groet van Maria hoorde, geschiedde het dat het kind opsprong in haar schoot en Elisabet werd vervuld met de heilige Geest.” (En zo blijft het immer: Maria bestaat niet voor zichzelf, zij is alleen maar Moeder des Heren, een verhouding tot Jesus, – zo als Jesus enkel is: tot de Vader. Dat is ook de diepste zin van haar leven in de Kerk en van de verering der gelovigen; zij blijft de moeder des Heren, die zij baren wil in onze zielen.)

Dit geldt, wanneer wij de noodzakelijke verhoudingen in acht nemen, ook voor ons, en allermeest als wij priesters of religieuzen zijn. Ook de christen moet zo volmaakt mogelijk strekken tot de eer van God en de verbreiding van Christus' rijk, en dat niet alleen of voornamelijk door vrome woorden en stichtelijke vermaningen, maar veeleer door heel zijn leven en doen. Hij moet niet zichzelf zoeken noch op de voorgrond plaatsen, hij moet niet enkel zichzelf brengen tot de mensen. Zij moeten in hem Christus kunnen herkennen en van het contact met hem beter en gelukkiger worden. Daar mag geen ergernis achterblijven, geen teleurstelling dat christenen (priesters, kloosterlingen) even liefdeloos en egoïstisch zijn als alle anderen. Het gaat nooit om ons, maar altijd om Jesus.

Karmel

387. Onze Lieve Vrouw van de Karmel. 16 juli

De berg van het beschouwende leven

„Uw hoofd is als de Karmel, uw lokken als purper …” ( Hoogl. 7, 6 ). „Haar valt de pracht van de Libanon ten deel, de luister van de Karmel en Saron” ( Is. 35, 2 ; antifonen van het feest).

De Karmel is een gebergte in het Heilige Land, weelderig begroeid en vruchtbaar, zoals ook blijkt uit de aangehaalde teksten. Berg en tuin tegelijk, ongenaakbare hoogte en lusthof tevens, moeilijk en vruchtbaar: zo is de Karmel het beeld geworden van het geestelijk leven, en speciaal van het be- schouwende leven zoals het bloeit, onder de milde bescherming der Moeder Gods, in de kloosterorde die zijn naam draagt.

1. De heilige Carmeliet, Johannes van het Kruis, heeft een van zijn geestelijke werken de titel gegeven Bestijging van de berg Karmel. De top van de volmaaktheid rijst inderdaad op in ongenaakbare verte, de weg omhoog is nauw en steil, de opgang vordert langzaam en moeizaam. Het zijn dezelfde gedachten die Jesus onder andere beelden uitspreekt: de nauwe poort, de enge weg, het dragen van het kruis en de prijsgave van het leven. Het is goed dat de beginneling zich realiseert waarom het gaat; er is in het beschouwende leven geen plaats voor dilettantisme. „Slechts wie tot het einde volhardt, zal gered worden” ( Mt. 24, 13 ). Slechts stap voor stap komt de ziel vooruit; langzaam rijpt de graankorrel die in de aarde viel en stierf. Maar laat de ziel de moed niet verliezen en het oog gevestigd houden op het verre en heerlijke ideaal. De vereniging met God is elke prijs die wij met bloedend hart betalen, overwaard.

2. Maar de Karmel is ook een lusthof voor de Beminde, een bloeiende tuin waar Jesus zijn behagen vindt. „Mijn Beminde is naar zijn lusthof gegaan, naar de balsembedden, om in zijn tuin te weiden en lelies te plukken. Mijn Beminde blijft mijn en ik van Hem” ( Hoogl. 6, 2. 3 ). „Waak op, noordenwind, zuidenwind kom! Waai door mijn tuin, laat zijn balsemgeur stromen, opdat mijn Beminde zijn lusthof betrede” ( Hoogl. 4, 16 ). De geuren en de bloemen van de tuin zijn voor de Beminde. Jesus vindt zijn lust in de ziel die, zelf lijdende, Hem in trouwe liefde aanhangt. Het gaat altijd om Hem. Wie het geestelijke leven binnengaat, zoeke geen gemakkelijke vreugde, maar de ware liefde: Jesus' vreugde. Zulk een ziel, die in nederigheid en stilte zich opoffert, die in dorre duisternis de Meester onwankelbaar trouw blijft, is een Karmel des Heren.

3. En zij wordt een vruchtbare boomgaard gelijk de Karmel van ouds. „Want zie, de winter is voorbij, de regen voorgoed verdwenen. De bloemen verschijnen. De tijd van zingen is gekomen in ons land. De vijg kleurt reeds zijn jonge vrucht. De wingerds bloeien en geuren” ( Hoogl. 2, 11-13 ). De ziel die in de loutering van de beschouwing volhardt, brengt rijke vruchten voort. Zij behoort tot de zachtmoedigen die het Land beërven ( Mt. 5, 4 ). Al kent de wereld haar naam niet, al heeft zijzelve zich vergeten, in Christus, de Heer van het heelal gevestigd, regeert zij met Hem in het koninkrijk Gods en zal zij eenmaal de wereld oordelen.

Schenke ons de Heilige Geest een diep inzicht in de onvergelijkelijke waarde van dit zuivere leven. „Als gij de gave Gods kendet” ( Joh. 4, 10 )! Hoe zouden wij moed vatten om op te gaan en te volharden en blijde elke prijs te betalen!

387. Onze Lieve Vrouw van de Karmel. 16 juli

De berg van het beschouwende leven

„Uw hoofd is als de Karmel, uw lokken als purper …” ( Hoogl. 7, 6 ). „Haar valt de pracht van de Libanon ten deel, de luister van de Karmel en Saron” ( Is. 35, 2 ; antifonen van het feest).

De Karmel is een gebergte in het Heilige Land, weelderig begroeid en vruchtbaar, zoals ook blijkt uit de aangehaalde teksten. Berg en tuin tegelijk, ongenaakbare hoogte en lusthof tevens, moeilijk en vruchtbaar: zo is de Karmel het beeld geworden van het geestelijk leven, en speciaal van het be- schouwende leven zoals het bloeit, onder de milde bescherming der Moeder Gods, in de kloosterorde die zijn naam draagt.

1. De heilige Carmeliet, Johannes van het Kruis, heeft een van zijn geestelijke werken de titel gegeven Bestijging van de berg Karmel. De top van de volmaaktheid rijst inderdaad op in ongenaakbare verte, de weg omhoog is nauw en steil, de opgang vordert langzaam en moeizaam. Het zijn dezelfde gedachten die Jesus onder andere beelden uitspreekt: de nauwe poort, de enge weg, het dragen van het kruis en de prijsgave van het leven. Het is goed dat de beginneling zich realiseert waarom het gaat; er is in het beschouwende leven geen plaats voor dilettantisme. „Slechts wie tot het einde volhardt, zal gered worden” ( Mt. 24, 13 ). Slechts stap voor stap komt de ziel vooruit; langzaam rijpt de graankorrel die in de aarde viel en stierf. Maar laat de ziel de moed niet verliezen en het oog gevestigd houden op het verre en heerlijke ideaal. De vereniging met God is elke prijs die wij met bloedend hart betalen, overwaard.

2. Maar de Karmel is ook een lusthof voor de Beminde, een bloeiende tuin waar Jesus zijn behagen vindt. „Mijn Beminde is naar zijn lusthof gegaan, naar de balsembedden, om in zijn tuin te weiden en lelies te plukken. Mijn Beminde blijft mijn en ik van Hem” ( Hoogl. 6, 2. 3 ). „Waak op, noordenwind, zuidenwind kom! Waai door mijn tuin, laat zijn balsemgeur stromen, opdat mijn Beminde zijn lusthof betrede” ( Hoogl. 4, 16 ). De geuren en de bloemen van de tuin zijn voor de Beminde. Jesus vindt zijn lust in de ziel die, zelf lijdende, Hem in trouwe liefde aanhangt. Het gaat altijd om Hem. Wie het geestelijke leven binnengaat, zoeke geen gemakkelijke vreugde, maar de ware liefde: Jesus' vreugde. Zulk een ziel, die in nederigheid en stilte zich opoffert, die in dorre duisternis de Meester onwankelbaar trouw blijft, is een Karmel des Heren.

3. En zij wordt een vruchtbare boomgaard gelijk de Karmel van ouds. „Want zie, de winter is voorbij, de regen voorgoed verdwenen. De bloemen verschijnen. De tijd van zingen is gekomen in ons land. De vijg kleurt reeds zijn jonge vrucht. De wingerds bloeien en geuren” ( Hoogl. 2, 11-13 ). De ziel die in de loutering van de beschouwing volhardt, brengt rijke vruchten voort. Zij behoort tot de zachtmoedigen die het Land beërven ( Mt. 5, 4 ). Al kent de wereld haar naam niet, al heeft zijzelve zich vergeten, in Christus, de Heer van het heelal gevestigd, regeert zij met Hem in het koninkrijk Gods en zal zij eenmaal de wereld oordelen.

Schenke ons de Heilige Geest een diep inzicht in de onvergelijkelijke waarde van dit zuivere leven. „Als gij de gave Gods kendet” ( Joh. 4, 10 )! Hoe zouden wij moed vatten om op te gaan en te volharden en blijde elke prijs te betalen!

Transfiguratie des Heren

388. Gedaanteverandering des Heren. 6 augustus

Het Thaborlicht

De eigenlijke betekenis van dit feest wordt ons geleerd door de oosterse christenheid méér dan door onze westerse liturgie waarin het betrekkelijk laat werd geïntroduceerd en nimmer de rol speelde die aan de Transfiguratie des Heren in het Oosten van oudsher toekomt. Wij kunnen in dit mysterie twee momenten onderscheiden die nauw samenhangen en niet van elkaar gescheiden mogen worden: lering en verheerlijking. De voornaamste bedoeling van het evangelieverhaal der Gedaanteverandering is zonder twijfel de openbaring aan de drie uitverkoren apostelen van Christus als de enige Zoon op Wie des Vaders welbehagen blijvend rust: „Hoort naar hem!” Maar deze openbaring gaat gepaard met een metamorfose van de lijdelijke mens, die met Petrus, Jacobus en Johannes de hoge berg had bestegen. Van deze gedaanteverandering die één ogenblik vooruitliep op de heerlijkheid van de verrezen Kyrios hebben de leerlingen slechts één indruk meegenomen: licht. Stralend licht als de zon, glanzend wit als sneeuw, klederen zo blank „als geen voller op aarde ze kan maken” ( Mk. 9, 3 ). Deze onaardse glorie maakt Petrus uit- zinnig, maar nog vóór hij uitgesproken is, overschaduwt hen de lichtende wolk en klinkt de stem van God die hen ter aarde werpt.

Het is dit visioen van bovenaards licht, dat op de viering van het feest van in de oosterse liturgie zijn stempel heeft gedrukt en waarvan ook in onze liturgie de sporen niet ontbreken. In het Oosten luidt het schone troparion: „Op de berg zijt Gij verheerlijkt, Christus, God, en Gij hebt uw leerlingen uw heerlijkheid getoond voorzover zij die dragen konden. Laat ook voor ons, zondaars, op de voorbede der Godsmoeder, uw eeuwig licht schijnen. Ere zij U, o Schenker van het licht!” En onze vesperhymne zingt: „Gij allen die Christus zoekt, slaat uw ogen opwaarts. Daar kunt gij een eeuwig gloriewonder aanschouwen, een lichtend teken dat geen einde kent, hoog, verheven, onbegrensd, eerwaardiger dan het heelal.” .

In het licht van de Thabor breekt op onze duistere aarde voor een ogenblik de hemelse glorie door. Voor een ogenblik wordt het heimwee der mensheid bevredigd vooraleer de tocht naar lijden en dood verder gaat. Het licht van Christus' godheid straalt door het sterfelijke hulsel heen, voorbode en onderpand ook van onze eigen verheerlijking. In de viering der heilige liturgie en in de aandachtige beschouwing van het gebed tracht de christen te delen in dit onsterfelijke licht. De liturgie toch betekent naar haar wezen: hemel op aarde, onttrekken van de mens aan de vergankelijkheid en de aardsheid, dompelen van de ziel in Christus' heerlijkheid, voorspel van het paradijs. En de beschouwing met haar duister licht des geloofs, de donkere en toch „lichtende wolk” waarin God is, vergeestelijkt Christus' leerling. Door de gestadige beoefening van het zuivere gebed ontstijgt hij het aardse en verliezen de wereldse beelden voor zijn geest hun bekoring. Want „door de menswording van Gods Woord is voor de ogen van onze geest een nieuw licht van zijn heerlijkheid opgegaan. God zichtbaar kennend, worden wij weggesleurd naar liefde voor de onzienlijke dingen” (prefatie). Volhard in de duistere schouwing van het geloof, opdat het „genadig licht” van Christus, dat geen avond kent, u moge omstralen.

Alheilige Godsmoeder, Geleidster ten leven, bid voor ons.

