{ "legislationId": "10_159", "lastUpdate": "2026-05-20T20:33:19.396Z", "history": [ { "timestamp": "2026-05-20T20:33:19.395Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_159/text/index.html", "model": "gemini-flash-lite-latest", "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 159 Warszawa, 29 grudnia 2023 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, uprzejmie przedkładam - Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2022 r. Stanowi to wykonanie dyspozycji art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej RP przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Sprawozdanie sporządzane jest według stanu na ostatni dzień poprzedniego roku w trybie i na podstawie zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Przygotowanie i przedłożenie Sejmowi RP sprawozdania, warunkowane jest terminami przekazywania do Prokuratorii Generalnej RP dokumentów (głównie bilansów i informacji o stanie mienia)wykorzystywanych przy opracowaniu przedmiotowego dokumentu. W przypadku sprawozdania dotyczącego 2022 r. ostatnie dokumenty zostały przekazane do Prokuratorii Generalnej RP w listopadzie br. Przepisy nie wskazują daty, do której należy przedłożyć sprawozdanie, natomiast zawsze podejmowane są działania, aby nastąpiło to jak najszybciej, co jednak musi uwzględniać terminy, jakimi dysponują poszczególne jednostki przekazujące dane. Projekt dokumentu jest także przesyłany celem konsultacji do właściwych komórek organizacyjnych w urzędach obsługujących członków Rady Ministrów. W związku z powyższym oraz mając na uwadze fakt, że dane zamieszczone w sprawozdaniu musiały zostać zgromadzone i przetworzone (tzn. zagregowane, sklasyfikowane, przeliczone czy też inaczej pogrupowane w zależności od sposobu wykorzystania) oraz zweryfikowane, obecnie możliwe stało się przedłożenie dokumentu Sejmowi RP. Z szacunkiem (-) Mariusz Haładyj Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ul. Hoża 76/78 , 00-682 Warszawa tel.: (+48) 22 392 31 09; faks: (+48) 22 392 31 20 www.prokuratoria.gov.pl kancelaria@prokuratoria.gov.pl SPRAWOZDANIE O STANIE MIENIA SKARBU PAŃSTWA stan na dzień 31 grudnia 2022 r. 2 3 SPIS TREŚCI PODSUMOWANIE 10 1. WSTĘP 12 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA 12 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA 12 1.3. CELE SPRAWOZDANIA 12 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA 12 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA 14 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH 17 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA 18 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 22 2.1. ZABYTKI 22 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków 22 2.1.2. Organy ochrony zabytków 22 2.1.3. Ewidencja zabytków 22 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków 23 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH 23 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE 25 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE 27 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa 27 2.4.2. Ewidencja archiwów 28 2.4.3. Materiały archiwalne 28 2.5. STRATY WOJENNE 28 3. ZASOBY NATURALNE 30 3.1. WODY 30 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód 30 3.1.2. Ewidencja wód 31 3.2. LASY 31 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 32 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin 32 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin 33 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki 34 4 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH 35 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH 37 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA 38 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA 40 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA 40 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA 41 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW 42 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA 44 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 47 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH 47 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA 48 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST 49 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII 49 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY 52 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY 54 5.1. DROGI 54 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg 54 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych 55 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ 56 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE 57 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE 60 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych 60 5.4.2. Wartość budowli wodnych 60 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE 61 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE 61 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe 61 6.1.2. Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe 62 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA 63 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 63 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 67 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO 68 6.4. REZERWY STRATEGICZNE 70 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH 72 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE 72 5 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE 81 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ 83 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE 84 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE 84 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY 84 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ 85 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE 86 7.9. PARKI NARODOWE 88 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI 88 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH 95 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 96 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 96 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 98 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 98 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa 99 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 99 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 99 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE 103 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE 103 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE 105 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO 106 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 107 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA 107 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW 108 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH 109 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 110 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA 110 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW 110 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 112 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 112 11.3.2. Sektor gazowniczy, paliwowo-naftowy i wodorowy 112 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 113 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK 115 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA 116 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW 118 6 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI 118 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 118 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji 118 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny 119 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA 119 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA 121 13. ZAŁĄCZNIKI 123 13.1. ZAŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁÓW 6. I 7. 124 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. 125 7 SPIS TABEL Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny 20 Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków 23 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory 24 2.3. Zbiory bibliotek państwowych 26 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych 28 Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie 31 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin 33 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek 35 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych 37 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 39 Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków 44 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe 45 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków 46 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 47 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 47 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach 48 4.7. Budynki Skarbu Państwa 48 4.8. Lokale Skarbu Państwa 49 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym 50 4.10. Grunty nabyte pod autostrady 52 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady 53 Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych 55 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych 55 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych 56 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe 58 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – efekty rzeczowe 59 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych 60 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe 62 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe 62 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw 64 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 8 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 66 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego 69 Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju 73 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą 75 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym 76 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom 80 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych 81 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych 82 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej 83 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury 85 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej 86 7.10. Majątek uczelni publicznych 87 7.11. Majątek parków narodowych 88 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi 93 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych 95 Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa 96 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa 97 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa 98 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 99 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 100 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 101 8.7. Akcje w spółkach publicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 101 Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach 103 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich 104 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” 104 9.4. Majątek instytutów badawczych 105 Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa 107 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa 107 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów 108 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych 109 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa 116 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń 117 9 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji 118 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji 119 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta 120 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych 120 Tab. 12.1. Zestawienia zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa 121 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa 122 Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych 124 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 125 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 126 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa 129 10 PODSUMOWANIE Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa prezentuje stan majątku Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statystycznym – jego stan prawny, strukturę i wartość. Dokument jest realizacją obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ustawą o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Przygotowywany jest corocznie na podstawie informacji przekazanych przez podmioty gospodarujące majątkiem w imieniu Skarbu Państwa. Ich pełny wykaz publikowany jest w cyklu kwartalnym w domenie „Otwarte dane publiczne” na stronie internetowej (www.dane.gov.pl). Sprawozdanie nie stanowi szczegółowej wyceny majątku ani kompletnego rejestru wszystkich zdarzeń dotyczących mienia Skarbu Państwa. Podane źródła informacji dają możliwość identyfikacji dysponentów poszczególnych składników mienia Skarbu Państwa lub realizowanych zadań oraz, na podstawie dodatkowych informacji, możliwość sporządzania bardziej szczegółowych analiz. Poniżej przedstawiono podstawowe spostrzeżenia płynące z analizy sprawozdania. Wpisy do rejestru zabytków stanowiły podstawową formą ochrony tych obiektów, stąd też systematyczny wzrost liczby zabytków wpisywanych do rejestru. W 2022 r. wpisy dotyczyły tylko zabytków ruchomych. Zbiory bibliotek państwowych systematycznie rosły przy jednoczesnym znaczącym wzroście liczby materiałów zdigitalizowanych co umożliwiało ochronę cennych zbiorów oraz dostęp dla szerszego grona odbiorców – głównie poprzez internet. Stan zasobów archiwalnych systematycznie zwiększał się w wyniku ciągłego procesu inwentaryzowania zbiorów dokumentów lub akt nie mających już bieżącej wartości użytkowej. Realizacja polityki zachowania trwałości lasów powodowała systematyczny wzrost zasobów leśnych. PGL Lasy Państwowe nabywały grunty i nieruchomości oraz przejmowały od starostów grunty Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego do zalesienia. Wskazanie tendencji zagospodarowywania kopalin nie jest możliwe, z uwagi na fakt, że poziom wydobycia wynika z zapotrzebowania gospodarczego i jednocześnie nie jest zależny od dostępności tych kopalin. Wprowadzony w 2020 r. przez Komisję Europejską zakaz połowu dorsza na obszarze obejmującym większość polskiego wybrzeża nadal obowiązywał. Przyznana kwota połowowa dotyczyła wyłącznie przyłowów. W związku z malejącą populacją organizmów morskich, rzeczywiste połowy różnych gatunków w przeciągu ostatnich lat nie wyczerpywały przyznanej kwoty połowowej. W ramach prowadzenia działań ochronnych w ekosystemach powiększała się powierzchnia własności Skarbu Państwa w parkach narodowych oraz pozyskiwano drewno, którego ogólnokrajowe zapasy systematycznie wzrastały, co wpłynęło na wielkość zasobów i wartość drzewostanów stanowiących własność Skarbu Państwa. Na przestrzeni ostatnich lat obserwowano niewielkie fluktuacje wielkości powierzchni gruntów Skarbu Państwa, tak więc wartość ta utrzymywała się niemal na niezmienionym poziomie. W 2021 roku nastąpiła istotna zmiana kwalifikacji ewidencyjnej gruntów i budynków (likwidacja podgrup rejestrowych). Ewentualne zmiany mogły wynikać z odmiennej oceny przynależności do grup użytków, które wzajemnie się równoważyły. Niewielkie wahania w zakresie powierzchni gruntów Skarbu Państwa nie przekładały się wprost na ich wartość. Zmiany cen rynkowych kształtowały się odmiennie w poszczególnych grupach użytkowych, co nie pozwalało na wykazanie jednolitego kierunku zmian ogółu wartości nieruchomości Skarbu Państwa. Niewątpliwie wpływ na zwiększenie wartości gruntów miał wzrost wartości nieruchomości rolnych oraz wzrost wartości gruntów leśnych zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe. Systematycznie rosła wielkość powierzchni gruntów przeznaczonych pod autostrady, natomiast nie zmieniła się w istotny sposób ich łączna długość, a wahania mogły wynikać z 11 czasowego lub trwałego przekwalifikowania kategorii dróg. Natomiast systematycznie postępował wzrost ilościowy obiektów w obrębie infrastruktury drogowej. Wzrost ogólnej wartości dróg krajowych, autostrad i obiektów drogowych spowodowany był zwiększeniem ich wartości odtworzeniowej. Odnotowany wzrost ogólnej wartości budowli hydrotechnicznych, utrzymywanych przez urzędy morskie, podyktowany był prawdopodobnie powstawaniem nowych obiektów infrastruktury hydrotechnicznej związanych z Terminalem LNG w Świnoujściu. Liczba spółek z udziałem Skarbu Państwa zmniejszyła się. Największy wpływ na ten stan miało wykreślenie z KRS na skutek likwidacji i upadłości części spółek oraz wniesienie aportem spółek do Krajowej Grupy Spożywczej S. A. Wartość szacunkowa akcji i udziałów podlegała ciągłym wahaniom, aby osiągnąć na koniec 2022 r. niewielki wzrost ok. 2 %. Wartość należności Skarbu Państwa ewidencjonowanych przez Ministra Finansów wzrosła, na co decydujący wpływ miał wzrost należności podatkowych i niepodatkowych pozostałych do zapłaty oraz należności z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych. Wzrosła również wartość bilansowa majątku pozostającego w dyspozycji urzędów i instytucji państwowych, na co znaczący wpływ miał stan należności krótkoterminowych oraz wzrost wartości zapasów. Wkład założycielski Skarbu Państwa w majątek państwowych osób prawnych per saldo wzrósł. Największy wzrost zanotowano w przypadku agencji wykonawczych, co może wiązać się z przekazaniem Agencji Rezerw Materiałowych dodatkowych środków z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz Banku Gospodarstwa Krajowego jako obsługującego utworzony Fundusz Pomocy. 12 1. WSTĘP Przedłożone „Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na dzień 31 grudnia 2022 r.”, zwane dalej Sprawozdaniem, stanowi realizację obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 1 . 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA Sprawozdanie zostało sporządzone na podstawie cytowanego wyżej art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Niniejsze Sprawozdanie sporządzono według stanu na 31 grudnia 2022 r. Zasady i tryb jego przygotowania określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 2 . 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA Zgodnie z powołanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa Sprawozdanie dotyczy majątku państwowego objętego zbiorczą ewidencją. W zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa uwzględniono składniki wyróżnione rodzajowo, składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach i w zakresie określonym w odrębnych przepisach, składniki mające formę majątków odrębnych oraz prawa majątkowe, które stanowiły wkład założycielski lub udział Skarbu Państwa w państwowych osobach prawnych. W Sprawozdaniu przedstawiono również zasoby majątku służące realizacji zadań publicznych państwa. 1.3. CELE SPRAWOZDANIA Celem niniejszego Sprawozdania jest przedstawienie informacji o majątku Skarbu Państwa, a w szczególności o jego stanie prawnym, strukturze i wartości. Funkcją Sprawozdania jest rejestracja stanu mienia. Sprawozdanie ma prezentować stan mienia Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statycznym, według stanu na określony dzień, przedstawiany na podstawie dokumentów będących źródłem dla ewidencji zbiorczej. W systemie informacji publicznej Sprawozdanie zajmuje miejsce obok innych dokumentów sprawozdawczych i informacyjnych przedstawiających Skarb Państwa lub określone składniki jego mienia w innych ujęciach szczegółowych i dynamicznych. 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA Art. 4 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym jako mienie państwowe definiuje mienie, które służy wykonywaniu zadań publicznych, którym zarządza się zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, z zachowaniem szczególnej staranności. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z powoływanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa zastosowano przede wszystkim klasyfikację rodzajową (z 1 Dz. U. z 2023 r. poz. 973 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 13 uwzględnieniem przeznaczenia, sposobu zagospodarowania oraz ewidencjonowania poszczególnych składników lub ich grup rodzajowych) i wyróżniono: 1. dobra kultury narodowej – muzealia, zabytki i zasoby biblioteczne – składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach, stanowiące publiczne dobra dziedzictwa narodowego, które państwo zamierza utrzymywać bezterminowo ze względu na ich wyjątkowe właściwości historyczne, kulturowe lub środowiskowe; 2. zasoby archiwalne; 3. zasoby naturalne, czyli dobra naturalne w stanie nieprzetworzonym, które mogą być dostępne dla ludności bez ograniczeń w celach niekomercyjnych, ale ich wykorzystywanie gospodarcze wymaga uzyskania koncesji lub pozwolenia: – kopaliny, – wody, – żywe zasoby morza, – częstotliwości radiowe, – lasy (obszary leśne i drzewostan); 4. grunty: – zasób nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodarują starostowie, – grunty w trwałym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, w tym wykorzystywane na cele statutowe przez urzędy organów władzy i administracji państwowej, – grunty w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, – grunty zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, – grunty powierzone Agencji Mienia Wojskowego, – grunty oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym lub fizycznym; 5. urządzenia infrastruktury (rozumiane tu jako obiekty, urządzenia i instalacje ogólnodostępne lub wykorzystywane dla ułatwienia dostaw dóbr i usług lub zapewnienia niezakłóconego działania państwa i gospodarki): – drogi, mosty i wiadukty, – obiekty budownictwa wodnego śródlądowego i morskiego, – inne urządzenia, w tym melioracje; 6. budynki i budowle: – wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne do realizacji ich zadań administracyjnych i świadczenia usług publicznych, – powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa; 7. finansowe składniki majątku trwałego Skarbu Państwa, w tym przede wszystkim akcje i udziały w spółkach handlowych; 8. składniki majątku obrotowego, w tym należności Skarbu Państwa m. in. z tytułu oddania mienia do odpłatnego korzystania i z innych umów zawartych przez Skarb Państwa bądź jego poprzedników prawnych; 9. rezerwy strategiczne; 10. uprawnienia wynikające z wniesienia wkładu majątkowego do przedsiębiorstw państwowych; 11. uprawnienia w stosunku do majątku innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami (agencji, funduszy, uczelni akademickich) lub na podstawie ustaw (instytucji kultury, instytutów naukowych, państwowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, państwowych szkół wyższych, instytucji gospodarki budżetowej, itd.). 14 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym zdefiniowała mienie państwowe jako mienie służące wykonywaniu zadań publicznych. Określiła wspólne dla wszystkich stationes fisci zasady zarządzania mieniem państwowym oraz precyzyjnie wskazała zakres reprezentowania Skarbu Państwa przez organy administracji publicznej oraz inne podmioty. Na podstawie nowelizacji przedmiotowej ustawy w gestii Prezesa Rady Ministrów pozostawiono koordynację wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dążenie do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast, zgodnie z art. 7 ust. 2, ministrowi właściwemu do spraw aktywów państwowych przekazano: 1. wykonywanie praw z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej, 2. składanie w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, mogła przekazać w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ust. 2, Prezesowi Rady Ministrów lub innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub innej państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa, wykonywanie uprawnień, o których mowa w art. 7 ust. 2: 1. pkt 1 lub, 2. pkt 2 w zakresie składania w imieniu Skarbu Państwa oświadczeń woli o objęciu akcji. W przypadku zarządzania mieniem Skarbu Państwa innym niż akcje, ustawa określiła zasady zarządzania, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych. Wojewoda, do czasu rozstrzygnięcia o sposobie zagospodarowania mienia państwowego: 1. wykonywał uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa wobec innego niż środki finansowe mienia: – pozostałego po zlikwidowanych państwowych jednostkach organizacyjnych lub spółkach z udziałem Skarbu Państwa, – pozostałego po rozwiązanych bądź wygasłych umowach o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, – przejętego przez Skarb Państwa z innych tytułów, – przekazanego na podstawie art. 58a i art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 3 oraz wobec nieruchomości, w odniesieniu do których wydał decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu na podstawie art. 46a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; 2. reprezentował Skarb Państwa w odniesieniu do spadków przypadających Skarbowi Państwa, w tym długów spadkowych, z zastrzeżeniem kompetencji przyznanych starostom wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej oraz konsulom; 3. przejmował inne niż środki finansowe mienie pozostałe po przedsiębiorstwie państwowym wykreślonym z rejestru przedsiębiorców lub gospodarował tym mieniem; 4. przyjmował na rzecz Skarbu Państwa darowizny mienia; 5. przyjmował, a także wykonywał czynności zwykłego zarządu oraz przekraczające zakres zwykłego zarządu wobec spadków i darowizn mienia na rzecz Skarbu Państwa, zabezpieczonych i zrealizowanych przez konsula na mocy przepisów odrębnych; 3 Dz. U. z 2023 r. poz. 344. 15 6. sporządzał plan realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa, o której mowa w art. 10a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przedkładał go, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, Prezesowi Rady Ministrów celem akceptacji; 7. wykonywał inne czynności, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Uprawnienia wykonywane przez Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych ministrów, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych (art. 36. i 36a. ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym): 1. jeżeli z przepisów odrębnych nie wynikało, której państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do składnika mienia państwowego, prawa te przysługiwały Skarbowi Państwa, 2. Prezes Rady Ministrów wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia określone w przepisach odrębnych oraz uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa względem państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 44 1 . ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny 4 , chyba że z przepisów odrębnych wynikała właściwość innego organu jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do składnika mienia państwowego, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu lub jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, 4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa wykonywał w imieniu Skarbu Państwa przysługujące Skarbowi Państwa uprawnienia wynikające z prawa własności nieruchomości, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 5. Prezes Rady Ministrów mógł przekazać wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa do poszczególnych składników mienia państwowego innemu organowi lub jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, 6. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia wynikające z praw autorskich i pokrewnych, w tym zakresie zezwolenia na wykonywanie praw zależnych, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej. W zakresie nadzoru nad czynnościami prawnymi państwowych osób prawnych, zasady udzielania zgód na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia mieniem uregulowano w art. 38 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym 5 . Dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 6 , zaliczonymi do wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów trwałych lub inwestycji długoterminowych, w tym wniesienia ich jako wkładu do spółki lub spółdzielni, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa tych składników przekracza 200.000,- PLN: 4 Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm. 5 Wyjątki od tej zasady mogą przewidywać przepisy szczególne, np. ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.) obliguje uczelnie publiczne do uzyskania zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie gospodarowania mieniem, jeżeli wartość rynkowa składników trwałych albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2.000.000,- PLN). 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 120. 16 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie oddania składników, o których mowa w art. 38 ust. 1 tej ustawy, do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN: 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Organy administracji publicznej oraz kierownicy jednostek, którzy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem Skarbu Państwa gospodarowali nabytym lub powierzonym tym organom lub jednostkom mieniem Skarbu Państwa oraz mogli zbywać jego składniki, a w szczególności: 1. zapewniali wycenę mienia, 2. zabezpieczali mienie przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 3. wykonywali czynności związane z naliczaniem należności za mienie udostępnione przed ich przejęciem oraz prowadzą windykację tych należności, 4. współpracowali z innymi organami, które na mocy przepisów odrębnych gospodarują mieniem oraz z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 5. podejmowali czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na mieniu, o zapłatę należności za korzystanie z mienia, roszczenia ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, 6. składali wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości oraz wpis w księdze wieczystej; 7. zapewniali ochronę tego mienia. Kierownicy państwowych jednostek budżetowych reprezentowali Skarb Państwa w odniesieniu do nabytego i powierzonego im mienia i w zakresie zadań urzędów lub jednostek, a także zarządzali składnikami majątkowymi wykorzystywanymi przez organy władzy i administracji państwowej w realizacji funkcji publicznych państwa (majątek administracyjny). Przepisy o gospodarce finansowej traktowały je jak majątek własny jednostki, ewidencjonowany i wykazywany we właściwych dokumentach i sprawozdaniach. Organy władzy wykonawczej i administracji, bezpośrednio lub poprzez podległe im jednostki organizacyjne, wykonywały funkcje zarządcze, regulacyjne, czy inwestorskie wobec mienia o 17 charakterze dóbr publicznych. Specyficzny zakres i sposób wykonywania tych uprawnień przedstawiany jest w Sprawozdaniu w wyodrębnionych podrozdziałach. Niektóre składniki mienia takiego, jak grunty i złoża kopalin, bywały obciążane odpłatnie na rzecz osób trzecich. Inne udostępniane były obywatelom nieodpłatnie (np. wody, zbiory bibliotek). Składniki te najczęściej nie podlegały obrotowi cywilnoprawnemu jako należące do całego narodu 7 . Dla takich dóbr nie prowadzi się ewidencji finansowej i nie ujmuje się ich w aktywach bilansów jednostek działających w imieniu Skarbu Państwa. Były one rejestrowane w zbiorach informacji nazywanych ewidencjami przedmiotowymi. Określone ustawowo agencje wykonawcze i jednostki organizacyjne, które gospodarowały na rzecz Skarbu Państwa szczególnymi, oddanymi im w zarząd rzeczowymi składnikami mienia Skarbu Państwa to: 1. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, 2. Agencja Mienia Wojskowego, 3. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, 4. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Państwowe osoby prawne sektora finansów publicznych, które na mocy ustaw wykonywały cele publiczne jako zadania własne to: 1. uczelnie publiczne, 2. państwowe instytucje kultury, 3. fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa, 4. państwowe samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 5. instytucje gospodarki budżetowej, 6. agencje wykonawcze, 7. inne państwowe osoby prawne i państwowe fundusze celowe utworzone odrębnymi ustawami w celu wykonywania szczególnych zadań publicznych. Państwowe osoby prawne wyposażone były przez państwo w składniki majątkowe niezbędne do podjęcia działalności statutowej i władały nimi pod nadzorem ministra wskazanego przez powołujące je ustawy, rozporządzenia i statuty. Podmioty te występowały w obrocie prawnym we własnym imieniu i na swoją rzecz. Wartość przysługujących im składników mienia państwowego była ujęta w ich księgach prowadzonych na podstawie odpowiednich przepisów o gospodarce finansowej i rachunkowości. 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH Obowiązek prowadzenia ewidencji przepisy prawa nakładały na liczne instytucje państwowe, organy administracji i jednostki organizacyjne. Ustanawiając takie obowiązki brano pod uwagę reguły realizacji budżetu państwa, prowadzenie przejrzystej gospodarki powierzonym mieniem, kontrolę wewnętrzną, potrzebę ustalania stanu faktycznego bądź prawnego dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego albo też inne cele specjalne. Przepisy, które regulowały ewidencję majątku Skarbu Państwa zobowiązywały dysponentów części budżetu i organy nadzoru nad podmiotami, którym powierzono mienie państwowe, do przekazywania jako źródeł danych dla ewidencji zbiorczej: 1. kopii bilansów łącznych jednostek budżetowych i innych podmiotów nie posiadających osobowości prawnej, 2. kopii bilansów państwowych osób prawnych będących w ich nadzorze, 7 Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). 18 3. informacji o stanie innego mienia Skarbu Państwa, uzyskiwanych na podstawie odrębnych przepisów, z racji posiadanych uprawnień założycielskich lub nadzorczych albo obowiązku prowadzenia ewidencji przedmiotowych. Dokumenty wykorzystywane w zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa, w pierwszym rzędzie bilanse i informacje o stanie mienia, z reguły nie zawierały danych pozwalających na przedstawianie powodów zaistnienia wykazywanych stanów ilościowych lub zmian wartości. Analizy takie dokonywane były natomiast przez właściwe jednostki w innych dokumentach sprawozdawczych takich, jak sprawozdania z działalności. Ze standardowych sprawozdań z działalności agencji pochodzą dane o stanie i wartości mienia Skarbu Państwa, którym te państwowe osoby prawne gospodarowały lub zarządzały. Bilanse łączne dysponentów części budżetu państwa sporządzone według stanu na 31 grudnia 2022 r. dla podległych jednostek pozwoliły na przedstawienie w Sprawozdaniu m. in. zbiorczej wartości majątku pozostającego w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień majątkowych lub reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia powierzonego tym jednostkom dla wykonywania ich zadań z zakresu administracji publicznej. Za pośrednictwem tych urzędów otrzymano też liczne bilanse nadzorowanych państwowych osób prawnych. Urzędy państwowe i podległe im jednostki organizacyjne dysponowały informacjami o majątku Skarbu Państwa, który powinien być uwzględniany w ewidencji choćby w ujęciu rzeczowym. Dla przedstawienia tych składników majątkowych wykorzystano m. in.: 1. zbiorcze dane powiatowe dotyczące nieruchomości (grunty, budynki, lokale,) objęte ewidencją prowadzoną przez starostów, Krajowe Zestawienie Zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków sporządzane przez urząd Głównego Geodety Kraju, 2. zestawienia Ministerstwa Klimatu i Środowiska ujmujące zasoby kopalin, a także dotyczące gruntów zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe i parki narodowe, 3. informację o sieci dróg krajowych przygotowaną przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad oraz dane Ministerstwa Infrastruktury z wykonania obiektów małej retencji wodnej, 4. dane Ministerstwa Rozwoju i Technologii o nieruchomościach w trwałym zarządzie instytucji państwowych, 5. informacje Ministerstwa Finansów o należnościach, długu publicznym i innych zobowiązaniach Skarbu Państwa, 6. informacje Ministerstwa Rozwoju i Technologii o przychodach z prywatyzacji i należnościach Skarbu Państwa powstałych w wyniku procesów prywatyzacyjnych, 7. bilanse i inne informacje o spółkach z udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach państwowych, rejestry, sprawozdania i dane analityczne opracowywane na bieżąco w PGRP. Z uwagi na zbiorczy charakter opracowania, w prezentacji ustaleń wielokrotnie posługiwano się zaokrągleniami wielkości występujących w danych źródłowych. Konieczność przechodzenia na większe jednostki mogła w niektórych tabelach doprowadzić do tego, że zaokrąglone wielkości cząstkowe nie sumują się dokładnie do również zaokrąglonych wartości zagregowanych. 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA Podstawą do wyceny majątku Skarbu Państwa w większości przypadków była wartość bilansowa, co wynikało pośrednio z zasad określonych w rozporządzeniu z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Źródłem danych ewidencji zbiorczej majątku Skarbu Państwa są w szczególności bilanse, sprawozdania i informacje właściwych jednostek ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, które to dane obejmują ustalenie wartości składników podlegających ewidencji księgowej (wartość bilansowa). Zgodnie z tymi zasadami wyceny dokonują, na podstawie przepisów odrębnych, jednostki ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, a tylko jeżeli 19 te przepisy odrębne nie nakładają obowiązku prowadzenia ewidencji w ujęciu wartościowym, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej może dokonać oszacowania wartości lub ustalić wartość ewidencjonowanych składników mienia na potrzeby ewidencji. Ponieważ rozporządzenie nie określa metody tego oszacowania lub ustalenia, w niniejszym Sprawozdaniu dla każdego rodzaju składników mienia przyjmowano możliwie najwłaściwszą metodę wyceny. Zasadniczo uznano, że w wycenie majątku Skarbu Państwa można stosować te same metody i udokumentowane dane, które powszechnie wykorzystuje się do szacowania wartości pieniężnej podmiotów gospodarczych i ich mienia, jak również rzeczy i praw majątkowych będących przedmiotem obrotu rynkowego. Takie oszacowanie może być przydatne w ochronie interesów Skarbu Państwa w razie formułowania generalnych programów użycia majątku do zaspokajania różnych roszczeń lub wsparcia programów państwowych. Z drugiej strony przyjęto, że do sprawowania funkcji nie polegających na obrocie składnikami majątkowymi wystarczą dane ilościowe i opisowe, ograniczone do charakterystyki rzeczowej i cech prawnych wyodrębniających majątek należący do Skarbu Państwa. Uwzględnienie tych kryteriów powoduje podział mienia, o którym mowa, na trzy główne grupy: 1. dobra nie będące przedmiotem obrotu, stale pozostające własnością Skarbu Państwa, dla których niemożliwe jest określenie wartości ani w oparciu o ceny rynkowe, ani nakłady poniesione na nabycie, wytworzenie lub odtworzenie (mienie w stanie wolnym, złoża kopalin, zabytki), 2. dobra nie przeznaczone do obrotu, nabyte lub wytworzone za środki publiczne przez jednostki państwowe w celu wypełniania ich zadań, 3. mienie stanowiące obecnie lub w przyszłości przedmiot obrotu, w tym prywatyzacji. Niniejsze Sprawozdanie sporządzane jest zatem w ujęciu: 1. rzeczowym – tylko opisowym lub rodzajowo-ilościowym, bez dokonywania wyceny – dla dóbr w stanie naturalnym, dóbr kultury, zasobów dokumentacyjnych i archiwaliów, 2. wartościowym – szacunkowym, które w odniesieniu do gruntów uwzględnia wartość według szacunku dokonanego na podstawie cen drewna, wynikającego z zarządzenia Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe (w ten sposób ustalono wartość gruntów leśnych) lub przeciętnych cen sprzedaży gruntów rolnych (rejestrowanych przez KOWR), 3. wartościowym – księgowym, polegającym na ustalaniu wartości składników podlegających ewidencji księgowej na podstawie sprawozdań sporządzanych zgodnie z przepisami o rachunkowości oraz innymi przepisami szczególnymi dotyczącymi jednostek państwowych, 4. wartościowym – rynkowym, odwołującym się do cen uzyskanych w rzeczywistych transakcjach, które zastosowano do akcji notowanych w obrocie na Giełdzie Papierów Wartościowych. 20 Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny ewidencja źródłowa źródła danych do określenia wartości metoda wyceny rodzaj dóbr rodzajowo- ilościowa (niefinansowa) brak danych bez wyceny zabytki, eksponaty muzealne, materiały biblioteczne, archiwalia zasoby naturalne, wody kwoty połowowe rodzajowo- ilościowa (z wartością szacunkową) KOWR – ceny transakcyjne szacunek PGRP na podstawie przeciętnych cen transakcyjnych grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe szacunek na podstawie przeciętnych cen drewna nieruchomości PGL lasy Państwowe ilościowo- wartościowa (kosztowa) właściwe ministerstwa – informacje uzupełniające wg kosztów odtworzenia i ponoszonych nakładów drogi i obiekty drogowe wg poniesionych nakładów i stopnia zużycia urządzenia wodne, infrastruktura rolna ilościowo- wartościowa (księgowa) dysponenci części budżetu i urzędy wojewódzkie – bilanse łączne wg wartości księgowej poszczególnych grup rodzajowych aktywów podmiotu mienie państwowych jednostek organizacyjnych MRiT I AMW wg operatów szacunkowych – zawarta w bilansach należności po likwidacji, mienie przekazane AMW PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu majątek agencji, przedsiębiorstw oraz innych państwowych osób prawnych PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu pakiety akcji i udziałów Skarbu Państwa ilościowo- wartościowa (rynkowa) GPW, PGRP wg kursu giełdowego lub ceny zbycia Źródło: opracowanie PGRP. 21 Przyjęta metoda wyceny mienia Skarbu Państwa, wykorzystująca zróżnicowaną bazę danych źródłowych, może powodować jednakże niewspółmierność i nakładanie się na siebie poszczególnych wartości, a zatem brak możliwości podania wartości mienia Skarbu Państwa jako jednej kwoty. Warto jeszcze raz podkreślić, że „wycena” nie oznacza tu próby ustalenia ceny, po której składniki majątkowe zmieniłyby właściciela. Metodologia „wyceny dla ewidencji” odnosi się do wielkich i wewnętrznie zróżnicowanych agregatów przedmiotów i praw. Ujęcie takie nie pozwala na posługiwanie się ustalonymi tu wartościami w prognozowaniu cen w transakcjach dotyczących konkretnych składników. Dla takich celów niezbędne jest zastosowanie specjalistycznych metod wyceny uwzględniających jednostkowe cechy przedmiotu transakcji i aktualne w okresie transakcji warunki rynkowe. Wycena dla potrzeb ewidencji nie jest tożsama, w sensie finansowym, z wyceną rynkową i tym samym nie odpowiada ewentualnie możliwej do uzyskania cenie zbycia. 22 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 2.1. ZABYTKI Zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, jej część lub zespół, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową 8 . 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków Własność Skarbu Państwa stanowią przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych. Wojewódzki konserwator zabytków przekazuje je, w drodze decyzji, w depozyt muzeum lub innej jednostce organizacyjnej za jej zgodą. Na własność Skarbu Państwa w sytuacjach przewidzianych ustawą może być przejęty zabytek należący do innego właściciela. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia, uszkodzenia, kradzieży, zaginięcia lub nielegalnego wywiezienia za granicę, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia tzn. przekazania go do muzeum, archiwum lub biblioteki. Jeżeli usunięcie zagrożenia nie jest możliwe, zabytek ruchomy może być przejęty przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, w drodze decyzji, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele kultury, oświaty lub turystyki, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości rynkowej tego zabytku. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie wyżej wymienionego zagrożenia, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. 2.1.2. Organy ochrony zabytków Organami ochrony zabytków są: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, a z kolei w imieniu wojewody zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Generalny Konserwator Zabytków jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Generalny Konserwator Zabytków sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich konserwatorów zabytków. 2.1.3. Ewidencja zabytków Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków znajdujących się na terenie danego województwa. Do rejestru nie wpisuje się zabytków wpisanych do inwentarza muzeum lub 8 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840). 23 wchodzących w skład narodowego zasobu bibliotecznego 9 . Ponadto Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków, znajdujących się w ewidencjach wojewódzkich. 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwo zabytki nieruchome zabytki ruchome zabytki archeologiczne stan na 31.12.2022 r. dolnośląskie 8.968 42.937 1.480 kujawsko-pomorskie 3.625 10.692 193 lubelskie 4.318 19.691 181 lubuskie 4.679 7.252 549 łódzkie 2.960 14.465 144 małopolskie 6.301 26.942 488 mazowieckie 8.025 22.324 408 opolskie 3.353 8.571 1.267 podkarpackie 5.278 53.685 479 podlaskie 2.426 4.712 268 pomorskie 3.736 6.269 562 śląskie 4.688 8.806 243 świętokrzyskie 1.962 14.307 210 warmińsko-mazurskie 6.457 5.426 285 wielkopolskie 7.909 26.160 680 zachodniopomorskie 4.347 2.240 370 * 2022 r. ogółem 79.032 274.479 7.807 * 2021 r. ogółem 79.032 271.698 7.807 * Uwzględniono zabytki należące do różnych właścicieli. Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH Muzeum jest jednostką organizacyjną nienastawioną na osiąganie zysku, której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów. Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania działalności określonej w art. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach 10 . Wprawdzie muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości stanowiące własność muzeum posiadającego osobowość prawną i wpisane do inwentarza muzealiów, jednakże znaczna liczba 9 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56). 10 Dz. U. z 2022 r. poz. 385. 24 muzealiów pochodzi z powojennych procesów nacjonalizacyjnych, a po 1990 r. nie wydano żadnego aktu prawnego, który przenosiłby własność muzealiów znajdujących się w zbiorach muzeów publicznych ze Skarbu Państwa na muzea jako jednostki posiadające osobowość prawną. Zbiory te w znacznej części nadal są własnością Skarbu Państwa, wobec czego uzasadnione jest przyjęcie domniemania, że muzea państwowe są jedynie ich posiadaczami. Muzealia stanowią dobro narodowe 11 . Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej w formie państwowych instytucji kultury. Na koniec 2022 r. funkcjonowało 30 muzeów państwowych. Wszystkie zabytki przechowywane w muzeach są ewidencjonowane. Wpis w karcie ewidencyjnej, księdze inwentarzowej i księdze depozytów zawiera możliwe do ustalenia następujące dane identyfikacyjne zabytku: określenie autorstwa lub wytwórcy, pochodzenie, wartość w dniu nabycia, czas i miejsce powstania, materiał, techniki wykonania, wymiary, ewentualnie jego wagę oraz określenie cech charakterystycznych. W razie braku danych identyfikacyjnych wpisuje się w odpowiedniej rubryce księgi wyraz „nieznane” 12 . Państwowe i samorządowe muzea i biblioteki publiczne objęte są jednocześnie stałym badaniem statystycznym, które obejmuje m. in. zasoby i okazy muzealne i biblioteczne. Tab. 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory l. p. muzea liczba muzealiów [pozycje inwentarzowe] 2022 r. 2021 r. 1. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku 15.128 14.953 2. Muzeum Historii Polski w Warszawie 40.236 38.451 3. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku 15.299 14.609 4. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie 11.628 11.604 5. Muzeum Narodowe w Krakowie 784.731 679.872 6. Muzeum Narodowe w Poznaniu 256.298 254.444 7. Muzeum Narodowe w Warszawie 651.721 651.323 8. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 11.594 11.389 9. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha 2.097 2.031 10. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie — — 11. Muzeum Zamkowe w Malborku 41.951 41.908 12. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka w Wieliczce 17.577 17.513 13. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu 10.978 11.192 14. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie 44.077 42.235 15. Muzeum Stutthof w Sztutowie 1.593 1.549 16. Zamek Królewski w Warszawie 136.071 130.029 17. Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki 62.026 61.883 18. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 30.806 30.125 19. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 125.921 124.593 11 Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385). 12 Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach (Dz. U. z 2004 r. nr 202 poz. 2073). 25 20. Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy 45.608 45.430 21. Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie 3.029 2.313 22. Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni 32.591 31.122 23. Muzeum Getta Warszawskiego 1.216 1.234 24. Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego 118 63 25. Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie 10.193 10.193 26. Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II (w organizacji) — — 27. Muzeum Narodowe w Lublinie 79.907 79.737 28. Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL (w organizacji) 2.144 1.929 29. Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce 421 402 30. Muzeum Narodowe w Gdańsku 35.008 — Źródło: sprawozdania K-02 muzeów przekazane za pośrednictwem właściwych ministerstw lub urzędów. 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej. Prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny. Materiałami bibliotecznymi są w szczególności dokumenty zawierające utrwalony wyraz myśli ludzkiej, przeznaczone do rozpowszechniania, niezależnie od nośnika fizycznego i sposobu zapisu treści, a zwłaszcza: dokumenty graficzne (piśmiennicze, kartograficzne, ikonograficzne i muzyczne), dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i elektroniczne. Zbiory bibliotek mające wyjątkową wartość i znaczenie dla dziedzictwa narodowego stanowią w całości lub części, narodowy zasób biblioteczny, który podlega szczególnej ochronie 13 . W Polsce istnieją 2 biblioteki, zorganizowane przez ministrów i kierowników urzędów centralnych jako instytucje kultury: Biblioteka Narodowa, która jest centralną biblioteką państwa oraz Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki. Centralna Biblioteka Statystyczna, Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Centralna Biblioteka Wojskowa mają status państwowych jednostek organizacyjnych. Inne biblioteki stanowią samodzielne samorządowe jednostki organizacyjne albo wchodzą w skład innych jednostek państwowych lub samorządowych. 13 Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393). 26 Tab. 2.3. Zbiory bibliotek państwowych Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Piłsudskiego 396.551 173.097 230 192.834 1.832 3.355 1.666 264 38.941 1.740 0 3.544 141.492 0 — 127.903 14.910 9 0 11.569 Źródło: sprawo zdania K - 03 poszczególnych bibliotek. Główna Biblioteka Pracy I Zabezpieczenia Społecznego 57.427 18.228 82 15.215 0 0 0 0 0 0 0 15.215 0 0 — 0 1 1 0 14.824 Centralna Biblioteka Statystyczna 336. 891 173.204 — 12.635 0 0 0 0 5.004 17 0 0 0 7.614 — 10.0 00 450 2 0 5.915 Główna Biblioteka Lekarska Im. Stanisława Konopki 300.019 149.520 296 80.273 23 4.05 9 45.178 0 0 18.100 0 8.456 3.106 1.351 — 265 115 1 4 0 41.537 Biblioteka Narodowa 3.519.904 2.623.946 6.445 5.108. 462 41.255 183.828 276.288 138.693 168.221 571.531 15.895 298. 928 3.120.237 293.586 12 0 0 7 5 65.381 zbiory książki czasopisma wpływające tytuły czasopism bieżących pozostałe zbiory nieelektroniczne rękopisy starodruki mikrofilmy druki muzyczne dokumenty kartograficzne dokumenty graficz ne normy, opisy patentowe materiały audiowizualne inne zbiory zbiory elektroniczne zinwentaryzowane licencjonowane zbiory elektroniczne, do których biblioteka opłaciła dostęp książki elektroniczne czasopisma elektroniczne bazy danych inne zbiory elektronic zne materiały zdigitalizowane przez bibliotekę Księgozbiór: w tym: w tym: 27 Zasady ewidencji materiałów bibliotecznych w bibliotekach wchodzących w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 14 . Ewidencja polega na ujęciu wpływów i ubytków w sposób umożliwiający identyfikację, oraz na ujęciu ilościowym i wartościowym stanu materiałów i zachodzących w nim zmian. Szczegółową ewidencję materiałów włączonych do zbiorów prowadzi się w księdze inwentarzowej. W terminach ustalonych przez kierownika biblioteki, nie rzadziej jednak niż raz w roku, sporządza się zestawienie liczby i wartości zinwentaryzowanych jednostek ewidencyjnych. W ewidencji finansowo-księgowej materiałów wchodzących w skład zbiorów bibliotecznych powinno się ujmować wpływy i ubytki według rzeczywistych kosztów nabycia, a w przypadkach materiałów otrzymanych bezpłatnie – według bieżącej wartości szacunkowej. Zbiory bibliotek objęte są regularnym badaniem statystycznym. 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE Z mocy prawa własnością Skarbu Państwa są liczne zasoby dokumentacji. W ewidencji zbiorczej uwzględnia się jedynie zasoby archiwalne. 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa Materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego, zwanymi dalej „materiałami archiwalnymi”, są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne 15 oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz o jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, o działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji i rozwoju nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych, powstała w przeszłości i powstająca współcześnie 16 . Narodowy zasób archiwalny służy nauce, kulturze, gospodarce narodowej oraz potrzebom obywateli. W zależności od własności materiałów archiwalnych, dzieli się na: 1. państwowy zasób archiwalny, 2. niepaństwowy zasób archiwalny 17 . Państwowy zasób archiwalny stanowią wszelkie materiały archiwalne o wartości historycznej, które dokumentują działalność państwa, jego poszczególnych organów i państwowych jednostek organizacyjnych, jego stosunki z innymi państwami oraz życie społeczne i gospodarcze, a także działalność samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz, o ile odpowiednie dokumenty znajdują się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, działalność obcych organów władzy i administracji oraz sił zbrojnych. Państwowy zasób archiwalny tworzą również, jeżeli znalazły się w posiadaniu państwa, mające wartość historyczną materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności organizacji politycznych, społecznych, zawodowych i gospodarczych oraz innych niepaństwowych organizacji i jednostek organizacyjnych, o działalności 14 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie narodowego zasobu bibliotecznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1308). 15 Dz. U. z 2023 r. poz. 57 z późn. zm. 16 Art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164). 17 Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. 28 kościołów i związków wyznaniowych, osobistości, rodzin i rodów, które wywarły wpływ na rozwój państwa, życie polityczne, społeczne i gospodarcze oraz rozwój nauki, techniki, kultury i sztuki. Materiały archiwalne udostępnia się bezpłatnie jednostkom organizacyjnym i obywatelom w celach poznawczych, w tym związanych z badaniami naukowymi albo zaspokajaniem osobistych potrzeb informacyjnych. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego jest Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Nadzór nad Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. 2.4.2. Ewidencja archiwów Jednostki podległe Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych gromadzą spisy przekazywanych im materiałów archiwalnych, sporządzają inwentarze zespołów i zbiorów, a także inne szczegółowe pomoce archiwalne. Ponadto opracowują informatory i przewodniki po zasobach poszczególnych archiwów państwowych. Wybrane dane o zasobie archiwalnym jednostek podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych objęte są okresowo badaniami statystyki publicznej. 2.4.3. Materiały archiwalne Tab. 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych stan zasobu archiwalnego na koniec roku sprawozdawczego zinwentaryzowano w roku sprawozdawczym ogółem w ewidencji zespoły (zbiory) 102.538 102.243 201 metry bieżące 376.678,12 372.104,45 1.160,70 jednostki 44.767.328 36.927.704 280.333 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 43.008,26 42.933,34 96,35 nabytki w roku sprawozdawczym ubytki w roku sprawozdawczym zespoły (zbiory) 1.221 80 metry bieżące 9.158,50 267,67 jednostki 1.161.049 87.214 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 937,13 640,78 Źródło: Zestawienie sumaryczne z działalności archiwalnej według stanu na 31 grudnia 2022 r. 2.5. STRATY WOJENNE Za polskie straty wojenne uznaje się ruchome dobra kultury utracone w wyniku II wojny światowej z terenu Polski w granicach z 1945 r. Kwestie związane z restytucją dóbr kultury reguluje 29 ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury 18 . Ustawa przyznaje w tym zakresie ogólną kompetencję do działania ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Właściwość ministra obejmuje zarówno sprawy restytucji prowadzone przez Rzeczpospolitą Polską w stosunku do dóbr kultury w kraju i za granicą. Podstawą własności polskiego Skarbu Państwa w stosunku do powyższej kategorii mienia były przede wszystkim przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich 19 . Z mocy powyższych przepisów polski Skarb Państwa nabywał własność mienia poniemieckiego i mienia kwalifikowanego jako opuszczone. Straty wojenne stanowiły obszar praw majątkowych państwa niemożliwy do oszacowania. Są one przedmiotem systematycznych działań restytucyjnych realizowanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W roku 2022, w wyniku działań restytucyjnych, odzyskano 103 dzieła sztuki: 1. obraz „Opłakiwanie Chrystusa” autorstwa Lucasa Cranacha starszego, 2. 37 szt. okazów zoologicznych i 46 szt. książek z przedwojennego Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, 3. obraz „Portret panny Leopoldyny Kuczyńskiej” autorstwa Andrzeja Grabowskiego, 4. obraz „Siuprem zieleniaczek” autorstwa Romana Szwojnickiego, 5. strzelba myśliwska z warsztatu Jeana Le Page'a, 6. 11 obiektów zabytkowych przekazanych do Muzeum Narodowego we Wrocławiu przez Tila Strickera, 7. tempera „Markische Heide” autorstwa Karla Kaysera-Eichberga, 8. tempera „Most Augusta w Dreźnie” autorstwa Gottharda Kuehla, 9. obraz „Lekcja rysunku” autorstwa Jana Mauritsa Quinkharda, 10. szklanica z herbem Ślepowron, 11. alabastrowe putta autorstwa Friedricha Grossa. 18 Dz. U. z 2019 r. poz. 1591. 19 Dz. U. z 1946 r. nr 13 poz. 87 z późn. zm. 30 3. ZASOBY NATURALNE Własność Skarbu Państwa stanowią strategiczne zasoby naturalne kraju 20 : 1. wody podziemne oraz wody powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach, z których te cieki biorą początek, w kanałach, jeziorach i zbiornikach wodnych o ciągłym dopływie, 2. wody polskich obszarów morskich wraz z pasem nadbrzeżnym i ich naturalnymi zasobami żywymi i mineralnymi, a także zasobami naturalnymi dna i wnętrza ziemi znajdującego się w granicach tych obszarów, 3. lasy państwowe, 4. złoża kopalin niestanowiące części składowych nieruchomości gruntowej, 5. zasoby przyrodnicze parków narodowych. Zasoby te nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Gospodarowanie strategicznymi zasobami naturalnymi jest prowadzone zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w interesie dobra ogólnego. Oznacza to, że właściwe organy administracji publicznej oraz inne podmioty sprawujące na podstawie odrębnych przepisów zarząd nad zasobami naturalnymi mają obowiązek utrzymać, powiększać i doskonalić zasoby odnawialne oraz użytkować złoża kopalin zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. 3.1. WODY 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód Ustawa Prawo wodne 21 reguluje sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami jako mieniem Skarbu Państwa i ma zastosowanie do wód śródlądowych oraz morskich wód wewnętrznych. Zarządzanie zasobami wodnymi jest realizowane z uwzględnieniem podziału państwa na obszary dorzeczy, regiony wodne i zlewnie zgodnie z art. 13 ustawy. Zgodnie z art. 212 tej ustawy, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują: 1. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, 2. minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych. Podstawowym składnikiem przejętego przez Wody Polskie mienia są wody powierzchniowe płynące i grunty pokryte tymi wodami znajdujące się w granicach linii brzegu. Wody, zgodnie z art. 211 ust. 4 Prawa wodnego, zostały wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, nie stanowią bowiem rzeczy w myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Skarbowi Państwa przysługuje niezbywalne prawo własności do wód powierzchniowych płynących. Prawo własności do wód płynących determinuje również prawo własności do gruntów pokrytych tymi wodami. Definicję 20 Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). Według art. 5 świadczenia pozaprodukcyjne zasobów naturalnych Skarbu Państwa na potrzeby własne ludności, szczególnie rekreację oraz niekomercyjny zbiór runa leśnego są nieodpłatne. Według art. 6 wstęp do lasów państwowych i dostęp do cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa jest wolny, a szczegółowe zasady korzystania ludności z zasobów naturalnych określają odrębne przepisy. 21 Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. 31 wód powierzchniowych płynących zawarto w art. 22 Prawa wodnego wskazując, że zalicza się do nich wody w: 1. ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek, 2. jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych, 3. sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących, 4. kanałach. 3.1.2. Ewidencja wód Zgodnie z art. 258 ust. 5 ustawy Prawo wodne, Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych przyległych do śródlądowych wód płynących, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1, a także w stosunku do położonych na tych nieruchomościach budynków, budowli oraz innych urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do realizacji zadań określonych w przepisach ustawy. Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie rodzaj zasobu j. m. stan ewidencyjny 2022 r. 2021 r. * rzeki nieuregulowane [km] 116.036,16 116.830,45 rzeki uregulowane [km] 52.383,46 51.557,72 zbiorniki retencyjne [szt.] 269 268 wały przeciwpowodziowe [km] 8.692,06 8.705,32 stopnie wodne [szt.] 7.086 7.051 * Dane ze Sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2021 r. Źródło: Sprawozdanie z działalności PGW Wody Polskie za 2022 r. Proces pełnej inwentaryzacji mienia Skarbu Państwa, w stosunku do którego Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie nie został jeszcze zakończony, w związku z powyższym brak jest szczegółowych informacji w tym zakresie, a przedstawione dane są obarczone dużym błędem. 3.2. LASY Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 22 (państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej), które reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia, prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzi ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustala jego wartość 23 . Podstawowym zadaniem PGL Lasy Państwowe jest zachowanie trwałości lasów oraz ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich pełnionych przez nie funkcji. 22 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.). Według art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 23 § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe. (Dz. U. z 1994 r. nr 134 poz. 692). 32 Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości w zarządzie PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa, kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości. Grunty Skarbu Państwa przeznaczone w planach zagospodarowania do zalesienia przekazuje się decyzją starosty w zarząd Lasów Państwowych. Powierzchnia lasów i gruntów zadrzewionych należących do Skarbu Państwa według Krajowego Wykazu Gruntów wynosiła 7.364.080 ha, z czego 173.316 ha znajdowało się w użytkowaniu wieczystym. 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin Na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze 24 , Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności górniczej, którą objęte są złoża węglowodorów, węgla kamiennego, metanu występującego jako kopalina towarzysząca, węgla brunatnego, rud metali z wyjątkiem darniowych rud żelaza, metali w stanie rodzimym, rud pierwiastków promieniotwórczych, siarki rodzimej, soli kamiennej, soli potasowej, soli potasowo-magnezowej, gipsu i anhydrytu, kamieni szlachetnych, pierwiastków ziem rzadkich, gazów szlachetnych, bez względu na miejsce ich występowania, a także złoża wód leczniczych, wód termalnych i solanek. Inne złoża kopalin są objęte prawem własności nieruchomości gruntowej. Własnością górniczą objęte są także części górotworu położone poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowej, w szczególności znajdujące się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej. W granicach określonych przez ustawy Skarb Państwa, z wyłączeniem innych osób, może korzystać z przedmiotu własności górniczej albo rozporządzać swoim prawem wyłącznie przez ustanowienie użytkowania górniczego. Ustanowienie użytkowania górniczego następuje w drodze umowy zawartej na piśmie pod rygorem nieważności, a staje się skuteczne z dniem uzyskania koncesji. Koncesji udziela się na czas oznaczony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 50 lat, chyba że przedsiębiorca złożył wniosek o udzielenie koncesji na czas krótszy. Uprawnienia Skarbu Państwa w zakresie wynikającym z własności górniczej w odniesieniu do działalności, która wymaga koncesji wykonują właściwe organy koncesyjne, tj. minister właściwy do spraw środowiska, a w przypadku wód termalnych, leczniczych i solanek – właściwy marszałek województwa. Jeżeli przedmiot własności górniczej znajduje się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej, wykonywanie uprawnień właścicielskich wymaga porozumienia z ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej. Własnością Skarbu Państwa są również złoża eksploatowane odkrywkowo wtedy, gdy nieruchomość gruntowa, w obrębie której występują, stanowi własność Skarbu Państwa. Gospodarowanie tymi złożami może polegać na przeniesieniu praw własności lub innego prawa do gruntu i przeznaczeniu terenu pod wydobycie w planie zagospodarowania przestrzennego za opłatą uwzględniającą wartość złóż znajdujących się w granicach nieruchomości. Przedsiębiorca wydobywający kopalinę ze złoża uiszcza opłatę eksploatacyjną za wydobytą kopalinę. Wysokość opłaty jest iloczynem stawki kwotowej oraz ilości wydobytej kopaliny, zaś obowiązek jej ustalenia oraz wpłacenia spoczywa na przedsiębiorcy. Opłata eksploatacyjna stanowi dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz gminy, powiatu i województwa, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza. 24 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r. poz. 633 z późn. zm.). 33 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin Przedsiębiorca, w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze, jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zasobów złoża kopaliny, w ramach której sporządza się corocznie operat ewidencyjny. Operat ten dołącza się do dokumentacji geologicznej złoża kopaliny lub projektu zagospodarowania złoża. Prowadzenie ewidencji polega na ustalaniu zmian, których przyczyną jest m. in. dokładniejsze rozpoznanie, eksploatacja, zmiana granic lub podział złoża, albo przeklasyfikowanie zasobów. Przedsiębiorca sporządza, na podstawie operatu ewidencyjnego, informację o zmianach zasobów złoża kopaliny i corocznie, w terminie do 15 marca, przekazuje ją właściwemu organowi koncesyjnemu oraz państwowej służbie geologicznej. Na podstawie dokumentacji geologicznej oraz ewidencji zasobów złóż kopalin państwowa służba geologiczna, którą pełni Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy corocznie, w terminie do 30 czerwca, sporządza krajowy bilans zasobów złóż kopalin. Bilans nie zawiera informacji o właścicielu złoża. Tab. 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin kopalina liczba złóż zasoby bilansowe wydobycie w 2022 r. ogółem zagospo- darowa- ne stan na 31.12.2022 r. zagospo- darowa- ne [mln t], gaz ziemny i metan [mld m 3 ], srebro [tys. t] KOPALINY ENERGETYCZNE gazowe 385 228 257,62 158,00 4,72 gaz ziemny * 321 199 151,26 104,18 4,72 metan pokładów węgla 64 29 106,36 53,82 0,31 ciekłe 88 52 21,00 19,76 0,82 ropa naftowa * 88 52 21,00 19,76 0,82 stałe 254 53 87.700,64 28.810,83 104,21 węgle brunatne 91 6 23.084,83 982,48 57,68 węgle kamienne 163 47 64.615,81 27.828,35 46,53 KOPALINY METALICZNE 39 6 4.205,00 1.507,30 30.45 rudy cynku i ołowiu 21 — 91,94 — — cynk metaliczny 3,90 ołów metaliczny 1,46 rudy miedzi i srebra 17 6 3.562,23 1.507,30 30,45 miedź metaliczna 57,33 27,46 srebro metaliczne 166,29 79,61 rudy molibdenowo- wolframowo-miedziowe 1 — 550,83 — — molibden metaliczny 0,30 wolfram metaliczny 0,24 miedź metaliczna 0,80 KOPALINY CHEMICZNE 50 10 113.609,59 9.817,10 4,38 baryty 5 — 5,67 — — 34 fluoryt 2 — 0,54 — — siarka 19 5 500,45 20,92 0,50 sole potasowo-magnezowe 5 — 686,15 — — sól kamienna 19 5 112.416,78 9.796,18 3,88 KOPALINY SKALNE 14.060 4.284 62.799,99 21.109,95 320,03 bentonity i iły bentonitowe 9 1 2,90 0,49 — dolomity 11 4 490,41 196,31 2,68 gipsy i anhydryty 15 4 257,88 85,98 1,03 gliny ceramiczne 22 4 136,98 9,63 0,40 gliny ogniotrwałe 16 2 53,15 5,37 0,09 kamienie łamane i bloczne 750 312 11.727,21 6.407,28 79,94 kreda 200 13 207,18 14,66 0,35 kwarcyty ogniotrwałe 8 — 6,59 — — kwarc żyłowy 7 — 6,16 — — magnezyty 6 1 13,30 3,27 0,07 piaski formierskie 72 5 296,38 45,21 1,06 piaski do produkcji betonów komórkowych i cegły wapienno-piaskowej (1,8)** 164 28 715,59 119,56 1,26 piaski podsadzkowe (1,7) ** 30 5 4.256,12 720,65 3,70 piaski i żwiry 10.999 3.674 20.664,01 6.251,87 170,78 surowce ilaste ceramiki budowlanej (2,0) ** 1.111 96 4.053,02 450,54 3,61 surowce ilaste do produkcji cementu 27 2 279,48 3,27 0,06 surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego (2,0) ** 41 2 331,34 30,64 0,22 surowce kaolinowe 16 2 225,80 52,77 0,32 surowce skaleniowe 11 2 139,04 5,78 0,01 surowce szklarskie 38 8 655,29 174,19 3,14 torf (1,0) ** 318 72 98,41 40,42 1,19 wapienie i margle przemysłu cementowego i wapienniczego 189 47 18.183,75 6.492,06 50,12 * Zasoby wydobywalne. ** Zasoby przeliczone z mln m 3 na mln ton, według gęstości przestrzennej podanej w nawiasach. Źródło: Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy – Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce według stanu na 31 grudnia 2022 r. 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, wodą leczniczą jest woda podziemna, która pod względem chemicznym i mikrobiologicznym nie jest zanieczyszczona, cechuje się naturalną zmiennością cech fizycznych i chemicznych, o zawartości: 1. rozpuszczonych składników mineralnych stałych – nie mniej niż 1.000 mg/dm 3 , lub 2. jonu żelazawego – nie mniej niż 10 mg/dm 3 (wody żelaziste), lub 3. jonu fluorkowego – nie mniej niż 2 mg/dm 3 (wody fluorkowe), lub 4. jonu jodkowego – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody jodkowe), lub 5. siarki dwuwartościowej – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody siarczkowe), lub 6. kwasu metakrzemowego – nie mniej niż 70 mg/dm 3 (wody krzemowe), lub 35 7. radonu – nie mniej niż 74 Bq/dm 3 (wody radonowe), lub 8. dwutlenku węgla niezwiązanego – nie mniej niż 250 mg/dm 3 , z tym że od 250 do 1.000 mg/dm 3 to wody kwasowęglowe, a powyżej 1.000 mg/dm 3 to szczawy. Wodą termalną jest woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę nie mniejszą niż 20°C, natomiast solanką jest woda podziemna o zawartości rozpuszczonych składników mineralnych stałych nie mniejszej niż 35 g/dm 3 . Tab. 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek województwo liczba udokumentowanych złóż zasoby eksploatacyjne [m 3 /h] pobór [m 3 /r.] dolnośląskie 22 671,27 1.147.474,50 kujawsko-pomorskie 6 586,90 1.641.352,30 lubelskie 2 54,00 1.345,90 lubuskie 1 5,00 - łódzkie 7 947,60 2.164.080,00 małopolskie 45 2.354,76 7.148.002,58 mazowieckie 6 620,12 490.133,38 opolskie 2 27,00 96,00 podkarpackie 13 97,68 37.066,00 pomorskie 3 57,00 29.811,00 śląskie 8 16,23 7.080,60 świętokrzyskie 9 135,82 95.587,96 warmińsko-mazurskie 3 162,00 5.343,00 wielkopolskie 10 807,20 9.328,00 zachodniopomorskie 10 1.034,47 2.763.538,50 2022 r. ogółem 147 7.577,05 15.540.239,72 2021 r. ogółem 148 7.209,22 13.539.961,41 Źródło: jak w tab. 3.2. 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne 25 , organem regulacyjnym w dziedzinie rynku usług telekomunikacyjnych i pocztowych jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Do zakresu działania Prezesa UKE należy w szczególności wykonywanie, przewidzianych ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie, zadań z zakresu zasobów częstotliwości, zasobów orbitalnych i zasobów numeracji oraz kontroli spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej (art. 192). Częstotliwości radiowe są zasobem ograniczonym i podlegają reglamentacji. Podstawowym instrumentem gospodarowania częstotliwościami jest Krajowa Tablica Przeznaczeń Częstotliwości (Tablica), ustalona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie Krajowej Tablicy Przeznaczeń Częstotliwości 26 . W Tablicy określone zostało przeznaczenie częstotliwości lub zakresów częstotliwości dla poszczególnych służb radiokomunikacyjnych oraz sposób użytkowania tych częstotliwości. Zgodnie z art. 111 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, Rada 25 Dz. U. z 2022 r. poz. 1648 z późn. zm. 26 Dz. U. z 2022 r. poz. 1988 z późn. zm. 36 Ministrów, realizując politykę państwa w zakresie gospodarki zasobami częstotliwości, spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej oraz telekomunikacji, określa w drodze rozporządzenia Tablicę, z uwzględnieniem: 1. międzynarodowych przepisów radiokomunikacyjnych; 2. kierunków i celów polityki w zakresie planowania strategicznego, koordynacji i harmonizacji wykorzystania widma radiowego, określonych w wieloletnich programach dotyczących polityki w zakresie widma radiowego, przyjętych przez Parlament Europejski i Rady na mocy art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa – Dz. Urz. WE L 108 z 24 kwietnia 2002 r., str. 33) 27 ; 3. wymagań dotyczących: – zapewnienia warunków do harmonijnego rozwoju służb radiokomunikacyjnych oraz dziedzin nauki i techniki, wykorzystujących zasoby częstotliwości, – wdrażania nowych, efektywnych technik radiokomunikacyjnych, – obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tablica wyznacza warunki stosowania pozostałych instrumentów gospodarowania częstotliwościami. Uszczegółowienie zapisów Tablicy znajduje wyraz w planach zagospodarowania częstotliwości, które mają charakter planistyczny. Zgodnie z art. 112 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego plany zagospodarowania częstotliwości ustala oraz zmienia Prezes UKE. Natomiast w odniesieniu do częstotliwości przeznaczonych do rozpowszechniania programów radiofonicznych i telewizyjnych, zgodnie z art. 112 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, plany zagospodarowania częstotliwości oraz zmiany tych planów ustala Prezes UKE w uzgodnieniu z Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), na jego wniosek lub z własnej inicjatywy. Plany zagospodarowania częstotliwości oraz ich zmiany powinny uwzględniać politykę państwa m. in. w zakresie gospodarki częstotliwościami oraz w zakresie radiofonii i telewizji oraz telekomunikacji (art. 112 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa telekomunikacyjnego). Natomiast projektowanie kierunków polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji pozostaje w kompetencji KRRiT w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 28 . Zgodnie z art. 114 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, rezerwacji częstotliwości dokonuje, zmienia lub cofa Prezes UKE. Rezerwacja określa częstotliwości lub zasoby orbitalne, które w okresie rezerwacji pozostają w dyspozycji podmiotu, na rzecz którego dokonano rezerwacji, przeniesiono uprawnienia do częstotliwości lub uprawnienia do dysponowania częstotliwościami na cele związane z uzyskiwaniem pozwoleń radiowych. W przypadku rozprowadzania lub rozpowszechniania programów radiofonicznych lub telewizyjnych, Prezes UKE wydaje decyzje w sprawach rezerwacji częstotliwości w porozumieniu z Przewodniczącym KRRiT. W przypadku braku dostatecznych zasobów częstotliwości, zgodnie z art. 116 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyska rezerwację częstotliwości wyłaniany jest w drodze konkursu, przetargu albo aukcji. Procedura wyłaniania przez Prezesa UKE podmiotu, na rzecz którego dokonywana jest rezerwacja częstotliwości na potrzeby rozpowszechniania lub rozprowadzania programów radiofonicznych lub telewizyjnych w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą naziemną, odbywa się w jednym z następujących trybów: 1. bez konkursu – w przypadku wyłącznej rezerwacji dla nadawców publicznych, tj. Telewizji Polskiej S. A. oraz Polskiego Radia S. A., na podstawie art. 26 ust. 5 ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-3 oraz 27 Dyrektywa 2002/21WE utraciła moc z dniem 21 grudnia 2020 r. Została zastąpiona Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającą Europejski kodeks łączności elektroniczne. Przepis, o którym mowa w art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE obowiązuje jako art. 4 ust. 4 dyrektywy 2018/1972/UE. Obecnie zaawansowane są prace nad wdrożeniem dyrektywy 2018/1972/UE do krajowego porządku prawnego. 28 Dz. U. z 2022 r. poz. 1722. 37 multipleks radiowy) lub gdy w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE zainteresowanie nie przekroczy dostępnych zasobów częstotliwości (przypadek niektórych telewizyjnych nadawców lokalnych), 2. w trybie konkursowym i po uzyskaniu koncesji KRRiT na podstawie art. 37 ust. 3a ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-1 i MUX-2), 3. w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE na podstawie art. 116 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z art. 118 i art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-4) lub na podstawie art. 116 ust. 6, art. 118 ust. 1, 2 i 2a oraz 118a ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-8). Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, warunki uczestnictwa w konkursie w zakresie dodatkowych obowiązków i zadań przedsiębiorcy, dotyczących zawartości programowej, w tym warunków dotyczących transmisji obowiązkowej, określa KRRiT na wniosek Prezesa UKE, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, uwzględniając pozaekonomiczne interesy narodowe dotyczące kultury, języka i pluralizmu mediów. Zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyskał prawo do dysponowania częstotliwością w rezerwacji częstotliwości, uiszcza roczne opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością. Dodatkowo zgodnie z ust. 4, podmiot, na rzecz którego dokonano rezerwacji częstotliwości w drodze postępowania, o którym mowa w art. 116 Prawa telekomunikacyjnego (w drodze konkursu, przetargu albo aukcji), uiszcza dodatkową opłatę za dokonanie rezerwacji częstotliwości w kwocie zadeklarowanej w tym postępowaniu, nie niższej niż opłata roczna za prawo do dysponowania częstotliwością, ustalonej zgodnie z warunkami podanymi w rezerwacji częstotliwości. Opłaty są uiszczane na konto UKE i stanowią dochód budżetu państwa. Zgodnie ze Sprawozdaniem Prezesa UKE za 2022 r., we wszystkich służbach Prezes UKE wydał łącznie 72.461 decyzji związanych z obsługą wykorzystania częstotliwości (dla porównania w 2021 r. takich decyzji było 28.167). 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH Park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się m. in.: w celu utrzymania procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów, zachowania różnorodności biologicznej i dziedzictwa geologicznego, zapewnienia ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, utrzymania lub przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz kształtowania właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez edukację, informację i promocję w dziedzinie ochrony przyrody 29 . Tab. 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych l. p. park narodowy obszar [ha] powierzchnia własności Skarbu Państwa [ha] zasoby drewna * [tys. m 3 ] wartość drzewostanu [tys. PLN] 1. Babiogórski 3.401 3.276 1.115 223.000 2. Białowieski 10.517 10.517 4.944 1.597.802 3. Biebrzański 59.223 35.966 2.351 423.110 4. Bieszczadzki 29.192 29.041 11.299 3.708.108 29 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336). 38 5. Bory Tucholskie 4.613 4.611 1.186 254.324 6. Drawieński 11.534 11.229 4.050 1.308.710 7. Gorczański 7.038 6.645 2.759 670.923 8. Gór Stołowych 6.354 6.221 1.450 581.930 9. Kampinoski 38.544 33.804 8.576 2.771.480 10. Karkonoski 5.952 5.937 1.099 355.029 11. Magurski 19.437 19.433 8.350 1.628.217 12. Narwiański 6.805 2.852 14 2.800 13. Ojcowski 2.163 1.430 566 182.830 14. Pieniński 2.372 1.129 642 207.406 15. Poleski 9.768 8.620 1.112 255.693 16. Roztoczański 8.482 8.398 3.754 1.213.281 17. Słowiński 32.727 21.556 1.691 546.382 18. Świętokrzyski 7.695 7.551 3.270 1.056.706 19. Tatrzański 21.182 17.432 3.936 377.899 20. Ujście Warty 8.077 8.077 44 14.058 21. Wielkopolski 7.620 6.753 1.504 302.214 22. Wigierski 15.092 12.503 4.294 1.387.622 23. Woliński 10.937 10.848 2.028 655.301 2022 r. ogółem 328.725 273.829 70.034 19.724.825 2021 r. ogółem 328.541 270.937 67.677 13.964.827 * Zasób nie obejmuje drewna martwego. Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska. 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA Utrzymanie i odtwarzanie zasobów ryb w polskich obszarach morskich jest dokonywane przez zarybianie, zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim 30 , dorzecza Wisły i Odry, rzek pomorskich oraz Zatoki Puckiej gatunkami ryb eksploatowanych gospodarczo. Informacje o obszarach i terminie, w których prowadzone jest zarybianie polskich obszarów morskich, są określane w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw rybołówstwa, a koszty zarybiania ponoszone są corocznie przez budżet państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw rybołówstwa. Ustanowienie ogólnego dopuszczalnego połowu w podziale na łowiska i rozdzielenie możliwości połowowych jest kompetencją Rady Unii Europejskiej. W tab. 3.5. przedstawiono wykorzystanie przyznanego dla Polski na 2022 r. dopuszczalnego połowu na Bałtyku w granicach wód terytorialnych Wspólnoty. 30 Dz. U. z 2023 r. poz. 475 z późn. zm. 39 Tab. 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 gatunek (podrejon) j. m. ogólna kwota połowowa * połowy łącznie wykorzystanie kwoty [%] dorsz (22-24) [T] ** 87 40 46,16 dorsz (25-32) ** 185 106 57,40 szprot (22-32) 73.188 71.200 97,28 gładzica (22-32) 1.464 176 12,06 śledź (22-24) ** 103 86 83,46 śledź (25-27; 28,2; 29 i 32) 17.554 16.266 92,67 łosoś [szt.] **4.011 68 1,70 * Kwoty połowowe po uwzględnieniu wymian międzynarodowych. ** Wyłącznie przyłowy. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Rady z dnia 27 października 2022 r. ustalającym uprawnienia do połowów na rok 2023 31 w odniesieniu do niektórych stad i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim dla Polski dopuszczalny połów w Morzu Bałtyckim wynosił: 1. dorsza 22-24 – 57 ton i dorsza 25-32 – 159 ton (wyłącznie przyłowy), 2. szprota 22-32 – 65.798 ton, 3. gładzicy 22-32 – 1.697 ton, 4. śledzia 22-24 - 103 ton (wyłącznie przyłowy), śledzia 25-27, 28.2, 29 i 32 – 17.645 ton, 5. łososia 22-31 – 4.011 sztuk (wyłącznie przyłowy). 31 Rozporządzenie Rady (UE) 2022/2090 z dnia 27 października 2022 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2023 r. dla niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/109 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach (Dz. U. UE L.2022.281.1 z późn. zm.). 40 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA Grunty Skarbu Państwa zajmują 10.068.510 ha co odpowiada 32,09 % terytorium kraju. W porównaniu z ubiegłym rokiem zanotowano niewielki wzrost udziału powierzchni gruntów Skarbu Państwa o nieco ponad 0,3 %, a tym samym wartość ta utrzymuje się na zbliżonym poziomie. 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA Dysponentami gruntów reprezentującymi prawa majątkowe Skarbu Państwa i działającymi w jego imieniu i na jego rzecz byli: 1. starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, do których należy gospodarowanie zasobem nieruchomości Skarbu Państwa 32 , 2. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w stosunku do gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencja Mienia Wojskowego odpowiednio w zakresie powierzonego jej mienia, 3. PGL Lasy Państwowe działające poprzez nadleśnictwa w zakresie gospodarowania gruntami i innymi nieruchomościami, 4. Minister Rozwoju i Technologii, który gospodarował nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby statutowe centralnych i naczelnych organów państwa oraz urzędów wojewódzkich, a także rozstrzygał o sposobie zagospodarowania nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej lub sprywatyzowanej państwowej osobie prawnej, 5. Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości w stosunku do nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Nieruchomości, 6. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej w odniesieniu do gruntów pokrytych wodami morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych. W formie trwałego zarządu gruntami Skarbu Państwa władały państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a wśród nich m. in. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w zakresie gruntów położonych w pasach drogowych dróg krajowych oraz pod urządzeniami towarzyszącymi. 32 Zasób nieruchomości Skarbu Państwa stanowią nieruchomości, które są własnością lub przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa z wyłączeniem gruntów Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste i gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi stanowią odrębny zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Skarb Państwa 32,09% osoby fizyczne 57,98% samorząd terytorial. 4,02% osoby prawne 4,54% Własność gruntów w Polsce 41 Szczególnymi podmiotami władającymi gruntami Skarbu Państwa jako użytkownicy wieczyści z mocy przepisów szczególnych są między innymi parki narodowe, Polskie Koleje Państwowe S. A. i Poczta Polska S. A. 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być przedmiotem obrotu 33 . W szczególności mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, mogą być wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, mogą być wyposażeniem tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji, a także jako wkład własny podmiotu publicznego w celu realizowania zadań w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Państwowe osoby prawne oraz państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, z dniem ich utworzenia, były wyposażane w nieruchomości niezbędne do ich działalności odpowiednio przez organ założycielski lub przez organ nadzorujący. Wyposażenie polega na przeniesieniu na rzecz państwowej osoby prawnej własności nieruchomości albo oddaniu jej nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste, użytkowanie (również nieodpłatne), użyczenie lub na oddaniu państwowej jednostce organizacyjnej nieruchomości w trwały zarząd. W przypadku zbywania nieruchomości Skarbu Państwa osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu przysługuje osobie, która: 1. ma roszczenie o nabycie nieruchomości, 2. jest poprzednim właścicielem pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed 5 grudnia 1990 r. albo jego spadkobiercą, 3. jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na czas nieoznaczony. Sprzedaż nieruchomości albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej następuje (poza przypadkami określonymi w ustawie) w drodze przetargu 34 . Zbycia dokonuje starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. Według stanu na 31 grudnia 2022 r. nieruchomość Skarbu Państwa mogła być oddana osobie fizycznej lub prawnej w użytkowanie wieczyste. Użytkownik wieczysty korzysta z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i może swoim prawem rozporządzać. Zatem Skarb Państwa, choć jest właścicielem nieruchomości, nie korzysta z niej, ani nie może nią rozporządzać. Użytkownik ma obowiązek jej wykorzystywania w sposób określony w umowie. Niewykonanie tego obowiązku może prowadzić do rozwiązania umowy. Oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje na okres 99 lat, ale w przypadkach wyjątkowych dopuszczalne jest oddanie terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści. Nieruchomość może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu, z wyjątkiem przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego lub między jednostkami samorządu terytorialnego. Użytkowanie wieczyste ustanawia się za wynagrodzeniem, które stanowi pierwsza opłata i opłaty roczne. Stawka procentowa pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wynosi od 15% do 25% ceny nieruchomości. Wysokość opłat 33 Podstawowe zasady gospodarowania nieruchomościami państwowymi reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). Przepisy dotyczące nieruchomości o szczególnym charakterze lub szczególnych form gospodarowania zawarte są w licznych innych aktach prawnych. 34 Na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa można zaliczyć wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939 zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). 42 rocznych dla nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3% ceny. Nieruchomość Skarbu Państwa może być także przedmiotem darowizny na cele publiczne. Darowizny nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa dokonuje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest darowana. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na ten cel, darowizna może być odwołana. W drodze darowizny przekazuje się m. in. gminie nieruchomości stanowiące zasób nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe oraz na realizację urządzeń infrastruktury związanych z tym budownictwem. Państwowe jednostki organizacyjne korzystają z nieruchomości Skarbu Państwa oddanych im w trwały zarząd, który stanowi formę prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Korzystanie z nieruchomości oddanej w trwały zarząd, polega na: 1. korzystaniu z niej w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu działania jednostki, 2. zabudowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie lub remoncie obiektu budowlanego na nieruchomości gruntowej, za zgodą organu nadzorującego, 3. oddaniu nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie (na czas nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym zawiadomieniem właściwego organu i organu nadzorującego, jeżeli umowa jest zawierana na okres do 3 lat, albo za zgodą tych organów, jeżeli umowa jest zawierana na czas dłuższy niż 3 lata lub czas nieoznaczony, zgoda jest wymagana również w przypadku, gdy strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość). Zgodnie z art. 57 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawa do nieruchomości, które pozostały na skutek likwidacji lub sprywatyzowania państwowej osoby prawnej, przechodzą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa odpowiednio z dniem likwidacji lub z dniem zakończenia prywatyzacji. O sposobie zagospodarowania tych nieruchomości rozstrzyga minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Jeżeli minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa lub inny organ upoważniony na mocy odrębnych przepisów nie zagospodarował nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 ustawy, może przekazać je protokolarnie do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, Agencji Mienia Wojskowego, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa albo Krajowego Zasobu Nieruchomości. Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być oddawane w najem lub dzierżawę, użyczane osobom fizycznym lub prawnym i obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi. 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW W obowiązującym stanie prawnym starostowie i prezydenci miast zobowiązani są do prowadzenia ewidencji nieruchomości stanowiących zasób nieruchomości Skarbu Państwa oraz ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa obejmuje w szczególności 35 : 1. oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości, 2. powierzchnie nieruchomości, 3. wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej, 35 Art. 23 ust. 1c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). 43 4. przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, 5. wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości, 6. informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości, 7. informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych. Podobną ewidencję prowadzi minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonych na potrzeby jednostek wymienionych w art. 60 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zakres danych drugiej ewidencji (ewidencji gruntów i budynków, katastru) prowadzonej także przez starostów na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego 36 , reguluje rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii 37 . Działka ewidencyjna jest tu traktowana jako jednostka powierzchniowa podziału kraju. Danymi o niej są m. in.: położenie, granice, powierzchnia, rodzaje użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone. Danymi ewidencyjnymi dotyczącymi budynków i lokali są m. in.: informacje dotyczące rodzaju nieruchomości, pola powierzchni zabudowy, powierzchni użytkowej. Starosta prowadzi rejestr cen nieruchomości określonych w aktach notarialnych. Okresowych badań rynku nieruchomości dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Statystyczne badanie transakcji kupna sprzedaży nieruchomości i ich cen prowadzi Główny Urząd Statystyczny. W gminach i powiatach sporządzane są odpowiednio gminne oraz powiatowe wykazy gruntów według stanu na 1 stycznia każdego roku. Wykaz gruntów jest spisem danych o ogólnej powierzchni gruntów położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według ich przynależności do poszczególnych grup rejestrowych z jednoczesnym podziałem na użytki gruntowe. Wykaz budynków jest spisem danych o liczbie budynków, położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności budynków do poszczególnych grup rejestrowych z podziałem na rodzaje budynków oraz wyróżnieniem budynków, które stanowią części składowe gruntów oraz budynków, które stanowią odrębne od gruntu nieruchomości. Wykaz lokali jest spisem danych o liczbie lokali, stanowiących odrębne nieruchomości, znajdujących się w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności lokali do poszczególnych grup rejestrowych. Na podstawie wykazów danych ewidencyjnych opracowanych przez starostów sporządza się powiatowe, wojewódzkie i krajowe zestawienie danych ewidencyjnych. Wojewódzkie i krajowe zestawienia zbiorcze sporządza Główny Geodeta Kraju. Zbiorcze zestawienie danych ewidencyjnych nie zawiera wartości nieruchomości, ponieważ obowiązek agregowania tych danych nie jest realizowany na szczeblu ewidencji podstawowej. W ewidencji gruntów i budynków władających nieruchomościami Skarbu Państwa podzielono na dwie grupy 38 : grupa 1. – Skarb Państwa, jeżeli nie występuje w zbiegu z użytkownikami wieczystymi, grupa 2. – grunty Skarb Państwa przekazane w użytkowanie wieczyste. 36 Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.). 37 Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r. poz. 1390 z późn. zm.). 38 Zmiana klasyfikacji ewidencyjnej (likwidacja podgrup) wynika z wejścia w życie 31 lipca 2021 r. Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. 44 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA Na grunty Skarbu Państwa składały się przede wszystkim lasy – 77,14 % ogólnej powierzchni gruntów krajowych (73,14 % gruntów Skarbu Państwa) i grunty rolne – 7,34 % (13,61 % gruntów Skarbu Państwa). Udział Skarbu Państwa w ogólnym areale gruntów zabudowanych i zurbanizowanych w Polsce wynosił 14,42 % (1,24 % gruntów Skarbu Państwa). W użytkowanie wieczyste przekazano prawie 78 % tych terenów. Wysoki był udział Skarbu Państwa w puli terenów pokrytych wodami (88,57 %). Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków grupy rejestrowe rodzaj ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami stan na 01.01.2023 r. [ha] grunty Skarbu Państwa miasto 646.660 70.776 350.250 12.286 36.677 18.054 158.617 wieś 8.908.497 1.210.408 6.840.514 15.713 141.341 192.387 508.134 ogółem 9.555.157 1.281.184 7.190.764 27.999 178.018 210.441 666.751 grunty w użytkowaniu wieczystym miasto 134.783 11.026 13.979 69.137 30.060 6.928 3.653 wieś 378.570 77.794 159.337 27.833 60.894 27.587 25.125 ogółem 513.353 88.820 173.316 96.970 90.954 34.515 28.778 grunty Skarbu Państwa ogółem miasto 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 wieś 9.287.067 1.288.202 6.999.851 43.546 202.235 219.974 533.259 ogółem 10.068.510 1.370.004 7.364.080 124.969 268.972 244.956 695.529 udział gruntów Skarb Państwa w kraju [%] 32,09 7,34 77,14 14,42 27,93 44,03 88,57 grunty Skarbu Państwa na 01.01.2022 r. miasto 696.378 82.429 356.658 81.547 66.567 24.946 84.233 wieś 9.226.552 1.324.540 6.912.164 43.213 200.468 233.885 512.282 ogółem 9.922.930 1.406.969 7.268.822 124.760 267.034 258.831 596.514 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków według stanu na 1 stycznia 2023 r., obliczenia PGRP. Większa część gruntów Skarbu Państwa znajdowała się w zachodnich i północnych rejonach kraju, co wynikało z warunków przyrodniczych (większego udziału lasów i wód) i historyczno- politycznych (zagospodarowanie ziemi rolniczej przez państwowe gospodarstwa rolne, a po ich likwidacji – przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencję Nieruchomości Rolnych). Znacząco niższy był udział gruntów Skarbu Państwa w rolniczych i przemysłowych rejonach Polski centralnej, południowej i wschodniej. 45 Tab. 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe województwo grunty Skarbu Państwa grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. [ha] dolnośląskie 804.432 805.256 47.279 47.331 kujawsko-pomorskie 482.639 461.886 16.491 16.602 lubelskie 408.764 405.718 29.280 29.289 lubuskie 824.102 825.329 22.095 22.109 łódzkie 293.840 282.420 13.105 13.118 małopolskie 274.687 246.419 24.966 24.872 mazowieckie 511.237 507.383 50.568 49.941 opolskie 330.880 331.052 12.483 12.417 podkarpackie 539.936 540.271 62.551 62.731 podlaskie 469.561 470.377 62.116 60.729 pomorskie 777.287 674.304 37.877 37.691 śląskie 392.274 391.342 36.293 36.157 świętokrzyskie 259.837 230.318 17.954 17.856 warmińsko-mazurskie 1.055.515 1.054.746 14.246 14.220 wielkopolskie 948.205 932.687 33.146 33.171 zachodniopomorskie 1.181.961 1.252.198 32.903 32.991 Źródło: jak w tab. 4.1. 46 Tab. 4.3. Grunty Skarbu Państwa według wojewód ztw z podziałem na rodzaje użytków udział gruntów Skarbu Państwa w powierzchni województwa [%] 42, 76 27 ,82 17, 44 60, 56 16, 85 1 9 , 73 15, 80 36, 59 33, 76 26, 34 41,72 34, 79 23,72 44, 28 32, 97 53,04 Źródło: jak w tab. 4.1. ogółem [ha] 851 . 711 499 . 130 438 . 043 8 46.197 306.945 299.653 561.805 343.363 602.487 531.677 815.164 428.567 277.791 1.069.761 981.351 1.214.864 użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki 12.789 15.232 13.745 16.409 6.300 7.279 10.242 2.723 8.547 21.036 21.672 7.205 2.947 29.094 19.973 49 .762 grunty pod wodami 15 . 834 42.591 17.277 23.690 10.882 17.180 35.517 12.254 18.192 26.621 165.864 16.429 6.750 136.288 35.566 114.594 tereny komunika cyjne 19828 17386 17007 11367 17518 15468 27709 8407 11810 14550 14888 24094 11789 13268 28136 15747 grunty zabudowane i zurbanizowane 16 . 998 6 . 375 4 . 472 3 . 890 7 . 930 8 . 699 11.407 5.522 4.728 2.290 5.773 21.013 5.266 2.968 8.525 9.113 użytki leśne i grunty zadrzewione 588. 700 341.033 341.189 697.117 238.983 232.240 436.742 241.998 524.572 429.757 522.071 318.751 238.511 725.161 689.123 798.132 użytki rolne 197.562 76.513 44.353 93.724 25.332 18.787 40.188 72.459 34.638 37.423 84.89 6 41.075 12.528 162.982 200.028 227.516 województwo dolnośląskie kujawsko - pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko - mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 47 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 Tab. 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 rodzaj jednostki zmiany ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudowane i zurbanizo- wane tereny komuni- kacyjne użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki grunty pod wodami [ha] miasto 85.065 –627 7.571 –124 170 36 78.037 wieś 60.515 –36.338 87.687 333 1.767 –13.911 20.977 2022 r. ogółem 145.580 –36.965 95.258 209 1.937 –13.875 99.014 2021 r. ogółem –352.708 –83.683 –236.942 724 4.701 –20.007 –17.499 Źródło: jak w tab. 4.1. Tab. 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 grupy rejestrowe * powierzchnia [ha] 2022 r. 2021 r. zmiana grunty Skarbu Państwa 9.555.157 9.411.705 143.452 grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 513.353 511.225 2.128 grunty Skarbu Państwa ogółem 10.068.510 9.922.930 145.580 grunty państwowych osób prawnych 70.331 64.135 6.196 grunty samorządów terytorialnych 1.262.591 1.206.476 56.115 grunty osób fizycznych 18.188.619 18.204.669 –16.050 grunty spółdzielni 139.553 144.753 –5.200 grunty kościołów i związków wyznaniowych 138.931 138.784 147 grunty wspólnot gruntowych 80.733 45.054 35.679 grunty spółek i innych osób prawnych 1.423.697 1.522.585 –98.888 * Tylko grunty zaliczone do grup rejestrowych (powierzchnia ewidencyjna), bez uwzględnienia powierzchni wyrównawczej. Źródło: jak w tab. 4.1. 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH W granicach administracyjnych polskich miast nieco ponad 57 % stanowią grunty rolne i lasy Skarbu Państwa. Dotyczy to tak samo miast dużych (wojewódzkich) jak i mniejszych. Sprawia to, że dużą częścią państwowych gruntów miejskich zarządzają lub gospodarują terenowe jednostki organizacyjne PGL Lasy Państwowe lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Udział Skarbu Państwa we własności gruntów na terenie miast w stosunku do poprzedniego roku uległ zauważalnemu spadkowi (5,97 %). 48 Tab. 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach stan ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami udział w po- wierz- chni miast [%] [ha] 2022 r. ogółem 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 33.08 2021 r. ogółem 696.378 82.429 356.658 81.546 66.567 24.946 84.232 30.97 Źródło: jak w tab. 4.1. 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA Stan własności Skarbu Państwa w odniesieniu do budynków wyraża się niewielkimi (jednocyfrowymi) wartościami procentowymi w stosunku do ogółu tych nieruchomości w kraju. Minimalny udział wynosi ok. 0,17 % i odnosi się do budynków mieszkalnych w miastach, natomiast maksymalna wartość udziałowa, obrazująca stan posiadania budynków biurowych w miastach, wynosi ok. 8,87 %. Ogólny udział własnościowy Skarbu Państwa, którego przedmiotem są nieruchomości lokalowe waha się na poziomie nieprzekraczającym 2 ‰ (sic!), z tym że największa cząstkowa wartość przypada na lokale niemieszkalne na terenach wiejskich – 1,78 ‰. Tab. 4.7. Budynki Skarbu Państwa rodzaj budynku Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste 2022 r. 2021 r. miasto wieś ogółem miasto wieś ogółem na nieruchomości gruntowej 46.187 89.026 135.213 45.647 87.289 132.936 samodzielna nieruchomość 2.124 660 2.784 14.635 842 15.477 budynki mieszkalne 4.490 17.831 22.321 4.891 17.026 21.917 produkcyjne, usługowe i gospodarcze 2.548 34.619 37.167 2.378 34.378 36.756 transportu i łączności 7.476 2.734 10.210 12.613 2.736 15.349 oświaty, nauki i kultury oraz sportu 1.249 513 1.762 1.301 464 1.765 szpitali i inne budynki opieki zdrowotnej 626 36 662 663 34 697 biurowe 5.567 1.224 6.791 6.269 1.166 7.435 handlowo-usługowe 1.565 1.116 2.681 2.284 1.035 3.319 przemysłowe 1.409 956 2.365 3.625 866 4.491 zbiorniki, silosy, magazyny 2.097 1.097 3.194 3.120 1.064 4.184 niemieszkalne 21.284 29.560 50.844 23.138 29.362 52.500 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości budynkowych według stanu na 1 stycznia 2023 r. 49 Tab.4.8. Lokale Skarbu Państwa Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste rodzaj jednostki terytorialnej liczba lokali funkcja mieszkalna funkcja niemieszkalna 2022 r. miasto 3.581 883 wieś 816 89 ogółem 4.397 972 2021 r. miasto 3.449 1.000 wieś 825 92 ogółem 4.274 1.092 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości lokalowych według stanu na 1 stycznia 2023 r. 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST Gospodarując zasobem nieruchomości Skarbu Państwa starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu w szczególności: 1. ewidencjonują nieruchomości, 2. zapewniają wycenę tych nieruchomości, 3. sporządzają plany wykorzystania zasobu, 4. zabezpieczają nieruchomości przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 5. wykonują czynności związane z naliczaniem należności oraz prowadzą windykację, 6. współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa i z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 7. zbywają i nabywają, za zgodą wojewody, nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 8. wydzierżawiają, wynajmują i użyczają nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 9. podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych, zapłaty należności za korzystanie z nieruchomości, roszczeń ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 10. składają wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII W roku 2022 minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa gospodarował nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa na potrzeby: Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury Krajowej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Państwowej Inspekcji Pracy, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem rejonów oraz nieruchomości zajętych pod drogi 50 publiczne lub przeznaczonych na realizację inwestycji drogowych 39 . Zadania ministra zostały szczegółowo wskazane w art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tab. 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym l. p. nazwa urzędu (instytucji) liczba nieruchomości powierzchnia gruntów w trwałym zarządzie * [m 2 ] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 1. Kancelaria Sejmu RP 6 6 73.809 73.809 2. Kancelaria Senatu RP 2 2 1.794 1.794 3. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 22 22 2.802.939 2.802.939 4. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 13 13 479.318 479.318 5. Trybunał Konstytucyjny 1 1 5.729 5.729 6. Rzecznik Praw Obywatelskich 2 2 4.050 4.050 7. Sąd Najwyższy 72 70 5.376 5.096 8. Naczelny Sąd Administracyjny 5 5 4.948 4.948 9. Wojewódzkie Sądy Administracyjne 39 39 59.157 59.157 10. Najwyższa Izba Kontroli 60 60 105.667 105.530 11. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 5.840 5.840 12. Krajowe Biuro Wyborcze 15 15 3.040 3.040 13. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 33 31 90.682 90.490 14. Państwowa Inspekcja Pracy 68 66 57.355 55.867 15. Ministerstwo Edukacji i Nauki 6 6 25.002 25.002 16. Ministerstwo Finansów 1 1 29.967 29.967 17. Ministerstwo Infrastruktury 2 2 8.833 8.833 18. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 12 12 1.207.281 1.512.100 19. Ministerstwo Obrony Narodowej 12 12 120.124 120.124 20. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1 15.001 15.001 21. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej 7 7 13.608 26.151 22. Ministerstwo Sprawiedliwości 5 5 70.746 70.746 23. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 18.106 18.106 24. Ministerstwo Rozwoju i Technologii 3 4 10.952 12.099 25. Ministerstwo Sportu i Turystyki 2 1 347.016 40.467 26. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 14 17 2.449.048 3.117.776 27. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 17 16 342.160 340.411 28. Ministerstwo Klimatu i Środowiska 1 1 8.998 8.998 29. Ministerstwo Zdrowia 5 5 30.731 30.731 30. Główny Urząd Geodezji i Kartografii 2 2 26.121 26.121 39 Art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). 51 31. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 2 2.870 2.870 32. Główny Urząd Miar 13 11 113.994 112.994 33. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego 1 1 1.666 1.666 34. Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych 7 7 6.698 6.698 35. Główny Inspektorat Sanitarny 1 1 3.002 3.002 36. Główny Urząd Statystyczny 4 4 42.004 42.004 37. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej 1 1 9.813 9.813 38. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 360 345 395.415 387.968 39. Urząd do Spraw Cudzoziemców 20 20 178.742 178.742 40. Komenda Główna Policji 22 22 227.248 224.193 41. Komenda Główna Straży Granicznej 9 9 107.196 107.196 42. Agencja Wywiadu 13 13 964.294 964.294 43. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 87 78 1.447.831 1.435.133 44. Centralne Biuro Antykorupcyjne 19 19 73.854 73.854 45. Służba Kontrwywiadu Wojskowego 7 6 144.968 143.874 46. Wyższy Urząd Górniczy 2 1 4.592 4.442 47. Służba Wywiadu Wojskowego 6 6 624.757 624.757 48. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 5.506 5.506 49. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad 64 64 264.767 264.767 50. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa 3 3 14.940 14.940 51. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych 1 1 1.898 1.898 52. Urząd Komunikacji Elektronicznej 7 7 15.259 15.259 53. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych / Urząd Ochrony Danych Osobowych 6 6 41 41 54. Służba Ochrony Państwa 9 5 732.179 63.408 55. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska 1 1 1.242 1.242 56. Ministerstwo Aktywów Państwowych 1 1 6.784 6.784 57. Prokuratura Krajowa 2 2 8.321 8.321 instytucje centralne ogółem 1.100 1.065 13.823.279 13.797.585 1. Dolnośląski Urząd Wojewódzki 10 10 37.520 37.520 2. Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki 10 11 29.965 30.460 3. Lubelski Urząd Wojewódzki 12 12 82.957 82.957 4. Lubuski Urząd Wojewódzki 8 7 17.488 15.363 5. Łódzki Urząd Wojewódzki 10 11 22.309 23.888 52 6. Małopolski Urząd Wojewódzki 32 31 117.674 116.859 7. Mazowiecki Urząd Wojewódzki 17 16 67.979 65.879 8. Opolski Urząd Wojewódzki 7 7 39.758 39.759 9. Podkarpacki Urząd Wojewódzki 18 18 37.245 37.245 10. Podlaski Urząd Wojewódzki 16 16 285.995 285.995 11. Pomorski Urząd Wojewódzki 11 12 32.545 32.823 12. Śląski Urząd Wojewódzki 10 10 45.066 45.066 13. Świętokrzyski Urząd Wojewódzki 3 3 37.035 37.035 14. Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki 26 26 466.846 466.846 15. Wielkopolski Urząd Wojewódzki 14 15 67.652 69.282 16. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki 12 12 73.060 73.060 urzędy wojewódzkie ogółem 216 217 1.461.094 1.460.037 nieruchomości w gospodarowaniu Ministra Rozwoju na podstawie art. 60 ustawy o gospodarce nieruchomościami 1.316 1.282 15.284.373 15.257.622 * Sumy powierzchni działek gruntu (lub udziałów w działkach) przekazanych w trwały zarząd na potrzeby statutowe i gruntów pod innymi obiektami na podstawie art. 60 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY Nabywanie nieruchomości pod autostrady odbywa się w różnych trybach. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji przed 16 grudnia 2006 r., nieruchomości nabywane są na rzecz Skarbu Państwa przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w drodze umowy od właścicieli lub użytkowników wieczystych lub w drodze postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzanego przez wojewodów, zaś nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na pasy drogowe stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji w okresie od 16 grudnia 2006 r. do 10 września 2008 r. lub decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej po 10 września 2008 r., nieruchomości przeznaczone pod autostradę stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem, w którym wyżej wymienione decyzje stały się ostateczne. Tab. 4.10. Grunty nabyte pod autostrady oznaczenie autostrady nazwa odcinka powierzchnia gruntów [ha] wartość nabytych nieruchomości [mln PLN] A2 Siedlce-Biała Podlaska (w. Cicibór) 214,0000 31,20 Ryczołek-Siedlce (w. Groszki) 174,8500 45,30 A4 granica woj. małopolskiego-Tarnów 3,0498 3,09 Wrocław-Opole 0,8504 0,77 2022 r. ogółem 392,7502 80,36 2021 r. ogółem 10,0530 13,34 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. 53 Tab. 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady oznaczenie autostrady grunty nabyte do 31.12.2022 r. grunty nabyte do 31.12.2021 r. powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] A1 * 8.083 1.753,37 8.084 1.753,53 A2 6.091 1.036,73 5.703 960,23 A4 8.645 1.633,62 8.641 1.629,77 A6 114 103,40 114 103,40 A8 504 295,20 504 295,20 A18 695 298,94 695 298,94 ogółem 24.132 5.121,26 23.741 5.041,07 * Zmniejszenie powierzchni i wartości na skutek wygaszenia trwałego zarządu dla części działek nabytych na cele budowy autostrady A1. Źródło: jak w tab. 4.10. Pozyskiwanie gruntów pod autostrady skupiało się na odcinkach, na których budowa została rozpoczęta lub będzie rozpoczęta w najbliższych latach. W przypadku budowy i eksploatacji autostrad w systemie koncesyjnym, nieruchomości przeznaczone pod autostradę udostępniane były spółkom, które uzyskały koncesje na ich budowę i eksploatację. Warunki udostępnienia nieruchomości określane były w umowach koncesyjnych. 54 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY W zakresie niniejszego tematu przedstawiono trzy grupy budowli, urządzeń i obiektów infrastruktury stanowiących własność Skarbu Państwa: 1. drogi, 2. melioracje i obiekty ochrony przed powodzią, 3. infrastruktura zapewniająca dostęp do portów. Inne elementy składające się na infrastrukturę kraju (rurociągi, sieci energetyczne i telekomunikacyjne, linie kolejowe, lotniska, porty) są z reguły własnością podmiotów gospodarczych i wykazuje się je wartościowo w ewidencji księgowej podmiotu. 5.1. DROGI 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg Drogi, ze względu na rodzaj pełnionych funkcji w sieci drogowej, dzielą się na następujące kategorie: 1. krajowe, 2. wojewódzkie, 3. powiatowe, 4. gminne. Drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, natomiast drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne stanowią własność właściwego samorządu 40 . Wykaz autostrad i dróg ekspresowych ustalony jest w rozporządzeniu Rady Ministrów, natomiast wykaz dróg krajowych jest ustalany w rozporządzeniu Ministra właściwego do spraw transportu 41 . Do dróg krajowych zalicza się drogi międzynarodowe oraz połączenia między największymi ośrodkami gospodarczymi kraju i głównymi przejściami granicznymi. Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, który zarządza drogami krajowymi. Drogi krajowe, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, w granicach miast na prawach powiatu zarządzane są przez prezydentów miast. Zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o drogach publicznych Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad jest zarządcą autostrady wybudowanej na zasadach określonych w ustawie do czasu przekazania jej, w drodze porozumienia, spółce, z którą zawarto umowę o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Spółka pełni funkcję zarządcy autostrady płatnej na warunkach określonych w umowie o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Zarządcami pozostałych dróg publicznych są: 1. dróg wojewódzkich – zarządy województw, 2. dróg powiatowych – zarządy powiatów, 3. dróg gminnych – wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast. W miastach na prawach powiatu wszystkimi drogami publicznymi z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych zarządzają prezydenci miast. 40 Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645). 41 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 442) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 741 z późn. zm.). 55 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych Obowiązki w zakresie gromadzenia danych dotyczących dróg publicznych regulują przepisy rozporządzenia ministra właściwego do spraw transportu 42 . Dane o sieci dróg publicznych dla celów statystycznych składane są przez zarządców dróg, koncesjonariuszy autostrad i spółek budujących lub eksploatujących autostrady. Organem odpowiedzialnym za sporządzanie informacji zbiorczej jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych klasa dróg długość [km] 2022 r. 2021 r. autostrady – A 1.801,7 1.760,5 drogi ekspresowe – S 3.067,3 2.791,8 drogi główne ruchu przyspieszonego – GP 9.692,5 10.016,6 drogi główne – G 4.799,0 4.837,5 drogi zbiorcze – Z 85,8 79,1 drogi lokalne – L 7,3 7,6 drogi dojazdowe – D 6,1 5,1 długość dróg krajowych ogółem 19.459,6 19.498,1 w granicach administracyjnych miast 4.092,1 4.118,5 poza granicami administracyjnymi miast 15.367,5 15.379,6 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych konstrukcja obiektów liczba 2022 r. liczba 2021 r. suma długości [m] suma powierzchni [m 2 ] mosty, wiadukty, estakady i kładki dla pieszych (trwałe) 10.597 10.562 638.508,02 9.378.400,54 stalowe 1.432 1.508 135.834,87 2.030.736,55 z betonu zbrojonego (żelbetowe) 3.957 3.819 128.764,30 1.770.482,97 z betonu sprężonego (strunobetonowe, kablobetonowe) 5.155 5.183 373.369,53 5.570.886,19 betonowe, kamienne, ceglane 52 51 509,32 6.163,13 drewniane 1 1 30,00 131,70 przejścia podziemne 214 215 10.327,21 61.920,36 tunele 132 123 9.587,56 199.601,26 Źródło: jak w tab. 5.1. 42 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawie trybu sporządzania informacji oraz gromadzenia i udostępniania danych o sieci dróg publicznych, obiektach mostowych, tunelach oraz promach (Dz. U. z 2005 r. nr 67 poz. 583). 56 Tab. 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych rodzaj obiektu, zarządca wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. drogi krajowe zarządzane przez GDDKiA (wartość netto) 113.229,21 115.933,80 obiekty mostowe i przejścia podziemne na drogach krajowych zarządzanych przez GDDKiA (wartość netto) 31.512,77 32.427,80 drogi krajowe w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 27.257,62 22.495,82 obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 14.395,69 12.228,08 ogółem 186.395,29 183.085,50 drogi krajowe w budowie 44.128,62 39.752,50 Źródło: jak w tab. 5.1. 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ Dział administracji „gospodarka wodna” obejmuje m. in.: kształtowanie, ochronę i racjonalne wykorzystywanie zasobów wodnych, sprawy utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych stanowiących własność Skarbu Państwa wraz z infrastrukturą techniczną związaną z tymi wodami, obejmującą budowle oraz urządzenia wodne, budowę, modernizację, utrzymanie śródlądowych dróg wodnych oraz urządzeń zabezpieczających przed powodzią 43 . Działem tym kieruje minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Na podstawie ustawy Prawo wodne organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami, zgodnie z przyznanymi kompetencjami, są: 1. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, 2. minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, 3. Prezes Wód Polskich, 4. dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, 5. dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich, 6. kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich, 7. dyrektor urzędu morskiego, 8. wojewoda, 9. starosta, 10. wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Utrzymanie wód i urządzeń wodnych należy do kompetencji wyżej wymienionych organów, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Obowiązek ten był realizowany poprzez utrzymanie dna i brzegów cieków naturalnych, sztucznych zbiorników wodnych zlokalizowanych na tych ciekach oraz dna jezior przepływowych, zarządzanie budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi i regulacyjnymi niezbędnymi do realizacji zadań statutowych jednostek określonych przepisami Prawa wodnego. W stosunku do pozostałego mienia związanego z gospodarką wodną, które nie posiada wskazanego administratora, organem właściwym w zakresie gospodarowania tym mieniem jest starosta. 43 Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512 z późn. zm.). 57 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE Według ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Ustawa definiuje katalog urządzeń melioracji wodnych, którymi są: 1. rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, 2. drenowania, 3. rurociągi, 4. stacje pomp służące wyłącznie do celów rolniczych, 5. ziemne stawy rybne, 6. groble na obszarach nawadnianych, 7. systemy nawodnień grawitacyjnych, 8. systemy nawodnień ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 195 ustawy. Równocześnie przepisy dotyczące urządzeń melioracji wodnych stosuje się odpowiednio do: 1. budowli wstrzymujących erozję wodną, 2. dróg dojazdowych niezbędnych do użytkowania obszarów zmeliorowanych, 3. fitomelioracji oraz agromelioracji, 4. systemów przeciwerozyjnych, 5. zagospodarowania zmeliorowanych trwałych łąk lub pastwisk, 6. zagospodarowania nieużytków przeznaczonych na trwałe łąki lub pastwiska. Natomiast budowle przeciwpowodziowe to: 1. kanały ulgi, 2. kierownice w ujściach rzek do morza, 3. poldery przeciwpowodziowe, 4. sztuczne zbiorniki przeciwpowodziowe, 5. suche zbiorniki przeciwpowodziowe, 6. wały przeciwpowodziowe, 7. budowle regulacyjne, 8. wrota przeciwpowodziowe i przeciwsztormowe, 9. falochrony, 10. budowle ochrony brzegów morskich, 11. stopnie wodne – wraz z obiektami związanymi z nimi technicznie i funkcjonalnie lub nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby ochrony przed powodzią. W związku ze zmianami w metodyce klasyfikacji oraz kompetencjach w zakresie zarzadzania gospodarką wodną, wynikającymi ze zmian w ustawie Prawo wodne, PGW Wody Polskie prowadziły systematycznie działania zmierzające do pełnej inwentaryzacji obiektów i urządzeń stanowiących mienie Skarbu Państwa, w stosunku do którego PGW Wody Polskie wykonuje uprawnienia właścicielskie. 58 Tab. 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe środki finansowe [tys. PLN] piętrzenie jezior zbiorniki sztuczne stawy rybne samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach inne ogółem PGL Lasy Państwowe 0 0 0 0 0 0 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 5.960 0 0 889 6.849 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 571 0 0 0 571 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 0 103 0 0 0 103 samorządy 0 23.010 131 562 854 24.557 fundusze strukturalne UE 0 8.936 0 0 1.466 10.402 PGW Wody Polskie 0 7.948 0 1.226 0 9.174 inne 0 3.851 1.015 607 1.241 6.714 2022 r. ogółem 0 50.379 1.146 2.395 4.450 58.370 2021 r. ogółem 3.854 14.513 1.912 10.399 16.945 47.623 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. 59 Tab. 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 202 2 r. – efekty rzeczowe inne ogółem 386 447,02 3.231,06 1.935,87 580,63 Źródło: jak w tab. 5.4. nowe 42 14,75 95,57 9,31 7,68 samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach ogółem 18.847 — 50.097,59 45.754,76 144.763,73 nowe 2 — 300,00 0,00 0,00 stawy rybne ogółem 8.069 33.459,11 330.423,03 222.587,02 1.890,66 nowe 5 4,47 61,16 58,00 0,00 zbiorniki sztuczne ogółem 4.346 11.453,34 204.430,89 84.207,70 11.045,32 nowe 56 134,31 3.188,04 183,70 10,00 piętrzenie jezior ogółem 366 36.106,80 271.814,30 53.389,88 1 0.583,30 nowe 1 0,20 531,00 0,00 0,00 obiekty małej retencji łącznie 32.014 81.466,27 859.996,87 407.875,23 168,863,64 obiekty małej retencji nowe łącznie 106 153,73 4.175,77 251,01 17,68 j. m. [szt.] [ha] [tys.m 3 ] [tys.m 3 ] [ha] efekty rzec zowe liczba obiektów powierzchnia zalewu ogółem w tym dla rolnictwa przewidywana powierzchnia nawodnień przyrost pojemności zmagazyno - wanej wody 60 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE Własność akwenów portowych wraz z infrastrukturą zapewniającą dostęp do portów lub przystani morskich przysługuje Skarbowi Państwa i jest wyłączona z obrotu. Budowa, modernizacja i utrzymanie infrastruktury są finansowane ze środków budżetu państwa 44 . Budowa i utrzymywanie obiektów infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich należy do zadań organów administracji morskiej 45 . Do zadań administracji morskiej finansowanych ze środków budżetu państwa należy także budowa, utrzymanie i ochrona umocnień brzegowych, wydm i zalesień ochronnych. W przypadku braku podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, akweny portowe znajdujące się w granicach portu lub przystani oraz ogólnodostępne obiekty, urządzenia i instalacje stanowiące majątek Skarbu Państwa związane z funkcjonowaniem portu lub przystani morskiej są zarządzane i utrzymywane przez Urzędy Morskie. 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych Urzędy Morskie w Gdyni i Szczecinie, zarządzają morskimi budowlami hydrotechnicznymi oraz innymi obiektami nie będącymi własnością zarządów portów morskich, samorządów lub innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ewidencja obiektów prowadzona jest w formie zapisów w księgach majątkowych urzędów i podległych im jednostek, a ich wartość, z uwzględnieniem umorzenia, wykazywana jest w bilansach jako składnik wartości środków trwałych. 5.4.2. Wartość budowli wodnych Zbiorcze wartości, z jakimi poszczególne obiekty zostały wprowadzone do ksiąg inwentarzowych, mogą znacznie odbiegać od kosztów zastąpienia liczonych na podstawie aktualnych przepisów i cen. Liczne obiekty, w tym największe morskie budowle wodne, jak rynny torów wodnych, nie posiadają wartości inwentarzowej. Zostały one przejęte po 1945 r. i były potem rozbudowywane przy wykorzystaniu środków pozainwestycyjnych, przez co ich wartość w ogóle nie figuruje w księgach inwentarzowych. Tab. 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych organ zarządzający wartość brutto [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Urząd Morski w Szczecinie 8.448.790 6.573.014 Urząd Morski w Gdyni 1.259.625 1.209.999 ogółem 9.708.415 7.783.013 Źródło: urzędy morskie. 44 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1796). 45 Art. 42 ust. 2 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 960 z późn. zm.). 61 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE Rozdział niniejszy obejmuje zagadnienia dotyczące majątku, który został oddany w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe i powierzony agencjom powołanym do gospodarowania rzeczowymi składnikami majątku Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomościami – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i Agencja Mienia Wojskowego oraz rezerwami strategicznymi – Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE Lasami Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 46 , państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Podstawowe zadanie PGL Lasy Państwowe polega na zachowaniu trwałości lasów oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. PGL Lasy Państwowe prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną. PGL Lasy Państwowe prowadzi działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywa koszty działalności z własnych przychodów. 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe W stosunkach cywilnoprawnych Skarb Państwa, w zakresie swojego działania, reprezentują: Dyrektor Generalny, dyrektor regionalnej dyrekcji i nadleśniczy. Kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości, tylko jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa. Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Lasy i grunty, na których nie jest możliwe prowadzenie racjonalnej gospodarki PGL Lasy Państwowe może w drodze umowy przekazywać nieodpłatnie Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR). W razie zmiany przeznaczenia gruntów leśnych lub rolnych znajdujących się w zarządzie PGL Lasy Państwowe na cele nieleśne lub nierolnicze, w związku z potrzebami innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przekazanie gruntów następuje nieodpłatnie, w drodze umowy o przeniesieniu zarządu. Nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa a zarządzane przez PGL Lasy Państwowe, przeznaczone na drogi krajowe stają się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Grunty nieprzydatne dla gospodarki leśnej, budynki i budowle wraz z niezbędnym gruntem mogą być przekazane w użytkowanie wieczyste osobie prawnej lub w użytkowanie innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Lasy, grunty i inne nieruchomości Skarbu Państwa w zarządzie PGL Lasy Państwowe mogą być zamieniane na lasy, grunty i inne nieruchomości w przypadkach uzasadnionych potrzebami i celami gospodarki leśnej. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe, na wniosek zainteresowanego ministra, wojewody, lub gminy, może przekazać w użytkowanie wskazanej przez wnioskodawcę jednostce organizacyjnej lasy, grunty oraz inne nieruchomości, bez zmiany ich dotychczasowego przeznaczenia. W przypadkach uzasadnionych potrzebami obronności państwa, lasy mogą być przekazane w zarząd jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej. 46 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 62 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe rodzaj nieruchomości powierzchnia [ha] wartość * [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. lasy 7.330.743 7.322.313 518.384.337 340.286.906 użytki rolne 134.113 135.127 706.779 579.930 nieużytki 89.594 89.613 wody 9.128 9.071 tereny różne 12.500 12.061 grunty zabudowane i zurbanizowane 8.132 8.119 pozostałe grunty nieleśne 33.836 35.813 ogółem 7.618.046 7.612.117 519.091.116 340.866.836 * Wartość obejmuje wyłącznie wartość bilansową i pozabilansową gruntów, bez wartości aktywów trwałych (budynki, budowle, pozostałe urządzenia). Wyliczenie wartości nieruchomości według metody ustalonej w zarządzeniu Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe z dnia 20 maja 2010 r. Źródło: Dyrekcja Generalna PGL Lasy Państwowe. Zmiany wartości lasów i pozostałych użytków gruntowych w stosunku do wartości za 2021 r. wynikały ze zmiany powierzchni gruntów, cech taksacyjnych drzewostanu i znacznego wzrostu średniej ceny drewna za pierwsze trzy kwartały 2022 r. (komunikat Prezesa GUS). 6.1.2.Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe Państwowa jednostka organizacyjna PGL Lasy Państwowe zarządzała i gospodarowała składnikami majątku Skarbu Państwa związanymi z gospodarką leśną o wartości 8,4 mld PLN (na koniec 2021 r. – 7,8 mld PLN). Tab. 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 7.081.201 6.843.954 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczowe środki trwałe 346.238 293.599 środki trwałe w budowie 401.303 295.769 inwestycje długoterminowe 91.233 94.297 w tym akcje i udziały 32.364 32.346 zapasy 375.329 265.687 należności krótkoterminowe 763.951 477.150 środki pieniężne i krótkoterminowe aktywa finansowe 7.971.861 4.423.050 aktywa ogółem bez gruntów 17.117.902 12.755.921 fundusz własny 13.032.847 9.625.245 w tym: kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe, 8.515.411 7.708.521 kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe z aktualizacji wyceny, 350.659 353.739 Fundusz Leśny 3.179.511 864.380 Źródło: PGL Lasy Państwowe – bilans. 63 Dyrektor Generalny mógł, w imieniu Skarbu Państwa, tworzyć jednoosobowe spółki Skarbu Państwa lub przystępować do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych, ale lasy nie mogły stanowić przedmiotu wkładu niepieniężnego. 31 grudnia 2022 r. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe reprezentował Skarb Państwa w następujących 9 spółkach: 1. BOŚ S. A. w Warszawie, 2. Fabryka Podłóg BIADKI Sp. z o. o. w Biadkach, 3. INWESTSTAR S. A. w Starachowicach, 4. Leśny Zakład Usługowy LASBUD Sp. z o. o. w Białymstoku, 5. MBANK S. A. w Warszawie, 6. PPHU „Grandel” Sp. z o. o. w Pile, 7. Przedsiębiorstwo Transportu Leśnego TRANSLAS Sp. z o. o. w Toruniu, 8. Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. w Ustrzykach Dolnych, 9. Dobre z Lasu Sp. z o. o. w Warszawie. 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA Prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości rolnych, nieruchomości i innych składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, a także wobec innych nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa z innych tytułów wykonuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), działający na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa 47 . Główne zadania realizowane przez KOWR obejmowały swoim zakresem: 1. gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, 2. reprezentowanie Skarbu Państwa w określonych spółkach o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, 3. promocję żywności i zwiększanie konkurencyjności polskich produktów rolno-spożywczych, stabilizację rynków rolnych, rozwój obszarów wiejskich, innowacyjności i pomoc żywnościową. KOWR wykonywał również zadania określone odrębnymi przepisami, a w szczególności ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego 48 oraz ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 49 . 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Na koniec 2022 r. w Zasobie pozostawały grunty o ogólnej powierzchni 1.344.476 ha 50 . 47 Dz. U. z 2023 r. poz. 1308. 48 Dz. U. z 2022 r. poz. 2569. 49 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. KOWR zobowiązany jest do przeznaczenia na Fundusz Rekompensacyjny przychodów ze sprzedaży co najmniej 400 tys. ha nieruchomości z ich częściami składowymi, realizowanej w trybach przetargowych. W 2022 r. do Funduszu Rekompensacyjnego została przekazana kwota 649 mln PLN (w 2021 r. – 270 mln PLN). 50 Powierzchnia obejmuje pozostające w ewidencji Zasobu grunty w innym zagospodarowaniu (w dożywotnim użytkowaniu, w bezumownym użytkowaniu i w użyczeniu) oraz obce grunty (grunty, które z mocy prawa przeszły w gestię innych podmiotów, lecz pozostają w ewidencji Zasobu do czasu ich protokolarnego przekazania). Szczegółowe dane o gruntach i gospodarowaniu nimi zawiera „Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2022 r.”. 64 Tab. 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw województwo powierzchnia [ha] 2022 r. 2021 r. dolnośląskie 192.620 193.481 kujawsko-pomorskie 80.891 81.132 lubelskie 35.673 36.057 lubuskie 95.182 95.759 łódzkie 18.072 18.335 małopolskie 13.690 13.760 mazowieckie 27.664 28.137 opolskie 65.958 66.206 podkarpackie 26.381 26.375 podlaskie 31.516 31.530 pomorskie 90.895 91.168 śląskie 34.364 34.526 świętokrzyskie 9.848 9.939 warmińsko-mazurskie 151.590 151.642 wielkopolskie 202.628 203.666 zachodniopomorskie 267.503 272.864 ogółem 1.344.476 1.354.577 Źródło: Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2022 r. W transakcjach zawieranych przez KOWR w 2022 r. średnia cena sprzedaży gruntów rolnych wyniosła 43.446,- PLN/ha (w 2021 r. – 41.836,- PLN/ha). Obliczona na tej podstawie szacunkowa wartość rynkowa gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wyniosła 58,4 mld PLN (w 2021 r. - 56,7 mld PLN). Tab. 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan wartość ewidencyjna [tys. PLN] powierzchnia ogółem [ha] przeciętna cena sprzedaży gruntów rolnych [PLN/ha] szacunkowa wartość rynkowa gruntów rolnych [mld PLN] 2022 r. ogółem 6.645.649 1.344.476 43.446 58,4 2021 r. ogółem 5.530.689 1.354.577 41.836 56,7 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności KOWR w 2022 r. 65 Tab. 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pozycja bilansu wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. rzeczowe aktywa trwałe 7.750.855 5.889.153 w tym: grunty 51 , 6.645.649 5.530.689 budynki i budowle, 374.627 332.837 urządzenia techniczne i maszyny 10.933 5.240 majątek obrotowy 4.977.205 4.554.996 wartość funduszu własnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 11.448.131 9.976.393 Źródło: bilans KOWR – Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Stan mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa mógł ulegać zmianom w wyniku następujących działań: 1. dzierżawy i sprzedaży mienia, 2. nieodpłatnego przekazywania gruntów z Zasobu na rzecz jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw), 3. nieodpłatnego przekazywania lasów i gruntów do zalesienia przez PGL Lasy Państwowe, 4. nieodpłatnego przekazania gruntów kościołom i innym związkom wyznaniowym w Rzeczypospolitej Polskiej w sprawach wynikających z postępowania regulacyjnego, 5. nieodpłatnego przekazania gruntów innym uprawnionym podmiotom (m. in.: parkom narodowym, spółdzielniom mieszkaniowym, Polskiej Akademii Nauk, izbom rolniczym lub też nadanie na własność osobom – dożywotnim użytkownikom), 6. przekazania gruntów z Zasobu w innych formach (np. wniesienie jako aport do spółek, przekazanie gruntów pod wodami do regionalnych zarządów gospodarki wodnej lub marszałka województwa). Natomiast nieruchomości wchodzące w skład Zasobu przeznaczone na drogi krajowe stawały się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu ustanowionego na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. 51 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i ich części składowych, warunków obniżenia ceny sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz stawek szacunkowych gruntów (Dz. U. z 2021 r. poz. 2092). Wartość gruntów Zasobu do celów ewidencyjnych oblicza się stosując metodę stawek szacunkowych, uwzględniającą cenę żyta, rodzaj i klasę gruntu oraz okręg podatkowy, w którym położona jest nieruchomość. 66 Tab. 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan * przejęte do ZWRSP sprze- dane przeka- zane nieod- płatnie pozosta- jące w ZWRSP w tym: w dzierża- wie w zarządzie i użytkowaniu wieczystym do rozdyspo- nowania ** [w tys. ha] 2022 r. ogółem 4.758,0 2.731,0 682,6 1.344,5 1.069,5 69,9 166,6 2021 r. ogółem 4.754,8 2.726,0 674,2 1.354,6 1.062,0 70,3 222,3 * Narastająco od początku działalności (od 1992 r.) do 31 grudnia 2022 r. ** W tym grunty obce, do których prawa przeszły na rzecz innych podmiotów lecz pozostają w ewidencji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do czasu ich protokolarnego przekazania tym podmiotom (28,8 tys. ha). Źródło: jak w tab. 6.3. Od wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw 52 podstawową formą zagospodarowania państwowych gruntów rolnych stała się dzierżawa. W 2022 r. wydzierżawiono ogółem 36,4 tys. ha (w 2021 r. – 35,8 tys. ha) na podstawie ponad 3,8 tys. zawartych umów. Zmiana wynikała m. in. z przygotowania do dzierżawy znacznej powierzchni gruntów i rotacji nieruchomości wydzierżawionych, związanej z czasowym ich użytkowaniem. Wiązało się to z wygaśnięciem umów dzierżawy w związku z upływem terminów, na jakie zostały zawarte, rozwiazywaniem umów na skutek skorzystania przez dzierżawcę z pierwszeństwa nabycia lub też wyłączaniem części nieruchomości z trwających umów dzierżawy. Sprzedaż nieruchomości z Zasobu była możliwa tylko na ściśle określonych warunkach i dotyczyła jedynie dwóch sytuacji: gdy nieruchomość rolna miała powierzchnię do 2 ha oraz w przypadku nieruchomości rolnej o większej powierzchni, o ile sprzedaż była szczególnie uzasadniona ze względów społeczno-gospodarczych (po uzyskaniu zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). W 2022 r. zrealizowana sprzedaż nieruchomości Zasobu wyniosła 5.003 ha (wobec 4.872 ha w roku ubiegłym), z czego 2.312 ha sprzedano bez przetargu (w tym 1.688 ha dzierżawcom w ramach przysługującego im prawa pierwszeństwa w nabyciu), a 2.690 ha w trybie przetargowym. Szczególną grupę nabywców stanowiły osoby fizyczne, określane jako Zabużanie. Nabywanie nieruchomości przez Zabużan reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 53 . Do końca 2022 r. Zabużanie zakupili z Zasobu 5,5 tys. ha ziemi za łączną kwotę 102,8 mln PLN (w samym 2022 r. osoby z przedmiotowymi uprawnieniami nabyły 2,1 ha ziemi z Zasobu w ramach dwóch umów o wartości 89 tys. PLN). W innych niż sprzedaż formach trwałego rozdysponowania, organom właściwym do spraw gospodarowania wodami publicznymi przekazano nieodpłatnie łącznie prawie 247 tys. ha gruntów pod wodami płynącymi (w samym 2022 r. – 6,1 tys. ha), na rzecz PGL Lasy Państwowe przekazano łącznie 155,6 tys. ha (w samym 2022 r. – 312 ha), kościelnym osobom prawnym przekazano łącznie ponad 90 tys. ha (w samym 2022 r. – 66 ha), jednostkom samorządu terytorialnego przekazano łącznie 60,3 tys. ha (w samym 2022 r. – 513 ha), a innym uprawnionym jednostkom i podmiotom – łącznie ponad 67 tys. ha (w samym 2022 r. – 804 ha). 52 Dz. U. z 2022 r. poz. 507. 53 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 67 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Poza gruntami na Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa składały się inne składniki, m. in. 5,7 tys. mieszkań, 52 obiekty rolno-przemysłowe i usługowe oraz 102 zespoły dworskie i pałacowo- parkowe. Na koniec 2022 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wykonywał prawa z udziałów i akcji oraz sprawował nadzór właścicielski nad działalnością 46 spółek, których wykaz znajduje się poniżej (z tego: 31 spółek hodowli roślin i zwierząt oraz 15 spółek w ramach wykonywania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz innych ustaw): 1. Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o., 2. Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek, 3. Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o., 4. Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o., 5. Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o., 6. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o., 7. Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o., 8. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o., 9. Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. Głogówek, 10. Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o., 11. Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o., 12. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o., 13. Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o., 14. Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o., 15. Stadnina Koni Liski Sp. z o. o., 16. Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o., 17. Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o., 18. Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o., 19. „Mścice” Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o., 20. Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o., 21. Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o., 22. Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o., 23. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o., 24. Ośrodek Hodowli Zarodowej Osięciny Sp. z o. o., 25. Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o., 26. Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o., 27. Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o., 28. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o., 29. Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o., 30. Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o., 31. PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o., 32. Stacja Hodowli i Unasienienia Zwierząt Sp. z o. o., 33. Widawa Sp. z o. o., 34. Gospodarstwo Agro-Turystyczne Kuty Sp. z o. o., 35. Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu siedzibą w Tulcach Sp. z o. o., 36. Vitra Trade Sp. z o. o. w likwidacji, 37. Krajowa Grupa Spożywcza S. A., 38. Wesoła Sp. z o. o., 39. PZZ Trzemeszno Sp. z o. o., 40. Terminal Intermodalny Bydgoszcz Emilianowo Sp. z o. o., 41. Jurajski AGRO FRESH Park S. A., 42. Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o., 43. TDM \"ARRTRANS\" S. A. w likwidacji w upadłości, 68 44. EURO-PARK Ząbkowice Sp. z o. o., 45. Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o., 46. POLGRUNT Sp. z o. o. 31 jednoosobowych spółek Skarbu Państwa o szczególnym znaczeniu w pracach na rzecz postępu biologicznego w rolnictwie i dla gospodarki narodowej prowadzących działalność w zakresie hodowli roślin uprawnych, hodowli zwierząt gospodarskich, stadnin koni i stad ogierów miało status spółek strategicznych, nieprzewidzianych aktualnie do prywatyzacji. 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO Na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego 54 , Skarb Państwa powierzył Agencji wykonywanie w jego imieniu i na jego rzecz praw własności i innych praw rzeczowych m. in. w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność: 1. wykorzystywanych do zakwaterowania żołnierzy zawodowych, 2. zajętych pod budowle i urządzenia związane z nieruchomościami wykorzystywanymi do zakwaterowania, 3. uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli przedstawiona przez Agencję propozycja wykorzystania tych nieruchomości uzasadnia ich przekazanie w celu realizacji zadań Agencji. Agencja wykonywała zadania własne oraz powierzone jej przez Ministra Obrony Narodowej zadania zlecone. Do najważniejszych zadań własnych należały: 1. gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa powierzonym i użyczonym Agencji, w tym obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, 2. obrót mieniem, w tym sprzedaż lokali mieszkalnych, innych nieruchomości oraz infrastruktury, 3. przejmowanie i nabywanie mienia, 4. prowadzenie działalności gospodarczej, 5. podejmowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz wsparcie działań na rzecz odnawialnych źródeł energii dla potrzeb Sił Zbrojnych, 6. budowanie domów mieszkalnych, 7. wytwarzanie, przechowywanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, 8. współpraca z przedsiębiorcami wykonującymi zadania w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa w zakresie realizacji obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, 9. organizacja przedsięwzięć związanych z promocją Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zadania zlecone to przede wszystkim zadania powierzone przez Ministra Obrony Narodowej w zakresie gospodarki mieszkaniowej i internatowej oraz inwestycji i remontów zasobów mieszkaniowych i internatowych, w szczególności poprzez racjonalne wykorzystanie zasobów, planowanie i realizację inwestycji, wypłacanie osobom uprawnionym świadczeń pieniężnych, obsługa przekazanych kompleksów magazynowych oraz zbywanie podmiotom wskazanym przez Ministra Obrony Narodowej mienia ruchomego przekazanego Agencji przez tego Ministra. 54 Dz. U. z 2022 r. poz. 2061 z późn. zm. 69 Tab. 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. grunty 818.786 755.989 budynki, lokale i budowle 2.503.929 2.546.225 udziały w sp. z o. o. oraz spółdzielniach mieszkaniowych 1.022.111 1.013.206 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności AMW za 2022 r. Wartość księgowa netto majątku trwałego Skarbu Państwa powierzonego AMW według stanu na 31 grudnia 2022 r. wynosiła 4.438.185 tys. PLN (na koniec 2021 r. kwota ta wynosiła 4.388.955 tys. PLN). Zgodnie z ustawą o Agencji Mienia Wojskowego, wynik finansowy brutto Agencji obciążają określone odpisy. Odpis w wysokości 100 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania koncesjonowanymi i niekoncesjonowanymi ruchomymi składnikami majątku, przekazanymi przez jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych. Odpis w wysokości 93 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania mieniem Skarbu Państwa przekazanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego 55 . AMW może tworzyć, łączyć, przystępować i przejmować, na podstawie przepisów odrębnych, spółki prawa handlowego i towarzystwa budownictwa społecznego, wnosić mienie, w tym także jako wkład niepieniężny do tych spółek i towarzystw budownictwa społecznego, które realizują zadania na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa. Prawa i obowiązki wspólnika lub akcjonariusza w takich podmiotach wykonuje Agencja w imieniu Skarbu Państwa. 31 grudnia 2022 r. Agencja Mienia Wojskowego reprezentowała Skarb Państwa w następujących 5 spółkach: 1. AMW INVEST Sp. z o. o., 2. AMW REWITA Sp. z o. o., 3. AMW SINEVIA Sp. z o. o., 4. AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o., 5. MAZOWIECKI PORT LOTNICZY WARSZAWA-MODLIN Sp. z o. o. 31 grudnia 2022 r. w dyspozycji AMW pozostawało 1.860 nieruchomości gruntowych, stanowiących wyłączną własność Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni 2.770,0298 ha. W zasobie AMW znajdowało się 351 budynków mieszkalnych, 64 budynki internatowe i 1.721 budynków o innym przeznaczeniu. Pozostały zasób AMW to udziały w nieruchomościach wspólnych, związane głównie z własnością niewyodrębnionych lokali mieszkalnych Skarbu Państwa w budynkach wspólnot mieszkaniowych, a także nieruchomości oddane w trwały zarząd oraz nieruchomości, których Agencja była użytkownikiem wieczystym. W 2022 r. przejęto 5 nieruchomości o łącznej powierzchni 2,7118 ha, trwale zbędne dla potrzeb resortu spraw wewnętrznych i administracji oraz resortu obrony narodowej. 55 Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za rok 2022 ustalono tylko odpis dla MON w wysokości 45.846 tys. PLN, tj. 117,1% planu rocznego (w 2021 r. odpis dla MON i MSWiA w wysokości 38.377 tys. PLN, tj. 148,1% planu rocznego). 70 6.4. REZERWY STRATEGICZNE Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych 56 , rezerwy strategiczne tworzy się na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa i obronności państwa, bezpieczeństwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej, w celu wsparcia wykonywania zadań w zakresie bezpieczeństwa i obrony państwa, odtworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia, realizacji interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego, wypełnienia jej zobowiązań międzynarodowych, a także udzielania pomocy i wsparcia podmiotom prawa międzynarodowego publicznego. Rezerwy strategiczne mogą stanowić: surowce, materiały, urządzenia, maszyny, konstrukcje, elementy infrastruktury krytycznej, moc produkcyjna, moc usługowa, zwierzęta gospodarskie, produkty naftowe, produkty rolne i rolno-spożywcze, środki spożywcze i ich składniki, wyroby medyczne, produkty lecznicze, produkty lecznicze weterynaryjne oraz substancje czynne w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne 57 , materiały wybuchowe, broń, amunicja oraz ich istotne części, ładunki miotające oraz wyroby i technologie o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym 58 , produkty biobójcze, a także inne – niezbędne do realizacji celów, o których mowa w ustawie o rezerwach strategicznych. Rezerwy strategiczne stanowią wyodrębniony majątek Skarbu Państwa 59 , z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie o rezerwach strategicznych. Tworzy je, w drodze decyzji, Prezes Rady Ministrów zgodnie z Rządowym Programem Rezerw Strategicznym lub poza tym Programem (art. 14 ustawy o rezerwach strategicznych). Program ten powinien zawierać co najmniej określenie asortymentu i jego ilość oraz przeznaczenie tworzonych rezerw strategicznych, a decyzję o utworzeniu rezerw strategicznych wykonuje Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. Zakres działania Agencji określa art. 31 ustawy o rezerwach strategicznych. Obejmuje on m. in. prowadzenie inwestycji związanych z budową lub modernizacją infrastruktury technicznej, służącej do utrzymywania rezerw strategicznych oraz innych inwestycji związanych z wykonywaniem zadań. W zakresie ropy naftowej i produktów naftowych tworzone są zapasy interwencyjne. Składają się na nie zapasy obowiązkowe, tworzone przez przedsiębiorców oraz zapasy agencyjne, tworzone przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych, zgodnie z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postepowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 60 , nadzorowaną przez Prezesa Rady Ministrów. Zapasy interwencyjne tworzone są na wypadek wystąpienia zakłóceń w dostawach na rynek krajowy ropy naftowej lub paliw oraz konieczności wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Zapasy agencyjne stanowią uzupełnienie zapasów obowiązkowych, a ich stan ma zapewnić pokrycie dziewięćdziesięciodniowego importu ropy i produktów naftowych netto, z uwzględnieniem zapasów obowiązkowych. Zatem minimalne zapasy agencyjne ropy naftowej i paliw powinny odpowiadać co najmniej różnicy pomiędzy dziewięćdziesięciodniowymi zapasami a poziomem zapasów obowiązkowych sektora. 56 Dz. U. z 2022 r. poz. 1513 z późn. zm. 57 Dz. U. z 2022 r. poz. 2301 z późn. zm. 58 Dz. U. z 2022 r. poz. 1650. 59 W przypadkach uzasadnionych rachunkiem ekonomicznym lub szczególnymi względami technologicznymi lub organizacyjnymi dopuszcza się utrzymywanie rezerw strategicznych w postaci asortymentu powierzonego organom administracji publicznej albo stanowiącego własność przedsiębiorców lub podmiotów niebędących przedsiębiorcami, w magazynach będących w ich dyspozycji. 60 Dz. U. z 2022 r. poz. 1537 z późn. zm. 71 Zapasy interwencyjne minister właściwy do spraw energii uwalnia w przypadkach i w trybie, o którym mowa w ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym, natomiast rezerwy strategiczne są udostępniane na podstawie decyzji Prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawą o rezerwach strategicznych. W 2022 r. obowiązywał, przyjęty 23 września 2022 r. przez Radę Ministrów w trybie obiegowym, Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2022-2026. Wartość rezerw strategicznych oraz zapasów agencyjnych ropy naftowej i produktów naftowych 31 grudnia 2021 r. wynosiła 11.900.289 tys. PLN (w cenach ewidencyjnych 61 ) wobec 7.483.330 tys. PLN na koniec roku 2021 (poz. B.I.4, bez uwzględniania towarów pozostałych). 61 Wartość zapasów zgodnie z bilansem Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. 72 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH Znaczne zasoby majątku Skarbu Państwa (oraz publiczne środki finansowe) wykorzystywane są do realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań władzy publicznej tj. organów administracji rządowej, kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądów i trybunałów. Zadania te wykonywane są przez państwowe jednostki budżetowe tworzone do obsługi organów, jak również przez podległe i podporządkowane im i nadzorowane instytucje i służby o różnej formie prawnej, świadczące usługi publiczne, których działalność zasilana jest ze środków publicznych. Sektor finansów publicznych, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 62 , tworzą: 1. organy władzy publicznej, w tym: organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały, 2. jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, 3. związki metropolitalne, 4. jednostki budżetowe, 5. samorządowe zakłady budżetowe, 6. agencje wykonawcze, 7. instytucje gospodarki budżetowej, 8. państwowe fundusze celowe, 9. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS, 10. Narodowy Fundusz Zdrowia, 11. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 12. uczelnie publiczne, 13. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, 14. państwowe i samorządowe instytucje kultury, 15. inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków i spółek prawa handlowego, 16. Bankowy Fundusz Gwarancyjny 63 . 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE Państwowe jednostki budżetowe pełnią rolę jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, jako że pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa. Ich inwestycje są finansowane z budżetu państwa. W odniesieniu do mienia urzędów i w zakresie ich zadań, określonych w odrębnych przepisach, Skarb Państwa reprezentują kierownicy urzędów. Gospodarują oni przydzielonym jednostkom mieniem Skarbu Państwa na zasadach racjonalnej i oszczędnej gospodarki oraz zapewniają ochronę tego mienia. Jednostki budżetowe mogą zbywać składniki majątku ruchomego. Natomiast nieruchomościami, które mają w trwałym zarządzie, mogą dysponować tylko w ograniczonym zakresie, za zgodą organu nadzorującego. 62 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 63 Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 2253 z późn. zm.) Fundusz nie jest państwową osobą prawną i nie jest inną państwową jednostką organizacyjną. 73 Zasady gospodarki finansowej jednostek określone są w ustawie o finansach publicznych. Ewidencja majątkowa w jednostkach budżetowych prowadzona jest również według przepisów tejże ustawy oraz ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 64 i aktów wykonawczych. Wartości wynikające z tej ewidencji ujmowane są w łącznych bilansach dysponentów części budżetowych, a dokumenty te wykorzystano przygotowując niniejsze Sprawozdanie. Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju nazwa lub dysponent części budżetowej 65 liczba jednostek budżetowych 2022 r. 2021 r. Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 1 1 Kancelaria Sejmu 1 1 Kancelaria Senatu 1 1 Sąd Najwyższy 1 1 Naczelny Sąd Administracyjny 17 17 Trybunał Konstytucyjny 1 1 Najwyższa Izba Kontroli 1 1 Rzecznik Praw Obywatelskich 1 1 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 Urząd Ochrony Danych Osobowych 1 1 Krajowe Biuro Wyborcze 50 50 Państwowa Inspekcja Pracy 18 18 Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 12 12 Rzecznik Praw Dziecka 1 1 Krajowa Rada Sądownictwa 1 1 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 4 3 Minister Cyfryzacji 2 1 Minister Finansów 21 20 Minister Aktywów Państwowych 1 1 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 296 296 Minister Sportu i Turystyki 1 1 Minister Obrony Narodowej 92 92 Minister Edukacji i Nauki 13 13 Minister Rodziny i Polityki Społecznej 31 31 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 92 92 Minister Sprawiedliwości 427 431 Minister Klimatu i Środowiska 31 31 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 49 49 Minister Spraw Zagranicznych 2 2 Minister Zdrowia 38 39 Minister Rozwoju i Technologii 4 4 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 Minister Infrastruktury 16 16 Urząd Zamówień Publicznych 1 1 64 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 65 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 907 z późn. zm.). 74 Urząd Regulacji Energetyki 1 1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1 1 Urząd d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych 1 1 Centralne Biuro Antykorupcyjne 1 1 Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 7 7 Główny Urząd Statystyczny 20 20 Agencja Wywiadu 1 1 Wyższy Urząd Górniczy 1 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Główny Urząd Miar 13 13 Polski Komitet Normalizacyjny 1 1 Biuro Rzecznika Praw Pacjenta 1 1 Państwowa Agencja Atomistyki 1 1 Urząd Transportu Kolejowego 1 1 Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Rządowe Centrum Legislacji 1 1 Urząd Komunikacji Elektronicznej 1 1 regionalne izby obrachunkowe 16 16 powszechne jednostki organizacyjne prokuratury 58 58 samorządowe kolegia odwoławcze 49 49 Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 1 1 urzędy centralne ogółem 1.409 1.411 Wojewoda Dolnośląski 66 66 Wojewoda Kujawsko-Pomorski 52 52 Wojewoda Lubelski 55 55 Wojewoda Lubuski 37 37 Wojewoda Łódzki 51 51 Wojewoda Małopolski 50 50 Wojewoda Mazowiecki 86 86 Wojewoda Opolski 36 36 Wojewoda Podkarpacki 56 56 Wojewoda Podlaski 42 42 Wojewoda Pomorski 49 49 Wojewoda Śląski 50 50 Wojewoda Świętokrzyski 37 37 Wojewoda Warmińsko-Mazurski 52 52 Wojewoda Wielkopolski 76 76 Wojewoda Zachodniopomorski 53 53 urzędy wojewódzkie ogółem 848 848 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o liczbie jednostek organizacyjnych działających w ramach części budżetowej według stanu na 31 grudnia 2022 r., obliczenia PGRP. 75 Tab. 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą dysponent części budżetowej typy jednostek liczba 2022 r. 2021 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ambasady 96 94 instytuty polskie 25 25 konsulaty generalne 37 37 stałe przedstawicielstwa 9 9 agencje konsularne i konsulaty 1 1 inne 2 2 ogółem 170 168 Ministerstwo Rozwoju i Technologii wydziały w przedstawicielstwach Rzeczypospolitej Polskiej 4 4 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wydział Polityki Regionalnej i Spójności przy Stałym Przedstawicielstwie Rzeczypospolitej Polskiej Unii Europejskiej w Brukseli 1 1 Źródło: dane urzędów. 76 Tab. 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym aktywa ogółem * 2021 r. [ tys. PLN] 450.319 617.111 29.215 181.526 483.993 20.895 144.558 38.342 212.115 3.210 16.167 106.761 366.473 336 1.515 2022 r. 458.572 60 8.583 31.001 191.729 470.727 19.963 163.878 54.805 229.552 4.127 16.182 132.611 380.976 875 1.455 środki pieniężne 968 825 5.879 1.923 1.265 3.158 121 6.513 166 49.306 183 29 6.095 3.376 5 należności krótko - terminowe 1.068 1.409 28.697 7.680 1.162 10 .468 254 4.931 441 39.749 411 856 20.045 5.869 0 zapasy 9.431 10.295 8.233 998 128 810 0 2.249 0 233 0 114 195 5.874 0 długo - terminowe należności i inne aktywa finansowe 0 0 0 0 302 20.533 0 0 0 138.962 0 0 0 1.993 0 środki trwałe w budowie 5.307 11.233 14.266 272 0 1.723 0 1.212 8.416 0 0 0 237 16.040 0 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 16.807 17.961 49.391 6.246 3.895 9.146 1.204 26.962 4.103 935 2.456 5.222 12.684 24.495 771 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądow ej i wodnej 110.595 110.335 237.470 3.284 156.764 346.174 14.481 100.865 28.130 172 471 4.119 80.886 221.817 0 grunty 305.654 305.654 257.593 10.301 26.938 77.612 3.810 13.702 12.592 0 0 2.731 11.231 88.274 0 dysponent części budżetowej Kancelaria Pr ezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Kancelaria Sejmu Kancelaria Senatu Sąd Najwyższy Naczelny Sąd Administracyjny Trybunał Konstytucyjny Najwyższa Izba Kontroli Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Urząd Ochrony Danych Osob owych Krajowe Biuro Wyborcze Państwowa Inspekcja Pracy IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Rzecznik Praw Dziecka Krajowa Rada Sądownictwa 77 24.997.337 33.369.398 147.252.899 8.792.672 385.731 426.952 124.295.044 48.550.232 684.127 2. 477.694 10.893.137 3.540.919 285.914.108 2.359.416 15.594.409 4.157.874 27.080.423 38.380.869 112.533.904 5.124.432 3.148.819 592.830 146.468.586 28.330.781 800.353 4.746.200 11.707.087 7.412.302 288.361.086 19.800.147 16.089.922 4.518.038 2.481.282 2.88 2.893 602 60.254 524.795 77.375 494.228 27.424.917 13.474 899.115 957.539 5.513.522 7.309.016 254.912 1.867.918 341.465 1.239.910 973.442 239 1.819.107 29.339 232.711 52.174.924 654.395 16.158 2.434.875 1.708.046 288.362 2.635.127 18.580.929 681.261 47.96 0 409 27.794 152 3.164 241 537 34.267.427 1.324 11.511 531 137.271 554 76.642 1.450 510.268 641 22.531.451 3.126.003 112.421.478 380.532 2.871 931 1.793 1.415 1.464 1.277.620 217.725 1.302.036 27.849.985 619.941 132.562 1.059 260.186 357.281 64.854 356. 133 0 49.088 7.345.237 11.784 101.097 17.850 806.741 7.583 53.561.697 7.182 1.221.600 225.823 95.129 1.312.439 21.812 102.174 1.976 41.129 23.306.670 12.139 68.808 4.585 777.537 19.167 530.623 69.763 2.223.341 462.090 82.804 2.104.938 23.790 1.829.487 1. 653.714 25.112 13.357.315 145.216 375.790 41.520 5.739.078 72.632 161.217.377 187.072 6.676.101 2.250.413 347.988 485.663 611 572.157 934.757 98.114 12.860.178 76.303 195.082 61.396 1.155.898 196.171 34.112.019 44.111 2.539.037 780.801 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Ministerstwo Finansów Ministerstwo Aktywów Państwowych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Min isterstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Ministerstwo Sprawiedliwości Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Infrastruktury Ministerstwo Klimatu i Środowiska Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Min isterstwo Spraw Zagranicznych 78 4.438.262 18.168 982.953 38.164 1.101 185.188 675.189 219.802 379.923 16.175 40.609 172.564 48.398 919 3.786 13.097 30.050 2.373 495.655 9.752.907 26.869 644.161 61.646 1.833 222.862 711.239 198.279 379.127 17.242 47.116 205 .538 49.541 8.344 5.797 32.048 31.754 3.131 937.181 5.365.606 72 390.830 517 89 1.996 11.798 3.895 3.322 29 1.075 1.355 91 6.907 59 551 4.847 294 4.664 3.343.461 54 252.083 18.529 819 9.301 13.725 4.497 2.182 282 665 5.403 241 435 167 1.011 26.436 257 86 5.815 276.914 0,4 0 0 113 1.609 6.997 3.930 1.511 51 692 1.707 26 41 116 42 89 36 0 37.213 34 250 1.727 120 0 16 1 0 0 0 0 0 0 0 0 29 0 5 440.933 0 110 1.844 0 38.462 54.940 39.450 1.726 57 0 44.180 0 0 928 2.712 0 45 17.546 118.119 1.352 669 16.342 68 7 33.437 27.163 22.972 79.019 1.240 8.473 40.032 1.477 438 2.941 22.154 279 1.889 22.656 112.011 0 0 17.337 0 81.379 321.055 79.304 150.249 10.619 15.885 23.344 38.047 0 0 2.276 0 178 15.862 31.452 0 0 689 0 50.531 275.415 15.935 132.772 4.937 16.518 80. 424 7.094 0 0 0 0 0 7.249 Ministerstwo Zdrowia Urząd Zamówień Publicznych Urząd Regulacji Energetyki Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Centralne Biuro Antykorupcyjne Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrzn ego Główny Urząd Statystyczny Agencja Wywiadu Wyższy Urząd Górniczy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej Główny Urząd Miar Polski Komitet Normalizacyjny Rzecznik Praw Pacjenta Państwowa Agencja Atomistyki Urząd Transportu Kolejowego Prokuratoria Gene ralna Rzeczypospolitej Polskiej Rządowe Centrum Legislacji Urząd Komunikacji Elektronicznej 79 15.756 4.749.200 434 728.892.248 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzaj owych . Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów i instytucji. 15.679 1.402.825 2.253 732.618.190 325 10.245 101 56.136.822 1.360 49.049 381 88.235.040 68 2.0 92 0 35.365.078 0 44.901 0 170.114.952 0 117.639 1.277 65.208.106 2.634 99.521 493 29.719.689 8.304 874.191 0 198.837.368 1.730 177.579 0 56.073.048 samorządowe kolegia odwoławcze Prokuratura Krajowa Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przyp adków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 urzędy i instytucje centralne ogółem 80 Tab. 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom aktywa ogółem * 2021 r. [ tys. PLN] 393 .804 242.605 703.992 201.996 364.139 511.463 1.231.758 143.378 503.682 503.337 316.886 854.768 178.287 376.880 445.646 244.108 7.216.730 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzajowych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów wojewódzkich. 2022 r. 483.623 347.095 708.248 276.652 509.207 498.398 1.388.585 149.178 640.096 508.5 04 397.370 1.946.206 255.927 396.910 575.027 286.167 9.367.194 środki pieniężne 69.679 153.511 45.790 62.410 142.628 44.518 226.047 31.054 77.960 54.405 104.035 98.547 81.590 28.350 124.794 34.790 1.379.912 należności krótko - terminowe 79.232 22.498 48.153 13.835 109.668 45.286 461.248 11.225 26.939 7.359 24.122 1.586.811 26.169 24.971 47.660 24.502 2.559.679 zapasy 3.071 16.901 5.224 1.081 11.721 4.286 49.468 2.081 74.835 11.429 5.357 27.676 9.931 13.758 21.917 7.107 265.843 długo - terminowe n ależności i inne aktywa finansowe 19.083 737 14.144 4.660 11.325 5.011 10.052 46 85 2.626 622 1.188 567 312 412 521 71.391 środki trwałe w budowie 6.104 8.173 11.767 351 6.426 47.225 4.462 93 30.608 3.248 43.945 4.857 729 4.402 1.607 17.956 191.953 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 123.193 51.759 80.197 64.599 115.535 105.859 200.546 49.549 100.512 105.195 81.924 92.845 45.639 66.421 135.456 92.999 1.512.226 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 117.050 7 3.256 466.135 115.642 88.258 140.917 220.054 38.757 302.661 263.596 91.164 102.779 76.726 227.548 163.723 60.409 2.548.674 grunty 65.081 19.284 35.526 13.838 21.656 102.026 211.860 15.490 25.510 59.758 45.948 29.182 13.940 30.692 79.010 47.441 816.243 aktywa trwałe razem * 330.772 153.850 608.135 199.269 244.797 404.147 651.775 104.294 460.173 435.084 263.700 231.930 138.219 329.646 380.624 219.551 5.155.967 dysponent części budżetowej – urząd wojewódzki Dolnośląski Kujawsko - Pomorski Lubelski Lub uski Łódzki Małopolski Mazowiecki Opolski Podkarpacki Podlaski Pomorski Śląski Świętokrzyski Warmińsko - Mazurski Wielkopolski Zachodniopomorski urzędy wojewódzkie ogółem 81 Tab. 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych dysponenci zasobów zasób wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. jednostki i fundusze podporządkowane organom centralnym 609.684.601 649.405.030 jednostki i fundusze podporządkowane wojewodom 7.071.092 5.807.922 ogółem 616.755.693 655.212.952 Źródło: bilanse dysponentów części budżetowych, obliczenia PGRP. 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa. Zasady ich działania określają właściwe ustawy oraz statuty. Agencja wykonawcza jest obowiązana corocznie wpłacać do budżetu państwa ustaloną na koniec roku nadwyżkę środków finansowych. Agencja może otrzymywać dotacje z budżetu państwa, w zakresie określonym w odrębnych ustawach. Plany finansowe agencji wykonawczych stanowią załączniki do budżetu państwa. Agencjami wykonawczymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych są: 1. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 66 , powołane do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa, które zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansuje lub współfinansuje te programy z dotacji celowych, a także może realizować programy badań naukowych lub prac rozwojowych oraz inne zadania finansowane ze środków pochodzących z innych źródeł niż budżet państwa, 2. Narodowe Centrum Nauki 67 , powołane do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych z dotacji celowych na finansowanie zadań, a także m. in. ze środków przekazanych przez krajowe i zagraniczne podmioty finansujące programy badawcze, 3. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych 68 , który realizuje zadania państwa w zakresie badania i rejestracji odmian roślin, porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego oraz ochrony prawnej odmian roślin, 4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 69 , do której należy wspieranie inwestycji w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach na rzecz rolnictwa, przedsięwzięć warunkujących wykorzystanie posiadanej bazy produkcyjnej gospodarstw rolnych i działów specjalnych produkcji rolnej w celu rozpoczęcia, zwiększenia lub wznowienia produkcji, poprawy struktury agrarnej m. in. ze środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych, jeśli umowy międzynarodowe tak stanowią, 5. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 70 , realizująca zadania z zakresu administracji rządowej, określone dla niej w programach rozwoju gospodarki w zakresie wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, eksportu, rozwoju regionalnego, wykorzystania nowych technik i technologii, tworzenia nowych miejsc pracy, przeciwdziałania bezrobociu, 66 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2022 r. poz. 2279). 67 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153). 68 Ustawa z dnia 25 listopada 2010 r. o Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2109). 69 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199). 70 Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2023 r. poz. 462 z późn. zm.). 82 6. Polska Agencja Kosmiczna 71 , powołana celem wspierania polskiego przemysłu kosmicznego poprzez łączenie świata biznesu i nauki oraz świadczenie pomocy rodzimym przedsiębiorcom w pozyskiwaniu funduszy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) oraz działań na rzecz rozwoju technik satelitarnych, znajdujących zastosowanie na co dzień w komunikacji, nawigacji, monitoringu środowiska lub prognozowaniu pogody, 7. Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 72 , powołany celem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu, w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 73 , 8. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (następca prawny Agencji Rezerw Materiałowych), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Agencja Mienia Wojskowego, omówione w poprzednim rozdziale, powołane do gospodarowania szczególnymi składnikami majątku Skarbu Państwa. Tab. 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych nazwa agencji organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 710 185 Narodowe Centrum Nauki Minister Edukacji i Nauki 12.587 10.396 Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych * Prezes Rady Ministrów 12.479.412 7.645.939 Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 153.109 88.186 Agencja Mienia Wojskowego ** Minister Obrony Narodowej 4.471.500 4.393.056 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 30.660 29.564 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi –259.115 –258.974 Polska Agencja Kosmiczna Minister Rozwoju i Technologii 23.429 10.444 Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego –2.128 –1.646 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 253.785 57.807 * Bez majątku rzeczowego stanowiącego własność Skarbu Państwa, oddanego agencji w gospodarowanie. ** Agencja Mienia Wojskowego dysponuje wyłącznie mieniem powierzonym przez Skarb Państwa. Źródło: podmioty – bilanse, obliczenia PGRP. 71 Ustawa z dnia 26 września 2014 r. o Polskiej Agencji Kosmicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1957). 72 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1618). 73 Dz. U. z 2023 r. poz. 571. 83 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ Instytucje gospodarki budżetowej są jednostkami sektora finansów publicznych tworzonymi w celu realizacji zadań publicznych. Wykonują one wyodrębnione zadania odpłatnie, a koszty swojej działalności oraz zobowiązania pokrywają z uzyskiwanych przychodów. Jeżeli odrębne ustawy tak stanowią, instytucje te mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa na realizację zadań publicznych. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego instytucja gospodarki budżetowej uzyskuje osobowość prawną. Instytucja gospodarki budżetowej samodzielnie gospodaruje mieniem, kierując się zasadą efektywności jego wykorzystania. Na jej mienie mogą składać się m. in.: przeniesione na własność nieruchomości, mienie stanowiące wyposażenie, przekazane w formie użyczenia przez organ założycielski oraz mienie nabyte z własnych środków. Tylko za zgodą organu założycielskiego wolno instytucji gospodarki budżetowej zaciągać zobowiązania przewyższające 30 % rocznych przychodów. Również wyłącznie na zasadach określonych przez organ założycielski instytucja ta może zbywać środki trwałe. Wartość majątku instytucji gospodarki budżetowej odzwierciedla fundusz instytucji gospodarki budżetowej. Tab. 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej nazwa instytucji organ nadzorujący fundusz instytucji [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta RP Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 9.600 9.804 Centrum Obsługi Administracji Rządowej Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 261.381 258.383 Centralny Ośrodek Sportu Minister Sportu i Turystyki 427.869 443.296 Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Minister Obrony Narodowej 15.638 7.447 Mazowiecka Instytucja Gospodarki Budżetowej Mazovia Minister Sprawiedliwości 109.792 99.473 Centrum Zakupów dla Sądownictwa Instytucja Gospodarki Budżetowej Dyrektor Sądu Apelacyjnego w Krakowie 6.133 6.051 Centralny Ośrodek Informatyki Minister Cyfryzacji 88.865 67.452 Centrum Usług Logistycznych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 24.748 10.825 Profilaktyczny Dom Zdrowia w Juracie Minister Zdrowia 1.388 1.187 Centrum Cyberbezpieczeństwa Zamość Minister Sprawiedliwości 5.643 214 Krajowy Instytut Mediów Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji 11.082 63.157 Źródło: jak w tab. 7.6. 84 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 74 (PFRON) jest państwowym funduszem celowym i posiada osobowość prawną. Środkami Funduszu dysponuje Zarząd Funduszu. Przychodami Funduszu są wpłaty pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nie osiągających 6 % wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wpłaty pracodawców, którzy nie wydzielili lub nie zorganizowali odpowiedniego stanowiska pracy dla zatrudnionej osoby, która utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wpłaty pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej z tytułu zwolnień określonych ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z podatków i opłat, dotacje z budżetu państwa oraz inne dotacje i subwencje, spadki, zapisy i darowizny, dobrowolne wpłaty pracodawców, dochody z oprocentowania pożyczek oraz wolnych środków przekazanych w zarządzanie zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Przychodami są również wpłaty od publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych, w których wskaźnik osób niepełnosprawnych jest mniejszy niż 2 % (zgodnie z art. 21 ust. 2b ustawy). Wartość netto zasobów (funduszy własnych) PFRON na koniec roku 2022 wynosiła 2.892.368 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 2.396.715 tys. PLN). 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE Polska Akademia Nauk jest państwową instytucją naukową 75 . Akademia działa poprzez organy oraz korporacje uczonych, utworzone przez Akademię instytuty naukowe posiadające osobowość prawną, a także pomocnicze jednostki naukowe i inne jednostki organizacyjne. Akademia służy rozwojowi, promocji, integracji i upowszechnianiu nauki oraz przyczynia się do rozwoju edukacji i wzbogacania kultury narodowej. Równowartość netto środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz innych składników majątku stanowiących wyposażenie Akademii odzwierciedla fundusz statutowy Akademii. Fundusz statutowy ulega zwiększeniu o wartość zysku netto Akademii i ulega zmniejszeniu o wartość pokrycia straty netto Akademii. Mienie Akademii jest użytkowane przez działające w jej strukturze instytuty i centra naukowe prowadzące badania naukowe lub prace badawczo-rozwojowe oraz pomocnicze placówki naukowe takie, jak: archiwa, biblioteki, muzea, zagraniczne stacje naukowe, a także domy pracy twórczej, domy zjazdów i konferencji oraz inne jednostki. 31 grudnia 2022 r. wartość funduszu własnego, zgodnie z bilansem łącznym PAN, wynosiła 1.141 mln PLN (1.147 mln PLN na 31 grudnia 2021 r.). 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY Ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych organizują działalność kulturalną, tworząc państwowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym 76 . 74 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 100 z późn. zm.). 75 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796 z późn. zm.). 76 Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 194 z późn. zm.). 85 Formami organizacyjnymi działalności kulturalnej mogą być w szczególności teatry, opery, operetki, filharmonie, orkiestry, instytucje filmowe, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury. Tab. 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury organizator instytucji kultury liczba instytucji wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze instytucji [tys. PLN] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 68 2.650.965 2.957.766 2.670.209 Minister Obrony Narodowej 5 667.995 676.628 667.995 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1.013 1.737 1.013 IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 1 55.670 55.672 55.670 Minister Zdrowia 1 8.355 10.457 8.355 2022 r. ogółem 76 3.383.998 3.702.260 3.403.242 2021 r. ogółem 71 2.502.605 2.762.748 2.504.907 Źródło: jak w tab. 7.6. Wartość majątku instytucji kultury odzwierciedla fundusz instytucji kultury, który odpowiada wartości mienia wydzielonego instytucji i nabytego. Organizatorami państwowych instytucji kultury są ministrowie właściwi do spraw kultury, rolnictwa, obrony narodowej i zdrowia 77 . Organizator zapewnia instytucji środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności. Instytucja kultury gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków. Koszty bieżącej działalności i zobowiązania pokrywa z uzyskiwanych przychodów. Jej przychodami są wpływy z działalności, dotacje z budżetu państwa oraz środki z innych źródeł. 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej były tworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej albo wojewodę w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia 78 . Skarb Państwa reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji rządowej albo wojewodę może utworzyć podmiot leczniczy w celu prowadzenia działalności leczniczej w formie spółki kapitałowej, jednostki budżetowej, jednostki wojskowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Rodzajami działalności leczniczej są stacjonarne i całodobowe szpitalne i inne niż szpitalne świadczenia zdrowotne oraz ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej są też jednostki organizacyjne publicznej służby krwi 79 . Ponadto, SP ZOZ nie mogą zostać przekształcone w jednostki budżetowe. 77 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu instytucji kultury wpisanych do rejestrów prowadzonych przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, nie podlegających przekazaniu jednostkom samorządu terytorialnego ze względu na ogólnonarodowy charakter zadań przez nie wykonywanych (Dz. U. z 1998 r. nr 148 poz. 970). 78 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 991 z późn. zm.). 79 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2023 r. poz. 318 z późn. zm.). 86 Skarb Państwa przekazał samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej nieruchomości i inny majątek w nieodpłatne użytkowanie. Zgodnie z ustawą, wartość wydzielonej zakładowi części mienia Skarbu Państwa stanowi fundusz założycielski zakładu. Tab. 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej organ założycielski liczba zakładów wartość wkładu Skarbu Państwa * fundusz własny fundusz założycielski [tys. PLN] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 29 (SP ZOZ i Centrum Krwiodawstwa) 275.380 492.071 491.728 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 6 (zakłady rehabilitacji rolników) 36.756 47.497 37.680 Minister Obrony Narodowej 45 (szpitale ogólne, uzdrowiskowe, przychodnie, centrum krwiodawstwa) 348.516 517.361 589.266 Minister Zdrowia 23 łącznie 257.671 939.929 297.177 21 (centra krwiodawstwa) 169.314 851.571 171.962 2 (inne SP ZOZ) 88.357 88.357 125.216 2022 r. ogółem 103 918.323 1.996.858 1.415.850 2021 r. ogółem 105 947.306 2.050.136 1.453.530 * Wartość wkładu majątkowego oznacza fundusz założycielski, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu założycielskiego – sumę funduszy własnych jednostki. Źródło: jak w tab. 7.6. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej gospodaruje posiadanym mieniem. Zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, zbycie aktywów trwałych samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, oddanie ich w dzierżawę, najem, użytkowanie oraz użyczenie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący. 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE Uczelnie, pełniąc misję prowadzenia najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowania postaw obywatelskich, a także poprzez uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, stanowią integralną część narodowego systemu edukacji i nauki. Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. W swoich działaniach uczelnie kierują się zasadami wolności nauczania, 87 wolności badań naukowych oraz wolności twórczości artystycznej z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki 80 . Publiczne uczelnie akademickie powoływane są ustawą, a publiczne uczelnie zawodowe w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, natomiast wojskowe uczelnie zawodowe albo uczelnie zawodowe służb państwowych powoływane są rozporządzeniami odpowiednio Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydawanymi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego. Nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego oraz odpowiednio: Minister Obrony Narodowej – w odniesieniu do uczelni wojskowych, minister właściwy do spraw wewnętrznych – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, minister właściwy do spraw kultury – w odniesieniu do uczelni artystycznych, minister właściwy do spraw zdrowia – w odniesieniu do uczelni medycznych, a minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w odniesieniu do uczelni morskich 81 . Publiczne uczelnie teologiczne i wydziały teologiczne uczelni publicznych znajdują się pod nadzorem władz kościołów i związków wyznaniowych, także w zakresie określonym przez umowę międzynarodową zawartą ze Stolicą Apostolską, ustawy regulujące stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz przez statuty tych uczelni. Wartość mienia uczelni publicznej odzwierciedla fundusz zasadniczy. Tab. 7.10. Majątek uczelni publicznych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze zasadnicze [tys. PLN] Prezes Rady Ministrów 1 36.181 36.213 36.181 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 19 1.421.989 1.423.343 1.444.026 Minister Obrony Narodowej 5 2.635.563 2.695.496 2.635.563 Minister Edukacji i Nauki 92 33.150.295 34.014.325 33.192.368 Minister Infrastruktury 2 286.036 320.830 286.036 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 141.891 144.153 141.891 Minister Sprawiedliwości 2 191.515 194.999 191.663 Minister Zdrowia 10 7.399.613 7.596.032 7.423.773 2022 r. ogółem 133 45.263.083 46.425.392 45.351.500 2021 r. ogółem 132 43.254.413 44.181.346 43.372.597 Źródło: jak w tab. 7.6. 80 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.). 81 Przepisy dotyczące państwowych szkół wyższych stosuje się odpowiednio do mienia i finansów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. 88 7.9. PARKI NARODOWE Państwowymi osobami prawnymi są parki narodowe enumeratywnie wykazane w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 82 . Park narodowy prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, pokrywając z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów wydatki na finansowanie zadań określonych w ustawie, w tym zadań Służby Parku Narodowego oraz kosztów działalności. Parki narodowe mogą wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach ustawy Prawo przedsiębiorców wraz z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie przyrody. Tab. 7.11. Majątek parków narodowych l. p. nazwa parku narodowego fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 1. Babiogórski Park Narodowy z siedzibą w Zawoi 32.403 30.557 2. Białowieski Park Narodowy z siedzibą w Białowieży 16.683 16.788 3. Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu Twierdzy 24.043 20.356 4. Bieszczadzki Park Narodowy z siedzibą w Ustrzykach Górnych 1.106.257 1.103.390 5. Drawieński Park Narodowy z siedzibą w Drawnie 8.917 8.595 6. Gorczański Park Narodowy z siedzibą w Porębie Wielkiej 13.054 13.625 7. Kampinoski Park Narodowy z siedzibą w Izabelinie 4.633.069 4.623.130 8. Karkonoski Park Narodowy z siedzibą w Jeleniej Górze 21.477 20.914 9. Magurski Park Narodowy z siedzibą w Krempnej 10.960 10.589 10. Narwiański Park Narodowy z siedzibą w Kurowie 9.704 9.170 11. Ojcowski Park Narodowy z siedzibą w Ojcowie 16.503 15.183 12. Park Narodowy „Bory Tucholskie” z siedzibą w Charzykowach 3.393 3.353 13. Park Narodowy Gór Stołowych z siedzibą w Kudowie-Zdroju 44.033 36.626 14. Park Narodowy „Ujście Warty” z siedzibą w Chyrzynie 24.164 23.048 15. Pieniński Park Narodowy z siedzibą w Krościenku nad Dunajcem 118.743 117.887 16. Poleski Park Narodowy z siedzibą w Urszulinie 94.245 93.902 17. Roztoczański Park Narodowy z siedzibą w Zwierzyńcu 643.051 639.072 18. Słowiński Park Narodowy z siedzibą w Smołdzinie 31.888 30.639 19. Świętokrzyski Park Narodowy z siedzibą w Bodzentynie 370.542 366.569 20. Tatrzański Park Narodowy z siedzibą w Zakopanem 2.226.112 2.217.507 21. Wielkopolski Park Narodowy z siedzibą w Jeziorach 18.371 18.291 22. Wigierski Park Narodowy z siedzibą w Krzywem 24.412 20.024 23. Woliński Park Narodowy z siedzibą w Międzyzdrojach 27.530 26.580 ogółem 9.519.554 9.456.795 Źródło: jak w tab. 7.6. 