388. Gedaanteverandering des Heren. 6 augustus

Het Thaborlicht

De eigenlijke betekenis van dit feest wordt ons geleerd door de oosterse christenheid méér dan door onze westerse liturgie waarin het betrekkelijk laat werd geïntroduceerd en nimmer de rol speelde die aan de Transfiguratie des Heren in het Oosten van oudsher toekomt. Wij kunnen in dit mysterie twee momenten onderscheiden die nauw samenhangen en niet van elkaar gescheiden mogen worden: lering en verheerlijking. De voornaamste bedoeling van het evangelieverhaal der Gedaanteverandering is zonder twijfel de openbaring aan de drie uitverkoren apostelen van Christus als de enige Zoon op Wie des Vaders welbehagen blijvend rust: „Hoort naar hem!” Maar deze openbaring gaat gepaard met een metamorfose van de lijdelijke mens, die met Petrus, Jacobus en Johannes de hoge berg had bestegen. Van deze gedaanteverandering die één ogenblik vooruitliep op de heerlijkheid van de verrezen Kyrios hebben de leerlingen slechts één indruk meegenomen: licht. Stralend licht als de zon, glanzend wit als sneeuw, klederen zo blank „als geen voller op aarde ze kan maken” ( Mk. 9, 3 ). Deze onaardse glorie maakt Petrus uit- zinnig, maar nog vóór hij uitgesproken is, overschaduwt hen de lichtende wolk en klinkt de stem van God die hen ter aarde werpt.

Het is dit visioen van bovenaards licht, dat op de viering van het feest van in de oosterse liturgie zijn stempel heeft gedrukt en waarvan ook in onze liturgie de sporen niet ontbreken. In het Oosten luidt het schone troparion: „Op de berg zijt Gij verheerlijkt, Christus, God, en Gij hebt uw leerlingen uw heerlijkheid getoond voorzover zij die dragen konden. Laat ook voor ons, zondaars, op de voorbede der Godsmoeder, uw eeuwig licht schijnen. Ere zij U, o Schenker van het licht!” En onze vesperhymne zingt: „Gij allen die Christus zoekt, slaat uw ogen opwaarts. Daar kunt gij een eeuwig gloriewonder aanschouwen, een lichtend teken dat geen einde kent, hoog, verheven, onbegrensd, eerwaardiger dan het heelal.” .

In het licht van de Thabor breekt op onze duistere aarde voor een ogenblik de hemelse glorie door. Voor een ogenblik wordt het heimwee der mensheid bevredigd vooraleer de tocht naar lijden en dood verder gaat. Het licht van Christus' godheid straalt door het sterfelijke hulsel heen, voorbode en onderpand ook van onze eigen verheerlijking. In de viering der heilige liturgie en in de aandachtige beschouwing van het gebed tracht de christen te delen in dit onsterfelijke licht. De liturgie toch betekent naar haar wezen: hemel op aarde, onttrekken van de mens aan de vergankelijkheid en de aardsheid, dompelen van de ziel in Christus' heerlijkheid, voorspel van het paradijs. En de beschouwing met haar duister licht des geloofs, de donkere en toch „lichtende wolk” waarin God is, vergeestelijkt Christus' leerling. Door de gestadige beoefening van het zuivere gebed ontstijgt hij het aardse en verliezen de wereldse beelden voor zijn geest hun bekoring. Want „door de menswording van Gods Woord is voor de ogen van onze geest een nieuw licht van zijn heerlijkheid opgegaan. God zichtbaar kennend, worden wij weggesleurd naar liefde voor de onzienlijke dingen” (prefatie). Volhard in de duistere schouwing van het geloof, opdat het „genadig licht” van Christus, dat geen avond kent, u moge omstralen.

Alheilige Godsmoeder, Geleidster ten leven, bid voor ons.

Maria Hemelvaart

389. Onze Lieve Vrouw Hemel- vaart. 15 augustus

Het beste deel

Het bijzondere van Maria's verheerlijking is dat haar lichaam, evenals dat van Jesus, aanstonds deelde in de glorie der ziel.

1. Er zijn andere heiligen van wie wij mogen aannemen dat zij onmiddellijk na hun sterven tot de aanschouwing Gods werden toegelaten, maar zij allen hebben het bederf van het graf gekend. Het zuivere lichaam van de Maagd, uit wie Christus is geboren, was niet aangetast door de gevolgen der erfzonde. Het kende de begeerlijkheid niet. Wel was het sterfelijk, maar door Gods wonder niet bederfelijk. De christelijke kunstenaars hebben dit beseft en trachten uit te beelden in hun kunst door schone en reine voorstellingen van de Maagd. Heden, bij haar opneming ten hemel, werd haar heilig lichaam, die tempel van de Heilige Geest, de schoot die het Woord ontving, verheerlijkt, met goddelijk licht omstraald, ten hemel gevoerd. Onze verlossing is niet volkomen vóór het lichaam deelt in de glorie. In de leer der apostelen neemt de verrijzenis des vleses een grote plaats in. Hoe zwaar is ons lichaam getroffen door de vloek der zonde: begeerlijkheid en vergankelijkheid! Begeerlijkheid leidt tot zonde en eeuwige dood; vergankelijkheid tot lijden, ziekte en tijdelijke dood met het bederf van het graf. Zolang wij op aarde zijn, is ons lichaam aan lijden onderhevig. De christen verdoemt het lichaam niet maar beschouwt het toch vooral als werktuig en stof van christelijke deugden: kuisheid, lijdensmoed, apostolische gezindheid, barmhartigheid voor de naaste. Hij weet dat de paradijselijke orde van het ongerept lichamelijke eerst zal hersteld worden op het einde der tijden.

2. Overweeg ook het tweede voorrecht dat de gezegende Maagd heden ten deel viel, dat wat in waarheid het beste deel was dat haar niet zou worden ontnomen: de hemelse vreugde van de aanschouwing Gods. Aanschouwing Gods betekende voor haar aanschouwing van haar Zoon, haar Jesus zien zoals Hij werkelijk was en is. Welk een ongekende verrukking voor het moederhart! Men zou willen zeggen als het niet oneerbiedig klinkt: haar ogen werden geopend en zij kon haar ogen niet geloven. Zij wist niet dat haar Kind zo schoon en heerlijk was. En toch, indien iemand Hem op aarde gekend had, dan zij. Eerst in de intimiteit van haar moederschap, dan in de smarten van zijn verlossing, in de omhelzing van de Verrezene, en na zijn hemelvaart (een harde scheiding, maar van haar gold toch zeker zijn woord: „Als gij Mij liefhadt, zoudt ge u er over verheugen dat ik terugkeer tot de Vader” ) een steeds dieper doordringen in het geheim van zijn persoonlijkheid en zijn zending door geloof en beschouwing. Hoe gaarne willen wij ook op dit geloofsleven der Moeder Gods het woord toepassen, dat zij, evenals die andere Maria en zo oneindig méér, het beste deel der beschouwing had verkoren, levend in stilte en ingetogenheid en een allerzuiverst gebed, met Sint Jan, de geliefde leerling, tot aan het vredig ontslapen van haar dood. Maar toch, hoe hoge beschouwing haar deel ook geweest is, het bleef een schouwing des geloofs met de onontkoombare duisternis het geloof eigen. Eerst het ogenblik der Dormitio onthulde haar, van aanschijn tot aanschijn, de oneindige heerlijkheid van Hem die zich gewaardigd had haar Kind te zijn en te blijven.

3. Maria is „de eerste der ontslapenen” als eerste gevolgd, geheel opgenomen in de orde der verheerlijking, volmaakt gelukkig naar heel haar wezen. Deze dag moet voor ons die nog vertoeven in de wereld een dag van reine vreugde zijn, met haar en om haar: een jubilerend feest in de glorie van de midzomer. Het feest der Moeder is het feest van de kinderen. Laten wij heden de ellende van deze tijd op zij zetten en verwijlen in het hemelse dat voor ons is het enige noodzakelijke en voor haar het beste deel. Ons heil is in de hemel vanwaar wij onze Verlosser verwachten, die ons vergankelijk lichaam zal omvormen en gelijk maken aan zijn verheerlijkt lichaam. Ons heil is in de hemel waar onze Moeder ons is voorgegaan. Zij is door het leergezag der Kerk, dat spreekt namens God, ons wederom voor ogen gesteld als het lichtend teken aan de hemel, toonbeeld van onze eigen voltooiing, waarnaar wij vertrouwvol mogen opzien.

389. Onze Lieve Vrouw Hemel- vaart. 15 augustus

Het beste deel

Het bijzondere van Maria's verheerlijking is dat haar lichaam, evenals dat van Jesus, aanstonds deelde in de glorie der ziel.

1. Er zijn andere heiligen van wie wij mogen aannemen dat zij onmiddellijk na hun sterven tot de aanschouwing Gods werden toegelaten, maar zij allen hebben het bederf van het graf gekend. Het zuivere lichaam van de Maagd, uit wie Christus is geboren, was niet aangetast door de gevolgen der erfzonde. Het kende de begeerlijkheid niet. Wel was het sterfelijk, maar door Gods wonder niet bederfelijk. De christelijke kunstenaars hebben dit beseft en trachten uit te beelden in hun kunst door schone en reine voorstellingen van de Maagd. Heden, bij haar opneming ten hemel, werd haar heilig lichaam, die tempel van de Heilige Geest, de schoot die het Woord ontving, verheerlijkt, met goddelijk licht omstraald, ten hemel gevoerd. Onze verlossing is niet volkomen vóór het lichaam deelt in de glorie. In de leer der apostelen neemt de verrijzenis des vleses een grote plaats in. Hoe zwaar is ons lichaam getroffen door de vloek der zonde: begeerlijkheid en vergankelijkheid! Begeerlijkheid leidt tot zonde en eeuwige dood; vergankelijkheid tot lijden, ziekte en tijdelijke dood met het bederf van het graf. Zolang wij op aarde zijn, is ons lichaam aan lijden onderhevig. De christen verdoemt het lichaam niet maar beschouwt het toch vooral als werktuig en stof van christelijke deugden: kuisheid, lijdensmoed, apostolische gezindheid, barmhartigheid voor de naaste. Hij weet dat de paradijselijke orde van het ongerept lichamelijke eerst zal hersteld worden op het einde der tijden.

2. Overweeg ook het tweede voorrecht dat de gezegende Maagd heden ten deel viel, dat wat in waarheid het beste deel was dat haar niet zou worden ontnomen: de hemelse vreugde van de aanschouwing Gods. Aanschouwing Gods betekende voor haar aanschouwing van haar Zoon, haar Jesus zien zoals Hij werkelijk was en is. Welk een ongekende verrukking voor het moederhart! Men zou willen zeggen als het niet oneerbiedig klinkt: haar ogen werden geopend en zij kon haar ogen niet geloven. Zij wist niet dat haar Kind zo schoon en heerlijk was. En toch, indien iemand Hem op aarde gekend had, dan zij. Eerst in de intimiteit van haar moederschap, dan in de smarten van zijn verlossing, in de omhelzing van de Verrezene, en na zijn hemelvaart (een harde scheiding, maar van haar gold toch zeker zijn woord: „Als gij Mij liefhadt, zoudt ge u er over verheugen dat ik terugkeer tot de Vader” ) een steeds dieper doordringen in het geheim van zijn persoonlijkheid en zijn zending door geloof en beschouwing. Hoe gaarne willen wij ook op dit geloofsleven der Moeder Gods het woord toepassen, dat zij, evenals die andere Maria en zo oneindig méér, het beste deel der beschouwing had verkoren, levend in stilte en ingetogenheid en een allerzuiverst gebed, met Sint Jan, de geliefde leerling, tot aan het vredig ontslapen van haar dood. Maar toch, hoe hoge beschouwing haar deel ook geweest is, het bleef een schouwing des geloofs met de onontkoombare duisternis het geloof eigen. Eerst het ogenblik der Dormitio onthulde haar, van aanschijn tot aanschijn, de oneindige heerlijkheid van Hem die zich gewaardigd had haar Kind te zijn en te blijven.

3. Maria is „de eerste der ontslapenen” als eerste gevolgd, geheel opgenomen in de orde der verheerlijking, volmaakt gelukkig naar heel haar wezen. Deze dag moet voor ons die nog vertoeven in de wereld een dag van reine vreugde zijn, met haar en om haar: een jubilerend feest in de glorie van de midzomer. Het feest der Moeder is het feest van de kinderen. Laten wij heden de ellende van deze tijd op zij zetten en verwijlen in het hemelse dat voor ons is het enige noodzakelijke en voor haar het beste deel. Ons heil is in de hemel vanwaar wij onze Verlosser verwachten, die ons vergankelijk lichaam zal omvormen en gelijk maken aan zijn verheerlijkt lichaam. Ons heil is in de hemel waar onze Moeder ons is voorgegaan. Zij is door het leergezag der Kerk, dat spreekt namens God, ons wederom voor ogen gesteld als het lichtend teken aan de hemel, toonbeeld van onze eigen voltooiing, waarnaar wij vertrouwvol mogen opzien.

Onthoofding van Sint Jan

390. Onthoofding van Sint Jan Baptist. 29 augustus

Waarheidsliefde

„Ik sprak over uw getuigenissen in tegenwoordigheid van koningen en schaamde mij niet” ( Ps. 118, 46 ; introitus). — „Vrees niet voor hun aanschijn. Ik zal u hun gelaat niet doen vrezen, want heden heb Ik u gemaakt tot sterke stad, tot stalen zuil en koperen muur” ( Jer. 1, 17. 18 ; epistel). — „Het is u niet geoorloofd de vrouw van uw broeder te bezitten” ( Mk. 6, 18 ; evangelie).

Sint Jan de Doper, de strenge boetgezant in de woestijn, die niet gehuld ging in zachte klederen noch als een riet door de wind werd bewogen, profeet en voorloper des Heren, is gestorven als martelaar der gerechtigheid, als onovertroffen voorbeeld van belijdersmoed, als onverschrokken kampioen der zedelijkheid. Hij aarzelde niet zijn koning de harde waarheid in het gezicht te zeggen, ofschoon hij wist dat koningen in de oudheid en het oosten despoten zijn en dat de haat van de vrouw wier zondige liefde hij aan de kaak stelde, hem nooit zou vergeven. Maar hij „sprak voor koningen onbevreesd over Gods getuigenissen”, gelijk hij niet gevreesd had aan alle standen de waarheid te verkondigen bij de Jordaan.