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI Przedstawiane w tej części Sprawozdania państwowe osoby prawne powołano ustawami dla realizacji wyodrębnionych zadań publicznych, innych niż gospodarowanie rzeczowymi składnikami 82 Dz. U. z 2022 r. poz. 916 z późn. zm. 89 mienia Skarbu Państwa, a są one pod wieloma względami zbliżone do zakresu działania administracji rządowej. Korzystają one z mienia, w które zostały wyposażone przez Skarb Państwa, a przychody uzyskują ze środków funduszy celowych 83 , natomiast środki tych funduszy pochodzą z wpłat budżetu państwa, z obowiązkowych wpłat przedsiębiorstw, innych opłat (np. koncesyjnych), kar, pomocy zagranicznej, dotacji budżetowych lub uzyskują przychody z prowadzonej działalności. Wartość praw Skarbu Państwa ustalona została na podstawie wartości funduszy własnych opisanych instytucji. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji 84 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Do zadań Agencji należy przede wszystkim ocena świadczeń opieki zdrowotnej. Środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 85 służą finansowaniu ochrony środowiska i gospodarki wodnej w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Przychodami Funduszu są przede wszystkim wpływy z tytułu opłat i administracyjnych kar pieniężnych, pobieranych na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska i innych przepisów ustawowych, opłat produktowych, wpływy z opłat ustalanych na podstawie ustawy Prawo geologiczne i górnicze, wpływy z operacji finansowych, a także wpływy z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Polską Organizację Turystyczną 86 utworzono w celu promocji Polski w dziedzinie turystyki i tworzenia warunków współpracy organów władzy publicznej z organizacjami przedsiębiorców działających w tej dziedzinie. Polski Instytut Sztuki Filmowej 87 został utworzony w celu wspierania rozwoju kinematografii i realizowania zadań z zakresu polityki państwa w dziedzinie sztuki filmowej. Instytut prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadą efektywnego ich wykorzystania, ale nie może wykonywać działalności gospodarczej. Przychodami Instytutu są dotacje podmiotowe z budżetu państwa, wpłaty podmiotów prowadzących kina i dystrybucję nośników z nagranymi na nich filmami oraz nadawców programów telewizyjnych, operatorów platform cyfrowych i telewizji kablowych. Osobowość prawną mają również jednostki dozoru technicznego 88 : Urząd Dozoru Technicznego (UDT) oraz Transportowy Dozór Techniczny (TDT). Do zakresu działania UDT należy m. in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów o dozorze technicznym oraz przepisów i zasad z zakresu bezpieczeństwa techniki, dotyczących urządzeń technicznych, a także wykonywanie dozoru technicznego nad urządzeniami technicznymi. W zakresie określonym ustawą UDT podlega ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Do zakresu działania TDT należy wykonywanie dozoru technicznego nad m. in.: urządzeniami technicznymi na obszarach kolejowych, w kolejowych pojazdach szynowych, osobowymi i towarowymi kolejami liniowymi, wyciągami narciarskimi, zbiornikami wykorzystywanymi w ruchu kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej, urządzeniami technicznymi na statkach morskich i żeglugi śródlądowej, na pontonach, w dokach, na terenach portów i przystani morskich lub żeglugi 83 Aktywa funduszy celowych nie posiadających osobowości prawnej, stanowiących tylko wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz, zostały w Sprawozdaniu potraktowane jako część majątku jednostek budżetowych. 84 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.). 85 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.). 86 Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o Polskiej Organizacji Turystycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1608). 87 Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. z 2023 r. poz. 130). 88 Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1622). 90 śródlądowej oraz innymi związanymi z żeglugą morską i śródlądową. TDT wydaje świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych materiałów niebezpiecznych oraz decyzje w sprawach wynikających z wykonywania dozoru technicznego. W zakresie określonym ustawą TDT podlega ministrowi właściwemu do spraw transportu. UDT i TDT prowadzą samodzielną gospodarkę finansową. Przychodami UDT i TDT są wpływy z pobieranych opłat i inne przychody. UDT i TDT 30 % zysku przeznaczają na wpłatę do budżetu. Do zakresu działania Polskiego Centrum Akredytacji 89 należy w szczególności: akredytowanie jednostek oceniających zgodność z wymaganiami wyrobów wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku, sprawowanie nadzoru nad akredytowanymi jednostkami oceniającymi zgodność, w zakresie przestrzegania przez nie wymagań akredytacyjnych, prowadzenie wykazu akredytowanych jednostek oceniających zgodność, prowadzenie działań popularyzujących i promujących zagadnienia akredytacji, w tym organizowanie szkoleń i prowadzenie działalności wydawniczej, współpraca międzynarodowa w zakresie akredytacji, w szczególności w ramach Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Akredytacji 90 . Polskie Centrum Akredytacji prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Przychody czerpie z prowadzonej działalności. Nadzór nad nim sprawuje minister właściwy do spraw gospodarki. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej 91 (PAŻP) zapewnia w polskiej przestrzeni powietrznej służbę ruchu lotniczego oraz inne służby żeglugi powietrznej: służbę łączności, służbę nawigacji, służbę dozorowania oraz służbę informacji lotniczej. Ponadto Agencja zapewnia koordynację działań poszukiwawczo-ratowniczych. Źródłami przychodów Agencji są w szczególności: przychody z opłat pobieranych w ramach systemu CRCO za świadczone usługi nawigacyjnej trasowej i terminalowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami udziela się dotacji celowej z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw transportu na sfinansowanie kosztów ponoszonych przez PAŻP związanych z zapewnieniem służb w przypadku lotów ustawowo zwolnionych z opłat nawigacyjnych. Polska Agencja Antydopingowa 92 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji przepisów ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie poprzez planowanie i realizacja kontroli antydopingowej. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw kultury fizycznej. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej 93 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji zadań z zakresu umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki. Do podstawowych zadań Agencji należy inicjowanie i realizacja działań wspierających międzynarodową wymianę akademicką, upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz upowszechnianie języka polskiego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Krajowy Zasób Nieruchomości 94 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw 89 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854). 90 Art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. U. UE L.2008.218.30 z późn. zm.). 91 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 191 z późn. zm.). 92 Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 93 Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2401). 94 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2021 r. poz. 1961 z późn. zm.). 91 rzeczowych w stosunku do mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w tym nieruchomości zarządzanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, a także powierzonych Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, które nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Krajowy Zasób Nieruchomości wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki w stosunku do osób trzecich, w tym również obowiązki publicznoprawne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 95 (ZUS) jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, powołaną do realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych, ustalania obowiązku ubezpieczeń i uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń, wymierzania i pobierania składek oraz dysponowania środkami finansowymi funduszy ubezpieczeń społecznych. Podstawowym źródłem przychodów ZUS są odpisy z funduszy i zwrot kosztów poboru składek. Narodowy Fundusz Zdrowia 96 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Fundusz, działając w imieniu własnym na rzecz ubezpieczonych oraz osób uprawnionych do świadczeń zdrowotnych, przeprowadza konkursy ofert, rokowania i zawiera umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, monitoruje ich realizację i rozliczanie. Fundusz zarządza środkami finansowymi, które stanowią głównie należne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Rzecznik Finansowy 97 reprezentuje interesy klientów podmiotów rynku finansowego. Przy Rzeczniku Finansowym prowadzone są pozasądowe postępowania w sprawie rozwiązywania sporów między klientami podmiotów rynku finansowego a tymi podmiotami. Swoje zadania wykonuje przy pomocy Biura Rzecznika Finansowego. Rzecznika Finansowego powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw instytucji finansowych. Koszty działalności Rzecznika i jego Biura ponoszą zakłady ubezpieczeń, powszechne towarzystwa emerytalne, banki, krajowe instytucje płatnicze, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego, biura usług płatniczych, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, towarzystwa funduszy inwestycyjnych oraz inne podmioty rynku finansowego wskazane w ustawie. Instytut Europy Środkowej 98 został powołany celem prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie nauk społecznych, nauk humanistycznych, międzydyscyplinarnych nauk z przewagą nauk społecznych i humanistycznych. Polski Instytut Ekonomiczny 99 został powołany celem realizacji zadań, do których należy m. in.: inspirowanie, organizowanie i prowadzenie badań naukowych w zakresie nauk ekonomicznych i społecznych oraz przekazywanie ich wyników organom władzy publicznej, przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia 100 jest państwową osobą prawną, zajmującą się monitorowaniem oraz analizą sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej w państwach Europy Środkowej, Północnej i Wschodniej, na Bałkanach, na Kaukazie, w Turcji i Azji Centralnej. Podstawowym zadaniem Ośrodka jest przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. 95 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). 96 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.). 97 Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 187 z późn. zm.). 98 Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o Instytucie Europy Środkowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2270). 99 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o Polskim Instytucie Ekonomicznym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1735). 100 Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia (Dz. U. z 2011 r. nr 173 poz. 1029). 92 Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego 101 to polski instytut badawczy z siedzibą w Poznaniu, zajmujący się monitorowaniem i analizą sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i prawnej w Niemczech, a także śledzący stosunki polsko-niemieckie oraz problematykę międzynarodową taką, jak: procesy w Unii Europejskiej, relacje transatlantyckie, wyzwania i zagrożenia globalne. Podstawowym zadaniem Instytutu jest prowadzenie badań naukowych oraz przygotowywanie analiz, raportów, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka 102 został powołany celem pogłębiania polsko-węgierskiej przyjaźni i współpracy. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości 103 została powołana celem działania na rzecz wzrostu konkurencyjności przedsiębiorców poprzez wspieranie ich transformacji cyfrowej w zakresie procesów, produktów i modeli biznesowych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia z dziedziny automatyzacji, sztucznej inteligencji, technologii teleinformatycznych oraz komunikacji pomiędzy maszynami i człowiekiem z uwzględnieniem odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych rozwiązań. Agencja Badań Medycznych 104 to państwowa osoba prawna, powołana do realizacji zadań z zakresu działalności innowacyjnej w ochronie zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju niekomercyjnych badań klinicznych, prowadząca działalność analityczną dotyczącą oceny podejmowanych decyzji i ich wpływu na koszty funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce. Polskie Laboratorium Antydopingowe 105 to niezależna finansowo i operacyjnie państwowa osoba prawna, odpowiedzialna za realizację analiz antydopingowych próbek fizjologicznych zawodników. Ponadto Laboratorium może prowadzić analizy toksykologiczne, w tym w ramach współpracy z Policją, sądami, prokuratorem, Służbą Celno-Skarbową, Głównym Inspektorem Sanitarnym, Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, szpitalami, instytutami badawczymi, uczelniami medycznymi oraz Żandarmerią Wojskową. Nadzór nad Laboratorium sprawuje minister właściwy do spraw zdrowia. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego 106 jest państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego. Centrum Łukasiewicz 107 jest państwową osobą prawną powołaną do planowania i koordynowania badań naukowych i prac rozwojowych. Polska Agencja Nadzoru Audytowego 108 to państwowa osoba prawna sprawująca niezależny nadzór nad biegłymi rewidentami, firmami audytorskimi i samorządem zawodowym biegłych rewidentów. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw finansów publicznych. 101 Ustawa z dnia 17 grudnia 2015 r. o Instytucie Zachodnim im. Zygmunta Wojciechowskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2292). 102 Ustawa z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 538). 103 Ustawa z dnia 17 stycznia 2019 r. o Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości (Dz. U. z 2019 r. poz. 229 z późn. zm.). 104 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Agencji Badań Medycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 451). 105 Ustawa z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 106 Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 753 z późn. zm.). 107 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. z 2020 r. poz. 2098). 93 Akademia Kopernikańska 109 to instytucja naukowa powołana do działania na rzecz polskiej nauki i jej promocji w Polsce oraz poza granicami. Jest również głównym ośrodkiem realizacji Narodowego Programu Kopernikańskiego. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego 110 to państwowa osoba prawna, której celem działalności jest wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą. Bezpośrednio na mocy odpowiednich powołujących je ustaw działają także Narodowy Instytut Fryderyka Chopina 111 i Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie 112 . Ich majątek ujęto odpowiednio w częściach o instytucjach kultury i PAN. Tab. 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi l. p. nazwa podmiotu organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 1. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Minister Zdrowia 32.339 68.994 2. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Minister Klimatu i Środowiska 20.221.733 14.902.135 3. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia Prezes Rady Ministrów 969 835 4. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego Prezes Rady Ministrów 3.941 3.883 5. Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej 113 Prezes Rady Ministrów 1.423 1.318 6. Polski Instytut Sztuki Filmowej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 32.275 24.625 7. Polska Organizacja Turystyczna Minister Sportu i Turystyki 4.019 3.959 8. Polskie Centrum Akredytacji Minister Rozwoju i Technologii 22.588 22.309 9. Urząd Dozoru Technicznego Minister Rozwoju i Technologii 937.075 817.703 10. Transportowy Dozór Techniczny Minister Infrastruktury 207.973 204.131 11. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej Minister Infrastruktury 1.434.288 1.355.760 108 Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1015). 109 Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o Akademii Kopernikańskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1459 z późn. zm.). 110 Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2463 z późn. zm.). 111 Ustawa z dnia 3 lutego 2001 r. o ochronie dziedzictwa Fryderyka Chopina (Dz. U. z 2021 r. poz. 1578). 112 Ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 982). 113 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o fundacji – Centrum Badania Opinii Społecznej (Dz. U. z 1997 r. nr 30 poz. 163 z późn. zm.). 94 12. Polski Klub Wyścigów Konnych 114 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 10.223 9.265 13. Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego 115 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 390 390 14. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 22.556 22.296 15. 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 123.807 99.045 16. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 116 Minister Spraw Zagranicznych 875 742 17. Rzecznik Finansowy Prezes Rady Ministrów — — 18. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Minister Rodziny i Polityki Społecznej 1.219.927 906.246 19. Narodowy Fundusz Zdrowia Minister Zdrowia 25.778.327 16.220.107 20. Polska Agencja Antydopingowa Minister Sportu i Turystyki 3.524 1.375 21. Polskie Laboratorium Antydopingowe Minister Zdrowia 9.049 9.045 22. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej Minister Edukacji i Nauki 43 198 23. Krajowy Zasób Nieruchomości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 807.102 753.021 24. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Minister Infrastruktury 18.150.207 17.980.244 25. Instytut Europy Środkowej Prezes Rady Ministrów 255 194 26. Polski Instytut Ekonomiczny Prezes Rady Ministrów –1.074 1.510 27. Instytut Współpracy Polsko- Węgierskiej im. Wacława Felczaka Prezes Rady Ministrów 211 263 28. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1.078 1.943 29. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Prezes Rady Ministrów 228.003 190.670 30. Agencja Badań Medycznych Minister Zdrowia 14.576 459 31. Centrum Łukasiewicz Minister Edukacji i Nauki 16.956 –329 32. Polska Agencja Nadzoru Audytowego Minister Finansów 25.596 26.293 33. Akademia Kopernikańska Minister Edukacji i Nauki 819 — 34. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego Minister Edukacji i Nauki 0 — Źródło: jak w tab. 7.6. 114 Ustawa z dnia 18 stycznia 2001 r. o wyścigach konnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1354). 115 Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 96), zmiana nazwy jednostki ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1512). 116 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 720). 95 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Organizację, zasady działania i finansowania funduszy ubezpieczeń społecznych określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 117 . Nadzór nad zgodnością działań z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Fundusz jest podzielony na pięć odrębnych funduszy: emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy oraz fundusze rezerwowe dla ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego i ubezpieczenia wypadkowego. Głównym źródłem przychodów FUS są składki na ubezpieczenia społeczne, a kosztami – świadczenia z ubezpieczenia. Uzupełnieniem dochodów Funduszu jest dotacja z budżetu państwa. Fundusz Rezerwy Demograficznej gromadzi środki na uzupełnienie niedoboru funduszu emerytalnego wynikającego z przyczyn demograficznych. Od 1 stycznia 2009 r. Skarb Państwa jest zobowiązany do przekazywania Funduszowi 40 % przychodów ze sprzedaży majątku, pomniejszonych o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz reprywatyzacyjny. Pozyskane z prywatyzacji środki mają być lokowane w papiery skarbowe, a o innych inwestycjach będą decydować wspólnie ministrowie finansów i pracy. Fundusz Emerytur Pomostowych finansuje emerytury pomostowe. Ubezpieczenie społeczne rolników realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 118 z funduszy zarządzanych przez Prezesa KRUS takich, jak: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji oraz fundusz administracyjny. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo. W celu zrównoważenia wpływów i wydatków fundusze korzystają z dotacji budżetu państwa. W roku 2022 przychody funduszy związanych z ubezpieczeniami społecznymi wyniosły 336.884.313 tys. PLN (w 2021 r. – 297.689.231 tys. PLN), w tym dotacja z budżetu państwa w wysokości 58.868.218 tys. PLN (w 2021 r. – 54.572.673 tys. PLN). Natomiast łączne koszty wyniosły 334.986.640 tys. PLN (w 2021 r. – 308.009.337 tys. PLN). Tab. 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych nazwa funduszu fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (fundusz emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy razem) 9.027.739 7.308.902 Fundusz Rezerwy Demograficznej 56.704.640 52.314.369 Fundusz Emerytur Pomostowych 159.737 73.316 fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS (fundusz emerytalno- rentowy, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjny razem) 467.387 510.615 Źródło: jak w tab. 7.6. 117 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). 118 Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r. poz. 933 z późn. zm.). 96 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Obowiązujące od 1 stycznia 2017 r. przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 119 wprowadziły nowy model wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Zgodnie ze stanem obowiązującym w 2022 r. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym Prezes Rady Ministrów koordynuje wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dąży do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie art. 7 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy minister właściwy do spraw aktywów państwowych wykonuje prawa z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi albo indywidualnymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej oraz składa w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki, nabyciu lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, może przekazać uprawnienia do wykonywania praw z akcji Prezesowi Rady Ministrów, innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa. Przekazanie uprawnień przez Radę Ministrów nastąpiło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2021 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 120 . Oprócz rozporządzenia uprawnienia do wykonywania praw z akcji i udziałów były określone w innych aktach prawnych. Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek prowadzące działalność w likwi- dacji nieprowa- dzące działalno- ści w upadło- ści ogółem jedno- osobowe udział częściowy Minister Aktywów Państwowych 41 83 3 — — 127 Minister Finansów 1 1 — — — 2 Minister Infrastruktury 6 11 1 2 3 23 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 22 — 1 — — 23 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 — — — — 1 Minister Rozwoju i Technologii 1 13 — — — 14 Minister Zdrowia 1 — — — — 1 Prezes Rady Ministrów 1 2 — — — 3 119 Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 973 z późn. zm.). 120 Dz. U. z 2022 r. poz. 2188 z późn. zm. 97 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 1 — — — 5 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — — 1 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 7 — — — 9 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 35 9 — 2 — 46 Agencja Mienia Wojskowego 4 1 — — — 5 Agencja Rozwoju Przemysłu 2 15 19 17 28 81 Krajowy Zasób Nieruchomości — 33 — — — 33 Polskie Koleje Państwowe 3 3 1 — — 7 Towarzystwo Finansowe „Silesia” — 31 — — — 31 2022 r. ogółem 125 210 25 21 31 * 412 2021 r. ogółem 131 202 27 23 38 421 * W czterech spółkach Skarb Państwa był reprezentowany przez dwa organy. Źródło: dane organów nadzorujących. Informacje o akcjach i udziałach Skarbu Państwa wykorzystane w niniejszym Sprawozdaniu pochodzą z ewidencji zbiorczej prowadzonej przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (PGRP) oraz od innych jednostek organizacyjnych zajmujących się nadzorem właścicielskim. Z tych źródeł PGRP otrzymywała zestawienia podstawowych danych o spółkach i ich bilanse. Prowadzenie przez te jednostki szczegółowej ewidencji akcji i udziałów regulują przepisy ogólne i wewnętrzne związane z gospodarką finansową i rachunkowością jednostek. Tab. 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek w nadzorze wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] Minister Aktywów Państwowych 127 46.387.509 Minister Finansów 2 5.000 Minister Infrastruktury 23 28.315.669 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 380.449 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 130.650 Minister Rozwoju i Technologii 14 1.040.323 Minister Zdrowia 1 36.800 Prezes Rady Ministrów 3 19.793.647 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 5 18.175.102 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1.277.500 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 9 59.673 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 46 854.259 98 Agencja Mienia Wojskowego 5 1.238.621 Agencja Rozwoju Przemysłu 81 732.987 Krajowy Zasób Nieruchomości 33 253.900 Polskie Koleje Państwowe 7 50.596 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 31 46.752 ogółem 412 118.779.437 Źródło: bilanse spółek, dane organów nadzorujących. W roku 2022 prawa z akcji i udziałów Skarbu Państwa wykonywało 17 podmiotów w 412 spółkach o łącznej wartości nominalnej 118.779.437 tys. PLN. 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Spółki z udziałem Skarb Państwa podzielono na trzy główne grupy: spółki jednoosobowe, niepubliczne spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa oraz spółki publiczne, których akcje znajdowały się w obrocie giełdowym. Tab. 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa typy spółek liczba spółek wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 143 153 54.405.767 44.887.309 prowadzące działalność 125 131 54.300.450 44.777.294 w likwidacji, w upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 18 22 105.317 110.015 z częściowym udziałem Skarbu Państwa 269 268 64.373.670 65.625.691 niepubliczne prowadzące działalność 192 183 46.390.140 44.676.185 niepubliczne w likwidacji, upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 59 65 953.773 972.181 publiczne 18 20 17.029.757 19.977.325 ogółem 412 421 118.779.437 110.513.000 Źródło: dane PGRP i organów nadzorujących. 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 15 podmiotów 31 grudnia 2022 r. posiadał akcje i udziały w 143 jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa. W porównaniu do roku poprzedniego liczba jednoosobowych spółek Skarbu Państwa uległa zmniejszeniu. 99 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 13 podmiotów 31 grudnia 2022 r. posiadał, obok innych akcjonariuszy lub udziałowców, pakiety akcji lub udziałów w 269 spółkach, z których 192 prowadziło wówczas działalność gospodarczą, a 18 było spółkami publicznymi. Udział Skarbu Państwa w tych spółkach wynikał w głównej mierze z prywatyzacji pośredniej, gdy w posiadaniu Skarbu Państwa pozostały akcje i udziały celowo zatrzymane przez Skarb Państwa w celu realizacji polityki właścicielskiej lub przeznaczone do zbycia po realizacji umownych zobowiązań inwestorów oraz przeznaczone dla uprawnionych pracowników rolników i rybaków i pozostałe po niepełnym wykorzystaniu tej rezerwy. W okresie sprawozdawczym nastąpiła zmiana liczby spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wpływ na ten stan miało m. in. wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółek po zakończeniu procesu likwidacji lub upadłości, objęcie udziałów lub akcji przez Krajowy Zasób Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości 121 . 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych Tab. 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych udział Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa Minister Aktywów Państwowych Towarzystwo Finansowe „Silesia” Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe Agencja Rozwoju Przemysłu liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] do 5 % 1 0,07 1 819 1 148 1 0,02 ponad 5 % do 25 % 1 104.322 1 1.342 1 43.449 — — ponad 25 % do 50 % 7 69.806.495 — — — — — — ponad 50 % 4 15.249.776 — — — — — — 2022 r. ogółem 13 85.160.593 2 2.161 2 43.597 1 0,02 2021 r. ogółem 17 93.248.544 — — 2 47.062 1 0,02 Źródło: jak w tab. 8.3. Zgodnie ze stanem na koniec 2022 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 18 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN. Większościowe pakiety (ponad 50 %) Skarb Państwa posiadał w czterech spółkach. 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółkach zasadniczo ustalono na podstawie wartości majątku netto spółki wykazanej w bilansie i udziału Skarbu Państwa. Odmiennie wyceniono: 121 Dz. U. z 2023 r. poz. 1054. 100 1. akcje będące w obrocie na rynku regulowanym – według kursu giełdowego z dnia ostatniego notowania w roku 2022, 2. akcje i udziały spółek z bardzo małym udziałem Skarbu Państwa, które nie złożyły bilansu w organie nadzorującym – ich wartość pominięto, 3. akcje spółek, w których kapitały własne są wielkością ujemną, jeżeli nie zostały zbyte lub wycenione – przypisano im wartość zero. Tab. 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto spółek [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 42 44 26.742.879 26.341.253 Minister Finansów 1 1 4.539 4.874 Minister Rozwoju i Technologii 1 1 332.311 340.664 Minister Infrastruktury 6 7 761.879 532.167 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 23 1.016.938 1.133.785 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 1 965.110 921.396 Minister Zdrowia 1 1 161.590 161.107 Prezes Rady Ministrów 1 1 9.604.398 7.728.323 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 4 38.608.088 31.348.376 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1 2.316.178 2.287.744 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 1 1.509 1.432 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 37 42 1.401.063 2.043.783 Agencja Mienia Wojskowego 4 4 1.083.454 1.085.782 Agencja Rozwoju Przemysłu 15 18 41.308 37.337 Polskie Koleje Państwowe 4 4 14.070 13.852 ogółem 143 153 83.055.314 73.981.875 Źródło: bilanse spółek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. Wartość majątku netto jednoosobowych spółek Skarbu Państwa na koniec 2022 r. wynosiła 83.055.314 tys. PLN 122 . W stosunku do roku poprzedniego wzrosła o 9.073.439 tys. PLN. 122 Jednostkowe dane o kapitałach jednoosobowych spółek Skarbu Państwa ujęto w załączniku do Rozdziału 8. 101 Tab. 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto Skarbu Państwa [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 72 116 8.890.000 8.131.700 Minister Finansów 1 1 0 0 Minister Rozwoju i Technologii 13 13 1.430.816 1.280.532 Minister Infrastruktury 17 17 25.523.196 23.681.216 Prezes Rady Ministrów 2 2 12.927.331 13.191.015 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 1 — 2.612 — Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 5 6 3.087 2.894 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 9 8 238.576 226.189 Agencja Mienia Wojskowego 1 1 55.680 54.627 Agencja Rozwoju Przemysłu 65 67 22.435 33.476 Krajowy Zasób Nieruchomości 33 14 271.301 71.418 Polskie Koleje Państwowe 3 3 23.536 22.656 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 29 — 86.313 — ogółem 251 248 49.474.883 46.695.723 Źródło: jak w tab. 8.5. Wartość majątku netto spółek w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa na koniec 2022 r. wynosiła 49.474.883 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego uległa ona zwiększeniu o 2.779.160 tys. PLN. Tab. 8.7. Akcje w spółkach publicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 13 17 85.160.593 93.248.544 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 2 43.597 47.062 Agencja Rozwoju Przemysłu 1 1 0,02 0,02 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 2 — 2.161 — ogółem 18 20 85.206.351 93.295.606 Źródło: jak w tab. 8.3. 102 Zgodnie ze stanem na koniec 2022 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 18 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego wartość rynkowa akcji zmalała o 8.089.255 tys. PLN. Spółki te działają w kluczowych dla gospodarki sektorach i mają ugruntowaną pozycję. Szczegółowy wykaz przedstawiono w załączniku do Rozdziału 8. w tab. 13.2. 103 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE Do sektora finansów publicznych nie należą państwowe osoby prawne będące przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi oraz bankami. Ich mienie jest w całości mieniem państwowym. Z mocy ustaw szczególnych Skarb Państwa ma określone uprawnienia majątkowe, które ograniczają ich prawo własności. Państwu przysługuje prawo do nadzoru nad gospodarką danej jednostki oraz prawo jej zlikwidowania i przejęcia mienia tej jednostki na warunkach określonych w ustawach. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 123 , za wartość praw majątkowych Skarbu Państwa przyjęto wartość wkładu założycielskiego. Wartość ta z reguły równa się funduszowi podstawowemu 124 , ale w jednostkach których majątek netto jest mniejszy od funduszu podstawowego, za aktualną wartość praw majątkowych uznano wielkość funduszu własnego. 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach rok ogółem prowadzące działalność w likwidacji w upadłości 2016 37 19 8 10 2017 33 18 6 9 2018 31 18 4 9 2019 30 17 4 9 2020 26 16 2 8 2021 18 10 1 7 2022 18 10 1 7 Źródło: informacje przekazane przez właściwe ministerstwa i urzędy wojewódzkie. Status przedsiębiorstwa państwowego w końcu 2022 r. zachowały jeszcze: 1. podmioty o specyficznym charakterze ze względu na dotyczące je przepisy i szczególne zadania: Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze (nadzorowane przez Pełnomocnika Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego dla Rzeczypospolitej Polskiej), Polska Żegluga Morska (nadzorowana przez Ministra Infrastruktury), Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej oraz Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (nadzorowane przez Ministra Klimatu i Środowiska). 2. przywięzienne zakłady pracy w nadzorze założycielskim Ministra Sprawiedliwości (Centralnego Zarządu Służby Więziennej) 125 . 123 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 124 Dla jednostek wykazujących w bilansie fundusz podstawowego oraz fundusz z aktualizacji wyceny uwzględniono sumę obu tych funduszy. 125 Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (Dz. U. z 2023 r. poz. 1559). 104 Tab. 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich organ nadzorujący prowadzące działalność w likwidacji w upadłości ogółem 2022 r. 2021 r. 2022 r. Minister Infrastruktury 1 2 — — 1 Minister Sprawiedliwości 4 4 — 1 5 Minister Klimatu i Środowiska 2 2 — — 2 Wojewoda Kujawsko-Pomorski — — — 1 1 Wojewoda Małopolski 2 2 — — 2 Wojewoda Mazowiecki — — — 2 2 Wojewoda Śląski — — 1 1 2 Wojewoda Świętokrzyski — — — 1 1 Wojewoda Wielkopolski — — — 1 1 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — 1 ogółem 10 10 1 7 18 Źródło: jak w tab. 9.1. Wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają: fundusz założycielski, fundusz przedsiębiorstwa, fundusz z aktualizacji wyceny. Fundusz założycielski przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość wydzielonej przedsiębiorstwu części mienia państwowego. Wartości praw majątkowych Skarbu Państwa odpowiada suma funduszy własnych. Tab. 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” organ nadzorujący suma funduszy [tys. PLN] założycielskich własnych 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Infrastruktury 7.443 393.631 30.094 2.138.961 Minister Sprawiedliwości 26.394 26.156 226.217 212.313 Minister Klimatu i Środowiska 33.143 33.143 61.688 59.918 Wojewoda Małopolski 40 790 1.698 1.730 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 497.007 — 2.241.018 — ogółem 564.027 453.720 2.560.715 2.412.922 Źródło: dane urzędów i bilanse przedsiębiorstw, obliczenia PGRP. Za wartość majątku przedsiębiorstwa, w którym suma funduszy własnych jest wielkością ujemną (zobowiązania przewyższają wartość aktywów) przyjęto wartość „0”, bowiem Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych. 105 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE Instytutem badawczym jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce 126 . Instytut posiada osobowość prawną. Instytut jest tworzony, w drodze rozporządzenia, przez Radę Ministrów, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu, złożony po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Przy tworzeniu instytutu minister nadzorujący wyposaża go w środki niezbędne do prowadzenia działalności. Równowartość majątku według stanu na dzień rozpoczęcia działalności odzwierciedla fundusz statutowy. Tab. 9.4. Majątek instytutów badawczych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych * fundusze własne fundusz statutowy ** [tys. PLN] Minister Cyfryzacji 2 74.648 249.161 74.648 Minister Edukacji i Nauki 2 3.541 9.654 3.541 Minister Aktywów Państwowych 4 112.186 144.283 112.186 Minister Infrastruktury 4 152.763 170.163 154.871 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 54.449 54.862 54.496 Minister Obrony Narodowej 9 550.213 706.099 574.520 Minister Rodziny i Polityki Społecznej 2 32.531 39.596 32.531 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1 1.831 3.151 1.831 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 12 747.126 959.770 747.126 Minister Rozwoju i Technologii 2 99.692 113.480 99.692 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 38.047 46.420 38.047 Minister Klimatu i Środowiska 10 380.776 609.501 383.190 Minister Sportu i Turystyki 1 3.459 4.256 3.459 Minister Zdrowia 14 –359.499 –185.032 403.207 2022 r. ogółem 67 1.891.762 2.925.364 2.683.343 2021 r. ogółem 69 1.947.941 2.895.975 2.694.397 * Wartość praw majątkowych Skarbu Państwa oznacza fundusz statutowy, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu statutowego – sumę funduszy własnych jednostki. ** Suma funduszu podstawowego i funduszu z aktualizacji wyceny. Źródło: bilanse jednostek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 126 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 498). 106 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO Do zadań Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) należy wspieranie rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych 127 . Zadania te realizowane są poprzez zarządzanie funduszami utworzonymi, powierzonymi lub przekazanymi na podstawie ustaw i poprzez obsługę programów rządowych. Bank prowadzi również działalność własną na zasadach komercyjnych. Na koniec 2022 r. BGK dysponował kapitałem własnym o wartości 30.688 mln PLN (na koniec 2021 r. kapitał własny wyniósł 24.722 mln PLN) 128 . 127 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153). 128 Na podstawie Skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej BGK. 107 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA Mienie przedsiębiorstwa państwowego oddane do odpłatnego korzystania spółce z udziałem pracowników (tzw. leasing pracowniczy) pozostaje własnością Skarbu Państwa do chwili całkowitej spłaty lub wcześniejszego przeniesienia własności. Wartość takiego mienia wyceniana jest według kwoty pozostałej do spłaty. Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy liczba umów należności [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. odpłatne korzystanie z mienia Skarbu Państwa 50 55 239.287 236.369 sprzedaż przedsiębiorstw 34 40 127.826 129.600 wniesienie do spółki 5 5 13.596 13.238 sprzedaż majątku 2 2 703 675 sprzedaż akcji i udziałów 94 142 1.161.966 1.108.773 ogółem 185 244 1.543.378 1.488.655 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W roku 2022 liczba niezakończonych rozliczeń z tytułu zawartych umów spadła w wyniku wywiązywania się inwestorów z postanowień zawartych w umowach, natomiast wzrost stanu należności w stosunku do roku poprzedniego spowodowany był naliczaniem odsetek ustawowych za opóźnienie w realizacji zobowiązań. Tab. 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy tytuł należności [tys. PLN] raty kapitałowe oprocentowanie rat i odsetki kary umowne, odsetki, zastępstwo procesowe pozostałe 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. odpłatne korzystanie z mienia 30.148 32.751 93.803 90.201 49.033 48.422 66.303 64.995 sprzedaż przedsiębiorstw 8.044 7.689 35.706 38.916 54.114 54.725 29.962 28.270 wniesienie do spółki 0 0 0 0 13.596 13.238 0 0 sprzedaż majątku 244 244 383 357 3 3 73 71 sprzedaż akcji i udziałów 60.159 61.667 92.397 86.020 941.371 896.886 68.039 64.200 ogółem 98.595 102.351 222.289 215.494 1.058.117 1.013.274 164.377 157.536 Źródło: jak w tab. 10.1. 108 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW Minister Finansów ewidencjonuje należności podatkowe, niepodatkowe, a także powstałe z tytułu pożyczek oraz kredytów i gwarancji udzielonych ze środków budżetu państwa 129 . Tab. 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów rodzaj należności wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty * 151.078,3 147.221,3 1. należności podatkowe 117.371,2 116.023,6 podatki pośrednie 104.999,3 103.978,5 podatek dochodowy od osób prawnych 4.922,1 4.226,7 podatek dochodowy od osób fizycznych 7.448,3 7.816,4 podatek od niektórych instytucji 0,0 0,5 podatki zniesione 1,5 1,5 2. należności niepodatkowe 33.707,2 31.197,7 wpłaty z zysku od przedsiębiorstw państwowych i spółek Skarbu Państwa 1,3 1,3 cła 205,8 234,9 pozostałe dochody ** 33.500,1 30.961,5 II. należności z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytów mieszkaniowych 71,7 121,1 III. należności z tytułu pożyczek ze środków budżetu państwa 769,7 863 1. pożyczki na prefinansowanie dla jednostek sektora finansów publicznych 57,2 61,7 2. pożyczka dla KUKE S. A. 187,8 234,3 3. pożyczki udzielone jednostkom samorządu terytorialnego 527,7 567,0 IV. należności bieżące i zaległe z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych 8.182,4 7.442,6 V. należności z tytułu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa 29,0 28,5 1. z tytułu poręczeń i gwarancji krajowych 18,2 18,0 2. z tytułu gwarancji zagranicznych 10,8 10,5 VI. inne należności 274,6 274,6 ogółem 160.405,7 155.951,1 * Kwota ogólna „I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty” została uzupełniona w zakresie roku 2022 w oparciu o dane ze sprawozdań Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych dysponentów środków budżetu państwa. ** Kwoty nie zawierają paragrafów 802, 806 i 808 z kolumny „należności pozostałe do zapłaty ogółem” rocznego sprawozdania Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych za 2022 r. Źródło: Ministerstwo Finansów. 129 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 144 z późn. zm.). 109 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH Tab. 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych organizacja waluta udziały opłacone * 2022 r. 2021 r. Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (MBOiR) PLN 185.745.943,18 185.745.943,18 USD ** 177.063.830,78 ** 163.828.964,93 Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (MSR) *** PLN 1.778.000,00 1.563.000,00 SDR 5.311.040,00 5.227.040,00 EUR 482.000,00 352.000,00 USD 42.006.738,00 — Wielostronna Agencja Gwarancji Inwestycyjnych (WAGI) USD **** 826.648,00 **** 826.648,00 Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) USD 57.985.000,00 99.991.738,00 Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) EUR 80.130.000,00 80.130.000,00 Bank Rozwoju Rady Europy (BRRE) EUR 16.224.000,00 16.224.000,00 Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) EUR 1.745.533.733,92 1.433.111.295,28 Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB) USD 166.400.000,00 166.400.000,00 Międzynarodowy Bank Współpracy Gospodarczej (MBWG) EUR 24.016.053,00 24.016.053,00 * Kategoria obejmuje jedynie udziały. ** W tym kwota 71.636.018,56 USD opłacona w PLN. *** Zobowiązania wobec MSR w ramach uzupełnień funduszy tej instytucji obejmują, zarówno udziały jak i darowizny, jednak w tabeli podane są wyłącznie udziały. **** W tym kwota 206.662,00 USD opłacona w PLN. Źródło: Ministerstwo Finansów. Powyższe zestawienie nie obejmuje nieopłaconych kwot udziałów Polski w międzynarodowych instytucjach finansowych, które byłyby wpłacane na żądanie danej instytucji. Ponadto Polska wykazuje należność z tytułu udziału w Międzynarodowym Banku Inwestycyjnym w wysokości 29.150.599,17 EUR (należność niepotwierdzona, wynikająca z wpłaty na kapitał statutowy Banku wniesionej na mocy Porozumienia o utworzeniu Międzynarodowego Banku Inwestycyjnego). Pozostałe należności Skarbu Państwa to: 1. należności zaległe Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w jednostkach rozliczeniowych – 2.379.711,27 XTR / 499.739,36 PLN (Kuba), 2. należności Skarbu Państwa na bankowych rachunkach likwidacyjnych – 62.613.315,86 XTR / 13.148.796,33 PLN (Kuba), 3. należności zalegle Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w walutach obcych: – Sudan: 115.045.644,77 USD / 506.407.919,15 PLN, – Mozambik: 29.330.420,44 USD / 129.106.644,69 PLN. Natomiast stan środków na rachunku specjalnym, otwartym w Narodowym Banku Polskim do obsługi kredytów z Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (nr rachunku 74 1010 1010 6018 6115 1697 8001), związanym z „Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły”, wynosił 10.520.051,53 EUR. 110 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA Część zasobów majątkowych Skarbu Państwa służy realizacji zadań z zakresu sprawowania władzy publicznej. Taką rolę według stanu prawnego na 31 grudnia 2022 r. pełnią: 1. majątek rzeczowy i środki finansowe państwowych jednostek sektora finansów publicznych, 2. zasoby majątku podmiotów o zadaniach niegospodarczych utworzonych ustawami (m. in. PGL Lasy Państwowe, agencji, funduszy i innych, o których była mowa w rozdziałach 6. i 7.), jak również niektórych przedsiębiorców – przedsiębiorstw, banków i spółek, na które ustawy nakładają szczególne obowiązki o charakterze publicznym, 3. prawa udziałowe w spółkach, wykorzystywane w polityce rządu i właściwych ministrów dla realizacji celów publicznych dzięki zachowaniu przez Skarb Państwa pozycji właściciela, decydującego o przekształceniach własnościowych albo dzięki posiadaniu szczególnych praw korporacyjnych pozwalających wywierać wpływ na kluczowe decyzje spółki, 4. zasoby (rezerwy w akcjach i udziałach) przeznaczone na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa oraz na nieodpłatne udostępnienie uprawnionym, 5. określone części przychodów z prywatyzacji lub zbywania składników majątku przeznaczone na finansowanie zadań ustawowych. 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW Przepisy ustawowe, ustanawiając zadania publiczne, określają nazwę, formę prawną i przedmiot działalności podmiotu powołanego do realizacji zadań. Niekiedy ustawy określają minimalny udział Skarbu Państwa w kapitale zakładowym i dopuszczalny udział innych akcjonariuszy. Podmioty te z reguły mogą prowadzić inną zarobkową działalność gospodarczą, jeżeli nie pozostaje ona w sprzeczności z zadaniami określonymi w ustawie. Takie szczególne zadania wykonują: 1. zarządy portów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej (Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście) – spółki akcyjne, w których Skarb Państwa ma co najmniej po 51 % akcji i sumy głosów, utworzone przez ustawę z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich 130 w celu zarządzania gruntami i infrastrukturą portową; 2. Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. – jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa, która ma za zadanie promować polską gospodarkę, organizować oraz inspirować przedsięwzięcia zwiększające zainteresowanie podmiotów zagranicznych inwestowaniem kapitału w Polsce; 3. Telewizja Polska S. A., Polskie Radio S. A. i regionalne rozgłośnie radia publicznego, wykonujące zadania jednostek publicznej radiofonii i telewizji, realizujące misję publiczną, które mogą działać wyłącznie w formie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 131 ; 4. PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., zarządzające liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach o transporcie kolejowym 132 ; 5. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A., która prowadzi działalność w zakresie ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa 133 ; 130 Dz. U. z 2022 r. poz. 1624 z późn. zm. 131 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722). 132 Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 602). 133 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1135 z późn. zm.). Korporacja prowadzi rozliczenia finansowe związane z prowadzeniem ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa na wyodrębnionym rachunku bankowym pod nazwą „Interes Narodowy”. Na koniec 2022 r. stan środków na rachunku wynosił 217,06 mln PLN (na koniec 2021 r. – 51,82 mln PLN). 111 6. Polski Rejestr Statków S. A., działający na rzecz bezpieczeństwa statków i ochrony środowiska morskiego oraz prowadzący rejestr statków 134 ; 7. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A., do którego należy prowadzenie depozytu papierów wartościowych, prowadzenie rozliczeń i rozrachunku transakcji w papierach wartościowych, prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń oraz wykonywanie czynności w zakresie prowadzenia systemu rejestracji, rozliczeń i rozrachunku instrumentów finansowych nie będących papierami wartościowymi 135 ; 8. Poczta Polska S. A., w której ustawowo Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem, a przedmiotem działalności gospodarczej spółki jest m. in. prowadzenie działalności polegającej na świadczeniu usług pocztowych, w tym usług o charakterze powszechnym 136 ; 9. Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze – przedsiębiorstwo państwowe, prowadzące działalność w zakresie rozwoju i eksploatacji portów lotniczych w Polsce służących do obsługi krajowego i międzynarodowego ruchu lotniczego 137 ; 10. Agencja Rozwoju Przemysłu S. A., wykonująca zadania ustalone m. in.: w ustawach o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków, specjalnych strefach ekonomicznych, wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego, różnych przepisach o udzielaniu pomocy na ratowanie i na restrukturyzację przedsiębiorców. Przedmiotem działalności spółki jest m. in.: – wspieranie procesów restrukturyzacji przedsiębiorców m. in. w ramach pomocy finansowej, szkoleniowej i organizacyjnej oraz prowadzenie prac w zakresie wykorzystania środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych, – doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, pełnienie funkcji inwestora w odniesieniu do restrukturyzujących się przedsiębiorców, zarządzanie mieniem i udziałami Skarbu Państwa i innych państwowych osób prawnych na zlecenie, wykonywanie na zlecenie praw z akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, udział w tworzeniu przez organy państwowe oraz samorządowe rozwiązań prawnych i instytucjonalnych dla dalszej transformacji gospodarki, organizowanie specjalnych stref ekonomicznych, centrów innowacji, parków przemysłowych i technologicznych, – realizacja zadań restrukturyzacyjnych określonych przez rządowe programy strategiczne; 11. Bank Gospodarstwa Krajowego, będący bankiem państwowym działającym na podstawie szczególnej ustawy 138 , do którego należy wspieranie rządowych programów społeczno- gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych. Bank wykonuje również inne zadania powierzone lub przekazane wynikające z ustaw i umów zawieranych z ministrami 139 . Bank specjalizuje się w obsłudze sektora publicznego i jednostek samorządu terytorialnego, krajowego i zagranicznego długu publicznego, finansowaniu dużych projektów inwestycyjnych (np. drogowych, jest akcjonariuszem Polskiego Funduszu Rozwoju S. A.), budownictwa mieszkaniowego, działalności poręczeniowo-gwarancyjnej oraz wspieraniu eksportu (w tym jako akcjonariusz Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A.); 134 Ustawa z dnia 26 października 2000 r. o Polskim Rejestrze Statków (Dz. U. z 2023 r. poz. 966). 135 Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1500 z późn. zm.). 136 Ustawa z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska” (Dz. U. z 2020 r. poz. 2064). 137 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o przedsiębiorstwie państwowym „Porty Lotnicze” (Dz. U. z 2017 r. poz. 1902 z późn. zm.). 138 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153). 139 BGK obsługuje m. in.: Krajowy Fundusz Drogowy, Fundusz Kredytu Technologicznego, Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich, rachunek rezerw poręczeniowych, windykację należności Skarbu Państwa z tytułu umów poręczeń i gwarancji. BGK prowadzi obsługę bankową rachunków zgodnie z art. 196 ust. 5 ustawy o finansach publicznych. BGK od 1 maja 2011 r. dokonuje na zlecenie Ministra Finansów wszelkich czynności prawnych i faktycznych związanych z przyjmowaniem wolnych środków wyżej wskazanych podmiotów w depozyt lub zarządzanie oraz ich zwrotem, co jest przejawem tzw. konsolidacji środków publicznych. 112 12. Polska Agencja Prasowa S. A. – publiczna agencja prasowa, zobowiązana między innymi do upowszechniania stanowiska naczelnych organów państwa 140 ; 13. Totalizator Sportowy Sp. z o. o., wykonujący monopol państwa w zakresie gier liczbowych 141 ; 14. podmioty zarządzające specjalnymi strefami ekonomicznymi – spółki, w stosunku do których Skarb Państwa albo samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników 142 ; 15. Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, powołana do realizacji projektów, których celem jest zapewnienie organom administracji podatkowej, Służbie Celnej i kontroli skarbowej systemów teleinformatycznych wspierających ich działania 143 ; 16. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, która realizuje zadania służące zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Na podstawie ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących 144 spółce powierzono przygotowanie i realizację budowy i eksploatacji pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej o mocy elektrycznej do 3750 MWe. W tym celu spółka zobowiązana jest do koordynacji działań m. in. w zakresie opracowania zasad koordynacji inwestycji, opracowania harmonogramu skonsolidowanego przygotowania i realizacji budowy oraz inwestycji towarzyszących, jak również – monitorowania wykonywanie zadań. 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 2 lutego 2021 roku Rada Ministrów przyjęła dokument strategiczny, odnoszący się do bezpieczeństwa elektroenergetycznego państwa tj. „Politykę energetyczną Polski do 2040 r.” (PEP2040) 145 . Obowiązywał także „Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030” (KPEiK), przekazany Komisji Europejskiej 30 grudnia 2019 r. KPEiK zawiera krajowe założenia i cele, polityki i działania odnoszące się do pięciu wymiarów unii energetycznej, w tym do priorytetowego obszaru bezpieczeństwa energetycznego. Dodatkowo obowiązywał przyjęty w 2014 r. „Program polskiej energetyki jądrowej”, zaktualizowany Uchwałą Nr 141 Rady Ministrów z dnia 2 października 2020 r. w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą \"Program polskiej energetyki jądrowej\" 146 . Istotne informacje o realizacji działań w sektorze elektroenergetycznym, zawarte są w „Podsumowaniu realizacji Polityki energetycznej do 2040 r. w 2021 r.” oraz „Założeniach do aktualizacji Polityki energetycznej Polski do 2040, r. z marca 2022 r.”, opublikowanych na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (www.gov.pl/web/klimat/polityka-energetyczna-polski). 11.3.2. Sektor gazowniczy, paliwowo-naftowy i wodorowy Sektor paliwowo-naftowy. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym bezpieczeństwu energetycznemu kraju, z zakresu sektora paliwowo-naftowego, obok PEP2040, jest 140 Ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o Polskiej Agencji Prasowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1595). 141 Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2023 r. poz.227). 142 Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 91). 143 Ustawa z dnia 29 kwietnia 2016 r. o szczególnych zasadach wykonywania niektórych zadań z zakresu informatyzacji w zakresie działów administracji rządowej budżet i finanse publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 186). 144 Dz. U. z 2021 r. poz. 1484 z późn. zm. 145 Obwieszczenie Ministra Klimatu I Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. (M. P. z 2021 r. poz.264). 146 M. P. z 2020 r. poz. 946. 113 Uchwała Rady Ministrów nr 182/2017 z dnia 28 listopada 2017 r. w sprawie przyjęcia Polityki Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym. Główny cel to określenie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa paliwowego państwa. Narzędziami realizacji Polityki są działania legislacyjne, działania podejmowane w ramach wykonywania praw z udziałów lub akcji należących do Skarbu Państwa oraz działania względem organów nadzorowanych i podległych. W 2022 r. jednoosobowa spółka Skarbu Państwa PERN S. A. kontynuowała, w ramach realizacji Polityki, program inwestycyjny w zakresie rozbudowy infrastruktury magazynowej. W lipcu 2022 r. oddano do eksploatacji 7 zbiorników, każdy o pojemności 32 tys. m 3 w bazach paliw w następujących lokalizacjach: Koluszki (3 zbiorniki), Nowa Wieś Wielka (3 zbiorniki), Dębogórze (1 zbiornik). Łącznie w 2022 roku do eksploatacji oddano 224 tys. m 3 nowych pojemności magazynowych dla paliw ciekłych. Kontynuowane były prace nad budową nowych zbiorników na paliwa w bazach w Nowej Wsi Wielkiej, Boronowie, Rejowcu oraz Dębogórzu. W 2022 r. spółka PERN S. A. kontynuowała również prace nad rozbudową zdolności przesyłowych paliw ciekłych. Budowa rurociągu produktowego Boronów-Trzebinia została zakończona w tym roku. Na wniosek ministra właściwego do spraw energii, Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych monitorował proces dostosowania parametrów technicznych magazynów i ich systemów przesyłowych, w których utrzymywane są zapasy interwencyjne ropy naftowej i paliw w Podziemnym Magazynie Ropy i Paliw „Góra” do wymogów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 147 . Inwestycja została częściowo zawieszona w związku z fuzją PKN ORLEN S. A. i Grupy LOTOS S. A. Sektor gazowy. W roku 2022 obowiązującymi dokumentami strategicznymi, dotyczącymi bezpieczeństwa gazowego państwa były, podobnie jak w przypadku sektora elektroenergetycznego, PEP2040 oraz KPEiK. Istotne informacje o stanie sektora i realizacji działań dostarcza „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.” opublikowane na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (bip.mos.gov.pl/energetyka/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-paliw- gazowych). Sektor wodorowy. Jeszcze w listopadzie 2021 r. Rada Ministrów przyjęła „Polską Strategię Wodorową do roku 2030 z perspektywą do 2040 r.” (PSW), która określa główne cele rozwoju gospodarki wodorowej w Polsce i kierunki interwencji, jakie są pożądane do ich osiągnięcia. W tym celu dokonuje się diagnozy obecnej sytuacji, określając stan dojrzałości i koszt poszczególnych technologii oraz rozważa ich potencjalny wpływ na gospodarkę, przedstawiając przewidywane trendy rozwoju. PSW wpisuje się w globalne, europejskie i krajowe działania mające na celu osiągnięcie gospodarki niskoemisyjnej. Nadrzędnym celem PSW jest wykorzystanie krajowego potencjału i stworzenie polskiej gałęzi gospodarki wodorowej poprzez rozwój rodzimych patentów i technologii wodorowych oraz ich wykorzystanie na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej i utrzymania konkurencyjności polskiej gospodarki. Rozwój niezależnych źródeł wytwórczych wodoru odnawialnego oraz potencjału magazynowania tego nośnika energii będzie determinował bezpieczeństwo energetyczne kraju. 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 23 stycznia 2018 r. Rada Ministrów przyjęła „Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. 25 września 2020 r. w Katowicach Międzyzwiązkowy Komitet Protestacyjno- Strajkowy oraz delegacja rządowa podpisały porozumienia w sprawie zasad i tempa transformacji górnictwa. Porozumienie przewidywało, że wypracowana zostawanie umowa społeczna regulująca funkcjonowanie sektora węgla kamiennego. Określało również datę graniczną transformacji 147 Dz. U. z 2022 r. poz. 1537 z późn. zm. 114 górnictwa – ostatnia kopalnia ma pracować do 2049 roku. 28 maja 2021 r. w Katowicach podpisana została umowa społeczna dotycząca transformacji sektora górnictwa kamiennego oraz wybranych procesów transformacji województwa śląskiego. W umowie przede wszystkim ustalono mechanizm finasowania spółek sektora górnictwa węgla kamiennego. Uzgodniono zasady budowy i wdrażania instalacji tzw. czystego węgla oraz powołanie Funduszu Transformacji Śląska. Ustalono terminy zakończenia eksploatacji węgla kamiennego w poszczególnych kopalniach w perspektywie do końca 2049 r. oraz gwarancje zatrudnienia. Kluczowym elementem jest pakiet osłon socjalnych dla pracowników z likwidowanych kopalń, który zawiera zarówno urlop górniczy, urlop przeróbkarski, jednorazową odprawę, jak i kompleksowy system alokacji. Zmiana otoczenia gospodarczego i prawnego funkcjonowania sektora, w związku z przyjętą przez Radę Ministrów w 2021 r. PEP2040, a przede wszystkim podpisanie umowy społecznej, spowodowało zmianę polityki rządu wobec sektora górnictwa węgla kamiennego energetycznego. Mając na uwadze powyższe Rada Ministrów w styczniu 2022 r. wprowadziła zmiany w „Programie dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. Nowym, głównym celem jest sprawiedliwa transformacja z założeniem stopniowej likwidacji branży wydobywczej węgla energetycznego w oparciu o mechanizmy wsparcia publicznego. Do najważniejszym zmian należy ujęcie założeń Nowego Systemu Wsparcia dla sektora górnictwa węgla kamiennego, pozwalających na uniknięcie niekontrolowanej upadłości spółek, a to z kolei pozwoli na racjonalną i kontrolowaną transformację. Do oceny prac nad realizacją „Programu dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce” oraz poszczególnych spółek węglowych został powołany przez Ministra Energii Komitet Sterujący do spraw Górnictwa. W przypadku sektora górnictwa węgla brunatnego obowiązującym w 2022 r. dokumentem był przyjęty 30 maja 2018 r. przez Radę Ministrów „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Program ten miał pełnić funkcję mapy drogowej dla rozwoju inwestycji w tym obszarze, opartej na analizie wyzwań, jakie stoją przed polskim rządem i branżą górniczą. Głównym celem wyżej wymienionego dokumentu było stworzenie warunków sprzyjających wytwarzaniu energii elektrycznej z węgla brunatnego w oparciu o innowacyjne i efektywne technologie, w tym również przez wykorzystanie węgla do produkcji paliw płynnych i gazowych dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz wspierania konkurencyjności gospodarki. W praktyce chodzi o zbudowanie rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora górnictwa węgla brunatnego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach. Mając na uwadze realizację celu głównego, zdefiniowane zostały następujące cele szczegółowe wraz z działaniami dla ich osiągnięcia: 1. określenie zapotrzebowania na węgiel brunatny, 2. zapewnienie dostępu do nowych złóż węgla brunatnego, 3. zapewnienie ram formalnoprawnych, mających na celu modernizację jednostek wytwórczych dla zagospodarowania nowych złóż lub budowę nowych kompleksów energetycznych, 4. zagospodarowanie złóż węgla brunatnego w sposób społecznie odpowiedzialny i przy wsparciu władz lokalnych, wojewódzkich i ogólnokrajowych, 5. podejmowanie długofalowych działań na rzecz poprawy konkurencyjności sektora węgla brunatnego. Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego, pomimo iż przedstawiał trzy scenariusze, najbardziej skupiał się na tym perspektywicznym, zakładając otwieranie nowych złóż Złoczew i Ościsłowo, a w dalszej kolejności – Gubin. Aktualnie istnieje rozbieżność pomiędzy „Programem dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” a Polityką Energetyczną Kraju. Plany utworzenia Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego, podmiotu z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa, także stoją w opozycji do scenariusza optymistycznego, zakładanego w przedmiotowym programie. W związku z powyższym istnieje realna perspektywa konieczności skorygowania i uaktualnienia „Programu dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Monitoring tego programu miał się odbyć poprzez weryfikację cyklicznych raportów sporządzonych przez Komitet Sterujący do spraw Górnictwa Węgla Brunatnego, powołany przez Ministra Energii do realizacji zadań określonych w Programie. 115 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK Polskie Koleje Państwowe S. A. działają w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” 148 (ustawa o PKP). Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP, którą tworzą spółki zarządzające infrastrukturą kolejową, spółki przewozowe i inne spółki świadczące usługi na rzecz spółek grupy. Do jej podstawowych zadań należy: 1. realizacja procesów restrukturyzacji, 2. gospodarowanie mieniem, w szczególności poprzez wnoszenie do spółek, sprzedaż, oddawanie do nieodpłatnego korzystania, a także zbywanie mienia zbędnego, w tym zasobów mieszkaniowych, 3. koordynacja przedsięwzięć związanych z rozwojem spółek Grupy PKP. PKP S. A. utworzyły spółki, wnosząc do nich składniki materialne wyodrębnione z przedsiębiorstwa. Akcje i udziały spółek utworzonych przez PKP S. A., z wyjątkiem spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., mogą być zbywane. Nie podlega sprzedaży mienie wchodzące w skład linii kolejowych o znaczeniu państwowym, będące własnością PKP S. A., PKP PLK S. A. lub Skarbu Państwa. Akcje PKP PLK S. A. nie mogą być zbywane, za wyjątkiem akcji spółki będących własnością PKP S. A., które mogą być zbywane wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa (art. 15 ust. 8a ustawy o PKP). PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. zarządza liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym 149 . 31 grudnia 2022 r. kompetencje właścicielskie w stosunku do PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. wykonywał Minister Infrastruktury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 150 . Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. wynosił 32.069.349.000 PLN i dzielił się na 32.069.349 akcje po 1.000 PLN. Skarb Państwa posiadał w PKP PLK S. A. 26.562.873 akcje (82,83 %). Pozostałe akcje w liczbie 5.506.476 sztuk (17,17 %) posiadała spółka PKP S. A. Akcje PKP PLK S. A. są akcjami imiennymi i nie są uprzywilejowane. 14 czerwca 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie dokapitalizowania spółki wkładem pieniężnym w kwocie 260 mln PLN, pochodzącym ze środków Funduszu Kolejowego, z przeznaczeniem na: 1. inwestycję kapitałową PKP PLK S. A. polegającą na podwyższeniu kapitału zakładowego spółki Trakcja S. A. o kwotę 200 mln PLN i objęciu przez PKP PLK S. A. nowo wyemitowanych akcji w podwyższonym kapitale zakładowym, 2. finansowanie odkupu od Agencji Rozwoju Przemysłu S. A. akcji i obligacji zamiennych na akcje spółki Trakcja S. A. posiadanych przez COMSA S. A. U. (udział COMSA), finansowanie udokumentowanego kosztu ustanowienia przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. zakupu udziału COMSA, finansowanie kosztu finansowania przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. zakupu udziału COMSA od dnia jego nabycia do dnia jego odkupu przez PKP PLK S. A. ustalonego w oparciu o stopę lombardową NBP, w łącznej wysokości 60 mln PLN. 1 sierpnia 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie dokapitalizowania spółki wkładem niepieniężnym w postaci skarbowych papierów wartościowych przekazanych na podstawie listów emisyjnych z dnia 16 lutego 2022 r. o numerach: 9/2022, 10/2022, 11/2022, 12/2022 i 13/2022, o terminach wykupu odpowiednio: 25 lipca 2024 r., 25 listopada 2026 r., 25 maja 2027 r., 25 listopada 2031 r. i 25 kwietnia 2032 r., których łączna wartość godziwa wynosi 148 Dz. U. z 2022 r. poz. 2542 z późn. zm. 149 Dz. U. z 2023 r. poz. 1786 z późn. zm. 150 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 116 1.150.396.800 PLN. Środki uzyskane z tytułu obligacji, z zastrzeżeniem, że podejmowanie czynności w zakresie rozporządzania obligacjami wymaga zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych, PKP PLK S. A. przeznaczy na finansowanie inwestycji realizowanych w ramach „Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2029 roku”, ustanowionego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 151 oraz zobowiąże się do ich realizacji. 16 grudnia 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie umorzenia 3.371 akcji PKP PLK S. A. serii I. od numeru 5059319 do numeru 5062689, nabytych w zamian za wynagrodzenie dla akcjonariusza PKP S. A. w postaci składników rzeczowych aktywów trwałych, wniesionych aportem do PKP PLK S. A. przez PKP S. A. na podstawie uchwały nr 23 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia PKP PLK S. A. z dnia 24 czerwca 2005 r. w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego spółki PKP PLK S. A. w drodze subskrypcji prywatnej, ze zmianami. Wyżej wymienione składniki rzeczowych aktywów trwałych były zbędne dla PKP PLK S. A. W stosunku do przedsiębiorstwa państwowego „Porty Lotnicze”, zgodnie z ustawą z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw 152 , 16 lipca 2022 r. nastąpiło powierzenie wykonywania zadań w zakresie nadzoru nad przedsiębiorstwem Pełnomocnikowi Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego. Natomiast na podstawie ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego 153 , zaplanowano przekształcenie przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa pod nazwą Polskie Porty Lotnicze Spółka Akcyjna. 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA Na mocy art. 25 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne 154 , został utworzony zasób majątkowy Skarbu Państwa jako alternatywne, obok budżetu państwa, źródło spłaty poręczonych i gwarantowanych przez Skarb Państwa kredytów 155 . Na zasób składają się akcje i udziały uzyskane w wyniku dochodzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w imieniu Skarbu Państwa, wierzytelności z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz akcje i udziały w spółkach stanowiące własność Skarbu Państwa, wyodrębnione przez Radę Ministrów do 17 lipca 2009 r. 31 grudnia 2022 r. w zasobie majątkowym Skarbu Państwa przeznaczonym na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa znajdowały się akcje i udziały przedstawione w poniższej tabeli. Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa nazwa podmiotu liczba akcji i udziałów Centrum Techniki Okrętowej S. A. z siedzibą w Gdańsku 1.240.000 Chłodnia Szczecińska Sp. z o. o. z siedzibą w Szczecinie 7.440 Lubinex Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w Lubinie 16.168 Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków S. A. z siedzibą w Warszawie 321.843 Pomorskie Hurtowe Centrum Rolno-Spożywcze S. A. z siedzibą w Gdańsku 53.070 151 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 152 Dz. U. z 2022 r. poz. 1390. 153 Dz. U. z 2022 r. poz. 1846. 154 Dz. U. z 2023 r. poz. 926. 155 O należnościach Skarbu Państwa z tytułu poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów zob. w części 10.3. 117 Centrala Farmaceutyczna Cefarm S. A. (w miejsce 100.800 udziałów Przemysłowego Instytutu Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. z siedzibą w Kobyłce) 916.811 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. z siedzibą w Broniszach 6.171 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. z siedzibą w Warszawie 627.900 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 110.106 akcji spółki WELUX S. A. z siedzibą w Katowicach) 4.092 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 40.586 akcji Zakładów Przemysłu Wełnianego 9 MAJA S. A. z siedzibą w Łodzi) 5.175 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. z siedzibą w Niedzicy 230.785 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2022 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki pochodzące ze zbycia tych papierów wartościowych, opłaty prowizyjne od udzielonych gwarancji i poręczeń, a także odsetki z tytułu oprocentowania zgromadzonych środków, wpływają na rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa 156 . W roku 2022 nie było konieczności wydatkowania środków tego rachunku na cele związane z obsługą gwarancji i poręczeń. W związku z powyższym całość środków, które zasiliły rachunek w 2022 r., tj. 97.346.448 PLN (w 2021 r. – 24.440.296 PLN), przeznaczono na finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, tak jak to miało miejsce w latach poprzednich. Łącznie, na przestrzeni dziewięciu lat, przekazano na ten cel z powyższego rachunku środki w wysokości 1.338.960.005 PLN. Tab. 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń tytuł zobowiązania wartość zobowiązania [mln PLN] 2022 r. 2021 r. 2020 r. 2019 r. poręczenia i gwarancje krajowe 270.926 243.753,3 198.278,8 11.355,7 gwarancje zagraniczne 161.871 112.573,8 104.596,2 100.015,6 * ogółem 432.796,4 356.327,1 302.875,0 111.371,3 * Łączna kwota ewentualnych wypłat z budżetu w przypadku, gdyby kredytobiorcy lub emitenci nie wywiązali się ze spłaty poręczonych lub gwarantowanych kredytów lub obligacji. Źródło: jak w tab. 11.1. Potencjalne niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji 31 grudnia 2022 r. wynosiły 432.796.400.452 PLN, co oznacza wzrost w stosunku do roku 2021 o ponad 21%. Wzrost ten związany był głównie z objęciem gwarancjami Skarbu Państwa zobowiązań wynikających z zaistniałej sytuacji geopolitycznej, tj. w szczególności zobowiązań zaciągniętych przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasilenie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, Funduszu Pomocy i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz zobowiązań zaciągniętych przez PGNiG S. A. (obecnie ORLEN S. A.) w oparciu o przepisy dotyczące ochrony odbiorców paliw gazowych, jak i zobowiązań przedsiębiorców związanych z wykonaniem polecenia Prezesa Rady Ministrów sprowadzenia węgla do Polski na podstawie ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw 157 . Ponadto w roku 2022 były udzielane gwarancje Skarbu Państwa obejmujące zobowiązania zaciągnięte na realizację przedsięwzięć infrastrukturalnych (w szczególności drogowych i kolejowych). 156 Rachunek utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne. 157 Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 z późn. zm. 118 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW W spółkach powstałych w trybie komercjalizacji lub wniesienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego do spółki, w przypadku zbycia przez Skarb Państwa akcji lub udziałów na zasadach ogólnych, uprawnionym pracownikom, rolnikom lub rybakom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15 % akcji lub udziałów objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru. Od 29 lutego 2020 r., zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników 158 , akcje lub udziały na rzecz uprawnionych pracowników, rolników lub rybaków zbywa minister właściwy do spraw aktywów państwowych. W roku 2022 proces nieodpłatnego udostępniania akcji lub udziałów na powyższych zasadach był realizowany w 7 spółkach. Do 31 grudnia 2022 r. Skarb Państwa zawarł z uprawnionymi pracownikami powyższych spółek oraz ich spadkobiercami 3.843 umowy nieodpłatnego nabycia akcji lub udziałów (w 2021 r. – 2.930 umów). Na podstawie tych umów zbytych zostało na rzecz osób uprawnionych 407.360 akcji lub udziałów (w 2021 r. – 192.054). 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI Planowane kwoty oraz przeznaczenie przychodów z prywatyzacji określa ustawa budżetowa. Tab. 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji tytuł przychodu wartość planowana [tys. PLN] wartość uzyskana [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. prywatyzacja pośrednia 0 0 415 6.495 prywatyzacja bezpośrednia 1.619 1.671 1.799 3.916 pozostałe przychody 0 0 0 0 ogółem 1.619 1.671 2.214 10.412 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji Państwowy fundusz celowy utworzony został na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników. Na rachunku Funduszu gromadzone są środki pochodzące ze sprzedaży 5 % akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji, środki z tytułu świadczeń należnych Skarbowi Państwa, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 31a oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa 159 , odsetki od udzielonych pożyczek oraz odsetki od środków zgromadzonych na rachunku tego funduszu. Przychody Funduszu w 2022 r. zostały zrealizowane w kwocie 4.939.863 tys. PLN (w 2021 r. – 5.686.422 tys. PLN). Kwotę tę w ponad 93 % stanowiły przychody z tytułu nieodpłatnego otrzymania przez Fundusz skarbowych papierów wartościowych, a pozostałe to m. in. odsetki od środków 158 Dz. U. z 2023 r. poz. 343. 159 Dz. U. z 2021 r. poz. 795. 119 zgromadzonych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji oraz odsetki od udzielonych pożyczek. Koszty realizacji zadań ze środków Funduszu wyniosły 6.936.980 tys. PLN (w 2021 r. – 2.171.746 tys. PLN). Na koniec 2022 r. Fundusz Reprywatyzacji posiadał skarbowe papiery wartościowe o wartości rynkowej wynoszącej 2.711.100 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 5.524.500 tys. PLN). Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji na 31 grudnia 2022 r. wyniosło 1.392.409 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 816.917 tys. PLN 160 ). 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny Fundusz utworzony został na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 161 . Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, o której mowa powyżej, ostateczny termin składania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty upłynął 31 grudnia 2008 r. Prawo do rekompensaty może zostać zrealizowane w formie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jak również poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Na realizację rekompensat w formie świadczenia pieniężnego, wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, przeznaczane są przychody ze sprzedaży nieruchomości pochodzących z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, z ich częściami składowymi, o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 400 tys. ha oraz wpływy z tytułu odpłatnego korzystania z mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, odsetki bankowe oraz pożyczki z budżetu państwa udzielane w przypadku niedoboru środków wymienionych powyżej. Przychody Funduszu Rekompensacyjnego w 2022 r. wyniosły 650.018 tys. PLN (w 2021 r. – 397.624 tys. PLN), z czego ponad połowę przychodów stanowiły wpłaty Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa środków ze sprzedaży nieruchomości oraz dzierżawy mienia pochodzącego z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (380.340 tys. PLN). Natomiast koszty realizacji zadań ze środków Funduszu wyniosły 124.407 tys. PLN (w 2021 r. – 101.591 tys. PLN), w tym wypłaty rekompensat dla osób uprawnionych w kwocie 123.140 tys. PLN, stanowiące prawie 99 % kosztów ogółem. Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Rekompensacyjnego na 31 grudnia 2022 r. wyniosło 1.594.117 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 1.062.669 tys. PLN). 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA Tab. 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji kryterium miejsca emisji wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zadłużenie krajowe 949.785,9 872.681,2 zadłużenie zagraniczne * 288.684,6 ** 265.352,4 ogółem 1.238.470,5 1.138.033,6 * kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,6899, USD/PLN – 4,4018. ** W przeliczeniu po kursach fixingowych NBP na 31.12.2021 r. Źródło: Ministerstwo Finansów. 160 Korekta danych za 2021 r. dokonana przez Ministerstwo Finansów. 161 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 120 Tab. 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta kryterium rezydenta wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zadłużenie krajowe 826.999,1 772.298,1 zadłużenie zagraniczne 411.471,4 365.735,5 ogółem 1.238.470,5 1.138.033,6 Źródło: jak w tab. 11.4. Tab. 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych nazwa instytucji wartość zobowiązań [mln EUR] 2022 r. 2021 r. Europejski Bank Inwestycyjny 6.631,3 6.266,1 Bank Rozwoju Rady Europy 649,7 239,6 Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju 5.708,7 5.966,7 Pożyczka z Instrumentu SURE (UE) * 11.236,0 8.236,0 * Jak w tekście poniżej. Źródło: jak w tab. 11.4. Instrument SURE. 30 czerwca 2020 r. Polska podpisała umowę gwarancyjną na potrzeby Instrumentu SURE (Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID- 19). Tym samym zobowiązała się w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny do przekazania na wniosek Komisji Europejskiej do 100 % swojego wkładu, którego całkowita wysokość określona w umowie gwarancyjnej wynosi 930.103.250 EUR. 15 października 2020 r. została podpisana pomiędzy Polską a Unią Europejską umowa pożyczki z Instrumentu SURE. Maksymalna kwota pożyczki udostępniona Polsce wynosi 11.236.693.087 EUR. W latach 2020-2021, w ramach instrumentu SURE, zaciągnięta została pożyczka o łącznej wartości 8.236,0 mln EUR, a w 2022 r. – kolejne jej transze o łącznej wartości 3.000 mln EUR. 121 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA Tab. 12.1. Zestawienie zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa składniki * wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zabytki bez wyceny bez wyceny zasoby naturalne bez wyceny bez wyceny grunty 577.561 430.413 budynki, budowle i obiekty inżynierii lądowej i wodnej (bez tych, którymi gospodarują starostowie) 211.550 206.703 drogi, mosty i wiadukty ** 186.395 183.086 środki trwałe w budowie i zaliczki na środki trwałe w budowie 69.157 63.825 wartości niematerialne i prawne 786 682 maszyny i urządzenia techniczne 8.396 8.580 środki transportu 18.089 15.751 inne środki trwałe 5.195 4.389 należności długoterminowe 2.423 3.920 akcje i udziały 217.737 213.973 inne aktywa długoterminowe 2 4 rozliczenia długoterminowe 17 15 mienie zlikwidowanych jednostek 35 36 zapasy 48.241 38.335 rezerwy strategiczne i zapasy agencyjne 11.900 7.483 należności i roszczenia krótkoterminowe 95.890 59.279 środki pieniężne 73.547 85.609 krótkoterminowe papiery wartościowe 855 8.962 rozliczenia międzyokresowe 28.136 16.101 należności budżetu ewidencjonowane przez Ministra Finansów 160.406 155.951 * Mienie wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa. ** Także drogi krajowe i obiekty drogowe w miastach na prawach powiatu. Źródło: jak w niniejszym Sprawozdaniu, obliczenia PGRP. 122 Tab. 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa podmiot wartość * [mln PLN] 2022 r. 2021 r. agencje wykonawcze 17.164 11.975 instytucje gospodarki budżetowej 962 967 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 2.892 2.397 instytucje kultury 3.384 2.503 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej 918 947 uczelnie publiczne 45.263 43.254 agencje, fundacje, fundusze i inne państwowe osoby prawne realizujące szczególne niegospodarcze zadania ustawowe 63.311 53.628 jednostki ubezpieczeń społecznych w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 66.360 9.028 60.202 7.309 przedsiębiorstwa państwowe 2.561 2.413 instytuty badawcze 1.892 1.948 parki narodowe 9.520 9.457 Polska Akademia Nauk 1.141 1.147 Bank Gospodarstwa Krajowego 30.688 24.514 * Wartości składników majątku wykorzystywanego przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzonego agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa, nie wskazane w częściach szczegółowych, przedstawiono w załączniku (tab. 13.3.). Źródło: jak w tab. 12.1. Przyjęte zasady wyceny oraz zastosowane metody oszacowania, a także brak możliwości wyceny w przypadku niektórych składników powodują, że poszczególne wartości są niewspółmierne, a w związku z tym podanie łącznej wartości mienia Skarbu Państwa wyrażonej w jednej kwocie obarczone jest dużym ryzykiem. 123 13. ZAŁĄCZNIKI 124 13.1. Z AŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁ ÓW 6. I 7. Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych ogółem ** [tys. PLN] 64.914.473 2 11.550.395 785. 820 8.395.893 18.089.045 5. 194.789 65.901.306 3.255.961 2. 422.993 166.811.188 2.711.100 2.093 16.868 34.502 48.240.783 95.890.181 73.546.733 854.514 28.136.416 * Bez placówek zagranicznych. ** Liczby w wierszach mogą nie sumować się z powo du za okrągleń w trakcie kolejnych agregacji. Źródło: bilanse łączne dysponentów części budżetu i bilanse agencji, obliczenia PGRP. PGL Lasy Państwowe 517. 144 7.081.201 11.743 196.730 109.406 40. 102 401. 303 275 926 32.364 — 2.035 9.024 — 375.329 763.951 7.910.337 — 64.820 17.635.046 13.066.820 RARS 43. 603 204.596 8.161 33.797 26.040 12.993 20.500 0 0 0 0 0 1.380 — 12.091.786 313.720 6.903.052 0 22.761 19.682.389 13.510.647 AMW 818. 786 2.503.929 5.152 15.735 1.696 542 63.612 0 160 1.022.111 0 0 6. 464 — 142.656 71.767 185.595 0 6.108 4.844.311 4.707.895 Zasób WRSP 6.645.649 374. 627 31 10.933 263 58 15.832 — 2.953 700.481 — — — — 91 3.946.024 1.031.015 66 11 12.728.061 11.380.586 urzędy i instytucje wojewódzkie 816.243 2.548.674 14.187 300.69 8 983.720 227.808 191.953 0 71.339 0 0 52 0 1.294 265.843 2.559.679 1.379.912 273 5.521 9.367.194 7.216.730 urzędy i instytucje centralne * 56.073.048 198.837.368 746.546 7.838.000 16.967.920 4.913.286 65.208.106 3. 255.686 2.347.615 165.056.232 2.711.1 00 6 0 33.208 35.365.078 88.235.040 56.136.822 854.175 28.037.195 732.618.190 728.892.248 składniki grunty budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej wartości niematerialne i prawne maszyny i urządzenia techniczne środki transportu inne środk i trwałe środki trwałe w budowie środki przekazane na poczet inwestycji należności długoterminowe akcje i udziały inne papiery wartościowe inne aktywa długoterminowe rozliczenia długoterminowe mienie zlikwidowanych jednostek zapasy należności i roszczenia środki pieniężne krótkoterminowe papiery wartościowe rozliczenia międzyokresowe suma bilansowa 202 2 r. ** suma bilansowa 202 1 r. ** 125 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. Tab. 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych podmiot liczba akcji udział wartość rynkowa * [%] [tys. PLN] Polski Holding Nieruchomości S. A. 36.842.988 71,93 442.116 PGE Polska Grupa Energetyczna S. A. 1.365.601.493 60,86 9.400.800 Jastrzębska Spółka Węglowa S. A. 64.387.333 54,84 3.744.767 ENEA S. A. 277.015.422 52,29 1.662.093 Polski Koncern Naftowy ORLEN S. A. 579.310.079 49,90 37.214.879 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S. A. 14.695.470 35,01 521.983 Powszechny Zakład Ubezpieczeń S. A. 295.217.300 34,19 10.456.597 GRUPA AZOTY S. A. 32.734.509 33,00 1.292.358 KGHM Polska Miedź S. A. 63.589.900 31,79 8.060.020 TAURON Polska Energia S. A. 526.848.384 30,06 1.116.391 Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S. A. 367.918.980 29,43 11.144.266 GRUPA AZOTY Zakłady Chemiczne „POLICE” S. A. 9.273.078 7,47 104.322 BOŚ S. A. 5.148.000 5,54 43.449 RUCH CHORZÓW S. A. 2.981.479 5,45 1.342 Elektrociepłownia BĘDZIN S. A. 157.466 5,00 819 MBANK S. A. 500 0,001 148 REGNON S. A. w likwidacji 29 0,0006 0,02 GRUPA AZOTY Zakłady Azotowe „PUŁAWY” S. A. 1 0,00001 0,1 * Według kursu zamknięcia z 30 grudnia 2022 r. GPW. Źródło: informacje organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 126 Tab. 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa podmiot * wartość nominalna akcji i udziałów kapitał własny wynik finansowy netto za 2022 r. [tys. PLN] Polskie Koleje Państwowe S. A. 10.150.716 12.707.331 75.285 Polskie Sieci Elektroenergetyczne S. A. 9.605.473 17.791.635 797.006 Agencja Rozwoju Przemysłu S. A. 8.082.743 9.604.398 50.678 Operator Gazociągów Przesyłowych Gaz-System S. A. 6.377.191 11.457.614 193.957 Polska Grupa Górnicza S. A. 3.916.718 –222.370 2.532.086 Polska Grupa Lotnicza S. A. 2.597.603 2.212.232 28.981 Towarzystwo Finansowe Silesia Sp. z o. o. 1.723.494 1.605.886 127.891 Polski Holding Hotelowy Sp. z o. o. 1.711.500 1.927.458 50.698 Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. 1.277.500 2.316.178 28.433 PERN S. A. 1.235.978 5.080.848 184.012 Poczta Polska S. A. 964.140 1.402.419 –5.678 Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. 955.871 4.277.991 –49.428 Exatel S. A. 576.855 419.041 –49.512 „WĘGLOKOKS” S. A. 558.819 2.253.378 392.429 AMW REWITA Sp. z o. o. 534.072 375.301 12.408 AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o. 525.460 619.956 –2.745 Międzynarodowa Korporacja Gwarancyjna Sp. z o. o. 342.704 34.620 1.691 Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. 339.168 332.311 –6.917 Spółka Restrukturyzacji Kopalń S. A. 292.288 758.671 –946.106 Telewizja Polska S. A. 286.597 679.844 –50.687 Totalizator Sportowy Sp. z o. o. 279.142 1.535.268 361.007 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. 225.838 361.266 59.493 Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o. 200.000 – – Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S. A. 130.650 965.110 130.520 Regionalny Fundusz Gospodarczy S. A. 91.387 97.416 –3.982 Fundusz Rozwoju Spółek S. A. 78.536 498.878 8.898 PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o. 68.619 79.258 1.245 Polska Żegluga Bałtycka S. A. 67.938 166.115 –6.369 H.CEGIELSKI – POZNAŃ S. A. 60.852 43.923 –54.617 SKLEJKA ORZECHOWO S. A. 57.500 67.450 7.891 Centrala Farmaceutyczna „CEFARM” S. A. 55.400 86.388 5.198 Polska Agencja Prasowa S. A. 52.704 72.727 162 Uzdrowisko Krynica-Żegiestów S. A. 51.680 51.514 659 AMW SINEVIA Sp. z o. o. 51.347 73.833 –4.714 Holding KW Sp. z o. o. 47.101 306.973 –13.279 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o. 47.095 101.666 10.447 Specjalistyczne Centrum Medyczne im. św. Jana Pawła II S. A. 36.800 161.590 518 Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o. 36.310 48.956 2.501 127 Siarkopol Tarnobrzeg Sp. z o. o. 35.000 303.446 15.952 Fabryka Przewodów Energetycznych S. A. 26.800 3.669 –20.443 Uzdrowisko Rabka S. A. 21.300 19.488 117 Kopalnia Soli „Wieliczka” S. A. 21.000 164.882 30.106 Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o. 17.508 68.037 13.577 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o. 17.309 135.296 20.922 Polskie Radio S. A. 16.366 99.455 –55.100 AMW INVEST Sp. z o. o. 16.257 14.364 3.647 Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. 16.000 43.986 9.108 Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S. A. 16.000 56.588 2.435 Centrum Techniki Okrętowej S. A. 15.500 31.722 6 OHZ OSIĘCINY Sp. z o. o. 15.158 86.988 20.505 Polskie Ratownictwo Okrętowe Sp. z o. o. 15.000 17.100 233 Stadnina Koni Liski Sp. z o. o. 14.207 14.339 2.916 Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o. 13.621 11.165 2.051 Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o. 13.526 57.145 13.479 Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o. 13.366 57.093 6.188 Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o. 13.192 28.086 5.980 Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o. 13.074 70.429 12.502 Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek 12.168 25.125 3.037 PL.2012+ Sp. z o. o. 12.000 47.243 937 Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o. 11.313 26.155 165 Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o. 11.141 43.707 10.240 Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o. 10.929 75.099 15.728 Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o. 10.543 11.732 377 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o. 9.753 20.894 1.331 Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o. 9.546 48.014 10.605 Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o. 9.510 40.158 6.002 Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z o. o. 9.000 9.923 4.546 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej POLONUS w Warszawie S. A. 9.000 8.215 438 Polski Rejestr Statków S. A. 8.000 33.502 8.349 Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o. 7.927 61.518 14.779 Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o. 7.923 44.392 9.278 Mścice Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. 7.535 23.350 3.817 Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o. 7.300 16.796 3.366 Zakłady Chemiczne RUDNIKI S. A. 7.000 145.504 53.997 Zakłady Ceramiczne BOLESŁAWIEC w Bolesławcu Sp. z o. o. 6.502 23.834 4.592 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o. 6.500 31.886 7.209 Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. 6.300 16.175 4.108 OHZ Sp. z o. o. Głogówek 6.224 35.764 10.898 Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o. 5.937 8.294 1.454 Centrum Logistyczne Gryf Sp. z o. o. 5.650 14.562 2.052 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. 5.123 7.508 560 Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. 