Wij plegen reeds voor de mogelijkheid van een spotlach de waarheid te verdoezelen of het onrecht te vergoeilijken. Maar wat zegt de Heer? „Wie zich schaamt voor Mij en mijn woorden ten overstaan van dit overspelig en zondig geslacht, voor hem zal de Zoon des mensen zich schamen, als Hij komt in de glorie zijns Vaders met zijn heilige engelen” ( Mk. 8, 38 ).

Johannes, kind van zon en wijde ruimte, kwijnde weg in het donker cachot van de vesting Machaerus, terwijl boven zijn hoofd de feestzaal dreunde van muziek en dans. Hij viel ten offer aan de zwakheid van Herodes en de haat van Herodias: zijn bloedig hoofd op de schaal om één moedig woord van waarheid. Welke offers getroost ik mij voor de triomf der waarheid in de wereld, in mijn omgeving, in mijzelf? Christus is een tweesnijdend zwaard en een teken van tegenspraak, ook in de mens zelf. „De waarheid zal u vrij maken”, doch slechts ten koste van een onverbiddelijke strijd tegen alle leugen, lafheid en onechtheid. Bestaat er overeenstemming tussen mijn denken en doen, tussen mijn geloven en spreken, tussen mijn privé en mijn openbaar leven? „Naar buiten de honden en tovenaars, de onkuisaards en moordenaars en afgodendienaars en ieder die de leugen bemint en doet” ( Openb. 22, 15 ).

Sint Jan Baptist, bid voor ons om trouwe belijdersmoed en onverbiddelijke waarheidsliefde.

390. Onthoofding van Sint Jan Baptist. 29 augustus

Waarheidsliefde

„Ik sprak over uw getuigenissen in tegenwoordigheid van koningen en schaamde mij niet” ( Ps. 118, 46 ; introitus). — „Vrees niet voor hun aanschijn. Ik zal u hun gelaat niet doen vrezen, want heden heb Ik u gemaakt tot sterke stad, tot stalen zuil en koperen muur” ( Jer. 1, 17. 18 ; epistel). — „Het is u niet geoorloofd de vrouw van uw broeder te bezitten” ( Mk. 6, 18 ; evangelie).

Sint Jan de Doper, de strenge boetgezant in de woestijn, die niet gehuld ging in zachte klederen noch als een riet door de wind werd bewogen, profeet en voorloper des Heren, is gestorven als martelaar der gerechtigheid, als onovertroffen voorbeeld van belijdersmoed, als onverschrokken kampioen der zedelijkheid. Hij aarzelde niet zijn koning de harde waarheid in het gezicht te zeggen, ofschoon hij wist dat koningen in de oudheid en het oosten despoten zijn en dat de haat van de vrouw wier zondige liefde hij aan de kaak stelde, hem nooit zou vergeven. Maar hij „sprak voor koningen onbevreesd over Gods getuigenissen”, gelijk hij niet gevreesd had aan alle standen de waarheid te verkondigen bij de Jordaan.

Wij plegen reeds voor de mogelijkheid van een spotlach de waarheid te verdoezelen of het onrecht te vergoeilijken. Maar wat zegt de Heer? „Wie zich schaamt voor Mij en mijn woorden ten overstaan van dit overspelig en zondig geslacht, voor hem zal de Zoon des mensen zich schamen, als Hij komt in de glorie zijns Vaders met zijn heilige engelen” ( Mk. 8, 38 ).

Johannes, kind van zon en wijde ruimte, kwijnde weg in het donker cachot van de vesting Machaerus, terwijl boven zijn hoofd de feestzaal dreunde van muziek en dans. Hij viel ten offer aan de zwakheid van Herodes en de haat van Herodias: zijn bloedig hoofd op de schaal om één moedig woord van waarheid. Welke offers getroost ik mij voor de triomf der waarheid in de wereld, in mijn omgeving, in mijzelf? Christus is een tweesnijdend zwaard en een teken van tegenspraak, ook in de mens zelf. „De waarheid zal u vrij maken”, doch slechts ten koste van een onverbiddelijke strijd tegen alle leugen, lafheid en onechtheid. Bestaat er overeenstemming tussen mijn denken en doen, tussen mijn geloven en spreken, tussen mijn privé en mijn openbaar leven? „Naar buiten de honden en tovenaars, de onkuisaards en moordenaars en afgodendienaars en ieder die de leugen bemint en doet” ( Openb. 22, 15 ).

Sint Jan Baptist, bid voor ons om trouwe belijdersmoed en onverbiddelijke waarheidsliefde.

Onze Lieve Vrouw Geboorte

391. Onze Lieve Vrouw Geboorte 8 september

De verjaardag van onze hemelse Moeder

„Uw geboorte, o Moeder Gods, Maagd, heeft heel de wereld vreugde aangekondigd, want uit u is opgegaan de zon der gerechtigheid, Christus, onze God” (antifoon magnificat, IIde Vespers).

1. De verjaardag van moeder is een eerste klas feestdag voor de kinderen. De kinderen geven moeder het mooiste en fijnste wat zij vinden en verwerven kunnen, maar moeder geeft altijd nog meer aan de kinderen.

Wij herdenken heden de dag waarop God de uitvoering begon van zijn eeuwig en wonderbaar heilsbesluit, de geboorte van haar uit wie de zon der gerechtigheid zou opgaan. De wereld wist het niet, maar God heeft de geboorte der volkomen Reine met vreugde begroet, de engelen hebben zijn raadsbesluit aanbeden; de natuur een geheimzinnige siddering van blijdschap gevoeld, omdat zij geboren werd wier Zoon ook de barensweeën der schepping zou beëindigen: „Uw geboorte kondigde heel de wereld vreugde aan…”

Haar glorie is: Theotokos, Godsmoeder, zoals het concilie van Ephese haar schoonste naam bekrachtigde. De antifoon zegt het weer op prachtige wijze: „want uit u is opgegaan de zon der gerechtigheid, Christus, onze God” .

2. Uit het epistel. Hier spreekt de moeder Gods tot ons in de taal der goddelijke wijsheid: „Zalig de mens die naar mij luistert, die alle dagen waakt aan mijn poort en aan mijn deur de wacht houdt. Wie mij vindt, vindt het leven en verwerft heil van de Heer” ( Prov. 8, 34. 35 ). Nadat God eenmaal door haar aan de wereld zijn enige Zoon als Zaligmaker heeft geschonken, heeft Jesus haar gemaakt tot uitdeelster van zijn schatten. En zij deelt Jesus' genaden uit niet als rentmeesteres, maar als een moeder, dat is, in milde overvloed, niet als dienstmaagd, maar als koningin des hemels, met vorstelijke mildheid.

Zielen die deze waarheid ten einde toe durven geloven en beleven, vinden werkelijk „het leven en goddelijk heil” . Lezen wij niet van alle heiligen, dat zij een sterke en tedere godsvrucht hadden tot onze zoete Moeder? Of liever gezeggd allen die haar werkelijk beminnen, komen tot de heiligheid die immers eerst het volle leven is.

Hoe beminnen wij haar het best? Door haar te laten begaan, door „op haar armen zachtjes te sterven aan onszelf en ons door haar door de donkere tunnel te laten dragen” ( Edward Poppe). Want Moeder is mild en wonderlijk goed, maar ook zuiver als het licht. Aan haar handen is Jesus' zaak veilig toevertrouwd en zij verdoezelt die eisen der goddelijke liefde niet. En toch gaat met haar alles zoveel gemakkelijker voor wie nederig en ingetogen wil zijn. „Het goddelijke leven gelijkt op een vrucht wier schoonheid wel velen vermoeden, doch alleen de ziel die aan zichzelf afgestorven en grootmoedig trouw leeft, kan haar schoonheid genieten” ( Im Banne der Dreieinigkeit, p. 66).

391. Onze Lieve Vrouw Geboorte 8 september

De verjaardag van onze hemelse Moeder

„Uw geboorte, o Moeder Gods, Maagd, heeft heel de wereld vreugde aangekondigd, want uit u is opgegaan de zon der gerechtigheid, Christus, onze God” (antifoon magnificat, IIde Vespers).

1. De verjaardag van moeder is een eerste klas feestdag voor de kinderen. De kinderen geven moeder het mooiste en fijnste wat zij vinden en verwerven kunnen, maar moeder geeft altijd nog meer aan de kinderen.

Wij herdenken heden de dag waarop God de uitvoering begon van zijn eeuwig en wonderbaar heilsbesluit, de geboorte van haar uit wie de zon der gerechtigheid zou opgaan. De wereld wist het niet, maar God heeft de geboorte der volkomen Reine met vreugde begroet, de engelen hebben zijn raadsbesluit aanbeden; de natuur een geheimzinnige siddering van blijdschap gevoeld, omdat zij geboren werd wier Zoon ook de barensweeën der schepping zou beëindigen: „Uw geboorte kondigde heel de wereld vreugde aan…”

Haar glorie is: Theotokos, Godsmoeder, zoals het concilie van Ephese haar schoonste naam bekrachtigde. De antifoon zegt het weer op prachtige wijze: „want uit u is opgegaan de zon der gerechtigheid, Christus, onze God” .

2. Uit het epistel. Hier spreekt de moeder Gods tot ons in de taal der goddelijke wijsheid: „Zalig de mens die naar mij luistert, die alle dagen waakt aan mijn poort en aan mijn deur de wacht houdt. Wie mij vindt, vindt het leven en verwerft heil van de Heer” ( Prov. 8, 34. 35 ). Nadat God eenmaal door haar aan de wereld zijn enige Zoon als Zaligmaker heeft geschonken, heeft Jesus haar gemaakt tot uitdeelster van zijn schatten. En zij deelt Jesus' genaden uit niet als rentmeesteres, maar als een moeder, dat is, in milde overvloed, niet als dienstmaagd, maar als koningin des hemels, met vorstelijke mildheid.

Zielen die deze waarheid ten einde toe durven geloven en beleven, vinden werkelijk „het leven en goddelijk heil” . Lezen wij niet van alle heiligen, dat zij een sterke en tedere godsvrucht hadden tot onze zoete Moeder? Of liever gezeggd allen die haar werkelijk beminnen, komen tot de heiligheid die immers eerst het volle leven is.

Hoe beminnen wij haar het best? Door haar te laten begaan, door „op haar armen zachtjes te sterven aan onszelf en ons door haar door de donkere tunnel te laten dragen” ( Edward Poppe). Want Moeder is mild en wonderlijk goed, maar ook zuiver als het licht. Aan haar handen is Jesus' zaak veilig toevertrouwd en zij verdoezelt die eisen der goddelijke liefde niet. En toch gaat met haar alles zoveel gemakkelijker voor wie nederig en ingetogen wil zijn. „Het goddelijke leven gelijkt op een vrucht wier schoonheid wel velen vermoeden, doch alleen de ziel die aan zichzelf afgestorven en grootmoedig trouw leeft, kan haar schoonheid genieten” ( Im Banne der Dreieinigkeit, p. 66).

Maria's allerheiligste naam

392. Feest van Maria's allerhei- ligste naam. 12 september

Bescherming en vreugde

Enkele dagen na Moeders verjaardag vieren wij haar naamfeest. De naam van haar die zich dienstmaagd des Heren noemde, betekent „meesteres”, want zij is in waarheid koningin des hemels, vorstin, meesteres van Jesus' schatten. De naam die wij aanroepen, schenkt ons haar machtige bescherming. Van Gods naam zegt de psalmist: „Dezen door wagens, genen door strijdrossen, wij echter zijn sterk door de naam van onze God” ( Ps. 19, 8 ). Zo ook mogen wij zeggen van de machtige naam der Moeder Gods dat hij ons beschermt, zoals zij eertijds aan de christenvorsten de overwinning schonk op de Turken, ter ere van welk feit dit feest werd ingesteld. Zij beschermt ons ook thans tegen duivelse aanvallen en aardse vijanden, tegen dwaling en bederf, zij die „alleen zegeviert over alle ketterijen in de ganse wereld” . „In gevaren, in kwellingen en bij twijfel denk aan Maria, roep Maria aan. Die naam wijke niet uit uw mond noch uit uw gedachte, en om de steun van haar voorspraak te verkrijgen, volg haar levenswandel na. Zo gij haar volgt, verdwaalt ge niet; zo gij tot haar bidt, wordt ge niet moedeloos; aan haar denkend begaat ge geen fout. Als zij u vasthoudt, valt gij niet; onder haar bescherming vreest ge niet; haar leiding volgend wordt gij niet moede. Door haar gunst bereikt bij uw doel en aldus ondervindt gij met hoeveel recht er geschreven staat: „En de naam der Maagd was Maria”” ( Sint Bernardus, zesde les van het feest).

Haar naam schenkt niet enkel kracht, maar betekent ook vreugde voor het hart: „Als uitgegoten balsem is uw naam” (officie van het feest). Als een heerlijke geur verkwikt ons haar naam, al de zoetheid en tederheid der hemelse Moeder roept hij voor ons op.

De christenen werden nooit moede schone titels toe te voegen aan haar eigen naam. Zo de oosterse christenheid, die haar noemt: Alheilige Godsmoeder, Geleidster ten Leven, onwankelbare Muur, — en wij in het Westen: Onze Lieve Vrouw, Zoete Moeder, machtige Maagd, getrouwe Maagd, goedertieren Maagd, bid voor ons zondaars…

2. Uit het epistel, waar Maria wederom tot ons spreekt door de mond der Wijsheid: „Wie naar mij luistert, zal niet beschaamd worden”. Wie naar u luistert, Moeder, zal u de woorden nazeggen: „Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar uw woord.” Hij zal uw nederigheid willen navolgen en uw onderwerping vol liefde aan Gods aanbiddelijke wil. Zulk een mens „wordt niet beschaamd”, alleen de hoogmoedige wordt te schande. Niet dat wij zonder zonde zouden zijn, maar onze fouten zullen ons niet moedeloos maken noch verbitterd, zo wij „naar u luisteren”.

„Wie de kennis van mij als een licht doen uitstralen, zullen het eeuwige leven bezitten.” Welk een troost, Moeder, voor ons, als wij naar onze zwakke krachten „uw lof verkondigen,” als wij uw gezegende naam prijzen ten aanhoren van onze broeders. Gelukkig de moeder die haar kindje uw naam leert stamelen en uw liederen voorzingt!

392. Feest van Maria's allerhei- ligste naam. 12 september

Bescherming en vreugde

Enkele dagen na Moeders verjaardag vieren wij haar naamfeest. De naam van haar die zich dienstmaagd des Heren noemde, betekent „meesteres”, want zij is in waarheid koningin des hemels, vorstin, meesteres van Jesus' schatten. De naam die wij aanroepen, schenkt ons haar machtige bescherming. Van Gods naam zegt de psalmist: „Dezen door wagens, genen door strijdrossen, wij echter zijn sterk door de naam van onze God” ( Ps. 19, 8 ). Zo ook mogen wij zeggen van de machtige naam der Moeder Gods dat hij ons beschermt, zoals zij eertijds aan de christenvorsten de overwinning schonk op de Turken, ter ere van welk feit dit feest werd ingesteld. Zij beschermt ons ook thans tegen duivelse aanvallen en aardse vijanden, tegen dwaling en bederf, zij die „alleen zegeviert over alle ketterijen in de ganse wereld” . „In gevaren, in kwellingen en bij twijfel denk aan Maria, roep Maria aan. Die naam wijke niet uit uw mond noch uit uw gedachte, en om de steun van haar voorspraak te verkrijgen, volg haar levenswandel na. Zo gij haar volgt, verdwaalt ge niet; zo gij tot haar bidt, wordt ge niet moedeloos; aan haar denkend begaat ge geen fout. Als zij u vasthoudt, valt gij niet; onder haar bescherming vreest ge niet; haar leiding volgend wordt gij niet moede. Door haar gunst bereikt bij uw doel en aldus ondervindt gij met hoeveel recht er geschreven staat: „En de naam der Maagd was Maria”” ( Sint Bernardus, zesde les van het feest).

Haar naam schenkt niet enkel kracht, maar betekent ook vreugde voor het hart: „Als uitgegoten balsem is uw naam” (officie van het feest). Als een heerlijke geur verkwikt ons haar naam, al de zoetheid en tederheid der hemelse Moeder roept hij voor ons op.

De christenen werden nooit moede schone titels toe te voegen aan haar eigen naam. Zo de oosterse christenheid, die haar noemt: Alheilige Godsmoeder, Geleidster ten Leven, onwankelbare Muur, — en wij in het Westen: Onze Lieve Vrouw, Zoete Moeder, machtige Maagd, getrouwe Maagd, goedertieren Maagd, bid voor ons zondaars…

2. Uit het epistel, waar Maria wederom tot ons spreekt door de mond der Wijsheid: „Wie naar mij luistert, zal niet beschaamd worden”. Wie naar u luistert, Moeder, zal u de woorden nazeggen: „Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar uw woord.” Hij zal uw nederigheid willen navolgen en uw onderwerping vol liefde aan Gods aanbiddelijke wil. Zulk een mens „wordt niet beschaamd”, alleen de hoogmoedige wordt te schande. Niet dat wij zonder zonde zouden zijn, maar onze fouten zullen ons niet moedeloos maken noch verbitterd, zo wij „naar u luisteren”.

„Wie de kennis van mij als een licht doen uitstralen, zullen het eeuwige leven bezitten.” Welk een troost, Moeder, voor ons, als wij naar onze zwakke krachten „uw lof verkondigen,” als wij uw gezegende naam prijzen ten aanhoren van onze broeders. Gelukkig de moeder die haar kindje uw naam leert stamelen en uw liederen voorzingt!

Sint Franciscus van Assisië

393. Sint Franciscus van Assisië 4 october

Het nieuwe schepsel

„In Christus Jesus betekent noch besnijdenis noch onbesnedenheid iets, doch alleen het nieuwe schepsel” ( Gal. 6, 15 ; epistel).

Sint Paulus schrijft zulk een radicale zin te midden van heftige disputen onder zijn christenen over het nut van de besnijdenis en de Joodse wet. Al deze dingen, zegt de apostel, betekenen in het christendom niets meer; zij zijn onverschillig geworden, in zich noch goed noch kwaad; het enige wat geldt in Christus Jesus is het „nieuwe schepsel” . Wat bedoelt hij daarmee? Onze Heer heeft in de verhouding van de mens tot God een omwenteling gebracht. De mensen, zowel Joden als heidenen, hadden altijd gemeend dat zij tot God moesten gaan en dat zij dat ook werkelijk van zich uit konden op een of andere manier (gewoonlijk een zeer ingewikkelde wijze, door allerlei offers en riten en geboden). Hun pogingen hadden gefaald. Doch nu was Gods Zoon op aarde neergedaald om de mens te verlossen. God was letterlijk tot de mens gekomen. Van Hem is het initiatief uitgegaan (en van Hem blijft het immer uitgaan, ook in de ziel van de afzonderlijke mens). Dominus fecit: God is het die het doet, in en door onze Heer Jesus Christus. Zo zouden wij het christelijk heil kunnen samenvatten, of veel schoner, met de woorden van Sint Jan: „Hierin bestaat de liefde: niet dat wij (eerst) God hebben liefgehad, maar dat Hij ons heeft bemind en zijn Zoon gezonden tot verzoening van onze zonden” ( 1 Joh. 4, 10 ). Dit betekent niet dat de mens niet al zijn krachten voor zijn heiliging zou kunnen en moeten inspannen; het betekent wel dat de mens uit zichzelf niets vermag. God heeft het werk, dat zijn eigen werk is, in handen genomen. Hij schept om het bloed van Jesus en in de kracht van zijn Geest „de nieuwe mens”, het „nieuwe schepsel”. In de plaats van de oude mens van zonde en zelfzucht treedt de nieuwe, de inwendige mens met zijn nieuwe liefde voor God en de naaste. Wij hebben over God een heel andere gedachte gekregen sinds Jesus mens werd en voor ons de kruisdood stierf. Daardoor hebben wij geleerd wat Sint Jan zegt: „God is Liefde”. En ook onze evenmens bezien wij met heel andere ogen, sinds Jesus voor allen zonder uitzondering en onderscheid stierf, door het „nieuwe gebod” der naastenliefde. Aan de nieuwe liefde past een „nieuw lied”, lofzangen en gebeden door de Geest ingegeven, die de engelen verstaan en voor Gods troon dragen. Vruchten des Geestes brengt de nieuwe mens voort: liefde, vrede, vreugde… De Geest van Jesus is het, die de nieuwe mens maakt, want de Geest Gods schept en vernieuwt. „Zend uw Geest en zij zullen geschapen worden en Gij zult het aanschijn der aarde vernieuwen” ( Ps. 103, 30 ). Het is de levenstaak van elke christen om met behulp van Gods genade en in een voortdurende strijd het nieuwe schepsel in zich tot overwinning te brengen; want het is zijn onvermijdelijk kruis, dat zolang hij op aarde leeft, ook de oude mens nog in hem bestaat.

Sint Franciscus van Assisië is door God aan de Kerk geschonken als een lichtend, onovertroffen voorbeeld van die prille nieuwheid des Geestes. Wij mogen wel zeggen dat in hem de oude mens gestorven was vóór zijn lichamelijke dood. Alle weerstanden waren overwonnen, liederen vloeiden van zijn lippen, de natuur was met hem paradijselijk verzoend.

Maar bedenken wij, hoezeer hij de zelfzucht had gedood en met hoeveel recht die andere woorden van het epistel op hem worden toegepast: „Het zij verre van mij op iets anders te roemen dan op het kruis van onze Heer Jesus Christus waardoor de wereld voor mij is gekruisigd en ik voor de wereld” ( Gal. 6, 14 ). — Vragen wij door zijn voorspraak twee genaden: de diepe overtuiging van onze eigen onmacht, het levende geloof dat onze heiliging Gods werk is, en de edelmoedige verzaking aan de oude mens, opdat wij ons met oprechtheid en in ernst volgelingen van onze gekruisigde Heer mogen noemen.

393. Sint Franciscus van Assisië 4 october

Het nieuwe schepsel

„In Christus Jesus betekent noch besnijdenis noch onbesnedenheid iets, doch alleen het nieuwe schepsel” ( Gal. 6, 15 ; epistel).

Sint Paulus schrijft zulk een radicale zin te midden van heftige disputen onder zijn christenen over het nut van de besnijdenis en de Joodse wet. Al deze dingen, zegt de apostel, betekenen in het christendom niets meer; zij zijn onverschillig geworden, in zich noch goed noch kwaad; het enige wat geldt in Christus Jesus is het „nieuwe schepsel” . Wat bedoelt hij daarmee? Onze Heer heeft in de verhouding van de mens tot God een omwenteling gebracht. De mensen, zowel Joden als heidenen, hadden altijd gemeend dat zij tot God moesten gaan en dat zij dat ook werkelijk van zich uit konden op een of andere manier (gewoonlijk een zeer ingewikkelde wijze, door allerlei offers en riten en geboden). Hun pogingen hadden gefaald. Doch nu was Gods Zoon op aarde neergedaald om de mens te verlossen. God was letterlijk tot de mens gekomen. Van Hem is het initiatief uitgegaan (en van Hem blijft het immer uitgaan, ook in de ziel van de afzonderlijke mens). Dominus fecit: God is het die het doet, in en door onze Heer Jesus Christus. Zo zouden wij het christelijk heil kunnen samenvatten, of veel schoner, met de woorden van Sint Jan: „Hierin bestaat de liefde: niet dat wij (eerst) God hebben liefgehad, maar dat Hij ons heeft bemind en zijn Zoon gezonden tot verzoening van onze zonden” ( 1 Joh. 4, 10 ). Dit betekent niet dat de mens niet al zijn krachten voor zijn heiliging zou kunnen en moeten inspannen; het betekent wel dat de mens uit zichzelf niets vermag. God heeft het werk, dat zijn eigen werk is, in handen genomen. Hij schept om het bloed van Jesus en in de kracht van zijn Geest „de nieuwe mens”, het „nieuwe schepsel”. In de plaats van de oude mens van zonde en zelfzucht treedt de nieuwe, de inwendige mens met zijn nieuwe liefde voor God en de naaste. Wij hebben over God een heel andere gedachte gekregen sinds Jesus mens werd en voor ons de kruisdood stierf. Daardoor hebben wij geleerd wat Sint Jan zegt: „God is Liefde”. En ook onze evenmens bezien wij met heel andere ogen, sinds Jesus voor allen zonder uitzondering en onderscheid stierf, door het „nieuwe gebod” der naastenliefde. Aan de nieuwe liefde past een „nieuw lied”, lofzangen en gebeden door de Geest ingegeven, die de engelen verstaan en voor Gods troon dragen. Vruchten des Geestes brengt de nieuwe mens voort: liefde, vrede, vreugde… De Geest van Jesus is het, die de nieuwe mens maakt, want de Geest Gods schept en vernieuwt. „Zend uw Geest en zij zullen geschapen worden en Gij zult het aanschijn der aarde vernieuwen” ( Ps. 103, 30 ). Het is de levenstaak van elke christen om met behulp van Gods genade en in een voortdurende strijd het nieuwe schepsel in zich tot overwinning te brengen; want het is zijn onvermijdelijk kruis, dat zolang hij op aarde leeft, ook de oude mens nog in hem bestaat.

Sint Franciscus van Assisië is door God aan de Kerk geschonken als een lichtend, onovertroffen voorbeeld van die prille nieuwheid des Geestes. Wij mogen wel zeggen dat in hem de oude mens gestorven was vóór zijn lichamelijke dood. Alle weerstanden waren overwonnen, liederen vloeiden van zijn lippen, de natuur was met hem paradijselijk verzoend.

Maar bedenken wij, hoezeer hij de zelfzucht had gedood en met hoeveel recht die andere woorden van het epistel op hem worden toegepast: „Het zij verre van mij op iets anders te roemen dan op het kruis van onze Heer Jesus Christus waardoor de wereld voor mij is gekruisigd en ik voor de wereld” ( Gal. 6, 14 ). — Vragen wij door zijn voorspraak twee genaden: de diepe overtuiging van onze eigen onmacht, het levende geloof dat onze heiliging Gods werk is, en de edelmoedige verzaking aan de oude mens, opdat wij ons met oprechtheid en in ernst volgelingen van onze gekruisigde Heer mogen noemen.