5.000 4.539 –335 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim S. A. 4.830 –1.322 1.038 Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o. o. 4.800 14.693 30 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o. 4.796 38.524 7.962 Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o. 4.778 40.621 173 128 Wojskowe Zakłady Kartograficzne Sp. z o. o. 4.200 1.195 –2.209 Centrum Badań i Dozoru Górnictwa Podziemnego Sp. z o. o. 3.700 19.022 296 Przedsiębiorstwo Przewozu Towarów Powszechnej Komunikacji Samochodowej S. A. 3.600 5.856 –229 Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o. 3.501 8.644 228 Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o. 2.813 15.749 3.385 Radio Kraków S. A. 2.753 3.193 –1.731 Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe Sp. z o. o. 2.500 4.696 732 Zakłady Artykułów Technicznych „ARTECH” Sp. z o. o. 2.000 7.617 1.051 Pałac Saski Sp. z o. o. 2.000 2.000 0 Techfilm Spółka z o. o. 1.800 955 2 Przedsiębiorstwo Usług Hotelarskich PUH Sp. z o. o. 1.400 2.264 652 Radio Wrocław S. A. 1.329 10.777 95 Radio Lublin S. A. 1.217 7.497 –725 Radio Gdańsk S. A. 1.202 7.452 –4.151 „WESOŁA” Sp. z o. o. 1.200 11.088 1.957 Kopalnia Soli Bochnia Sp. z o. o. 1.000 3.351 2.995 Radio Katowice S. A. 951 14.134 –1.342 Radio Łódź S. A. 942 6.079 1.344 „Radio dla Ciebie” S. A. 900 7.868 –841 Radio Szczecin S. A. 866 22.583 4.869 Radio Kielce S. A. 823 10.876 401 Radio Poznań S. A. 822 6.469 –1846 Dobre z Lasu Sp. z o. o. 800 673 –234 Radio Białystok S. A. 783 5.234 –2.445 Radio Olsztyn S. A. 713 7.441 –1.671 „Radio Pomorza i Kujaw” S. A. 704 12.584 –1.398 Radio Rzeszów S. A. 693 10.606 –1.612 Radio Koszalin S. A. 634 6.863 –458 Radio Opole S. A. 624 10.988 –1.955 Przedsiębiorstwo Budowy Tras Komunikacyjnych TRAKT w Szczecinie Sp. z o. o. 600 600 40 „Radio Zachód” S. A. 583 8.040 –1.455 POLGRUNT Sp. z o. o. 500 2.797 425 Zarządca Rozliczeń S. A. 500 500 0 Chłodnia „MORS-WOLA” Sp. z o. o. 400 1.446 20 Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu Sp. z o.o. 145 –40 76 ARR Group Sp. z o. o. 103 –17 –1 Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. 95 835 –597 „WIDAWA” Sp. z o. o. 50 12.299 4.022 Nieruchomości KW Sp. z o. o. 5 2.239 –817 * Bez spółek w likwidacji, upadłości i nie prowadzących działalności. Źródło: jak w tab. 13.2. 129 Tab. 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa podmiot udział wartość majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa* [%] [tys. PLN] PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. 82,04 20.915.780 Polski Fundusz Rozwoju S. A. 99,87 12.404.319 Krajowa Grupa Spożywcza S. A. ** 84,73 3.249.768 Polska Grupa Zbrojeniowa S. A. 44,26 2.527.736 Zarząd Morskiego Portu Gdynia S. A. 99,48 1.672.720 Polski Holding Obronny Sp. z o. o. 84,18 1.470.688 Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S. A. 95,57 1.149.931 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S. A. 94,80 1.121.725 Polskie Promy Sp. z o. o. 99,99 644.517 Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o. *** 88,75 607.489 Electromobility Poland S. A. 82,70 523.012 Jastrzębskie Zakłady Remontowe Sp. z o. o. 39,60 375.906 Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o. o. 59,80 293.946 Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A. 33,33 195.848 Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A. 51,55 185.619 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. 71,84 172.123 Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 71,46 132.173 Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 49,80 115.171 Dolnośląskie Centrum Hurtu Rolno-Spożywczego S. A. 86,30 106.254 * Według największych wartości majątku netto spółki. ** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Aktywów Państwowych, które reprezentowało Skarb Państwa w 84,47 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 3.239.796 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 0,26 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 9.972 tys. PLN. *** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które reprezentowało Skarb Państwa w 69,75 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 477.435 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 19,00 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 130.054 tys. PLN. Źródło: jak w tab. 13.2.\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on the State of Treasury Assets as of the End of 2022\r\nSummary: This document provides a complete picture of state-owned assets as of December 31, 2022. It describes land, forests, roads, companies, monuments, and other assets, showing their value and changes over the year. For a citizen, it is information about the scale and structure of the shared national wealth, managed by various public institutions.\r\nKey Points: State Treasury land occupied 32.09% of Poland's territory, and its total value increased significantly, mainly due to the rise in prices of agricultural and forest land., The market value of state-owned shares in listed companies fell by over PLN 8 billion, but the total asset value of all companies with state participation increased., The State Treasury debt rose to over PLN 1.238 trillion, an increase of about PLN 100 billion compared to the previous year., The value of strategic reserves, i.e., stocks for crisis situations, increased by almost 60% to PLN 11.9 billion., The number of companies with State Treasury shareholding decreased from 421 to 412, mainly due to liquidation and bankruptcy.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n \"is_valid\": true/false,\r\n \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"is_valid\": true,\n \"issue\": \"none\"\n}" }, { "timestamp": "2026-05-20T14:54:22.315Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_159/text/index.html", "model": "deepseek-v4-pro", "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 159 Warszawa, 29 grudnia 2023 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, uprzejmie przedkładam - Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2022 r. Stanowi to wykonanie dyspozycji art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej RP przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Sprawozdanie sporządzane jest według stanu na ostatni dzień poprzedniego roku w trybie i na podstawie zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Przygotowanie i przedłożenie Sejmowi RP sprawozdania, warunkowane jest terminami przekazywania do Prokuratorii Generalnej RP dokumentów (głównie bilansów i informacji o stanie mienia)wykorzystywanych przy opracowaniu przedmiotowego dokumentu. W przypadku sprawozdania dotyczącego 2022 r. ostatnie dokumenty zostały przekazane do Prokuratorii Generalnej RP w listopadzie br. Przepisy nie wskazują daty, do której należy przedłożyć sprawozdanie, natomiast zawsze podejmowane są działania, aby nastąpiło to jak najszybciej, co jednak musi uwzględniać terminy, jakimi dysponują poszczególne jednostki przekazujące dane. Projekt dokumentu jest także przesyłany celem konsultacji do właściwych komórek organizacyjnych w urzędach obsługujących członków Rady Ministrów. W związku z powyższym oraz mając na uwadze fakt, że dane zamieszczone w sprawozdaniu musiały zostać zgromadzone i przetworzone (tzn. zagregowane, sklasyfikowane, przeliczone czy też inaczej pogrupowane w zależności od sposobu wykorzystania) oraz zweryfikowane, obecnie możliwe stało się przedłożenie dokumentu Sejmowi RP. Z szacunkiem (-) Mariusz Haładyj Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ul. Hoża 76/78 , 00-682 Warszawa tel.: (+48) 22 392 31 09; faks: (+48) 22 392 31 20 www.prokuratoria.gov.pl kancelaria@prokuratoria.gov.pl SPRAWOZDANIE O STANIE MIENIA SKARBU PAŃSTWA stan na dzień 31 grudnia 2022 r. 2 3 SPIS TREŚCI PODSUMOWANIE 10 1. WSTĘP 12 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA 12 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA 12 1.3. CELE SPRAWOZDANIA 12 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA 12 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA 14 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH 17 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA 18 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 22 2.1. ZABYTKI 22 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków 22 2.1.2. Organy ochrony zabytków 22 2.1.3. Ewidencja zabytków 22 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków 23 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH 23 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE 25 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE 27 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa 27 2.4.2. Ewidencja archiwów 28 2.4.3. Materiały archiwalne 28 2.5. STRATY WOJENNE 28 3. ZASOBY NATURALNE 30 3.1. WODY 30 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód 30 3.1.2. Ewidencja wód 31 3.2. LASY 31 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 32 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin 32 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin 33 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki 34 4 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH 35 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH 37 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA 38 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA 40 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA 40 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA 41 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW 42 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA 44 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 47 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH 47 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA 48 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST 49 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII 49 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY 52 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY 54 5.1. DROGI 54 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg 54 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych 55 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ 56 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE 57 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE 60 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych 60 5.4.2. Wartość budowli wodnych 60 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE 61 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE 61 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe 61 6.1.2. Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe 62 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA 63 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 63 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 67 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO 68 6.4. REZERWY STRATEGICZNE 70 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH 72 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE 72 5 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE 81 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ 83 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE 84 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE 84 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY 84 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ 85 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE 86 7.9. PARKI NARODOWE 88 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI 88 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH 95 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 96 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 96 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 98 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 98 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa 99 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 99 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 99 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE 103 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE 103 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE 105 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO 106 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 107 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA 107 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW 108 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH 109 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 110 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA 110 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW 110 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 112 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 112 11.3.2. Sektor gazowniczy, paliwowo-naftowy i wodorowy 112 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 113 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK 115 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA 116 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW 118 6 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI 118 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 118 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji 118 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny 119 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA 119 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA 121 13. ZAŁĄCZNIKI 123 13.1. ZAŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁÓW 6. I 7. 124 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. 125 7 SPIS TABEL Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny 20 Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków 23 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory 24 2.3. Zbiory bibliotek państwowych 26 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych 28 Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie 31 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin 33 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek 35 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych 37 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 39 Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków 44 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe 45 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków 46 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 47 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 47 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach 48 4.7. Budynki Skarbu Państwa 48 4.8. Lokale Skarbu Państwa 49 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym 50 4.10. Grunty nabyte pod autostrady 52 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady 53 Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych 55 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych 55 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych 56 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe 58 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – efekty rzeczowe 59 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych 60 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe 62 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe 62 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw 64 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 8 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 66 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego 69 Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju 73 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą 75 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym 76 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom 80 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych 81 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych 82 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej 83 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury 85 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej 86 7.10. Majątek uczelni publicznych 87 7.11. Majątek parków narodowych 88 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi 93 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych 95 Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa 96 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa 97 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa 98 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 99 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 100 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 101 8.7. Akcje w spółkach publicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 101 Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach 103 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich 104 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” 104 9.4. Majątek instytutów badawczych 105 Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa 107 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa 107 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów 108 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych 109 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa 116 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń 117 9 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji 118 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji 119 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta 120 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych 120 Tab. 12.1. Zestawienia zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa 121 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa 122 Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych 124 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 125 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 126 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa 129 10 PODSUMOWANIE Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa prezentuje stan majątku Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statystycznym – jego stan prawny, strukturę i wartość. Dokument jest realizacją obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ustawą o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Przygotowywany jest corocznie na podstawie informacji przekazanych przez podmioty gospodarujące majątkiem w imieniu Skarbu Państwa. Ich pełny wykaz publikowany jest w cyklu kwartalnym w domenie „Otwarte dane publiczne” na stronie internetowej (www.dane.gov.pl). Sprawozdanie nie stanowi szczegółowej wyceny majątku ani kompletnego rejestru wszystkich zdarzeń dotyczących mienia Skarbu Państwa. Podane źródła informacji dają możliwość identyfikacji dysponentów poszczególnych składników mienia Skarbu Państwa lub realizowanych zadań oraz, na podstawie dodatkowych informacji, możliwość sporządzania bardziej szczegółowych analiz. Poniżej przedstawiono podstawowe spostrzeżenia płynące z analizy sprawozdania. Wpisy do rejestru zabytków stanowiły podstawową formą ochrony tych obiektów, stąd też systematyczny wzrost liczby zabytków wpisywanych do rejestru. W 2022 r. wpisy dotyczyły tylko zabytków ruchomych. Zbiory bibliotek państwowych systematycznie rosły przy jednoczesnym znaczącym wzroście liczby materiałów zdigitalizowanych co umożliwiało ochronę cennych zbiorów oraz dostęp dla szerszego grona odbiorców – głównie poprzez internet. Stan zasobów archiwalnych systematycznie zwiększał się w wyniku ciągłego procesu inwentaryzowania zbiorów dokumentów lub akt nie mających już bieżącej wartości użytkowej. Realizacja polityki zachowania trwałości lasów powodowała systematyczny wzrost zasobów leśnych. PGL Lasy Państwowe nabywały grunty i nieruchomości oraz przejmowały od starostów grunty Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego do zalesienia. Wskazanie tendencji zagospodarowywania kopalin nie jest możliwe, z uwagi na fakt, że poziom wydobycia wynika z zapotrzebowania gospodarczego i jednocześnie nie jest zależny od dostępności tych kopalin. Wprowadzony w 2020 r. przez Komisję Europejską zakaz połowu dorsza na obszarze obejmującym większość polskiego wybrzeża nadal obowiązywał. Przyznana kwota połowowa dotyczyła wyłącznie przyłowów. W związku z malejącą populacją organizmów morskich, rzeczywiste połowy różnych gatunków w przeciągu ostatnich lat nie wyczerpywały przyznanej kwoty połowowej. W ramach prowadzenia działań ochronnych w ekosystemach powiększała się powierzchnia własności Skarbu Państwa w parkach narodowych oraz pozyskiwano drewno, którego ogólnokrajowe zapasy systematycznie wzrastały, co wpłynęło na wielkość zasobów i wartość drzewostanów stanowiących własność Skarbu Państwa. Na przestrzeni ostatnich lat obserwowano niewielkie fluktuacje wielkości powierzchni gruntów Skarbu Państwa, tak więc wartość ta utrzymywała się niemal na niezmienionym poziomie. W 2021 roku nastąpiła istotna zmiana kwalifikacji ewidencyjnej gruntów i budynków (likwidacja podgrup rejestrowych). Ewentualne zmiany mogły wynikać z odmiennej oceny przynależności do grup użytków, które wzajemnie się równoważyły. Niewielkie wahania w zakresie powierzchni gruntów Skarbu Państwa nie przekładały się wprost na ich wartość. Zmiany cen rynkowych kształtowały się odmiennie w poszczególnych grupach użytkowych, co nie pozwalało na wykazanie jednolitego kierunku zmian ogółu wartości nieruchomości Skarbu Państwa. Niewątpliwie wpływ na zwiększenie wartości gruntów miał wzrost wartości nieruchomości rolnych oraz wzrost wartości gruntów leśnych zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe. Systematycznie rosła wielkość powierzchni gruntów przeznaczonych pod autostrady, natomiast nie zmieniła się w istotny sposób ich łączna długość, a wahania mogły wynikać z 11 czasowego lub trwałego przekwalifikowania kategorii dróg. Natomiast systematycznie postępował wzrost ilościowy obiektów w obrębie infrastruktury drogowej. Wzrost ogólnej wartości dróg krajowych, autostrad i obiektów drogowych spowodowany był zwiększeniem ich wartości odtworzeniowej. Odnotowany wzrost ogólnej wartości budowli hydrotechnicznych, utrzymywanych przez urzędy morskie, podyktowany był prawdopodobnie powstawaniem nowych obiektów infrastruktury hydrotechnicznej związanych z Terminalem LNG w Świnoujściu. Liczba spółek z udziałem Skarbu Państwa zmniejszyła się. Największy wpływ na ten stan miało wykreślenie z KRS na skutek likwidacji i upadłości części spółek oraz wniesienie aportem spółek do Krajowej Grupy Spożywczej S. A. Wartość szacunkowa akcji i udziałów podlegała ciągłym wahaniom, aby osiągnąć na koniec 2022 r. niewielki wzrost ok. 2 %. Wartość należności Skarbu Państwa ewidencjonowanych przez Ministra Finansów wzrosła, na co decydujący wpływ miał wzrost należności podatkowych i niepodatkowych pozostałych do zapłaty oraz należności z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych. Wzrosła również wartość bilansowa majątku pozostającego w dyspozycji urzędów i instytucji państwowych, na co znaczący wpływ miał stan należności krótkoterminowych oraz wzrost wartości zapasów. Wkład założycielski Skarbu Państwa w majątek państwowych osób prawnych per saldo wzrósł. Największy wzrost zanotowano w przypadku agencji wykonawczych, co może wiązać się z przekazaniem Agencji Rezerw Materiałowych dodatkowych środków z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz Banku Gospodarstwa Krajowego jako obsługującego utworzony Fundusz Pomocy. 12 1. WSTĘP Przedłożone „Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na dzień 31 grudnia 2022 r.”, zwane dalej Sprawozdaniem, stanowi realizację obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 1 . 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA Sprawozdanie zostało sporządzone na podstawie cytowanego wyżej art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Niniejsze Sprawozdanie sporządzono według stanu na 31 grudnia 2022 r. Zasady i tryb jego przygotowania określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 2 . 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA Zgodnie z powołanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa Sprawozdanie dotyczy majątku państwowego objętego zbiorczą ewidencją. W zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa uwzględniono składniki wyróżnione rodzajowo, składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach i w zakresie określonym w odrębnych przepisach, składniki mające formę majątków odrębnych oraz prawa majątkowe, które stanowiły wkład założycielski lub udział Skarbu Państwa w państwowych osobach prawnych. W Sprawozdaniu przedstawiono również zasoby majątku służące realizacji zadań publicznych państwa. 1.3. CELE SPRAWOZDANIA Celem niniejszego Sprawozdania jest przedstawienie informacji o majątku Skarbu Państwa, a w szczególności o jego stanie prawnym, strukturze i wartości. Funkcją Sprawozdania jest rejestracja stanu mienia. Sprawozdanie ma prezentować stan mienia Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statycznym, według stanu na określony dzień, przedstawiany na podstawie dokumentów będących źródłem dla ewidencji zbiorczej. W systemie informacji publicznej Sprawozdanie zajmuje miejsce obok innych dokumentów sprawozdawczych i informacyjnych przedstawiających Skarb Państwa lub określone składniki jego mienia w innych ujęciach szczegółowych i dynamicznych. 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA Art. 4 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym jako mienie państwowe definiuje mienie, które służy wykonywaniu zadań publicznych, którym zarządza się zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, z zachowaniem szczególnej staranności. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z powoływanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa zastosowano przede wszystkim klasyfikację rodzajową (z 1 Dz. U. z 2023 r. poz. 973 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 13 uwzględnieniem przeznaczenia, sposobu zagospodarowania oraz ewidencjonowania poszczególnych składników lub ich grup rodzajowych) i wyróżniono: 1. dobra kultury narodowej – muzealia, zabytki i zasoby biblioteczne – składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach, stanowiące publiczne dobra dziedzictwa narodowego, które państwo zamierza utrzymywać bezterminowo ze względu na ich wyjątkowe właściwości historyczne, kulturowe lub środowiskowe; 2. zasoby archiwalne; 3. zasoby naturalne, czyli dobra naturalne w stanie nieprzetworzonym, które mogą być dostępne dla ludności bez ograniczeń w celach niekomercyjnych, ale ich wykorzystywanie gospodarcze wymaga uzyskania koncesji lub pozwolenia: – kopaliny, – wody, – żywe zasoby morza, – częstotliwości radiowe, – lasy (obszary leśne i drzewostan); 4. grunty: – zasób nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodarują starostowie, – grunty w trwałym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, w tym wykorzystywane na cele statutowe przez urzędy organów władzy i administracji państwowej, – grunty w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, – grunty zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, – grunty powierzone Agencji Mienia Wojskowego, – grunty oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym lub fizycznym; 5. urządzenia infrastruktury (rozumiane tu jako obiekty, urządzenia i instalacje ogólnodostępne lub wykorzystywane dla ułatwienia dostaw dóbr i usług lub zapewnienia niezakłóconego działania państwa i gospodarki): – drogi, mosty i wiadukty, – obiekty budownictwa wodnego śródlądowego i morskiego, – inne urządzenia, w tym melioracje; 6. budynki i budowle: – wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne do realizacji ich zadań administracyjnych i świadczenia usług publicznych, – powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa; 7. finansowe składniki majątku trwałego Skarbu Państwa, w tym przede wszystkim akcje i udziały w spółkach handlowych; 8. składniki majątku obrotowego, w tym należności Skarbu Państwa m. in. z tytułu oddania mienia do odpłatnego korzystania i z innych umów zawartych przez Skarb Państwa bądź jego poprzedników prawnych; 9. rezerwy strategiczne; 10. uprawnienia wynikające z wniesienia wkładu majątkowego do przedsiębiorstw państwowych; 11. uprawnienia w stosunku do majątku innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami (agencji, funduszy, uczelni akademickich) lub na podstawie ustaw (instytucji kultury, instytutów naukowych, państwowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, państwowych szkół wyższych, instytucji gospodarki budżetowej, itd.). 14 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym zdefiniowała mienie państwowe jako mienie służące wykonywaniu zadań publicznych. Określiła wspólne dla wszystkich stationes fisci zasady zarządzania mieniem państwowym oraz precyzyjnie wskazała zakres reprezentowania Skarbu Państwa przez organy administracji publicznej oraz inne podmioty. Na podstawie nowelizacji przedmiotowej ustawy w gestii Prezesa Rady Ministrów pozostawiono koordynację wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dążenie do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast, zgodnie z art. 7 ust. 2, ministrowi właściwemu do spraw aktywów państwowych przekazano: 1. wykonywanie praw z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej, 2. składanie w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, mogła przekazać w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ust. 2, Prezesowi Rady Ministrów lub innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub innej państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa, wykonywanie uprawnień, o których mowa w art. 7 ust. 2: 1. pkt 1 lub, 2. pkt 2 w zakresie składania w imieniu Skarbu Państwa oświadczeń woli o objęciu akcji. W przypadku zarządzania mieniem Skarbu Państwa innym niż akcje, ustawa określiła zasady zarządzania, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych. Wojewoda, do czasu rozstrzygnięcia o sposobie zagospodarowania mienia państwowego: 1. wykonywał uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa wobec innego niż środki finansowe mienia: – pozostałego po zlikwidowanych państwowych jednostkach organizacyjnych lub spółkach z udziałem Skarbu Państwa, – pozostałego po rozwiązanych bądź wygasłych umowach o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, – przejętego przez Skarb Państwa z innych tytułów, – przekazanego na podstawie art. 58a i art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 3 oraz wobec nieruchomości, w odniesieniu do których wydał decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu na podstawie art. 46a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; 2. reprezentował Skarb Państwa w odniesieniu do spadków przypadających Skarbowi Państwa, w tym długów spadkowych, z zastrzeżeniem kompetencji przyznanych starostom wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej oraz konsulom; 3. przejmował inne niż środki finansowe mienie pozostałe po przedsiębiorstwie państwowym wykreślonym z rejestru przedsiębiorców lub gospodarował tym mieniem; 4. przyjmował na rzecz Skarbu Państwa darowizny mienia; 5. przyjmował, a także wykonywał czynności zwykłego zarządu oraz przekraczające zakres zwykłego zarządu wobec spadków i darowizn mienia na rzecz Skarbu Państwa, zabezpieczonych i zrealizowanych przez konsula na mocy przepisów odrębnych; 3 Dz. U. z 2023 r. poz. 344. 15 6. sporządzał plan realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa, o której mowa w art. 10a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przedkładał go, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, Prezesowi Rady Ministrów celem akceptacji; 7. wykonywał inne czynności, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Uprawnienia wykonywane przez Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych ministrów, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych (art. 36. i 36a. ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym): 1. jeżeli z przepisów odrębnych nie wynikało, której państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do składnika mienia państwowego, prawa te przysługiwały Skarbowi Państwa, 2. Prezes Rady Ministrów wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia określone w przepisach odrębnych oraz uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa względem państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 44 1 . ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny 4 , chyba że z przepisów odrębnych wynikała właściwość innego organu jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do składnika mienia państwowego, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu lub jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, 4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa wykonywał w imieniu Skarbu Państwa przysługujące Skarbowi Państwa uprawnienia wynikające z prawa własności nieruchomości, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 5. Prezes Rady Ministrów mógł przekazać wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa do poszczególnych składników mienia państwowego innemu organowi lub jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, 6. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia wynikające z praw autorskich i pokrewnych, w tym zakresie zezwolenia na wykonywanie praw zależnych, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej. W zakresie nadzoru nad czynnościami prawnymi państwowych osób prawnych, zasady udzielania zgód na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia mieniem uregulowano w art. 38 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym 5 . Dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 6 , zaliczonymi do wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów trwałych lub inwestycji długoterminowych, w tym wniesienia ich jako wkładu do spółki lub spółdzielni, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa tych składników przekracza 200.000,- PLN: 4 Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm. 5 Wyjątki od tej zasady mogą przewidywać przepisy szczególne, np. ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.) obliguje uczelnie publiczne do uzyskania zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie gospodarowania mieniem, jeżeli wartość rynkowa składników trwałych albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2.000.000,- PLN). 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 120. 16 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie oddania składników, o których mowa w art. 38 ust. 1 tej ustawy, do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN: 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Organy administracji publicznej oraz kierownicy jednostek, którzy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem Skarbu Państwa gospodarowali nabytym lub powierzonym tym organom lub jednostkom mieniem Skarbu Państwa oraz mogli zbywać jego składniki, a w szczególności: 1. zapewniali wycenę mienia, 2. zabezpieczali mienie przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 3. wykonywali czynności związane z naliczaniem należności za mienie udostępnione przed ich przejęciem oraz prowadzą windykację tych należności, 4. współpracowali z innymi organami, które na mocy przepisów odrębnych gospodarują mieniem oraz z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 5. podejmowali czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na mieniu, o zapłatę należności za korzystanie z mienia, roszczenia ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, 6. składali wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości oraz wpis w księdze wieczystej; 7. zapewniali ochronę tego mienia. Kierownicy państwowych jednostek budżetowych reprezentowali Skarb Państwa w odniesieniu do nabytego i powierzonego im mienia i w zakresie zadań urzędów lub jednostek, a także zarządzali składnikami majątkowymi wykorzystywanymi przez organy władzy i administracji państwowej w realizacji funkcji publicznych państwa (majątek administracyjny). Przepisy o gospodarce finansowej traktowały je jak majątek własny jednostki, ewidencjonowany i wykazywany we właściwych dokumentach i sprawozdaniach. Organy władzy wykonawczej i administracji, bezpośrednio lub poprzez podległe im jednostki organizacyjne, wykonywały funkcje zarządcze, regulacyjne, czy inwestorskie wobec mienia o 17 charakterze dóbr publicznych. Specyficzny zakres i sposób wykonywania tych uprawnień przedstawiany jest w Sprawozdaniu w wyodrębnionych podrozdziałach. Niektóre składniki mienia takiego, jak grunty i złoża kopalin, bywały obciążane odpłatnie na rzecz osób trzecich. Inne udostępniane były obywatelom nieodpłatnie (np. wody, zbiory bibliotek). Składniki te najczęściej nie podlegały obrotowi cywilnoprawnemu jako należące do całego narodu 7 . Dla takich dóbr nie prowadzi się ewidencji finansowej i nie ujmuje się ich w aktywach bilansów jednostek działających w imieniu Skarbu Państwa. Były one rejestrowane w zbiorach informacji nazywanych ewidencjami przedmiotowymi. Określone ustawowo agencje wykonawcze i jednostki organizacyjne, które gospodarowały na rzecz Skarbu Państwa szczególnymi, oddanymi im w zarząd rzeczowymi składnikami mienia Skarbu Państwa to: 1. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, 2. Agencja Mienia Wojskowego, 3. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, 4. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Państwowe osoby prawne sektora finansów publicznych, które na mocy ustaw wykonywały cele publiczne jako zadania własne to: 1. uczelnie publiczne, 2. państwowe instytucje kultury, 3. fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa, 4. państwowe samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 5. instytucje gospodarki budżetowej, 6. agencje wykonawcze, 7. inne państwowe osoby prawne i państwowe fundusze celowe utworzone odrębnymi ustawami w celu wykonywania szczególnych zadań publicznych. Państwowe osoby prawne wyposażone były przez państwo w składniki majątkowe niezbędne do podjęcia działalności statutowej i władały nimi pod nadzorem ministra wskazanego przez powołujące je ustawy, rozporządzenia i statuty. Podmioty te występowały w obrocie prawnym we własnym imieniu i na swoją rzecz. Wartość przysługujących im składników mienia państwowego była ujęta w ich księgach prowadzonych na podstawie odpowiednich przepisów o gospodarce finansowej i rachunkowości. 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH Obowiązek prowadzenia ewidencji przepisy prawa nakładały na liczne instytucje państwowe, organy administracji i jednostki organizacyjne. Ustanawiając takie obowiązki brano pod uwagę reguły realizacji budżetu państwa, prowadzenie przejrzystej gospodarki powierzonym mieniem, kontrolę wewnętrzną, potrzebę ustalania stanu faktycznego bądź prawnego dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego albo też inne cele specjalne. Przepisy, które regulowały ewidencję majątku Skarbu Państwa zobowiązywały dysponentów części budżetu i organy nadzoru nad podmiotami, którym powierzono mienie państwowe, do przekazywania jako źródeł danych dla ewidencji zbiorczej: 1. kopii bilansów łącznych jednostek budżetowych i innych podmiotów nie posiadających osobowości prawnej, 2. kopii bilansów państwowych osób prawnych będących w ich nadzorze, 7 Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). 18 3. informacji o stanie innego mienia Skarbu Państwa, uzyskiwanych na podstawie odrębnych przepisów, z racji posiadanych uprawnień założycielskich lub nadzorczych albo obowiązku prowadzenia ewidencji przedmiotowych. Dokumenty wykorzystywane w zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa, w pierwszym rzędzie bilanse i informacje o stanie mienia, z reguły nie zawierały danych pozwalających na przedstawianie powodów zaistnienia wykazywanych stanów ilościowych lub zmian wartości. Analizy takie dokonywane były natomiast przez właściwe jednostki w innych dokumentach sprawozdawczych takich, jak sprawozdania z działalności. Ze standardowych sprawozdań z działalności agencji pochodzą dane o stanie i wartości mienia Skarbu Państwa, którym te państwowe osoby prawne gospodarowały lub zarządzały. Bilanse łączne dysponentów części budżetu państwa sporządzone według stanu na 31 grudnia 2022 r. dla podległych jednostek pozwoliły na przedstawienie w Sprawozdaniu m. in. zbiorczej wartości majątku pozostającego w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień majątkowych lub reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia powierzonego tym jednostkom dla wykonywania ich zadań z zakresu administracji publicznej. Za pośrednictwem tych urzędów otrzymano też liczne bilanse nadzorowanych państwowych osób prawnych. Urzędy państwowe i podległe im jednostki organizacyjne dysponowały informacjami o majątku Skarbu Państwa, który powinien być uwzględniany w ewidencji choćby w ujęciu rzeczowym. Dla przedstawienia tych składników majątkowych wykorzystano m. in.: 1. zbiorcze dane powiatowe dotyczące nieruchomości (grunty, budynki, lokale,) objęte ewidencją prowadzoną przez starostów, Krajowe Zestawienie Zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków sporządzane przez urząd Głównego Geodety Kraju, 2. zestawienia Ministerstwa Klimatu i Środowiska ujmujące zasoby kopalin, a także dotyczące gruntów zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe i parki narodowe, 3. informację o sieci dróg krajowych przygotowaną przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad oraz dane Ministerstwa Infrastruktury z wykonania obiektów małej retencji wodnej, 4. dane Ministerstwa Rozwoju i Technologii o nieruchomościach w trwałym zarządzie instytucji państwowych, 5. informacje Ministerstwa Finansów o należnościach, długu publicznym i innych zobowiązaniach Skarbu Państwa, 6. informacje Ministerstwa Rozwoju i Technologii o przychodach z prywatyzacji i należnościach Skarbu Państwa powstałych w wyniku procesów prywatyzacyjnych, 7. bilanse i inne informacje o spółkach z udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach państwowych, rejestry, sprawozdania i dane analityczne opracowywane na bieżąco w PGRP. Z uwagi na zbiorczy charakter opracowania, w prezentacji ustaleń wielokrotnie posługiwano się zaokrągleniami wielkości występujących w danych źródłowych. Konieczność przechodzenia na większe jednostki mogła w niektórych tabelach doprowadzić do tego, że zaokrąglone wielkości cząstkowe nie sumują się dokładnie do również zaokrąglonych wartości zagregowanych. 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA Podstawą do wyceny majątku Skarbu Państwa w większości przypadków była wartość bilansowa, co wynikało pośrednio z zasad określonych w rozporządzeniu z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Źródłem danych ewidencji zbiorczej majątku Skarbu Państwa są w szczególności bilanse, sprawozdania i informacje właściwych jednostek ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, które to dane obejmują ustalenie wartości składników podlegających ewidencji księgowej (wartość bilansowa). Zgodnie z tymi zasadami wyceny dokonują, na podstawie przepisów odrębnych, jednostki ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, a tylko jeżeli 19 te przepisy odrębne nie nakładają obowiązku prowadzenia ewidencji w ujęciu wartościowym, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej może dokonać oszacowania wartości lub ustalić wartość ewidencjonowanych składników mienia na potrzeby ewidencji. Ponieważ rozporządzenie nie określa metody tego oszacowania lub ustalenia, w niniejszym Sprawozdaniu dla każdego rodzaju składników mienia przyjmowano możliwie najwłaściwszą metodę wyceny. Zasadniczo uznano, że w wycenie majątku Skarbu Państwa można stosować te same metody i udokumentowane dane, które powszechnie wykorzystuje się do szacowania wartości pieniężnej podmiotów gospodarczych i ich mienia, jak również rzeczy i praw majątkowych będących przedmiotem obrotu rynkowego. Takie oszacowanie może być przydatne w ochronie interesów Skarbu Państwa w razie formułowania generalnych programów użycia majątku do zaspokajania różnych roszczeń lub wsparcia programów państwowych. Z drugiej strony przyjęto, że do sprawowania funkcji nie polegających na obrocie składnikami majątkowymi wystarczą dane ilościowe i opisowe, ograniczone do charakterystyki rzeczowej i cech prawnych wyodrębniających majątek należący do Skarbu Państwa. Uwzględnienie tych kryteriów powoduje podział mienia, o którym mowa, na trzy główne grupy: 1. dobra nie będące przedmiotem obrotu, stale pozostające własnością Skarbu Państwa, dla których niemożliwe jest określenie wartości ani w oparciu o ceny rynkowe, ani nakłady poniesione na nabycie, wytworzenie lub odtworzenie (mienie w stanie wolnym, złoża kopalin, zabytki), 2. dobra nie przeznaczone do obrotu, nabyte lub wytworzone za środki publiczne przez jednostki państwowe w celu wypełniania ich zadań, 3. mienie stanowiące obecnie lub w przyszłości przedmiot obrotu, w tym prywatyzacji. Niniejsze Sprawozdanie sporządzane jest zatem w ujęciu: 1. rzeczowym – tylko opisowym lub rodzajowo-ilościowym, bez dokonywania wyceny – dla dóbr w stanie naturalnym, dóbr kultury, zasobów dokumentacyjnych i archiwaliów, 2. wartościowym – szacunkowym, które w odniesieniu do gruntów uwzględnia wartość według szacunku dokonanego na podstawie cen drewna, wynikającego z zarządzenia Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe (w ten sposób ustalono wartość gruntów leśnych) lub przeciętnych cen sprzedaży gruntów rolnych (rejestrowanych przez KOWR), 3. wartościowym – księgowym, polegającym na ustalaniu wartości składników podlegających ewidencji księgowej na podstawie sprawozdań sporządzanych zgodnie z przepisami o rachunkowości oraz innymi przepisami szczególnymi dotyczącymi jednostek państwowych, 4. wartościowym – rynkowym, odwołującym się do cen uzyskanych w rzeczywistych transakcjach, które zastosowano do akcji notowanych w obrocie na Giełdzie Papierów Wartościowych. 20 Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny ewidencja źródłowa źródła danych do określenia wartości metoda wyceny rodzaj dóbr rodzajowo- ilościowa (niefinansowa) brak danych bez wyceny zabytki, eksponaty muzealne, materiały biblioteczne, archiwalia zasoby naturalne, wody kwoty połowowe rodzajowo- ilościowa (z wartością szacunkową) KOWR – ceny transakcyjne szacunek PGRP na podstawie przeciętnych cen transakcyjnych grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe szacunek na podstawie przeciętnych cen drewna nieruchomości PGL lasy Państwowe ilościowo- wartościowa (kosztowa) właściwe ministerstwa – informacje uzupełniające wg kosztów odtworzenia i ponoszonych nakładów drogi i obiekty drogowe wg poniesionych nakładów i stopnia zużycia urządzenia wodne, infrastruktura rolna ilościowo- wartościowa (księgowa) dysponenci części budżetu i urzędy wojewódzkie – bilanse łączne wg wartości księgowej poszczególnych grup rodzajowych aktywów podmiotu mienie państwowych jednostek organizacyjnych MRiT I AMW wg operatów szacunkowych – zawarta w bilansach należności po likwidacji, mienie przekazane AMW PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu majątek agencji, przedsiębiorstw oraz innych państwowych osób prawnych PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu pakiety akcji i udziałów Skarbu Państwa ilościowo- wartościowa (rynkowa) GPW, PGRP wg kursu giełdowego lub ceny zbycia Źródło: opracowanie PGRP. 21 Przyjęta metoda wyceny mienia Skarbu Państwa, wykorzystująca zróżnicowaną bazę danych źródłowych, może powodować jednakże niewspółmierność i nakładanie się na siebie poszczególnych wartości, a zatem brak możliwości podania wartości mienia Skarbu Państwa jako jednej kwoty. Warto jeszcze raz podkreślić, że „wycena” nie oznacza tu próby ustalenia ceny, po której składniki majątkowe zmieniłyby właściciela. Metodologia „wyceny dla ewidencji” odnosi się do wielkich i wewnętrznie zróżnicowanych agregatów przedmiotów i praw. Ujęcie takie nie pozwala na posługiwanie się ustalonymi tu wartościami w prognozowaniu cen w transakcjach dotyczących konkretnych składników. Dla takich celów niezbędne jest zastosowanie specjalistycznych metod wyceny uwzględniających jednostkowe cechy przedmiotu transakcji i aktualne w okresie transakcji warunki rynkowe. Wycena dla potrzeb ewidencji nie jest tożsama, w sensie finansowym, z wyceną rynkową i tym samym nie odpowiada ewentualnie możliwej do uzyskania cenie zbycia. 22 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 2.1. ZABYTKI Zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, jej część lub zespół, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową 8 . 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków Własność Skarbu Państwa stanowią przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych. Wojewódzki konserwator zabytków przekazuje je, w drodze decyzji, w depozyt muzeum lub innej jednostce organizacyjnej za jej zgodą. Na własność Skarbu Państwa w sytuacjach przewidzianych ustawą może być przejęty zabytek należący do innego właściciela. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia, uszkodzenia, kradzieży, zaginięcia lub nielegalnego wywiezienia za granicę, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia tzn. przekazania go do muzeum, archiwum lub biblioteki. Jeżeli usunięcie zagrożenia nie jest możliwe, zabytek ruchomy może być przejęty przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, w drodze decyzji, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele kultury, oświaty lub turystyki, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości rynkowej tego zabytku. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie wyżej wymienionego zagrożenia, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. 2.1.2. Organy ochrony zabytków Organami ochrony zabytków są: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, a z kolei w imieniu wojewody zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Generalny Konserwator Zabytków jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Generalny Konserwator Zabytków sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich konserwatorów zabytków. 2.1.3. Ewidencja zabytków Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków znajdujących się na terenie danego województwa. Do rejestru nie wpisuje się zabytków wpisanych do inwentarza muzeum lub 8 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840). 23 wchodzących w skład narodowego zasobu bibliotecznego 9 . Ponadto Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków, znajdujących się w ewidencjach wojewódzkich. 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwo zabytki nieruchome zabytki ruchome zabytki archeologiczne stan na 31.12.2022 r. dolnośląskie 8.968 42.937 1.480 kujawsko-pomorskie 3.625 10.692 193 lubelskie 4.318 19.691 181 lubuskie 4.679 7.252 549 łódzkie 2.960 14.465 144 małopolskie 6.301 26.942 488 mazowieckie 8.025 22.324 408 opolskie 3.353 8.571 1.267 podkarpackie 5.278 53.685 479 podlaskie 2.426 4.712 268 pomorskie 3.736 6.269 562 śląskie 4.688 8.806 243 świętokrzyskie 1.962 14.307 210 warmińsko-mazurskie 6.457 5.426 285 wielkopolskie 7.909 26.160 680 zachodniopomorskie 4.347 2.240 370 * 2022 r. ogółem 79.032 274.479 7.807 * 2021 r. ogółem 79.032 271.698 7.807 * Uwzględniono zabytki należące do różnych właścicieli. Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH Muzeum jest jednostką organizacyjną nienastawioną na osiąganie zysku, której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów. Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania działalności określonej w art. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach 10 . Wprawdzie muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości stanowiące własność muzeum posiadającego osobowość prawną i wpisane do inwentarza muzealiów, jednakże znaczna liczba 9 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56). 10 Dz. U. z 2022 r. poz. 385. 24 muzealiów pochodzi z powojennych procesów nacjonalizacyjnych, a po 1990 r. nie wydano żadnego aktu prawnego, który przenosiłby własność muzealiów znajdujących się w zbiorach muzeów publicznych ze Skarbu Państwa na muzea jako jednostki posiadające osobowość prawną. Zbiory te w znacznej części nadal są własnością Skarbu Państwa, wobec czego uzasadnione jest przyjęcie domniemania, że muzea państwowe są jedynie ich posiadaczami. Muzealia stanowią dobro narodowe 11 . Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej w formie państwowych instytucji kultury. Na koniec 2022 r. funkcjonowało 30 muzeów państwowych. Wszystkie zabytki przechowywane w muzeach są ewidencjonowane. Wpis w karcie ewidencyjnej, księdze inwentarzowej i księdze depozytów zawiera możliwe do ustalenia następujące dane identyfikacyjne zabytku: określenie autorstwa lub wytwórcy, pochodzenie, wartość w dniu nabycia, czas i miejsce powstania, materiał, techniki wykonania, wymiary, ewentualnie jego wagę oraz określenie cech charakterystycznych. W razie braku danych identyfikacyjnych wpisuje się w odpowiedniej rubryce księgi wyraz „nieznane” 12 . Państwowe i samorządowe muzea i biblioteki publiczne objęte są jednocześnie stałym badaniem statystycznym, które obejmuje m. in. zasoby i okazy muzealne i biblioteczne. Tab. 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory l. p. muzea liczba muzealiów [pozycje inwentarzowe] 2022 r. 2021 r. 1. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku 15.128 14.953 2. Muzeum Historii Polski w Warszawie 40.236 38.451 3. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku 15.299 14.609 4. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie 11.628 11.604 5. Muzeum Narodowe w Krakowie 784.731 679.872 6. Muzeum Narodowe w Poznaniu 256.298 254.444 7. Muzeum Narodowe w Warszawie 651.721 651.323 8. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 11.594 11.389 9. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha 2.097 2.031 10. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie — — 11. Muzeum Zamkowe w Malborku 41.951 41.908 12. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka w Wieliczce 17.577 17.513 13. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu 10.978 11.192 14. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie 44.077 42.235 15. Muzeum Stutthof w Sztutowie 1.593 1.549 16. Zamek Królewski w Warszawie 136.071 130.029 17. Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki 62.026 61.883 18. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 30.806 30.125 19. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 125.921 124.593 11 Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385). 12 Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach (Dz. U. z 2004 r. nr 202 poz. 2073). 25 20. Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy 45.608 45.430 21. Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie 3.029 2.313 22. Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni 32.591 31.122 23. Muzeum Getta Warszawskiego 1.216 1.234 24. Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego 118 63 25. Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie 10.193 10.193 26. Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II (w organizacji) — — 27. Muzeum Narodowe w Lublinie 79.907 79.737 28. Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL (w organizacji) 2.144 1.929 29. Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce 421 402 30. Muzeum Narodowe w Gdańsku 35.008 — Źródło: sprawozdania K-02 muzeów przekazane za pośrednictwem właściwych ministerstw lub urzędów. 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej. Prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny. Materiałami bibliotecznymi są w szczególności dokumenty zawierające utrwalony wyraz myśli ludzkiej, przeznaczone do rozpowszechniania, niezależnie od nośnika fizycznego i sposobu zapisu treści, a zwłaszcza: dokumenty graficzne (piśmiennicze, kartograficzne, ikonograficzne i muzyczne), dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i elektroniczne. Zbiory bibliotek mające wyjątkową wartość i znaczenie dla dziedzictwa narodowego stanowią w całości lub części, narodowy zasób biblioteczny, który podlega szczególnej ochronie 13 . W Polsce istnieją 2 biblioteki, zorganizowane przez ministrów i kierowników urzędów centralnych jako instytucje kultury: Biblioteka Narodowa, która jest centralną biblioteką państwa oraz Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki. Centralna Biblioteka Statystyczna, Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Centralna Biblioteka Wojskowa mają status państwowych jednostek organizacyjnych. Inne biblioteki stanowią samodzielne samorządowe jednostki organizacyjne albo wchodzą w skład innych jednostek państwowych lub samorządowych. 13 Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393). 26 Tab. 2.3. Zbiory bibliotek państwowych Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Piłsudskiego 396.551 173.097 230 192.834 1.832 3.355 1.666 264 38.941 1.740 0 3.544 141.492 0 — 127.903 14.910 9 0 11.569 Źródło: sprawo zdania K - 03 poszczególnych bibliotek. Główna Biblioteka Pracy I Zabezpieczenia Społecznego 57.427 18.228 82 15.215 0 0 0 0 0 0 0 15.215 0 0 — 0 1 1 0 14.824 Centralna Biblioteka Statystyczna 336. 891 173.204 — 12.635 0 0 0 0 5.004 17 0 0 0 7.614 — 10.0 00 450 2 0 5.915 Główna Biblioteka Lekarska Im. Stanisława Konopki 300.019 149.520 296 80.273 23 4.05 9 45.178 0 0 18.100 0 8.456 3.106 1.351 — 265 115 1 4 0 41.537 Biblioteka Narodowa 3.519.904 2.623.946 6.445 5.108. 462 41.255 183.828 276.288 138.693 168.221 571.531 15.895 298. 928 3.120.237 293.586 12 0 0 7 5 65.381 zbiory książki czasopisma wpływające tytuły czasopism bieżących pozostałe zbiory nieelektroniczne rękopisy starodruki mikrofilmy druki muzyczne dokumenty kartograficzne dokumenty graficz ne normy, opisy patentowe materiały audiowizualne inne zbiory zbiory elektroniczne zinwentaryzowane licencjonowane zbiory elektroniczne, do których biblioteka opłaciła dostęp książki elektroniczne czasopisma elektroniczne bazy danych inne zbiory elektronic zne materiały zdigitalizowane przez bibliotekę Księgozbiór: w tym: w tym: 27 Zasady ewidencji materiałów bibliotecznych w bibliotekach wchodzących w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 14 . Ewidencja polega na ujęciu wpływów i ubytków w sposób umożliwiający identyfikację, oraz na ujęciu ilościowym i wartościowym stanu materiałów i zachodzących w nim zmian. Szczegółową ewidencję materiałów włączonych do zbiorów prowadzi się w księdze inwentarzowej. W terminach ustalonych przez kierownika biblioteki, nie rzadziej jednak niż raz w roku, sporządza się zestawienie liczby i wartości zinwentaryzowanych jednostek ewidencyjnych. W ewidencji finansowo-księgowej materiałów wchodzących w skład zbiorów bibliotecznych powinno się ujmować wpływy i ubytki według rzeczywistych kosztów nabycia, a w przypadkach materiałów otrzymanych bezpłatnie – według bieżącej wartości szacunkowej. Zbiory bibliotek objęte są regularnym badaniem statystycznym. 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE Z mocy prawa własnością Skarbu Państwa są liczne zasoby dokumentacji. W ewidencji zbiorczej uwzględnia się jedynie zasoby archiwalne. 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa Materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego, zwanymi dalej „materiałami archiwalnymi”, są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne 15 oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz o jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, o działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji i rozwoju nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych, powstała w przeszłości i powstająca współcześnie 16 . Narodowy zasób archiwalny służy nauce, kulturze, gospodarce narodowej oraz potrzebom obywateli. W zależności od własności materiałów archiwalnych, dzieli się na: 1. państwowy zasób archiwalny, 2. niepaństwowy zasób archiwalny 17 . Państwowy zasób archiwalny stanowią wszelkie materiały archiwalne o wartości historycznej, które dokumentują działalność państwa, jego poszczególnych organów i państwowych jednostek organizacyjnych, jego stosunki z innymi państwami oraz życie społeczne i gospodarcze, a także działalność samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz, o ile odpowiednie dokumenty znajdują się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, działalność obcych organów władzy i administracji oraz sił zbrojnych. Państwowy zasób archiwalny tworzą również, jeżeli znalazły się w posiadaniu państwa, mające wartość historyczną materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności organizacji politycznych, społecznych, zawodowych i gospodarczych oraz innych niepaństwowych organizacji i jednostek organizacyjnych, o działalności 14 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie narodowego zasobu bibliotecznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1308). 15 Dz. U. z 2023 r. poz. 57 z późn. zm. 16 Art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164). 17 Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. 28 kościołów i związków wyznaniowych, osobistości, rodzin i rodów, które wywarły wpływ na rozwój państwa, życie polityczne, społeczne i gospodarcze oraz rozwój nauki, techniki, kultury i sztuki. Materiały archiwalne udostępnia się bezpłatnie jednostkom organizacyjnym i obywatelom w celach poznawczych, w tym związanych z badaniami naukowymi albo zaspokajaniem osobistych potrzeb informacyjnych. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego jest Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Nadzór nad Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. 2.4.2. Ewidencja archiwów Jednostki podległe Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych gromadzą spisy przekazywanych im materiałów archiwalnych, sporządzają inwentarze zespołów i zbiorów, a także inne szczegółowe pomoce archiwalne. Ponadto opracowują informatory i przewodniki po zasobach poszczególnych archiwów państwowych. Wybrane dane o zasobie archiwalnym jednostek podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych objęte są okresowo badaniami statystyki publicznej. 2.4.3. Materiały archiwalne Tab. 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych stan zasobu archiwalnego na koniec roku sprawozdawczego zinwentaryzowano w roku sprawozdawczym ogółem w ewidencji zespoły (zbiory) 102.538 102.243 201 metry bieżące 376.678,12 372.104,45 1.160,70 jednostki 44.767.328 36.927.704 280.333 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 43.008,26 42.933,34 96,35 nabytki w roku sprawozdawczym ubytki w roku sprawozdawczym zespoły (zbiory) 1.221 80 metry bieżące 9.158,50 267,67 jednostki 1.161.049 87.214 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 937,13 640,78 Źródło: Zestawienie sumaryczne z działalności archiwalnej według stanu na 31 grudnia 2022 r. 2.5. STRATY WOJENNE Za polskie straty wojenne uznaje się ruchome dobra kultury utracone w wyniku II wojny światowej z terenu Polski w granicach z 1945 r. Kwestie związane z restytucją dóbr kultury reguluje 29 ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury 18 . Ustawa przyznaje w tym zakresie ogólną kompetencję do działania ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Właściwość ministra obejmuje zarówno sprawy restytucji prowadzone przez Rzeczpospolitą Polską w stosunku do dóbr kultury w kraju i za granicą. Podstawą własności polskiego Skarbu Państwa w stosunku do powyższej kategorii mienia były przede wszystkim przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich 19 . Z mocy powyższych przepisów polski Skarb Państwa nabywał własność mienia poniemieckiego i mienia kwalifikowanego jako opuszczone. Straty wojenne stanowiły obszar praw majątkowych państwa niemożliwy do oszacowania. Są one przedmiotem systematycznych działań restytucyjnych realizowanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W roku 2022, w wyniku działań restytucyjnych, odzyskano 103 dzieła sztuki: 1. obraz „Opłakiwanie Chrystusa” autorstwa Lucasa Cranacha starszego, 2. 37 szt. okazów zoologicznych i 46 szt. książek z przedwojennego Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, 3. obraz „Portret panny Leopoldyny Kuczyńskiej” autorstwa Andrzeja Grabowskiego, 4. obraz „Siuprem zieleniaczek” autorstwa Romana Szwojnickiego, 5. strzelba myśliwska z warsztatu Jeana Le Page'a, 6. 11 obiektów zabytkowych przekazanych do Muzeum Narodowego we Wrocławiu przez Tila Strickera, 7. tempera „Markische Heide” autorstwa Karla Kaysera-Eichberga, 8. tempera „Most Augusta w Dreźnie” autorstwa Gottharda Kuehla, 9. obraz „Lekcja rysunku” autorstwa Jana Mauritsa Quinkharda, 10. szklanica z herbem Ślepowron, 11. alabastrowe putta autorstwa Friedricha Grossa. 18 Dz. U. z 2019 r. poz. 1591. 19 Dz. U. z 1946 r. nr 13 poz. 87 z późn. zm. 30 3. ZASOBY NATURALNE Własność Skarbu Państwa stanowią strategiczne zasoby naturalne kraju 20 : 1. wody podziemne oraz wody powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach, z których te cieki biorą początek, w kanałach, jeziorach i zbiornikach wodnych o ciągłym dopływie, 2. wody polskich obszarów morskich wraz z pasem nadbrzeżnym i ich naturalnymi zasobami żywymi i mineralnymi, a także zasobami naturalnymi dna i wnętrza ziemi znajdującego się w granicach tych obszarów, 3. lasy państwowe, 4. złoża kopalin niestanowiące części składowych nieruchomości gruntowej, 5. zasoby przyrodnicze parków narodowych. Zasoby te nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Gospodarowanie strategicznymi zasobami naturalnymi jest prowadzone zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w interesie dobra ogólnego. Oznacza to, że właściwe organy administracji publicznej oraz inne podmioty sprawujące na podstawie odrębnych przepisów zarząd nad zasobami naturalnymi mają obowiązek utrzymać, powiększać i doskonalić zasoby odnawialne oraz użytkować złoża kopalin zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. 3.1. WODY 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód Ustawa Prawo wodne 21 reguluje sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami jako mieniem Skarbu Państwa i ma zastosowanie do wód śródlądowych oraz morskich wód wewnętrznych. Zarządzanie zasobami wodnymi jest realizowane z uwzględnieniem podziału państwa na obszary dorzeczy, regiony wodne i zlewnie zgodnie z art. 13 ustawy. Zgodnie z art. 212 tej ustawy, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują: 1. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, 2. minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych. Podstawowym składnikiem przejętego przez Wody Polskie mienia są wody powierzchniowe płynące i grunty pokryte tymi wodami znajdujące się w granicach linii brzegu. Wody, zgodnie z art. 211 ust. 4 Prawa wodnego, zostały wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, nie stanowią bowiem rzeczy w myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Skarbowi Państwa przysługuje niezbywalne prawo własności do wód powierzchniowych płynących. Prawo własności do wód płynących determinuje również prawo własności do gruntów pokrytych tymi wodami. Definicję 20 Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). Według art. 5 świadczenia pozaprodukcyjne zasobów naturalnych Skarbu Państwa na potrzeby własne ludności, szczególnie rekreację oraz niekomercyjny zbiór runa leśnego są nieodpłatne. Według art. 6 wstęp do lasów państwowych i dostęp do cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa jest wolny, a szczegółowe zasady korzystania ludności z zasobów naturalnych określają odrębne przepisy. 21 Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. 31 wód powierzchniowych płynących zawarto w art. 22 Prawa wodnego wskazując, że zalicza się do nich wody w: 1. ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek, 2. jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych, 3. sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących, 4. kanałach. 3.1.2. Ewidencja wód Zgodnie z art. 258 ust. 5 ustawy Prawo wodne, Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych przyległych do śródlądowych wód płynących, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1, a także w stosunku do położonych na tych nieruchomościach budynków, budowli oraz innych urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do realizacji zadań określonych w przepisach ustawy. Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie rodzaj zasobu j. m. stan ewidencyjny 2022 r. 2021 r. * rzeki nieuregulowane [km] 116.036,16 116.830,45 rzeki uregulowane [km] 52.383,46 51.557,72 zbiorniki retencyjne [szt.] 269 268 wały przeciwpowodziowe [km] 8.692,06 8.705,32 stopnie wodne [szt.] 7.086 7.051 * Dane ze Sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2021 r. Źródło: Sprawozdanie z działalności PGW Wody Polskie za 2022 r. Proces pełnej inwentaryzacji mienia Skarbu Państwa, w stosunku do którego Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie nie został jeszcze zakończony, w związku z powyższym brak jest szczegółowych informacji w tym zakresie, a przedstawione dane są obarczone dużym błędem. 3.2. LASY Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 22 (państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej), które reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia, prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzi ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustala jego wartość 23 . Podstawowym zadaniem PGL Lasy Państwowe jest zachowanie trwałości lasów oraz ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich pełnionych przez nie funkcji. 22 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.). Według art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 23 § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe. (Dz. U. z 1994 r. nr 134 poz. 692). 32 Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości w zarządzie PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa, kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości. Grunty Skarbu Państwa przeznaczone w planach zagospodarowania do zalesienia przekazuje się decyzją starosty w zarząd Lasów Państwowych. Powierzchnia lasów i gruntów zadrzewionych należących do Skarbu Państwa według Krajowego Wykazu Gruntów wynosiła 7.364.080 ha, z czego 173.316 ha znajdowało się w użytkowaniu wieczystym. 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin Na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze 24 , Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności górniczej, którą objęte są złoża węglowodorów, węgla kamiennego, metanu występującego jako kopalina towarzysząca, węgla brunatnego, rud metali z wyjątkiem darniowych rud żelaza, metali w stanie rodzimym, rud pierwiastków promieniotwórczych, siarki rodzimej, soli kamiennej, soli potasowej, soli potasowo-magnezowej, gipsu i anhydrytu, kamieni szlachetnych, pierwiastków ziem rzadkich, gazów szlachetnych, bez względu na miejsce ich występowania, a także złoża wód leczniczych, wód termalnych i solanek. Inne złoża kopalin są objęte prawem własności nieruchomości gruntowej. Własnością górniczą objęte są także części górotworu położone poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowej, w szczególności znajdujące się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej. W granicach określonych przez ustawy Skarb Państwa, z wyłączeniem innych osób, może korzystać z przedmiotu własności górniczej albo rozporządzać swoim prawem wyłącznie przez ustanowienie użytkowania górniczego. Ustanowienie użytkowania górniczego następuje w drodze umowy zawartej na piśmie pod rygorem nieważności, a staje się skuteczne z dniem uzyskania koncesji. Koncesji udziela się na czas oznaczony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 50 lat, chyba że przedsiębiorca złożył wniosek o udzielenie koncesji na czas krótszy. Uprawnienia Skarbu Państwa w zakresie wynikającym z własności górniczej w odniesieniu do działalności, która wymaga koncesji wykonują właściwe organy koncesyjne, tj. minister właściwy do spraw środowiska, a w przypadku wód termalnych, leczniczych i solanek – właściwy marszałek województwa. Jeżeli przedmiot własności górniczej znajduje się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej, wykonywanie uprawnień właścicielskich wymaga porozumienia z ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej. Własnością Skarbu Państwa są również złoża eksploatowane odkrywkowo wtedy, gdy nieruchomość gruntowa, w obrębie której występują, stanowi własność Skarbu Państwa. Gospodarowanie tymi złożami może polegać na przeniesieniu praw własności lub innego prawa do gruntu i przeznaczeniu terenu pod wydobycie w planie zagospodarowania przestrzennego za opłatą uwzględniającą wartość złóż znajdujących się w granicach nieruchomości. Przedsiębiorca wydobywający kopalinę ze złoża uiszcza opłatę eksploatacyjną za wydobytą kopalinę. Wysokość opłaty jest iloczynem stawki kwotowej oraz ilości wydobytej kopaliny, zaś obowiązek jej ustalenia oraz wpłacenia spoczywa na przedsiębiorcy. Opłata eksploatacyjna stanowi dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz gminy, powiatu i województwa, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza. 24 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r. poz. 633 z późn. zm.). 33 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin Przedsiębiorca, w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze, jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zasobów złoża kopaliny, w ramach której sporządza się corocznie operat ewidencyjny. Operat ten dołącza się do dokumentacji geologicznej złoża kopaliny lub projektu zagospodarowania złoża. Prowadzenie ewidencji polega na ustalaniu zmian, których przyczyną jest m. in. dokładniejsze rozpoznanie, eksploatacja, zmiana granic lub podział złoża, albo przeklasyfikowanie zasobów. Przedsiębiorca sporządza, na podstawie operatu ewidencyjnego, informację o zmianach zasobów złoża kopaliny i corocznie, w terminie do 15 marca, przekazuje ją właściwemu organowi koncesyjnemu oraz państwowej służbie geologicznej. Na podstawie dokumentacji geologicznej oraz ewidencji zasobów złóż kopalin państwowa służba geologiczna, którą pełni Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy corocznie, w terminie do 30 czerwca, sporządza krajowy bilans zasobów złóż kopalin. Bilans nie zawiera informacji o właścicielu złoża. Tab. 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin kopalina liczba złóż zasoby bilansowe wydobycie w 2022 r. ogółem zagospo- darowa- ne stan na 31.12.2022 r. zagospo- darowa- ne [mln t], gaz ziemny i metan [mld m 3 ], srebro [tys. t] KOPALINY ENERGETYCZNE gazowe 385 228 257,62 158,00 4,72 gaz ziemny * 321 199 151,26 104,18 4,72 metan pokładów węgla 64 29 106,36 53,82 0,31 ciekłe 88 52 21,00 19,76 0,82 ropa naftowa * 88 52 21,00 19,76 0,82 stałe 254 53 87.700,64 28.810,83 104,21 węgle brunatne 91 6 23.084,83 982,48 57,68 węgle kamienne 163 47 64.615,81 27.828,35 46,53 KOPALINY METALICZNE 39 6 4.205,00 1.507,30 30.45 rudy cynku i ołowiu 21 — 91,94 — — cynk metaliczny 3,90 ołów metaliczny 1,46 rudy miedzi i srebra 17 6 3.562,23 1.507,30 30,45 miedź metaliczna 57,33 27,46 srebro metaliczne 166,29 79,61 rudy molibdenowo- wolframowo-miedziowe 1 — 550,83 — — molibden metaliczny 0,30 wolfram metaliczny 0,24 miedź metaliczna 0,80 KOPALINY CHEMICZNE 50 10 113.609,59 9.817,10 4,38 baryty 5 — 5,67 — — 34 fluoryt 2 — 0,54 — — siarka 19 5 500,45 20,92 0,50 sole potasowo-magnezowe 5 — 686,15 — — sól kamienna 19 5 112.416,78 9.796,18 3,88 KOPALINY SKALNE 14.060 4.284 62.799,99 21.109,95 320,03 bentonity i iły bentonitowe 9 1 2,90 0,49 — dolomity 11 4 490,41 196,31 2,68 gipsy i anhydryty 15 4 257,88 85,98 1,03 gliny ceramiczne 22 4 136,98 9,63 0,40 gliny ogniotrwałe 16 2 53,15 5,37 0,09 kamienie łamane i bloczne 750 312 11.727,21 6.407,28 79,94 kreda 200 13 207,18 14,66 0,35 kwarcyty ogniotrwałe 8 — 6,59 — — kwarc żyłowy 7 — 6,16 — — magnezyty 6 1 13,30 3,27 0,07 piaski formierskie 72 5 296,38 45,21 1,06 piaski do produkcji betonów komórkowych i cegły wapienno-piaskowej (1,8)** 164 28 715,59 119,56 1,26 piaski podsadzkowe (1,7) ** 30 5 4.256,12 720,65 3,70 piaski i żwiry 10.999 3.674 20.664,01 6.251,87 170,78 surowce ilaste ceramiki budowlanej (2,0) ** 1.111 96 4.053,02 450,54 3,61 surowce ilaste do produkcji cementu 27 2 279,48 3,27 0,06 surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego (2,0) ** 41 2 331,34 30,64 0,22 surowce kaolinowe 16 2 225,80 52,77 0,32 surowce skaleniowe 11 2 139,04 5,78 0,01 surowce szklarskie 38 8 655,29 174,19 3,14 torf (1,0) ** 318 72 98,41 40,42 1,19 wapienie i margle przemysłu cementowego i wapienniczego 189 47 18.183,75 6.492,06 50,12 * Zasoby wydobywalne. ** Zasoby przeliczone z mln m 3 na mln ton, według gęstości przestrzennej podanej w nawiasach. Źródło: Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy – Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce według stanu na 31 grudnia 2022 r. 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, wodą leczniczą jest woda podziemna, która pod względem chemicznym i mikrobiologicznym nie jest zanieczyszczona, cechuje się naturalną zmiennością cech fizycznych i chemicznych, o zawartości: 1. rozpuszczonych składników mineralnych stałych – nie mniej niż 1.000 mg/dm 3 , lub 2. jonu żelazawego – nie mniej niż 10 mg/dm 3 (wody żelaziste), lub 3. jonu fluorkowego – nie mniej niż 2 mg/dm 3 (wody fluorkowe), lub 4. jonu jodkowego – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody jodkowe), lub 5. siarki dwuwartościowej – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody siarczkowe), lub 6. kwasu metakrzemowego – nie mniej niż 70 mg/dm 3 (wody krzemowe), lub 35 7. radonu – nie mniej niż 74 Bq/dm 3 (wody radonowe), lub 8. dwutlenku węgla niezwiązanego – nie mniej niż 250 mg/dm 3 , z tym że od 250 do 1.000 mg/dm 3 to wody kwasowęglowe, a powyżej 1.000 mg/dm 3 to szczawy. Wodą termalną jest woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę nie mniejszą niż 20°C, natomiast solanką jest woda podziemna o zawartości rozpuszczonych składników mineralnych stałych nie mniejszej niż 35 g/dm 3 . Tab. 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek województwo liczba udokumentowanych złóż zasoby eksploatacyjne [m 3 /h] pobór [m 3 /r.] dolnośląskie 22 671,27 1.147.474,50 kujawsko-pomorskie 6 586,90 1.641.352,30 lubelskie 2 54,00 1.345,90 lubuskie 1 5,00 - łódzkie 7 947,60 2.164.080,00 małopolskie 45 2.354,76 7.148.002,58 mazowieckie 6 620,12 490.133,38 opolskie 2 27,00 96,00 podkarpackie 13 97,68 37.066,00 pomorskie 3 57,00 29.811,00 śląskie 8 16,23 7.080,60 świętokrzyskie 9 135,82 95.587,96 warmińsko-mazurskie 3 162,00 5.343,00 wielkopolskie 10 807,20 9.328,00 zachodniopomorskie 10 1.034,47 2.763.538,50 2022 r. ogółem 147 7.577,05 15.540.239,72 2021 r. ogółem 148 7.209,22 13.539.961,41 Źródło: jak w tab. 3.2. 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne 25 , organem regulacyjnym w dziedzinie rynku usług telekomunikacyjnych i pocztowych jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Do zakresu działania Prezesa UKE należy w szczególności wykonywanie, przewidzianych ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie, zadań z zakresu zasobów częstotliwości, zasobów orbitalnych i zasobów numeracji oraz kontroli spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej (art. 192). Częstotliwości radiowe są zasobem ograniczonym i podlegają reglamentacji. Podstawowym instrumentem gospodarowania częstotliwościami jest Krajowa Tablica Przeznaczeń Częstotliwości (Tablica), ustalona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie Krajowej Tablicy Przeznaczeń Częstotliwości 26 . W Tablicy określone zostało przeznaczenie częstotliwości lub zakresów częstotliwości dla poszczególnych służb radiokomunikacyjnych oraz sposób użytkowania tych częstotliwości. Zgodnie z art. 111 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, Rada 25 Dz. U. z 2022 r. poz. 1648 z późn. zm. 26 Dz. U. z 2022 r. poz. 1988 z późn. zm. 36 Ministrów, realizując politykę państwa w zakresie gospodarki zasobami częstotliwości, spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej oraz telekomunikacji, określa w drodze rozporządzenia Tablicę, z uwzględnieniem: 1. międzynarodowych przepisów radiokomunikacyjnych; 2. kierunków i celów polityki w zakresie planowania strategicznego, koordynacji i harmonizacji wykorzystania widma radiowego, określonych w wieloletnich programach dotyczących polityki w zakresie widma radiowego, przyjętych przez Parlament Europejski i Rady na mocy art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa – Dz. Urz. WE L 108 z 24 kwietnia 2002 r., str. 33) 27 ; 3. wymagań dotyczących: – zapewnienia warunków do harmonijnego rozwoju służb radiokomunikacyjnych oraz dziedzin nauki i techniki, wykorzystujących zasoby częstotliwości, – wdrażania nowych, efektywnych technik radiokomunikacyjnych, – obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tablica wyznacza warunki stosowania pozostałych instrumentów gospodarowania częstotliwościami. Uszczegółowienie zapisów Tablicy znajduje wyraz w planach zagospodarowania częstotliwości, które mają charakter planistyczny. Zgodnie z art. 112 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego plany zagospodarowania częstotliwości ustala oraz zmienia Prezes UKE. Natomiast w odniesieniu do częstotliwości przeznaczonych do rozpowszechniania programów radiofonicznych i telewizyjnych, zgodnie z art. 112 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, plany zagospodarowania częstotliwości oraz zmiany tych planów ustala Prezes UKE w uzgodnieniu z Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), na jego wniosek lub z własnej inicjatywy. Plany zagospodarowania częstotliwości oraz ich zmiany powinny uwzględniać politykę państwa m. in. w zakresie gospodarki częstotliwościami oraz w zakresie radiofonii i telewizji oraz telekomunikacji (art. 112 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa telekomunikacyjnego). Natomiast projektowanie kierunków polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji pozostaje w kompetencji KRRiT w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 28 . Zgodnie z art. 114 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, rezerwacji częstotliwości dokonuje, zmienia lub cofa Prezes UKE. Rezerwacja określa częstotliwości lub zasoby orbitalne, które w okresie rezerwacji pozostają w dyspozycji podmiotu, na rzecz którego dokonano rezerwacji, przeniesiono uprawnienia do częstotliwości lub uprawnienia do dysponowania częstotliwościami na cele związane z uzyskiwaniem pozwoleń radiowych. W przypadku rozprowadzania lub rozpowszechniania programów radiofonicznych lub telewizyjnych, Prezes UKE wydaje decyzje w sprawach rezerwacji częstotliwości w porozumieniu z Przewodniczącym KRRiT. W przypadku braku dostatecznych zasobów częstotliwości, zgodnie z art. 116 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyska rezerwację częstotliwości wyłaniany jest w drodze konkursu, przetargu albo aukcji. Procedura wyłaniania przez Prezesa UKE podmiotu, na rzecz którego dokonywana jest rezerwacja częstotliwości na potrzeby rozpowszechniania lub rozprowadzania programów radiofonicznych lub telewizyjnych w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą naziemną, odbywa się w jednym z następujących trybów: 1. bez konkursu – w przypadku wyłącznej rezerwacji dla nadawców publicznych, tj. Telewizji Polskiej S. A. oraz Polskiego Radia S. A., na podstawie art. 26 ust. 5 ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-3 oraz 27 Dyrektywa 2002/21WE utraciła moc z dniem 21 grudnia 2020 r. Została zastąpiona Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającą Europejski kodeks łączności elektroniczne. Przepis, o którym mowa w art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE obowiązuje jako art. 4 ust. 4 dyrektywy 2018/1972/UE. Obecnie zaawansowane są prace nad wdrożeniem dyrektywy 2018/1972/UE do krajowego porządku prawnego. 28 Dz. U. z 2022 r. poz. 1722. 37 multipleks radiowy) lub gdy w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE zainteresowanie nie przekroczy dostępnych zasobów częstotliwości (przypadek niektórych telewizyjnych nadawców lokalnych), 2. w trybie konkursowym i po uzyskaniu koncesji KRRiT na podstawie art. 37 ust. 3a ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-1 i MUX-2), 3. w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE na podstawie art. 116 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z art. 118 i art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-4) lub na podstawie art. 116 ust. 6, art. 118 ust. 1, 2 i 2a oraz 118a ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-8). Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, warunki uczestnictwa w konkursie w zakresie dodatkowych obowiązków i zadań przedsiębiorcy, dotyczących zawartości programowej, w tym warunków dotyczących transmisji obowiązkowej, określa KRRiT na wniosek Prezesa UKE, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, uwzględniając pozaekonomiczne interesy narodowe dotyczące kultury, języka i pluralizmu mediów. Zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyskał prawo do dysponowania częstotliwością w rezerwacji częstotliwości, uiszcza roczne opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością. Dodatkowo zgodnie z ust. 4, podmiot, na rzecz którego dokonano rezerwacji częstotliwości w drodze postępowania, o którym mowa w art. 116 Prawa telekomunikacyjnego (w drodze konkursu, przetargu albo aukcji), uiszcza dodatkową opłatę za dokonanie rezerwacji częstotliwości w kwocie zadeklarowanej w tym postępowaniu, nie niższej niż opłata roczna za prawo do dysponowania częstotliwością, ustalonej zgodnie z warunkami podanymi w rezerwacji częstotliwości. Opłaty są uiszczane na konto UKE i stanowią dochód budżetu państwa. Zgodnie ze Sprawozdaniem Prezesa UKE za 2022 r., we wszystkich służbach Prezes UKE wydał łącznie 72.461 decyzji związanych z obsługą wykorzystania częstotliwości (dla porównania w 2021 r. takich decyzji było 28.167). 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH Park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się m. in.: w celu utrzymania procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów, zachowania różnorodności biologicznej i dziedzictwa geologicznego, zapewnienia ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, utrzymania lub przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz kształtowania właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez edukację, informację i promocję w dziedzinie ochrony przyrody 29 . Tab. 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych l. p. park narodowy obszar [ha] powierzchnia własności Skarbu Państwa [ha] zasoby drewna * [tys. m 3 ] wartość drzewostanu [tys. PLN] 1. Babiogórski 3.401 3.276 1.115 223.000 2. Białowieski 10.517 10.517 4.944 1.597.802 3. Biebrzański 59.223 35.966 2.351 423.110 4. Bieszczadzki 29.192 29.041 11.299 3.708.108 29 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336). 38 5. Bory Tucholskie 4.613 4.611 1.186 254.324 6. Drawieński 11.534 11.229 4.050 1.308.710 7. Gorczański 7.038 6.645 2.759 670.923 8. Gór Stołowych 6.354 6.221 1.450 581.930 9. Kampinoski 38.544 33.804 8.576 2.771.480 10. Karkonoski 5.952 5.937 1.099 355.029 11. Magurski 19.437 19.433 8.350 1.628.217 12. Narwiański 6.805 2.852 14 2.800 13. Ojcowski 2.163 1.430 566 182.830 14. Pieniński 2.372 1.129 642 207.406 15. Poleski 9.768 8.620 1.112 255.693 16. Roztoczański 8.482 8.398 3.754 1.213.281 17. Słowiński 32.727 21.556 1.691 546.382 18. Świętokrzyski 7.695 7.551 3.270 1.056.706 19. Tatrzański 21.182 17.432 3.936 377.899 20. Ujście Warty 8.077 8.077 44 14.058 21. Wielkopolski 7.620 6.753 1.504 302.214 22. Wigierski 15.092 12.503 4.294 1.387.622 23. Woliński 10.937 10.848 2.028 655.301 2022 r. ogółem 328.725 273.829 70.034 19.724.825 2021 r. ogółem 328.541 270.937 67.677 13.964.827 * Zasób nie obejmuje drewna martwego. Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska. 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA Utrzymanie i odtwarzanie zasobów ryb w polskich obszarach morskich jest dokonywane przez zarybianie, zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim 30 , dorzecza Wisły i Odry, rzek pomorskich oraz Zatoki Puckiej gatunkami ryb eksploatowanych gospodarczo. Informacje o obszarach i terminie, w których prowadzone jest zarybianie polskich obszarów morskich, są określane w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw rybołówstwa, a koszty zarybiania ponoszone są corocznie przez budżet państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw rybołówstwa. Ustanowienie ogólnego dopuszczalnego połowu w podziale na łowiska i rozdzielenie możliwości połowowych jest kompetencją Rady Unii Europejskiej. W tab. 3.5. przedstawiono wykorzystanie przyznanego dla Polski na 2022 r. dopuszczalnego połowu na Bałtyku w granicach wód terytorialnych Wspólnoty. 30 Dz. U. z 2023 r. poz. 475 z późn. zm. 39 Tab. 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 gatunek (podrejon) j. m. ogólna kwota połowowa * połowy łącznie wykorzystanie kwoty [%] dorsz (22-24) [T] ** 87 40 46,16 dorsz (25-32) ** 185 106 57,40 szprot (22-32) 73.188 71.200 97,28 gładzica (22-32) 1.464 176 12,06 śledź (22-24) ** 103 86 83,46 śledź (25-27; 28,2; 29 i 32) 17.554 16.266 92,67 łosoś [szt.] **4.011 68 1,70 * Kwoty połowowe po uwzględnieniu wymian międzynarodowych. ** Wyłącznie przyłowy. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Rady z dnia 27 października 2022 r. ustalającym uprawnienia do połowów na rok 2023 31 w odniesieniu do niektórych stad i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim dla Polski dopuszczalny połów w Morzu Bałtyckim wynosił: 1. dorsza 22-24 – 57 ton i dorsza 25-32 – 159 ton (wyłącznie przyłowy), 2. szprota 22-32 – 65.798 ton, 3. gładzicy 22-32 – 1.697 ton, 4. śledzia 22-24 - 103 ton (wyłącznie przyłowy), śledzia 25-27, 28.2, 29 i 32 – 17.645 ton, 5. łososia 22-31 – 4.011 sztuk (wyłącznie przyłowy). 31 Rozporządzenie Rady (UE) 2022/2090 z dnia 27 października 2022 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2023 r. dla niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/109 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach (Dz. U. UE L.2022.281.1 z późn. zm.). 40 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA Grunty Skarbu Państwa zajmują 10.068.510 ha co odpowiada 32,09 % terytorium kraju. W porównaniu z ubiegłym rokiem zanotowano niewielki wzrost udziału powierzchni gruntów Skarbu Państwa o nieco ponad 0,3 %, a tym samym wartość ta utrzymuje się na zbliżonym poziomie. 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA Dysponentami gruntów reprezentującymi prawa majątkowe Skarbu Państwa i działającymi w jego imieniu i na jego rzecz byli: 1. starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, do których należy gospodarowanie zasobem nieruchomości Skarbu Państwa 32 , 2. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w stosunku do gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencja Mienia Wojskowego odpowiednio w zakresie powierzonego jej mienia, 3. PGL Lasy Państwowe działające poprzez nadleśnictwa w zakresie gospodarowania gruntami i innymi nieruchomościami, 4. Minister Rozwoju i Technologii, który gospodarował nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby statutowe centralnych i naczelnych organów państwa oraz urzędów wojewódzkich, a także rozstrzygał o sposobie zagospodarowania nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej lub sprywatyzowanej państwowej osobie prawnej, 5. Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości w stosunku do nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Nieruchomości, 6. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej w odniesieniu do gruntów pokrytych wodami morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych. W formie trwałego zarządu gruntami Skarbu Państwa władały państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a wśród nich m. in. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w zakresie gruntów położonych w pasach drogowych dróg krajowych oraz pod urządzeniami towarzyszącymi. 32 Zasób nieruchomości Skarbu Państwa stanowią nieruchomości, które są własnością lub przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa z wyłączeniem gruntów Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste i gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi stanowią odrębny zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Skarb Państwa 32,09% osoby fizyczne 57,98% samorząd terytorial. 4,02% osoby prawne 4,54% Własność gruntów w Polsce 41 Szczególnymi podmiotami władającymi gruntami Skarbu Państwa jako użytkownicy wieczyści z mocy przepisów szczególnych są między innymi parki narodowe, Polskie Koleje Państwowe S. A. i Poczta Polska S. A. 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być przedmiotem obrotu 33 . W szczególności mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, mogą być wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, mogą być wyposażeniem tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji, a także jako wkład własny podmiotu publicznego w celu realizowania zadań w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Państwowe osoby prawne oraz państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, z dniem ich utworzenia, były wyposażane w nieruchomości niezbędne do ich działalności odpowiednio przez organ założycielski lub przez organ nadzorujący. Wyposażenie polega na przeniesieniu na rzecz państwowej osoby prawnej własności nieruchomości albo oddaniu jej nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste, użytkowanie (również nieodpłatne), użyczenie lub na oddaniu państwowej jednostce organizacyjnej nieruchomości w trwały zarząd. W przypadku zbywania nieruchomości Skarbu Państwa osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu przysługuje osobie, która: 1. ma roszczenie o nabycie nieruchomości, 2. jest poprzednim właścicielem pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed 5 grudnia 1990 r. albo jego spadkobiercą, 3. jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na czas nieoznaczony. Sprzedaż nieruchomości albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej następuje (poza przypadkami określonymi w ustawie) w drodze przetargu 34 . Zbycia dokonuje starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. Według stanu na 31 grudnia 2022 r. nieruchomość Skarbu Państwa mogła być oddana osobie fizycznej lub prawnej w użytkowanie wieczyste. Użytkownik wieczysty korzysta z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i może swoim prawem rozporządzać. Zatem Skarb Państwa, choć jest właścicielem nieruchomości, nie korzysta z niej, ani nie może nią rozporządzać. Użytkownik ma obowiązek jej wykorzystywania w sposób określony w umowie. Niewykonanie tego obowiązku może prowadzić do rozwiązania umowy. Oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje na okres 99 lat, ale w przypadkach wyjątkowych dopuszczalne jest oddanie terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści. Nieruchomość może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu, z wyjątkiem przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego lub między jednostkami samorządu terytorialnego. Użytkowanie wieczyste ustanawia się za wynagrodzeniem, które stanowi pierwsza opłata i opłaty roczne. Stawka procentowa pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wynosi od 15% do 25% ceny nieruchomości. Wysokość opłat 33 Podstawowe zasady gospodarowania nieruchomościami państwowymi reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). Przepisy dotyczące nieruchomości o szczególnym charakterze lub szczególnych form gospodarowania zawarte są w licznych innych aktach prawnych. 34 Na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa można zaliczyć wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939 zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). 42 rocznych dla nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3% ceny. Nieruchomość Skarbu Państwa może być także przedmiotem darowizny na cele publiczne. Darowizny nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa dokonuje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest darowana. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na ten cel, darowizna może być odwołana. W drodze darowizny przekazuje się m. in. gminie nieruchomości stanowiące zasób nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe oraz na realizację urządzeń infrastruktury związanych z tym budownictwem. Państwowe jednostki organizacyjne korzystają z nieruchomości Skarbu Państwa oddanych im w trwały zarząd, który stanowi formę prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Korzystanie z nieruchomości oddanej w trwały zarząd, polega na: 1. korzystaniu z niej w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu działania jednostki, 2. zabudowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie lub remoncie obiektu budowlanego na nieruchomości gruntowej, za zgodą organu nadzorującego, 3. oddaniu nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie (na czas nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym zawiadomieniem właściwego organu i organu nadzorującego, jeżeli umowa jest zawierana na okres do 3 lat, albo za zgodą tych organów, jeżeli umowa jest zawierana na czas dłuższy niż 3 lata lub czas nieoznaczony, zgoda jest wymagana również w przypadku, gdy strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość). Zgodnie z art. 57 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawa do nieruchomości, które pozostały na skutek likwidacji lub sprywatyzowania państwowej osoby prawnej, przechodzą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa odpowiednio z dniem likwidacji lub z dniem zakończenia prywatyzacji. O sposobie zagospodarowania tych nieruchomości rozstrzyga minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Jeżeli minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa lub inny organ upoważniony na mocy odrębnych przepisów nie zagospodarował nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 ustawy, może przekazać je protokolarnie do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, Agencji Mienia Wojskowego, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa albo Krajowego Zasobu Nieruchomości. Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być oddawane w najem lub dzierżawę, użyczane osobom fizycznym lub prawnym i obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi. 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW W obowiązującym stanie prawnym starostowie i prezydenci miast zobowiązani są do prowadzenia ewidencji nieruchomości stanowiących zasób nieruchomości Skarbu Państwa oraz ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa obejmuje w szczególności 35 : 1. oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości, 2. powierzchnie nieruchomości, 3. wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej, 35 Art. 23 ust. 1c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). 43 4. przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, 5. wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości, 6. informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości, 7. informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych. Podobną ewidencję prowadzi minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonych na potrzeby jednostek wymienionych w art. 60 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zakres danych drugiej ewidencji (ewidencji gruntów i budynków, katastru) prowadzonej także przez starostów na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego 36 , reguluje rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii 37 . Działka ewidencyjna jest tu traktowana jako jednostka powierzchniowa podziału kraju. Danymi o niej są m. in.: położenie, granice, powierzchnia, rodzaje użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone. Danymi ewidencyjnymi dotyczącymi budynków i lokali są m. in.: informacje dotyczące rodzaju nieruchomości, pola powierzchni zabudowy, powierzchni użytkowej. Starosta prowadzi rejestr cen nieruchomości określonych w aktach notarialnych. Okresowych badań rynku nieruchomości dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Statystyczne badanie transakcji kupna sprzedaży nieruchomości i ich cen prowadzi Główny Urząd Statystyczny. W gminach i powiatach sporządzane są odpowiednio gminne oraz powiatowe wykazy gruntów według stanu na 1 stycznia każdego roku. Wykaz gruntów jest spisem danych o ogólnej powierzchni gruntów położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według ich przynależności do poszczególnych grup rejestrowych z jednoczesnym podziałem na użytki gruntowe. Wykaz budynków jest spisem danych o liczbie budynków, położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności budynków do poszczególnych grup rejestrowych z podziałem na rodzaje budynków oraz wyróżnieniem budynków, które stanowią części składowe gruntów oraz budynków, które stanowią odrębne od gruntu nieruchomości. Wykaz lokali jest spisem danych o liczbie lokali, stanowiących odrębne nieruchomości, znajdujących się w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności lokali do poszczególnych grup rejestrowych. Na podstawie wykazów danych ewidencyjnych opracowanych przez starostów sporządza się powiatowe, wojewódzkie i krajowe zestawienie danych ewidencyjnych. Wojewódzkie i krajowe zestawienia zbiorcze sporządza Główny Geodeta Kraju. Zbiorcze zestawienie danych ewidencyjnych nie zawiera wartości nieruchomości, ponieważ obowiązek agregowania tych danych nie jest realizowany na szczeblu ewidencji podstawowej. W ewidencji gruntów i budynków władających nieruchomościami Skarbu Państwa podzielono na dwie grupy 38 : grupa 1. – Skarb Państwa, jeżeli nie występuje w zbiegu z użytkownikami wieczystymi, grupa 2. – grunty Skarb Państwa przekazane w użytkowanie wieczyste. 36 Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.). 37 Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r. poz. 1390 z późn. zm.). 38 Zmiana klasyfikacji ewidencyjnej (likwidacja podgrup) wynika z wejścia w życie 31 lipca 2021 r. Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. 44 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA Na grunty Skarbu Państwa składały się przede wszystkim lasy – 77,14 % ogólnej powierzchni gruntów krajowych (73,14 % gruntów Skarbu Państwa) i grunty rolne – 7,34 % (13,61 % gruntów Skarbu Państwa). Udział Skarbu Państwa w ogólnym areale gruntów zabudowanych i zurbanizowanych w Polsce wynosił 14,42 % (1,24 % gruntów Skarbu Państwa). W użytkowanie wieczyste przekazano prawie 78 % tych terenów. Wysoki był udział Skarbu Państwa w puli terenów pokrytych wodami (88,57 %). Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków grupy rejestrowe rodzaj ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami stan na 01.01.2023 r. [ha] grunty Skarbu Państwa miasto 646.660 70.776 350.250 12.286 36.677 18.054 158.617 wieś 8.908.497 1.210.408 6.840.514 15.713 141.341 192.387 508.134 ogółem 9.555.157 1.281.184 7.190.764 27.999 178.018 210.441 666.751 grunty w użytkowaniu wieczystym miasto 134.783 11.026 13.979 69.137 30.060 6.928 3.653 wieś 378.570 77.794 159.337 27.833 60.894 27.587 25.125 ogółem 513.353 88.820 173.316 96.970 90.954 34.515 28.778 grunty Skarbu Państwa ogółem miasto 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 wieś 9.287.067 1.288.202 6.999.851 43.546 202.235 219.974 533.259 ogółem 10.068.510 1.370.004 7.364.080 124.969 268.972 244.956 695.529 udział gruntów Skarb Państwa w kraju [%] 32,09 7,34 77,14 14,42 27,93 44,03 88,57 grunty Skarbu Państwa na 01.01.2022 r. miasto 696.378 82.429 356.658 81.547 66.567 24.946 84.233 wieś 9.226.552 1.324.540 6.912.164 43.213 200.468 233.885 512.282 ogółem 9.922.930 1.406.969 7.268.822 124.760 267.034 258.831 596.514 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków według stanu na 1 stycznia 2023 r., obliczenia PGRP. Większa część gruntów Skarbu Państwa znajdowała się w zachodnich i północnych rejonach kraju, co wynikało z warunków przyrodniczych (większego udziału lasów i wód) i historyczno- politycznych (zagospodarowanie ziemi rolniczej przez państwowe gospodarstwa rolne, a po ich likwidacji – przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencję Nieruchomości Rolnych). Znacząco niższy był udział gruntów Skarbu Państwa w rolniczych i przemysłowych rejonach Polski centralnej, południowej i wschodniej. 45 Tab. 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe województwo grunty Skarbu Państwa grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. [ha] dolnośląskie 804.432 805.256 47.279 47.331 kujawsko-pomorskie 482.639 461.886 16.491 16.602 lubelskie 408.764 405.718 29.280 29.289 lubuskie 824.102 825.329 22.095 22.109 łódzkie 293.840 282.420 13.105 13.118 małopolskie 274.687 246.419 24.966 24.872 mazowieckie 511.237 507.383 50.568 49.941 opolskie 330.880 331.052 12.483 12.417 podkarpackie 539.936 540.271 62.551 62.731 podlaskie 469.561 470.377 62.116 60.729 pomorskie 777.287 674.304 37.877 37.691 śląskie 392.274 391.342 36.293 36.157 świętokrzyskie 259.837 230.318 17.954 17.856 warmińsko-mazurskie 1.055.515 1.054.746 14.246 14.220 wielkopolskie 948.205 932.687 33.146 33.171 zachodniopomorskie 1.181.961 1.252.198 32.903 32.991 Źródło: jak w tab. 4.1. 46 Tab. 4.3. Grunty Skarbu Państwa według wojewód ztw z podziałem na rodzaje użytków udział gruntów Skarbu Państwa w powierzchni województwa [%] 42, 76 27 ,82 17, 44 60, 56 16, 85 1 9 , 73 15, 80 36, 59 33, 76 26, 34 41,72 34, 79 23,72 44, 28 32, 97 53,04 Źródło: jak w tab. 4.1. ogółem [ha] 851 . 711 499 . 130 438 . 043 8 46.197 306.945 299.653 561.805 343.363 602.487 531.677 815.164 428.567 277.791 1.069.761 981.351 1.214.864 użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki 12.789 15.232 13.745 16.409 6.300 7.279 10.242 2.723 8.547 21.036 21.672 7.205 2.947 29.094 19.973 49 .762 grunty pod wodami 15 . 834 42.591 17.277 23.690 10.882 17.180 35.517 12.254 18.192 26.621 165.864 16.429 6.750 136.288 35.566 114.594 tereny komunika cyjne 19828 17386 17007 11367 17518 15468 27709 8407 11810 14550 14888 24094 11789 13268 28136 15747 grunty zabudowane i zurbanizowane 16 . 998 6 . 375 4 . 472 3 . 890 7 . 930 8 . 699 11.407 5.522 4.728 2.290 5.773 21.013 5.266 2.968 8.525 9.113 użytki leśne i grunty zadrzewione 588. 700 341.033 341.189 697.117 238.983 232.240 436.742 241.998 524.572 429.757 522.071 318.751 238.511 725.161 689.123 798.132 użytki rolne 197.562 76.513 44.353 93.724 25.332 18.787 40.188 72.459 34.638 37.423 84.89 6 41.075 12.528 162.982 200.028 227.516 województwo dolnośląskie kujawsko - pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko - mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 47 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 Tab. 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 rodzaj jednostki zmiany ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudowane i zurbanizo- wane tereny komuni- kacyjne użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki grunty pod wodami [ha] miasto 85.065 –627 7.571 –124 170 36 78.037 wieś 60.515 –36.338 87.687 333 1.767 –13.911 20.977 2022 r. ogółem 145.580 –36.965 95.258 209 1.937 –13.875 99.014 2021 r. ogółem –352.708 –83.683 –236.942 724 4.701 –20.007 –17.499 Źródło: jak w tab. 4.1. Tab. 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 grupy rejestrowe * powierzchnia [ha] 2022 r. 2021 r. zmiana grunty Skarbu Państwa 9.555.157 9.411.705 143.452 grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 513.353 511.225 2.128 grunty Skarbu Państwa ogółem 10.068.510 9.922.930 145.580 grunty państwowych osób prawnych 70.331 64.135 6.196 grunty samorządów terytorialnych 1.262.591 1.206.476 56.115 grunty osób fizycznych 18.188.619 18.204.669 –16.050 grunty spółdzielni 139.553 144.753 –5.200 grunty kościołów i związków wyznaniowych 138.931 138.784 147 grunty wspólnot gruntowych 80.733 45.054 35.679 grunty spółek i innych osób prawnych 1.423.697 1.522.585 –98.888 * Tylko grunty zaliczone do grup rejestrowych (powierzchnia ewidencyjna), bez uwzględnienia powierzchni wyrównawczej. Źródło: jak w tab. 4.1. 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH W granicach administracyjnych polskich miast nieco ponad 57 % stanowią grunty rolne i lasy Skarbu Państwa. Dotyczy to tak samo miast dużych (wojewódzkich) jak i mniejszych. Sprawia to, że dużą częścią państwowych gruntów miejskich zarządzają lub gospodarują terenowe jednostki organizacyjne PGL Lasy Państwowe lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Udział Skarbu Państwa we własności gruntów na terenie miast w stosunku do poprzedniego roku uległ zauważalnemu spadkowi (5,97 %). 48 Tab. 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach stan ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami udział w po- wierz- chni miast [%] [ha] 2022 r. ogółem 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 33.08 2021 r. ogółem 696.378 82.429 356.658 81.546 66.567 24.946 84.232 30.97 Źródło: jak w tab. 4.1. 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA Stan własności Skarbu Państwa w odniesieniu do budynków wyraża się niewielkimi (jednocyfrowymi) wartościami procentowymi w stosunku do ogółu tych nieruchomości w kraju. Minimalny udział wynosi ok. 0,17 % i odnosi się do budynków mieszkalnych w miastach, natomiast maksymalna wartość udziałowa, obrazująca stan posiadania budynków biurowych w miastach, wynosi ok. 8,87 %. Ogólny udział własnościowy Skarbu Państwa, którego przedmiotem są nieruchomości lokalowe waha się na poziomie nieprzekraczającym 2 ‰ (sic!), z tym że największa cząstkowa wartość przypada na lokale niemieszkalne na terenach wiejskich – 1,78 ‰. Tab. 4.7. Budynki Skarbu Państwa rodzaj budynku Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste 2022 r. 2021 r. miasto wieś ogółem miasto wieś ogółem na nieruchomości gruntowej 46.187 89.026 135.213 45.647 87.289 132.936 samodzielna nieruchomość 2.124 660 2.784 14.635 842 15.477 budynki mieszkalne 4.490 17.831 22.321 4.891 17.026 21.917 produkcyjne, usługowe i gospodarcze 2.548 34.619 37.167 2.378 34.378 36.756 transportu i łączności 7.476 2.734 10.210 12.613 2.736 15.349 oświaty, nauki i kultury oraz sportu 1.249 513 1.762 1.301 464 1.765 szpitali i inne budynki opieki zdrowotnej 626 36 662 663 34 697 biurowe 5.567 1.224 6.791 6.269 1.166 7.435 handlowo-usługowe 1.565 1.116 2.681 2.284 1.035 3.319 przemysłowe 1.409 956 2.365 3.625 866 4.491 zbiorniki, silosy, magazyny 2.097 1.097 3.194 3.120 1.064 4.184 niemieszkalne 21.284 29.560 50.844 23.138 29.362 52.500 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości budynkowych według stanu na 1 stycznia 2023 r. 49 Tab.4.8. Lokale Skarbu Państwa Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste rodzaj jednostki terytorialnej liczba lokali funkcja mieszkalna funkcja niemieszkalna 2022 r. miasto 3.581 883 wieś 816 89 ogółem 4.397 972 2021 r. miasto 3.449 1.000 wieś 825 92 ogółem 4.274 1.092 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości lokalowych według stanu na 1 stycznia 2023 r. 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST Gospodarując zasobem nieruchomości Skarbu Państwa starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu w szczególności: 1. ewidencjonują nieruchomości, 2. zapewniają wycenę tych nieruchomości, 3. sporządzają plany wykorzystania zasobu, 4. zabezpieczają nieruchomości przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 5. wykonują czynności związane z naliczaniem należności oraz prowadzą windykację, 6. współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa i z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 7. zbywają i nabywają, za zgodą wojewody, nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 8. wydzierżawiają, wynajmują i użyczają nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 9. podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych, zapłaty należności za korzystanie z nieruchomości, roszczeń ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 10. składają wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII W roku 2022 minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa gospodarował nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa na potrzeby: Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury Krajowej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Państwowej Inspekcji Pracy, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem rejonów oraz nieruchomości zajętych pod drogi 50 publiczne lub przeznaczonych na realizację inwestycji drogowych 39 . Zadania ministra zostały szczegółowo wskazane w art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tab. 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym l. p. nazwa urzędu (instytucji) liczba nieruchomości powierzchnia gruntów w trwałym zarządzie * [m 2 ] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 1. Kancelaria Sejmu RP 6 6 73.809 73.809 2. Kancelaria Senatu RP 2 2 1.794 1.794 3. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 22 22 2.802.939 2.802.939 4. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 13 13 479.318 479.318 5. Trybunał Konstytucyjny 1 1 5.729 5.729 6. Rzecznik Praw Obywatelskich 2 2 4.050 4.050 7. Sąd Najwyższy 72 70 5.376 5.096 8. Naczelny Sąd Administracyjny 5 5 4.948 4.948 9. Wojewódzkie Sądy Administracyjne 39 39 59.157 59.157 10. Najwyższa Izba Kontroli 60 60 105.667 105.530 11. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 5.840 5.840 12. Krajowe Biuro Wyborcze 15 15 3.040 3.040 13. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 33 31 90.682 90.490 14. Państwowa Inspekcja Pracy 68 66 57.355 55.867 15. Ministerstwo Edukacji i Nauki 6 6 25.002 25.002 16. Ministerstwo Finansów 1 1 29.967 29.967 17. Ministerstwo Infrastruktury 2 2 8.833 8.833 18. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 12 12 1.207.281 1.512.100 19. Ministerstwo Obrony Narodowej 12 12 120.124 120.124 20. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1 15.001 15.001 21. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej 7 7 13.608 26.151 22. Ministerstwo Sprawiedliwości 5 5 70.746 70.746 23. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 18.106 18.106 24. Ministerstwo Rozwoju i Technologii 3 4 10.952 12.099 25. Ministerstwo Sportu i Turystyki 2 1 347.016 40.467 26. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 14 17 2.449.048 3.117.776 27. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 17 16 342.160 340.411 28. Ministerstwo Klimatu i Środowiska 1 1 8.998 8.998 29. Ministerstwo Zdrowia 5 5 30.731 30.731 30. Główny Urząd Geodezji i Kartografii 2 2 26.121 26.121 39 Art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). 51 31. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 2 2.870 2.870 32. Główny Urząd Miar 13 11 113.994 112.994 33. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego 1 1 1.666 1.666 34. Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych 7 7 6.698 6.698 35. Główny Inspektorat Sanitarny 1 1 3.002 3.002 36. Główny Urząd Statystyczny 4 4 42.004 42.004 37. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej 1 1 9.813 9.813 38. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 360 345 395.415 387.968 39. Urząd do Spraw Cudzoziemców 20 20 178.742 178.742 40. Komenda Główna Policji 22 22 227.248 224.193 41. Komenda Główna Straży Granicznej 9 9 107.196 107.196 42. Agencja Wywiadu 13 13 964.294 964.294 43. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 87 78 1.447.831 1.435.133 44. Centralne Biuro Antykorupcyjne 19 19 73.854 73.854 45. Służba Kontrwywiadu Wojskowego 7 6 144.968 143.874 46. Wyższy Urząd Górniczy 2 1 4.592 4.442 47. Służba Wywiadu Wojskowego 6 6 624.757 624.757 48. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 5.506 5.506 49. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad 64 64 264.767 264.767 50. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa 3 3 14.940 14.940 51. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych 1 1 1.898 1.898 52. Urząd Komunikacji Elektronicznej 7 7 15.259 15.259 53. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych / Urząd Ochrony Danych Osobowych 6 6 41 41 54. Służba Ochrony Państwa 9 5 732.179 63.408 55. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska 1 1 1.242 1.242 56. Ministerstwo Aktywów Państwowych 1 1 6.784 6.784 57. Prokuratura Krajowa 2 2 8.321 8.321 instytucje centralne ogółem 1.100 1.065 13.823.279 13.797.585 1. Dolnośląski Urząd Wojewódzki 10 10 37.520 37.520 2. Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki 10 11 29.965 30.460 3. Lubelski Urząd Wojewódzki 12 12 82.957 82.957 4. Lubuski Urząd Wojewódzki 8 7 17.488 15.363 5. Łódzki Urząd Wojewódzki 10 11 22.309 23.888 52 6. Małopolski Urząd Wojewódzki 32 31 117.674 116.859 7. Mazowiecki Urząd Wojewódzki 17 16 67.979 65.879 8. Opolski Urząd Wojewódzki 7 7 39.758 39.759 9. Podkarpacki Urząd Wojewódzki 18 18 37.245 37.245 10. Podlaski Urząd Wojewódzki 16 16 285.995 285.995 11. Pomorski Urząd Wojewódzki 11 12 32.545 32.823 12. Śląski Urząd Wojewódzki 10 10 45.066 45.066 13. Świętokrzyski Urząd Wojewódzki 3 3 37.035 37.035 14. Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki 26 26 466.846 466.846 15. Wielkopolski Urząd Wojewódzki 14 15 67.652 69.282 16. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki 12 12 73.060 73.060 urzędy wojewódzkie ogółem 216 217 1.461.094 1.460.037 nieruchomości w gospodarowaniu Ministra Rozwoju na podstawie art. 60 ustawy o gospodarce nieruchomościami 1.316 1.282 15.284.373 15.257.622 * Sumy powierzchni działek gruntu (lub udziałów w działkach) przekazanych w trwały zarząd na potrzeby statutowe i gruntów pod innymi obiektami na podstawie art. 60 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY Nabywanie nieruchomości pod autostrady odbywa się w różnych trybach. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji przed 16 grudnia 2006 r., nieruchomości nabywane są na rzecz Skarbu Państwa przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w drodze umowy od właścicieli lub użytkowników wieczystych lub w drodze postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzanego przez wojewodów, zaś nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na pasy drogowe stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji w okresie od 16 grudnia 2006 r. do 10 września 2008 r. lub decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej po 10 września 2008 r., nieruchomości przeznaczone pod autostradę stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem, w którym wyżej wymienione decyzje stały się ostateczne. Tab. 4.10. Grunty nabyte pod autostrady oznaczenie autostrady nazwa odcinka powierzchnia gruntów [ha] wartość nabytych nieruchomości [mln PLN] A2 Siedlce-Biała Podlaska (w. Cicibór) 214,0000 31,20 Ryczołek-Siedlce (w. Groszki) 174,8500 45,30 A4 granica woj. małopolskiego-Tarnów 3,0498 3,09 Wrocław-Opole 0,8504 0,77 2022 r. ogółem 392,7502 80,36 2021 r. ogółem 10,0530 13,34 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. 53 Tab. 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady oznaczenie autostrady grunty nabyte do 31.12.2022 r. grunty nabyte do 31.12.2021 r. powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] A1 * 8.083 1.753,37 8.084 1.753,53 A2 6.091 1.036,73 5.703 960,23 A4 8.645 1.633,62 8.641 1.629,77 A6 114 103,40 114 103,40 A8 504 295,20 504 295,20 A18 695 298,94 695 298,94 ogółem 24.132 5.121,26 23.741 5.041,07 * Zmniejszenie powierzchni i wartości na skutek wygaszenia trwałego zarządu dla części działek nabytych na cele budowy autostrady A1. Źródło: jak w tab. 4.10. Pozyskiwanie gruntów pod autostrady skupiało się na odcinkach, na których budowa została rozpoczęta lub będzie rozpoczęta w najbliższych latach. W przypadku budowy i eksploatacji autostrad w systemie koncesyjnym, nieruchomości przeznaczone pod autostradę udostępniane były spółkom, które uzyskały koncesje na ich budowę i eksploatację. Warunki udostępnienia nieruchomości określane były w umowach koncesyjnych. 54 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY W zakresie niniejszego tematu przedstawiono trzy grupy budowli, urządzeń i obiektów infrastruktury stanowiących własność Skarbu Państwa: 1. drogi, 2. melioracje i obiekty ochrony przed powodzią, 3. infrastruktura zapewniająca dostęp do portów. Inne elementy składające się na infrastrukturę kraju (rurociągi, sieci energetyczne i telekomunikacyjne, linie kolejowe, lotniska, porty) są z reguły własnością podmiotów gospodarczych i wykazuje się je wartościowo w ewidencji księgowej podmiotu. 5.1. DROGI 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg Drogi, ze względu na rodzaj pełnionych funkcji w sieci drogowej, dzielą się na następujące kategorie: 1. krajowe, 2. wojewódzkie, 3. powiatowe, 4. gminne. Drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, natomiast drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne stanowią własność właściwego samorządu 40 . Wykaz autostrad i dróg ekspresowych ustalony jest w rozporządzeniu Rady Ministrów, natomiast wykaz dróg krajowych jest ustalany w rozporządzeniu Ministra właściwego do spraw transportu 41 . Do dróg krajowych zalicza się drogi międzynarodowe oraz połączenia między największymi ośrodkami gospodarczymi kraju i głównymi przejściami granicznymi. Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, który zarządza drogami krajowymi. Drogi krajowe, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, w granicach miast na prawach powiatu zarządzane są przez prezydentów miast. Zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o drogach publicznych Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad jest zarządcą autostrady wybudowanej na zasadach określonych w ustawie do czasu przekazania jej, w drodze porozumienia, spółce, z którą zawarto umowę o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Spółka pełni funkcję zarządcy autostrady płatnej na warunkach określonych w umowie o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Zarządcami pozostałych dróg publicznych są: 1. dróg wojewódzkich – zarządy województw, 2. dróg powiatowych – zarządy powiatów, 3. dróg gminnych – wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast. W miastach na prawach powiatu wszystkimi drogami publicznymi z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych zarządzają prezydenci miast. 40 Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645). 41 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 442) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 741 z późn. zm.). 55 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych Obowiązki w zakresie gromadzenia danych dotyczących dróg publicznych regulują przepisy rozporządzenia ministra właściwego do spraw transportu 42 . Dane o sieci dróg publicznych dla celów statystycznych składane są przez zarządców dróg, koncesjonariuszy autostrad i spółek budujących lub eksploatujących autostrady. Organem odpowiedzialnym za sporządzanie informacji zbiorczej jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych klasa dróg długość [km] 2022 r. 2021 r. autostrady – A 1.801,7 1.760,5 drogi ekspresowe – S 3.067,3 2.791,8 drogi główne ruchu przyspieszonego – GP 9.692,5 10.016,6 drogi główne – G 4.799,0 4.837,5 drogi zbiorcze – Z 85,8 79,1 drogi lokalne – L 7,3 7,6 drogi dojazdowe – D 6,1 5,1 długość dróg krajowych ogółem 19.459,6 19.498,1 w granicach administracyjnych miast 4.092,1 4.118,5 poza granicami administracyjnymi miast 15.367,5 15.379,6 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych konstrukcja obiektów liczba 2022 r. liczba 2021 r. suma długości [m] suma powierzchni [m 2 ] mosty, wiadukty, estakady i kładki dla pieszych (trwałe) 10.597 10.562 638.508,02 9.378.400,54 stalowe 1.432 1.508 135.834,87 2.030.736,55 z betonu zbrojonego (żelbetowe) 3.957 3.819 128.764,30 1.770.482,97 z betonu sprężonego (strunobetonowe, kablobetonowe) 5.155 5.183 373.369,53 5.570.886,19 betonowe, kamienne, ceglane 52 51 509,32 6.163,13 drewniane 1 1 30,00 131,70 przejścia podziemne 214 215 10.327,21 61.920,36 tunele 132 123 9.587,56 199.601,26 Źródło: jak w tab. 5.1. 42 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawie trybu sporządzania informacji oraz gromadzenia i udostępniania danych o sieci dróg publicznych, obiektach mostowych, tunelach oraz promach (Dz. U. z 2005 r. nr 67 poz. 583). 56 Tab. 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych rodzaj obiektu, zarządca wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. drogi krajowe zarządzane przez GDDKiA (wartość netto) 113.229,21 115.933,80 obiekty mostowe i przejścia podziemne na drogach krajowych zarządzanych przez GDDKiA (wartość netto) 31.512,77 32.427,80 drogi krajowe w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 27.257,62 22.495,82 obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 14.395,69 12.228,08 ogółem 186.395,29 183.085,50 drogi krajowe w budowie 44.128,62 39.752,50 Źródło: jak w tab. 5.1. 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ Dział administracji „gospodarka wodna” obejmuje m. in.: kształtowanie, ochronę i racjonalne wykorzystywanie zasobów wodnych, sprawy utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych stanowiących własność Skarbu Państwa wraz z infrastrukturą techniczną związaną z tymi wodami, obejmującą budowle oraz urządzenia wodne, budowę, modernizację, utrzymanie śródlądowych dróg wodnych oraz urządzeń zabezpieczających przed powodzią 43 . Działem tym kieruje minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Na podstawie ustawy Prawo wodne organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami, zgodnie z przyznanymi kompetencjami, są: 1. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, 2. minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, 3. Prezes Wód Polskich, 4. dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, 5. dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich, 6. kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich, 7. dyrektor urzędu morskiego, 8. wojewoda, 9. starosta, 10. wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Utrzymanie wód i urządzeń wodnych należy do kompetencji wyżej wymienionych organów, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Obowiązek ten był realizowany poprzez utrzymanie dna i brzegów cieków naturalnych, sztucznych zbiorników wodnych zlokalizowanych na tych ciekach oraz dna jezior przepływowych, zarządzanie budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi i regulacyjnymi niezbędnymi do realizacji zadań statutowych jednostek określonych przepisami Prawa wodnego. W stosunku do pozostałego mienia związanego z gospodarką wodną, które nie posiada wskazanego administratora, organem właściwym w zakresie gospodarowania tym mieniem jest starosta. 43 Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512 z późn. zm.). 57 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE Według ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Ustawa definiuje katalog urządzeń melioracji wodnych, którymi są: 1. rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, 2. drenowania, 3. rurociągi, 4. stacje pomp służące wyłącznie do celów rolniczych, 5. ziemne stawy rybne, 6. groble na obszarach nawadnianych, 7. systemy nawodnień grawitacyjnych, 8. systemy nawodnień ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 195 ustawy. Równocześnie przepisy dotyczące urządzeń melioracji wodnych stosuje się odpowiednio do: 1. budowli wstrzymujących erozję wodną, 2. dróg dojazdowych niezbędnych do użytkowania obszarów zmeliorowanych, 3. fitomelioracji oraz agromelioracji, 4. systemów przeciwerozyjnych, 5. zagospodarowania zmeliorowanych trwałych łąk lub pastwisk, 6. zagospodarowania nieużytków przeznaczonych na trwałe łąki lub pastwiska. Natomiast budowle przeciwpowodziowe to: 1. kanały ulgi, 2. kierownice w ujściach rzek do morza, 3. poldery przeciwpowodziowe, 4. sztuczne zbiorniki przeciwpowodziowe, 5. suche zbiorniki przeciwpowodziowe, 6. wały przeciwpowodziowe, 7. budowle regulacyjne, 8. wrota przeciwpowodziowe i przeciwsztormowe, 9. falochrony, 10. budowle ochrony brzegów morskich, 11. stopnie wodne – wraz z obiektami związanymi z nimi technicznie i funkcjonalnie lub nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby ochrony przed powodzią. W związku ze zmianami w metodyce klasyfikacji oraz kompetencjach w zakresie zarzadzania gospodarką wodną, wynikającymi ze zmian w ustawie Prawo wodne, PGW Wody Polskie prowadziły systematycznie działania zmierzające do pełnej inwentaryzacji obiektów i urządzeń stanowiących mienie Skarbu Państwa, w stosunku do którego PGW Wody Polskie wykonuje uprawnienia właścicielskie. 58 Tab. 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe środki finansowe [tys. PLN] piętrzenie jezior zbiorniki sztuczne stawy rybne samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach inne ogółem PGL Lasy Państwowe 0 0 0 0 0 0 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 5.960 0 0 889 6.849 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 571 0 0 0 571 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 0 103 0 0 0 103 samorządy 0 23.010 131 562 854 24.557 fundusze strukturalne UE 0 8.936 0 0 1.466 10.402 PGW Wody Polskie 0 7.948 0 1.226 0 9.174 inne 0 3.851 1.015 607 1.241 6.714 2022 r. ogółem 0 50.379 1.146 2.395 4.450 58.370 2021 r. ogółem 3.854 14.513 1.912 10.399 16.945 47.623 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. 59 Tab. 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 202 2 r. – efekty rzeczowe inne ogółem 386 447,02 3.231,06 1.935,87 580,63 Źródło: jak w tab. 5.4. nowe 42 14,75 95,57 9,31 7,68 samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach ogółem 18.847 — 50.097,59 45.754,76 144.763,73 nowe 2 — 300,00 0,00 0,00 stawy rybne ogółem 8.069 33.459,11 330.423,03 222.587,02 1.890,66 nowe 5 4,47 61,16 58,00 0,00 zbiorniki sztuczne ogółem 4.346 11.453,34 204.430,89 84.207,70 11.045,32 nowe 56 134,31 3.188,04 183,70 10,00 piętrzenie jezior ogółem 366 36.106,80 271.814,30 53.389,88 1 0.583,30 nowe 1 0,20 531,00 0,00 0,00 obiekty małej retencji łącznie 32.014 81.466,27 859.996,87 407.875,23 168,863,64 obiekty małej retencji nowe łącznie 106 153,73 4.175,77 251,01 17,68 j. m. [szt.] [ha] [tys.m 3 ] [tys.m 3 ] [ha] efekty rzec zowe liczba obiektów powierzchnia zalewu ogółem w tym dla rolnictwa przewidywana powierzchnia nawodnień przyrost pojemności zmagazyno - wanej wody 60 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE Własność akwenów portowych wraz z infrastrukturą zapewniającą dostęp do portów lub przystani morskich przysługuje Skarbowi Państwa i jest wyłączona z obrotu. Budowa, modernizacja i utrzymanie infrastruktury są finansowane ze środków budżetu państwa 44 . Budowa i utrzymywanie obiektów infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich należy do zadań organów administracji morskiej 45 . Do zadań administracji morskiej finansowanych ze środków budżetu państwa należy także budowa, utrzymanie i ochrona umocnień brzegowych, wydm i zalesień ochronnych. W przypadku braku podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, akweny portowe znajdujące się w granicach portu lub przystani oraz ogólnodostępne obiekty, urządzenia i instalacje stanowiące majątek Skarbu Państwa związane z funkcjonowaniem portu lub przystani morskiej są zarządzane i utrzymywane przez Urzędy Morskie. 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych Urzędy Morskie w Gdyni i Szczecinie, zarządzają morskimi budowlami hydrotechnicznymi oraz innymi obiektami nie będącymi własnością zarządów portów morskich, samorządów lub innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ewidencja obiektów prowadzona jest w formie zapisów w księgach majątkowych urzędów i podległych im jednostek, a ich wartość, z uwzględnieniem umorzenia, wykazywana jest w bilansach jako składnik wartości środków trwałych. 5.4.2. Wartość budowli wodnych Zbiorcze wartości, z jakimi poszczególne obiekty zostały wprowadzone do ksiąg inwentarzowych, mogą znacznie odbiegać od kosztów zastąpienia liczonych na podstawie aktualnych przepisów i cen. Liczne obiekty, w tym największe morskie budowle wodne, jak rynny torów wodnych, nie posiadają wartości inwentarzowej. Zostały one przejęte po 1945 r. i były potem rozbudowywane przy wykorzystaniu środków pozainwestycyjnych, przez co ich wartość w ogóle nie figuruje w księgach inwentarzowych. Tab. 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych organ zarządzający wartość brutto [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Urząd Morski w Szczecinie 8.448.790 6.573.014 Urząd Morski w Gdyni 1.259.625 1.209.999 ogółem 9.708.415 7.783.013 Źródło: urzędy morskie. 44 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1796). 45 Art. 42 ust. 2 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 960 z późn. zm.). 61 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE Rozdział niniejszy obejmuje zagadnienia dotyczące majątku, który został oddany w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe i powierzony agencjom powołanym do gospodarowania rzeczowymi składnikami majątku Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomościami – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i Agencja Mienia Wojskowego oraz rezerwami strategicznymi – Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE Lasami Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 46 , państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Podstawowe zadanie PGL Lasy Państwowe polega na zachowaniu trwałości lasów oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. PGL Lasy Państwowe prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną. PGL Lasy Państwowe prowadzi działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywa koszty działalności z własnych przychodów. 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe W stosunkach cywilnoprawnych Skarb Państwa, w zakresie swojego działania, reprezentują: Dyrektor Generalny, dyrektor regionalnej dyrekcji i nadleśniczy. Kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości, tylko jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa. Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Lasy i grunty, na których nie jest możliwe prowadzenie racjonalnej gospodarki PGL Lasy Państwowe może w drodze umowy przekazywać nieodpłatnie Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR). W razie zmiany przeznaczenia gruntów leśnych lub rolnych znajdujących się w zarządzie PGL Lasy Państwowe na cele nieleśne lub nierolnicze, w związku z potrzebami innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przekazanie gruntów następuje nieodpłatnie, w drodze umowy o przeniesieniu zarządu. Nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa a zarządzane przez PGL Lasy Państwowe, przeznaczone na drogi krajowe stają się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Grunty nieprzydatne dla gospodarki leśnej, budynki i budowle wraz z niezbędnym gruntem mogą być przekazane w użytkowanie wieczyste osobie prawnej lub w użytkowanie innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Lasy, grunty i inne nieruchomości Skarbu Państwa w zarządzie PGL Lasy Państwowe mogą być zamieniane na lasy, grunty i inne nieruchomości w przypadkach uzasadnionych potrzebami i celami gospodarki leśnej. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe, na wniosek zainteresowanego ministra, wojewody, lub gminy, może przekazać w użytkowanie wskazanej przez wnioskodawcę jednostce organizacyjnej lasy, grunty oraz inne nieruchomości, bez zmiany ich dotychczasowego przeznaczenia. W przypadkach uzasadnionych potrzebami obronności państwa, lasy mogą być przekazane w zarząd jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej. 46 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 62 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe rodzaj nieruchomości powierzchnia [ha] wartość * [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. lasy 7.330.743 7.322.313 518.384.337 340.286.906 użytki rolne 134.113 135.127 706.779 579.930 nieużytki 89.594 89.613 wody 9.128 9.071 tereny różne 12.500 12.061 grunty zabudowane i zurbanizowane 8.132 8.119 pozostałe grunty nieleśne 33.836 35.813 ogółem 7.618.046 7.612.117 519.091.116 340.866.836 * Wartość obejmuje wyłącznie wartość bilansową i pozabilansową gruntów, bez wartości aktywów trwałych (budynki, budowle, pozostałe urządzenia). Wyliczenie wartości nieruchomości według metody ustalonej w zarządzeniu Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe z dnia 20 maja 2010 r. Źródło: Dyrekcja Generalna PGL Lasy Państwowe. Zmiany wartości lasów i pozostałych użytków gruntowych w stosunku do wartości za 2021 r. wynikały ze zmiany powierzchni gruntów, cech taksacyjnych drzewostanu i znacznego wzrostu średniej ceny drewna za pierwsze trzy kwartały 2022 r. (komunikat Prezesa GUS). 6.1.2.Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe Państwowa jednostka organizacyjna PGL Lasy Państwowe zarządzała i gospodarowała składnikami majątku Skarbu Państwa związanymi z gospodarką leśną o wartości 8,4 mld PLN (na koniec 2021 r. – 7,8 mld PLN). Tab. 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 7.081.201 6.843.954 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczowe środki trwałe 346.238 293.599 środki trwałe w budowie 401.303 295.769 inwestycje długoterminowe 91.233 94.297 w tym akcje i udziały 32.364 32.346 zapasy 375.329 265.687 należności krótkoterminowe 763.951 477.150 środki pieniężne i krótkoterminowe aktywa finansowe 7.971.861 4.423.050 aktywa ogółem bez gruntów 17.117.902 12.755.921 fundusz własny 13.032.847 9.625.245 w tym: kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe, 8.515.411 7.708.521 kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe z aktualizacji wyceny, 350.659 353.739 Fundusz Leśny 3.179.511 864.380 Źródło: PGL Lasy Państwowe – bilans. 63 Dyrektor Generalny mógł, w imieniu Skarbu Państwa, tworzyć jednoosobowe spółki Skarbu Państwa lub przystępować do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych, ale lasy nie mogły stanowić przedmiotu wkładu niepieniężnego. 31 grudnia 2022 r. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe reprezentował Skarb Państwa w następujących 9 spółkach: 1. BOŚ S. A. w Warszawie, 2. Fabryka Podłóg BIADKI Sp. z o. o. w Biadkach, 3. INWESTSTAR S. A. w Starachowicach, 4. Leśny Zakład Usługowy LASBUD Sp. z o. o. w Białymstoku, 5. MBANK S. A. w Warszawie, 6. PPHU „Grandel” Sp. z o. o. w Pile, 7. Przedsiębiorstwo Transportu Leśnego TRANSLAS Sp. z o. o. w Toruniu, 8. Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. w Ustrzykach Dolnych, 9. Dobre z Lasu Sp. z o. o. w Warszawie. 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA Prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości rolnych, nieruchomości i innych składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, a także wobec innych nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa z innych tytułów wykonuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), działający na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa 47 . Główne zadania realizowane przez KOWR obejmowały swoim zakresem: 1. gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, 2. reprezentowanie Skarbu Państwa w określonych spółkach o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, 3. promocję żywności i zwiększanie konkurencyjności polskich produktów rolno-spożywczych, stabilizację rynków rolnych, rozwój obszarów wiejskich, innowacyjności i pomoc żywnościową. KOWR wykonywał również zadania określone odrębnymi przepisami, a w szczególności ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego 48 oraz ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 49 . 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Na koniec 2022 r. w Zasobie pozostawały grunty o ogólnej powierzchni 1.344.476 ha 50 . 47 Dz. U. z 2023 r. poz. 1308. 48 Dz. U. z 2022 r. poz. 2569. 49 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. KOWR zobowiązany jest do przeznaczenia na Fundusz Rekompensacyjny przychodów ze sprzedaży co najmniej 400 tys. ha nieruchomości z ich częściami składowymi, realizowanej w trybach przetargowych. W 2022 r. do Funduszu Rekompensacyjnego została przekazana kwota 649 mln PLN (w 2021 r. – 270 mln PLN). 50 Powierzchnia obejmuje pozostające w ewidencji Zasobu grunty w innym zagospodarowaniu (w dożywotnim użytkowaniu, w bezumownym użytkowaniu i w użyczeniu) oraz obce grunty (grunty, które z mocy prawa przeszły w gestię innych podmiotów, lecz pozostają w ewidencji Zasobu do czasu ich protokolarnego przekazania). Szczegółowe dane o gruntach i gospodarowaniu nimi zawiera „Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2022 r.”. 64 Tab. 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw województwo powierzchnia [ha] 2022 r. 2021 r. dolnośląskie 192.620 193.481 kujawsko-pomorskie 80.891 81.132 lubelskie 35.673 36.057 lubuskie 95.182 95.759 łódzkie 18.072 18.335 małopolskie 13.690 13.760 mazowieckie 27.664 28.137 opolskie 65.958 66.206 podkarpackie 26.381 26.375 podlaskie 31.516 31.530 pomorskie 90.895 91.168 śląskie 34.364 34.526 świętokrzyskie 9.848 9.939 warmińsko-mazurskie 151.590 151.642 wielkopolskie 202.628 203.666 zachodniopomorskie 267.503 272.864 ogółem 1.344.476 1.354.577 Źródło: Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2022 r. W transakcjach zawieranych przez KOWR w 2022 r. średnia cena sprzedaży gruntów rolnych wyniosła 43.446,- PLN/ha (w 2021 r. – 41.836,- PLN/ha). Obliczona na tej podstawie szacunkowa wartość rynkowa gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wyniosła 58,4 mld PLN (w 2021 r. - 56,7 mld PLN). Tab. 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan wartość ewidencyjna [tys. PLN] powierzchnia ogółem [ha] przeciętna cena sprzedaży gruntów rolnych [PLN/ha] szacunkowa wartość rynkowa gruntów rolnych [mld PLN] 2022 r. ogółem 6.645.649 1.344.476 43.446 58,4 2021 r. ogółem 5.530.689 1.354.577 41.836 56,7 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności KOWR w 2022 r. 65 Tab. 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pozycja bilansu wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. rzeczowe aktywa trwałe 7.750.855 5.889.153 w tym: grunty 51 , 6.645.649 5.530.689 budynki i budowle, 374.627 332.837 urządzenia techniczne i maszyny 10.933 5.240 majątek obrotowy 4.977.205 4.554.996 wartość funduszu własnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 11.448.131 9.976.393 Źródło: bilans KOWR – Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Stan mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa mógł ulegać zmianom w wyniku następujących działań: 1. dzierżawy i sprzedaży mienia, 2. nieodpłatnego przekazywania gruntów z Zasobu na rzecz jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw), 3. nieodpłatnego przekazywania lasów i gruntów do zalesienia przez PGL Lasy Państwowe, 4. nieodpłatnego przekazania gruntów kościołom i innym związkom wyznaniowym w Rzeczypospolitej Polskiej w sprawach wynikających z postępowania regulacyjnego, 5. nieodpłatnego przekazania gruntów innym uprawnionym podmiotom (m. in.: parkom narodowym, spółdzielniom mieszkaniowym, Polskiej Akademii Nauk, izbom rolniczym lub też nadanie na własność osobom – dożywotnim użytkownikom), 6. przekazania gruntów z Zasobu w innych formach (np. wniesienie jako aport do spółek, przekazanie gruntów pod wodami do regionalnych zarządów gospodarki wodnej lub marszałka województwa). Natomiast nieruchomości wchodzące w skład Zasobu przeznaczone na drogi krajowe stawały się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu ustanowionego na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. 51 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i ich części składowych, warunków obniżenia ceny sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz stawek szacunkowych gruntów (Dz. U. z 2021 r. poz. 2092). Wartość gruntów Zasobu do celów ewidencyjnych oblicza się stosując metodę stawek szacunkowych, uwzględniającą cenę żyta, rodzaj i klasę gruntu oraz okręg podatkowy, w którym położona jest nieruchomość. 66 Tab. 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan * przejęte do ZWRSP sprze- dane przeka- zane nieod- płatnie pozosta- jące w ZWRSP w tym: w dzierża- wie w zarządzie i użytkowaniu wieczystym do rozdyspo- nowania ** [w tys. ha] 2022 r. ogółem 4.758,0 2.731,0 682,6 1.344,5 1.069,5 69,9 166,6 2021 r. ogółem 4.754,8 2.726,0 674,2 1.354,6 1.062,0 70,3 222,3 * Narastająco od początku działalności (od 1992 r.) do 31 grudnia 2022 r. ** W tym grunty obce, do których prawa przeszły na rzecz innych podmiotów lecz pozostają w ewidencji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do czasu ich protokolarnego przekazania tym podmiotom (28,8 tys. ha). Źródło: jak w tab. 6.3. Od wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw 52 podstawową formą zagospodarowania państwowych gruntów rolnych stała się dzierżawa. W 2022 r. wydzierżawiono ogółem 36,4 tys. ha (w 2021 r. – 35,8 tys. ha) na podstawie ponad 3,8 tys. zawartych umów. Zmiana wynikała m. in. z przygotowania do dzierżawy znacznej powierzchni gruntów i rotacji nieruchomości wydzierżawionych, związanej z czasowym ich użytkowaniem. Wiązało się to z wygaśnięciem umów dzierżawy w związku z upływem terminów, na jakie zostały zawarte, rozwiazywaniem umów na skutek skorzystania przez dzierżawcę z pierwszeństwa nabycia lub też wyłączaniem części nieruchomości z trwających umów dzierżawy. Sprzedaż nieruchomości z Zasobu była możliwa tylko na ściśle określonych warunkach i dotyczyła jedynie dwóch sytuacji: gdy nieruchomość rolna miała powierzchnię do 2 ha oraz w przypadku nieruchomości rolnej o większej powierzchni, o ile sprzedaż była szczególnie uzasadniona ze względów społeczno-gospodarczych (po uzyskaniu zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). W 2022 r. zrealizowana sprzedaż nieruchomości Zasobu wyniosła 5.003 ha (wobec 4.872 ha w roku ubiegłym), z czego 2.312 ha sprzedano bez przetargu (w tym 1.688 ha dzierżawcom w ramach przysługującego im prawa pierwszeństwa w nabyciu), a 2.690 ha w trybie przetargowym. Szczególną grupę nabywców stanowiły osoby fizyczne, określane jako Zabużanie. Nabywanie nieruchomości przez Zabużan reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 53 . Do końca 2022 r. Zabużanie zakupili z Zasobu 5,5 tys. ha ziemi za łączną kwotę 102,8 mln PLN (w samym 2022 r. osoby z przedmiotowymi uprawnieniami nabyły 2,1 ha ziemi z Zasobu w ramach dwóch umów o wartości 89 tys. PLN). W innych niż sprzedaż formach trwałego rozdysponowania, organom właściwym do spraw gospodarowania wodami publicznymi przekazano nieodpłatnie łącznie prawie 247 tys. ha gruntów pod wodami płynącymi (w samym 2022 r. – 6,1 tys. ha), na rzecz PGL Lasy Państwowe przekazano łącznie 155,6 tys. ha (w samym 2022 r. – 312 ha), kościelnym osobom prawnym przekazano łącznie ponad 90 tys. ha (w samym 2022 r. – 66 ha), jednostkom samorządu terytorialnego przekazano łącznie 60,3 tys. ha (w samym 2022 r. – 513 ha), a innym uprawnionym jednostkom i podmiotom – łącznie ponad 67 tys. ha (w samym 2022 r. – 804 ha). 52 Dz. U. z 2022 r. poz. 507. 53 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 67 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Poza gruntami na Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa składały się inne składniki, m. in. 5,7 tys. mieszkań, 52 obiekty rolno-przemysłowe i usługowe oraz 102 zespoły dworskie i pałacowo- parkowe. Na koniec 2022 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wykonywał prawa z udziałów i akcji oraz sprawował nadzór właścicielski nad działalnością 46 spółek, których wykaz znajduje się poniżej (z tego: 31 spółek hodowli roślin i zwierząt oraz 15 spółek w ramach wykonywania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz innych ustaw): 1. Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o., 2. Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek, 3. Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o., 4. Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o., 5. Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o., 6. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o., 7. Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o., 8. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o., 9. Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. Głogówek, 10. Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o., 11. Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o., 12. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o., 13. Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o., 14. Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o., 15. Stadnina Koni Liski Sp. z o. o., 16. Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o., 17. Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o., 18. Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o., 19. „Mścice” Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o., 20. Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o., 21. Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o., 22. Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o., 23. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o., 24. Ośrodek Hodowli Zarodowej Osięciny Sp. z o. o., 25. Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o., 26. Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o., 27. Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o., 28. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o., 29. Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o., 30. Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o., 31. PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o., 32. Stacja Hodowli i Unasienienia Zwierząt Sp. z o. o., 33. Widawa Sp. z o. o., 34. Gospodarstwo Agro-Turystyczne Kuty Sp. z o. o., 35. Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu siedzibą w Tulcach Sp. z o. o., 36. Vitra Trade Sp. z o. o. w likwidacji, 37. Krajowa Grupa Spożywcza S. A., 38. Wesoła Sp. z o. o., 39. PZZ Trzemeszno Sp. z o. o., 40. Terminal Intermodalny Bydgoszcz Emilianowo Sp. z o. o., 41. Jurajski AGRO FRESH Park S. A., 42. Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o., 43. TDM \"ARRTRANS\" S. A. w likwidacji w upadłości, 68 44. EURO-PARK Ząbkowice Sp. z o. o., 45. Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o., 46. POLGRUNT Sp. z o. o. 31 jednoosobowych spółek Skarbu Państwa o szczególnym znaczeniu w pracach na rzecz postępu biologicznego w rolnictwie i dla gospodarki narodowej prowadzących działalność w zakresie hodowli roślin uprawnych, hodowli zwierząt gospodarskich, stadnin koni i stad ogierów miało status spółek strategicznych, nieprzewidzianych aktualnie do prywatyzacji. 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO Na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego 54 , Skarb Państwa powierzył Agencji wykonywanie w jego imieniu i na jego rzecz praw własności i innych praw rzeczowych m. in. w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność: 1. wykorzystywanych do zakwaterowania żołnierzy zawodowych, 2. zajętych pod budowle i urządzenia związane z nieruchomościami wykorzystywanymi do zakwaterowania, 3. uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli przedstawiona przez Agencję propozycja wykorzystania tych nieruchomości uzasadnia ich przekazanie w celu realizacji zadań Agencji. Agencja wykonywała zadania własne oraz powierzone jej przez Ministra Obrony Narodowej zadania zlecone. Do najważniejszych zadań własnych należały: 1. gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa powierzonym i użyczonym Agencji, w tym obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, 2. obrót mieniem, w tym sprzedaż lokali mieszkalnych, innych nieruchomości oraz infrastruktury, 3. przejmowanie i nabywanie mienia, 4. prowadzenie działalności gospodarczej, 5. podejmowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz wsparcie działań na rzecz odnawialnych źródeł energii dla potrzeb Sił Zbrojnych, 6. budowanie domów mieszkalnych, 7. wytwarzanie, przechowywanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, 8. współpraca z przedsiębiorcami wykonującymi zadania w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa w zakresie realizacji obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, 9. organizacja przedsięwzięć związanych z promocją Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zadania zlecone to przede wszystkim zadania powierzone przez Ministra Obrony Narodowej w zakresie gospodarki mieszkaniowej i internatowej oraz inwestycji i remontów zasobów mieszkaniowych i internatowych, w szczególności poprzez racjonalne wykorzystanie zasobów, planowanie i realizację inwestycji, wypłacanie osobom uprawnionym świadczeń pieniężnych, obsługa przekazanych kompleksów magazynowych oraz zbywanie podmiotom wskazanym przez Ministra Obrony Narodowej mienia ruchomego przekazanego Agencji przez tego Ministra. 54 Dz. U. z 2022 r. poz. 2061 z późn. zm. 69 Tab. 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. grunty 818.786 755.989 budynki, lokale i budowle 2.503.929 2.546.225 udziały w sp. z o. o. oraz spółdzielniach mieszkaniowych 1.022.111 1.013.206 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności AMW za 2022 r. Wartość księgowa netto majątku trwałego Skarbu Państwa powierzonego AMW według stanu na 31 grudnia 2022 r. wynosiła 4.438.185 tys. PLN (na koniec 2021 r. kwota ta wynosiła 4.388.955 tys. PLN). Zgodnie z ustawą o Agencji Mienia Wojskowego, wynik finansowy brutto Agencji obciążają określone odpisy. Odpis w wysokości 100 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania koncesjonowanymi i niekoncesjonowanymi ruchomymi składnikami majątku, przekazanymi przez jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych. Odpis w wysokości 93 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania mieniem Skarbu Państwa przekazanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego 55 . AMW może tworzyć, łączyć, przystępować i przejmować, na podstawie przepisów odrębnych, spółki prawa handlowego i towarzystwa budownictwa społecznego, wnosić mienie, w tym także jako wkład niepieniężny do tych spółek i towarzystw budownictwa społecznego, które realizują zadania na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa. Prawa i obowiązki wspólnika lub akcjonariusza w takich podmiotach wykonuje Agencja w imieniu Skarbu Państwa. 31 grudnia 2022 r. Agencja Mienia Wojskowego reprezentowała Skarb Państwa w następujących 5 spółkach: 1. AMW INVEST Sp. z o. o., 2. AMW REWITA Sp. z o. o., 3. AMW SINEVIA Sp. z o. o., 4. AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o., 5. MAZOWIECKI PORT LOTNICZY WARSZAWA-MODLIN Sp. z o. o. 31 grudnia 2022 r. w dyspozycji AMW pozostawało 1.860 nieruchomości gruntowych, stanowiących wyłączną własność Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni 2.770,0298 ha. W zasobie AMW znajdowało się 351 budynków mieszkalnych, 64 budynki internatowe i 1.721 budynków o innym przeznaczeniu. Pozostały zasób AMW to udziały w nieruchomościach wspólnych, związane głównie z własnością niewyodrębnionych lokali mieszkalnych Skarbu Państwa w budynkach wspólnot mieszkaniowych, a także nieruchomości oddane w trwały zarząd oraz nieruchomości, których Agencja była użytkownikiem wieczystym. W 2022 r. przejęto 5 nieruchomości o łącznej powierzchni 2,7118 ha, trwale zbędne dla potrzeb resortu spraw wewnętrznych i administracji oraz resortu obrony narodowej. 55 Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za rok 2022 ustalono tylko odpis dla MON w wysokości 45.846 tys. PLN, tj. 117,1% planu rocznego (w 2021 r. odpis dla MON i MSWiA w wysokości 38.377 tys. PLN, tj. 148,1% planu rocznego). 70 6.4. REZERWY STRATEGICZNE Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych 56 , rezerwy strategiczne tworzy się na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa i obronności państwa, bezpieczeństwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej, w celu wsparcia wykonywania zadań w zakresie bezpieczeństwa i obrony państwa, odtworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia, realizacji interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego, wypełnienia jej zobowiązań międzynarodowych, a także udzielania pomocy i wsparcia podmiotom prawa międzynarodowego publicznego. Rezerwy strategiczne mogą stanowić: surowce, materiały, urządzenia, maszyny, konstrukcje, elementy infrastruktury krytycznej, moc produkcyjna, moc usługowa, zwierzęta gospodarskie, produkty naftowe, produkty rolne i rolno-spożywcze, środki spożywcze i ich składniki, wyroby medyczne, produkty lecznicze, produkty lecznicze weterynaryjne oraz substancje czynne w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne 57 , materiały wybuchowe, broń, amunicja oraz ich istotne części, ładunki miotające oraz wyroby i technologie o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym 58 , produkty biobójcze, a także inne – niezbędne do realizacji celów, o których mowa w ustawie o rezerwach strategicznych. Rezerwy strategiczne stanowią wyodrębniony majątek Skarbu Państwa 59 , z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie o rezerwach strategicznych. Tworzy je, w drodze decyzji, Prezes Rady Ministrów zgodnie z Rządowym Programem Rezerw Strategicznym lub poza tym Programem (art. 14 ustawy o rezerwach strategicznych). Program ten powinien zawierać co najmniej określenie asortymentu i jego ilość oraz przeznaczenie tworzonych rezerw strategicznych, a decyzję o utworzeniu rezerw strategicznych wykonuje Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. Zakres działania Agencji określa art. 31 ustawy o rezerwach strategicznych. Obejmuje on m. in. prowadzenie inwestycji związanych z budową lub modernizacją infrastruktury technicznej, służącej do utrzymywania rezerw strategicznych oraz innych inwestycji związanych z wykonywaniem zadań. W zakresie ropy naftowej i produktów naftowych tworzone są zapasy interwencyjne. Składają się na nie zapasy obowiązkowe, tworzone przez przedsiębiorców oraz zapasy agencyjne, tworzone przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych, zgodnie z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postepowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 60 , nadzorowaną przez Prezesa Rady Ministrów. Zapasy interwencyjne tworzone są na wypadek wystąpienia zakłóceń w dostawach na rynek krajowy ropy naftowej lub paliw oraz konieczności wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Zapasy agencyjne stanowią uzupełnienie zapasów obowiązkowych, a ich stan ma zapewnić pokrycie dziewięćdziesięciodniowego importu ropy i produktów naftowych netto, z uwzględnieniem zapasów obowiązkowych. Zatem minimalne zapasy agencyjne ropy naftowej i paliw powinny odpowiadać co najmniej różnicy pomiędzy dziewięćdziesięciodniowymi zapasami a poziomem zapasów obowiązkowych sektora. 56 Dz. U. z 2022 r. poz. 1513 z późn. zm. 57 Dz. U. z 2022 r. poz. 2301 z późn. zm. 58 Dz. U. z 2022 r. poz. 1650. 59 W przypadkach uzasadnionych rachunkiem ekonomicznym lub szczególnymi względami technologicznymi lub organizacyjnymi dopuszcza się utrzymywanie rezerw strategicznych w postaci asortymentu powierzonego organom administracji publicznej albo stanowiącego własność przedsiębiorców lub podmiotów niebędących przedsiębiorcami, w magazynach będących w ich dyspozycji. 60 Dz. U. z 2022 r. poz. 1537 z późn. zm. 71 Zapasy interwencyjne minister właściwy do spraw energii uwalnia w przypadkach i w trybie, o którym mowa w ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym, natomiast rezerwy strategiczne są udostępniane na podstawie decyzji Prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawą o rezerwach strategicznych. W 2022 r. obowiązywał, przyjęty 23 września 2022 r. przez Radę Ministrów w trybie obiegowym, Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2022-2026. Wartość rezerw strategicznych oraz zapasów agencyjnych ropy naftowej i produktów naftowych 31 grudnia 2021 r. wynosiła 11.900.289 tys. PLN (w cenach ewidencyjnych 61 ) wobec 7.483.330 tys. PLN na koniec roku 2021 (poz. B.I.4, bez uwzględniania towarów pozostałych). 61 Wartość zapasów zgodnie z bilansem Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. 72 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH Znaczne zasoby majątku Skarbu Państwa (oraz publiczne środki finansowe) wykorzystywane są do realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań władzy publicznej tj. organów administracji rządowej, kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądów i trybunałów. Zadania te wykonywane są przez państwowe jednostki budżetowe tworzone do obsługi organów, jak również przez podległe i podporządkowane im i nadzorowane instytucje i służby o różnej formie prawnej, świadczące usługi publiczne, których działalność zasilana jest ze środków publicznych. Sektor finansów publicznych, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 62 , tworzą: 1. organy władzy publicznej, w tym: organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały, 2. jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, 3. związki metropolitalne, 4. jednostki budżetowe, 5. samorządowe zakłady budżetowe, 6. agencje wykonawcze, 7. instytucje gospodarki budżetowej, 8. państwowe fundusze celowe, 9. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS, 10. Narodowy Fundusz Zdrowia, 11. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 12. uczelnie publiczne, 13. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, 14. państwowe i samorządowe instytucje kultury, 15. inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków i spółek prawa handlowego, 16. Bankowy Fundusz Gwarancyjny 63 . 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE Państwowe jednostki budżetowe pełnią rolę jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, jako że pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa. Ich inwestycje są finansowane z budżetu państwa. W odniesieniu do mienia urzędów i w zakresie ich zadań, określonych w odrębnych przepisach, Skarb Państwa reprezentują kierownicy urzędów. Gospodarują oni przydzielonym jednostkom mieniem Skarbu Państwa na zasadach racjonalnej i oszczędnej gospodarki oraz zapewniają ochronę tego mienia. Jednostki budżetowe mogą zbywać składniki majątku ruchomego. Natomiast nieruchomościami, które mają w trwałym zarządzie, mogą dysponować tylko w ograniczonym zakresie, za zgodą organu nadzorującego. 62 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 63 Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 2253 z późn. zm.) Fundusz nie jest państwową osobą prawną i nie jest inną państwową jednostką organizacyjną. 73 Zasady gospodarki finansowej jednostek określone są w ustawie o finansach publicznych. Ewidencja majątkowa w jednostkach budżetowych prowadzona jest również według przepisów tejże ustawy oraz ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 64 i aktów wykonawczych. Wartości wynikające z tej ewidencji ujmowane są w łącznych bilansach dysponentów części budżetowych, a dokumenty te wykorzystano przygotowując niniejsze Sprawozdanie. Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju nazwa lub dysponent części budżetowej 65 liczba jednostek budżetowych 2022 r. 2021 r. Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 1 1 Kancelaria Sejmu 1 1 Kancelaria Senatu 1 1 Sąd Najwyższy 1 1 Naczelny Sąd Administracyjny 17 17 Trybunał Konstytucyjny 1 1 Najwyższa Izba Kontroli 1 1 Rzecznik Praw Obywatelskich 1 1 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 Urząd Ochrony Danych Osobowych 1 1 Krajowe Biuro Wyborcze 50 50 Państwowa Inspekcja Pracy 18 18 Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 12 12 Rzecznik Praw Dziecka 1 1 Krajowa Rada Sądownictwa 1 1 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 4 3 Minister Cyfryzacji 2 1 Minister Finansów 21 20 Minister Aktywów Państwowych 1 1 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 296 296 Minister Sportu i Turystyki 1 1 Minister Obrony Narodowej 92 92 Minister Edukacji i Nauki 13 13 Minister Rodziny i Polityki Społecznej 31 31 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 92 92 Minister Sprawiedliwości 427 431 Minister Klimatu i Środowiska 31 31 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 49 49 Minister Spraw Zagranicznych 2 2 Minister Zdrowia 38 39 Minister Rozwoju i Technologii 4 4 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 Minister Infrastruktury 16 16 Urząd Zamówień Publicznych 1 1 64 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 65 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 907 z późn. zm.). 74 Urząd Regulacji Energetyki 1 1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1 1 Urząd d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych 1 1 Centralne Biuro Antykorupcyjne 1 1 Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 7 7 Główny Urząd Statystyczny 20 20 Agencja Wywiadu 1 1 Wyższy Urząd Górniczy 1 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Główny Urząd Miar 13 13 Polski Komitet Normalizacyjny 1 1 Biuro Rzecznika Praw Pacjenta 1 1 Państwowa Agencja Atomistyki 1 1 Urząd Transportu Kolejowego 1 1 Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Rządowe Centrum Legislacji 1 1 Urząd Komunikacji Elektronicznej 1 1 regionalne izby obrachunkowe 16 16 powszechne jednostki organizacyjne prokuratury 58 58 samorządowe kolegia odwoławcze 49 49 Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 1 1 urzędy centralne ogółem 1.409 1.411 Wojewoda Dolnośląski 66 66 Wojewoda Kujawsko-Pomorski 52 52 Wojewoda Lubelski 55 55 Wojewoda Lubuski 37 37 Wojewoda Łódzki 51 51 Wojewoda Małopolski 50 50 Wojewoda Mazowiecki 86 86 Wojewoda Opolski 36 36 Wojewoda Podkarpacki 56 56 Wojewoda Podlaski 42 42 Wojewoda Pomorski 49 49 Wojewoda Śląski 50 50 Wojewoda Świętokrzyski 37 37 Wojewoda Warmińsko-Mazurski 52 52 Wojewoda Wielkopolski 76 76 Wojewoda Zachodniopomorski 53 53 urzędy wojewódzkie ogółem 848 848 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o liczbie jednostek organizacyjnych działających w ramach części budżetowej według stanu na 31 grudnia 2022 r., obliczenia PGRP. 75 Tab. 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą dysponent części budżetowej typy jednostek liczba 2022 r. 2021 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ambasady 96 94 instytuty polskie 25 25 konsulaty generalne 37 37 stałe przedstawicielstwa 9 9 agencje konsularne i konsulaty 1 1 inne 2 2 ogółem 170 168 Ministerstwo Rozwoju i Technologii wydziały w przedstawicielstwach Rzeczypospolitej Polskiej 4 4 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wydział Polityki Regionalnej i Spójności przy Stałym Przedstawicielstwie Rzeczypospolitej Polskiej Unii Europejskiej w Brukseli 1 1 Źródło: dane urzędów. 76 Tab. 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym aktywa ogółem * 2021 r. [ tys. PLN] 450.319 617.111 29.215 181.526 483.993 20.895 144.558 38.342 212.115 3.210 16.167 106.761 366.473 336 1.515 2022 r. 458.572 60 8.583 31.001 191.729 470.727 19.963 163.878 54.805 229.552 4.127 16.182 132.611 380.976 875 1.455 środki pieniężne 968 825 5.879 1.923 1.265 3.158 121 6.513 166 49.306 183 29 6.095 3.376 5 należności krótko - terminowe 1.068 1.409 28.697 7.680 1.162 10 .468 254 4.931 441 39.749 411 856 20.045 5.869 0 zapasy 9.431 10.295 8.233 998 128 810 0 2.249 0 233 0 114 195 5.874 0 długo - terminowe należności i inne aktywa finansowe 0 0 0 0 302 20.533 0 0 0 138.962 0 0 0 1.993 0 środki trwałe w budowie 5.307 11.233 14.266 272 0 1.723 0 1.212 8.416 0 0 0 237 16.040 0 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 16.807 17.961 49.391 6.246 3.895 9.146 1.204 26.962 4.103 935 2.456 5.222 12.684 24.495 771 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądow ej i wodnej 110.595 110.335 237.470 3.284 156.764 346.174 14.481 100.865 28.130 172 471 4.119 80.886 221.817 0 grunty 305.654 305.654 257.593 10.301 26.938 77.612 3.810 13.702 12.592 0 0 2.731 11.231 88.274 0 dysponent części budżetowej Kancelaria Pr ezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Kancelaria Sejmu Kancelaria Senatu Sąd Najwyższy Naczelny Sąd Administracyjny Trybunał Konstytucyjny Najwyższa Izba Kontroli Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Urząd Ochrony Danych Osob owych Krajowe Biuro Wyborcze Państwowa Inspekcja Pracy IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Rzecznik Praw Dziecka Krajowa Rada Sądownictwa 77 24.997.337 33.369.398 147.252.899 8.792.672 385.731 426.952 124.295.044 48.550.232 684.127 2. 477.694 10.893.137 3.540.919 285.914.108 2.359.416 15.594.409 4.157.874 27.080.423 38.380.869 112.533.904 5.124.432 3.148.819 592.830 146.468.586 28.330.781 800.353 4.746.200 11.707.087 7.412.302 288.361.086 19.800.147 16.089.922 4.518.038 2.481.282 2.88 2.893 602 60.254 524.795 77.375 494.228 27.424.917 13.474 899.115 957.539 5.513.522 7.309.016 254.912 1.867.918 341.465 1.239.910 973.442 239 1.819.107 29.339 232.711 52.174.924 654.395 16.158 2.434.875 1.708.046 288.362 2.635.127 18.580.929 681.261 47.96 0 409 27.794 152 3.164 241 537 34.267.427 1.324 11.511 531 137.271 554 76.642 1.450 510.268 641 22.531.451 3.126.003 112.421.478 380.532 2.871 931 1.793 1.415 1.464 1.277.620 217.725 1.302.036 27.849.985 619.941 132.562 1.059 260.186 357.281 64.854 356. 133 0 49.088 7.345.237 11.784 101.097 17.850 806.741 7.583 53.561.697 7.182 1.221.600 225.823 95.129 1.312.439 21.812 102.174 1.976 41.129 23.306.670 12.139 68.808 4.585 777.537 19.167 530.623 69.763 2.223.341 462.090 82.804 2.104.938 23.790 1.829.487 1. 653.714 25.112 13.357.315 145.216 375.790 41.520 5.739.078 72.632 161.217.377 187.072 6.676.101 2.250.413 347.988 485.663 611 572.157 934.757 98.114 12.860.178 76.303 195.082 61.396 1.155.898 196.171 34.112.019 44.111 2.539.037 780.801 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Ministerstwo Finansów Ministerstwo Aktywów Państwowych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Min isterstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Ministerstwo Sprawiedliwości Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Infrastruktury Ministerstwo Klimatu i Środowiska Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Min isterstwo Spraw Zagranicznych 78 4.438.262 18.168 982.953 38.164 1.101 185.188 675.189 219.802 379.923 16.175 40.609 172.564 48.398 919 3.786 13.097 30.050 2.373 495.655 9.752.907 26.869 644.161 61.646 1.833 222.862 711.239 198.279 379.127 17.242 47.116 205 .538 49.541 8.344 5.797 32.048 31.754 3.131 937.181 5.365.606 72 390.830 517 89 1.996 11.798 3.895 3.322 29 1.075 1.355 91 6.907 59 551 4.847 294 4.664 3.343.461 54 252.083 18.529 819 9.301 13.725 4.497 2.182 282 665 5.403 241 435 167 1.011 26.436 257 86 5.815 276.914 0,4 0 0 113 1.609 6.997 3.930 1.511 51 692 1.707 26 41 116 42 89 36 0 37.213 34 250 1.727 120 0 16 1 0 0 0 0 0 0 0 0 29 0 5 440.933 0 110 1.844 0 38.462 54.940 39.450 1.726 57 0 44.180 0 0 928 2.712 0 45 17.546 118.119 1.352 669 16.342 68 7 33.437 27.163 22.972 79.019 1.240 8.473 40.032 1.477 438 2.941 22.154 279 1.889 22.656 112.011 0 0 17.337 0 81.379 321.055 79.304 150.249 10.619 15.885 23.344 38.047 0 0 2.276 0 178 15.862 31.452 0 0 689 0 50.531 275.415 15.935 132.772 4.937 16.518 80. 424 7.094 0 0 0 0 0 7.249 Ministerstwo Zdrowia Urząd Zamówień Publicznych Urząd Regulacji Energetyki Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Centralne Biuro Antykorupcyjne Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrzn ego Główny Urząd Statystyczny Agencja Wywiadu Wyższy Urząd Górniczy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej Główny Urząd Miar Polski Komitet Normalizacyjny Rzecznik Praw Pacjenta Państwowa Agencja Atomistyki Urząd Transportu Kolejowego Prokuratoria Gene ralna Rzeczypospolitej Polskiej Rządowe Centrum Legislacji Urząd Komunikacji Elektronicznej 79 15.756 4.749.200 434 728.892.248 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzaj owych . Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów i instytucji. 15.679 1.402.825 2.253 732.618.190 325 10.245 101 56.136.822 1.360 49.049 381 88.235.040 68 2.0 92 0 35.365.078 0 44.901 0 170.114.952 0 117.639 1.277 65.208.106 2.634 99.521 493 29.719.689 8.304 874.191 0 198.837.368 1.730 177.579 0 56.073.048 samorządowe kolegia odwoławcze Prokuratura Krajowa Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przyp adków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 urzędy i instytucje centralne ogółem 80 Tab. 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom aktywa ogółem * 2021 r. [ tys. PLN] 393 .804 242.605 703.992 201.996 364.139 511.463 1.231.758 143.378 503.682 503.337 316.886 854.768 178.287 376.880 445.646 244.108 7.216.730 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzajowych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów wojewódzkich. 2022 r. 483.623 347.095 708.248 276.652 509.207 498.398 1.388.585 149.178 640.096 508.5 04 397.370 1.946.206 255.927 396.910 575.027 286.167 9.367.194 środki pieniężne 69.679 153.511 45.790 62.410 142.628 44.518 226.047 31.054 77.960 54.405 104.035 98.547 81.590 28.350 124.794 34.790 1.379.912 należności krótko - terminowe 79.232 22.498 48.153 13.835 109.668 45.286 461.248 11.225 26.939 7.359 24.122 1.586.811 26.169 24.971 47.660 24.502 2.559.679 zapasy 3.071 16.901 5.224 1.081 11.721 4.286 49.468 2.081 74.835 11.429 5.357 27.676 9.931 13.758 21.917 7.107 265.843 długo - terminowe n ależności i inne aktywa finansowe 19.083 737 14.144 4.660 11.325 5.011 10.052 46 85 2.626 622 1.188 567 312 412 521 71.391 środki trwałe w budowie 6.104 8.173 11.767 351 6.426 47.225 4.462 93 30.608 3.248 43.945 4.857 729 4.402 1.607 17.956 191.953 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 123.193 51.759 80.197 64.599 115.535 105.859 200.546 49.549 100.512 105.195 81.924 92.845 45.639 66.421 135.456 92.999 1.512.226 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 117.050 7 3.256 466.135 115.642 88.258 140.917 220.054 38.757 302.661 263.596 91.164 102.779 76.726 227.548 163.723 60.409 2.548.674 grunty 65.081 19.284 35.526 13.838 21.656 102.026 211.860 15.490 25.510 59.758 45.948 29.182 13.940 30.692 79.010 47.441 816.243 aktywa trwałe razem * 330.772 153.850 608.135 199.269 244.797 404.147 651.775 104.294 460.173 435.084 263.700 231.930 138.219 329.646 380.624 219.551 5.155.967 dysponent części budżetowej – urząd wojewódzki Dolnośląski Kujawsko - Pomorski Lubelski Lub uski Łódzki Małopolski Mazowiecki Opolski Podkarpacki Podlaski Pomorski Śląski Świętokrzyski Warmińsko - Mazurski Wielkopolski Zachodniopomorski urzędy wojewódzkie ogółem 81 Tab. 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych dysponenci zasobów zasób wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. jednostki i fundusze podporządkowane organom centralnym 609.684.601 649.405.030 jednostki i fundusze podporządkowane wojewodom 7.071.092 5.807.922 ogółem 616.755.693 655.212.952 Źródło: bilanse dysponentów części budżetowych, obliczenia PGRP. 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa. Zasady ich działania określają właściwe ustawy oraz statuty. Agencja wykonawcza jest obowiązana corocznie wpłacać do budżetu państwa ustaloną na koniec roku nadwyżkę środków finansowych. Agencja może otrzymywać dotacje z budżetu państwa, w zakresie określonym w odrębnych ustawach. Plany finansowe agencji wykonawczych stanowią załączniki do budżetu państwa. Agencjami wykonawczymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych są: 1. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 66 , powołane do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa, które zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansuje lub współfinansuje te programy z dotacji celowych, a także może realizować programy badań naukowych lub prac rozwojowych oraz inne zadania finansowane ze środków pochodzących z innych źródeł niż budżet państwa, 2. Narodowe Centrum Nauki 67 , powołane do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych z dotacji celowych na finansowanie zadań, a także m. in. ze środków przekazanych przez krajowe i zagraniczne podmioty finansujące programy badawcze, 3. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych 68 , który realizuje zadania państwa w zakresie badania i rejestracji odmian roślin, porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego oraz ochrony prawnej odmian roślin, 4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 69 , do której należy wspieranie inwestycji w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach na rzecz rolnictwa, przedsięwzięć warunkujących wykorzystanie posiadanej bazy produkcyjnej gospodarstw rolnych i działów specjalnych produkcji rolnej w celu rozpoczęcia, zwiększenia lub wznowienia produkcji, poprawy struktury agrarnej m. in. ze środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych, jeśli umowy międzynarodowe tak stanowią, 5. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 70 , realizująca zadania z zakresu administracji rządowej, określone dla niej w programach rozwoju gospodarki w zakresie wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, eksportu, rozwoju regionalnego, wykorzystania nowych technik i technologii, tworzenia nowych miejsc pracy, przeciwdziałania bezrobociu, 66 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2022 r. poz. 2279). 67 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153). 68 Ustawa z dnia 25 listopada 2010 r. o Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2109). 69 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199). 70 Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2023 r. poz. 462 z późn. zm.). 82 6. Polska Agencja Kosmiczna 71 , powołana celem wspierania polskiego przemysłu kosmicznego poprzez łączenie świata biznesu i nauki oraz świadczenie pomocy rodzimym przedsiębiorcom w pozyskiwaniu funduszy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) oraz działań na rzecz rozwoju technik satelitarnych, znajdujących zastosowanie na co dzień w komunikacji, nawigacji, monitoringu środowiska lub prognozowaniu pogody, 7. Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 72 , powołany celem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu, w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 73 , 8. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (następca prawny Agencji Rezerw Materiałowych), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Agencja Mienia Wojskowego, omówione w poprzednim rozdziale, powołane do gospodarowania szczególnymi składnikami majątku Skarbu Państwa. Tab. 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych nazwa agencji organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 710 185 Narodowe Centrum Nauki Minister Edukacji i Nauki 12.587 10.396 Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych * Prezes Rady Ministrów 12.479.412 7.645.939 Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 153.109 88.186 Agencja Mienia Wojskowego ** Minister Obrony Narodowej 4.471.500 4.393.056 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 30.660 29.564 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi –259.115 –258.974 Polska Agencja Kosmiczna Minister Rozwoju i Technologii 23.429 10.444 Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego –2.128 –1.646 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 253.785 57.807 * Bez majątku rzeczowego stanowiącego własność Skarbu Państwa, oddanego agencji w gospodarowanie. ** Agencja Mienia Wojskowego dysponuje wyłącznie mieniem powierzonym przez Skarb Państwa. Źródło: podmioty – bilanse, obliczenia PGRP. 71 Ustawa z dnia 26 września 2014 r. o Polskiej Agencji Kosmicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1957). 72 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1618). 73 Dz. U. z 2023 r. poz. 571. 83 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ Instytucje gospodarki budżetowej są jednostkami sektora finansów publicznych tworzonymi w celu realizacji zadań publicznych. Wykonują one wyodrębnione zadania odpłatnie, a koszty swojej działalności oraz zobowiązania pokrywają z uzyskiwanych przychodów. Jeżeli odrębne ustawy tak stanowią, instytucje te mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa na realizację zadań publicznych. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego instytucja gospodarki budżetowej uzyskuje osobowość prawną. Instytucja gospodarki budżetowej samodzielnie gospodaruje mieniem, kierując się zasadą efektywności jego wykorzystania. Na jej mienie mogą składać się m. in.: przeniesione na własność nieruchomości, mienie stanowiące wyposażenie, przekazane w formie użyczenia przez organ założycielski oraz mienie nabyte z własnych środków. Tylko za zgodą organu założycielskiego wolno instytucji gospodarki budżetowej zaciągać zobowiązania przewyższające 30 % rocznych przychodów. Również wyłącznie na zasadach określonych przez organ założycielski instytucja ta może zbywać środki trwałe. Wartość majątku instytucji gospodarki budżetowej odzwierciedla fundusz instytucji gospodarki budżetowej. Tab. 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej nazwa instytucji organ nadzorujący fundusz instytucji [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta RP Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 9.600 9.804 Centrum Obsługi Administracji Rządowej Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 261.381 258.383 Centralny Ośrodek Sportu Minister Sportu i Turystyki 427.869 443.296 Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Minister Obrony Narodowej 15.638 7.447 Mazowiecka Instytucja Gospodarki Budżetowej Mazovia Minister Sprawiedliwości 109.792 99.473 Centrum Zakupów dla Sądownictwa Instytucja Gospodarki Budżetowej Dyrektor Sądu Apelacyjnego w Krakowie 6.133 6.051 Centralny Ośrodek Informatyki Minister Cyfryzacji 88.865 67.452 Centrum Usług Logistycznych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 24.748 10.825 Profilaktyczny Dom Zdrowia w Juracie Minister Zdrowia 1.388 1.187 Centrum Cyberbezpieczeństwa Zamość Minister Sprawiedliwości 5.643 214 Krajowy Instytut Mediów Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji 11.082 63.157 Źródło: jak w tab. 7.6. 84 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 74 (PFRON) jest państwowym funduszem celowym i posiada osobowość prawną. Środkami Funduszu dysponuje Zarząd Funduszu. Przychodami Funduszu są wpłaty pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nie osiągających 6 % wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wpłaty pracodawców, którzy nie wydzielili lub nie zorganizowali odpowiedniego stanowiska pracy dla zatrudnionej osoby, która utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wpłaty pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej z tytułu zwolnień określonych ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z podatków i opłat, dotacje z budżetu państwa oraz inne dotacje i subwencje, spadki, zapisy i darowizny, dobrowolne wpłaty pracodawców, dochody z oprocentowania pożyczek oraz wolnych środków przekazanych w zarządzanie zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Przychodami są również wpłaty od publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych, w których wskaźnik osób niepełnosprawnych jest mniejszy niż 2 % (zgodnie z art. 21 ust. 2b ustawy). Wartość netto zasobów (funduszy własnych) PFRON na koniec roku 2022 wynosiła 2.892.368 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 2.396.715 tys. PLN). 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE Polska Akademia Nauk jest państwową instytucją naukową 75 . Akademia działa poprzez organy oraz korporacje uczonych, utworzone przez Akademię instytuty naukowe posiadające osobowość prawną, a także pomocnicze jednostki naukowe i inne jednostki organizacyjne. Akademia służy rozwojowi, promocji, integracji i upowszechnianiu nauki oraz przyczynia się do rozwoju edukacji i wzbogacania kultury narodowej. Równowartość netto środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz innych składników majątku stanowiących wyposażenie Akademii odzwierciedla fundusz statutowy Akademii. Fundusz statutowy ulega zwiększeniu o wartość zysku netto Akademii i ulega zmniejszeniu o wartość pokrycia straty netto Akademii. Mienie Akademii jest użytkowane przez działające w jej strukturze instytuty i centra naukowe prowadzące badania naukowe lub prace badawczo-rozwojowe oraz pomocnicze placówki naukowe takie, jak: archiwa, biblioteki, muzea, zagraniczne stacje naukowe, a także domy pracy twórczej, domy zjazdów i konferencji oraz inne jednostki. 31 grudnia 2022 r. wartość funduszu własnego, zgodnie z bilansem łącznym PAN, wynosiła 1.141 mln PLN (1.147 mln PLN na 31 grudnia 2021 r.). 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY Ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych organizują działalność kulturalną, tworząc państwowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym 76 . 74 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 100 z późn. zm.). 75 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796 z późn. zm.). 76 Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 194 z późn. zm.). 85 Formami organizacyjnymi działalności kulturalnej mogą być w szczególności teatry, opery, operetki, filharmonie, orkiestry, instytucje filmowe, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury. Tab. 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury organizator instytucji kultury liczba instytucji wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze instytucji [tys. PLN] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 68 2.650.965 2.957.766 2.670.209 Minister Obrony Narodowej 5 667.995 676.628 667.995 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1.013 1.737 1.013 IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 1 55.670 55.672 55.670 Minister Zdrowia 1 8.355 10.457 8.355 2022 r. ogółem 76 3.383.998 3.702.260 3.403.242 2021 r. ogółem 71 2.502.605 2.762.748 2.504.907 Źródło: jak w tab. 7.6. Wartość majątku instytucji kultury odzwierciedla fundusz instytucji kultury, który odpowiada wartości mienia wydzielonego instytucji i nabytego. Organizatorami państwowych instytucji kultury są ministrowie właściwi do spraw kultury, rolnictwa, obrony narodowej i zdrowia 77 . Organizator zapewnia instytucji środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności. Instytucja kultury gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków. Koszty bieżącej działalności i zobowiązania pokrywa z uzyskiwanych przychodów. Jej przychodami są wpływy z działalności, dotacje z budżetu państwa oraz środki z innych źródeł. 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej były tworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej albo wojewodę w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia 78 . Skarb Państwa reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji rządowej albo wojewodę może utworzyć podmiot leczniczy w celu prowadzenia działalności leczniczej w formie spółki kapitałowej, jednostki budżetowej, jednostki wojskowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Rodzajami działalności leczniczej są stacjonarne i całodobowe szpitalne i inne niż szpitalne świadczenia zdrowotne oraz ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej są też jednostki organizacyjne publicznej służby krwi 79 . Ponadto, SP ZOZ nie mogą zostać przekształcone w jednostki budżetowe. 77 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu instytucji kultury wpisanych do rejestrów prowadzonych przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, nie podlegających przekazaniu jednostkom samorządu terytorialnego ze względu na ogólnonarodowy charakter zadań przez nie wykonywanych (Dz. U. z 1998 r. nr 148 poz. 970). 78 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 991 z późn. zm.). 79 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2023 r. poz. 318 z późn. zm.). 86 Skarb Państwa przekazał samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej nieruchomości i inny majątek w nieodpłatne użytkowanie. Zgodnie z ustawą, wartość wydzielonej zakładowi części mienia Skarbu Państwa stanowi fundusz założycielski zakładu. Tab. 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej organ założycielski liczba zakładów wartość wkładu Skarbu Państwa * fundusz własny fundusz założycielski [tys. PLN] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 29 (SP ZOZ i Centrum Krwiodawstwa) 275.380 492.071 491.728 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 6 (zakłady rehabilitacji rolników) 36.756 47.497 37.680 Minister Obrony Narodowej 45 (szpitale ogólne, uzdrowiskowe, przychodnie, centrum krwiodawstwa) 348.516 517.361 589.266 Minister Zdrowia 23 łącznie 257.671 939.929 297.177 21 (centra krwiodawstwa) 169.314 851.571 171.962 2 (inne SP ZOZ) 88.357 88.357 125.216 2022 r. ogółem 103 918.323 1.996.858 1.415.850 2021 r. ogółem 105 947.306 2.050.136 1.453.530 * Wartość wkładu majątkowego oznacza fundusz założycielski, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu założycielskiego – sumę funduszy własnych jednostki. Źródło: jak w tab. 7.6. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej gospodaruje posiadanym mieniem. Zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, zbycie aktywów trwałych samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, oddanie ich w dzierżawę, najem, użytkowanie oraz użyczenie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący. 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE Uczelnie, pełniąc misję prowadzenia najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowania postaw obywatelskich, a także poprzez uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, stanowią integralną część narodowego systemu edukacji i nauki. Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. W swoich działaniach uczelnie kierują się zasadami wolności nauczania, 87 wolności badań naukowych oraz wolności twórczości artystycznej z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki 80 . Publiczne uczelnie akademickie powoływane są ustawą, a publiczne uczelnie zawodowe w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, natomiast wojskowe uczelnie zawodowe albo uczelnie zawodowe służb państwowych powoływane są rozporządzeniami odpowiednio Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydawanymi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego. Nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego oraz odpowiednio: Minister Obrony Narodowej – w odniesieniu do uczelni wojskowych, minister właściwy do spraw wewnętrznych – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, minister właściwy do spraw kultury – w odniesieniu do uczelni artystycznych, minister właściwy do spraw zdrowia – w odniesieniu do uczelni medycznych, a minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w odniesieniu do uczelni morskich 81 . Publiczne uczelnie teologiczne i wydziały teologiczne uczelni publicznych znajdują się pod nadzorem władz kościołów i związków wyznaniowych, także w zakresie określonym przez umowę międzynarodową zawartą ze Stolicą Apostolską, ustawy regulujące stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz przez statuty tych uczelni. Wartość mienia uczelni publicznej odzwierciedla fundusz zasadniczy. Tab. 7.10. Majątek uczelni publicznych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze zasadnicze [tys. PLN] Prezes Rady Ministrów 1 36.181 36.213 36.181 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 19 1.421.989 1.423.343 1.444.026 Minister Obrony Narodowej 5 2.635.563 2.695.496 2.635.563 Minister Edukacji i Nauki 92 33.150.295 34.014.325 33.192.368 Minister Infrastruktury 2 286.036 320.830 286.036 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 141.891 144.153 141.891 Minister Sprawiedliwości 2 191.515 194.999 191.663 Minister Zdrowia 10 7.399.613 7.596.032 7.423.773 2022 r. ogółem 133 45.263.083 46.425.392 45.351.500 2021 r. ogółem 132 43.254.413 44.181.346 43.372.597 Źródło: jak w tab. 7.6. 80 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.). 81 Przepisy dotyczące państwowych szkół wyższych stosuje się odpowiednio do mienia i finansów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. 88 7.9. PARKI NARODOWE Państwowymi osobami prawnymi są parki narodowe enumeratywnie wykazane w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 82 . Park narodowy prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, pokrywając z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów wydatki na finansowanie zadań określonych w ustawie, w tym zadań Służby Parku Narodowego oraz kosztów działalności. Parki narodowe mogą wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach ustawy Prawo przedsiębiorców wraz z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie przyrody. Tab. 7.11. Majątek parków narodowych l. p. nazwa parku narodowego fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 1. Babiogórski Park Narodowy z siedzibą w Zawoi 32.403 30.557 2. Białowieski Park Narodowy z siedzibą w Białowieży 16.683 16.788 3. Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu Twierdzy 24.043 20.356 4. Bieszczadzki Park Narodowy z siedzibą w Ustrzykach Górnych 1.106.257 1.103.390 5. Drawieński Park Narodowy z siedzibą w Drawnie 8.917 8.595 6. Gorczański Park Narodowy z siedzibą w Porębie Wielkiej 13.054 13.625 7. Kampinoski Park Narodowy z siedzibą w Izabelinie 4.633.069 4.623.130 8. Karkonoski Park Narodowy z siedzibą w Jeleniej Górze 21.477 20.914 9. Magurski Park Narodowy z siedzibą w Krempnej 10.960 10.589 10. Narwiański Park Narodowy z siedzibą w Kurowie 9.704 9.170 11. Ojcowski Park Narodowy z siedzibą w Ojcowie 16.503 15.183 12. Park Narodowy „Bory Tucholskie” z siedzibą w Charzykowach 3.393 3.353 13. Park Narodowy Gór Stołowych z siedzibą w Kudowie-Zdroju 44.033 36.626 14. Park Narodowy „Ujście Warty” z siedzibą w Chyrzynie 24.164 23.048 15. Pieniński Park Narodowy z siedzibą w Krościenku nad Dunajcem 118.743 117.887 16. Poleski Park Narodowy z siedzibą w Urszulinie 94.245 93.902 17. Roztoczański Park Narodowy z siedzibą w Zwierzyńcu 643.051 639.072 18. Słowiński Park Narodowy z siedzibą w Smołdzinie 31.888 30.639 19. Świętokrzyski Park Narodowy z siedzibą w Bodzentynie 370.542 366.569 20. Tatrzański Park Narodowy z siedzibą w Zakopanem 2.226.112 2.217.507 21. Wielkopolski Park Narodowy z siedzibą w Jeziorach 18.371 18.291 22. Wigierski Park Narodowy z siedzibą w Krzywem 24.412 20.024 23. Woliński Park Narodowy z siedzibą w Międzyzdrojach 27.530 26.580 ogółem 9.519.554 9.456.795 Źródło: jak w tab. 7.6. 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI Przedstawiane w tej części Sprawozdania państwowe osoby prawne powołano ustawami dla realizacji wyodrębnionych zadań publicznych, innych niż gospodarowanie rzeczowymi składnikami 82 Dz. U. z 2022 r. poz. 916 z późn. zm. 89 mienia Skarbu Państwa, a są one pod wieloma względami zbliżone do zakresu działania administracji rządowej. Korzystają one z mienia, w które zostały wyposażone przez Skarb Państwa, a przychody uzyskują ze środków funduszy celowych 83 , natomiast środki tych funduszy pochodzą z wpłat budżetu państwa, z obowiązkowych wpłat przedsiębiorstw, innych opłat (np. koncesyjnych), kar, pomocy zagranicznej, dotacji budżetowych lub uzyskują przychody z prowadzonej działalności. Wartość praw Skarbu Państwa ustalona została na podstawie wartości funduszy własnych opisanych instytucji. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji 84 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Do zadań Agencji należy przede wszystkim ocena świadczeń opieki zdrowotnej. Środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 85 służą finansowaniu ochrony środowiska i gospodarki wodnej w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Przychodami Funduszu są przede wszystkim wpływy z tytułu opłat i administracyjnych kar pieniężnych, pobieranych na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska i innych przepisów ustawowych, opłat produktowych, wpływy z opłat ustalanych na podstawie ustawy Prawo geologiczne i górnicze, wpływy z operacji finansowych, a także wpływy z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Polską Organizację Turystyczną 86 utworzono w celu promocji Polski w dziedzinie turystyki i tworzenia warunków współpracy organów władzy publicznej z organizacjami przedsiębiorców działających w tej dziedzinie. Polski Instytut Sztuki Filmowej 87 został utworzony w celu wspierania rozwoju kinematografii i realizowania zadań z zakresu polityki państwa w dziedzinie sztuki filmowej. Instytut prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadą efektywnego ich wykorzystania, ale nie może wykonywać działalności gospodarczej. Przychodami Instytutu są dotacje podmiotowe z budżetu państwa, wpłaty podmiotów prowadzących kina i dystrybucję nośników z nagranymi na nich filmami oraz nadawców programów telewizyjnych, operatorów platform cyfrowych i telewizji kablowych. Osobowość prawną mają również jednostki dozoru technicznego 88 : Urząd Dozoru Technicznego (UDT) oraz Transportowy Dozór Techniczny (TDT). Do zakresu działania UDT należy m. in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów o dozorze technicznym oraz przepisów i zasad z zakresu bezpieczeństwa techniki, dotyczących urządzeń technicznych, a także wykonywanie dozoru technicznego nad urządzeniami technicznymi. W zakresie określonym ustawą UDT podlega ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Do zakresu działania TDT należy wykonywanie dozoru technicznego nad m. in.: urządzeniami technicznymi na obszarach kolejowych, w kolejowych pojazdach szynowych, osobowymi i towarowymi kolejami liniowymi, wyciągami narciarskimi, zbiornikami wykorzystywanymi w ruchu kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej, urządzeniami technicznymi na statkach morskich i żeglugi śródlądowej, na pontonach, w dokach, na terenach portów i przystani morskich lub żeglugi 83 Aktywa funduszy celowych nie posiadających osobowości prawnej, stanowiących tylko wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz, zostały w Sprawozdaniu potraktowane jako część majątku jednostek budżetowych. 84 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.). 85 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.). 86 Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o Polskiej Organizacji Turystycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1608). 87 Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. z 2023 r. poz. 130). 88 Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1622). 90 śródlądowej oraz innymi związanymi z żeglugą morską i śródlądową. TDT wydaje świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych materiałów niebezpiecznych oraz decyzje w sprawach wynikających z wykonywania dozoru technicznego. W zakresie określonym ustawą TDT podlega ministrowi właściwemu do spraw transportu. UDT i TDT prowadzą samodzielną gospodarkę finansową. Przychodami UDT i TDT są wpływy z pobieranych opłat i inne przychody. UDT i TDT 30 % zysku przeznaczają na wpłatę do budżetu. Do zakresu działania Polskiego Centrum Akredytacji 89 należy w szczególności: akredytowanie jednostek oceniających zgodność z wymaganiami wyrobów wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku, sprawowanie nadzoru nad akredytowanymi jednostkami oceniającymi zgodność, w zakresie przestrzegania przez nie wymagań akredytacyjnych, prowadzenie wykazu akredytowanych jednostek oceniających zgodność, prowadzenie działań popularyzujących i promujących zagadnienia akredytacji, w tym organizowanie szkoleń i prowadzenie działalności wydawniczej, współpraca międzynarodowa w zakresie akredytacji, w szczególności w ramach Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Akredytacji 90 . Polskie Centrum Akredytacji prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Przychody czerpie z prowadzonej działalności. Nadzór nad nim sprawuje minister właściwy do spraw gospodarki. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej 91 (PAŻP) zapewnia w polskiej przestrzeni powietrznej służbę ruchu lotniczego oraz inne służby żeglugi powietrznej: służbę łączności, służbę nawigacji, służbę dozorowania oraz służbę informacji lotniczej. Ponadto Agencja zapewnia koordynację działań poszukiwawczo-ratowniczych. Źródłami przychodów Agencji są w szczególności: przychody z opłat pobieranych w ramach systemu CRCO za świadczone usługi nawigacyjnej trasowej i terminalowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami udziela się dotacji celowej z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw transportu na sfinansowanie kosztów ponoszonych przez PAŻP związanych z zapewnieniem służb w przypadku lotów ustawowo zwolnionych z opłat nawigacyjnych. Polska Agencja Antydopingowa 92 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji przepisów ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie poprzez planowanie i realizacja kontroli antydopingowej. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw kultury fizycznej. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej 93 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji zadań z zakresu umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki. Do podstawowych zadań Agencji należy inicjowanie i realizacja działań wspierających międzynarodową wymianę akademicką, upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz upowszechnianie języka polskiego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Krajowy Zasób Nieruchomości 94 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw 89 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854). 90 Art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. U. UE L.2008.218.30 z późn. zm.). 91 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 191 z późn. zm.). 92 Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 93 Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2401). 94 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2021 r. poz. 1961 z późn. zm.). 91 rzeczowych w stosunku do mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w tym nieruchomości zarządzanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, a także powierzonych Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, które nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Krajowy Zasób Nieruchomości wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki w stosunku do osób trzecich, w tym również obowiązki publicznoprawne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 95 (ZUS) jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, powołaną do realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych, ustalania obowiązku ubezpieczeń i uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń, wymierzania i pobierania składek oraz dysponowania środkami finansowymi funduszy ubezpieczeń społecznych. Podstawowym źródłem przychodów ZUS są odpisy z funduszy i zwrot kosztów poboru składek. Narodowy Fundusz Zdrowia 96 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Fundusz, działając w imieniu własnym na rzecz ubezpieczonych oraz osób uprawnionych do świadczeń zdrowotnych, przeprowadza konkursy ofert, rokowania i zawiera umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, monitoruje ich realizację i rozliczanie. Fundusz zarządza środkami finansowymi, które stanowią głównie należne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Rzecznik Finansowy 97 reprezentuje interesy klientów podmiotów rynku finansowego. Przy Rzeczniku Finansowym prowadzone są pozasądowe postępowania w sprawie rozwiązywania sporów między klientami podmiotów rynku finansowego a tymi podmiotami. Swoje zadania wykonuje przy pomocy Biura Rzecznika Finansowego. Rzecznika Finansowego powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw instytucji finansowych. Koszty działalności Rzecznika i jego Biura ponoszą zakłady ubezpieczeń, powszechne towarzystwa emerytalne, banki, krajowe instytucje płatnicze, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego, biura usług płatniczych, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, towarzystwa funduszy inwestycyjnych oraz inne podmioty rynku finansowego wskazane w ustawie. Instytut Europy Środkowej 98 został powołany celem prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie nauk społecznych, nauk humanistycznych, międzydyscyplinarnych nauk z przewagą nauk społecznych i humanistycznych. Polski Instytut Ekonomiczny 99 został powołany celem realizacji zadań, do których należy m. in.: inspirowanie, organizowanie i prowadzenie badań naukowych w zakresie nauk ekonomicznych i społecznych oraz przekazywanie ich wyników organom władzy publicznej, przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia 100 jest państwową osobą prawną, zajmującą się monitorowaniem oraz analizą sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej w państwach Europy Środkowej, Północnej i Wschodniej, na Bałkanach, na Kaukazie, w Turcji i Azji Centralnej. Podstawowym zadaniem Ośrodka jest przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. 95 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). 96 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.). 97 Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 187 z późn. zm.). 98 Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o Instytucie Europy Środkowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2270). 99 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o Polskim Instytucie Ekonomicznym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1735). 100 Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia (Dz. U. z 2011 r. nr 173 poz. 1029). 92 Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego 101 to polski instytut badawczy z siedzibą w Poznaniu, zajmujący się monitorowaniem i analizą sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i prawnej w Niemczech, a także śledzący stosunki polsko-niemieckie oraz problematykę międzynarodową taką, jak: procesy w Unii Europejskiej, relacje transatlantyckie, wyzwania i zagrożenia globalne. Podstawowym zadaniem Instytutu jest prowadzenie badań naukowych oraz przygotowywanie analiz, raportów, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka 102 został powołany celem pogłębiania polsko-węgierskiej przyjaźni i współpracy. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości 103 została powołana celem działania na rzecz wzrostu konkurencyjności przedsiębiorców poprzez wspieranie ich transformacji cyfrowej w zakresie procesów, produktów i modeli biznesowych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia z dziedziny automatyzacji, sztucznej inteligencji, technologii teleinformatycznych oraz komunikacji pomiędzy maszynami i człowiekiem z uwzględnieniem odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych rozwiązań. Agencja Badań Medycznych 104 to państwowa osoba prawna, powołana do realizacji zadań z zakresu działalności innowacyjnej w ochronie zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju niekomercyjnych badań klinicznych, prowadząca działalność analityczną dotyczącą oceny podejmowanych decyzji i ich wpływu na koszty funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce. Polskie Laboratorium Antydopingowe 105 to niezależna finansowo i operacyjnie państwowa osoba prawna, odpowiedzialna za realizację analiz antydopingowych próbek fizjologicznych zawodników. Ponadto Laboratorium może prowadzić analizy toksykologiczne, w tym w ramach współpracy z Policją, sądami, prokuratorem, Służbą Celno-Skarbową, Głównym Inspektorem Sanitarnym, Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, szpitalami, instytutami badawczymi, uczelniami medycznymi oraz Żandarmerią Wojskową. Nadzór nad Laboratorium sprawuje minister właściwy do spraw zdrowia. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego 106 jest państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego. Centrum Łukasiewicz 107 jest państwową osobą prawną powołaną do planowania i koordynowania badań naukowych i prac rozwojowych. Polska Agencja Nadzoru Audytowego 108 to państwowa osoba prawna sprawująca niezależny nadzór nad biegłymi rewidentami, firmami audytorskimi i samorządem zawodowym biegłych rewidentów. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw finansów publicznych. 101 Ustawa z dnia 17 grudnia 2015 r. o Instytucie Zachodnim im. Zygmunta Wojciechowskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2292). 102 Ustawa z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 538). 103 Ustawa z dnia 17 stycznia 2019 r. o Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości (Dz. U. z 2019 r. poz. 229 z późn. zm.). 104 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Agencji Badań Medycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 451). 105 Ustawa z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 106 Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 753 z późn. zm.). 107 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. z 2020 r. poz. 2098). 93 Akademia Kopernikańska 109 to instytucja naukowa powołana do działania na rzecz polskiej nauki i jej promocji w Polsce oraz poza granicami. Jest również głównym ośrodkiem realizacji Narodowego Programu Kopernikańskiego. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego 110 to państwowa osoba prawna, której celem działalności jest wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą. Bezpośrednio na mocy odpowiednich powołujących je ustaw działają także Narodowy Instytut Fryderyka Chopina 111 i Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie 112 . Ich majątek ujęto odpowiednio w częściach o instytucjach kultury i PAN. Tab. 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi l. p. nazwa podmiotu organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 1. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Minister Zdrowia 32.339 68.994 2. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Minister Klimatu i Środowiska 20.221.733 14.902.135 3. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia Prezes Rady Ministrów 969 835 4. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego Prezes Rady Ministrów 3.941 3.883 5. Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej 113 Prezes Rady Ministrów 1.423 1.318 6. Polski Instytut Sztuki Filmowej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 32.275 24.625 7. Polska Organizacja Turystyczna Minister Sportu i Turystyki 4.019 3.959 8. Polskie Centrum Akredytacji Minister Rozwoju i Technologii 22.588 22.309 9. Urząd Dozoru Technicznego Minister Rozwoju i Technologii 937.075 817.703 10. Transportowy Dozór Techniczny Minister Infrastruktury 207.973 204.131 11. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej Minister Infrastruktury 1.434.288 1.355.760 108 Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1015). 109 Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o Akademii Kopernikańskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1459 z późn. zm.). 110 Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2463 z późn. zm.). 111 Ustawa z dnia 3 lutego 2001 r. o ochronie dziedzictwa Fryderyka Chopina (Dz. U. z 2021 r. poz. 1578). 112 Ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 982). 113 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o fundacji – Centrum Badania Opinii Społecznej (Dz. U. z 1997 r. nr 30 poz. 163 z późn. zm.). 94 12. Polski Klub Wyścigów Konnych 114 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 10.223 9.265 13. Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego 115 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 390 390 14. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 22.556 22.296 15. 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 123.807 99.045 16. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 116 Minister Spraw Zagranicznych 875 742 17. Rzecznik Finansowy Prezes Rady Ministrów — — 18. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Minister Rodziny i Polityki Społecznej 1.219.927 906.246 19. Narodowy Fundusz Zdrowia Minister Zdrowia 25.778.327 16.220.107 20. Polska Agencja Antydopingowa Minister Sportu i Turystyki 3.524 1.375 21. Polskie Laboratorium Antydopingowe Minister Zdrowia 9.049 9.045 22. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej Minister Edukacji i Nauki 43 198 23. Krajowy Zasób Nieruchomości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 807.102 753.021 24. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Minister Infrastruktury 18.150.207 17.980.244 25. Instytut Europy Środkowej Prezes Rady Ministrów 255 194 26. Polski Instytut Ekonomiczny Prezes Rady Ministrów –1.074 1.510 27. Instytut Współpracy Polsko- Węgierskiej im. Wacława Felczaka Prezes Rady Ministrów 211 263 28. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1.078 1.943 29. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Prezes Rady Ministrów 228.003 190.670 30. Agencja Badań Medycznych Minister Zdrowia 14.576 459 31. Centrum Łukasiewicz Minister Edukacji i Nauki 16.956 –329 32. Polska Agencja Nadzoru Audytowego Minister Finansów 25.596 26.293 33. Akademia Kopernikańska Minister Edukacji i Nauki 819 — 34. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego Minister Edukacji i Nauki 0 — Źródło: jak w tab. 7.6. 114 Ustawa z dnia 18 stycznia 2001 r. o wyścigach konnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1354). 115 Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 96), zmiana nazwy jednostki ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1512). 116 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 720). 95 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Organizację, zasady działania i finansowania funduszy ubezpieczeń społecznych określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 117 . Nadzór nad zgodnością działań z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Fundusz jest podzielony na pięć odrębnych funduszy: emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy oraz fundusze rezerwowe dla ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego i ubezpieczenia wypadkowego. Głównym źródłem przychodów FUS są składki na ubezpieczenia społeczne, a kosztami – świadczenia z ubezpieczenia. Uzupełnieniem dochodów Funduszu jest dotacja z budżetu państwa. Fundusz Rezerwy Demograficznej gromadzi środki na uzupełnienie niedoboru funduszu emerytalnego wynikającego z przyczyn demograficznych. Od 1 stycznia 2009 r. Skarb Państwa jest zobowiązany do przekazywania Funduszowi 40 % przychodów ze sprzedaży majątku, pomniejszonych o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz reprywatyzacyjny. Pozyskane z prywatyzacji środki mają być lokowane w papiery skarbowe, a o innych inwestycjach będą decydować wspólnie ministrowie finansów i pracy. Fundusz Emerytur Pomostowych finansuje emerytury pomostowe. Ubezpieczenie społeczne rolników realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 118 z funduszy zarządzanych przez Prezesa KRUS takich, jak: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji oraz fundusz administracyjny. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo. W celu zrównoważenia wpływów i wydatków fundusze korzystają z dotacji budżetu państwa. W roku 2022 przychody funduszy związanych z ubezpieczeniami społecznymi wyniosły 336.884.313 tys. PLN (w 2021 r. – 297.689.231 tys. PLN), w tym dotacja z budżetu państwa w wysokości 58.868.218 tys. PLN (w 2021 r. – 54.572.673 tys. PLN). Natomiast łączne koszty wyniosły 334.986.640 tys. PLN (w 2021 r. – 308.009.337 tys. PLN). Tab. 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych nazwa funduszu fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (fundusz emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy razem) 9.027.739 7.308.902 Fundusz Rezerwy Demograficznej 56.704.640 52.314.369 Fundusz Emerytur Pomostowych 159.737 73.316 fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS (fundusz emerytalno- rentowy, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjny razem) 467.387 510.615 Źródło: jak w tab. 7.6. 117 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). 118 Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r. poz. 933 z późn. zm.). 96 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Obowiązujące od 1 stycznia 2017 r. przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 119 wprowadziły nowy model wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Zgodnie ze stanem obowiązującym w 2022 r. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym Prezes Rady Ministrów koordynuje wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dąży do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie art. 7 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy minister właściwy do spraw aktywów państwowych wykonuje prawa z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi albo indywidualnymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej oraz składa w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki, nabyciu lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, może przekazać uprawnienia do wykonywania praw z akcji Prezesowi Rady Ministrów, innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa. Przekazanie uprawnień przez Radę Ministrów nastąpiło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2021 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 120 . Oprócz rozporządzenia uprawnienia do wykonywania praw z akcji i udziałów były określone w innych aktach prawnych. Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek prowadzące działalność w likwi- dacji nieprowa- dzące działalno- ści w upadło- ści ogółem jedno- osobowe udział częściowy Minister Aktywów Państwowych 41 83 3 — — 127 Minister Finansów 1 1 — — — 2 Minister Infrastruktury 6 11 1 2 3 23 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 22 — 1 — — 23 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 — — — — 1 Minister Rozwoju i Technologii 1 13 — — — 14 Minister Zdrowia 1 — — — — 1 Prezes Rady Ministrów 1 2 — — — 3 119 Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 973 z późn. zm.). 120 Dz. U. z 2022 r. poz. 2188 z późn. zm. 97 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 1 — — — 5 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — — 1 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 7 — — — 9 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 35 9 — 2 — 46 Agencja Mienia Wojskowego 4 1 — — — 5 Agencja Rozwoju Przemysłu 2 15 19 17 28 81 Krajowy Zasób Nieruchomości — 33 — — — 33 Polskie Koleje Państwowe 3 3 1 — — 7 Towarzystwo Finansowe „Silesia” — 31 — — — 31 2022 r. ogółem 125 210 25 21 31 * 412 2021 r. ogółem 131 202 27 23 38 421 * W czterech spółkach Skarb Państwa był reprezentowany przez dwa organy. Źródło: dane organów nadzorujących. Informacje o akcjach i udziałach Skarbu Państwa wykorzystane w niniejszym Sprawozdaniu pochodzą z ewidencji zbiorczej prowadzonej przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (PGRP) oraz od innych jednostek organizacyjnych zajmujących się nadzorem właścicielskim. Z tych źródeł PGRP otrzymywała zestawienia podstawowych danych o spółkach i ich bilanse. Prowadzenie przez te jednostki szczegółowej ewidencji akcji i udziałów regulują przepisy ogólne i wewnętrzne związane z gospodarką finansową i rachunkowością jednostek. Tab. 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek w nadzorze wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] Minister Aktywów Państwowych 127 46.387.509 Minister Finansów 2 5.000 Minister Infrastruktury 23 28.315.669 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 380.449 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 130.650 Minister Rozwoju i Technologii 14 1.040.323 Minister Zdrowia 1 36.800 Prezes Rady Ministrów 3 19.793.647 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 5 18.175.102 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1.277.500 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 9 59.673 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 46 854.259 98 Agencja Mienia Wojskowego 5 1.238.621 Agencja Rozwoju Przemysłu 81 732.987 Krajowy Zasób Nieruchomości 33 253.900 Polskie Koleje Państwowe 7 50.596 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 31 46.752 ogółem 412 118.779.437 Źródło: bilanse spółek, dane organów nadzorujących. W roku 2022 prawa z akcji i udziałów Skarbu Państwa wykonywało 17 podmiotów w 412 spółkach o łącznej wartości nominalnej 118.779.437 tys. PLN. 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Spółki z udziałem Skarb Państwa podzielono na trzy główne grupy: spółki jednoosobowe, niepubliczne spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa oraz spółki publiczne, których akcje znajdowały się w obrocie giełdowym. Tab. 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa typy spółek liczba spółek wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 143 153 54.405.767 44.887.309 prowadzące działalność 125 131 54.300.450 44.777.294 w likwidacji, w upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 18 22 105.317 110.015 z częściowym udziałem Skarbu Państwa 269 268 64.373.670 65.625.691 niepubliczne prowadzące działalność 192 183 46.390.140 44.676.185 niepubliczne w likwidacji, upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 59 65 953.773 972.181 publiczne 18 20 17.029.757 19.977.325 ogółem 412 421 118.779.437 110.513.000 Źródło: dane PGRP i organów nadzorujących. 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 15 podmiotów 31 grudnia 2022 r. posiadał akcje i udziały w 143 jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa. W porównaniu do roku poprzedniego liczba jednoosobowych spółek Skarbu Państwa uległa zmniejszeniu. 99 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 13 podmiotów 31 grudnia 2022 r. posiadał, obok innych akcjonariuszy lub udziałowców, pakiety akcji lub udziałów w 269 spółkach, z których 192 prowadziło wówczas działalność gospodarczą, a 18 było spółkami publicznymi. Udział Skarbu Państwa w tych spółkach wynikał w głównej mierze z prywatyzacji pośredniej, gdy w posiadaniu Skarbu Państwa pozostały akcje i udziały celowo zatrzymane przez Skarb Państwa w celu realizacji polityki właścicielskiej lub przeznaczone do zbycia po realizacji umownych zobowiązań inwestorów oraz przeznaczone dla uprawnionych pracowników rolników i rybaków i pozostałe po niepełnym wykorzystaniu tej rezerwy. W okresie sprawozdawczym nastąpiła zmiana liczby spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wpływ na ten stan miało m. in. wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółek po zakończeniu procesu likwidacji lub upadłości, objęcie udziałów lub akcji przez Krajowy Zasób Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości 121 . 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych Tab. 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych udział Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa Minister Aktywów Państwowych Towarzystwo Finansowe „Silesia” Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe Agencja Rozwoju Przemysłu liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] do 5 % 1 0,07 1 819 1 148 1 0,02 ponad 5 % do 25 % 1 104.322 1 1.342 1 43.449 — — ponad 25 % do 50 % 7 69.806.495 — — — — — — ponad 50 % 4 15.249.776 — — — — — — 2022 r. ogółem 13 85.160.593 2 2.161 2 43.597 1 0,02 2021 r. ogółem 17 93.248.544 — — 2 47.062 1 0,02 Źródło: jak w tab. 8.3. Zgodnie ze stanem na koniec 2022 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 18 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN. Większościowe pakiety (ponad 50 %) Skarb Państwa posiadał w czterech spółkach. 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółkach zasadniczo ustalono na podstawie wartości majątku netto spółki wykazanej w bilansie i udziału Skarbu Państwa. Odmiennie wyceniono: 121 Dz. U. z 2023 r. poz. 1054. 100 1. akcje będące w obrocie na rynku regulowanym – według kursu giełdowego z dnia ostatniego notowania w roku 2022, 2. akcje i udziały spółek z bardzo małym udziałem Skarbu Państwa, które nie złożyły bilansu w organie nadzorującym – ich wartość pominięto, 3. akcje spółek, w których kapitały własne są wielkością ujemną, jeżeli nie zostały zbyte lub wycenione – przypisano im wartość zero. Tab. 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto spółek [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 42 44 26.742.879 26.341.253 Minister Finansów 1 1 4.539 4.874 Minister Rozwoju i Technologii 1 1 332.311 340.664 Minister Infrastruktury 6 7 761.879 532.167 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 23 1.016.938 1.133.785 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 1 965.110 921.396 Minister Zdrowia 1 1 161.590 161.107 Prezes Rady Ministrów 1 1 9.604.398 7.728.323 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 4 38.608.088 31.348.376 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1 2.316.178 2.287.744 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 1 1.509 1.432 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 37 42 1.401.063 2.043.783 Agencja Mienia Wojskowego 4 4 1.083.454 1.085.782 Agencja Rozwoju Przemysłu 15 18 41.308 37.337 Polskie Koleje Państwowe 4 4 14.070 13.852 ogółem 143 153 83.055.314 73.981.875 Źródło: bilanse spółek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. Wartość majątku netto jednoosobowych spółek Skarbu Państwa na koniec 2022 r. wynosiła 83.055.314 tys. PLN 122 . W stosunku do roku poprzedniego wzrosła o 9.073.439 tys. PLN. 122 Jednostkowe dane o kapitałach jednoosobowych spółek Skarbu Państwa ujęto w załączniku do Rozdziału 8. 101 Tab. 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto Skarbu Państwa [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 72 116 8.890.000 8.131.700 Minister Finansów 1 1 0 0 Minister Rozwoju i Technologii 13 13 1.430.816 1.280.532 Minister Infrastruktury 17 17 25.523.196 23.681.216 Prezes Rady Ministrów 2 2 12.927.331 13.191.015 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 1 — 2.612 — Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 5 6 3.087 2.894 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 9 8 238.576 226.189 Agencja Mienia Wojskowego 1 1 55.680 54.627 Agencja Rozwoju Przemysłu 65 67 22.435 33.476 Krajowy Zasób Nieruchomości 33 14 271.301 71.418 Polskie Koleje Państwowe 3 3 23.536 22.656 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 29 — 86.313 — ogółem 251 248 49.474.883 46.695.723 Źródło: jak w tab. 8.5. Wartość majątku netto spółek w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa na koniec 2022 r. wynosiła 49.474.883 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego uległa ona zwiększeniu o 2.779.160 tys. PLN. Tab. 8.7. Akcje w spółkach publicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 13 17 85.160.593 93.248.544 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 2 43.597 47.062 Agencja Rozwoju Przemysłu 1 1 0,02 0,02 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 2 — 2.161 — ogółem 18 20 85.206.351 93.295.606 Źródło: jak w tab. 8.3. 102 Zgodnie ze stanem na koniec 2022 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 18 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego wartość rynkowa akcji zmalała o 8.089.255 tys. PLN. Spółki te działają w kluczowych dla gospodarki sektorach i mają ugruntowaną pozycję. Szczegółowy wykaz przedstawiono w załączniku do Rozdziału 8. w tab. 13.2. 103 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE Do sektora finansów publicznych nie należą państwowe osoby prawne będące przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi oraz bankami. Ich mienie jest w całości mieniem państwowym. Z mocy ustaw szczególnych Skarb Państwa ma określone uprawnienia majątkowe, które ograniczają ich prawo własności. Państwu przysługuje prawo do nadzoru nad gospodarką danej jednostki oraz prawo jej zlikwidowania i przejęcia mienia tej jednostki na warunkach określonych w ustawach. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 123 , za wartość praw majątkowych Skarbu Państwa przyjęto wartość wkładu założycielskiego. Wartość ta z reguły równa się funduszowi podstawowemu 124 , ale w jednostkach których majątek netto jest mniejszy od funduszu podstawowego, za aktualną wartość praw majątkowych uznano wielkość funduszu własnego. 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach rok ogółem prowadzące działalność w likwidacji w upadłości 2016 37 19 8 10 2017 33 18 6 9 2018 31 18 4 9 2019 30 17 4 9 2020 26 16 2 8 2021 18 10 1 7 2022 18 10 1 7 Źródło: informacje przekazane przez właściwe ministerstwa i urzędy wojewódzkie. Status przedsiębiorstwa państwowego w końcu 2022 r. zachowały jeszcze: 1. podmioty o specyficznym charakterze ze względu na dotyczące je przepisy i szczególne zadania: Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze (nadzorowane przez Pełnomocnika Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego dla Rzeczypospolitej Polskiej), Polska Żegluga Morska (nadzorowana przez Ministra Infrastruktury), Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej oraz Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (nadzorowane przez Ministra Klimatu i Środowiska). 2. przywięzienne zakłady pracy w nadzorze założycielskim Ministra Sprawiedliwości (Centralnego Zarządu Służby Więziennej) 125 . 123 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 124 Dla jednostek wykazujących w bilansie fundusz podstawowego oraz fundusz z aktualizacji wyceny uwzględniono sumę obu tych funduszy. 125 Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (Dz. U. z 2023 r. poz. 1559). 104 Tab. 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich organ nadzorujący prowadzące działalność w likwidacji w upadłości ogółem 2022 r. 2021 r. 2022 r. Minister Infrastruktury 1 2 — — 1 Minister Sprawiedliwości 4 4 — 1 5 Minister Klimatu i Środowiska 2 2 — — 2 Wojewoda Kujawsko-Pomorski — — — 1 1 Wojewoda Małopolski 2 2 — — 2 Wojewoda Mazowiecki — — — 2 2 Wojewoda Śląski — — 1 1 2 Wojewoda Świętokrzyski — — — 1 1 Wojewoda Wielkopolski — — — 1 1 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — 1 ogółem 10 10 1 7 18 Źródło: jak w tab. 9.1. Wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają: fundusz założycielski, fundusz przedsiębiorstwa, fundusz z aktualizacji wyceny. Fundusz założycielski przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość wydzielonej przedsiębiorstwu części mienia państwowego. Wartości praw majątkowych Skarbu Państwa odpowiada suma funduszy własnych. Tab. 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” organ nadzorujący suma funduszy [tys. PLN] założycielskich własnych 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Infrastruktury 7.443 393.631 30.094 2.138.961 Minister Sprawiedliwości 26.394 26.156 226.217 212.313 Minister Klimatu i Środowiska 33.143 33.143 61.688 59.918 Wojewoda Małopolski 40 790 1.698 1.730 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 497.007 — 2.241.018 — ogółem 564.027 453.720 2.560.715 2.412.922 Źródło: dane urzędów i bilanse przedsiębiorstw, obliczenia PGRP. Za wartość majątku przedsiębiorstwa, w którym suma funduszy własnych jest wielkością ujemną (zobowiązania przewyższają wartość aktywów) przyjęto wartość „0”, bowiem Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych. 105 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE Instytutem badawczym jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce 126 . Instytut posiada osobowość prawną. Instytut jest tworzony, w drodze rozporządzenia, przez Radę Ministrów, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu, złożony po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Przy tworzeniu instytutu minister nadzorujący wyposaża go w środki niezbędne do prowadzenia działalności. Równowartość majątku według stanu na dzień rozpoczęcia działalności odzwierciedla fundusz statutowy. Tab. 9.4. Majątek instytutów badawczych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych * fundusze własne fundusz statutowy ** [tys. PLN] Minister Cyfryzacji 2 74.648 249.161 74.648 Minister Edukacji i Nauki 2 3.541 9.654 3.541 Minister Aktywów Państwowych 4 112.186 144.283 112.186 Minister Infrastruktury 4 152.763 170.163 154.871 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 54.449 54.862 54.496 Minister Obrony Narodowej 9 550.213 706.099 574.520 Minister Rodziny i Polityki Społecznej 2 32.531 39.596 32.531 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1 1.831 3.151 1.831 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 12 747.126 959.770 747.126 Minister Rozwoju i Technologii 2 99.692 113.480 99.692 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 38.047 46.420 38.047 Minister Klimatu i Środowiska 10 380.776 609.501 383.190 Minister Sportu i Turystyki 1 3.459 4.256 3.459 Minister Zdrowia 14 –359.499 –185.032 403.207 2022 r. ogółem 67 1.891.762 2.925.364 2.683.343 2021 r. ogółem 69 1.947.941 2.895.975 2.694.397 * Wartość praw majątkowych Skarbu Państwa oznacza fundusz statutowy, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu statutowego – sumę funduszy własnych jednostki. ** Suma funduszu podstawowego i funduszu z aktualizacji wyceny. Źródło: bilanse jednostek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 126 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 498). 106 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO Do zadań Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) należy wspieranie rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych 127 . Zadania te realizowane są poprzez zarządzanie funduszami utworzonymi, powierzonymi lub przekazanymi na podstawie ustaw i poprzez obsługę programów rządowych. Bank prowadzi również działalność własną na zasadach komercyjnych. Na koniec 2022 r. BGK dysponował kapitałem własnym o wartości 30.688 mln PLN (na koniec 2021 r. kapitał własny wyniósł 24.722 mln PLN) 128 . 127 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153). 128 Na podstawie Skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej BGK. 107 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA Mienie przedsiębiorstwa państwowego oddane do odpłatnego korzystania spółce z udziałem pracowników (tzw. leasing pracowniczy) pozostaje własnością Skarbu Państwa do chwili całkowitej spłaty lub wcześniejszego przeniesienia własności. Wartość takiego mienia wyceniana jest według kwoty pozostałej do spłaty. Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy liczba umów należności [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. odpłatne korzystanie z mienia Skarbu Państwa 50 55 239.287 236.369 sprzedaż przedsiębiorstw 34 40 127.826 129.600 wniesienie do spółki 5 5 13.596 13.238 sprzedaż majątku 2 2 703 675 sprzedaż akcji i udziałów 94 142 1.161.966 1.108.773 ogółem 185 244 1.543.378 1.488.655 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W roku 2022 liczba niezakończonych rozliczeń z tytułu zawartych umów spadła w wyniku wywiązywania się inwestorów z postanowień zawartych w umowach, natomiast wzrost stanu należności w stosunku do roku poprzedniego spowodowany był naliczaniem odsetek ustawowych za opóźnienie w realizacji zobowiązań. Tab. 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy tytuł należności [tys. PLN] raty kapitałowe oprocentowanie rat i odsetki kary umowne, odsetki, zastępstwo procesowe pozostałe 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. odpłatne korzystanie z mienia 30.148 32.751 93.803 90.201 49.033 48.422 66.303 64.995 sprzedaż przedsiębiorstw 8.044 7.689 35.706 38.916 54.114 54.725 29.962 28.270 wniesienie do spółki 0 0 0 0 13.596 13.238 0 0 sprzedaż majątku 244 244 383 357 3 3 73 71 sprzedaż akcji i udziałów 60.159 61.667 92.397 86.020 941.371 896.886 68.039 64.200 ogółem 98.595 102.351 222.289 215.494 1.058.117 1.013.274 164.377 157.536 Źródło: jak w tab. 10.1. 108 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW Minister Finansów ewidencjonuje należności podatkowe, niepodatkowe, a także powstałe z tytułu pożyczek oraz kredytów i gwarancji udzielonych ze środków budżetu państwa 129 . Tab. 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów rodzaj należności wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty * 151.078,3 147.221,3 1. należności podatkowe 117.371,2 116.023,6 podatki pośrednie 104.999,3 103.978,5 podatek dochodowy od osób prawnych 4.922,1 4.226,7 podatek dochodowy od osób fizycznych 7.448,3 7.816,4 podatek od niektórych instytucji 0,0 0,5 podatki zniesione 1,5 1,5 2. należności niepodatkowe 33.707,2 31.197,7 wpłaty z zysku od przedsiębiorstw państwowych i spółek Skarbu Państwa 1,3 1,3 cła 205,8 234,9 pozostałe dochody ** 33.500,1 30.961,5 II. należności z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytów mieszkaniowych 71,7 121,1 III. należności z tytułu pożyczek ze środków budżetu państwa 769,7 863 1. pożyczki na prefinansowanie dla jednostek sektora finansów publicznych 57,2 61,7 2. pożyczka dla KUKE S. A. 187,8 234,3 3. pożyczki udzielone jednostkom samorządu terytorialnego 527,7 567,0 IV. należności bieżące i zaległe z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych 8.182,4 7.442,6 V. należności z tytułu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa 29,0 28,5 1. z tytułu poręczeń i gwarancji krajowych 18,2 18,0 2. z tytułu gwarancji zagranicznych 10,8 10,5 VI. inne należności 274,6 274,6 ogółem 160.405,7 155.951,1 * Kwota ogólna „I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty” została uzupełniona w zakresie roku 2022 w oparciu o dane ze sprawozdań Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych dysponentów środków budżetu państwa. ** Kwoty nie zawierają paragrafów 802, 806 i 808 z kolumny „należności pozostałe do zapłaty ogółem” rocznego sprawozdania Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych za 2022 r. Źródło: Ministerstwo Finansów. 129 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 144 z późn. zm.). 109 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH Tab. 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych organizacja waluta udziały opłacone * 2022 r. 2021 r. Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (MBOiR) PLN 185.745.943,18 185.745.943,18 USD ** 177.063.830,78 ** 163.828.964,93 Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (MSR) *** PLN 1.778.000,00 1.563.000,00 SDR 5.311.040,00 5.227.040,00 EUR 482.000,00 352.000,00 USD 42.006.738,00 — Wielostronna Agencja Gwarancji Inwestycyjnych (WAGI) USD **** 826.648,00 **** 826.648,00 Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) USD 57.985.000,00 99.991.738,00 Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) EUR 80.130.000,00 80.130.000,00 Bank Rozwoju Rady Europy (BRRE) EUR 16.224.000,00 16.224.000,00 Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) EUR 1.745.533.733,92 1.433.111.295,28 Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB) USD 166.400.000,00 166.400.000,00 Międzynarodowy Bank Współpracy Gospodarczej (MBWG) EUR 24.016.053,00 24.016.053,00 * Kategoria obejmuje jedynie udziały. ** W tym kwota 71.636.018,56 USD opłacona w PLN. *** Zobowiązania wobec MSR w ramach uzupełnień funduszy tej instytucji obejmują, zarówno udziały jak i darowizny, jednak w tabeli podane są wyłącznie udziały. **** W tym kwota 206.662,00 USD opłacona w PLN. Źródło: Ministerstwo Finansów. Powyższe zestawienie nie obejmuje nieopłaconych kwot udziałów Polski w międzynarodowych instytucjach finansowych, które byłyby wpłacane na żądanie danej instytucji. Ponadto Polska wykazuje należność z tytułu udziału w Międzynarodowym Banku Inwestycyjnym w wysokości 29.150.599,17 EUR (należność niepotwierdzona, wynikająca z wpłaty na kapitał statutowy Banku wniesionej na mocy Porozumienia o utworzeniu Międzynarodowego Banku Inwestycyjnego). Pozostałe należności Skarbu Państwa to: 1. należności zaległe Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w jednostkach rozliczeniowych – 2.379.711,27 XTR / 499.739,36 PLN (Kuba), 2. należności Skarbu Państwa na bankowych rachunkach likwidacyjnych – 62.613.315,86 XTR / 13.148.796,33 PLN (Kuba), 3. należności zalegle Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w walutach obcych: – Sudan: 115.045.644,77 USD / 506.407.919,15 PLN, – Mozambik: 29.330.420,44 USD / 129.106.644,69 PLN. Natomiast stan środków na rachunku specjalnym, otwartym w Narodowym Banku Polskim do obsługi kredytów z Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (nr rachunku 74 1010 1010 6018 6115 1697 8001), związanym z „Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły”, wynosił 10.520.051,53 EUR. 110 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA Część zasobów majątkowych Skarbu Państwa służy realizacji zadań z zakresu sprawowania władzy publicznej. Taką rolę według stanu prawnego na 31 grudnia 2022 r. pełnią: 1. majątek rzeczowy i środki finansowe państwowych jednostek sektora finansów publicznych, 2. zasoby majątku podmiotów o zadaniach niegospodarczych utworzonych ustawami (m. in. PGL Lasy Państwowe, agencji, funduszy i innych, o których była mowa w rozdziałach 6. i 7.), jak również niektórych przedsiębiorców – przedsiębiorstw, banków i spółek, na które ustawy nakładają szczególne obowiązki o charakterze publicznym, 3. prawa udziałowe w spółkach, wykorzystywane w polityce rządu i właściwych ministrów dla realizacji celów publicznych dzięki zachowaniu przez Skarb Państwa pozycji właściciela, decydującego o przekształceniach własnościowych albo dzięki posiadaniu szczególnych praw korporacyjnych pozwalających wywierać wpływ na kluczowe decyzje spółki, 4. zasoby (rezerwy w akcjach i udziałach) przeznaczone na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa oraz na nieodpłatne udostępnienie uprawnionym, 5. określone części przychodów z prywatyzacji lub zbywania składników majątku przeznaczone na finansowanie zadań ustawowych. 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW Przepisy ustawowe, ustanawiając zadania publiczne, określają nazwę, formę prawną i przedmiot działalności podmiotu powołanego do realizacji zadań. Niekiedy ustawy określają minimalny udział Skarbu Państwa w kapitale zakładowym i dopuszczalny udział innych akcjonariuszy. Podmioty te z reguły mogą prowadzić inną zarobkową działalność gospodarczą, jeżeli nie pozostaje ona w sprzeczności z zadaniami określonymi w ustawie. Takie szczególne zadania wykonują: 1. zarządy portów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej (Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście) – spółki akcyjne, w których Skarb Państwa ma co najmniej po 51 % akcji i sumy głosów, utworzone przez ustawę z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich 130 w celu zarządzania gruntami i infrastrukturą portową; 2. Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. – jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa, która ma za zadanie promować polską gospodarkę, organizować oraz inspirować przedsięwzięcia zwiększające zainteresowanie podmiotów zagranicznych inwestowaniem kapitału w Polsce; 3. Telewizja Polska S. A., Polskie Radio S. A. i regionalne rozgłośnie radia publicznego, wykonujące zadania jednostek publicznej radiofonii i telewizji, realizujące misję publiczną, które mogą działać wyłącznie w formie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 131 ; 4. PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., zarządzające liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach o transporcie kolejowym 132 ; 5. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A., która prowadzi działalność w zakresie ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa 133 ; 130 Dz. U. z 2022 r. poz. 1624 z późn. zm. 131 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722). 132 Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 602). 133 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1135 z późn. zm.). Korporacja prowadzi rozliczenia finansowe związane z prowadzeniem ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa na wyodrębnionym rachunku bankowym pod nazwą „Interes Narodowy”. Na koniec 2022 r. stan środków na rachunku wynosił 217,06 mln PLN (na koniec 2021 r. – 51,82 mln PLN). 111 6. Polski Rejestr Statków S. A., działający na rzecz bezpieczeństwa statków i ochrony środowiska morskiego oraz prowadzący rejestr statków 134 ; 7. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A., do którego należy prowadzenie depozytu papierów wartościowych, prowadzenie rozliczeń i rozrachunku transakcji w papierach wartościowych, prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń oraz wykonywanie czynności w zakresie prowadzenia systemu rejestracji, rozliczeń i rozrachunku instrumentów finansowych nie będących papierami wartościowymi 135 ; 8. Poczta Polska S. A., w której ustawowo Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem, a przedmiotem działalności gospodarczej spółki jest m. in. prowadzenie działalności polegającej na świadczeniu usług pocztowych, w tym usług o charakterze powszechnym 136 ; 9. Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze – przedsiębiorstwo państwowe, prowadzące działalność w zakresie rozwoju i eksploatacji portów lotniczych w Polsce służących do obsługi krajowego i międzynarodowego ruchu lotniczego 137 ; 10. Agencja Rozwoju Przemysłu S. A., wykonująca zadania ustalone m. in.: w ustawach o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków, specjalnych strefach ekonomicznych, wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego, różnych przepisach o udzielaniu pomocy na ratowanie i na restrukturyzację przedsiębiorców. Przedmiotem działalności spółki jest m. in.: – wspieranie procesów restrukturyzacji przedsiębiorców m. in. w ramach pomocy finansowej, szkoleniowej i organizacyjnej oraz prowadzenie prac w zakresie wykorzystania środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych, – doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, pełnienie funkcji inwestora w odniesieniu do restrukturyzujących się przedsiębiorców, zarządzanie mieniem i udziałami Skarbu Państwa i innych państwowych osób prawnych na zlecenie, wykonywanie na zlecenie praw z akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, udział w tworzeniu przez organy państwowe oraz samorządowe rozwiązań prawnych i instytucjonalnych dla dalszej transformacji gospodarki, organizowanie specjalnych stref ekonomicznych, centrów innowacji, parków przemysłowych i technologicznych, – realizacja zadań restrukturyzacyjnych określonych przez rządowe programy strategiczne; 11. Bank Gospodarstwa Krajowego, będący bankiem państwowym działającym na podstawie szczególnej ustawy 138 , do którego należy wspieranie rządowych programów społeczno- gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych. Bank wykonuje również inne zadania powierzone lub przekazane wynikające z ustaw i umów zawieranych z ministrami 139 . Bank specjalizuje się w obsłudze sektora publicznego i jednostek samorządu terytorialnego, krajowego i zagranicznego długu publicznego, finansowaniu dużych projektów inwestycyjnych (np. drogowych, jest akcjonariuszem Polskiego Funduszu Rozwoju S. A.), budownictwa mieszkaniowego, działalności poręczeniowo-gwarancyjnej oraz wspieraniu eksportu (w tym jako akcjonariusz Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A.); 134 Ustawa z dnia 26 października 2000 r. o Polskim Rejestrze Statków (Dz. U. z 2023 r. poz. 966). 135 Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1500 z późn. zm.). 136 Ustawa z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska” (Dz. U. z 2020 r. poz. 2064). 137 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o przedsiębiorstwie państwowym „Porty Lotnicze” (Dz. U. z 2017 r. poz. 1902 z późn. zm.). 138 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153). 139 BGK obsługuje m. in.: Krajowy Fundusz Drogowy, Fundusz Kredytu Technologicznego, Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich, rachunek rezerw poręczeniowych, windykację należności Skarbu Państwa z tytułu umów poręczeń i gwarancji. BGK prowadzi obsługę bankową rachunków zgodnie z art. 196 ust. 5 ustawy o finansach publicznych. BGK od 1 maja 2011 r. dokonuje na zlecenie Ministra Finansów wszelkich czynności prawnych i faktycznych związanych z przyjmowaniem wolnych środków wyżej wskazanych podmiotów w depozyt lub zarządzanie oraz ich zwrotem, co jest przejawem tzw. konsolidacji środków publicznych. 112 12. Polska Agencja Prasowa S. A. – publiczna agencja prasowa, zobowiązana między innymi do upowszechniania stanowiska naczelnych organów państwa 140 ; 13. Totalizator Sportowy Sp. z o. o., wykonujący monopol państwa w zakresie gier liczbowych 141 ; 14. podmioty zarządzające specjalnymi strefami ekonomicznymi – spółki, w stosunku do których Skarb Państwa albo samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników 142 ; 15. Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, powołana do realizacji projektów, których celem jest zapewnienie organom administracji podatkowej, Służbie Celnej i kontroli skarbowej systemów teleinformatycznych wspierających ich działania 143 ; 16. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, która realizuje zadania służące zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Na podstawie ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących 144 spółce powierzono przygotowanie i realizację budowy i eksploatacji pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej o mocy elektrycznej do 3750 MWe. W tym celu spółka zobowiązana jest do koordynacji działań m. in. w zakresie opracowania zasad koordynacji inwestycji, opracowania harmonogramu skonsolidowanego przygotowania i realizacji budowy oraz inwestycji towarzyszących, jak również – monitorowania wykonywanie zadań. 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 2 lutego 2021 roku Rada Ministrów przyjęła dokument strategiczny, odnoszący się do bezpieczeństwa elektroenergetycznego państwa tj. „Politykę energetyczną Polski do 2040 r.” (PEP2040) 145 . Obowiązywał także „Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030” (KPEiK), przekazany Komisji Europejskiej 30 grudnia 2019 r. KPEiK zawiera krajowe założenia i cele, polityki i działania odnoszące się do pięciu wymiarów unii energetycznej, w tym do priorytetowego obszaru bezpieczeństwa energetycznego. Dodatkowo obowiązywał przyjęty w 2014 r. „Program polskiej energetyki jądrowej”, zaktualizowany Uchwałą Nr 141 Rady Ministrów z dnia 2 października 2020 r. w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą \"Program polskiej energetyki jądrowej\" 146 . Istotne informacje o realizacji działań w sektorze elektroenergetycznym, zawarte są w „Podsumowaniu realizacji Polityki energetycznej do 2040 r. w 2021 r.” oraz „Założeniach do aktualizacji Polityki energetycznej Polski do 2040, r. z marca 2022 r.”, opublikowanych na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (www.gov.pl/web/klimat/polityka-energetyczna-polski). 11.3.2. Sektor gazowniczy, paliwowo-naftowy i wodorowy Sektor paliwowo-naftowy. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym bezpieczeństwu energetycznemu kraju, z zakresu sektora paliwowo-naftowego, obok PEP2040, jest 140 Ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o Polskiej Agencji Prasowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1595). 141 Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2023 r. poz.227). 142 Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 91). 143 Ustawa z dnia 29 kwietnia 2016 r. o szczególnych zasadach wykonywania niektórych zadań z zakresu informatyzacji w zakresie działów administracji rządowej budżet i finanse publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 186). 144 Dz. U. z 2021 r. poz. 1484 z późn. zm. 145 Obwieszczenie Ministra Klimatu I Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. (M. P. z 2021 r. poz.264). 146 M. P. z 2020 r. poz. 946. 113 Uchwała Rady Ministrów nr 182/2017 z dnia 28 listopada 2017 r. w sprawie przyjęcia Polityki Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym. Główny cel to określenie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa paliwowego państwa. Narzędziami realizacji Polityki są działania legislacyjne, działania podejmowane w ramach wykonywania praw z udziałów lub akcji należących do Skarbu Państwa oraz działania względem organów nadzorowanych i podległych. W 2022 r. jednoosobowa spółka Skarbu Państwa PERN S. A. kontynuowała, w ramach realizacji Polityki, program inwestycyjny w zakresie rozbudowy infrastruktury magazynowej. W lipcu 2022 r. oddano do eksploatacji 7 zbiorników, każdy o pojemności 32 tys. m 3 w bazach paliw w następujących lokalizacjach: Koluszki (3 zbiorniki), Nowa Wieś Wielka (3 zbiorniki), Dębogórze (1 zbiornik). Łącznie w 2022 roku do eksploatacji oddano 224 tys. m 3 nowych pojemności magazynowych dla paliw ciekłych. Kontynuowane były prace nad budową nowych zbiorników na paliwa w bazach w Nowej Wsi Wielkiej, Boronowie, Rejowcu oraz Dębogórzu. W 2022 r. spółka PERN S. A. kontynuowała również prace nad rozbudową zdolności przesyłowych paliw ciekłych. Budowa rurociągu produktowego Boronów-Trzebinia została zakończona w tym roku. Na wniosek ministra właściwego do spraw energii, Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych monitorował proces dostosowania parametrów technicznych magazynów i ich systemów przesyłowych, w których utrzymywane są zapasy interwencyjne ropy naftowej i paliw w Podziemnym Magazynie Ropy i Paliw „Góra” do wymogów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 147 . Inwestycja została częściowo zawieszona w związku z fuzją PKN ORLEN S. A. i Grupy LOTOS S. A. Sektor gazowy. W roku 2022 obowiązującymi dokumentami strategicznymi, dotyczącymi bezpieczeństwa gazowego państwa były, podobnie jak w przypadku sektora elektroenergetycznego, PEP2040 oraz KPEiK. Istotne informacje o stanie sektora i realizacji działań dostarcza „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.” opublikowane na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (bip.mos.gov.pl/energetyka/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-paliw- gazowych). Sektor wodorowy. Jeszcze w listopadzie 2021 r. Rada Ministrów przyjęła „Polską Strategię Wodorową do roku 2030 z perspektywą do 2040 r.” (PSW), która określa główne cele rozwoju gospodarki wodorowej w Polsce i kierunki interwencji, jakie są pożądane do ich osiągnięcia. W tym celu dokonuje się diagnozy obecnej sytuacji, określając stan dojrzałości i koszt poszczególnych technologii oraz rozważa ich potencjalny wpływ na gospodarkę, przedstawiając przewidywane trendy rozwoju. PSW wpisuje się w globalne, europejskie i krajowe działania mające na celu osiągnięcie gospodarki niskoemisyjnej. Nadrzędnym celem PSW jest wykorzystanie krajowego potencjału i stworzenie polskiej gałęzi gospodarki wodorowej poprzez rozwój rodzimych patentów i technologii wodorowych oraz ich wykorzystanie na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej i utrzymania konkurencyjności polskiej gospodarki. Rozwój niezależnych źródeł wytwórczych wodoru odnawialnego oraz potencjału magazynowania tego nośnika energii będzie determinował bezpieczeństwo energetyczne kraju. 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 23 stycznia 2018 r. Rada Ministrów przyjęła „Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. 25 września 2020 r. w Katowicach Międzyzwiązkowy Komitet Protestacyjno- Strajkowy oraz delegacja rządowa podpisały porozumienia w sprawie zasad i tempa transformacji górnictwa. Porozumienie przewidywało, że wypracowana zostawanie umowa społeczna regulująca funkcjonowanie sektora węgla kamiennego. Określało również datę graniczną transformacji 147 Dz. U. z 2022 r. poz. 1537 z późn. zm. 114 górnictwa – ostatnia kopalnia ma pracować do 2049 roku. 28 maja 2021 r. w Katowicach podpisana została umowa społeczna dotycząca transformacji sektora górnictwa kamiennego oraz wybranych procesów transformacji województwa śląskiego. W umowie przede wszystkim ustalono mechanizm finasowania spółek sektora górnictwa węgla kamiennego. Uzgodniono zasady budowy i wdrażania instalacji tzw. czystego węgla oraz powołanie Funduszu Transformacji Śląska. Ustalono terminy zakończenia eksploatacji węgla kamiennego w poszczególnych kopalniach w perspektywie do końca 2049 r. oraz gwarancje zatrudnienia. Kluczowym elementem jest pakiet osłon socjalnych dla pracowników z likwidowanych kopalń, który zawiera zarówno urlop górniczy, urlop przeróbkarski, jednorazową odprawę, jak i kompleksowy system alokacji. Zmiana otoczenia gospodarczego i prawnego funkcjonowania sektora, w związku z przyjętą przez Radę Ministrów w 2021 r. PEP2040, a przede wszystkim podpisanie umowy społecznej, spowodowało zmianę polityki rządu wobec sektora górnictwa węgla kamiennego energetycznego. Mając na uwadze powyższe Rada Ministrów w styczniu 2022 r. wprowadziła zmiany w „Programie dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. Nowym, głównym celem jest sprawiedliwa transformacja z założeniem stopniowej likwidacji branży wydobywczej węgla energetycznego w oparciu o mechanizmy wsparcia publicznego. Do najważniejszym zmian należy ujęcie założeń Nowego Systemu Wsparcia dla sektora górnictwa węgla kamiennego, pozwalających na uniknięcie niekontrolowanej upadłości spółek, a to z kolei pozwoli na racjonalną i kontrolowaną transformację. Do oceny prac nad realizacją „Programu dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce” oraz poszczególnych spółek węglowych został powołany przez Ministra Energii Komitet Sterujący do spraw Górnictwa. W przypadku sektora górnictwa węgla brunatnego obowiązującym w 2022 r. dokumentem był przyjęty 30 maja 2018 r. przez Radę Ministrów „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Program ten miał pełnić funkcję mapy drogowej dla rozwoju inwestycji w tym obszarze, opartej na analizie wyzwań, jakie stoją przed polskim rządem i branżą górniczą. Głównym celem wyżej wymienionego dokumentu było stworzenie warunków sprzyjających wytwarzaniu energii elektrycznej z węgla brunatnego w oparciu o innowacyjne i efektywne technologie, w tym również przez wykorzystanie węgla do produkcji paliw płynnych i gazowych dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz wspierania konkurencyjności gospodarki. W praktyce chodzi o zbudowanie rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora górnictwa węgla brunatnego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach. Mając na uwadze realizację celu głównego, zdefiniowane zostały następujące cele szczegółowe wraz z działaniami dla ich osiągnięcia: 1. określenie zapotrzebowania na węgiel brunatny, 2. zapewnienie dostępu do nowych złóż węgla brunatnego, 3. zapewnienie ram formalnoprawnych, mających na celu modernizację jednostek wytwórczych dla zagospodarowania nowych złóż lub budowę nowych kompleksów energetycznych, 4. zagospodarowanie złóż węgla brunatnego w sposób społecznie odpowiedzialny i przy wsparciu władz lokalnych, wojewódzkich i ogólnokrajowych, 5. podejmowanie długofalowych działań na rzecz poprawy konkurencyjności sektora węgla brunatnego. Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego, pomimo iż przedstawiał trzy scenariusze, najbardziej skupiał się na tym perspektywicznym, zakładając otwieranie nowych złóż Złoczew i Ościsłowo, a w dalszej kolejności – Gubin. Aktualnie istnieje rozbieżność pomiędzy „Programem dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” a Polityką Energetyczną Kraju. Plany utworzenia Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego, podmiotu z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa, także stoją w opozycji do scenariusza optymistycznego, zakładanego w przedmiotowym programie. W związku z powyższym istnieje realna perspektywa konieczności skorygowania i uaktualnienia „Programu dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Monitoring tego programu miał się odbyć poprzez weryfikację cyklicznych raportów sporządzonych przez Komitet Sterujący do spraw Górnictwa Węgla Brunatnego, powołany przez Ministra Energii do realizacji zadań określonych w Programie. 115 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK Polskie Koleje Państwowe S. A. działają w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” 148 (ustawa o PKP). Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP, którą tworzą spółki zarządzające infrastrukturą kolejową, spółki przewozowe i inne spółki świadczące usługi na rzecz spółek grupy. Do jej podstawowych zadań należy: 1. realizacja procesów restrukturyzacji, 2. gospodarowanie mieniem, w szczególności poprzez wnoszenie do spółek, sprzedaż, oddawanie do nieodpłatnego korzystania, a także zbywanie mienia zbędnego, w tym zasobów mieszkaniowych, 3. koordynacja przedsięwzięć związanych z rozwojem spółek Grupy PKP. PKP S. A. utworzyły spółki, wnosząc do nich składniki materialne wyodrębnione z przedsiębiorstwa. Akcje i udziały spółek utworzonych przez PKP S. A., z wyjątkiem spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., mogą być zbywane. Nie podlega sprzedaży mienie wchodzące w skład linii kolejowych o znaczeniu państwowym, będące własnością PKP S. A., PKP PLK S. A. lub Skarbu Państwa. Akcje PKP PLK S. A. nie mogą być zbywane, za wyjątkiem akcji spółki będących własnością PKP S. A., które mogą być zbywane wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa (art. 15 ust. 8a ustawy o PKP). PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. zarządza liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym 149 . 31 grudnia 2022 r. kompetencje właścicielskie w stosunku do PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. wykonywał Minister Infrastruktury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 150 . Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. wynosił 32.069.349.000 PLN i dzielił się na 32.069.349 akcje po 1.000 PLN. Skarb Państwa posiadał w PKP PLK S. A. 26.562.873 akcje (82,83 %). Pozostałe akcje w liczbie 5.506.476 sztuk (17,17 %) posiadała spółka PKP S. A. Akcje PKP PLK S. A. są akcjami imiennymi i nie są uprzywilejowane. 14 czerwca 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie dokapitalizowania spółki wkładem pieniężnym w kwocie 260 mln PLN, pochodzącym ze środków Funduszu Kolejowego, z przeznaczeniem na: 1. inwestycję kapitałową PKP PLK S. A. polegającą na podwyższeniu kapitału zakładowego spółki Trakcja S. A. o kwotę 200 mln PLN i objęciu przez PKP PLK S. A. nowo wyemitowanych akcji w podwyższonym kapitale zakładowym, 2. finansowanie odkupu od Agencji Rozwoju Przemysłu S. A. akcji i obligacji zamiennych na akcje spółki Trakcja S. A. posiadanych przez COMSA S. A. U. (udział COMSA), finansowanie udokumentowanego kosztu ustanowienia przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. zakupu udziału COMSA, finansowanie kosztu finansowania przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. zakupu udziału COMSA od dnia jego nabycia do dnia jego odkupu przez PKP PLK S. A. ustalonego w oparciu o stopę lombardową NBP, w łącznej wysokości 60 mln PLN. 1 sierpnia 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie dokapitalizowania spółki wkładem niepieniężnym w postaci skarbowych papierów wartościowych przekazanych na podstawie listów emisyjnych z dnia 16 lutego 2022 r. o numerach: 9/2022, 10/2022, 11/2022, 12/2022 i 13/2022, o terminach wykupu odpowiednio: 25 lipca 2024 r., 25 listopada 2026 r., 25 maja 2027 r., 25 listopada 2031 r. i 25 kwietnia 2032 r., których łączna wartość godziwa wynosi 148 Dz. U. z 2022 r. poz. 2542 z późn. zm. 149 Dz. U. z 2023 r. poz. 1786 z późn. zm. 150 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 116 1.150.396.800 PLN. Środki uzyskane z tytułu obligacji, z zastrzeżeniem, że podejmowanie czynności w zakresie rozporządzania obligacjami wymaga zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych, PKP PLK S. A. przeznaczy na finansowanie inwestycji realizowanych w ramach „Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2029 roku”, ustanowionego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 151 oraz zobowiąże się do ich realizacji. 16 grudnia 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie umorzenia 3.371 akcji PKP PLK S. A. serii I. od numeru 5059319 do numeru 5062689, nabytych w zamian za wynagrodzenie dla akcjonariusza PKP S. A. w postaci składników rzeczowych aktywów trwałych, wniesionych aportem do PKP PLK S. A. przez PKP S. A. na podstawie uchwały nr 23 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia PKP PLK S. A. z dnia 24 czerwca 2005 r. w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego spółki PKP PLK S. A. w drodze subskrypcji prywatnej, ze zmianami. Wyżej wymienione składniki rzeczowych aktywów trwałych były zbędne dla PKP PLK S. A. W stosunku do przedsiębiorstwa państwowego „Porty Lotnicze”, zgodnie z ustawą z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw 152 , 16 lipca 2022 r. nastąpiło powierzenie wykonywania zadań w zakresie nadzoru nad przedsiębiorstwem Pełnomocnikowi Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego. Natomiast na podstawie ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego 153 , zaplanowano przekształcenie przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa pod nazwą Polskie Porty Lotnicze Spółka Akcyjna. 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA Na mocy art. 25 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne 154 , został utworzony zasób majątkowy Skarbu Państwa jako alternatywne, obok budżetu państwa, źródło spłaty poręczonych i gwarantowanych przez Skarb Państwa kredytów 155 . Na zasób składają się akcje i udziały uzyskane w wyniku dochodzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w imieniu Skarbu Państwa, wierzytelności z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz akcje i udziały w spółkach stanowiące własność Skarbu Państwa, wyodrębnione przez Radę Ministrów do 17 lipca 2009 r. 31 grudnia 2022 r. w zasobie majątkowym Skarbu Państwa przeznaczonym na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa znajdowały się akcje i udziały przedstawione w poniższej tabeli. Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa nazwa podmiotu liczba akcji i udziałów Centrum Techniki Okrętowej S. A. z siedzibą w Gdańsku 1.240.000 Chłodnia Szczecińska Sp. z o. o. z siedzibą w Szczecinie 7.440 Lubinex Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w Lubinie 16.168 Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków S. A. z siedzibą w Warszawie 321.843 Pomorskie Hurtowe Centrum Rolno-Spożywcze S. A. z siedzibą w Gdańsku 53.070 151 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 152 Dz. U. z 2022 r. poz. 1390. 153 Dz. U. z 2022 r. poz. 1846. 154 Dz. U. z 2023 r. poz. 926. 155 O należnościach Skarbu Państwa z tytułu poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów zob. w części 10.3. 117 Centrala Farmaceutyczna Cefarm S. A. (w miejsce 100.800 udziałów Przemysłowego Instytutu Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. z siedzibą w Kobyłce) 916.811 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. z siedzibą w Broniszach 6.171 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. z siedzibą w Warszawie 627.900 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 110.106 akcji spółki WELUX S. A. z siedzibą w Katowicach) 4.092 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 40.586 akcji Zakładów Przemysłu Wełnianego 9 MAJA S. A. z siedzibą w Łodzi) 5.175 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. z siedzibą w Niedzicy 230.785 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2022 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki pochodzące ze zbycia tych papierów wartościowych, opłaty prowizyjne od udzielonych gwarancji i poręczeń, a także odsetki z tytułu oprocentowania zgromadzonych środków, wpływają na rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa 156 . W roku 2022 nie było konieczności wydatkowania środków tego rachunku na cele związane z obsługą gwarancji i poręczeń. W związku z powyższym całość środków, które zasiliły rachunek w 2022 r., tj. 97.346.448 PLN (w 2021 r. – 24.440.296 PLN), przeznaczono na finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, tak jak to miało miejsce w latach poprzednich. Łącznie, na przestrzeni dziewięciu lat, przekazano na ten cel z powyższego rachunku środki w wysokości 1.338.960.005 PLN. Tab. 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń tytuł zobowiązania wartość zobowiązania [mln PLN] 2022 r. 2021 r. 2020 r. 2019 r. poręczenia i gwarancje krajowe 270.926 243.753,3 198.278,8 11.355,7 gwarancje zagraniczne 161.871 112.573,8 104.596,2 100.015,6 * ogółem 432.796,4 356.327,1 302.875,0 111.371,3 * Łączna kwota ewentualnych wypłat z budżetu w przypadku, gdyby kredytobiorcy lub emitenci nie wywiązali się ze spłaty poręczonych lub gwarantowanych kredytów lub obligacji. Źródło: jak w tab. 11.1. Potencjalne niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji 31 grudnia 2022 r. wynosiły 432.796.400.452 PLN, co oznacza wzrost w stosunku do roku 2021 o ponad 21%. Wzrost ten związany był głównie z objęciem gwarancjami Skarbu Państwa zobowiązań wynikających z zaistniałej sytuacji geopolitycznej, tj. w szczególności zobowiązań zaciągniętych przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasilenie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, Funduszu Pomocy i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz zobowiązań zaciągniętych przez PGNiG S. A. (obecnie ORLEN S. A.) w oparciu o przepisy dotyczące ochrony odbiorców paliw gazowych, jak i zobowiązań przedsiębiorców związanych z wykonaniem polecenia Prezesa Rady Ministrów sprowadzenia węgla do Polski na podstawie ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw 157 . Ponadto w roku 2022 były udzielane gwarancje Skarbu Państwa obejmujące zobowiązania zaciągnięte na realizację przedsięwzięć infrastrukturalnych (w szczególności drogowych i kolejowych). 156 Rachunek utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne. 157 Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 z późn. zm. 118 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW W spółkach powstałych w trybie komercjalizacji lub wniesienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego do spółki, w przypadku zbycia przez Skarb Państwa akcji lub udziałów na zasadach ogólnych, uprawnionym pracownikom, rolnikom lub rybakom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15 % akcji lub udziałów objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru. Od 29 lutego 2020 r., zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników 158 , akcje lub udziały na rzecz uprawnionych pracowników, rolników lub rybaków zbywa minister właściwy do spraw aktywów państwowych. W roku 2022 proces nieodpłatnego udostępniania akcji lub udziałów na powyższych zasadach był realizowany w 7 spółkach. Do 31 grudnia 2022 r. Skarb Państwa zawarł z uprawnionymi pracownikami powyższych spółek oraz ich spadkobiercami 3.843 umowy nieodpłatnego nabycia akcji lub udziałów (w 2021 r. – 2.930 umów). Na podstawie tych umów zbytych zostało na rzecz osób uprawnionych 407.360 akcji lub udziałów (w 2021 r. – 192.054). 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI Planowane kwoty oraz przeznaczenie przychodów z prywatyzacji określa ustawa budżetowa. Tab. 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji tytuł przychodu wartość planowana [tys. PLN] wartość uzyskana [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. prywatyzacja pośrednia 0 0 415 6.495 prywatyzacja bezpośrednia 1.619 1.671 1.799 3.916 pozostałe przychody 0 0 0 0 ogółem 1.619 1.671 2.214 10.412 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji Państwowy fundusz celowy utworzony został na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników. Na rachunku Funduszu gromadzone są środki pochodzące ze sprzedaży 5 % akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji, środki z tytułu świadczeń należnych Skarbowi Państwa, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 31a oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa 159 , odsetki od udzielonych pożyczek oraz odsetki od środków zgromadzonych na rachunku tego funduszu. Przychody Funduszu w 2022 r. zostały zrealizowane w kwocie 4.939.863 tys. PLN (w 2021 r. – 5.686.422 tys. PLN). Kwotę tę w ponad 93 % stanowiły przychody z tytułu nieodpłatnego otrzymania przez Fundusz skarbowych papierów wartościowych, a pozostałe to m. in. odsetki od środków 158 Dz. U. z 2023 r. poz. 343. 159 Dz. U. z 2021 r. poz. 795. 119 zgromadzonych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji oraz odsetki od udzielonych pożyczek. Koszty realizacji zadań ze środków Funduszu wyniosły 6.936.980 tys. PLN (w 2021 r. – 2.171.746 tys. PLN). Na koniec 2022 r. Fundusz Reprywatyzacji posiadał skarbowe papiery wartościowe o wartości rynkowej wynoszącej 2.711.100 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 5.524.500 tys. PLN). Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji na 31 grudnia 2022 r. wyniosło 1.392.409 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 816.917 tys. PLN 160 ). 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny Fundusz utworzony został na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 161 . Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, o której mowa powyżej, ostateczny termin składania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty upłynął 31 grudnia 2008 r. Prawo do rekompensaty może zostać zrealizowane w formie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jak również poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Na realizację rekompensat w formie świadczenia pieniężnego, wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, przeznaczane są przychody ze sprzedaży nieruchomości pochodzących z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, z ich częściami składowymi, o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 400 tys. ha oraz wpływy z tytułu odpłatnego korzystania z mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, odsetki bankowe oraz pożyczki z budżetu państwa udzielane w przypadku niedoboru środków wymienionych powyżej. Przychody Funduszu Rekompensacyjnego w 2022 r. wyniosły 650.018 tys. PLN (w 2021 r. – 397.624 tys. PLN), z czego ponad połowę przychodów stanowiły wpłaty Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa środków ze sprzedaży nieruchomości oraz dzierżawy mienia pochodzącego z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (380.340 tys. PLN). Natomiast koszty realizacji zadań ze środków Funduszu wyniosły 124.407 tys. PLN (w 2021 r. – 101.591 tys. PLN), w tym wypłaty rekompensat dla osób uprawnionych w kwocie 123.140 tys. PLN, stanowiące prawie 99 % kosztów ogółem. Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Rekompensacyjnego na 31 grudnia 2022 r. wyniosło 1.594.117 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 1.062.669 tys. PLN). 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA Tab. 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji kryterium miejsca emisji wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zadłużenie krajowe 949.785,9 872.681,2 zadłużenie zagraniczne * 288.684,6 ** 265.352,4 ogółem 1.238.470,5 1.138.033,6 * kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,6899, USD/PLN – 4,4018. ** W przeliczeniu po kursach fixingowych NBP na 31.12.2021 r. Źródło: Ministerstwo Finansów. 160 Korekta danych za 2021 r. dokonana przez Ministerstwo Finansów. 161 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 120 Tab. 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta kryterium rezydenta wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zadłużenie krajowe 826.999,1 772.298,1 zadłużenie zagraniczne 411.471,4 365.735,5 ogółem 1.238.470,5 1.138.033,6 Źródło: jak w tab. 11.4. Tab. 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych nazwa instytucji wartość zobowiązań [mln EUR] 2022 r. 2021 r. Europejski Bank Inwestycyjny 6.631,3 6.266,1 Bank Rozwoju Rady Europy 649,7 239,6 Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju 5.708,7 5.966,7 Pożyczka z Instrumentu SURE (UE) * 11.236,0 8.236,0 * Jak w tekście poniżej. Źródło: jak w tab. 11.4. Instrument SURE. 30 czerwca 2020 r. Polska podpisała umowę gwarancyjną na potrzeby Instrumentu SURE (Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID- 19). Tym samym zobowiązała się w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny do przekazania na wniosek Komisji Europejskiej do 100 % swojego wkładu, którego całkowita wysokość określona w umowie gwarancyjnej wynosi 930.103.250 EUR. 15 października 2020 r. została podpisana pomiędzy Polską a Unią Europejską umowa pożyczki z Instrumentu SURE. Maksymalna kwota pożyczki udostępniona Polsce wynosi 11.236.693.087 EUR. W latach 2020-2021, w ramach instrumentu SURE, zaciągnięta została pożyczka o łącznej wartości 8.236,0 mln EUR, a w 2022 r. – kolejne jej transze o łącznej wartości 3.000 mln EUR. 121 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA Tab. 12.1. Zestawienie zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa składniki * wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zabytki bez wyceny bez wyceny zasoby naturalne bez wyceny bez wyceny grunty 577.561 430.413 budynki, budowle i obiekty inżynierii lądowej i wodnej (bez tych, którymi gospodarują starostowie) 211.550 206.703 drogi, mosty i wiadukty ** 186.395 183.086 środki trwałe w budowie i zaliczki na środki trwałe w budowie 69.157 63.825 wartości niematerialne i prawne 786 682 maszyny i urządzenia techniczne 8.396 8.580 środki transportu 18.089 15.751 inne środki trwałe 5.195 4.389 należności długoterminowe 2.423 3.920 akcje i udziały 217.737 213.973 inne aktywa długoterminowe 2 4 rozliczenia długoterminowe 17 15 mienie zlikwidowanych jednostek 35 36 zapasy 48.241 38.335 rezerwy strategiczne i zapasy agencyjne 11.900 7.483 należności i roszczenia krótkoterminowe 95.890 59.279 środki pieniężne 73.547 85.609 krótkoterminowe papiery wartościowe 855 8.962 rozliczenia międzyokresowe 28.136 16.101 należności budżetu ewidencjonowane przez Ministra Finansów 160.406 155.951 * Mienie wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa. ** Także drogi krajowe i obiekty drogowe w miastach na prawach powiatu. Źródło: jak w niniejszym Sprawozdaniu, obliczenia PGRP. 122 Tab. 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa podmiot wartość * [mln PLN] 2022 r. 2021 r. agencje wykonawcze 17.164 11.975 instytucje gospodarki budżetowej 962 967 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 2.892 2.397 instytucje kultury 3.384 2.503 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej 918 947 uczelnie publiczne 45.263 43.254 agencje, fundacje, fundusze i inne państwowe osoby prawne realizujące szczególne niegospodarcze zadania ustawowe 63.311 53.628 jednostki ubezpieczeń społecznych w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 66.360 9.028 60.202 7.309 przedsiębiorstwa państwowe 2.561 2.413 instytuty badawcze 1.892 1.948 parki narodowe 9.520 9.457 Polska Akademia Nauk 1.141 1.147 Bank Gospodarstwa Krajowego 30.688 24.514 * Wartości składników majątku wykorzystywanego przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzonego agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa, nie wskazane w częściach szczegółowych, przedstawiono w załączniku (tab. 13.3.). Źródło: jak w tab. 12.1. Przyjęte zasady wyceny oraz zastosowane metody oszacowania, a także brak możliwości wyceny w przypadku niektórych składników powodują, że poszczególne wartości są niewspółmierne, a w związku z tym podanie łącznej wartości mienia Skarbu Państwa wyrażonej w jednej kwocie obarczone jest dużym ryzykiem. 123 13. ZAŁĄCZNIKI 124 13.1. Z AŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁ ÓW 6. I 7. Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych ogółem ** [tys. PLN] 64.914.473 2 11.550.395 785. 820 8.395.893 18.089.045 5. 194.789 65.901.306 3.255.961 2. 422.993 166.811.188 2.711.100 2.093 16.868 34.502 48.240.783 95.890.181 73.546.733 854.514 28.136.416 * Bez placówek zagranicznych. ** Liczby w wierszach mogą nie sumować się z powo du za okrągleń w trakcie kolejnych agregacji. Źródło: bilanse łączne dysponentów części budżetu i bilanse agencji, obliczenia PGRP. PGL Lasy Państwowe 517. 144 7.081.201 11.743 196.730 109.406 40. 102 401. 303 275 926 32.364 — 2.035 9.024 — 375.329 763.951 7.910.337 — 64.820 17.635.046 13.066.820 RARS 43. 603 204.596 8.161 33.797 26.040 12.993 20.500 0 0 0 0 0 1.380 — 12.091.786 313.720 6.903.052 0 22.761 19.682.389 13.510.647 AMW 818. 786 2.503.929 5.152 15.735 1.696 542 63.612 0 160 1.022.111 0 0 6. 464 — 142.656 71.767 185.595 0 6.108 4.844.311 4.707.895 Zasób WRSP 6.645.649 374. 627 31 10.933 263 58 15.832 — 2.953 700.481 — — — — 91 3.946.024 1.031.015 66 11 12.728.061 11.380.586 urzędy i instytucje wojewódzkie 816.243 2.548.674 14.187 300.69 8 983.720 227.808 191.953 0 71.339 0 0 52 0 1.294 265.843 2.559.679 1.379.912 273 5.521 9.367.194 7.216.730 urzędy i instytucje centralne * 56.073.048 198.837.368 746.546 7.838.000 16.967.920 4.913.286 65.208.106 3. 255.686 2.347.615 165.056.232 2.711.1 00 6 0 33.208 35.365.078 88.235.040 56.136.822 854.175 28.037.195 732.618.190 728.892.248 składniki grunty budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej wartości niematerialne i prawne maszyny i urządzenia techniczne środki transportu inne środk i trwałe środki trwałe w budowie środki przekazane na poczet inwestycji należności długoterminowe akcje i udziały inne papiery wartościowe inne aktywa długoterminowe rozliczenia długoterminowe mienie zlikwidowanych jednostek zapasy należności i roszczenia środki pieniężne krótkoterminowe papiery wartościowe rozliczenia międzyokresowe suma bilansowa 202 2 r. ** suma bilansowa 202 1 r. ** 125 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. Tab. 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych podmiot liczba akcji udział wartość rynkowa * [%] [tys. PLN] Polski Holding Nieruchomości S. A. 36.842.988 71,93 442.116 PGE Polska Grupa Energetyczna S. A. 1.365.601.493 60,86 9.400.800 Jastrzębska Spółka Węglowa S. A. 64.387.333 54,84 3.744.767 ENEA S. A. 277.015.422 52,29 1.662.093 Polski Koncern Naftowy ORLEN S. A. 579.310.079 49,90 37.214.879 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S. A. 14.695.470 35,01 521.983 Powszechny Zakład Ubezpieczeń S. A. 295.217.300 34,19 10.456.597 GRUPA AZOTY S. A. 32.734.509 33,00 1.292.358 KGHM Polska Miedź S. A. 63.589.900 31,79 8.060.020 TAURON Polska Energia S. A. 526.848.384 30,06 1.116.391 Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S. A. 367.918.980 29,43 11.144.266 GRUPA AZOTY Zakłady Chemiczne „POLICE” S. A. 9.273.078 7,47 104.322 BOŚ S. A. 5.148.000 5,54 43.449 RUCH CHORZÓW S. A. 2.981.479 5,45 1.342 Elektrociepłownia BĘDZIN S. A. 157.466 5,00 819 MBANK S. A. 500 0,001 148 REGNON S. A. w likwidacji 29 0,0006 0,02 GRUPA AZOTY Zakłady Azotowe „PUŁAWY” S. A. 1 0,00001 0,1 * Według kursu zamknięcia z 30 grudnia 2022 r. GPW. Źródło: informacje organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 126 Tab. 