H. Margareta Maria

394. Heilige Margareta Maria 17 october

Leed en verrukking der goddelijke Liefde

Vestigen wij allereerst onze aandacht op het schone, zij het niet klassieke misformulier. Wat ons onmiddellijk opvalt zijn de vele teksten uit het Hooglied, het lied der liefde. In de oratie vinden wij de prachtige formule terug uit de mis van de vijfde Zondag na Pinksteren: „dat wij U beminnen mogen in alles en boven alles”. Het epistel is de diepzinnige les van het feest van het Heilig Hart. Het evangelie is dat van de goddelijke openbaring die aan de nederigen wordt geschonken, en van Jesus' erbarming voor de vermoeiden en bedroefden. Hoe goed passen al deze teksten op het feest van haar aan wie de Heer de grote openbaringen schonk van zijn godmenselijke liefde, van de eindeloze en mateloze liefde van zijn Hart, die niet alleen niet bemind, maar door ons, armen en kleinmoedigen, ook niet eens waarlijk geloofd wordt. Wij geloven niet werkelijk in zijn liefde, omdat wij altijd maar menselijk over Hem blijven denken en God afmeten naar de maat, de kleine maat van ons eigen hart. Laten wij heden de verrukkingen der goddelijke liefde gedenken. Laten wij het éénmaal doen op de feestdag van haar die door de Heer werd uitverkoren en zich uitverkiezen liét. Want ook in haar leven zien wij wat zulk een uitverkiezing meebrengt aan miskenning, vervolging, duisternis en leed. „Allen die in Christus Jesus godvruchtig willen leven, zullen vervolgd worden” ( 2 Tim. 3, 12 ). Alleen deze weg leidt tot het doel, tot waar de ziel mag zeggen: „Ik behoor aan mijn Beminde en Hij aan mij” ( Hoogl. 6, 2 ; communio). Daar smaakt zij eindelijk de vreugde der liefde, die een voorsmaak is van de hemel: „In de schaduw van Hem, naar wie ik verlangde ben ik gezeten en zoet is zijn vrucht voor mijn gehemelte” ( Hoogl. 2, 3 ; introitus). De meesten verstaan deze woorden niet.

Toch zijn deze woorden waar, Heer. Hebt Gij niet zelf gezegd: „Als iemand dorst heeft, hij kome tot Mij en drinke…” ? Gij stilt de dorst van ons hart die in de diepste grond immer een dorst naar liefde is. En liefde streeft naar vereniging. Laat geen kleinmoedigheid of vrees ons beletten te geloven in uw grote beloften. Gij hebt ook gezegd: „Wie Mij bemint, zal door mijn Vader bemind worden en ook Ik zal hem liefhebben en Mijzelf aan hem openbaren… Wij zullen tot hem komen en verblijf bij hem nemen” ( Joh. 14, 21-23 ). Mogen wij eenvoudig geloven, Heer. Ach, het geloof is duisternis. Dat is ons grote kruis en tegelijk onze grote glorie waardoor wij U eren meer dan de hemelingen, als ik het zo zeggen mag. Wat eert U méér dan ons blind vertrouwen, dan ons donker geloof in de liefde die wij niet zien, die wij nimmer zien, maar soms „gevoelen” mogen? En mogen wij de beletselen wegnemen die uw overmachtige liefde verhinderen zich baan te breken: hoogmoed en zelfzucht. Van deze beide spreken weer de liturgische teksten van heden. Het zegt zo duidelijk dat alleen de kleinen in geestelijke zin U kennen: „Ik dank U, Vader, Heer van hemel en aarde, dat Gij deze dingen voor de wijzen en verstandigen hebt verborgen en ze aan de kleinen hebt geopenbaard” . En de postcommunie eist van ons dat wij „de trotse ijdelheden der wereld afleggen” .

394. Heilige Margareta Maria 17 october

Leed en verrukking der goddelijke Liefde

Vestigen wij allereerst onze aandacht op het schone, zij het niet klassieke misformulier. Wat ons onmiddellijk opvalt zijn de vele teksten uit het Hooglied, het lied der liefde. In de oratie vinden wij de prachtige formule terug uit de mis van de vijfde Zondag na Pinksteren: „dat wij U beminnen mogen in alles en boven alles”. Het epistel is de diepzinnige les van het feest van het Heilig Hart. Het evangelie is dat van de goddelijke openbaring die aan de nederigen wordt geschonken, en van Jesus' erbarming voor de vermoeiden en bedroefden. Hoe goed passen al deze teksten op het feest van haar aan wie de Heer de grote openbaringen schonk van zijn godmenselijke liefde, van de eindeloze en mateloze liefde van zijn Hart, die niet alleen niet bemind, maar door ons, armen en kleinmoedigen, ook niet eens waarlijk geloofd wordt. Wij geloven niet werkelijk in zijn liefde, omdat wij altijd maar menselijk over Hem blijven denken en God afmeten naar de maat, de kleine maat van ons eigen hart. Laten wij heden de verrukkingen der goddelijke liefde gedenken. Laten wij het éénmaal doen op de feestdag van haar die door de Heer werd uitverkoren en zich uitverkiezen liét. Want ook in haar leven zien wij wat zulk een uitverkiezing meebrengt aan miskenning, vervolging, duisternis en leed. „Allen die in Christus Jesus godvruchtig willen leven, zullen vervolgd worden” ( 2 Tim. 3, 12 ). Alleen deze weg leidt tot het doel, tot waar de ziel mag zeggen: „Ik behoor aan mijn Beminde en Hij aan mij” ( Hoogl. 6, 2 ; communio). Daar smaakt zij eindelijk de vreugde der liefde, die een voorsmaak is van de hemel: „In de schaduw van Hem, naar wie ik verlangde ben ik gezeten en zoet is zijn vrucht voor mijn gehemelte” ( Hoogl. 2, 3 ; introitus). De meesten verstaan deze woorden niet.

Toch zijn deze woorden waar, Heer. Hebt Gij niet zelf gezegd: „Als iemand dorst heeft, hij kome tot Mij en drinke…” ? Gij stilt de dorst van ons hart die in de diepste grond immer een dorst naar liefde is. En liefde streeft naar vereniging. Laat geen kleinmoedigheid of vrees ons beletten te geloven in uw grote beloften. Gij hebt ook gezegd: „Wie Mij bemint, zal door mijn Vader bemind worden en ook Ik zal hem liefhebben en Mijzelf aan hem openbaren… Wij zullen tot hem komen en verblijf bij hem nemen” ( Joh. 14, 21-23 ). Mogen wij eenvoudig geloven, Heer. Ach, het geloof is duisternis. Dat is ons grote kruis en tegelijk onze grote glorie waardoor wij U eren meer dan de hemelingen, als ik het zo zeggen mag. Wat eert U méér dan ons blind vertrouwen, dan ons donker geloof in de liefde die wij niet zien, die wij nimmer zien, maar soms „gevoelen” mogen? En mogen wij de beletselen wegnemen die uw overmachtige liefde verhinderen zich baan te breken: hoogmoed en zelfzucht. Van deze beide spreken weer de liturgische teksten van heden. Het zegt zo duidelijk dat alleen de kleinen in geestelijke zin U kennen: „Ik dank U, Vader, Heer van hemel en aarde, dat Gij deze dingen voor de wijzen en verstandigen hebt verborgen en ze aan de kleinen hebt geopenbaard” . En de postcommunie eist van ons dat wij „de trotse ijdelheden der wereld afleggen” .

Christus Koning

395. Feest van Jesus Christus Koning

Geestelijke heerschappij van Liefde

Onze tijd die zweert bij democratie en het zelfbestemmingsrecht der volken, maar niet langer gelooft dat de overheid door God is gesteld ( Rom. 13, 1 ), die de koningen onttroont of maakt tot weinig meer dan een nationaal symbool, heeft het beleefd dat de Kerk het feest van „Jesus Christus Koning” instelde. Iets wezenlijk nieuws was dit niet. De liturgie is vol van de idee van Christus' koningschap. Maar Pius XI heeft tegenover de steeds algemener miskenning van Christus' gezag de gedachte van zijn universele heerschappij door een speciaal feest opnieuw onder de katholieken willen vestigen en verlevendigen.

1. Willen wij de zin van dit feest begrijpen, dan moeten wij, overeenkomstig het spraakgebruik der heilige Schrift, uitgaan van de oude idee van het koningschap, die is, volstrekte heerschappij, hoogste macht welke aan geen enkele contrôle is onderworpen, wier bevelen geen critiek en wier oordelen geen beroep toelaten. Zulk een heerschappij komt alleen God toe, maar alle koningen der oudheid verbeeldden zich te regeren in naam van de godheid. De gunst van de vorst betekende leven en geluk der onderdanen. Want met deze absolute monarchie, die in de historische werkelijkheid meestal ontaardde in despotisme, was het ideaal verbonden van het rechtvaardig bestuur en de vorstelijke mildheid. „Geef, o God, uw recht aan de koning, uw gerechtigheid de koningszoon. Hij richte eerlijk uw volk en met billijkheid uw ellendigen. Dat de bergen vrede dragen en de heuvelen met gerechtigheid zich bekleden” ( Ps. 71, 1-3 ).

Zo is de idee van Gods koningschap in het Oude Testament. En als Jesus zijn openbaar leven begint, predikt hij het rijk Gods, dat is, de koningsheerschappij van God. En niet enkel predikt Hij dat rijk, Hij brengt het op aarde. Hijzelf is dat rijk ( Origines). Daarvoor leeft en sterft Hij. Hij sticht zijn Kerk als het aardse orgaan en het domein bij uitstek van de goddelijke heerschappij. Hij is het hoofd van de Kerk die Hij vervult met zijn genaden en geestelijke krachten. Door zijn verrijzenis en hemelvaart is Hij de verheerlijkte Verlosser geworden aan wie God in ruil voor zijn vrijwillige vernedering de heerschappij heeft geschonken, opdat alle knie zich zou buigen en alle tong belijden dat Jesus de Heer is ( Phil. 2, 10. 11 ). Ook als mens is de verheerlijkte Jesus koning der verlosten en koning van de schepping.

2. Maar wij moeten er ons voor wachten over zijn koningschap te menselijk te denken. „Mijn koninkrijk is niet van hier” ( Joh. 18, 36 ; evangelie). Zijn rijk is geestelijk en niet van deze aarde, die nog zucht onder de zonde en waarover men niet kan heersen zonder besmet te worden. Christus' koningschap geeft ons geen vrijbrief om de wereld te beheersen, eer het tegendeel. „Aldus wordt zijn heerschappij in de evangeliën beschreven: door boetvaardigheid bereidt men zich voor op de intrede in zijn rijk en men gaat niet binnen dan door het geloof en door het doopsel dat, ofschoon het een uitwendige ritus is, toch een innerlijke wedergeboorte betekent en uitwerkt. Het is alleen gericht tegen het rijk van de satan en de macht der duisternis. Het eist van zijn volgelingen dat zij hun geest onthechten van rijkdom en aardse dingen, dat zijn zachtmoedig zich gedragen en naar de gerechtigheid hongeren en dorsten, en bovendien dat zij zichzelf verloochenen en hun kruis opnemen” ( Enc. Quas Primas ; zesde les der metten). Ongetwijfeld is de Heer rechtens koning van deze aarde en van de tijdelijke dingen, maar Hij oefent dat recht niet uit. De werkelijke aardse macht laat Hij nog over aan hem, die Hij zelf noemde de vorst dezer wereld, aan de satan en zijn satellieten. Hij is koning, maar Hij werd geboren in een stal en stierf aan een kruis. Zo was zijn vorstelijk bestaan, voorbeeld en beeld van het be- staan der koningsbruid, der Kerk, en van ons, zo wij Hem werkelijk toebehoren. Een spotkoning blijft Hij, totdat Hij wederkomt in glorie.

3. Jesus is koning, maar Hij oefent geen geweld. Hij regeert over ons met geen andere macht dan die der liefde. Hij is nu nog slechts koning voorzover wij Hem koning laten zijn. toch is dit de grootste macht en de enig duurzame heerschappij op aarde. Wij noemen de liefde koningin, want zij heeft dit met het koningschap gemeen, dat zij geen beroep of critiek duldt en met vorstelijke mildheid zichzelf geeft. zo regeert Jesus over trouwe harten die Hij weinige vindt, maar overal en in alle tijden. „Want niemand wordt door alle volkeren zo bemind noch zal ooit iemand zo bemind worden als Christus Jesus” ( t.a.p., vierde les). Door alle volkeren… „Wanneer Ik van de aarde zal verheven zijn, zal Ik allen tot Mij trekken” ( Joh. 12, 32 ). Smartelijk mysterie, zo wij de aarde overzien. Richten wij in ons eigen hart zijn koningschap van liefde op, opdat kome zijn rijk, „eeuwig en universeel, rijk van waarheid en van leven, rijk van heiligheid en genade, koningsheerschappij van gerechtigheid, liefde en vrede” (prefatie van het feest).

395. Feest van Jesus Christus Koning

Geestelijke heerschappij van Liefde

Onze tijd die zweert bij democratie en het zelfbestemmingsrecht der volken, maar niet langer gelooft dat de overheid door God is gesteld ( Rom. 13, 1 ), die de koningen onttroont of maakt tot weinig meer dan een nationaal symbool, heeft het beleefd dat de Kerk het feest van „Jesus Christus Koning” instelde. Iets wezenlijk nieuws was dit niet. De liturgie is vol van de idee van Christus' koningschap. Maar Pius XI heeft tegenover de steeds algemener miskenning van Christus' gezag de gedachte van zijn universele heerschappij door een speciaal feest opnieuw onder de katholieken willen vestigen en verlevendigen.

1. Willen wij de zin van dit feest begrijpen, dan moeten wij, overeenkomstig het spraakgebruik der heilige Schrift, uitgaan van de oude idee van het koningschap, die is, volstrekte heerschappij, hoogste macht welke aan geen enkele contrôle is onderworpen, wier bevelen geen critiek en wier oordelen geen beroep toelaten. Zulk een heerschappij komt alleen God toe, maar alle koningen der oudheid verbeeldden zich te regeren in naam van de godheid. De gunst van de vorst betekende leven en geluk der onderdanen. Want met deze absolute monarchie, die in de historische werkelijkheid meestal ontaardde in despotisme, was het ideaal verbonden van het rechtvaardig bestuur en de vorstelijke mildheid. „Geef, o God, uw recht aan de koning, uw gerechtigheid de koningszoon. Hij richte eerlijk uw volk en met billijkheid uw ellendigen. Dat de bergen vrede dragen en de heuvelen met gerechtigheid zich bekleden” ( Ps. 71, 1-3 ).

Zo is de idee van Gods koningschap in het Oude Testament. En als Jesus zijn openbaar leven begint, predikt hij het rijk Gods, dat is, de koningsheerschappij van God. En niet enkel predikt Hij dat rijk, Hij brengt het op aarde. Hijzelf is dat rijk ( Origines). Daarvoor leeft en sterft Hij. Hij sticht zijn Kerk als het aardse orgaan en het domein bij uitstek van de goddelijke heerschappij. Hij is het hoofd van de Kerk die Hij vervult met zijn genaden en geestelijke krachten. Door zijn verrijzenis en hemelvaart is Hij de verheerlijkte Verlosser geworden aan wie God in ruil voor zijn vrijwillige vernedering de heerschappij heeft geschonken, opdat alle knie zich zou buigen en alle tong belijden dat Jesus de Heer is ( Phil. 2, 10. 11 ). Ook als mens is de verheerlijkte Jesus koning der verlosten en koning van de schepping.

2. Maar wij moeten er ons voor wachten over zijn koningschap te menselijk te denken. „Mijn koninkrijk is niet van hier” ( Joh. 18, 36 ; evangelie). Zijn rijk is geestelijk en niet van deze aarde, die nog zucht onder de zonde en waarover men niet kan heersen zonder besmet te worden. Christus' koningschap geeft ons geen vrijbrief om de wereld te beheersen, eer het tegendeel. „Aldus wordt zijn heerschappij in de evangeliën beschreven: door boetvaardigheid bereidt men zich voor op de intrede in zijn rijk en men gaat niet binnen dan door het geloof en door het doopsel dat, ofschoon het een uitwendige ritus is, toch een innerlijke wedergeboorte betekent en uitwerkt. Het is alleen gericht tegen het rijk van de satan en de macht der duisternis. Het eist van zijn volgelingen dat zij hun geest onthechten van rijkdom en aardse dingen, dat zijn zachtmoedig zich gedragen en naar de gerechtigheid hongeren en dorsten, en bovendien dat zij zichzelf verloochenen en hun kruis opnemen” ( Enc. Quas Primas ; zesde les der metten). Ongetwijfeld is de Heer rechtens koning van deze aarde en van de tijdelijke dingen, maar Hij oefent dat recht niet uit. De werkelijke aardse macht laat Hij nog over aan hem, die Hij zelf noemde de vorst dezer wereld, aan de satan en zijn satellieten. Hij is koning, maar Hij werd geboren in een stal en stierf aan een kruis. Zo was zijn vorstelijk bestaan, voorbeeld en beeld van het be- staan der koningsbruid, der Kerk, en van ons, zo wij Hem werkelijk toebehoren. Een spotkoning blijft Hij, totdat Hij wederkomt in glorie.

3. Jesus is koning, maar Hij oefent geen geweld. Hij regeert over ons met geen andere macht dan die der liefde. Hij is nu nog slechts koning voorzover wij Hem koning laten zijn. toch is dit de grootste macht en de enig duurzame heerschappij op aarde. Wij noemen de liefde koningin, want zij heeft dit met het koningschap gemeen, dat zij geen beroep of critiek duldt en met vorstelijke mildheid zichzelf geeft. zo regeert Jesus over trouwe harten die Hij weinige vindt, maar overal en in alle tijden. „Want niemand wordt door alle volkeren zo bemind noch zal ooit iemand zo bemind worden als Christus Jesus” ( t.a.p., vierde les). Door alle volkeren… „Wanneer Ik van de aarde zal verheven zijn, zal Ik allen tot Mij trekken” ( Joh. 12, 32 ). Smartelijk mysterie, zo wij de aarde overzien. Richten wij in ons eigen hart zijn koningschap van liefde op, opdat kome zijn rijk, „eeuwig en universeel, rijk van waarheid en van leven, rijk van heiligheid en genade, koningsheerschappij van gerechtigheid, liefde en vrede” (prefatie van het feest).

Allerheiligen

396. Allerheiligen en octaaf. I

Heimwee naar het Vaderland

„De zielen der rechtvaardigen zijn in Gods hand, geen boze kwelling zal hen treffen. Voor het oog der dwazen leek het of zij stierven, maar zij zijn in vrede. Alleluja” ( Wijsh. 3, 1-3 ; offertorium).

„Gij hebt meegeleden met hen die gevangen waren en de roof van uw goederen met blijdschap verdragen, in de overtuiging dat gij betere en blijvende goederen bezit” ( Hebr. 10, 34 ).

1. De wereld en haar tijdelijke goederen zijn uit hun aard vergankelijk. Het is het voordeel van de onnoemelijk harde tijd die wij beleefd hebben en nog beleven dat hij de wezenlijke vergankelijkheid van al het aardse op overtuigende wijze heeft aangetoond. Maar de mens heeft een onuitputtelijk vermogen tot zelfbedrog en altijd opnieuw klampt hij zich vast aan de strohalmen van bezit, genot, eer en rust. Sint Gregorius de Grote die de ineenstorting der oude beschaving voor zijn ogen zag geschieden sprak tot zijn gelovigen: „Vestigt uw aandacht niet op wat gij bezit, maar op wat gij zijt. Ziet, de wereld die gij bemint, vergaat. De heiligen bij wier tombe wij staan, hebben de wereld in haar bloei veracht. Toen duurde het leven lang, er was ononderbroken veiligheid, welvaart, gezondheid, rust en langdurige vrede. En toch, ofschoon de wereld bloeide, was zij in hun harten reeds verwelkt. ziet, nu is de wereld zelf dor geworden, en nog bloeit zij in onze harten! Overal heerst de dood, rouw en verwoesting. Van alle zijden worden wij geslagen en met bitterheid vervuld. Toch beminnen wij met verblinde geest en teugelloze begeerte de bitterheden der wereld. Wij jagen haar na die vergaat. Wij steunen op haar die wankelti” ( Homilia 28 ; negende les van het feest van de heilige Nereus, Achilleus en gezellen op 12 Mei). Woorden, die volledig en letterlijk van toepassing zijn op onze tijd.

2. Mogen de rampen die wij beleefd hebben ons hart uiteindelijk onthechten aan wat vergankelijk is, dat is ten slotte alles, wat gezocht wordt buiten God en de dingen van God om. Dan zal het lijden ons rijke vrucht brengen. Moge onze geest zich vooral in deze dagen vol smartelijk verlangen, met intens heimwee wenden naar ons ware vaderland en naar het eeuwige leven. Daar vinden wij veiligheid en rust, volheid van geluk en leven, onverliesbaar bezit, mateloos en eindeloos genot in de aanschouwing Gods, in de volmaakte gemeenschap der heiligen. Slaan wij onze ogen vol begeren naar het hemelse visioen van Sint Jan . „Ons vaderland is in de hemel. Vandaar verwachten wij als Verlosser, Jesus Christus, onze Heer” ( Phil. 3, 20 ).

Leven wij zo, dat wij werkelijk naar de hemel verlangen kunnen. Het is gemakkelijk genoeg deze of soortgelijke woorden uit te spreken. Maar een echt verlangen naar het vaderland, zoals de heiligen het gekend hebben, veronderstelt een hart dat zich van egoïstische en wereldse begeerten weet los te maken en dat brandt van liefde voor God en de mensen. Bidden wij door de voorspraak der Moeder Gods en van alle heiligen met aandrang om deze grote genaden.

397. Allerheiligen en octaaf. II

Het visioen van Sint Jan

Wanneer wij in deze dagen onze harten meer dan gewoonlijk ten hemel willen verheffen, worden wij, verblinde en aardse mensen die wij zijn, hierdoor belemmerd, dat wij ons slechts met de grootste moeite enige voorstelling van het eeuwige geluk kunnen vormen. De theologische idee van de aanschouwing Gods en het licht der glorie, hoe schoon en diep ook, zegt de meesten weinig. Veel directer tot de verbeelding (en ook tot het geloof) spreken de visioenen van Sint Jan in het geheimnisvolle boek der Openbaring , waaruit de Kerk ons juist in deze dagen enige prachtige taferelen voorhoudt. Het boek der Openbaring behoort tot de moeilijkste en meest misbruikte gedeelten der heilige Schrift, maar het is een grove misvatting te menen, dat dit bijbelboek ons niets of weinig te zeggen zou hebben. Wanneer wij aan de hand van onze Moeder de heilige Kerk in haar liturgie ons met geloof en eerbied in de geheimen der Apocalyps trachten te verdiepen, zal dit boek ons ongetwijfeld veel sterkte en troost schenken. Vooral sterkte, geen banale of zoetelijke troost, want het is een boek van strijd en martelaarschap, van trouw tot de dood en goddelijke wraak. Maar ook vertroosting, de uitgezuiverde, puur hemelse en sterke troost van een hoop die nimmer beschaamd wordt. In het epistel van de vigilie ( Openb. 5, 6-12 ) roept de heilige Johannes voor ons een beeld op van wat wij de hemelse liturgie kunnen noemen: de hulde door alle zalige geesten gebracht aan God en het Lam. In het epistel van het feest zelf ( Openb. 7, 2-12 ) vestigt hij meer de aandacht op het aandeel der zaligen in de lof Gods, op de getekenden „met het teken van de levende God” .

Lees deze tekens en tracht te zien wat Johannes mocht schouwen: de troon van de onzichtbare God, de vier levende Wezens die „niet ophouden te roepen, dag en nacht: „Heilig, heilig, heilig…”” , de vier en twintig Oudsten „in witte kleding gehuld, met goeden kransen op het hoofd”, de „tienduizend maal tienduizend engelen” , de „overgrote menigte die niemand kon tellen, uit alle volken en stammen, naties en talen, staande voor de troon van het Lam, in witte klederen gehuld, met palmtakken in de handen” , en bovenal het goddelijke Lam, Christus, „als geslachtofferd” , want de vrucht van zijn bloedige dood duurt voort maar rechtop, triomfantelijk „staande”, want Hij is voor eeuwig verheerlijkt en Hij alleen is bij machte het boek te openen met de zeven sloten dat de lotgevallen bevat en bepaalt van wereld en mensen. Hij is het middelpunt. „Komt, laat ons Hem aanbidden, want Hij is aller heiligen Diadeem” ( invitatorium der metten). Het geldt het „nieuwe lied” dat alleen zij kunnen aanheffen die het nieuwe en onvergankelijke leven bezitten: „Waardig is het Lam dat geslacht is, macht te ontvangen, rijkdom en wijsheid, kracht, ere, glorie en lof. En ieder schepsel in de hemel, op de aarde en onder de aarde, op zee en al wat daarin is, hoorde ik roepen: „Hem die zetelt op de troon en aan het Lam zij lof en eer en glorie en kracht in de eeuwen der eeuwen!” ” ( Openb. 5, 13 ). Laten wij ons in het offer der mis, spiegel en symbolen der hemelse liturgie en tegelijk geheimnisvolle werkelijkheid waarbij engelen tegenwoordig zijn en dienen, neerwerpen voor God en het Lam en in geloof de voorsmaak proeven van het hemelse gastmaal.

398. Allerheiligen en octaaf. III

De zweepslag der heiligen

De beschouwing der zaligen in de hemel schenkt ons niet enkel vreugde en hoop, zij moet ook een diepe beschaming in ons wekken. Wanneer wij denken aan de edelmoedige liefde, het heldhaftige lijden, het alles verdragend geduld, het onvermoeide zwoegen voor de Heer, waarmee de heiligen hun kroon hebben verdiend, en als wij daarmee ons eigen leven vergelijken, onze halfheid, ons heen en weer slinge- ren tussen christelijke liefde en zelfzucht, dan worden wij, zo wij ernstig en eerlijk willen zijn, diep beschaamd. O, ons ellendig gebruik van de tijd van het aardse leven, die onherroepelijk voorbijsnelt! Staan ook voor ons niet de schatkamers van Gods genade open? Ware de heiligen soms van een ander maaksel dan wij? Zien wij onder hen niet mensen van allerlei soort, levend in alle mogelijke omstandigheden: mannen en vrouwen, kinderen en grijsaards, geleerden en ongeletterden, priesters, kloosterlingen en leken, boeren en burgers, soldaten en arbeiders, mensen die zich als kluizenaars in de woestijn terugtrokken zo goed als anderen die midden in de wereld stonden en een zeer actief leven leidden? Denk aan die heiligen wier omstandigheden met de uwe overeenkomen; stel ze u voor de geest als een levende gewetens- en biechtspiegel.

2. Is het wonder dat Sint Augustinus bij deze overweging bijna vertoornd uitriep: „Quod isti et istae, cur non ego?” „Waarom zou ik niet kunnen wat al deze mannen en vrouwen vermochten?” Zet de vernedering en beschaming om in een machtige aansporing, die u als een zweepslag voortjaagt. Laat de heiligen u aansporen en bemoedigen om vol vertrouwen en edelmoedigheid voort te gaan op de weg van het kruis en de liefde.