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa podmiot * wartość nominalna akcji i udziałów kapitał własny wynik finansowy netto za 2022 r. [tys. PLN] Polskie Koleje Państwowe S. A. 10.150.716 12.707.331 75.285 Polskie Sieci Elektroenergetyczne S. A. 9.605.473 17.791.635 797.006 Agencja Rozwoju Przemysłu S. A. 8.082.743 9.604.398 50.678 Operator Gazociągów Przesyłowych Gaz-System S. A. 6.377.191 11.457.614 193.957 Polska Grupa Górnicza S. A. 3.916.718 –222.370 2.532.086 Polska Grupa Lotnicza S. A. 2.597.603 2.212.232 28.981 Towarzystwo Finansowe Silesia Sp. z o. o. 1.723.494 1.605.886 127.891 Polski Holding Hotelowy Sp. z o. o. 1.711.500 1.927.458 50.698 Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. 1.277.500 2.316.178 28.433 PERN S. A. 1.235.978 5.080.848 184.012 Poczta Polska S. A. 964.140 1.402.419 –5.678 Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. 955.871 4.277.991 –49.428 Exatel S. A. 576.855 419.041 –49.512 „WĘGLOKOKS” S. A. 558.819 2.253.378 392.429 AMW REWITA Sp. z o. o. 534.072 375.301 12.408 AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o. 525.460 619.956 –2.745 Międzynarodowa Korporacja Gwarancyjna Sp. z o. o. 342.704 34.620 1.691 Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. 339.168 332.311 –6.917 Spółka Restrukturyzacji Kopalń S. A. 292.288 758.671 –946.106 Telewizja Polska S. A. 286.597 679.844 –50.687 Totalizator Sportowy Sp. z o. o. 279.142 1.535.268 361.007 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. 225.838 361.266 59.493 Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o. 200.000 – – Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S. A. 130.650 965.110 130.520 Regionalny Fundusz Gospodarczy S. A. 91.387 97.416 –3.982 Fundusz Rozwoju Spółek S. A. 78.536 498.878 8.898 PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o. 68.619 79.258 1.245 Polska Żegluga Bałtycka S. A. 67.938 166.115 –6.369 H.CEGIELSKI – POZNAŃ S. A. 60.852 43.923 –54.617 SKLEJKA ORZECHOWO S. A. 57.500 67.450 7.891 Centrala Farmaceutyczna „CEFARM” S. A. 55.400 86.388 5.198 Polska Agencja Prasowa S. A. 52.704 72.727 162 Uzdrowisko Krynica-Żegiestów S. A. 51.680 51.514 659 AMW SINEVIA Sp. z o. o. 51.347 73.833 –4.714 Holding KW Sp. z o. o. 47.101 306.973 –13.279 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o. 47.095 101.666 10.447 Specjalistyczne Centrum Medyczne im. św. Jana Pawła II S. A. 36.800 161.590 518 Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o. 36.310 48.956 2.501 127 Siarkopol Tarnobrzeg Sp. z o. o. 35.000 303.446 15.952 Fabryka Przewodów Energetycznych S. A. 26.800 3.669 –20.443 Uzdrowisko Rabka S. A. 21.300 19.488 117 Kopalnia Soli „Wieliczka” S. A. 21.000 164.882 30.106 Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o. 17.508 68.037 13.577 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o. 17.309 135.296 20.922 Polskie Radio S. A. 16.366 99.455 –55.100 AMW INVEST Sp. z o. o. 16.257 14.364 3.647 Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. 16.000 43.986 9.108 Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S. A. 16.000 56.588 2.435 Centrum Techniki Okrętowej S. A. 15.500 31.722 6 OHZ OSIĘCINY Sp. z o. o. 15.158 86.988 20.505 Polskie Ratownictwo Okrętowe Sp. z o. o. 15.000 17.100 233 Stadnina Koni Liski Sp. z o. o. 14.207 14.339 2.916 Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o. 13.621 11.165 2.051 Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o. 13.526 57.145 13.479 Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o. 13.366 57.093 6.188 Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o. 13.192 28.086 5.980 Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o. 13.074 70.429 12.502 Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek 12.168 25.125 3.037 PL.2012+ Sp. z o. o. 12.000 47.243 937 Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o. 11.313 26.155 165 Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o. 11.141 43.707 10.240 Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o. 10.929 75.099 15.728 Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o. 10.543 11.732 377 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o. 9.753 20.894 1.331 Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o. 9.546 48.014 10.605 Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o. 9.510 40.158 6.002 Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z o. o. 9.000 9.923 4.546 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej POLONUS w Warszawie S. A. 9.000 8.215 438 Polski Rejestr Statków S. A. 8.000 33.502 8.349 Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o. 7.927 61.518 14.779 Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o. 7.923 44.392 9.278 Mścice Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. 7.535 23.350 3.817 Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o. 7.300 16.796 3.366 Zakłady Chemiczne RUDNIKI S. A. 7.000 145.504 53.997 Zakłady Ceramiczne BOLESŁAWIEC w Bolesławcu Sp. z o. o. 6.502 23.834 4.592 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o. 6.500 31.886 7.209 Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. 6.300 16.175 4.108 OHZ Sp. z o. o. Głogówek 6.224 35.764 10.898 Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o. 5.937 8.294 1.454 Centrum Logistyczne Gryf Sp. z o. o. 5.650 14.562 2.052 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. 5.123 7.508 560 Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. 5.000 4.539 –335 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim S. A. 4.830 –1.322 1.038 Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o. o. 4.800 14.693 30 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o. 4.796 38.524 7.962 Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o. 4.778 40.621 173 128 Wojskowe Zakłady Kartograficzne Sp. z o. o. 4.200 1.195 –2.209 Centrum Badań i Dozoru Górnictwa Podziemnego Sp. z o. o. 3.700 19.022 296 Przedsiębiorstwo Przewozu Towarów Powszechnej Komunikacji Samochodowej S. A. 3.600 5.856 –229 Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o. 3.501 8.644 228 Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o. 2.813 15.749 3.385 Radio Kraków S. A. 2.753 3.193 –1.731 Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe Sp. z o. o. 2.500 4.696 732 Zakłady Artykułów Technicznych „ARTECH” Sp. z o. o. 2.000 7.617 1.051 Pałac Saski Sp. z o. o. 2.000 2.000 0 Techfilm Spółka z o. o. 1.800 955 2 Przedsiębiorstwo Usług Hotelarskich PUH Sp. z o. o. 1.400 2.264 652 Radio Wrocław S. A. 1.329 10.777 95 Radio Lublin S. A. 1.217 7.497 –725 Radio Gdańsk S. A. 1.202 7.452 –4.151 „WESOŁA” Sp. z o. o. 1.200 11.088 1.957 Kopalnia Soli Bochnia Sp. z o. o. 1.000 3.351 2.995 Radio Katowice S. A. 951 14.134 –1.342 Radio Łódź S. A. 942 6.079 1.344 „Radio dla Ciebie” S. A. 900 7.868 –841 Radio Szczecin S. A. 866 22.583 4.869 Radio Kielce S. A. 823 10.876 401 Radio Poznań S. A. 822 6.469 –1846 Dobre z Lasu Sp. z o. o. 800 673 –234 Radio Białystok S. A. 783 5.234 –2.445 Radio Olsztyn S. A. 713 7.441 –1.671 „Radio Pomorza i Kujaw” S. A. 704 12.584 –1.398 Radio Rzeszów S. A. 693 10.606 –1.612 Radio Koszalin S. A. 634 6.863 –458 Radio Opole S. A. 624 10.988 –1.955 Przedsiębiorstwo Budowy Tras Komunikacyjnych TRAKT w Szczecinie Sp. z o. o. 600 600 40 „Radio Zachód” S. A. 583 8.040 –1.455 POLGRUNT Sp. z o. o. 500 2.797 425 Zarządca Rozliczeń S. A. 500 500 0 Chłodnia „MORS-WOLA” Sp. z o. o. 400 1.446 20 Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu Sp. z o.o. 145 –40 76 ARR Group Sp. z o. o. 103 –17 –1 Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. 95 835 –597 „WIDAWA” Sp. z o. o. 50 12.299 4.022 Nieruchomości KW Sp. z o. o. 5 2.239 –817 * Bez spółek w likwidacji, upadłości i nie prowadzących działalności. Źródło: jak w tab. 13.2. 129 Tab. 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa podmiot udział wartość majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa* [%] [tys. PLN] PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. 82,04 20.915.780 Polski Fundusz Rozwoju S. A. 99,87 12.404.319 Krajowa Grupa Spożywcza S. A. ** 84,73 3.249.768 Polska Grupa Zbrojeniowa S. A. 44,26 2.527.736 Zarząd Morskiego Portu Gdynia S. A. 99,48 1.672.720 Polski Holding Obronny Sp. z o. o. 84,18 1.470.688 Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S. A. 95,57 1.149.931 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S. A. 94,80 1.121.725 Polskie Promy Sp. z o. o. 99,99 644.517 Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o. *** 88,75 607.489 Electromobility Poland S. A. 82,70 523.012 Jastrzębskie Zakłady Remontowe Sp. z o. o. 39,60 375.906 Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o. o. 59,80 293.946 Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A. 33,33 195.848 Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A. 51,55 185.619 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. 71,84 172.123 Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 71,46 132.173 Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 49,80 115.171 Dolnośląskie Centrum Hurtu Rolno-Spożywczego S. A. 86,30 106.254 * Według największych wartości majątku netto spółki. ** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Aktywów Państwowych, które reprezentowało Skarb Państwa w 84,47 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 3.239.796 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 0,26 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 9.972 tys. PLN. *** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które reprezentowało Skarb Państwa w 69,75 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 477.435 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 19,00 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 130.054 tys. PLN. Źródło: jak w tab. 13.2.\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n \"pl_key_points\": [\r\n \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n ],\r\n \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n \"eng_key_points\": [\r\n \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n \"Second short bullet point in English...\"\r\n ],\r\n \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n \"de_key_points\": [\r\n \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n ],\r\n \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n \"fr_key_points\": [\r\n \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n \"Deuxième court point en français...\"\r\n ],\r\n \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n \"es_key_points\": [\r\n \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n \"Segundo punto breve en español...\"\r\n ],\r\n \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n \"it_key_points\": [\r\n \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n ],\r\n \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n \"nl_key_points\": [\r\n \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n ],\r\n \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n \"pt_key_points\": [\r\n \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n ],\r\n \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie o stanie majątku Skarbu Państwa na koniec 2022 roku\",\n \"pl_summary\": \"Dokument przedstawia pełny obraz tego, co należy do państwa na dzień 31 grudnia 2022 roku. Opisuje grunty, lasy, drogi, spółki, zabytki i inne składniki majątku, pokazując ich wartość i zmiany w ciągu roku. Dla obywatela to informacja o skali i strukturze wspólnego majątku narodowego, którym zarządzają różne instytucje publiczne.\",\n \"pl_key_points\": [\n \"Grunty Skarbu Państwa zajmowały 32,09% powierzchni Polski, a ich łączna wartość znacząco wzrosła, głównie przez wzrost cen gruntów rolnych i leśnych.\",\n \"Wartość rynkowa akcji spółek notowanych na giełdzie, należących do Skarbu Państwa, spadła o ponad 8 mld zł, ale łączna wartość majątku wszystkich spółek z udziałem państwa wzrosła.\",\n \"Zadłużenie Skarbu Państwa wzrosło do ponad 1,238 biliona złotych, co oznacza wzrost o około 100 mld zł w porównaniu z rokiem poprzednim.\",\n \"Wartość rezerw strategicznych, czyli zapasów na wypadek kryzysów, wzrosła o prawie 60%, do 11,9 mld zł.\",\n \"Liczba spółek z udziałem Skarbu Państwa zmniejszyła się z 421 do 412, głównie z powodu likwidacji i upadłości.\"\n ],\n \"eng_ai_title\": \"Report on the State of Treasury Assets as of the End of 2022\",\n \"eng_summary\": \"This document provides a complete picture of state-owned assets as of December 31, 2022. It describes land, forests, roads, companies, monuments, and other assets, showing their value and changes over the year. For a citizen, it is information about the scale and structure of the shared national wealth, managed by various public institutions.\",\n \"eng_key_points\": [\n \"State Treasury land occupied 32.09% of Poland's territory, and its total value increased significantly, mainly due to the rise in prices of agricultural and forest land.\",\n \"The market value of state-owned shares in listed companies fell by over PLN 8 billion, but the total asset value of all companies with state participation increased.\",\n \"The State Treasury debt rose to over PLN 1.238 trillion, an increase of about PLN 100 billion compared to the previous year.\",\n \"The value of strategic reserves, i.e., stocks for crisis situations, increased by almost 60% to PLN 11.9 billion.\",\n \"The number of companies with State Treasury shareholding decreased from 421 to 412, mainly due to liquidation and bankruptcy.\"\n ],\n \"de_ai_title\": \"Bericht über den Stand des Vermögens des Staatsschatzes zum Ende des Jahres 2022\",\n \"de_summary\": \"Das Dokument gibt ein vollständiges Bild des staatlichen Vermögens zum 31. Dezember 2022. Es beschreibt Grundstücke, Wälder, Straßen, Unternehmen, Denkmäler und andere Vermögenswerte und zeigt deren Wert und Veränderungen im Laufe des Jahres. Für den Bürger ist es eine Information über den Umfang und die Struktur des gemeinsamen nationalen Vermögens, das von verschiedenen öffentlichen Einrichtungen verwaltet wird.\",\n \"de_key_points\": [\n \"Grundstücke des Staatsschatzes machten 32,09 % der Fläche Polens aus, und ihr Gesamtwert stieg erheblich, hauptsächlich aufgrund des Preisanstiegs bei land- und forstwirtschaftlichen Flächen.\",\n \"Der Marktwert der börsennotierten Aktien im Staatsbesitz sank um über 8 Mrd. PLN, aber der Gesamtwert des Vermögens aller Unternehmen mit staatlicher Beteiligung stieg.\",\n \"Die Verschuldung des Staatsschatzes stieg auf über 1,238 Billionen PLN, was einem Anstieg von etwa 100 Mrd. PLN im Vergleich zum Vorjahr entspricht.\",\n \"Der Wert der strategischen Reserven, d. h. der Vorräte für Krisensituationen, stieg um fast 60 % auf 11,9 Mrd. PLN.\",\n \"Die Zahl der Unternehmen mit Beteiligung des Staatsschatzes sank von 421 auf 412, hauptsächlich aufgrund von Liquidation und Insolvenz.\"\n ],\n \"fr_ai_title\": \"Rapport sur l'état des biens du Trésor public à la fin de l'année 2022\",\n \"fr_summary\": \"Ce document donne une image complète de ce qui appartient à l'État au 31 décembre 2022. Il décrit les terrains, les forêts, les routes, les entreprises, les monuments et autres biens, en montrant leur valeur et leurs évolutions au cours de l'année. Pour le citoyen, il s'agit d'une information sur l'ampleur et la structure du patrimoine national commun, géré par diverses institutions publiques.\",\n \"fr_key_points\": [\n \"Les terrains du Trésor public occupaient 32,09 % du territoire polonais, et leur valeur totale a considérablement augmenté, principalement en raison de la hausse des prix des terrains agricoles et forestiers.\",\n \"La valeur boursière des actions cotées détenues par l'État a chuté de plus de 8 milliards de PLN, mais la valeur totale des actifs de toutes les entreprises à participation publique a augmenté.\",\n \"La dette du Trésor public a augmenté pour atteindre plus de 1 238 milliards de PLN, soit une hausse d'environ 100 milliards de PLN par rapport à l'année précédente.\",\n \"La valeur des réserves stratégiques, c'est-à-dire des stocks pour les situations de crise, a augmenté de près de 60 % pour atteindre 11,9 milliards de PLN.\",\n \"Le nombre d'entreprises avec une participation du Trésor public est passé de 421 à 412, principalement en raison de liquidations et de faillites.\"\n ],\n \"es_ai_title\": \"Informe sobre el estado de los bienes del Tesoro Público a finales de 2022\",\n \"es_summary\": \"El documento presenta una imagen completa de lo que pertenece al Estado a 31 de diciembre de 2022. Describe terrenos, bosques, carreteras, empresas, monumentos y otros bienes, mostrando su valor y cambios a lo largo del año. Para el ciudadano, es información sobre la escala y estructura del patrimonio nacional común, gestionado por diversas instituciones públicas.\",\n \"es_key_points\": [\n \"Los terrenos del Tesoro Público ocupaban el 32,09% del territorio de Polonia, y su valor total aumentó significativamente, principalmente por la subida del precio de los terrenos agrícolas y forestales.\",\n \"El valor de mercado de las acciones cotizadas en bolsa propiedad del Estado cayó en más de 8.000 millones de PLN, pero el valor total de los activos de todas las empresas con participación estatal aumentó.\",\n \"La deuda del Tesoro Público aumentó a más de 1,238 billones de PLN, lo que supone un incremento de unos 100.000 millones de PLN en comparación con el año anterior.\",\n \"El valor de las reservas estratégicas, es decir, las existencias para situaciones de crisis, aumentó casi un 60%, hasta los 11.900 millones de PLN.\",\n \"El número de empresas con participación del Tesoro Público disminuyó de 421 a 412, principalmente debido a liquidaciones y quiebras.\"\n ],\n \"it_ai_title\": \"Relazione sullo stato dei beni del Tesoro dello Stato alla fine del 2022\",\n \"it_summary\": \"Il documento fornisce un quadro completo di ciò che appartiene allo Stato al 31 dicembre 2022. Descrive terreni, foreste, strade, aziende, monumenti e altri beni, mostrandone il valore e le variazioni nel corso dell'anno. Per il cittadino, è un'informazione sulla portata e sulla struttura del patrimonio nazionale comune, gestito da varie istituzioni pubbliche.\",\n \"it_key_points\": [\n \"I terreni del Tesoro dello Stato occupavano il 32,09% del territorio polacco e il loro valore totale è aumentato significativamente, principalmente a causa dell'aumento dei prezzi dei terreni agricoli e forestali.\",\n \"Il valore di mercato delle azioni quotate in borsa di proprietà statale è diminuito di oltre 8 miliardi di PLN, ma il valore totale degli asset di tutte le società a partecipazione statale è aumentato.\",\n \"Il debito del Tesoro dello Stato è salito a oltre 1.238 miliardi di PLN, con un aumento di circa 100 miliardi di PLN rispetto all'anno precedente.\",\n \"Il valore delle riserve strategiche, ovvero le scorte per le situazioni di crisi, è aumentato di quasi il 60%, raggiungendo gli 11,9 miliardi di PLN.\",\n \"Il numero di società con partecipazione del Tesoro dello Stato è diminuito da 421 a 412, principalmente a causa di liquidazioni e fallimenti.\"\n ],\n \"nl_ai_title\": \"Rapport over de staat van de bezittingen van de Schatkist eind 2022\",\n \"nl_summary\": \"Het document geeft een volledig beeld van wat de staat bezit op 31 december 2022. Het beschrijft gronden, bossen, wegen, bedrijven, monumenten en andere bezittingen, en toont hun waarde en veranderingen gedurende het jaar. Voor de burger is het informatie over de omvang en structuur van het gedeelde nationale vermogen, beheerd door verschillende overheidsinstellingen.\",\n \"nl_key_points\": [\n \"Gronden van de Schatkist besloegen 32,09% van het grondgebied van Polen, en de totale waarde ervan steeg aanzienlijk, voornamelijk door de stijging van de prijzen van landbouw- en bosgrond.\",\n \"De marktwaarde van beursgenoteerde aandelen in staatsbezit daalde met meer dan 8 miljard PLN, maar de totale waarde van de activa van alle bedrijven met staatsdeelneming steeg.\",\n \"De schuld van de Schatkist steeg tot meer dan 1,238 biljoen PLN, een stijging van ongeveer 100 miljard PLN ten opzichte van het voorgaande jaar.\",\n \"De waarde van de strategische reserves, d.w.z. voorraden voor crisissituaties, steeg met bijna 60% tot 11,9 miljard PLN.\",\n \"Het aantal bedrijven met een deelneming van de Schatkist daalde van 421 naar 412, voornamelijk als gevolg van liquidatie en faillissement.\"\n ],\n \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre o estado dos bens do Tesouro Público no final de 2022\",\n \"pt_summary\": \"O documento apresenta um quadro completo do que pertence ao Estado em 31 de dezembro de 2022. Descreve terrenos, florestas, estradas, empresas, monumentos e outros bens, mostrando o seu valor e alterações ao longo do ano. Para o cidadão, é uma informação sobre a escala e estrutura do património nacional comum, gerido por várias instituições públicas.\",\n \"pt_key_points\": [\n \"Os terrenos do Tesouro Público ocupavam 32,09% do território da Polónia, e o seu valor total aumentou significativamente, principalmente devido à subida dos preços dos terrenos agrícolas e florestais.\",\n \"O valor de mercado das ações cotadas em bolsa detidas pelo Estado caiu mais de 8 mil milhões de PLN, mas o valor total dos ativos de todas as empresas com participação estatal aumentou.\",\n \"A dívida do Tesouro Público aumentou para mais de 1,238 biliões de PLN, um aumento de cerca de 100 mil milhões de PLN em comparação com o ano anterior.\",\n \"O valor das reservas estratégicas, ou seja, os stocks para situações de crise, aumentou quase 60%, para 11,9 mil milhões de PLN.\",\n \"O número de empresas com participação do Tesouro Público diminuiu de 421 para 412, principalmente devido a liquidações e falências.\"\n ],\n \"category\": [\"Economy\"]\n}" }, { "timestamp": "2026-01-30T19:44:57.701Z", "source_url": "https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/159/159.pdf", "model": "gemini-flash-lite-latest", "prompt_sent": "VISION_MODE_PDF_CONTENT + \nROLE: Fact Checker.\nZADANIE: Porównaj SOURCE (oryginał) i SUMMARY (streszczenie przygotowane przez inne AI).\n\nTwoim celem jest wykrycie \"ZMYŚLONYCH KONKRETÓW\" (Fabricated Entities) w SUMMARY.\n\nSOURCE:\n[ANALIZA ZAŁĄCZONEGO PLIKU PDF - TRYB VISION (OCR)]\n\nSUMMARY TO EVALUATE:\nTitle: Poland's Assets in 2022: A Report on State Treasury Resources\nSummary: This report details what the Polish state owned at the end of 2022. It's a comprehensive inventory of national assets – from forests, roads, and motorways to shares in companies, historical monuments, and museum collections. The document shows how the value and structure of these common goods have changed.\nKey Points: The State Treasury owns 32% of Poland's territory, primarily consisting of forests (7.36 million ha) and agricultural land (1.37 million ha)., The value of state-owned national roads, motorways, and bridges increased, mainly due to a rise in their replacement value., The value of the State Treasury's shares and stocks in companies increased by approximately 2% in 2022., The State Treasury's debt increased from PLN 1.138 trillion in 2021 to PLN 1.238 trillion at the end of 2022., The number of monuments entered into the register and digitized library collections has been systematically growing, enhancing their protection and accessibility., The value of assets at the disposal of state offices and institutions increased, partly due to a rise in the value of inventories and receivables.\n\nZASADY OCENY:\n1. Sprawdź wszystkie LICZBY, DATY i KWOTY w SUMMARY. Jeśli którejś brakuje w SOURCE -> is_valid: false.\n2. Sprawdź wszystkie NAZWISKA, ORGANIZACJE i MIEJSCA w SUMMARY. Jeśli którejś brakuje w SOURCE -> is_valid: false.\n3. Sprawdź wszystkie konkretne DZIAŁANIA PRAWNE . Jeśli tego mechanizmu nie ma w SOURCE -> is_valid: false.\n\nWAŻNE: Abstrakcyjne pojęcia (np. \"transparentność\", \"zaufanie\") są dozwolone jako wnioski.\n\nOUTPUT (JSON):\n{\n \"is_valid\": true/false,\n \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\n}\n\nWYMAGANIA FORMATOWANIA:\n1. Odpowiedz WYŁĄCZNIE surowym obiektem JSON.\n2. NIE używaj bloków kodu Markdown.\n3. NIE dodawaj żadnych wstępów ani wyjaśnień przed ani po JSONie.\n4. JSON musi być poprawny i gotowy do parsowania.\n\n", "ai_response_raw": "{\n \"is_valid\": false,\n \"issue\": \"fabricated_entity\"\n}" }, { "timestamp": "2026-01-30T17:57:36.357Z", "source_url": "https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/159/159.pdf", "model": "gemini-2.5-pro", "prompt_sent": "\nJesteś ekspertem od prawa polskiego, który ma za zadanie analizować dokumenty ustaw, uchwał oraz innych dokumentów legislacyjnych, a następnie przygotowywać z nich informacje w przystępny sposób dla obywateli. Twoim celem jest przedstawienie informacji tak, aby obywatele mogli sami ocenić wpływ legislacji na ich życie, nawet bez posiadania specjalistycznej wiedzy legislacyjnej. Skup się na faktach i obiektywnych skutkach wprowadzanych zmian, unikając wartościowania i osobistych opinii. Wszelki żargon prawny jest zabroniony. Prezentuj informacje w jasny, zwięzły i angażujący sposób, tak aby były zrozumiałe dla osoby bez wykształcenia prawniczego. Unikaj długich, złożonych zdań. Zamiast pisać \"projekt ma na celu nowelizację kodeksu podatkowego...\", napisz \"Zmiany w podatkach: nowe ulgi i obowiązki dla...\". Kontynuuj swoją pracę, dopóki nie rozwiążesz swojego zadania. Jeśli nie masz pewności co do generowanej treści, przeanalizuj dokument ponownie – nie zgaduj. Rozplanuj dobrze swoje zadanie przed przystąpieniem do niego. W podsumowaniu i kluczowych punktach, jeśli to możliwe i uzasadnione, podkreśl, jakie konkretne korzyści lub skutki (pozytywne lub negatywne) wprowadza ustawa dla życia codziennego obywateli, ich praw i obowiązków, finansów osobistych, bezpieczeństwa i innych ważnych kwestii (np. kategorycznych zakazów i nakazów czy najważniejszych konkretnych alokacji finansowych i terytorialnych).\n\nTwoja odpowiedź MUSI być w formacie JSON - i zawierać następujące klucze.\nZanim zwrócisz odpowiedź, dokładnie zweryfikuj, czy cała struktura JSON jest w 100% poprawna, włącznie ze wszystkimi przecinkami, nawiasami klamrowymi, kwadratowymi oraz cudzysłowami. Błędny JSON jest nieakceptowalny i uniemożliwi przetworzenie Twojej pracy.\n\nPrzeanalizuj dokładnie poniższy tekst dokumentu prawnego. To jest treść, na podstawie której masz wygenerować podsumowanie i kluczowe punkty:\n--- POCZĄTEK DOKUMENTU ---\nDruk nr 159 Warszawa, 29 grudnia 2023 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, uprzejmie przedkładam - Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2022 r. Stanowi to wykonanie dyspozycji art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej RP przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Sprawozdanie sporządzane jest według stanu na ostatni dzień poprzedniego roku w trybie i na podstawie zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Przygotowanie i przedłożenie Sejmowi RP sprawozdania, warunkowane jest terminami przekazywania do Prokuratorii Generalnej RP dokumentów (głównie bilansów i informacji o stanie mienia)wykorzystywanych przy opracowaniu przedmiotowego dokumentu. W przypadku sprawozdania dotyczącego 2022 r. ostatnie dokumenty zostały przekazane do Prokuratorii Generalnej RP w listopadzie br. Przepisy nie wskazują daty, do której należy przedłożyć sprawozdanie, natomiast zawsze podejmowane są działania, aby nastąpiło to jak najszybciej, co jednak musi uwzględniać terminy, jakimi dysponują poszczególne jednostki przekazujące dane. Projekt dokumentu jest także przesyłany celem konsultacji do właściwych komórek organizacyjnych w urzędach obsługujących członków Rady Ministrów. W związku z powyższym oraz mając na uwadze fakt, że dane zamieszczone w sprawozdaniu musiały zostać zgromadzone i przetworzone (tzn. zagregowane, sklasyfikowane, przeliczone czy też inaczej pogrupowane w zależności od sposobu wykorzystania) oraz zweryfikowane, obecnie możliwe stało się przedłożenie dokumentu Sejmowi RP. Z szacunkiem (-) Mariusz Haładyj Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ul. Hoża 76/78 , 00-682 Warszawa tel.: (+48) 22 392 31 09; faks: (+48) 22 392 31 20 www.prokuratoria.gov.pl kancelaria@prokuratoria.gov.pl SPRAWOZDANIE O STANIE MIENIA SKARBU PAŃSTWA stan na dzień 31 grudnia 2022 r. 2 3 SPIS TREŚCI PODSUMOWANIE 10 1. WSTĘP 12 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA 12 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA 12 1.3. CELE SPRAWOZDANIA 12 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA 12 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA 14 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH 17 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA 18 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 22 2.1. ZABYTKI 22 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków 22 2.1.2. Organy ochrony zabytków 22 2.1.3. Ewidencja zabytków 22 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków 23 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH 23 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE 25 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE 27 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa 27 2.4.2. Ewidencja archiwów 28 2.4.3. Materiały archiwalne 28 2.5. STRATY WOJENNE 28 3. ZASOBY NATURALNE 30 3.1. WODY 30 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód 30 3.1.2. Ewidencja wód 31 3.2. LASY 31 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 32 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin 32 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin 33 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki 34 4 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH 35 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH 37 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA 38 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA 40 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA 40 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA 41 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW 42 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA 44 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 47 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH 47 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA 48 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST 49 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII 49 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY 52 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY 54 5.1. DROGI 54 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg 54 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych 55 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ 56 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE 57 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE 60 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych 60 5.4.2. Wartość budowli wodnych 60 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE 61 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE 61 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe 61 6.1.2. Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe 62 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA 63 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 63 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 67 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO 68 6.4. REZERWY STRATEGICZNE 70 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH 72 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE 72 5 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE 81 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ 83 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE 84 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE 84 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY 84 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ 85 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE 86 7.9. PARKI NARODOWE 88 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI 88 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH 95 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 96 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 96 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 98 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 98 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa 99 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 99 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 99 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE 103 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE 103 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE 105 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO 106 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 107 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA 107 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW 108 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH 109 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 110 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA 110 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW 110 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 112 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 112 11.3.2. Sektor gazowniczy, paliwowo-naftowy i wodorowy 112 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 113 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK 115 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA 116 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW 118 6 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI 118 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 118 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji 118 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny 119 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA 119 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA 121 13. ZAŁĄCZNIKI 123 13.1. ZAŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁÓW 6. I 7. 124 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. 125 7 SPIS TABEL Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny 20 Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków 23 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory 24 2.3. Zbiory bibliotek państwowych 26 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych 28 Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie 31 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin 33 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek 35 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych 37 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 39 Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków 44 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe 45 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków 46 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 47 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 47 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach 48 4.7. Budynki Skarbu Państwa 48 4.8. Lokale Skarbu Państwa 49 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym 50 4.10. Grunty nabyte pod autostrady 52 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady 53 Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych 55 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych 55 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych 56 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe 58 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – efekty rzeczowe 59 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych 60 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe 62 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe 62 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw 64 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 8 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 66 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego 69 Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju 73 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą 75 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym 76 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom 80 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych 81 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych 82 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej 83 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury 85 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej 86 7.10. Majątek uczelni publicznych 87 7.11. Majątek parków narodowych 88 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi 93 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych 95 Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa 96 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa 97 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa 98 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 99 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 100 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 101 8.7. Akcje w spółkach publicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 101 Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach 103 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich 104 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” 104 9.4. Majątek instytutów badawczych 105 Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa 107 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa 107 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów 108 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych 109 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa 116 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń 117 9 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji 118 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji 119 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta 120 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych 120 Tab. 12.1. Zestawienia zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa 121 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa 122 Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych 124 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 125 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 126 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa 129 10 PODSUMOWANIE Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa prezentuje stan majątku Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statystycznym – jego stan prawny, strukturę i wartość. Dokument jest realizacją obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ustawą o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Przygotowywany jest corocznie na podstawie informacji przekazanych przez podmioty gospodarujące majątkiem w imieniu Skarbu Państwa. Ich pełny wykaz publikowany jest w cyklu kwartalnym w domenie „Otwarte dane publiczne” na stronie internetowej (www.dane.gov.pl). Sprawozdanie nie stanowi szczegółowej wyceny majątku ani kompletnego rejestru wszystkich zdarzeń dotyczących mienia Skarbu Państwa. Podane źródła informacji dają możliwość identyfikacji dysponentów poszczególnych składników mienia Skarbu Państwa lub realizowanych zadań oraz, na podstawie dodatkowych informacji, możliwość sporządzania bardziej szczegółowych analiz. Poniżej przedstawiono podstawowe spostrzeżenia płynące z analizy sprawozdania. Wpisy do rejestru zabytków stanowiły podstawową formą ochrony tych obiektów, stąd też systematyczny wzrost liczby zabytków wpisywanych do rejestru. W 2022 r. wpisy dotyczyły tylko zabytków ruchomych. Zbiory bibliotek państwowych systematycznie rosły przy jednoczesnym znaczącym wzroście liczby materiałów zdigitalizowanych co umożliwiało ochronę cennych zbiorów oraz dostęp dla szerszego grona odbiorców – głównie poprzez internet. Stan zasobów archiwalnych systematycznie zwiększał się w wyniku ciągłego procesu inwentaryzowania zbiorów dokumentów lub akt nie mających już bieżącej wartości użytkowej. Realizacja polityki zachowania trwałości lasów powodowała systematyczny wzrost zasobów leśnych. PGL Lasy Państwowe nabywały grunty i nieruchomości oraz przejmowały od starostów grunty Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego do zalesienia. Wskazanie tendencji zagospodarowywania kopalin nie jest możliwe, z uwagi na fakt, że poziom wydobycia wynika z zapotrzebowania gospodarczego i jednocześnie nie jest zależny od dostępności tych kopalin. Wprowadzony w 2020 r. przez Komisję Europejską zakaz połowu dorsza na obszarze obejmującym większość polskiego wybrzeża nadal obowiązywał. Przyznana kwota połowowa dotyczyła wyłącznie przyłowów. W związku z malejącą populacją organizmów morskich, rzeczywiste połowy różnych gatunków w przeciągu ostatnich lat nie wyczerpywały przyznanej kwoty połowowej. W ramach prowadzenia działań ochronnych w ekosystemach powiększała się powierzchnia własności Skarbu Państwa w parkach narodowych oraz pozyskiwano drewno, którego ogólnokrajowe zapasy systematycznie wzrastały, co wpłynęło na wielkość zasobów i wartość drzewostanów stanowiących własność Skarbu Państwa. Na przestrzeni ostatnich lat obserwowano niewielkie fluktuacje wielkości powierzchni gruntów Skarbu Państwa, tak więc wartość ta utrzymywała się niemal na niezmienionym poziomie. W 2021 roku nastąpiła istotna zmiana kwalifikacji ewidencyjnej gruntów i budynków (likwidacja podgrup rejestrowych). Ewentualne zmiany mogły wynikać z odmiennej oceny przynależności do grup użytków, które wzajemnie się równoważyły. Niewielkie wahania w zakresie powierzchni gruntów Skarbu Państwa nie przekładały się wprost na ich wartość. Zmiany cen rynkowych kształtowały się odmiennie w poszczególnych grupach użytkowych, co nie pozwalało na wykazanie jednolitego kierunku zmian ogółu wartości nieruchomości Skarbu Państwa. Niewątpliwie wpływ na zwiększenie wartości gruntów miał wzrost wartości nieruchomości rolnych oraz wzrost wartości gruntów leśnych zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe. Systematycznie rosła wielkość powierzchni gruntów przeznaczonych pod autostrady, natomiast nie zmieniła się w istotny sposób ich łączna długość, a wahania mogły wynikać z 11 czasowego lub trwałego przekwalifikowania kategorii dróg. Natomiast systematycznie postępował wzrost ilościowy obiektów w obrębie infrastruktury drogowej. Wzrost ogólnej wartości dróg krajowych, autostrad i obiektów drogowych spowodowany był zwiększeniem ich wartości odtworzeniowej. Odnotowany wzrost ogólnej wartości budowli hydrotechnicznych, utrzymywanych przez urzędy morskie, podyktowany był prawdopodobnie powstawaniem nowych obiektów infrastruktury hydrotechnicznej związanych z Terminalem LNG w Świnoujściu. Liczba spółek z udziałem Skarbu Państwa zmniejszyła się. Największy wpływ na ten stan miało wykreślenie z KRS na skutek likwidacji i upadłości części spółek oraz wniesienie aportem spółek do Krajowej Grupy Spożywczej S. A. Wartość szacunkowa akcji i udziałów podlegała ciągłym wahaniom, aby osiągnąć na koniec 2022 r. niewielki wzrost ok. 2 %. Wartość należności Skarbu Państwa ewidencjonowanych przez Ministra Finansów wzrosła, na co decydujący wpływ miał wzrost należności podatkowych i niepodatkowych pozostałych do zapłaty oraz należności z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych. Wzrosła również wartość bilansowa majątku pozostającego w dyspozycji urzędów i instytucji państwowych, na co znaczący wpływ miał stan należności krótkoterminowych oraz wzrost wartości zapasów. Wkład założycielski Skarbu Państwa w majątek państwowych osób prawnych per saldo wzrósł. Największy wzrost zanotowano w przypadku agencji wykonawczych, co może wiązać się z przekazaniem Agencji Rezerw Materiałowych dodatkowych środków z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz Banku Gospodarstwa Krajowego jako obsługującego utworzony Fundusz Pomocy. 12 1. WSTĘP Przedłożone „Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na dzień 31 grudnia 2022 r.”, zwane dalej Sprawozdaniem, stanowi realizację obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 1 . 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA Sprawozdanie zostało sporządzone na podstawie cytowanego wyżej art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Niniejsze Sprawozdanie sporządzono według stanu na 31 grudnia 2022 r. Zasady i tryb jego przygotowania określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 2 . 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA Zgodnie z powołanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa Sprawozdanie dotyczy majątku państwowego objętego zbiorczą ewidencją. W zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa uwzględniono składniki wyróżnione rodzajowo, składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach i w zakresie określonym w odrębnych przepisach, składniki mające formę majątków odrębnych oraz prawa majątkowe, które stanowiły wkład założycielski lub udział Skarbu Państwa w państwowych osobach prawnych. W Sprawozdaniu przedstawiono również zasoby majątku służące realizacji zadań publicznych państwa. 1.3. CELE SPRAWOZDANIA Celem niniejszego Sprawozdania jest przedstawienie informacji o majątku Skarbu Państwa, a w szczególności o jego stanie prawnym, strukturze i wartości. Funkcją Sprawozdania jest rejestracja stanu mienia. Sprawozdanie ma prezentować stan mienia Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statycznym, według stanu na określony dzień, przedstawiany na podstawie dokumentów będących źródłem dla ewidencji zbiorczej. W systemie informacji publicznej Sprawozdanie zajmuje miejsce obok innych dokumentów sprawozdawczych i informacyjnych przedstawiających Skarb Państwa lub określone składniki jego mienia w innych ujęciach szczegółowych i dynamicznych. 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA Art. 4 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym jako mienie państwowe definiuje mienie, które służy wykonywaniu zadań publicznych, którym zarządza się zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, z zachowaniem szczególnej staranności. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z powoływanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa zastosowano przede wszystkim klasyfikację rodzajową (z 1 Dz. U. z 2023 r. poz. 973 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 13 uwzględnieniem przeznaczenia, sposobu zagospodarowania oraz ewidencjonowania poszczególnych składników lub ich grup rodzajowych) i wyróżniono: 1. dobra kultury narodowej – muzealia, zabytki i zasoby biblioteczne – składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach, stanowiące publiczne dobra dziedzictwa narodowego, które państwo zamierza utrzymywać bezterminowo ze względu na ich wyjątkowe właściwości historyczne, kulturowe lub środowiskowe; 2. zasoby archiwalne; 3. zasoby naturalne, czyli dobra naturalne w stanie nieprzetworzonym, które mogą być dostępne dla ludności bez ograniczeń w celach niekomercyjnych, ale ich wykorzystywanie gospodarcze wymaga uzyskania koncesji lub pozwolenia: – kopaliny, – wody, – żywe zasoby morza, – częstotliwości radiowe, – lasy (obszary leśne i drzewostan); 4. grunty: – zasób nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodarują starostowie, – grunty w trwałym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, w tym wykorzystywane na cele statutowe przez urzędy organów władzy i administracji państwowej, – grunty w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, – grunty zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, – grunty powierzone Agencji Mienia Wojskowego, – grunty oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym lub fizycznym; 5. urządzenia infrastruktury (rozumiane tu jako obiekty, urządzenia i instalacje ogólnodostępne lub wykorzystywane dla ułatwienia dostaw dóbr i usług lub zapewnienia niezakłóconego działania państwa i gospodarki): – drogi, mosty i wiadukty, – obiekty budownictwa wodnego śródlądowego i morskiego, – inne urządzenia, w tym melioracje; 6. budynki i budowle: – wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne do realizacji ich zadań administracyjnych i świadczenia usług publicznych, – powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa; 7. finansowe składniki majątku trwałego Skarbu Państwa, w tym przede wszystkim akcje i udziały w spółkach handlowych; 8. składniki majątku obrotowego, w tym należności Skarbu Państwa m. in. z tytułu oddania mienia do odpłatnego korzystania i z innych umów zawartych przez Skarb Państwa bądź jego poprzedników prawnych; 9. rezerwy strategiczne; 10. uprawnienia wynikające z wniesienia wkładu majątkowego do przedsiębiorstw państwowych; 11. uprawnienia w stosunku do majątku innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami (agencji, funduszy, uczelni akademickich) lub na podstawie ustaw (instytucji kultury, instytutów naukowych, państwowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, państwowych szkół wyższych, instytucji gospodarki budżetowej, itd.). 14 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym zdefiniowała mienie państwowe jako mienie służące wykonywaniu zadań publicznych. Określiła wspólne dla wszystkich stationes fisci zasady zarządzania mieniem państwowym oraz precyzyjnie wskazała zakres reprezentowania Skarbu Państwa przez organy administracji publicznej oraz inne podmioty. Na podstawie nowelizacji przedmiotowej ustawy w gestii Prezesa Rady Ministrów pozostawiono koordynację wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dążenie do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast, zgodnie z art. 7 ust. 2, ministrowi właściwemu do spraw aktywów państwowych przekazano: 1. wykonywanie praw z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej, 2. składanie w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, mogła przekazać w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ust. 2, Prezesowi Rady Ministrów lub innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub innej państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa, wykonywanie uprawnień, o których mowa w art. 7 ust. 2: 1. pkt 1 lub, 2. pkt 2 w zakresie składania w imieniu Skarbu Państwa oświadczeń woli o objęciu akcji. W przypadku zarządzania mieniem Skarbu Państwa innym niż akcje, ustawa określiła zasady zarządzania, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych. Wojewoda, do czasu rozstrzygnięcia o sposobie zagospodarowania mienia państwowego: 1. wykonywał uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa wobec innego niż środki finansowe mienia: – pozostałego po zlikwidowanych państwowych jednostkach organizacyjnych lub spółkach z udziałem Skarbu Państwa, – pozostałego po rozwiązanych bądź wygasłych umowach o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, – przejętego przez Skarb Państwa z innych tytułów, – przekazanego na podstawie art. 58a i art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 3 oraz wobec nieruchomości, w odniesieniu do których wydał decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu na podstawie art. 46a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; 2. reprezentował Skarb Państwa w odniesieniu do spadków przypadających Skarbowi Państwa, w tym długów spadkowych, z zastrzeżeniem kompetencji przyznanych starostom wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej oraz konsulom; 3. przejmował inne niż środki finansowe mienie pozostałe po przedsiębiorstwie państwowym wykreślonym z rejestru przedsiębiorców lub gospodarował tym mieniem; 4. przyjmował na rzecz Skarbu Państwa darowizny mienia; 5. przyjmował, a także wykonywał czynności zwykłego zarządu oraz przekraczające zakres zwykłego zarządu wobec spadków i darowizn mienia na rzecz Skarbu Państwa, zabezpieczonych i zrealizowanych przez konsula na mocy przepisów odrębnych; 3 Dz. U. z 2023 r. poz. 344. 15 6. sporządzał plan realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa, o której mowa w art. 10a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przedkładał go, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, Prezesowi Rady Ministrów celem akceptacji; 7. wykonywał inne czynności, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Uprawnienia wykonywane przez Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych ministrów, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych (art. 36. i 36a. ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym): 1. jeżeli z przepisów odrębnych nie wynikało, której państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do składnika mienia państwowego, prawa te przysługiwały Skarbowi Państwa, 2. Prezes Rady Ministrów wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia określone w przepisach odrębnych oraz uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa względem państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 44 1 . ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny 4 , chyba że z przepisów odrębnych wynikała właściwość innego organu jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do składnika mienia państwowego, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu lub jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, 4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa wykonywał w imieniu Skarbu Państwa przysługujące Skarbowi Państwa uprawnienia wynikające z prawa własności nieruchomości, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 5. Prezes Rady Ministrów mógł przekazać wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa do poszczególnych składników mienia państwowego innemu organowi lub jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, 6. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia wynikające z praw autorskich i pokrewnych, w tym zakresie zezwolenia na wykonywanie praw zależnych, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej. W zakresie nadzoru nad czynnościami prawnymi państwowych osób prawnych, zasady udzielania zgód na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia mieniem uregulowano w art. 38 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym 5 . Dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 6 , zaliczonymi do wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów trwałych lub inwestycji długoterminowych, w tym wniesienia ich jako wkładu do spółki lub spółdzielni, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa tych składników przekracza 200.000,- PLN: 4 Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm. 5 Wyjątki od tej zasady mogą przewidywać przepisy szczególne, np. ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.) obliguje uczelnie publiczne do uzyskania zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie gospodarowania mieniem, jeżeli wartość rynkowa składników trwałych albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2.000.000,- PLN). 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 120. 16 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie oddania składników, o których mowa w art. 38 ust. 1 tej ustawy, do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN: 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Organy administracji publicznej oraz kierownicy jednostek, którzy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem Skarbu Państwa gospodarowali nabytym lub powierzonym tym organom lub jednostkom mieniem Skarbu Państwa oraz mogli zbywać jego składniki, a w szczególności: 1. zapewniali wycenę mienia, 2. zabezpieczali mienie przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 3. wykonywali czynności związane z naliczaniem należności za mienie udostępnione przed ich przejęciem oraz prowadzą windykację tych należności, 4. współpracowali z innymi organami, które na mocy przepisów odrębnych gospodarują mieniem oraz z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 5. podejmowali czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na mieniu, o zapłatę należności za korzystanie z mienia, roszczenia ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, 6. składali wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości oraz wpis w księdze wieczystej; 7. zapewniali ochronę tego mienia. Kierownicy państwowych jednostek budżetowych reprezentowali Skarb Państwa w odniesieniu do nabytego i powierzonego im mienia i w zakresie zadań urzędów lub jednostek, a także zarządzali składnikami majątkowymi wykorzystywanymi przez organy władzy i administracji państwowej w realizacji funkcji publicznych państwa (majątek administracyjny). Przepisy o gospodarce finansowej traktowały je jak majątek własny jednostki, ewidencjonowany i wykazywany we właściwych dokumentach i sprawozdaniach. Organy władzy wykonawczej i administracji, bezpośrednio lub poprzez podległe im jednostki organizacyjne, wykonywały funkcje zarządcze, regulacyjne, czy inwestorskie wobec mienia o 17 charakterze dóbr publicznych. Specyficzny zakres i sposób wykonywania tych uprawnień przedstawiany jest w Sprawozdaniu w wyodrębnionych podrozdziałach. Niektóre składniki mienia takiego, jak grunty i złoża kopalin, bywały obciążane odpłatnie na rzecz osób trzecich. Inne udostępniane były obywatelom nieodpłatnie (np. wody, zbiory bibliotek). Składniki te najczęściej nie podlegały obrotowi cywilnoprawnemu jako należące do całego narodu 7 . Dla takich dóbr nie prowadzi się ewidencji finansowej i nie ujmuje się ich w aktywach bilansów jednostek działających w imieniu Skarbu Państwa. Były one rejestrowane w zbiorach informacji nazywanych ewidencjami przedmiotowymi. Określone ustawowo agencje wykonawcze i jednostki organizacyjne, które gospodarowały na rzecz Skarbu Państwa szczególnymi, oddanymi im w zarząd rzeczowymi składnikami mienia Skarbu Państwa to: 1. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, 2. Agencja Mienia Wojskowego, 3. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, 4. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Państwowe osoby prawne sektora finansów publicznych, które na mocy ustaw wykonywały cele publiczne jako zadania własne to: 1. uczelnie publiczne, 2. państwowe instytucje kultury, 3. fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa, 4. państwowe samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 5. instytucje gospodarki budżetowej, 6. agencje wykonawcze, 7. inne państwowe osoby prawne i państwowe fundusze celowe utworzone odrębnymi ustawami w celu wykonywania szczególnych zadań publicznych. Państwowe osoby prawne wyposażone były przez państwo w składniki majątkowe niezbędne do podjęcia działalności statutowej i władały nimi pod nadzorem ministra wskazanego przez powołujące je ustawy, rozporządzenia i statuty. Podmioty te występowały w obrocie prawnym we własnym imieniu i na swoją rzecz. Wartość przysługujących im składników mienia państwowego była ujęta w ich księgach prowadzonych na podstawie odpowiednich przepisów o gospodarce finansowej i rachunkowości. 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH Obowiązek prowadzenia ewidencji przepisy prawa nakładały na liczne instytucje państwowe, organy administracji i jednostki organizacyjne. Ustanawiając takie obowiązki brano pod uwagę reguły realizacji budżetu państwa, prowadzenie przejrzystej gospodarki powierzonym mieniem, kontrolę wewnętrzną, potrzebę ustalania stanu faktycznego bądź prawnego dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego albo też inne cele specjalne. Przepisy, które regulowały ewidencję majątku Skarbu Państwa zobowiązywały dysponentów części budżetu i organy nadzoru nad podmiotami, którym powierzono mienie państwowe, do przekazywania jako źródeł danych dla ewidencji zbiorczej: 1. kopii bilansów łącznych jednostek budżetowych i innych podmiotów nie posiadających osobowości prawnej, 2. kopii bilansów państwowych osób prawnych będących w ich nadzorze, 7 Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). 18 3. informacji o stanie innego mienia Skarbu Państwa, uzyskiwanych na podstawie odrębnych przepisów, z racji posiadanych uprawnień założycielskich lub nadzorczych albo obowiązku prowadzenia ewidencji przedmiotowych. Dokumenty wykorzystywane w zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa, w pierwszym rzędzie bilanse i informacje o stanie mienia, z reguły nie zawierały danych pozwalających na przedstawianie powodów zaistnienia wykazywanych stanów ilościowych lub zmian wartości. Analizy takie dokonywane były natomiast przez właściwe jednostki w innych dokumentach sprawozdawczych takich, jak sprawozdania z działalności. Ze standardowych sprawozdań z działalności agencji pochodzą dane o stanie i wartości mienia Skarbu Państwa, którym te państwowe osoby prawne gospodarowały lub zarządzały. Bilanse łączne dysponentów części budżetu państwa sporządzone według stanu na 31 grudnia 2022 r. dla podległych jednostek pozwoliły na przedstawienie w Sprawozdaniu m. in. zbiorczej wartości majątku pozostającego w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień majątkowych lub reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia powierzonego tym jednostkom dla wykonywania ich zadań z zakresu administracji publicznej. Za pośrednictwem tych urzędów otrzymano też liczne bilanse nadzorowanych państwowych osób prawnych. Urzędy państwowe i podległe im jednostki organizacyjne dysponowały informacjami o majątku Skarbu Państwa, który powinien być uwzględniany w ewidencji choćby w ujęciu rzeczowym. Dla przedstawienia tych składników majątkowych wykorzystano m. in.: 1. zbiorcze dane powiatowe dotyczące nieruchomości (grunty, budynki, lokale,) objęte ewidencją prowadzoną przez starostów, Krajowe Zestawienie Zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków sporządzane przez urząd Głównego Geodety Kraju, 2. zestawienia Ministerstwa Klimatu i Środowiska ujmujące zasoby kopalin, a także dotyczące gruntów zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe i parki narodowe, 3. informację o sieci dróg krajowych przygotowaną przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad oraz dane Ministerstwa Infrastruktury z wykonania obiektów małej retencji wodnej, 4. dane Ministerstwa Rozwoju i Technologii o nieruchomościach w trwałym zarządzie instytucji państwowych, 5. informacje Ministerstwa Finansów o należnościach, długu publicznym i innych zobowiązaniach Skarbu Państwa, 6. informacje Ministerstwa Rozwoju i Technologii o przychodach z prywatyzacji i należnościach Skarbu Państwa powstałych w wyniku procesów prywatyzacyjnych, 7. bilanse i inne informacje o spółkach z udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach państwowych, rejestry, sprawozdania i dane analityczne opracowywane na bieżąco w PGRP. Z uwagi na zbiorczy charakter opracowania, w prezentacji ustaleń wielokrotnie posługiwano się zaokrągleniami wielkości występujących w danych źródłowych. Konieczność przechodzenia na większe jednostki mogła w niektórych tabelach doprowadzić do tego, że zaokrąglone wielkości cząstkowe nie sumują się dokładnie do również zaokrąglonych wartości zagregowanych. 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA Podstawą do wyceny majątku Skarbu Państwa w większości przypadków była wartość bilansowa, co wynikało pośrednio z zasad określonych w rozporządzeniu z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Źródłem danych ewidencji zbiorczej majątku Skarbu Państwa są w szczególności bilanse, sprawozdania i informacje właściwych jednostek ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, które to dane obejmują ustalenie wartości składników podlegających ewidencji księgowej (wartość bilansowa). Zgodnie z tymi zasadami wyceny dokonują, na podstawie przepisów odrębnych, jednostki ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, a tylko jeżeli 19 te przepisy odrębne nie nakładają obowiązku prowadzenia ewidencji w ujęciu wartościowym, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej może dokonać oszacowania wartości lub ustalić wartość ewidencjonowanych składników mienia na potrzeby ewidencji. Ponieważ rozporządzenie nie określa metody tego oszacowania lub ustalenia, w niniejszym Sprawozdaniu dla każdego rodzaju składników mienia przyjmowano możliwie najwłaściwszą metodę wyceny. Zasadniczo uznano, że w wycenie majątku Skarbu Państwa można stosować te same metody i udokumentowane dane, które powszechnie wykorzystuje się do szacowania wartości pieniężnej podmiotów gospodarczych i ich mienia, jak również rzeczy i praw majątkowych będących przedmiotem obrotu rynkowego. Takie oszacowanie może być przydatne w ochronie interesów Skarbu Państwa w razie formułowania generalnych programów użycia majątku do zaspokajania różnych roszczeń lub wsparcia programów państwowych. Z drugiej strony przyjęto, że do sprawowania funkcji nie polegających na obrocie składnikami majątkowymi wystarczą dane ilościowe i opisowe, ograniczone do charakterystyki rzeczowej i cech prawnych wyodrębniających majątek należący do Skarbu Państwa. Uwzględnienie tych kryteriów powoduje podział mienia, o którym mowa, na trzy główne grupy: 1. dobra nie będące przedmiotem obrotu, stale pozostające własnością Skarbu Państwa, dla których niemożliwe jest określenie wartości ani w oparciu o ceny rynkowe, ani nakłady poniesione na nabycie, wytworzenie lub odtworzenie (mienie w stanie wolnym, złoża kopalin, zabytki), 2. dobra nie przeznaczone do obrotu, nabyte lub wytworzone za środki publiczne przez jednostki państwowe w celu wypełniania ich zadań, 3. mienie stanowiące obecnie lub w przyszłości przedmiot obrotu, w tym prywatyzacji. Niniejsze Sprawozdanie sporządzane jest zatem w ujęciu: 1. rzeczowym – tylko opisowym lub rodzajowo-ilościowym, bez dokonywania wyceny – dla dóbr w stanie naturalnym, dóbr kultury, zasobów dokumentacyjnych i archiwaliów, 2. wartościowym – szacunkowym, które w odniesieniu do gruntów uwzględnia wartość według szacunku dokonanego na podstawie cen drewna, wynikającego z zarządzenia Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe (w ten sposób ustalono wartość gruntów leśnych) lub przeciętnych cen sprzedaży gruntów rolnych (rejestrowanych przez KOWR), 3. wartościowym – księgowym, polegającym na ustalaniu wartości składników podlegających ewidencji księgowej na podstawie sprawozdań sporządzanych zgodnie z przepisami o rachunkowości oraz innymi przepisami szczególnymi dotyczącymi jednostek państwowych, 4. wartościowym – rynkowym, odwołującym się do cen uzyskanych w rzeczywistych transakcjach, które zastosowano do akcji notowanych w obrocie na Giełdzie Papierów Wartościowych. 20 Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny ewidencja źródłowa źródła danych do określenia wartości metoda wyceny rodzaj dóbr rodzajowo- ilościowa (niefinansowa) brak danych bez wyceny zabytki, eksponaty muzealne, materiały biblioteczne, archiwalia zasoby naturalne, wody kwoty połowowe rodzajowo- ilościowa (z wartością szacunkową) KOWR – ceny transakcyjne szacunek PGRP na podstawie przeciętnych cen transakcyjnych grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe szacunek na podstawie przeciętnych cen drewna nieruchomości PGL lasy Państwowe ilościowo- wartościowa (kosztowa) właściwe ministerstwa – informacje uzupełniające wg kosztów odtworzenia i ponoszonych nakładów drogi i obiekty drogowe wg poniesionych nakładów i stopnia zużycia urządzenia wodne, infrastruktura rolna ilościowo- wartościowa (księgowa) dysponenci części budżetu i urzędy wojewódzkie – bilanse łączne wg wartości księgowej poszczególnych grup rodzajowych aktywów podmiotu mienie państwowych jednostek organizacyjnych MRiT I AMW wg operatów szacunkowych – zawarta w bilansach należności po likwidacji, mienie przekazane AMW PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu majątek agencji, przedsiębiorstw oraz innych państwowych osób prawnych PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu pakiety akcji i udziałów Skarbu Państwa ilościowo- wartościowa (rynkowa) GPW, PGRP wg kursu giełdowego lub ceny zbycia Źródło: opracowanie PGRP. 21 Przyjęta metoda wyceny mienia Skarbu Państwa, wykorzystująca zróżnicowaną bazę danych źródłowych, może powodować jednakże niewspółmierność i nakładanie się na siebie poszczególnych wartości, a zatem brak możliwości podania wartości mienia Skarbu Państwa jako jednej kwoty. Warto jeszcze raz podkreślić, że „wycena” nie oznacza tu próby ustalenia ceny, po której składniki majątkowe zmieniłyby właściciela. Metodologia „wyceny dla ewidencji” odnosi się do wielkich i wewnętrznie zróżnicowanych agregatów przedmiotów i praw. Ujęcie takie nie pozwala na posługiwanie się ustalonymi tu wartościami w prognozowaniu cen w transakcjach dotyczących konkretnych składników. Dla takich celów niezbędne jest zastosowanie specjalistycznych metod wyceny uwzględniających jednostkowe cechy przedmiotu transakcji i aktualne w okresie transakcji warunki rynkowe. Wycena dla potrzeb ewidencji nie jest tożsama, w sensie finansowym, z wyceną rynkową i tym samym nie odpowiada ewentualnie możliwej do uzyskania cenie zbycia. 22 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 2.1. ZABYTKI Zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, jej część lub zespół, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową 8 . 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków Własność Skarbu Państwa stanowią przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych. Wojewódzki konserwator zabytków przekazuje je, w drodze decyzji, w depozyt muzeum lub innej jednostce organizacyjnej za jej zgodą. Na własność Skarbu Państwa w sytuacjach przewidzianych ustawą może być przejęty zabytek należący do innego właściciela. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia, uszkodzenia, kradzieży, zaginięcia lub nielegalnego wywiezienia za granicę, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia tzn. przekazania go do muzeum, archiwum lub biblioteki. Jeżeli usunięcie zagrożenia nie jest możliwe, zabytek ruchomy może być przejęty przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, w drodze decyzji, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele kultury, oświaty lub turystyki, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości rynkowej tego zabytku. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie wyżej wymienionego zagrożenia, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. 2.1.2. Organy ochrony zabytków Organami ochrony zabytków są: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, a z kolei w imieniu wojewody zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Generalny Konserwator Zabytków jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Generalny Konserwator Zabytków sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich konserwatorów zabytków. 2.1.3. Ewidencja zabytków Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków znajdujących się na terenie danego województwa. Do rejestru nie wpisuje się zabytków wpisanych do inwentarza muzeum lub 8 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840). 23 wchodzących w skład narodowego zasobu bibliotecznego 9 . Ponadto Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków, znajdujących się w ewidencjach wojewódzkich. 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwo zabytki nieruchome zabytki ruchome zabytki archeologiczne stan na 31.12.2022 r. dolnośląskie 8.968 42.937 1.480 kujawsko-pomorskie 3.625 10.692 193 lubelskie 4.318 19.691 181 lubuskie 4.679 7.252 549 łódzkie 2.960 14.465 144 małopolskie 6.301 26.942 488 mazowieckie 8.025 22.324 408 opolskie 3.353 8.571 1.267 podkarpackie 5.278 53.685 479 podlaskie 2.426 4.712 268 pomorskie 3.736 6.269 562 śląskie 4.688 8.806 243 świętokrzyskie 1.962 14.307 210 warmińsko-mazurskie 6.457 5.426 285 wielkopolskie 7.909 26.160 680 zachodniopomorskie 4.347 2.240 370 * 2022 r. ogółem 79.032 274.479 7.807 * 2021 r. ogółem 79.032 271.698 7.807 * Uwzględniono zabytki należące do różnych właścicieli. Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH Muzeum jest jednostką organizacyjną nienastawioną na osiąganie zysku, której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów. Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania działalności określonej w art. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach 10 . Wprawdzie muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości stanowiące własność muzeum posiadającego osobowość prawną i wpisane do inwentarza muzealiów, jednakże znaczna liczba 9 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56). 10 Dz. U. z 2022 r. poz. 385. 24 muzealiów pochodzi z powojennych procesów nacjonalizacyjnych, a po 1990 r. nie wydano żadnego aktu prawnego, który przenosiłby własność muzealiów znajdujących się w zbiorach muzeów publicznych ze Skarbu Państwa na muzea jako jednostki posiadające osobowość prawną. Zbiory te w znacznej części nadal są własnością Skarbu Państwa, wobec czego uzasadnione jest przyjęcie domniemania, że muzea państwowe są jedynie ich posiadaczami. Muzealia stanowią dobro narodowe 11 . Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej w formie państwowych instytucji kultury. Na koniec 2022 r. funkcjonowało 30 muzeów państwowych. Wszystkie zabytki przechowywane w muzeach są ewidencjonowane. Wpis w karcie ewidencyjnej, księdze inwentarzowej i księdze depozytów zawiera możliwe do ustalenia następujące dane identyfikacyjne zabytku: określenie autorstwa lub wytwórcy, pochodzenie, wartość w dniu nabycia, czas i miejsce powstania, materiał, techniki wykonania, wymiary, ewentualnie jego wagę oraz określenie cech charakterystycznych. W razie braku danych identyfikacyjnych wpisuje się w odpowiedniej rubryce księgi wyraz „nieznane” 12 . Państwowe i samorządowe muzea i biblioteki publiczne objęte są jednocześnie stałym badaniem statystycznym, które obejmuje m. in. zasoby i okazy muzealne i biblioteczne. Tab. 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory l. p. muzea liczba muzealiów [pozycje inwentarzowe] 2022 r. 2021 r. 1. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku 15.128 14.953 2. Muzeum Historii Polski w Warszawie 40.236 38.451 3. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku 15.299 14.609 4. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie 11.628 11.604 5. Muzeum Narodowe w Krakowie 784.731 679.872 6. Muzeum Narodowe w Poznaniu 256.298 254.444 7. Muzeum Narodowe w Warszawie 651.721 651.323 8. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 11.594 11.389 9. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha 2.097 2.031 10. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie — — 11. Muzeum Zamkowe w Malborku 41.951 41.908 12. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka w Wieliczce 17.577 17.513 13. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu 10.978 11.192 14. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie 44.077 42.235 15. Muzeum Stutthof w Sztutowie 1.593 1.549 16. Zamek Królewski w Warszawie 136.071 130.029 17. Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki 62.026 61.883 18. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 30.806 30.125 19. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 125.921 124.593 11 Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385). 12 Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach (Dz. U. z 2004 r. nr 202 poz. 2073). 25 20. Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy 45.608 45.430 21. Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie 3.029 2.313 22. Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni 32.591 31.122 23. Muzeum Getta Warszawskiego 1.216 1.234 24. Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego 118 63 25. Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie 10.193 10.193 26. Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II (w organizacji) — — 27. Muzeum Narodowe w Lublinie 79.907 79.737 28. Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL (w organizacji) 2.144 1.929 29. Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce 421 402 30. Muzeum Narodowe w Gdańsku 35.008 — Źródło: sprawozdania K-02 muzeów przekazane za pośrednictwem właściwych ministerstw lub urzędów. 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej. Prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny. Materiałami bibliotecznymi są w szczególności dokumenty zawierające utrwalony wyraz myśli ludzkiej, przeznaczone do rozpowszechniania, niezależnie od nośnika fizycznego i sposobu zapisu treści, a zwłaszcza: dokumenty graficzne (piśmiennicze, kartograficzne, ikonograficzne i muzyczne), dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i elektroniczne. Zbiory bibliotek mające wyjątkową wartość i znaczenie dla dziedzictwa narodowego stanowią w całości lub części, narodowy zasób biblioteczny, który podlega szczególnej ochronie 13 . W Polsce istnieją 2 biblioteki, zorganizowane przez ministrów i kierowników urzędów centralnych jako instytucje kultury: Biblioteka Narodowa, która jest centralną biblioteką państwa oraz Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki. Centralna Biblioteka Statystyczna, Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Centralna Biblioteka Wojskowa mają status państwowych jednostek organizacyjnych. Inne biblioteki stanowią samodzielne samorządowe jednostki organizacyjne albo wchodzą w skład innych jednostek państwowych lub samorządowych. 13 Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393). 26 Tab. 2.3. Zbiory bibliotek państwowych Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Piłsudskiego 396.551 173.097 230 192.834 1.832 3.355 1.666 264 38.941 1.740 0 3.544 141.492 0 — 127.903 14.910 9 0 11.569 Źródło: sprawo zdania K - 03 poszczególnych bibliotek. Główna Biblioteka Pracy I Zabezpieczenia Społecznego 57.427 18.228 82 15.215 0 0 0 0 0 0 0 15.215 0 0 — 0 1 1 0 14.824 Centralna Biblioteka Statystyczna 336. 891 173.204 — 12.635 0 0 0 0 5.004 17 0 0 0 7.614 — 10.0 00 450 2 0 5.915 Główna Biblioteka Lekarska Im. Stanisława Konopki 300.019 149.520 296 80.273 23 4.05 9 45.178 0 0 18.100 0 8.456 3.106 1.351 — 265 115 1 4 0 41.537 Biblioteka Narodowa 3.519.904 2.623.946 6.445 5.108. 462 41.255 183.828 276.288 138.693 168.221 571.531 15.895 298. 928 3.120.237 293.586 12 0 0 7 5 65.381 zbiory książki czasopisma wpływające tytuły czasopism bieżących pozostałe zbiory nieelektroniczne rękopisy starodruki mikrofilmy druki muzyczne dokumenty kartograficzne dokumenty graficz ne normy, opisy patentowe materiały audiowizualne inne zbiory zbiory elektroniczne zinwentaryzowane licencjonowane zbiory elektroniczne, do których biblioteka opłaciła dostęp książki elektroniczne czasopisma elektroniczne bazy danych inne zbiory elektronic zne materiały zdigitalizowane przez bibliotekę Księgozbiór: w tym: w tym: 27 Zasady ewidencji materiałów bibliotecznych w bibliotekach wchodzących w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 14 . Ewidencja polega na ujęciu wpływów i ubytków w sposób umożliwiający identyfikację, oraz na ujęciu ilościowym i wartościowym stanu materiałów i zachodzących w nim zmian. Szczegółową ewidencję materiałów włączonych do zbiorów prowadzi się w księdze inwentarzowej. W terminach ustalonych przez kierownika biblioteki, nie rzadziej jednak niż raz w roku, sporządza się zestawienie liczby i wartości zinwentaryzowanych jednostek ewidencyjnych. W ewidencji finansowo-księgowej materiałów wchodzących w skład zbiorów bibliotecznych powinno się ujmować wpływy i ubytki według rzeczywistych kosztów nabycia, a w przypadkach materiałów otrzymanych bezpłatnie – według bieżącej wartości szacunkowej. Zbiory bibliotek objęte są regularnym badaniem statystycznym. 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE Z mocy prawa własnością Skarbu Państwa są liczne zasoby dokumentacji. W ewidencji zbiorczej uwzględnia się jedynie zasoby archiwalne. 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa Materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego, zwanymi dalej „materiałami archiwalnymi”, są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne 15 oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz o jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, o działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji i rozwoju nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych, powstała w przeszłości i powstająca współcześnie 16 . Narodowy zasób archiwalny służy nauce, kulturze, gospodarce narodowej oraz potrzebom obywateli. W zależności od własności materiałów archiwalnych, dzieli się na: 1. państwowy zasób archiwalny, 2. niepaństwowy zasób archiwalny 17 . Państwowy zasób archiwalny stanowią wszelkie materiały archiwalne o wartości historycznej, które dokumentują działalność państwa, jego poszczególnych organów i państwowych jednostek organizacyjnych, jego stosunki z innymi państwami oraz życie społeczne i gospodarcze, a także działalność samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz, o ile odpowiednie dokumenty znajdują się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, działalność obcych organów władzy i administracji oraz sił zbrojnych. Państwowy zasób archiwalny tworzą również, jeżeli znalazły się w posiadaniu państwa, mające wartość historyczną materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności organizacji politycznych, społecznych, zawodowych i gospodarczych oraz innych niepaństwowych organizacji i jednostek organizacyjnych, o działalności 14 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie narodowego zasobu bibliotecznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1308). 15 Dz. U. z 2023 r. poz. 57 z późn. zm. 16 Art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164). 17 Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. 28 kościołów i związków wyznaniowych, osobistości, rodzin i rodów, które wywarły wpływ na rozwój państwa, życie polityczne, społeczne i gospodarcze oraz rozwój nauki, techniki, kultury i sztuki. Materiały archiwalne udostępnia się bezpłatnie jednostkom organizacyjnym i obywatelom w celach poznawczych, w tym związanych z badaniami naukowymi albo zaspokajaniem osobistych potrzeb informacyjnych. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego jest Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Nadzór nad Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. 2.4.2. Ewidencja archiwów Jednostki podległe Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych gromadzą spisy przekazywanych im materiałów archiwalnych, sporządzają inwentarze zespołów i zbiorów, a także inne szczegółowe pomoce archiwalne. Ponadto opracowują informatory i przewodniki po zasobach poszczególnych archiwów państwowych. Wybrane dane o zasobie archiwalnym jednostek podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych objęte są okresowo badaniami statystyki publicznej. 2.4.3. Materiały archiwalne Tab. 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych stan zasobu archiwalnego na koniec roku sprawozdawczego zinwentaryzowano w roku sprawozdawczym ogółem w ewidencji zespoły (zbiory) 102.538 102.243 201 metry bieżące 376.678,12 372.104,45 1.160,70 jednostki 44.767.328 36.927.704 280.333 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 43.008,26 42.933,34 96,35 nabytki w roku sprawozdawczym ubytki w roku sprawozdawczym zespoły (zbiory) 1.221 80 metry bieżące 9.158,50 267,67 jednostki 1.161.049 87.214 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 937,13 640,78 Źródło: Zestawienie sumaryczne z działalności archiwalnej według stanu na 31 grudnia 2022 r. 2.5. STRATY WOJENNE Za polskie straty wojenne uznaje się ruchome dobra kultury utracone w wyniku II wojny światowej z terenu Polski w granicach z 1945 r. Kwestie związane z restytucją dóbr kultury reguluje 29 ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury 18 . Ustawa przyznaje w tym zakresie ogólną kompetencję do działania ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Właściwość ministra obejmuje zarówno sprawy restytucji prowadzone przez Rzeczpospolitą Polską w stosunku do dóbr kultury w kraju i za granicą. Podstawą własności polskiego Skarbu Państwa w stosunku do powyższej kategorii mienia były przede wszystkim przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich 19 . Z mocy powyższych przepisów polski Skarb Państwa nabywał własność mienia poniemieckiego i mienia kwalifikowanego jako opuszczone. Straty wojenne stanowiły obszar praw majątkowych państwa niemożliwy do oszacowania. Są one przedmiotem systematycznych działań restytucyjnych realizowanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W roku 2022, w wyniku działań restytucyjnych, odzyskano 103 dzieła sztuki: 1. obraz „Opłakiwanie Chrystusa” autorstwa Lucasa Cranacha starszego, 2. 37 szt. okazów zoologicznych i 46 szt. książek z przedwojennego Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, 3. obraz „Portret panny Leopoldyny Kuczyńskiej” autorstwa Andrzeja Grabowskiego, 4. obraz „Siuprem zieleniaczek” autorstwa Romana Szwojnickiego, 5. strzelba myśliwska z warsztatu Jeana Le Page'a, 6. 11 obiektów zabytkowych przekazanych do Muzeum Narodowego we Wrocławiu przez Tila Strickera, 7. tempera „Markische Heide” autorstwa Karla Kaysera-Eichberga, 8. tempera „Most Augusta w Dreźnie” autorstwa Gottharda Kuehla, 9. obraz „Lekcja rysunku” autorstwa Jana Mauritsa Quinkharda, 10. szklanica z herbem Ślepowron, 11. alabastrowe putta autorstwa Friedricha Grossa. 18 Dz. U. z 2019 r. poz. 1591. 19 Dz. U. z 1946 r. nr 13 poz. 87 z późn. zm. 30 3. ZASOBY NATURALNE Własność Skarbu Państwa stanowią strategiczne zasoby naturalne kraju 20 : 1. wody podziemne oraz wody powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach, z których te cieki biorą początek, w kanałach, jeziorach i zbiornikach wodnych o ciągłym dopływie, 2. wody polskich obszarów morskich wraz z pasem nadbrzeżnym i ich naturalnymi zasobami żywymi i mineralnymi, a także zasobami naturalnymi dna i wnętrza ziemi znajdującego się w granicach tych obszarów, 3. lasy państwowe, 4. złoża kopalin niestanowiące części składowych nieruchomości gruntowej, 5. zasoby przyrodnicze parków narodowych. Zasoby te nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Gospodarowanie strategicznymi zasobami naturalnymi jest prowadzone zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w interesie dobra ogólnego. Oznacza to, że właściwe organy administracji publicznej oraz inne podmioty sprawujące na podstawie odrębnych przepisów zarząd nad zasobami naturalnymi mają obowiązek utrzymać, powiększać i doskonalić zasoby odnawialne oraz użytkować złoża kopalin zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. 3.1. WODY 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód Ustawa Prawo wodne 21 reguluje sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami jako mieniem Skarbu Państwa i ma zastosowanie do wód śródlądowych oraz morskich wód wewnętrznych. Zarządzanie zasobami wodnymi jest realizowane z uwzględnieniem podziału państwa na obszary dorzeczy, regiony wodne i zlewnie zgodnie z art. 13 ustawy. Zgodnie z art. 212 tej ustawy, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują: 1. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, 2. minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych. Podstawowym składnikiem przejętego przez Wody Polskie mienia są wody powierzchniowe płynące i grunty pokryte tymi wodami znajdujące się w granicach linii brzegu. Wody, zgodnie z art. 211 ust. 4 Prawa wodnego, zostały wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, nie stanowią bowiem rzeczy w myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Skarbowi Państwa przysługuje niezbywalne prawo własności do wód powierzchniowych płynących. Prawo własności do wód płynących determinuje również prawo własności do gruntów pokrytych tymi wodami. Definicję 20 Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). Według art. 5 świadczenia pozaprodukcyjne zasobów naturalnych Skarbu Państwa na potrzeby własne ludności, szczególnie rekreację oraz niekomercyjny zbiór runa leśnego są nieodpłatne. Według art. 6 wstęp do lasów państwowych i dostęp do cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa jest wolny, a szczegółowe zasady korzystania ludności z zasobów naturalnych określają odrębne przepisy. 21 Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. 31 wód powierzchniowych płynących zawarto w art. 22 Prawa wodnego wskazując, że zalicza się do nich wody w: 1. ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek, 2. jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych, 3. sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących, 4. kanałach. 3.1.2. Ewidencja wód Zgodnie z art. 258 ust. 5 ustawy Prawo wodne, Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych przyległych do śródlądowych wód płynących, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1, a także w stosunku do położonych na tych nieruchomościach budynków, budowli oraz innych urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do realizacji zadań określonych w przepisach ustawy. Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie rodzaj zasobu j. m. stan ewidencyjny 2022 r. 2021 r. * rzeki nieuregulowane [km] 116.036,16 116.830,45 rzeki uregulowane [km] 52.383,46 51.557,72 zbiorniki retencyjne [szt.] 269 268 wały przeciwpowodziowe [km] 8.692,06 8.705,32 stopnie wodne [szt.] 7.086 7.051 * Dane ze Sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2021 r. Źródło: Sprawozdanie z działalności PGW Wody Polskie za 2022 r. Proces pełnej inwentaryzacji mienia Skarbu Państwa, w stosunku do którego Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie nie został jeszcze zakończony, w związku z powyższym brak jest szczegółowych informacji w tym zakresie, a przedstawione dane są obarczone dużym błędem. 3.2. LASY Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 22 (państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej), które reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia, prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzi ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustala jego wartość 23 . Podstawowym zadaniem PGL Lasy Państwowe jest zachowanie trwałości lasów oraz ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich pełnionych przez nie funkcji. 22 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.). Według art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 23 § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe. (Dz. U. z 1994 r. nr 134 poz. 692). 32 Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości w zarządzie PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa, kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości. Grunty Skarbu Państwa przeznaczone w planach zagospodarowania do zalesienia przekazuje się decyzją starosty w zarząd Lasów Państwowych. Powierzchnia lasów i gruntów zadrzewionych należących do Skarbu Państwa według Krajowego Wykazu Gruntów wynosiła 7.364.080 ha, z czego 173.316 ha znajdowało się w użytkowaniu wieczystym. 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin Na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze 24 , Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności górniczej, którą objęte są złoża węglowodorów, węgla kamiennego, metanu występującego jako kopalina towarzysząca, węgla brunatnego, rud metali z wyjątkiem darniowych rud żelaza, metali w stanie rodzimym, rud pierwiastków promieniotwórczych, siarki rodzimej, soli kamiennej, soli potasowej, soli potasowo-magnezowej, gipsu i anhydrytu, kamieni szlachetnych, pierwiastków ziem rzadkich, gazów szlachetnych, bez względu na miejsce ich występowania, a także złoża wód leczniczych, wód termalnych i solanek. Inne złoża kopalin są objęte prawem własności nieruchomości gruntowej. Własnością górniczą objęte są także części górotworu położone poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowej, w szczególności znajdujące się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej. W granicach określonych przez ustawy Skarb Państwa, z wyłączeniem innych osób, może korzystać z przedmiotu własności górniczej albo rozporządzać swoim prawem wyłącznie przez ustanowienie użytkowania górniczego. Ustanowienie użytkowania górniczego następuje w drodze umowy zawartej na piśmie pod rygorem nieważności, a staje się skuteczne z dniem uzyskania koncesji. Koncesji udziela się na czas oznaczony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 50 lat, chyba że przedsiębiorca złożył wniosek o udzielenie koncesji na czas krótszy. Uprawnienia Skarbu Państwa w zakresie wynikającym z własności górniczej w odniesieniu do działalności, która wymaga koncesji wykonują właściwe organy koncesyjne, tj. minister właściwy do spraw środowiska, a w przypadku wód termalnych, leczniczych i solanek – właściwy marszałek województwa. Jeżeli przedmiot własności górniczej znajduje się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej, wykonywanie uprawnień właścicielskich wymaga porozumienia z ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej. Własnością Skarbu Państwa są również złoża eksploatowane odkrywkowo wtedy, gdy nieruchomość gruntowa, w obrębie której występują, stanowi własność Skarbu Państwa. Gospodarowanie tymi złożami może polegać na przeniesieniu praw własności lub innego prawa do gruntu i przeznaczeniu terenu pod wydobycie w planie zagospodarowania przestrzennego za opłatą uwzględniającą wartość złóż znajdujących się w granicach nieruchomości. Przedsiębiorca wydobywający kopalinę ze złoża uiszcza opłatę eksploatacyjną za wydobytą kopalinę. Wysokość opłaty jest iloczynem stawki kwotowej oraz ilości wydobytej kopaliny, zaś obowiązek jej ustalenia oraz wpłacenia spoczywa na przedsiębiorcy. Opłata eksploatacyjna stanowi dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz gminy, powiatu i województwa, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza. 24 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r. poz. 633 z późn. zm.). 33 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin Przedsiębiorca, w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze, jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zasobów złoża kopaliny, w ramach której sporządza się corocznie operat ewidencyjny. Operat ten dołącza się do dokumentacji geologicznej złoża kopaliny lub projektu zagospodarowania złoża. Prowadzenie ewidencji polega na ustalaniu zmian, których przyczyną jest m. in. dokładniejsze rozpoznanie, eksploatacja, zmiana granic lub podział złoża, albo przeklasyfikowanie zasobów. Przedsiębiorca sporządza, na podstawie operatu ewidencyjnego, informację o zmianach zasobów złoża kopaliny i corocznie, w terminie do 15 marca, przekazuje ją właściwemu organowi koncesyjnemu oraz państwowej służbie geologicznej. Na podstawie dokumentacji geologicznej oraz ewidencji zasobów złóż kopalin państwowa służba geologiczna, którą pełni Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy corocznie, w terminie do 30 czerwca, sporządza krajowy bilans zasobów złóż kopalin. Bilans nie zawiera informacji o właścicielu złoża. Tab. 