Het is waar, Gods wegen zijn wonderlijk. Hij schonk de heiligen hun bijzondere roeping. Wat voor één mens geldt, geldt nooit zonder meer voor een ander. Maar wisten de heiligen al bij voorbaat dat zij „heiligen” waren? Hebben zij niet veeleer door grootmoedige, immer voortschrijdende medewerking met Gods genade en door een mateloos vertrouwen dat God niet a priori menselijke grenzen stelde, zijn plannen omtrent hen ten volle doen slagen? Hierin bestaat voor ieder onzer de heiligheid: „naar de mate van Christus' genadegave” ( Eph. 4, 7 ) zijn plannen verwezenlijken. Doch „God schenkt de Geest niet met mate” ( Joh. 4, 34 ). En wie zijn wij dat wij zijn oneindige liefde zouden willen begrenzen? „Wie kent 's Heren gedachte of wie is zijn raadsman geweest?” Niemand heeft het recht zich uit gemakzucht of egoïsme aan de genade te ont- trekken. En Jesus heeft gezegd: „Alles is mogelijk voor hem die gelooft” ( Mk. 9, 22 ).

3. Wend u tot de heiligen, tot uw patronen en lievelingsheiligen en bid om hun voorspraak. Zij strekken ons niet alleen tot beschaming en bemoediging; zij kunnen ons ook rechtstreeks helpen, zoals de oratie zegt: „Schenk ons de zozeer begeerde overvloed van uw erbarming, nu zovelen voor ons ten beste spreken” . En niet enkel de gecanoniseerde heiligen bidden voor ons, ook de zaligen die ons dierbaar en aan wie wij dankbaar zijn, – de zielen door ons gebed en offer uit het vagevuur verlost, – en zij die wij op aarde mochten helpen hun eeuwig geluk te bereiken. De gemeenschap der heiligen, de grote verbondenheid van de lijdende, de strijdende en de zegepralende Kerk mag in deze dagen niet wijken uit onze geest.

399. Allerheiligen en octaaf. IV

De geest der zaligsprekingen

In de mis van Allerheiligen heeft de Kerk met volmaakte kunst tegenover elkaar geplaatst het epistel met zijn hemelse visioen en het evangelie met de grondwet van het christendom: de acht zaligheden ( Mt. 5, 3-12 ). Tegenover het loon dat Gods glorie is en ons geluk, de plicht, — tegenover het einddoel de weg, — tegenover de hemel de aarde, maar welk een aarde! De aarde zou bijna een hemel zijn, indien alle christenen van de geest der zaligsprekingen doordrongen waren. Wij zijn te veel geneigde de Bergrede te beschouwen als een raad ter volmaaktheid, alleen geldend voor een elite. Al is het waar dat het ideaal van de Bergrede nooit volkomen zal worden verwezenlijkt, toch is zij door Jesus bedoeld als een ideaal dat de christen, als kind van zijn hemelse Vader, verplicht is na te streven. De heiligen hebben uit de volheid van die geest geleefd: zij hebben het hoge ideaal der zaligsprekingen vorm en gestalte gegeven, alle tijden door. Laten wij met Gods genade trachten door te dringen in enkele van deze onvergankelijke woorden van de Meester.

1. „Zalig zij die treuren, want zij zullen getroost worden.” Jesus eist van zijn volgelingen niet allereerst prestaties of succes. Een mens die naar wereldse opvatting mislukt is, kan nog zijn leerling zijn, licht beter dan de machtige of rijke van wie geschreven staat dat hij moeilijk het koninkrijk der hemelen kan binnengaan, en zeker beter dan de zelfvoldane mens die tevreden is met zichzelf en de wereld en daarin zijn gemakkelijke vreugde vindt. De christen „treurt” over zijn eigen zonde en de zonde en het lijden der mensheid, hij vindt in het aardse geen geluk, hij blijft onrustig zolang hij niet rust in God. Dáár en daar alléén vindt hij zijn „troost”.

2. „Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen het Land bezitten.” Jesus heeft ook gezegd: „Leert van Mij, omdat Ik zachtmoedig en ootmoedig van harte ben”, en: „Niet tot zeven keer toe, maar tot zeventig maal zeven keer moet gij de broeder vergeven, die tegen u misdoet” . En Sint Paulus schrijft: „Laat u niet door het kwaad overwinnen, maar overwin het kwade door het goede” ( Rom. 12, 21 ).

De wereld is vervuld van haat, alleen een volheid van waarlijk christelijke liefde kan genezing brengen. Zie naar uzelf allereerst en begin in uw eigen omgeving. De heldhaftige zachtmoedige is wereldveroveraar: „hij zal het Land bezitten”. Hij zal de hemel verwerven, maar ook op aarde zal hij harten winnen voor Christus, terwijl de geweldenaars dezer wereld niet alleen het eeuwige leven verliezen dat zij niet kennen willen, maar ook het land dat zij op aarde bloedig veroverden.

3. „Zalig zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.” Wederom veroordeelt Jesus alle zelfvoldaanheid op godsdienstig en zedelijk gebied. Niet hij is zalig die de gerechtigheid meent te bezitten en zichzelf evenals de farizeeër tot de vromen en uitverkorenen rekent, maar hij die zich immer zijn zondigheid en hulpbehoevendheid bewust blijft, die immer verlangt naar een heiligheid, een godsgemeenschap, die op aarde nooit volkomen wordt bezeten. Zo iemand is zalig, maar dan moet zijn verlangen ook zodanig zijn, dat het hem verteert, dat hij „hongert en dorst”; dan moet deze begeerte naar God en Gods rijk alle andere verlangens naar de achtergrond dringen. Zulk een christen wordt „verzadigd”: hier op aarde door een honger en dorst die een steeds feller brandend verlangen in hem scheppen, en later in volheid en waarheid.

396. Allerheiligen en octaaf. I

Heimwee naar het Vaderland

„De zielen der rechtvaardigen zijn in Gods hand, geen boze kwelling zal hen treffen. Voor het oog der dwazen leek het of zij stierven, maar zij zijn in vrede. Alleluja” ( Wijsh. 3, 1-3 ; offertorium).

„Gij hebt meegeleden met hen die gevangen waren en de roof van uw goederen met blijdschap verdragen, in de overtuiging dat gij betere en blijvende goederen bezit” ( Hebr. 10, 34 ).

1. De wereld en haar tijdelijke goederen zijn uit hun aard vergankelijk. Het is het voordeel van de onnoemelijk harde tijd die wij beleefd hebben en nog beleven dat hij de wezenlijke vergankelijkheid van al het aardse op overtuigende wijze heeft aangetoond. Maar de mens heeft een onuitputtelijk vermogen tot zelfbedrog en altijd opnieuw klampt hij zich vast aan de strohalmen van bezit, genot, eer en rust. Sint Gregorius de Grote die de ineenstorting der oude beschaving voor zijn ogen zag geschieden sprak tot zijn gelovigen: „Vestigt uw aandacht niet op wat gij bezit, maar op wat gij zijt. Ziet, de wereld die gij bemint, vergaat. De heiligen bij wier tombe wij staan, hebben de wereld in haar bloei veracht. Toen duurde het leven lang, er was ononderbroken veiligheid, welvaart, gezondheid, rust en langdurige vrede. En toch, ofschoon de wereld bloeide, was zij in hun harten reeds verwelkt. ziet, nu is de wereld zelf dor geworden, en nog bloeit zij in onze harten! Overal heerst de dood, rouw en verwoesting. Van alle zijden worden wij geslagen en met bitterheid vervuld. Toch beminnen wij met verblinde geest en teugelloze begeerte de bitterheden der wereld. Wij jagen haar na die vergaat. Wij steunen op haar die wankelti” ( Homilia 28 ; negende les van het feest van de heilige Nereus, Achilleus en gezellen op 12 Mei). Woorden, die volledig en letterlijk van toepassing zijn op onze tijd.

2. Mogen de rampen die wij beleefd hebben ons hart uiteindelijk onthechten aan wat vergankelijk is, dat is ten slotte alles, wat gezocht wordt buiten God en de dingen van God om. Dan zal het lijden ons rijke vrucht brengen. Moge onze geest zich vooral in deze dagen vol smartelijk verlangen, met intens heimwee wenden naar ons ware vaderland en naar het eeuwige leven. Daar vinden wij veiligheid en rust, volheid van geluk en leven, onverliesbaar bezit, mateloos en eindeloos genot in de aanschouwing Gods, in de volmaakte gemeenschap der heiligen. Slaan wij onze ogen vol begeren naar het hemelse visioen van Sint Jan . „Ons vaderland is in de hemel. Vandaar verwachten wij als Verlosser, Jesus Christus, onze Heer” ( Phil. 3, 20 ).

Leven wij zo, dat wij werkelijk naar de hemel verlangen kunnen. Het is gemakkelijk genoeg deze of soortgelijke woorden uit te spreken. Maar een echt verlangen naar het vaderland, zoals de heiligen het gekend hebben, veronderstelt een hart dat zich van egoïstische en wereldse begeerten weet los te maken en dat brandt van liefde voor God en de mensen. Bidden wij door de voorspraak der Moeder Gods en van alle heiligen met aandrang om deze grote genaden.

397. Allerheiligen en octaaf. II

Het visioen van Sint Jan

Wanneer wij in deze dagen onze harten meer dan gewoonlijk ten hemel willen verheffen, worden wij, verblinde en aardse mensen die wij zijn, hierdoor belemmerd, dat wij ons slechts met de grootste moeite enige voorstelling van het eeuwige geluk kunnen vormen. De theologische idee van de aanschouwing Gods en het licht der glorie, hoe schoon en diep ook, zegt de meesten weinig. Veel directer tot de verbeelding (en ook tot het geloof) spreken de visioenen van Sint Jan in het geheimnisvolle boek der Openbaring , waaruit de Kerk ons juist in deze dagen enige prachtige taferelen voorhoudt. Het boek der Openbaring behoort tot de moeilijkste en meest misbruikte gedeelten der heilige Schrift, maar het is een grove misvatting te menen, dat dit bijbelboek ons niets of weinig te zeggen zou hebben. Wanneer wij aan de hand van onze Moeder de heilige Kerk in haar liturgie ons met geloof en eerbied in de geheimen der Apocalyps trachten te verdiepen, zal dit boek ons ongetwijfeld veel sterkte en troost schenken. Vooral sterkte, geen banale of zoetelijke troost, want het is een boek van strijd en martelaarschap, van trouw tot de dood en goddelijke wraak. Maar ook vertroosting, de uitgezuiverde, puur hemelse en sterke troost van een hoop die nimmer beschaamd wordt. In het epistel van de vigilie ( Openb. 5, 6-12 ) roept de heilige Johannes voor ons een beeld op van wat wij de hemelse liturgie kunnen noemen: de hulde door alle zalige geesten gebracht aan God en het Lam. In het epistel van het feest zelf ( Openb. 7, 2-12 ) vestigt hij meer de aandacht op het aandeel der zaligen in de lof Gods, op de getekenden „met het teken van de levende God” .

Lees deze tekens en tracht te zien wat Johannes mocht schouwen: de troon van de onzichtbare God, de vier levende Wezens die „niet ophouden te roepen, dag en nacht: „Heilig, heilig, heilig…”” , de vier en twintig Oudsten „in witte kleding gehuld, met goeden kransen op het hoofd”, de „tienduizend maal tienduizend engelen” , de „overgrote menigte die niemand kon tellen, uit alle volken en stammen, naties en talen, staande voor de troon van het Lam, in witte klederen gehuld, met palmtakken in de handen” , en bovenal het goddelijke Lam, Christus, „als geslachtofferd” , want de vrucht van zijn bloedige dood duurt voort maar rechtop, triomfantelijk „staande”, want Hij is voor eeuwig verheerlijkt en Hij alleen is bij machte het boek te openen met de zeven sloten dat de lotgevallen bevat en bepaalt van wereld en mensen. Hij is het middelpunt. „Komt, laat ons Hem aanbidden, want Hij is aller heiligen Diadeem” ( invitatorium der metten). Het geldt het „nieuwe lied” dat alleen zij kunnen aanheffen die het nieuwe en onvergankelijke leven bezitten: „Waardig is het Lam dat geslacht is, macht te ontvangen, rijkdom en wijsheid, kracht, ere, glorie en lof. En ieder schepsel in de hemel, op de aarde en onder de aarde, op zee en al wat daarin is, hoorde ik roepen: „Hem die zetelt op de troon en aan het Lam zij lof en eer en glorie en kracht in de eeuwen der eeuwen!” ” ( Openb. 5, 13 ). Laten wij ons in het offer der mis, spiegel en symbolen der hemelse liturgie en tegelijk geheimnisvolle werkelijkheid waarbij engelen tegenwoordig zijn en dienen, neerwerpen voor God en het Lam en in geloof de voorsmaak proeven van het hemelse gastmaal.

398. Allerheiligen en octaaf. III

De zweepslag der heiligen

De beschouwing der zaligen in de hemel schenkt ons niet enkel vreugde en hoop, zij moet ook een diepe beschaming in ons wekken. Wanneer wij denken aan de edelmoedige liefde, het heldhaftige lijden, het alles verdragend geduld, het onvermoeide zwoegen voor de Heer, waarmee de heiligen hun kroon hebben verdiend, en als wij daarmee ons eigen leven vergelijken, onze halfheid, ons heen en weer slinge- ren tussen christelijke liefde en zelfzucht, dan worden wij, zo wij ernstig en eerlijk willen zijn, diep beschaamd. O, ons ellendig gebruik van de tijd van het aardse leven, die onherroepelijk voorbijsnelt! Staan ook voor ons niet de schatkamers van Gods genade open? Ware de heiligen soms van een ander maaksel dan wij? Zien wij onder hen niet mensen van allerlei soort, levend in alle mogelijke omstandigheden: mannen en vrouwen, kinderen en grijsaards, geleerden en ongeletterden, priesters, kloosterlingen en leken, boeren en burgers, soldaten en arbeiders, mensen die zich als kluizenaars in de woestijn terugtrokken zo goed als anderen die midden in de wereld stonden en een zeer actief leven leidden? Denk aan die heiligen wier omstandigheden met de uwe overeenkomen; stel ze u voor de geest als een levende gewetens- en biechtspiegel.

2. Is het wonder dat Sint Augustinus bij deze overweging bijna vertoornd uitriep: „Quod isti et istae, cur non ego?” „Waarom zou ik niet kunnen wat al deze mannen en vrouwen vermochten?” Zet de vernedering en beschaming om in een machtige aansporing, die u als een zweepslag voortjaagt. Laat de heiligen u aansporen en bemoedigen om vol vertrouwen en edelmoedigheid voort te gaan op de weg van het kruis en de liefde.

Het is waar, Gods wegen zijn wonderlijk. Hij schonk de heiligen hun bijzondere roeping. Wat voor één mens geldt, geldt nooit zonder meer voor een ander. Maar wisten de heiligen al bij voorbaat dat zij „heiligen” waren? Hebben zij niet veeleer door grootmoedige, immer voortschrijdende medewerking met Gods genade en door een mateloos vertrouwen dat God niet a priori menselijke grenzen stelde, zijn plannen omtrent hen ten volle doen slagen? Hierin bestaat voor ieder onzer de heiligheid: „naar de mate van Christus' genadegave” ( Eph. 4, 7 ) zijn plannen verwezenlijken. Doch „God schenkt de Geest niet met mate” ( Joh. 4, 34 ). En wie zijn wij dat wij zijn oneindige liefde zouden willen begrenzen? „Wie kent 's Heren gedachte of wie is zijn raadsman geweest?” Niemand heeft het recht zich uit gemakzucht of egoïsme aan de genade te ont- trekken. En Jesus heeft gezegd: „Alles is mogelijk voor hem die gelooft” ( Mk. 9, 22 ).

3. Wend u tot de heiligen, tot uw patronen en lievelingsheiligen en bid om hun voorspraak. Zij strekken ons niet alleen tot beschaming en bemoediging; zij kunnen ons ook rechtstreeks helpen, zoals de oratie zegt: „Schenk ons de zozeer begeerde overvloed van uw erbarming, nu zovelen voor ons ten beste spreken” . En niet enkel de gecanoniseerde heiligen bidden voor ons, ook de zaligen die ons dierbaar en aan wie wij dankbaar zijn, – de zielen door ons gebed en offer uit het vagevuur verlost, – en zij die wij op aarde mochten helpen hun eeuwig geluk te bereiken. De gemeenschap der heiligen, de grote verbondenheid van de lijdende, de strijdende en de zegepralende Kerk mag in deze dagen niet wijken uit onze geest.

399. Allerheiligen en octaaf. IV

De geest der zaligsprekingen

In de mis van Allerheiligen heeft de Kerk met volmaakte kunst tegenover elkaar geplaatst het epistel met zijn hemelse visioen en het evangelie met de grondwet van het christendom: de acht zaligheden ( Mt. 5, 3-12 ). Tegenover het loon dat Gods glorie is en ons geluk, de plicht, — tegenover het einddoel de weg, — tegenover de hemel de aarde, maar welk een aarde! De aarde zou bijna een hemel zijn, indien alle christenen van de geest der zaligsprekingen doordrongen waren. Wij zijn te veel geneigde de Bergrede te beschouwen als een raad ter volmaaktheid, alleen geldend voor een elite. Al is het waar dat het ideaal van de Bergrede nooit volkomen zal worden verwezenlijkt, toch is zij door Jesus bedoeld als een ideaal dat de christen, als kind van zijn hemelse Vader, verplicht is na te streven. De heiligen hebben uit de volheid van die geest geleefd: zij hebben het hoge ideaal der zaligsprekingen vorm en gestalte gegeven, alle tijden door. Laten wij met Gods genade trachten door te dringen in enkele van deze onvergankelijke woorden van de Meester.

1. „Zalig zij die treuren, want zij zullen getroost worden.” Jesus eist van zijn volgelingen niet allereerst prestaties of succes. Een mens die naar wereldse opvatting mislukt is, kan nog zijn leerling zijn, licht beter dan de machtige of rijke van wie geschreven staat dat hij moeilijk het koninkrijk der hemelen kan binnengaan, en zeker beter dan de zelfvoldane mens die tevreden is met zichzelf en de wereld en daarin zijn gemakkelijke vreugde vindt. De christen „treurt” over zijn eigen zonde en de zonde en het lijden der mensheid, hij vindt in het aardse geen geluk, hij blijft onrustig zolang hij niet rust in God. Dáár en daar alléén vindt hij zijn „troost”.

2. „Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen het Land bezitten.” Jesus heeft ook gezegd: „Leert van Mij, omdat Ik zachtmoedig en ootmoedig van harte ben”, en: „Niet tot zeven keer toe, maar tot zeventig maal zeven keer moet gij de broeder vergeven, die tegen u misdoet” . En Sint Paulus schrijft: „Laat u niet door het kwaad overwinnen, maar overwin het kwade door het goede” ( Rom. 12, 21 ).

De wereld is vervuld van haat, alleen een volheid van waarlijk christelijke liefde kan genezing brengen. Zie naar uzelf allereerst en begin in uw eigen omgeving. De heldhaftige zachtmoedige is wereldveroveraar: „hij zal het Land bezitten”. Hij zal de hemel verwerven, maar ook op aarde zal hij harten winnen voor Christus, terwijl de geweldenaars dezer wereld niet alleen het eeuwige leven verliezen dat zij niet kennen willen, maar ook het land dat zij op aarde bloedig veroverden.

3. „Zalig zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.” Wederom veroordeelt Jesus alle zelfvoldaanheid op godsdienstig en zedelijk gebied. Niet hij is zalig die de gerechtigheid meent te bezitten en zichzelf evenals de farizeeër tot de vromen en uitverkorenen rekent, maar hij die zich immer zijn zondigheid en hulpbehoevendheid bewust blijft, die immer verlangt naar een heiligheid, een godsgemeenschap, die op aarde nooit volkomen wordt bezeten. Zo iemand is zalig, maar dan moet zijn verlangen ook zodanig zijn, dat het hem verteert, dat hij „hongert en dorst”; dan moet deze begeerte naar God en Gods rijk alle andere verlangens naar de achtergrond dringen. Zulk een christen wordt „verzadigd”: hier op aarde door een honger en dorst die een steeds feller brandend verlangen in hem scheppen, en later in volheid en waarheid.

Overweging voor de verjaardag

400. Overweging op de verjaardag

Het gebruik van de tijd

De levenstijd mij toegemeten is een godsgeschenk van de eerste rang, de grondslag van Gods genade-bouw. Op deze dag past het zich te bezinnen op de betekenis en de waarde van de tijd. De aardse tijd is een tegelijk zeer broos en zeer kostbaar ding. Hij is kort en gaat snel voorbij en vooral, hij gaat onherroepelijk voorbij. In dit laatste ligt iets wat ons bij enig nadenken bijna angstig maakt, vooral als wij in aanmerking nemen dat de tijd geladen is met Gods genaden, gevuld met hemelse kansen. Een gemiste kans, een verprutste dag, een uur in zonde is een voor alle eeuwigheid gemiste kans. Want dit als een draad zo dunne ogenblik van het heden, dit immer vlietende nu is zwaar van eeuwigheidswaarde. In dit aardse bestaan met zijn vluchtige vergankelijkheid en zijn door de stoffelijkheid vervaagde bewustheid des geestes liggen de wortels van een onveranderlijk lot. Hier wordt de bestemming van de mens vastgelegd, ofwel het zoete „zijn met Christus”, ofwel het ontzettende „Gaat weg van Mij, vervloekten” .

Nu is weer een jaar voorbijgegaan van mijn korte leven, een aanzienlijk stuk van die goddelijke gave, van dat talent dat rente moet opbrengen als woeker. Welke gevoelens (in de zin van sterke affecten van de wil) bezielen mij heden?

Diepe schaamte en innig berouw over zoveel gemiste kansen, over zoveel verspilde genaden. Zie naar de onvermoeibare ijver en de edele offergezindheid die talloos velen aan de dag leggen voor zuiver aardse doelstellingen. „En zij voor een vergankelijke krans, wij echter…” Dankbaarheid vervult heden mijn ziel voor Gods mildheid en geduld. God gaf mij het aanzijn en de aardse tijd. God vulde die tijd met weldaden. Ga eens rustig na, hoevele en hoe grote gaven u door God in één jaar werden geschonken, welke bijzondere genaden u in het afgelopen jaar ten deel vielen… „Eeuwig wil ik 's Heren erbarmingen bezingen.”

In vertrouwen op Gods nimmer falende hulp wil ik mij ten slotte volkomen toewijden aan zijn dienst en liefde voor de tijd die Hij mij nog zal schenken. Nog „is het de aangename tijd, nog is het de dag des heils” . Nog geeft God mij kracht en gelegenheid om binnen het raam van mijn mogelijkheden het woord van Sint Paulus te verwezenlijken: Impendam et superimpendar. Alles wil ik besteden en ik wil mijzelf geheel besteden in de dienst des Heren, voor het koninkrijk Gods, in het nastreven van het enig noodzakelijke en onvergankelijke. De wereld gaat voorbij met al haar glorie. „Zie nauwlettend toe, hoe gij u gedraagt: niet als dwazen, maar als wijzen. Buit de tijd uit, want de dagen zijn boos” ( Eph. 5, 15. 16 ).

Moeder Gods en Moeder van mijn leven, geef mij zo te leven, dat ik eenmaal de woorden van uw Zoon mag vernemen: „Welaan, gij goede en getrouwe knecht, omdat gij over weinig getrouw zijt geweest, zal Ik u stellen over veel. Ga binnen in de vreugde uws Heren.”

400. Overweging op de verjaardag

Het gebruik van de tijd

De levenstijd mij toegemeten is een godsgeschenk van de eerste rang, de grondslag van Gods genade-bouw. Op deze dag past het zich te bezinnen op de betekenis en de waarde van de tijd. De aardse tijd is een tegelijk zeer broos en zeer kostbaar ding. Hij is kort en gaat snel voorbij en vooral, hij gaat onherroepelijk voorbij. In dit laatste ligt iets wat ons bij enig nadenken bijna angstig maakt, vooral als wij in aanmerking nemen dat de tijd geladen is met Gods genaden, gevuld met hemelse kansen. Een gemiste kans, een verprutste dag, een uur in zonde is een voor alle eeuwigheid gemiste kans. Want dit als een draad zo dunne ogenblik van het heden, dit immer vlietende nu is zwaar van eeuwigheidswaarde. In dit aardse bestaan met zijn vluchtige vergankelijkheid en zijn door de stoffelijkheid vervaagde bewustheid des geestes liggen de wortels van een onveranderlijk lot. Hier wordt de bestemming van de mens vastgelegd, ofwel het zoete „zijn met Christus”, ofwel het ontzettende „Gaat weg van Mij, vervloekten” .

Nu is weer een jaar voorbijgegaan van mijn korte leven, een aanzienlijk stuk van die goddelijke gave, van dat talent dat rente moet opbrengen als woeker. Welke gevoelens (in de zin van sterke affecten van de wil) bezielen mij heden?

Diepe schaamte en innig berouw over zoveel gemiste kansen, over zoveel verspilde genaden. Zie naar de onvermoeibare ijver en de edele offergezindheid die talloos velen aan de dag leggen voor zuiver aardse doelstellingen. „En zij voor een vergankelijke krans, wij echter…” Dankbaarheid vervult heden mijn ziel voor Gods mildheid en geduld. God gaf mij het aanzijn en de aardse tijd. God vulde die tijd met weldaden. Ga eens rustig na, hoevele en hoe grote gaven u door God in één jaar werden geschonken, welke bijzondere genaden u in het afgelopen jaar ten deel vielen… „Eeuwig wil ik 's Heren erbarmingen bezingen.”

In vertrouwen op Gods nimmer falende hulp wil ik mij ten slotte volkomen toewijden aan zijn dienst en liefde voor de tijd die Hij mij nog zal schenken. Nog „is het de aangename tijd, nog is het de dag des heils” . Nog geeft God mij kracht en gelegenheid om binnen het raam van mijn mogelijkheden het woord van Sint Paulus te verwezenlijken: Impendam et superimpendar. Alles wil ik besteden en ik wil mijzelf geheel besteden in de dienst des Heren, voor het koninkrijk Gods, in het nastreven van het enig noodzakelijke en onvergankelijke. De wereld gaat voorbij met al haar glorie. „Zie nauwlettend toe, hoe gij u gedraagt: niet als dwazen, maar als wijzen. Buit de tijd uit, want de dagen zijn boos” ( Eph. 5, 15. 16 ).

Moeder Gods en Moeder van mijn leven, geef mij zo te leven, dat ik eenmaal de woorden van uw Zoon mag vernemen: „Welaan, gij goede en getrouwe knecht, omdat gij over weinig getrouw zijt geweest, zal Ik u stellen over veel. Ga binnen in de vreugde uws Heren.”