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin kopalina liczba złóż zasoby bilansowe wydobycie w 2022 r. ogółem zagospo- darowa- ne stan na 31.12.2022 r. zagospo- darowa- ne [mln t], gaz ziemny i metan [mld m 3 ], srebro [tys. t] KOPALINY ENERGETYCZNE gazowe 385 228 257,62 158,00 4,72 gaz ziemny * 321 199 151,26 104,18 4,72 metan pokładów węgla 64 29 106,36 53,82 0,31 ciekłe 88 52 21,00 19,76 0,82 ropa naftowa * 88 52 21,00 19,76 0,82 stałe 254 53 87.700,64 28.810,83 104,21 węgle brunatne 91 6 23.084,83 982,48 57,68 węgle kamienne 163 47 64.615,81 27.828,35 46,53 KOPALINY METALICZNE 39 6 4.205,00 1.507,30 30.45 rudy cynku i ołowiu 21 — 91,94 — — cynk metaliczny 3,90 ołów metaliczny 1,46 rudy miedzi i srebra 17 6 3.562,23 1.507,30 30,45 miedź metaliczna 57,33 27,46 srebro metaliczne 166,29 79,61 rudy molibdenowo- wolframowo-miedziowe 1 — 550,83 — — molibden metaliczny 0,30 wolfram metaliczny 0,24 miedź metaliczna 0,80 KOPALINY CHEMICZNE 50 10 113.609,59 9.817,10 4,38 baryty 5 — 5,67 — — 34 fluoryt 2 — 0,54 — — siarka 19 5 500,45 20,92 0,50 sole potasowo-magnezowe 5 — 686,15 — — sól kamienna 19 5 112.416,78 9.796,18 3,88 KOPALINY SKALNE 14.060 4.284 62.799,99 21.109,95 320,03 bentonity i iły bentonitowe 9 1 2,90 0,49 — dolomity 11 4 490,41 196,31 2,68 gipsy i anhydryty 15 4 257,88 85,98 1,03 gliny ceramiczne 22 4 136,98 9,63 0,40 gliny ogniotrwałe 16 2 53,15 5,37 0,09 kamienie łamane i bloczne 750 312 11.727,21 6.407,28 79,94 kreda 200 13 207,18 14,66 0,35 kwarcyty ogniotrwałe 8 — 6,59 — — kwarc żyłowy 7 — 6,16 — — magnezyty 6 1 13,30 3,27 0,07 piaski formierskie 72 5 296,38 45,21 1,06 piaski do produkcji betonów komórkowych i cegły wapienno-piaskowej (1,8)** 164 28 715,59 119,56 1,26 piaski podsadzkowe (1,7) ** 30 5 4.256,12 720,65 3,70 piaski i żwiry 10.999 3.674 20.664,01 6.251,87 170,78 surowce ilaste ceramiki budowlanej (2,0) ** 1.111 96 4.053,02 450,54 3,61 surowce ilaste do produkcji cementu 27 2 279,48 3,27 0,06 surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego (2,0) ** 41 2 331,34 30,64 0,22 surowce kaolinowe 16 2 225,80 52,77 0,32 surowce skaleniowe 11 2 139,04 5,78 0,01 surowce szklarskie 38 8 655,29 174,19 3,14 torf (1,0) ** 318 72 98,41 40,42 1,19 wapienie i margle przemysłu cementowego i wapienniczego 189 47 18.183,75 6.492,06 50,12 * Zasoby wydobywalne. ** Zasoby przeliczone z mln m 3 na mln ton, według gęstości przestrzennej podanej w nawiasach. Źródło: Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy – Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce według stanu na 31 grudnia 2022 r. 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, wodą leczniczą jest woda podziemna, która pod względem chemicznym i mikrobiologicznym nie jest zanieczyszczona, cechuje się naturalną zmiennością cech fizycznych i chemicznych, o zawartości: 1. rozpuszczonych składników mineralnych stałych – nie mniej niż 1.000 mg/dm 3 , lub 2. jonu żelazawego – nie mniej niż 10 mg/dm 3 (wody żelaziste), lub 3. jonu fluorkowego – nie mniej niż 2 mg/dm 3 (wody fluorkowe), lub 4. jonu jodkowego – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody jodkowe), lub 5. siarki dwuwartościowej – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody siarczkowe), lub 6. kwasu metakrzemowego – nie mniej niż 70 mg/dm 3 (wody krzemowe), lub 35 7. radonu – nie mniej niż 74 Bq/dm 3 (wody radonowe), lub 8. dwutlenku węgla niezwiązanego – nie mniej niż 250 mg/dm 3 , z tym że od 250 do 1.000 mg/dm 3 to wody kwasowęglowe, a powyżej 1.000 mg/dm 3 to szczawy. Wodą termalną jest woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę nie mniejszą niż 20°C, natomiast solanką jest woda podziemna o zawartości rozpuszczonych składników mineralnych stałych nie mniejszej niż 35 g/dm 3 . Tab. 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek województwo liczba udokumentowanych złóż zasoby eksploatacyjne [m 3 /h] pobór [m 3 /r.] dolnośląskie 22 671,27 1.147.474,50 kujawsko-pomorskie 6 586,90 1.641.352,30 lubelskie 2 54,00 1.345,90 lubuskie 1 5,00 - łódzkie 7 947,60 2.164.080,00 małopolskie 45 2.354,76 7.148.002,58 mazowieckie 6 620,12 490.133,38 opolskie 2 27,00 96,00 podkarpackie 13 97,68 37.066,00 pomorskie 3 57,00 29.811,00 śląskie 8 16,23 7.080,60 świętokrzyskie 9 135,82 95.587,96 warmińsko-mazurskie 3 162,00 5.343,00 wielkopolskie 10 807,20 9.328,00 zachodniopomorskie 10 1.034,47 2.763.538,50 2022 r. ogółem 147 7.577,05 15.540.239,72 2021 r. ogółem 148 7.209,22 13.539.961,41 Źródło: jak w tab. 3.2. 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne 25 , organem regulacyjnym w dziedzinie rynku usług telekomunikacyjnych i pocztowych jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Do zakresu działania Prezesa UKE należy w szczególności wykonywanie, przewidzianych ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie, zadań z zakresu zasobów częstotliwości, zasobów orbitalnych i zasobów numeracji oraz kontroli spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej (art. 192). Częstotliwości radiowe są zasobem ograniczonym i podlegają reglamentacji. Podstawowym instrumentem gospodarowania częstotliwościami jest Krajowa Tablica Przeznaczeń Częstotliwości (Tablica), ustalona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie Krajowej Tablicy Przeznaczeń Częstotliwości 26 . W Tablicy określone zostało przeznaczenie częstotliwości lub zakresów częstotliwości dla poszczególnych służb radiokomunikacyjnych oraz sposób użytkowania tych częstotliwości. Zgodnie z art. 111 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, Rada 25 Dz. U. z 2022 r. poz. 1648 z późn. zm. 26 Dz. U. z 2022 r. poz. 1988 z późn. zm. 36 Ministrów, realizując politykę państwa w zakresie gospodarki zasobami częstotliwości, spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej oraz telekomunikacji, określa w drodze rozporządzenia Tablicę, z uwzględnieniem: 1. międzynarodowych przepisów radiokomunikacyjnych; 2. kierunków i celów polityki w zakresie planowania strategicznego, koordynacji i harmonizacji wykorzystania widma radiowego, określonych w wieloletnich programach dotyczących polityki w zakresie widma radiowego, przyjętych przez Parlament Europejski i Rady na mocy art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa – Dz. Urz. WE L 108 z 24 kwietnia 2002 r., str. 33) 27 ; 3. wymagań dotyczących: – zapewnienia warunków do harmonijnego rozwoju służb radiokomunikacyjnych oraz dziedzin nauki i techniki, wykorzystujących zasoby częstotliwości, – wdrażania nowych, efektywnych technik radiokomunikacyjnych, – obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tablica wyznacza warunki stosowania pozostałych instrumentów gospodarowania częstotliwościami. Uszczegółowienie zapisów Tablicy znajduje wyraz w planach zagospodarowania częstotliwości, które mają charakter planistyczny. Zgodnie z art. 112 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego plany zagospodarowania częstotliwości ustala oraz zmienia Prezes UKE. Natomiast w odniesieniu do częstotliwości przeznaczonych do rozpowszechniania programów radiofonicznych i telewizyjnych, zgodnie z art. 112 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, plany zagospodarowania częstotliwości oraz zmiany tych planów ustala Prezes UKE w uzgodnieniu z Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), na jego wniosek lub z własnej inicjatywy. Plany zagospodarowania częstotliwości oraz ich zmiany powinny uwzględniać politykę państwa m. in. w zakresie gospodarki częstotliwościami oraz w zakresie radiofonii i telewizji oraz telekomunikacji (art. 112 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa telekomunikacyjnego). Natomiast projektowanie kierunków polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji pozostaje w kompetencji KRRiT w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 28 . Zgodnie z art. 114 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, rezerwacji częstotliwości dokonuje, zmienia lub cofa Prezes UKE. Rezerwacja określa częstotliwości lub zasoby orbitalne, które w okresie rezerwacji pozostają w dyspozycji podmiotu, na rzecz którego dokonano rezerwacji, przeniesiono uprawnienia do częstotliwości lub uprawnienia do dysponowania częstotliwościami na cele związane z uzyskiwaniem pozwoleń radiowych. W przypadku rozprowadzania lub rozpowszechniania programów radiofonicznych lub telewizyjnych, Prezes UKE wydaje decyzje w sprawach rezerwacji częstotliwości w porozumieniu z Przewodniczącym KRRiT. W przypadku braku dostatecznych zasobów częstotliwości, zgodnie z art. 116 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyska rezerwację częstotliwości wyłaniany jest w drodze konkursu, przetargu albo aukcji. Procedura wyłaniania przez Prezesa UKE podmiotu, na rzecz którego dokonywana jest rezerwacja częstotliwości na potrzeby rozpowszechniania lub rozprowadzania programów radiofonicznych lub telewizyjnych w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą naziemną, odbywa się w jednym z następujących trybów: 1. bez konkursu – w przypadku wyłącznej rezerwacji dla nadawców publicznych, tj. Telewizji Polskiej S. A. oraz Polskiego Radia S. A., na podstawie art. 26 ust. 5 ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-3 oraz 27 Dyrektywa 2002/21WE utraciła moc z dniem 21 grudnia 2020 r. Została zastąpiona Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającą Europejski kodeks łączności elektroniczne. Przepis, o którym mowa w art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE obowiązuje jako art. 4 ust. 4 dyrektywy 2018/1972/UE. Obecnie zaawansowane są prace nad wdrożeniem dyrektywy 2018/1972/UE do krajowego porządku prawnego. 28 Dz. U. z 2022 r. poz. 1722. 37 multipleks radiowy) lub gdy w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE zainteresowanie nie przekroczy dostępnych zasobów częstotliwości (przypadek niektórych telewizyjnych nadawców lokalnych), 2. w trybie konkursowym i po uzyskaniu koncesji KRRiT na podstawie art. 37 ust. 3a ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-1 i MUX-2), 3. w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE na podstawie art. 116 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z art. 118 i art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-4) lub na podstawie art. 116 ust. 6, art. 118 ust. 1, 2 i 2a oraz 118a ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-8). Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, warunki uczestnictwa w konkursie w zakresie dodatkowych obowiązków i zadań przedsiębiorcy, dotyczących zawartości programowej, w tym warunków dotyczących transmisji obowiązkowej, określa KRRiT na wniosek Prezesa UKE, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, uwzględniając pozaekonomiczne interesy narodowe dotyczące kultury, języka i pluralizmu mediów. Zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyskał prawo do dysponowania częstotliwością w rezerwacji częstotliwości, uiszcza roczne opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością. Dodatkowo zgodnie z ust. 4, podmiot, na rzecz którego dokonano rezerwacji częstotliwości w drodze postępowania, o którym mowa w art. 116 Prawa telekomunikacyjnego (w drodze konkursu, przetargu albo aukcji), uiszcza dodatkową opłatę za dokonanie rezerwacji częstotliwości w kwocie zadeklarowanej w tym postępowaniu, nie niższej niż opłata roczna za prawo do dysponowania częstotliwością, ustalonej zgodnie z warunkami podanymi w rezerwacji częstotliwości. Opłaty są uiszczane na konto UKE i stanowią dochód budżetu państwa. Zgodnie ze Sprawozdaniem Prezesa UKE za 2022 r., we wszystkich służbach Prezes UKE wydał łącznie 72.461 decyzji związanych z obsługą wykorzystania częstotliwości (dla porównania w 2021 r. takich decyzji było 28.167). 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH Park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się m. in.: w celu utrzymania procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów, zachowania różnorodności biologicznej i dziedzictwa geologicznego, zapewnienia ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, utrzymania lub przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz kształtowania właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez edukację, informację i promocję w dziedzinie ochrony przyrody 29 . Tab. 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych l. p. park narodowy obszar [ha] powierzchnia własności Skarbu Państwa [ha] zasoby drewna * [tys. m 3 ] wartość drzewostanu [tys. PLN] 1. Babiogórski 3.401 3.276 1.115 223.000 2. Białowieski 10.517 10.517 4.944 1.597.802 3. Biebrzański 59.223 35.966 2.351 423.110 4. Bieszczadzki 29.192 29.041 11.299 3.708.108 29 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336). 38 5. Bory Tucholskie 4.613 4.611 1.186 254.324 6. Drawieński 11.534 11.229 4.050 1.308.710 7. Gorczański 7.038 6.645 2.759 670.923 8. Gór Stołowych 6.354 6.221 1.450 581.930 9. Kampinoski 38.544 33.804 8.576 2.771.480 10. Karkonoski 5.952 5.937 1.099 355.029 11. Magurski 19.437 19.433 8.350 1.628.217 12. Narwiański 6.805 2.852 14 2.800 13. Ojcowski 2.163 1.430 566 182.830 14. Pieniński 2.372 1.129 642 207.406 15. Poleski 9.768 8.620 1.112 255.693 16. Roztoczański 8.482 8.398 3.754 1.213.281 17. Słowiński 32.727 21.556 1.691 546.382 18. Świętokrzyski 7.695 7.551 3.270 1.056.706 19. Tatrzański 21.182 17.432 3.936 377.899 20. Ujście Warty 8.077 8.077 44 14.058 21. Wielkopolski 7.620 6.753 1.504 302.214 22. Wigierski 15.092 12.503 4.294 1.387.622 23. Woliński 10.937 10.848 2.028 655.301 2022 r. ogółem 328.725 273.829 70.034 19.724.825 2021 r. ogółem 328.541 270.937 67.677 13.964.827 * Zasób nie obejmuje drewna martwego. Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska. 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA Utrzymanie i odtwarzanie zasobów ryb w polskich obszarach morskich jest dokonywane przez zarybianie, zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim 30 , dorzecza Wisły i Odry, rzek pomorskich oraz Zatoki Puckiej gatunkami ryb eksploatowanych gospodarczo. Informacje o obszarach i terminie, w których prowadzone jest zarybianie polskich obszarów morskich, są określane w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw rybołówstwa, a koszty zarybiania ponoszone są corocznie przez budżet państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw rybołówstwa. Ustanowienie ogólnego dopuszczalnego połowu w podziale na łowiska i rozdzielenie możliwości połowowych jest kompetencją Rady Unii Europejskiej. W tab. 3.5. przedstawiono wykorzystanie przyznanego dla Polski na 2022 r. dopuszczalnego połowu na Bałtyku w granicach wód terytorialnych Wspólnoty. 30 Dz. U. z 2023 r. poz. 475 z późn. zm. 39 Tab. 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 gatunek (podrejon) j. m. ogólna kwota połowowa * połowy łącznie wykorzystanie kwoty [%] dorsz (22-24) [T] ** 87 40 46,16 dorsz (25-32) ** 185 106 57,40 szprot (22-32) 73.188 71.200 97,28 gładzica (22-32) 1.464 176 12,06 śledź (22-24) ** 103 86 83,46 śledź (25-27; 28,2; 29 i 32) 17.554 16.266 92,67 łosoś [szt.] **4.011 68 1,70 * Kwoty połowowe po uwzględnieniu wymian międzynarodowych. ** Wyłącznie przyłowy. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Rady z dnia 27 października 2022 r. ustalającym uprawnienia do połowów na rok 2023 31 w odniesieniu do niektórych stad i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim dla Polski dopuszczalny połów w Morzu Bałtyckim wynosił: 1. dorsza 22-24 – 57 ton i dorsza 25-32 – 159 ton (wyłącznie przyłowy), 2. szprota 22-32 – 65.798 ton, 3. gładzicy 22-32 – 1.697 ton, 4. śledzia 22-24 - 103 ton (wyłącznie przyłowy), śledzia 25-27, 28.2, 29 i 32 – 17.645 ton, 5. łososia 22-31 – 4.011 sztuk (wyłącznie przyłowy). 31 Rozporządzenie Rady (UE) 2022/2090 z dnia 27 października 2022 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2023 r. dla niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/109 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach (Dz. U. UE L.2022.281.1 z późn. zm.). 40 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA Grunty Skarbu Państwa zajmują 10.068.510 ha co odpowiada 32,09 % terytorium kraju. W porównaniu z ubiegłym rokiem zanotowano niewielki wzrost udziału powierzchni gruntów Skarbu Państwa o nieco ponad 0,3 %, a tym samym wartość ta utrzymuje się na zbliżonym poziomie. 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA Dysponentami gruntów reprezentującymi prawa majątkowe Skarbu Państwa i działającymi w jego imieniu i na jego rzecz byli: 1. starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, do których należy gospodarowanie zasobem nieruchomości Skarbu Państwa 32 , 2. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w stosunku do gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencja Mienia Wojskowego odpowiednio w zakresie powierzonego jej mienia, 3. PGL Lasy Państwowe działające poprzez nadleśnictwa w zakresie gospodarowania gruntami i innymi nieruchomościami, 4. Minister Rozwoju i Technologii, który gospodarował nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby statutowe centralnych i naczelnych organów państwa oraz urzędów wojewódzkich, a także rozstrzygał o sposobie zagospodarowania nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej lub sprywatyzowanej państwowej osobie prawnej, 5. Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości w stosunku do nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Nieruchomości, 6. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej w odniesieniu do gruntów pokrytych wodami morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych. W formie trwałego zarządu gruntami Skarbu Państwa władały państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a wśród nich m. in. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w zakresie gruntów położonych w pasach drogowych dróg krajowych oraz pod urządzeniami towarzyszącymi. 32 Zasób nieruchomości Skarbu Państwa stanowią nieruchomości, które są własnością lub przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa z wyłączeniem gruntów Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste i gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi stanowią odrębny zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Skarb Państwa 32,09% osoby fizyczne 57,98% samorząd terytorial. 4,02% osoby prawne 4,54% Własność gruntów w Polsce 41 Szczególnymi podmiotami władającymi gruntami Skarbu Państwa jako użytkownicy wieczyści z mocy przepisów szczególnych są między innymi parki narodowe, Polskie Koleje Państwowe S. A. i Poczta Polska S. A. 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być przedmiotem obrotu 33 . W szczególności mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, mogą być wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, mogą być wyposażeniem tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji, a także jako wkład własny podmiotu publicznego w celu realizowania zadań w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Państwowe osoby prawne oraz państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, z dniem ich utworzenia, były wyposażane w nieruchomości niezbędne do ich działalności odpowiednio przez organ założycielski lub przez organ nadzorujący. Wyposażenie polega na przeniesieniu na rzecz państwowej osoby prawnej własności nieruchomości albo oddaniu jej nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste, użytkowanie (również nieodpłatne), użyczenie lub na oddaniu państwowej jednostce organizacyjnej nieruchomości w trwały zarząd. W przypadku zbywania nieruchomości Skarbu Państwa osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu przysługuje osobie, która: 1. ma roszczenie o nabycie nieruchomości, 2. jest poprzednim właścicielem pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed 5 grudnia 1990 r. albo jego spadkobiercą, 3. jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na czas nieoznaczony. Sprzedaż nieruchomości albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej następuje (poza przypadkami określonymi w ustawie) w drodze przetargu 34 . Zbycia dokonuje starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. Według stanu na 31 grudnia 2022 r. nieruchomość Skarbu Państwa mogła być oddana osobie fizycznej lub prawnej w użytkowanie wieczyste. Użytkownik wieczysty korzysta z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i może swoim prawem rozporządzać. Zatem Skarb Państwa, choć jest właścicielem nieruchomości, nie korzysta z niej, ani nie może nią rozporządzać. Użytkownik ma obowiązek jej wykorzystywania w sposób określony w umowie. Niewykonanie tego obowiązku może prowadzić do rozwiązania umowy. Oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje na okres 99 lat, ale w przypadkach wyjątkowych dopuszczalne jest oddanie terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści. Nieruchomość może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu, z wyjątkiem przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego lub między jednostkami samorządu terytorialnego. Użytkowanie wieczyste ustanawia się za wynagrodzeniem, które stanowi pierwsza opłata i opłaty roczne. Stawka procentowa pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wynosi od 15% do 25% ceny nieruchomości. Wysokość opłat 33 Podstawowe zasady gospodarowania nieruchomościami państwowymi reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). Przepisy dotyczące nieruchomości o szczególnym charakterze lub szczególnych form gospodarowania zawarte są w licznych innych aktach prawnych. 34 Na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa można zaliczyć wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939 zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). 42 rocznych dla nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3% ceny. Nieruchomość Skarbu Państwa może być także przedmiotem darowizny na cele publiczne. Darowizny nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa dokonuje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest darowana. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na ten cel, darowizna może być odwołana. W drodze darowizny przekazuje się m. in. gminie nieruchomości stanowiące zasób nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe oraz na realizację urządzeń infrastruktury związanych z tym budownictwem. Państwowe jednostki organizacyjne korzystają z nieruchomości Skarbu Państwa oddanych im w trwały zarząd, który stanowi formę prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Korzystanie z nieruchomości oddanej w trwały zarząd, polega na: 1. korzystaniu z niej w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu działania jednostki, 2. zabudowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie lub remoncie obiektu budowlanego na nieruchomości gruntowej, za zgodą organu nadzorującego, 3. oddaniu nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie (na czas nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym zawiadomieniem właściwego organu i organu nadzorującego, jeżeli umowa jest zawierana na okres do 3 lat, albo za zgodą tych organów, jeżeli umowa jest zawierana na czas dłuższy niż 3 lata lub czas nieoznaczony, zgoda jest wymagana również w przypadku, gdy strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość). Zgodnie z art. 57 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawa do nieruchomości, które pozostały na skutek likwidacji lub sprywatyzowania państwowej osoby prawnej, przechodzą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa odpowiednio z dniem likwidacji lub z dniem zakończenia prywatyzacji. O sposobie zagospodarowania tych nieruchomości rozstrzyga minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Jeżeli minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa lub inny organ upoważniony na mocy odrębnych przepisów nie zagospodarował nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 ustawy, może przekazać je protokolarnie do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, Agencji Mienia Wojskowego, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa albo Krajowego Zasobu Nieruchomości. Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być oddawane w najem lub dzierżawę, użyczane osobom fizycznym lub prawnym i obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi. 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW W obowiązującym stanie prawnym starostowie i prezydenci miast zobowiązani są do prowadzenia ewidencji nieruchomości stanowiących zasób nieruchomości Skarbu Państwa oraz ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa obejmuje w szczególności 35 : 1. oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości, 2. powierzchnie nieruchomości, 3. wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej, 35 Art. 23 ust. 1c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). 43 4. przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, 5. wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości, 6. informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości, 7. informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych. Podobną ewidencję prowadzi minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonych na potrzeby jednostek wymienionych w art. 60 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zakres danych drugiej ewidencji (ewidencji gruntów i budynków, katastru) prowadzonej także przez starostów na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego 36 , reguluje rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii 37 . Działka ewidencyjna jest tu traktowana jako jednostka powierzchniowa podziału kraju. Danymi o niej są m. in.: położenie, granice, powierzchnia, rodzaje użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone. Danymi ewidencyjnymi dotyczącymi budynków i lokali są m. in.: informacje dotyczące rodzaju nieruchomości, pola powierzchni zabudowy, powierzchni użytkowej. Starosta prowadzi rejestr cen nieruchomości określonych w aktach notarialnych. Okresowych badań rynku nieruchomości dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Statystyczne badanie transakcji kupna sprzedaży nieruchomości i ich cen prowadzi Główny Urząd Statystyczny. W gminach i powiatach sporządzane są odpowiednio gminne oraz powiatowe wykazy gruntów według stanu na 1 stycznia każdego roku. Wykaz gruntów jest spisem danych o ogólnej powierzchni gruntów położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według ich przynależności do poszczególnych grup rejestrowych z jednoczesnym podziałem na użytki gruntowe. Wykaz budynków jest spisem danych o liczbie budynków, położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności budynków do poszczególnych grup rejestrowych z podziałem na rodzaje budynków oraz wyróżnieniem budynków, które stanowią części składowe gruntów oraz budynków, które stanowią odrębne od gruntu nieruchomości. Wykaz lokali jest spisem danych o liczbie lokali, stanowiących odrębne nieruchomości, znajdujących się w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności lokali do poszczególnych grup rejestrowych. Na podstawie wykazów danych ewidencyjnych opracowanych przez starostów sporządza się powiatowe, wojewódzkie i krajowe zestawienie danych ewidencyjnych. Wojewódzkie i krajowe zestawienia zbiorcze sporządza Główny Geodeta Kraju. Zbiorcze zestawienie danych ewidencyjnych nie zawiera wartości nieruchomości, ponieważ obowiązek agregowania tych danych nie jest realizowany na szczeblu ewidencji podstawowej. W ewidencji gruntów i budynków władających nieruchomościami Skarbu Państwa podzielono na dwie grupy 38 : grupa 1. – Skarb Państwa, jeżeli nie występuje w zbiegu z użytkownikami wieczystymi, grupa 2. – grunty Skarb Państwa przekazane w użytkowanie wieczyste. 36 Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.). 37 Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r. poz. 1390 z późn. zm.). 38 Zmiana klasyfikacji ewidencyjnej (likwidacja podgrup) wynika z wejścia w życie 31 lipca 2021 r. Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. 44 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA Na grunty Skarbu Państwa składały się przede wszystkim lasy – 77,14 % ogólnej powierzchni gruntów krajowych (73,14 % gruntów Skarbu Państwa) i grunty rolne – 7,34 % (13,61 % gruntów Skarbu Państwa). Udział Skarbu Państwa w ogólnym areale gruntów zabudowanych i zurbanizowanych w Polsce wynosił 14,42 % (1,24 % gruntów Skarbu Państwa). W użytkowanie wieczyste przekazano prawie 78 % tych terenów. Wysoki był udział Skarbu Państwa w puli terenów pokrytych wodami (88,57 %). Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków grupy rejestrowe rodzaj ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami stan na 01.01.2023 r. [ha] grunty Skarbu Państwa miasto 646.660 70.776 350.250 12.286 36.677 18.054 158.617 wieś 8.908.497 1.210.408 6.840.514 15.713 141.341 192.387 508.134 ogółem 9.555.157 1.281.184 7.190.764 27.999 178.018 210.441 666.751 grunty w użytkowaniu wieczystym miasto 134.783 11.026 13.979 69.137 30.060 6.928 3.653 wieś 378.570 77.794 159.337 27.833 60.894 27.587 25.125 ogółem 513.353 88.820 173.316 96.970 90.954 34.515 28.778 grunty Skarbu Państwa ogółem miasto 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 wieś 9.287.067 1.288.202 6.999.851 43.546 202.235 219.974 533.259 ogółem 10.068.510 1.370.004 7.364.080 124.969 268.972 244.956 695.529 udział gruntów Skarb Państwa w kraju [%] 32,09 7,34 77,14 14,42 27,93 44,03 88,57 grunty Skarbu Państwa na 01.01.2022 r. miasto 696.378 82.429 356.658 81.547 66.567 24.946 84.233 wieś 9.226.552 1.324.540 6.912.164 43.213 200.468 233.885 512.282 ogółem 9.922.930 1.406.969 7.268.822 124.760 267.034 258.831 596.514 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków według stanu na 1 stycznia 2023 r., obliczenia PGRP. Większa część gruntów Skarbu Państwa znajdowała się w zachodnich i północnych rejonach kraju, co wynikało z warunków przyrodniczych (większego udziału lasów i wód) i historyczno- politycznych (zagospodarowanie ziemi rolniczej przez państwowe gospodarstwa rolne, a po ich likwidacji – przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencję Nieruchomości Rolnych). Znacząco niższy był udział gruntów Skarbu Państwa w rolniczych i przemysłowych rejonach Polski centralnej, południowej i wschodniej. 45 Tab. 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe województwo grunty Skarbu Państwa grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. [ha] dolnośląskie 804.432 805.256 47.279 47.331 kujawsko-pomorskie 482.639 461.886 16.491 16.602 lubelskie 408.764 405.718 29.280 29.289 lubuskie 824.102 825.329 22.095 22.109 łódzkie 293.840 282.420 13.105 13.118 małopolskie 274.687 246.419 24.966 24.872 mazowieckie 511.237 507.383 50.568 49.941 opolskie 330.880 331.052 12.483 12.417 podkarpackie 539.936 540.271 62.551 62.731 podlaskie 469.561 470.377 62.116 60.729 pomorskie 777.287 674.304 37.877 37.691 śląskie 392.274 391.342 36.293 36.157 świętokrzyskie 259.837 230.318 17.954 17.856 warmińsko-mazurskie 1.055.515 1.054.746 14.246 14.220 wielkopolskie 948.205 932.687 33.146 33.171 zachodniopomorskie 1.181.961 1.252.198 32.903 32.991 Źródło: jak w tab. 4.1. 46 Tab. 4.3. Grunty Skarbu Państwa według wojewód ztw z podziałem na rodzaje użytków udział gruntów Skarbu Państwa w powierzchni województwa [%] 42, 76 27 ,82 17, 44 60, 56 16, 85 1 9 , 73 15, 80 36, 59 33, 76 26, 34 41,72 34, 79 23,72 44, 28 32, 97 53,04 Źródło: jak w tab. 4.1. ogółem [ha] 851 . 711 499 . 130 438 . 043 8 46.197 306.945 299.653 561.805 343.363 602.487 531.677 815.164 428.567 277.791 1.069.761 981.351 1.214.864 użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki 12.789 15.232 13.745 16.409 6.300 7.279 10.242 2.723 8.547 21.036 21.672 7.205 2.947 29.094 19.973 49 .762 grunty pod wodami 15 . 834 42.591 17.277 23.690 10.882 17.180 35.517 12.254 18.192 26.621 165.864 16.429 6.750 136.288 35.566 114.594 tereny komunika cyjne 19828 17386 17007 11367 17518 15468 27709 8407 11810 14550 14888 24094 11789 13268 28136 15747 grunty zabudowane i zurbanizowane 16 . 998 6 . 375 4 . 472 3 . 890 7 . 930 8 . 699 11.407 5.522 4.728 2.290 5.773 21.013 5.266 2.968 8.525 9.113 użytki leśne i grunty zadrzewione 588. 700 341.033 341.189 697.117 238.983 232.240 436.742 241.998 524.572 429.757 522.071 318.751 238.511 725.161 689.123 798.132 użytki rolne 197.562 76.513 44.353 93.724 25.332 18.787 40.188 72.459 34.638 37.423 84.89 6 41.075 12.528 162.982 200.028 227.516 województwo dolnośląskie kujawsko - pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko - mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 47 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 Tab. 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 rodzaj jednostki zmiany ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudowane i zurbanizo- wane tereny komuni- kacyjne użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki grunty pod wodami [ha] miasto 85.065 –627 7.571 –124 170 36 78.037 wieś 60.515 –36.338 87.687 333 1.767 –13.911 20.977 2022 r. ogółem 145.580 –36.965 95.258 209 1.937 –13.875 99.014 2021 r. ogółem –352.708 –83.683 –236.942 724 4.701 –20.007 –17.499 Źródło: jak w tab. 4.1. Tab. 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 grupy rejestrowe * powierzchnia [ha] 2022 r. 2021 r. zmiana grunty Skarbu Państwa 9.555.157 9.411.705 143.452 grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 513.353 511.225 2.128 grunty Skarbu Państwa ogółem 10.068.510 9.922.930 145.580 grunty państwowych osób prawnych 70.331 64.135 6.196 grunty samorządów terytorialnych 1.262.591 1.206.476 56.115 grunty osób fizycznych 18.188.619 18.204.669 –16.050 grunty spółdzielni 139.553 144.753 –5.200 grunty kościołów i związków wyznaniowych 138.931 138.784 147 grunty wspólnot gruntowych 80.733 45.054 35.679 grunty spółek i innych osób prawnych 1.423.697 1.522.585 –98.888 * Tylko grunty zaliczone do grup rejestrowych (powierzchnia ewidencyjna), bez uwzględnienia powierzchni wyrównawczej. Źródło: jak w tab. 4.1. 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH W granicach administracyjnych polskich miast nieco ponad 57 % stanowią grunty rolne i lasy Skarbu Państwa. Dotyczy to tak samo miast dużych (wojewódzkich) jak i mniejszych. Sprawia to, że dużą częścią państwowych gruntów miejskich zarządzają lub gospodarują terenowe jednostki organizacyjne PGL Lasy Państwowe lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Udział Skarbu Państwa we własności gruntów na terenie miast w stosunku do poprzedniego roku uległ zauważalnemu spadkowi (5,97 %). 48 Tab. 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach stan ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami udział w po- wierz- chni miast [%] [ha] 2022 r. ogółem 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 33.08 2021 r. ogółem 696.378 82.429 356.658 81.546 66.567 24.946 84.232 30.97 Źródło: jak w tab. 4.1. 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA Stan własności Skarbu Państwa w odniesieniu do budynków wyraża się niewielkimi (jednocyfrowymi) wartościami procentowymi w stosunku do ogółu tych nieruchomości w kraju. Minimalny udział wynosi ok. 0,17 % i odnosi się do budynków mieszkalnych w miastach, natomiast maksymalna wartość udziałowa, obrazująca stan posiadania budynków biurowych w miastach, wynosi ok. 8,87 %. Ogólny udział własnościowy Skarbu Państwa, którego przedmiotem są nieruchomości lokalowe waha się na poziomie nieprzekraczającym 2 ‰ (sic!), z tym że największa cząstkowa wartość przypada na lokale niemieszkalne na terenach wiejskich – 1,78 ‰. Tab. 4.7. Budynki Skarbu Państwa rodzaj budynku Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste 2022 r. 2021 r. miasto wieś ogółem miasto wieś ogółem na nieruchomości gruntowej 46.187 89.026 135.213 45.647 87.289 132.936 samodzielna nieruchomość 2.124 660 2.784 14.635 842 15.477 budynki mieszkalne 4.490 17.831 22.321 4.891 17.026 21.917 produkcyjne, usługowe i gospodarcze 2.548 34.619 37.167 2.378 34.378 36.756 transportu i łączności 7.476 2.734 10.210 12.613 2.736 15.349 oświaty, nauki i kultury oraz sportu 1.249 513 1.762 1.301 464 1.765 szpitali i inne budynki opieki zdrowotnej 626 36 662 663 34 697 biurowe 5.567 1.224 6.791 6.269 1.166 7.435 handlowo-usługowe 1.565 1.116 2.681 2.284 1.035 3.319 przemysłowe 1.409 956 2.365 3.625 866 4.491 zbiorniki, silosy, magazyny 2.097 1.097 3.194 3.120 1.064 4.184 niemieszkalne 21.284 29.560 50.844 23.138 29.362 52.500 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości budynkowych według stanu na 1 stycznia 2023 r. 49 Tab.4.8. Lokale Skarbu Państwa Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste rodzaj jednostki terytorialnej liczba lokali funkcja mieszkalna funkcja niemieszkalna 2022 r. miasto 3.581 883 wieś 816 89 ogółem 4.397 972 2021 r. miasto 3.449 1.000 wieś 825 92 ogółem 4.274 1.092 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości lokalowych według stanu na 1 stycznia 2023 r. 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST Gospodarując zasobem nieruchomości Skarbu Państwa starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu w szczególności: 1. ewidencjonują nieruchomości, 2. zapewniają wycenę tych nieruchomości, 3. sporządzają plany wykorzystania zasobu, 4. zabezpieczają nieruchomości przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 5. wykonują czynności związane z naliczaniem należności oraz prowadzą windykację, 6. współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa i z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 7. zbywają i nabywają, za zgodą wojewody, nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 8. wydzierżawiają, wynajmują i użyczają nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 9. podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych, zapłaty należności za korzystanie z nieruchomości, roszczeń ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 10. składają wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII W roku 2022 minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa gospodarował nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa na potrzeby: Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury Krajowej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Państwowej Inspekcji Pracy, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem rejonów oraz nieruchomości zajętych pod drogi 50 publiczne lub przeznaczonych na realizację inwestycji drogowych 39 . Zadania ministra zostały szczegółowo wskazane w art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tab. 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym l. p. nazwa urzędu (instytucji) liczba nieruchomości powierzchnia gruntów w trwałym zarządzie * [m 2 ] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 1. Kancelaria Sejmu RP 6 6 73.809 73.809 2. Kancelaria Senatu RP 2 2 1.794 1.794 3. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 22 22 2.802.939 2.802.939 4. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 13 13 479.318 479.318 5. Trybunał Konstytucyjny 1 1 5.729 5.729 6. Rzecznik Praw Obywatelskich 2 2 4.050 4.050 7. Sąd Najwyższy 72 70 5.376 5.096 8. Naczelny Sąd Administracyjny 5 5 4.948 4.948 9. Wojewódzkie Sądy Administracyjne 39 39 59.157 59.157 10. Najwyższa Izba Kontroli 60 60 105.667 105.530 11. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 5.840 5.840 12. Krajowe Biuro Wyborcze 15 15 3.040 3.040 13. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 33 31 90.682 90.490 14. Państwowa Inspekcja Pracy 68 66 57.355 55.867 15. Ministerstwo Edukacji i Nauki 6 6 25.002 25.002 16. Ministerstwo Finansów 1 1 29.967 29.967 17. Ministerstwo Infrastruktury 2 2 8.833 8.833 18. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 12 12 1.207.281 1.512.100 19. Ministerstwo Obrony Narodowej 12 12 120.124 120.124 20. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1 15.001 15.001 21. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej 7 7 13.608 26.151 22. Ministerstwo Sprawiedliwości 5 5 70.746 70.746 23. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 18.106 18.106 24. Ministerstwo Rozwoju i Technologii 3 4 10.952 12.099 25. Ministerstwo Sportu i Turystyki 2 1 347.016 40.467 26. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 14 17 2.449.048 3.117.776 27. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 17 16 342.160 340.411 28. Ministerstwo Klimatu i Środowiska 1 1 8.998 8.998 29. Ministerstwo Zdrowia 5 5 30.731 30.731 30. Główny Urząd Geodezji i Kartografii 2 2 26.121 26.121 39 Art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.). 51 31. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 2 2.870 2.870 32. Główny Urząd Miar 13 11 113.994 112.994 33. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego 1 1 1.666 1.666 34. Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych 7 7 6.698 6.698 35. Główny Inspektorat Sanitarny 1 1 3.002 3.002 36. Główny Urząd Statystyczny 4 4 42.004 42.004 37. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej 1 1 9.813 9.813 38. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 360 345 395.415 387.968 39. Urząd do Spraw Cudzoziemców 20 20 178.742 178.742 40. Komenda Główna Policji 22 22 227.248 224.193 41. Komenda Główna Straży Granicznej 9 9 107.196 107.196 42. Agencja Wywiadu 13 13 964.294 964.294 43. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 87 78 1.447.831 1.435.133 44. Centralne Biuro Antykorupcyjne 19 19 73.854 73.854 45. Służba Kontrwywiadu Wojskowego 7 6 144.968 143.874 46. Wyższy Urząd Górniczy 2 1 4.592 4.442 47. Służba Wywiadu Wojskowego 6 6 624.757 624.757 48. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 5.506 5.506 49. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad 64 64 264.767 264.767 50. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa 3 3 14.940 14.940 51. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych 1 1 1.898 1.898 52. Urząd Komunikacji Elektronicznej 7 7 15.259 15.259 53. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych / Urząd Ochrony Danych Osobowych 6 6 41 41 54. Służba Ochrony Państwa 9 5 732.179 63.408 55. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska 1 1 1.242 1.242 56. Ministerstwo Aktywów Państwowych 1 1 6.784 6.784 57. Prokuratura Krajowa 2 2 8.321 8.321 instytucje centralne ogółem 1.100 1.065 13.823.279 13.797.585 1. Dolnośląski Urząd Wojewódzki 10 10 37.520 37.520 2. Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki 10 11 29.965 30.460 3. Lubelski Urząd Wojewódzki 12 12 82.957 82.957 4. Lubuski Urząd Wojewódzki 8 7 17.488 15.363 5. Łódzki Urząd Wojewódzki 10 11 22.309 23.888 52 6. Małopolski Urząd Wojewódzki 32 31 117.674 116.859 7. Mazowiecki Urząd Wojewódzki 17 16 67.979 65.879 8. Opolski Urząd Wojewódzki 7 7 39.758 39.759 9. Podkarpacki Urząd Wojewódzki 18 18 37.245 37.245 10. Podlaski Urząd Wojewódzki 16 16 285.995 285.995 11. Pomorski Urząd Wojewódzki 11 12 32.545 32.823 12. Śląski Urząd Wojewódzki 10 10 45.066 45.066 13. Świętokrzyski Urząd Wojewódzki 3 3 37.035 37.035 14. Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki 26 26 466.846 466.846 15. Wielkopolski Urząd Wojewódzki 14 15 67.652 69.282 16. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki 12 12 73.060 73.060 urzędy wojewódzkie ogółem 216 217 1.461.094 1.460.037 nieruchomości w gospodarowaniu Ministra Rozwoju na podstawie art. 60 ustawy o gospodarce nieruchomościami 1.316 1.282 15.284.373 15.257.622 * Sumy powierzchni działek gruntu (lub udziałów w działkach) przekazanych w trwały zarząd na potrzeby statutowe i gruntów pod innymi obiektami na podstawie art. 60 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY Nabywanie nieruchomości pod autostrady odbywa się w różnych trybach. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji przed 16 grudnia 2006 r., nieruchomości nabywane są na rzecz Skarbu Państwa przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w drodze umowy od właścicieli lub użytkowników wieczystych lub w drodze postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzanego przez wojewodów, zaś nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na pasy drogowe stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji w okresie od 16 grudnia 2006 r. do 10 września 2008 r. lub decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej po 10 września 2008 r., nieruchomości przeznaczone pod autostradę stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem, w którym wyżej wymienione decyzje stały się ostateczne. Tab. 4.10. Grunty nabyte pod autostrady oznaczenie autostrady nazwa odcinka powierzchnia gruntów [ha] wartość nabytych nieruchomości [mln PLN] A2 Siedlce-Biała Podlaska (w. Cicibór) 214,0000 31,20 Ryczołek-Siedlce (w. Groszki) 174,8500 45,30 A4 granica woj. małopolskiego-Tarnów 3,0498 3,09 Wrocław-Opole 0,8504 0,77 2022 r. ogółem 392,7502 80,36 2021 r. ogółem 10,0530 13,34 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. 53 Tab. 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady oznaczenie autostrady grunty nabyte do 31.12.2022 r. grunty nabyte do 31.12.2021 r. powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] A1 * 8.083 1.753,37 8.084 1.753,53 A2 6.091 1.036,73 5.703 960,23 A4 8.645 1.633,62 8.641 1.629,77 A6 114 103,40 114 103,40 A8 504 295,20 504 295,20 A18 695 298,94 695 298,94 ogółem 24.132 5.121,26 23.741 5.041,07 * Zmniejszenie powierzchni i wartości na skutek wygaszenia trwałego zarządu dla części działek nabytych na cele budowy autostrady A1. Źródło: jak w tab. 4.10. Pozyskiwanie gruntów pod autostrady skupiało się na odcinkach, na których budowa została rozpoczęta lub będzie rozpoczęta w najbliższych latach. W przypadku budowy i eksploatacji autostrad w systemie koncesyjnym, nieruchomości przeznaczone pod autostradę udostępniane były spółkom, które uzyskały koncesje na ich budowę i eksploatację. Warunki udostępnienia nieruchomości określane były w umowach koncesyjnych. 54 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY W zakresie niniejszego tematu przedstawiono trzy grupy budowli, urządzeń i obiektów infrastruktury stanowiących własność Skarbu Państwa: 1. drogi, 2. melioracje i obiekty ochrony przed powodzią, 3. infrastruktura zapewniająca dostęp do portów. Inne elementy składające się na infrastrukturę kraju (rurociągi, sieci energetyczne i telekomunikacyjne, linie kolejowe, lotniska, porty) są z reguły własnością podmiotów gospodarczych i wykazuje się je wartościowo w ewidencji księgowej podmiotu. 5.1. DROGI 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg Drogi, ze względu na rodzaj pełnionych funkcji w sieci drogowej, dzielą się na następujące kategorie: 1. krajowe, 2. wojewódzkie, 3. powiatowe, 4. gminne. Drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, natomiast drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne stanowią własność właściwego samorządu 40 . Wykaz autostrad i dróg ekspresowych ustalony jest w rozporządzeniu Rady Ministrów, natomiast wykaz dróg krajowych jest ustalany w rozporządzeniu Ministra właściwego do spraw transportu 41 . Do dróg krajowych zalicza się drogi międzynarodowe oraz połączenia między największymi ośrodkami gospodarczymi kraju i głównymi przejściami granicznymi. Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, który zarządza drogami krajowymi. Drogi krajowe, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, w granicach miast na prawach powiatu zarządzane są przez prezydentów miast. Zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o drogach publicznych Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad jest zarządcą autostrady wybudowanej na zasadach określonych w ustawie do czasu przekazania jej, w drodze porozumienia, spółce, z którą zawarto umowę o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Spółka pełni funkcję zarządcy autostrady płatnej na warunkach określonych w umowie o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Zarządcami pozostałych dróg publicznych są: 1. dróg wojewódzkich – zarządy województw, 2. dróg powiatowych – zarządy powiatów, 3. dróg gminnych – wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast. W miastach na prawach powiatu wszystkimi drogami publicznymi z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych zarządzają prezydenci miast. 40 Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645). 41 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 442) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 741 z późn. zm.). 55 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych Obowiązki w zakresie gromadzenia danych dotyczących dróg publicznych regulują przepisy rozporządzenia ministra właściwego do spraw transportu 42 . Dane o sieci dróg publicznych dla celów statystycznych składane są przez zarządców dróg, koncesjonariuszy autostrad i spółek budujących lub eksploatujących autostrady. Organem odpowiedzialnym za sporządzanie informacji zbiorczej jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych klasa dróg długość [km] 2022 r. 2021 r. autostrady – A 1.801,7 1.760,5 drogi ekspresowe – S 3.067,3 2.791,8 drogi główne ruchu przyspieszonego – GP 9.692,5 10.016,6 drogi główne – G 4.799,0 4.837,5 drogi zbiorcze – Z 85,8 79,1 drogi lokalne – L 7,3 7,6 drogi dojazdowe – D 6,1 5,1 długość dróg krajowych ogółem 19.459,6 19.498,1 w granicach administracyjnych miast 4.092,1 4.118,5 poza granicami administracyjnymi miast 15.367,5 15.379,6 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych konstrukcja obiektów liczba 2022 r. liczba 2021 r. suma długości [m] suma powierzchni [m 2 ] mosty, wiadukty, estakady i kładki dla pieszych (trwałe) 10.597 10.562 638.508,02 9.378.400,54 stalowe 1.432 1.508 135.834,87 2.030.736,55 z betonu zbrojonego (żelbetowe) 3.957 3.819 128.764,30 1.770.482,97 z betonu sprężonego (strunobetonowe, kablobetonowe) 5.155 5.183 373.369,53 5.570.886,19 betonowe, kamienne, ceglane 52 51 509,32 6.163,13 drewniane 1 1 30,00 131,70 przejścia podziemne 214 215 10.327,21 61.920,36 tunele 132 123 9.587,56 199.601,26 Źródło: jak w tab. 5.1. 42 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawie trybu sporządzania informacji oraz gromadzenia i udostępniania danych o sieci dróg publicznych, obiektach mostowych, tunelach oraz promach (Dz. U. z 2005 r. nr 67 poz. 583). 56 Tab. 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych rodzaj obiektu, zarządca wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. drogi krajowe zarządzane przez GDDKiA (wartość netto) 113.229,21 115.933,80 obiekty mostowe i przejścia podziemne na drogach krajowych zarządzanych przez GDDKiA (wartość netto) 31.512,77 32.427,80 drogi krajowe w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 27.257,62 22.495,82 obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 14.395,69 12.228,08 ogółem 186.395,29 183.085,50 drogi krajowe w budowie 44.128,62 39.752,50 Źródło: jak w tab. 5.1. 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ Dział administracji „gospodarka wodna” obejmuje m. in.: kształtowanie, ochronę i racjonalne wykorzystywanie zasobów wodnych, sprawy utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych stanowiących własność Skarbu Państwa wraz z infrastrukturą techniczną związaną z tymi wodami, obejmującą budowle oraz urządzenia wodne, budowę, modernizację, utrzymanie śródlądowych dróg wodnych oraz urządzeń zabezpieczających przed powodzią 43 . Działem tym kieruje minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Na podstawie ustawy Prawo wodne organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami, zgodnie z przyznanymi kompetencjami, są: 1. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, 2. minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, 3. Prezes Wód Polskich, 4. dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, 5. dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich, 6. kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich, 7. dyrektor urzędu morskiego, 8. wojewoda, 9. starosta, 10. wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Utrzymanie wód i urządzeń wodnych należy do kompetencji wyżej wymienionych organów, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Obowiązek ten był realizowany poprzez utrzymanie dna i brzegów cieków naturalnych, sztucznych zbiorników wodnych zlokalizowanych na tych ciekach oraz dna jezior przepływowych, zarządzanie budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi i regulacyjnymi niezbędnymi do realizacji zadań statutowych jednostek określonych przepisami Prawa wodnego. W stosunku do pozostałego mienia związanego z gospodarką wodną, które nie posiada wskazanego administratora, organem właściwym w zakresie gospodarowania tym mieniem jest starosta. 43 Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512 z późn. zm.). 57 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE Według ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Ustawa definiuje katalog urządzeń melioracji wodnych, którymi są: 1. rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, 2. drenowania, 3. rurociągi, 4. stacje pomp służące wyłącznie do celów rolniczych, 5. ziemne stawy rybne, 6. groble na obszarach nawadnianych, 7. systemy nawodnień grawitacyjnych, 8. systemy nawodnień ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 195 ustawy. Równocześnie przepisy dotyczące urządzeń melioracji wodnych stosuje się odpowiednio do: 1. budowli wstrzymujących erozję wodną, 2. dróg dojazdowych niezbędnych do użytkowania obszarów zmeliorowanych, 3. fitomelioracji oraz agromelioracji, 4. systemów przeciwerozyjnych, 5. zagospodarowania zmeliorowanych trwałych łąk lub pastwisk, 6. zagospodarowania nieużytków przeznaczonych na trwałe łąki lub pastwiska. Natomiast budowle przeciwpowodziowe to: 1. kanały ulgi, 2. kierownice w ujściach rzek do morza, 3. poldery przeciwpowodziowe, 4. sztuczne zbiorniki przeciwpowodziowe, 5. suche zbiorniki przeciwpowodziowe, 6. wały przeciwpowodziowe, 7. budowle regulacyjne, 8. wrota przeciwpowodziowe i przeciwsztormowe, 9. falochrony, 10. budowle ochrony brzegów morskich, 11. stopnie wodne – wraz z obiektami związanymi z nimi technicznie i funkcjonalnie lub nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby ochrony przed powodzią. W związku ze zmianami w metodyce klasyfikacji oraz kompetencjach w zakresie zarzadzania gospodarką wodną, wynikającymi ze zmian w ustawie Prawo wodne, PGW Wody Polskie prowadziły systematycznie działania zmierzające do pełnej inwentaryzacji obiektów i urządzeń stanowiących mienie Skarbu Państwa, w stosunku do którego PGW Wody Polskie wykonuje uprawnienia właścicielskie. 58 Tab. 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe środki finansowe [tys. PLN] piętrzenie jezior zbiorniki sztuczne stawy rybne samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach inne ogółem PGL Lasy Państwowe 0 0 0 0 0 0 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 5.960 0 0 889 6.849 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 571 0 0 0 571 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 0 103 0 0 0 103 samorządy 0 23.010 131 562 854 24.557 fundusze strukturalne UE 0 8.936 0 0 1.466 10.402 PGW Wody Polskie 0 7.948 0 1.226 0 9.174 inne 0 3.851 1.015 607 1.241 6.714 2022 r. ogółem 0 50.379 1.146 2.395 4.450 58.370 2021 r. ogółem 3.854 14.513 1.912 10.399 16.945 47.623 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. 59 Tab. 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 202 2 r. – efekty rzeczowe inne ogółem 386 447,02 3.231,06 1.935,87 580,63 Źródło: jak w tab. 5.4. nowe 42 14,75 95,57 9,31 7,68 samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach ogółem 18.847 — 50.097,59 45.754,76 144.763,73 nowe 2 — 300,00 0,00 0,00 stawy rybne ogółem 8.069 33.459,11 330.423,03 222.587,02 1.890,66 nowe 5 4,47 61,16 58,00 0,00 zbiorniki sztuczne ogółem 4.346 11.453,34 204.430,89 84.207,70 11.045,32 nowe 56 134,31 3.188,04 183,70 10,00 piętrzenie jezior ogółem 366 36.106,80 271.814,30 53.389,88 1 0.583,30 nowe 1 0,20 531,00 0,00 0,00 obiekty małej retencji łącznie 32.014 81.466,27 859.996,87 407.875,23 168,863,64 obiekty małej retencji nowe łącznie 106 153,73 4.175,77 251,01 17,68 j. m. [szt.] [ha] [tys.m 3 ] [tys.m 3 ] [ha] efekty rzec zowe liczba obiektów powierzchnia zalewu ogółem w tym dla rolnictwa przewidywana powierzchnia nawodnień przyrost pojemności zmagazyno - wanej wody 60 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE Własność akwenów portowych wraz z infrastrukturą zapewniającą dostęp do portów lub przystani morskich przysługuje Skarbowi Państwa i jest wyłączona z obrotu. Budowa, modernizacja i utrzymanie infrastruktury są finansowane ze środków budżetu państwa 44 . Budowa i utrzymywanie obiektów infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich należy do zadań organów administracji morskiej 45 . Do zadań administracji morskiej finansowanych ze środków budżetu państwa należy także budowa, utrzymanie i ochrona umocnień brzegowych, wydm i zalesień ochronnych. W przypadku braku podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, akweny portowe znajdujące się w granicach portu lub przystani oraz ogólnodostępne obiekty, urządzenia i instalacje stanowiące majątek Skarbu Państwa związane z funkcjonowaniem portu lub przystani morskiej są zarządzane i utrzymywane przez Urzędy Morskie. 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych Urzędy Morskie w Gdyni i Szczecinie, zarządzają morskimi budowlami hydrotechnicznymi oraz innymi obiektami nie będącymi własnością zarządów portów morskich, samorządów lub innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ewidencja obiektów prowadzona jest w formie zapisów w księgach majątkowych urzędów i podległych im jednostek, a ich wartość, z uwzględnieniem umorzenia, wykazywana jest w bilansach jako składnik wartości środków trwałych. 5.4.2. Wartość budowli wodnych Zbiorcze wartości, z jakimi poszczególne obiekty zostały wprowadzone do ksiąg inwentarzowych, mogą znacznie odbiegać od kosztów zastąpienia liczonych na podstawie aktualnych przepisów i cen. Liczne obiekty, w tym największe morskie budowle wodne, jak rynny torów wodnych, nie posiadają wartości inwentarzowej. Zostały one przejęte po 1945 r. i były potem rozbudowywane przy wykorzystaniu środków pozainwestycyjnych, przez co ich wartość w ogóle nie figuruje w księgach inwentarzowych. Tab. 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych organ zarządzający wartość brutto [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Urząd Morski w Szczecinie 8.448.790 6.573.014 Urząd Morski w Gdyni 1.259.625 1.209.999 ogółem 9.708.415 7.783.013 Źródło: urzędy morskie. 44 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1796). 45 Art. 42 ust. 2 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 960 z późn. zm.). 61 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE Rozdział niniejszy obejmuje zagadnienia dotyczące majątku, który został oddany w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe i powierzony agencjom powołanym do gospodarowania rzeczowymi składnikami majątku Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomościami – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i Agencja Mienia Wojskowego oraz rezerwami strategicznymi – Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE Lasami Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 46 , państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Podstawowe zadanie PGL Lasy Państwowe polega na zachowaniu trwałości lasów oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. PGL Lasy Państwowe prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną. PGL Lasy Państwowe prowadzi działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywa koszty działalności z własnych przychodów. 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe W stosunkach cywilnoprawnych Skarb Państwa, w zakresie swojego działania, reprezentują: Dyrektor Generalny, dyrektor regionalnej dyrekcji i nadleśniczy. Kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości, tylko jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa. Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Lasy i grunty, na których nie jest możliwe prowadzenie racjonalnej gospodarki PGL Lasy Państwowe może w drodze umowy przekazywać nieodpłatnie Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR). W razie zmiany przeznaczenia gruntów leśnych lub rolnych znajdujących się w zarządzie PGL Lasy Państwowe na cele nieleśne lub nierolnicze, w związku z potrzebami innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przekazanie gruntów następuje nieodpłatnie, w drodze umowy o przeniesieniu zarządu. Nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa a zarządzane przez PGL Lasy Państwowe, przeznaczone na drogi krajowe stają się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Grunty nieprzydatne dla gospodarki leśnej, budynki i budowle wraz z niezbędnym gruntem mogą być przekazane w użytkowanie wieczyste osobie prawnej lub w użytkowanie innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Lasy, grunty i inne nieruchomości Skarbu Państwa w zarządzie PGL Lasy Państwowe mogą być zamieniane na lasy, grunty i inne nieruchomości w przypadkach uzasadnionych potrzebami i celami gospodarki leśnej. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe, na wniosek zainteresowanego ministra, wojewody, lub gminy, może przekazać w użytkowanie wskazanej przez wnioskodawcę jednostce organizacyjnej lasy, grunty oraz inne nieruchomości, bez zmiany ich dotychczasowego przeznaczenia. W przypadkach uzasadnionych potrzebami obronności państwa, lasy mogą być przekazane w zarząd jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej. 46 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 62 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe rodzaj nieruchomości powierzchnia [ha] wartość * [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. lasy 7.330.743 7.322.313 518.384.337 340.286.906 użytki rolne 134.113 135.127 706.779 579.930 nieużytki 89.594 89.613 wody 9.128 9.071 tereny różne 12.500 12.061 grunty zabudowane i zurbanizowane 8.132 8.119 pozostałe grunty nieleśne 33.836 35.813 ogółem 7.618.046 7.612.117 519.091.116 340.866.836 * Wartość obejmuje wyłącznie wartość bilansową i pozabilansową gruntów, bez wartości aktywów trwałych (budynki, budowle, pozostałe urządzenia). Wyliczenie wartości nieruchomości według metody ustalonej w zarządzeniu Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe z dnia 20 maja 2010 r. Źródło: Dyrekcja Generalna PGL Lasy Państwowe. Zmiany wartości lasów i pozostałych użytków gruntowych w stosunku do wartości za 2021 r. wynikały ze zmiany powierzchni gruntów, cech taksacyjnych drzewostanu i znacznego wzrostu średniej ceny drewna za pierwsze trzy kwartały 2022 r. (komunikat Prezesa GUS). 6.1.2.Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe Państwowa jednostka organizacyjna PGL Lasy Państwowe zarządzała i gospodarowała składnikami majątku Skarbu Państwa związanymi z gospodarką leśną o wartości 8,4 mld PLN (na koniec 2021 r. – 7,8 mld PLN). Tab. 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 7.081.201 6.843.954 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczowe środki trwałe 346.238 293.599 środki trwałe w budowie 401.303 295.769 inwestycje długoterminowe 91.233 94.297 w tym akcje i udziały 32.364 32.346 zapasy 375.329 265.687 należności krótkoterminowe 763.951 477.150 środki pieniężne i krótkoterminowe aktywa finansowe 7.971.861 4.423.050 aktywa ogółem bez gruntów 17.117.902 12.755.921 fundusz własny 13.032.847 9.625.245 w tym: kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe, 8.515.411 7.708.521 kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe z aktualizacji wyceny, 350.659 353.739 Fundusz Leśny 3.179.511 864.380 Źródło: PGL Lasy Państwowe – bilans. 63 Dyrektor Generalny mógł, w imieniu Skarbu Państwa, tworzyć jednoosobowe spółki Skarbu Państwa lub przystępować do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych, ale lasy nie mogły stanowić przedmiotu wkładu niepieniężnego. 31 grudnia 2022 r. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe reprezentował Skarb Państwa w następujących 9 spółkach: 1. BOŚ S. A. w Warszawie, 2. Fabryka Podłóg BIADKI Sp. z o. o. w Biadkach, 3. INWESTSTAR S. A. w Starachowicach, 4. Leśny Zakład Usługowy LASBUD Sp. z o. o. w Białymstoku, 5. MBANK S. A. w Warszawie, 6. PPHU „Grandel” Sp. z o. o. w Pile, 7. Przedsiębiorstwo Transportu Leśnego TRANSLAS Sp. z o. o. w Toruniu, 8. Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. w Ustrzykach Dolnych, 9. Dobre z Lasu Sp. z o. o. w Warszawie. 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA Prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości rolnych, nieruchomości i innych składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, a także wobec innych nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa z innych tytułów wykonuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), działający na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa 47 . Główne zadania realizowane przez KOWR obejmowały swoim zakresem: 1. gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, 2. reprezentowanie Skarbu Państwa w określonych spółkach o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, 3. promocję żywności i zwiększanie konkurencyjności polskich produktów rolno-spożywczych, stabilizację rynków rolnych, rozwój obszarów wiejskich, innowacyjności i pomoc żywnościową. KOWR wykonywał również zadania określone odrębnymi przepisami, a w szczególności ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego 48 oraz ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 49 . 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Na koniec 2022 r. w Zasobie pozostawały grunty o ogólnej powierzchni 1.344.476 ha 50 . 47 Dz. U. z 2023 r. poz. 1308. 48 Dz. U. z 2022 r. poz. 2569. 49 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. KOWR zobowiązany jest do przeznaczenia na Fundusz Rekompensacyjny przychodów ze sprzedaży co najmniej 400 tys. ha nieruchomości z ich częściami składowymi, realizowanej w trybach przetargowych. W 2022 r. do Funduszu Rekompensacyjnego została przekazana kwota 649 mln PLN (w 2021 r. – 270 mln PLN). 50 Powierzchnia obejmuje pozostające w ewidencji Zasobu grunty w innym zagospodarowaniu (w dożywotnim użytkowaniu, w bezumownym użytkowaniu i w użyczeniu) oraz obce grunty (grunty, które z mocy prawa przeszły w gestię innych podmiotów, lecz pozostają w ewidencji Zasobu do czasu ich protokolarnego przekazania). Szczegółowe dane o gruntach i gospodarowaniu nimi zawiera „Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2022 r.”. 64 Tab. 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw województwo powierzchnia [ha] 2022 r. 2021 r. dolnośląskie 192.620 193.481 kujawsko-pomorskie 80.891 81.132 lubelskie 35.673 36.057 lubuskie 95.182 95.759 łódzkie 18.072 18.335 małopolskie 13.690 13.760 mazowieckie 27.664 28.137 opolskie 65.958 66.206 podkarpackie 26.381 26.375 podlaskie 31.516 31.530 pomorskie 90.895 91.168 śląskie 34.364 34.526 świętokrzyskie 9.848 9.939 warmińsko-mazurskie 151.590 151.642 wielkopolskie 202.628 203.666 zachodniopomorskie 267.503 272.864 ogółem 1.344.476 1.354.577 Źródło: Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2022 r. W transakcjach zawieranych przez KOWR w 2022 r. średnia cena sprzedaży gruntów rolnych wyniosła 43.446,- PLN/ha (w 2021 r. – 41.836,- PLN/ha). Obliczona na tej podstawie szacunkowa wartość rynkowa gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wyniosła 58,4 mld PLN (w 2021 r. - 56,7 mld PLN). Tab. 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan wartość ewidencyjna [tys. PLN] powierzchnia ogółem [ha] przeciętna cena sprzedaży gruntów rolnych [PLN/ha] szacunkowa wartość rynkowa gruntów rolnych [mld PLN] 2022 r. ogółem 6.645.649 1.344.476 43.446 58,4 2021 r. ogółem 5.530.689 1.354.577 41.836 56,7 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności KOWR w 2022 r. 65 Tab. 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pozycja bilansu wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. rzeczowe aktywa trwałe 7.750.855 5.889.153 w tym: grunty 51 , 6.645.649 5.530.689 budynki i budowle, 374.627 332.837 urządzenia techniczne i maszyny 10.933 5.240 majątek obrotowy 4.977.205 4.554.996 wartość funduszu własnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 11.448.131 9.976.393 Źródło: bilans KOWR – Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Stan mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa mógł ulegać zmianom w wyniku następujących działań: 1. dzierżawy i sprzedaży mienia, 2. nieodpłatnego przekazywania gruntów z Zasobu na rzecz jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw), 3. nieodpłatnego przekazywania lasów i gruntów do zalesienia przez PGL Lasy Państwowe, 4. nieodpłatnego przekazania gruntów kościołom i innym związkom wyznaniowym w Rzeczypospolitej Polskiej w sprawach wynikających z postępowania regulacyjnego, 5. nieodpłatnego przekazania gruntów innym uprawnionym podmiotom (m. in.: parkom narodowym, spółdzielniom mieszkaniowym, Polskiej Akademii Nauk, izbom rolniczym lub też nadanie na własność osobom – dożywotnim użytkownikom), 6. przekazania gruntów z Zasobu w innych formach (np. wniesienie jako aport do spółek, przekazanie gruntów pod wodami do regionalnych zarządów gospodarki wodnej lub marszałka województwa). Natomiast nieruchomości wchodzące w skład Zasobu przeznaczone na drogi krajowe stawały się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu ustanowionego na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. 51 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i ich części składowych, warunków obniżenia ceny sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz stawek szacunkowych gruntów (Dz. U. z 2021 r. poz. 2092). Wartość gruntów Zasobu do celów ewidencyjnych oblicza się stosując metodę stawek szacunkowych, uwzględniającą cenę żyta, rodzaj i klasę gruntu oraz okręg podatkowy, w którym położona jest nieruchomość. 66 Tab. 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan * przejęte do ZWRSP sprze- dane przeka- zane nieod- płatnie pozosta- jące w ZWRSP w tym: w dzierża- wie w zarządzie i użytkowaniu wieczystym do rozdyspo- nowania ** [w tys. ha] 2022 r. ogółem 4.758,0 2.731,0 682,6 1.344,5 1.069,5 69,9 166,6 2021 r. ogółem 4.754,8 2.726,0 674,2 1.354,6 1.062,0 70,3 222,3 * Narastająco od początku działalności (od 1992 r.) do 31 grudnia 2022 r. ** W tym grunty obce, do których prawa przeszły na rzecz innych podmiotów lecz pozostają w ewidencji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do czasu ich protokolarnego przekazania tym podmiotom (28,8 tys. ha). Źródło: jak w tab. 6.3. Od wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw 52 podstawową formą zagospodarowania państwowych gruntów rolnych stała się dzierżawa. W 2022 r. wydzierżawiono ogółem 36,4 tys. ha (w 2021 r. – 35,8 tys. ha) na podstawie ponad 3,8 tys. zawartych umów. Zmiana wynikała m. in. z przygotowania do dzierżawy znacznej powierzchni gruntów i rotacji nieruchomości wydzierżawionych, związanej z czasowym ich użytkowaniem. Wiązało się to z wygaśnięciem umów dzierżawy w związku z upływem terminów, na jakie zostały zawarte, rozwiazywaniem umów na skutek skorzystania przez dzierżawcę z pierwszeństwa nabycia lub też wyłączaniem części nieruchomości z trwających umów dzierżawy. Sprzedaż nieruchomości z Zasobu była możliwa tylko na ściśle określonych warunkach i dotyczyła jedynie dwóch sytuacji: gdy nieruchomość rolna miała powierzchnię do 2 ha oraz w przypadku nieruchomości rolnej o większej powierzchni, o ile sprzedaż była szczególnie uzasadniona ze względów społeczno-gospodarczych (po uzyskaniu zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). W 2022 r. zrealizowana sprzedaż nieruchomości Zasobu wyniosła 5.003 ha (wobec 4.872 ha w roku ubiegłym), z czego 2.312 ha sprzedano bez przetargu (w tym 1.688 ha dzierżawcom w ramach przysługującego im prawa pierwszeństwa w nabyciu), a 2.690 ha w trybie przetargowym. Szczególną grupę nabywców stanowiły osoby fizyczne, określane jako Zabużanie. Nabywanie nieruchomości przez Zabużan reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 53 . Do końca 2022 r. Zabużanie zakupili z Zasobu 5,5 tys. ha ziemi za łączną kwotę 102,8 mln PLN (w samym 2022 r. osoby z przedmiotowymi uprawnieniami nabyły 2,1 ha ziemi z Zasobu w ramach dwóch umów o wartości 89 tys. PLN). W innych niż sprzedaż formach trwałego rozdysponowania, organom właściwym do spraw gospodarowania wodami publicznymi przekazano nieodpłatnie łącznie prawie 247 tys. ha gruntów pod wodami płynącymi (w samym 2022 r. – 6,1 tys. ha), na rzecz PGL Lasy Państwowe przekazano łącznie 155,6 tys. ha (w samym 2022 r. – 312 ha), kościelnym osobom prawnym przekazano łącznie ponad 90 tys. ha (w samym 2022 r. – 66 ha), jednostkom samorządu terytorialnego przekazano łącznie 60,3 tys. ha (w samym 2022 r. – 513 ha), a innym uprawnionym jednostkom i podmiotom – łącznie ponad 67 tys. ha (w samym 2022 r. – 804 ha). 52 Dz. U. z 2022 r. poz. 507. 53 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 67 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Poza gruntami na Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa składały się inne składniki, m. in. 5,7 tys. mieszkań, 52 obiekty rolno-przemysłowe i usługowe oraz 102 zespoły dworskie i pałacowo- parkowe. Na koniec 2022 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wykonywał prawa z udziałów i akcji oraz sprawował nadzór właścicielski nad działalnością 46 spółek, których wykaz znajduje się poniżej (z tego: 31 spółek hodowli roślin i zwierząt oraz 15 spółek w ramach wykonywania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz innych ustaw): 1. Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o., 2. Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek, 3. Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o., 4. Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o., 5. Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o., 6. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o., 7. Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o., 8. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o., 9. Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. Głogówek, 10. Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o., 11. Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o., 12. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o., 13. Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o., 14. Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o., 15. Stadnina Koni Liski Sp. z o. o., 16. Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o., 17. Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o., 18. Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o., 19. „Mścice” Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o., 20. Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o., 21. Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o., 22. Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o., 23. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o., 24. Ośrodek Hodowli Zarodowej Osięciny Sp. z o. o., 25. Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o., 26. Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o., 27. Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o., 28. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o., 29. Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o., 30. Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o., 31. PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o., 32. Stacja Hodowli i Unasienienia Zwierząt Sp. z o. o., 33. Widawa Sp. z o. o., 34. Gospodarstwo Agro-Turystyczne Kuty Sp. z o. o., 35. Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu siedzibą w Tulcach Sp. z o. o., 36. Vitra Trade Sp. z o. o. w likwidacji, 37. Krajowa Grupa Spożywcza S. A., 38. Wesoła Sp. z o. o., 39. PZZ Trzemeszno Sp. z o. o., 40. Terminal Intermodalny Bydgoszcz Emilianowo Sp. z o. o., 41. Jurajski AGRO FRESH Park S. A., 42. Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o., 43. TDM \"ARRTRANS\" S. A. w likwidacji w upadłości, 68 44. EURO-PARK Ząbkowice Sp. z o. o., 45. Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o., 46. POLGRUNT Sp. z o. o. 31 jednoosobowych spółek Skarbu Państwa o szczególnym znaczeniu w pracach na rzecz postępu biologicznego w rolnictwie i dla gospodarki narodowej prowadzących działalność w zakresie hodowli roślin uprawnych, hodowli zwierząt gospodarskich, stadnin koni i stad ogierów miało status spółek strategicznych, nieprzewidzianych aktualnie do prywatyzacji. 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO Na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego 54 , Skarb Państwa powierzył Agencji wykonywanie w jego imieniu i na jego rzecz praw własności i innych praw rzeczowych m. in. w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność: 1. wykorzystywanych do zakwaterowania żołnierzy zawodowych, 2. zajętych pod budowle i urządzenia związane z nieruchomościami wykorzystywanymi do zakwaterowania, 3. uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli przedstawiona przez Agencję propozycja wykorzystania tych nieruchomości uzasadnia ich przekazanie w celu realizacji zadań Agencji. Agencja wykonywała zadania własne oraz powierzone jej przez Ministra Obrony Narodowej zadania zlecone. Do najważniejszych zadań własnych należały: 1. gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa powierzonym i użyczonym Agencji, w tym obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, 2. obrót mieniem, w tym sprzedaż lokali mieszkalnych, innych nieruchomości oraz infrastruktury, 3. przejmowanie i nabywanie mienia, 4. prowadzenie działalności gospodarczej, 5. podejmowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz wsparcie działań na rzecz odnawialnych źródeł energii dla potrzeb Sił Zbrojnych, 6. budowanie domów mieszkalnych, 7. wytwarzanie, przechowywanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, 8. współpraca z przedsiębiorcami wykonującymi zadania w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa w zakresie realizacji obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, 9. organizacja przedsięwzięć związanych z promocją Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zadania zlecone to przede wszystkim zadania powierzone przez Ministra Obrony Narodowej w zakresie gospodarki mieszkaniowej i internatowej oraz inwestycji i remontów zasobów mieszkaniowych i internatowych, w szczególności poprzez racjonalne wykorzystanie zasobów, planowanie i realizację inwestycji, wypłacanie osobom uprawnionym świadczeń pieniężnych, obsługa przekazanych kompleksów magazynowych oraz zbywanie podmiotom wskazanym przez Ministra Obrony Narodowej mienia ruchomego przekazanego Agencji przez tego Ministra. 54 Dz. U. z 2022 r. poz. 2061 z późn. zm. 69 Tab. 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. grunty 818.786 755.989 budynki, lokale i budowle 2.503.929 2.546.225 udziały w sp. z o. o. oraz spółdzielniach mieszkaniowych 1.022.111 1.013.206 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności AMW za 2022 r. Wartość księgowa netto majątku trwałego Skarbu Państwa powierzonego AMW według stanu na 31 grudnia 2022 r. wynosiła 4.438.185 tys. PLN (na koniec 2021 r. kwota ta wynosiła 4.388.955 tys. PLN). Zgodnie z ustawą o Agencji Mienia Wojskowego, wynik finansowy brutto Agencji obciążają określone odpisy. Odpis w wysokości 100 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania koncesjonowanymi i niekoncesjonowanymi ruchomymi składnikami majątku, przekazanymi przez jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych. Odpis w wysokości 93 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania mieniem Skarbu Państwa przekazanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego 55 . AMW może tworzyć, łączyć, przystępować i przejmować, na podstawie przepisów odrębnych, spółki prawa handlowego i towarzystwa budownictwa społecznego, wnosić mienie, w tym także jako wkład niepieniężny do tych spółek i towarzystw budownictwa społecznego, które realizują zadania na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa. Prawa i obowiązki wspólnika lub akcjonariusza w takich podmiotach wykonuje Agencja w imieniu Skarbu Państwa. 31 grudnia 2022 r. Agencja Mienia Wojskowego reprezentowała Skarb Państwa w następujących 5 spółkach: 1. AMW INVEST Sp. z o. o., 2. AMW REWITA Sp. z o. o., 3. AMW SINEVIA Sp. z o. o., 4. AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o., 5. MAZOWIECKI PORT LOTNICZY WARSZAWA-MODLIN Sp. z o. o. 31 grudnia 2022 r. w dyspozycji AMW pozostawało 1.860 nieruchomości gruntowych, stanowiących wyłączną własność Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni 2.770,0298 ha. W zasobie AMW znajdowało się 351 budynków mieszkalnych, 64 budynki internatowe i 1.721 budynków o innym przeznaczeniu. Pozostały zasób AMW to udziały w nieruchomościach wspólnych, związane głównie z własnością niewyodrębnionych lokali mieszkalnych Skarbu Państwa w budynkach wspólnot mieszkaniowych, a także nieruchomości oddane w trwały zarząd oraz nieruchomości, których Agencja była użytkownikiem wieczystym. W 2022 r. przejęto 5 nieruchomości o łącznej powierzchni 2,7118 ha, trwale zbędne dla potrzeb resortu spraw wewnętrznych i administracji oraz resortu obrony narodowej. 55 Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za rok 2022 ustalono tylko odpis dla MON w wysokości 45.846 tys. PLN, tj. 117,1% planu rocznego (w 2021 r. odpis dla MON i MSWiA w wysokości 38.377 tys. PLN, tj. 148,1% planu rocznego). 70 6.4. REZERWY STRATEGICZNE Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych 56 , rezerwy strategiczne tworzy się na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa i obronności państwa, bezpieczeństwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej, w celu wsparcia wykonywania zadań w zakresie bezpieczeństwa i obrony państwa, odtworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia, realizacji interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego, wypełnienia jej zobowiązań międzynarodowych, a także udzielania pomocy i wsparcia podmiotom prawa międzynarodowego publicznego. Rezerwy strategiczne mogą stanowić: surowce, materiały, urządzenia, maszyny, konstrukcje, elementy infrastruktury krytycznej, moc produkcyjna, moc usługowa, zwierzęta gospodarskie, produkty naftowe, produkty rolne i rolno-spożywcze, środki spożywcze i ich składniki, wyroby medyczne, produkty lecznicze, produkty lecznicze weterynaryjne oraz substancje czynne w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne 57 , materiały wybuchowe, broń, amunicja oraz ich istotne części, ładunki miotające oraz wyroby i technologie o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym 58 , produkty biobójcze, a także inne – niezbędne do realizacji celów, o których mowa w ustawie o rezerwach strategicznych. Rezerwy strategiczne stanowią wyodrębniony majątek Skarbu Państwa 59 , z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie o rezerwach strategicznych. Tworzy je, w drodze decyzji, Prezes Rady Ministrów zgodnie z Rządowym Programem Rezerw Strategicznym lub poza tym Programem (art. 14 ustawy o rezerwach strategicznych). Program ten powinien zawierać co najmniej określenie asortymentu i jego ilość oraz przeznaczenie tworzonych rezerw strategicznych, a decyzję o utworzeniu rezerw strategicznych wykonuje Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. Zakres działania Agencji określa art. 31 ustawy o rezerwach strategicznych. Obejmuje on m. in. prowadzenie inwestycji związanych z budową lub modernizacją infrastruktury technicznej, służącej do utrzymywania rezerw strategicznych oraz innych inwestycji związanych z wykonywaniem zadań. W zakresie ropy naftowej i produktów naftowych tworzone są zapasy interwencyjne. Składają się na nie zapasy obowiązkowe, tworzone przez przedsiębiorców oraz zapasy agencyjne, tworzone przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych, zgodnie z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postepowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 60 , nadzorowaną przez Prezesa Rady Ministrów. Zapasy interwencyjne tworzone są na wypadek wystąpienia zakłóceń w dostawach na rynek krajowy ropy naftowej lub paliw oraz konieczności wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Zapasy agencyjne stanowią uzupełnienie zapasów obowiązkowych, a ich stan ma zapewnić pokrycie dziewięćdziesięciodniowego importu ropy i produktów naftowych netto, z uwzględnieniem zapasów obowiązkowych. Zatem minimalne zapasy agencyjne ropy naftowej i paliw powinny odpowiadać co najmniej różnicy pomiędzy dziewięćdziesięciodniowymi zapasami a poziomem zapasów obowiązkowych sektora. 56 Dz. U. z 2022 r. poz. 1513 z późn. zm. 57 Dz. U. z 2022 r. poz. 2301 z późn. zm. 58 Dz. U. z 2022 r. poz. 1650. 59 W przypadkach uzasadnionych rachunkiem ekonomicznym lub szczególnymi względami technologicznymi lub organizacyjnymi dopuszcza się utrzymywanie rezerw strategicznych w postaci asortymentu powierzonego organom administracji publicznej albo stanowiącego własność przedsiębiorców lub podmiotów niebędących przedsiębiorcami, w magazynach będących w ich dyspozycji. 60 Dz. U. z 2022 r. poz. 1537 z późn. zm. 71 Zapasy interwencyjne minister właściwy do spraw energii uwalnia w przypadkach i w trybie, o którym mowa w ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym, natomiast rezerwy strategiczne są udostępniane na podstawie decyzji Prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawą o rezerwach strategicznych. W 2022 r. obowiązywał, przyjęty 23 września 2022 r. przez Radę Ministrów w trybie obiegowym, Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2022-2026. Wartość rezerw strategicznych oraz zapasów agencyjnych ropy naftowej i produktów naftowych 31 grudnia 2021 r. wynosiła 11.900.289 tys. PLN (w cenach ewidencyjnych 61 ) wobec 7.483.330 tys. PLN na koniec roku 2021 (poz. B.I.4, bez uwzględniania towarów pozostałych). 61 Wartość zapasów zgodnie z bilansem Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. 72 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH Znaczne zasoby majątku Skarbu Państwa (oraz publiczne środki finansowe) wykorzystywane są do realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań władzy publicznej tj. organów administracji rządowej, kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądów i trybunałów. Zadania te wykonywane są przez państwowe jednostki budżetowe tworzone do obsługi organów, jak również przez podległe i podporządkowane im i nadzorowane instytucje i służby o różnej formie prawnej, świadczące usługi publiczne, których działalność zasilana jest ze środków publicznych. Sektor finansów publicznych, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 62 , tworzą: 1. organy władzy publicznej, w tym: organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały, 2. jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, 3. związki metropolitalne, 4. jednostki budżetowe, 5. samorządowe zakłady budżetowe, 6. agencje wykonawcze, 7. instytucje gospodarki budżetowej, 8. państwowe fundusze celowe, 9. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS, 10. Narodowy Fundusz Zdrowia, 11. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 12. uczelnie publiczne, 13. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, 14. państwowe i samorządowe instytucje kultury, 15. inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków i spółek prawa handlowego, 16. Bankowy Fundusz Gwarancyjny 63 . 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE Państwowe jednostki budżetowe pełnią rolę jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, jako że pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa. Ich inwestycje są finansowane z budżetu państwa. W odniesieniu do mienia urzędów i w zakresie ich zadań, określonych w odrębnych przepisach, Skarb Państwa reprezentują kierownicy urzędów. Gospodarują oni przydzielonym jednostkom mieniem Skarbu Państwa na zasadach racjonalnej i oszczędnej gospodarki oraz zapewniają ochronę tego mienia. Jednostki budżetowe mogą zbywać składniki majątku ruchomego. Natomiast nieruchomościami, które mają w trwałym zarządzie, mogą dysponować tylko w ograniczonym zakresie, za zgodą organu nadzorującego. 62 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 63 Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 2253 z późn. zm.) Fundusz nie jest państwową osobą prawną i nie jest inną państwową jednostką organizacyjną. 73 Zasady gospodarki finansowej jednostek określone są w ustawie o finansach publicznych. Ewidencja majątkowa w jednostkach budżetowych prowadzona jest również według przepisów tejże ustawy oraz ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 64 i aktów wykonawczych. Wartości wynikające z tej ewidencji ujmowane są w łącznych bilansach dysponentów części budżetowych, a dokumenty te wykorzystano przygotowując niniejsze Sprawozdanie. Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju nazwa lub dysponent części budżetowej 65 liczba jednostek budżetowych 2022 r. 2021 r. Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 1 1 Kancelaria Sejmu 1 1 Kancelaria Senatu 1 1 Sąd Najwyższy 1 1 Naczelny Sąd Administracyjny 17 17 Trybunał Konstytucyjny 1 1 Najwyższa Izba Kontroli 1 1 Rzecznik Praw Obywatelskich 1 1 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 Urząd Ochrony Danych Osobowych 1 1 Krajowe Biuro Wyborcze 50 50 Państwowa Inspekcja Pracy 18 18 Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 12 12 Rzecznik Praw Dziecka 1 1 Krajowa Rada Sądownictwa 1 1 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 4 3 Minister Cyfryzacji 2 1 Minister Finansów 21 20 Minister Aktywów Państwowych 1 1 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 296 296 Minister Sportu i Turystyki 1 1 Minister Obrony Narodowej 92 92 Minister Edukacji i Nauki 13 13 Minister Rodziny i Polityki Społecznej 31 31 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 92 92 Minister Sprawiedliwości 427 431 Minister Klimatu i Środowiska 31 31 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 49 49 Minister Spraw Zagranicznych 2 2 Minister Zdrowia 38 39 Minister Rozwoju i Technologii 4 4 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 Minister Infrastruktury 16 16 Urząd Zamówień Publicznych 1 1 64 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 65 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 907 z późn. zm.). 74 Urząd Regulacji Energetyki 1 1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1 1 Urząd d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych 1 1 Centralne Biuro Antykorupcyjne 1 1 Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 7 7 Główny Urząd Statystyczny 20 20 Agencja Wywiadu 1 1 Wyższy Urząd Górniczy 1 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Główny Urząd Miar 13 13 Polski Komitet Normalizacyjny 1 1 Biuro Rzecznika Praw Pacjenta 1 1 Państwowa Agencja Atomistyki 1 1 Urząd Transportu Kolejowego 1 1 Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Rządowe Centrum Legislacji 1 1 Urząd Komunikacji Elektronicznej 1 1 regionalne izby obrachunkowe 16 16 powszechne jednostki organizacyjne prokuratury 58 58 samorządowe kolegia odwoławcze 49 49 Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 1 1 urzędy centralne ogółem 1.409 1.411 Wojewoda Dolnośląski 66 66 Wojewoda Kujawsko-Pomorski 52 52 Wojewoda Lubelski 55 55 Wojewoda Lubuski 37 37 Wojewoda Łódzki 51 51 Wojewoda Małopolski 50 50 Wojewoda Mazowiecki 86 86 Wojewoda Opolski 36 36 Wojewoda Podkarpacki 56 56 Wojewoda Podlaski 42 42 Wojewoda Pomorski 49 49 Wojewoda Śląski 50 50 Wojewoda Świętokrzyski 37 37 Wojewoda Warmińsko-Mazurski 52 52 Wojewoda Wielkopolski 76 76 Wojewoda Zachodniopomorski 53 53 urzędy wojewódzkie ogółem 848 848 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o liczbie jednostek organizacyjnych działających w ramach części budżetowej według stanu na 31 grudnia 2022 r., obliczenia PGRP. 75 Tab. 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą dysponent części budżetowej typy jednostek liczba 2022 r. 2021 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ambasady 96 94 instytuty polskie 25 25 konsulaty generalne 37 37 stałe przedstawicielstwa 9 9 agencje konsularne i konsulaty 1 1 inne 2 2 ogółem 170 168 Ministerstwo Rozwoju i Technologii wydziały w przedstawicielstwach Rzeczypospolitej Polskiej 4 4 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wydział Polityki Regionalnej i Spójności przy Stałym Przedstawicielstwie Rzeczypospolitej Polskiej Unii Europejskiej w Brukseli 1 1 Źródło: dane urzędów. 76 Tab. 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym aktywa ogółem * 2021 r. [ tys. PLN] 450.319 617.111 29.215 181.526 483.993 20.895 144.558 38.342 212.115 3.210 16.167 106.761 366.473 336 1.515 2022 r. 458.572 60 8.583 31.001 191.729 470.727 19.963 163.878 54.805 229.552 4.127 16.182 132.611 380.976 875 1.455 środki pieniężne 968 825 5.879 1.923 1.265 3.158 121 6.513 166 49.306 183 29 6.095 3.376 5 należności krótko - terminowe 1.068 1.409 28.697 7.680 1.162 10 .468 254 4.931 441 39.749 411 856 20.045 5.869 0 zapasy 9.431 10.295 8.233 998 128 810 0 2.249 0 233 0 114 195 5.874 0 długo - terminowe należności i inne aktywa finansowe 0 0 0 0 302 20.533 0 0 0 138.962 0 0 0 1.993 0 środki trwałe w budowie 5.307 11.233 14.266 272 0 1.723 0 1.212 8.416 0 0 0 237 16.040 0 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 16.807 17.961 49.391 6.246 3.895 9.146 1.204 26.962 4.103 935 2.456 5.222 12.684 24.495 771 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądow ej i wodnej 110.595 110.335 237.470 3.284 156.764 346.174 14.481 100.865 28.130 172 471 4.119 80.886 221.817 0 grunty 305.654 305.654 257.593 10.301 26.938 77.612 3.810 13.702 12.592 0 0 2.731 11.231 88.274 0 dysponent części budżetowej Kancelaria Pr ezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Kancelaria Sejmu Kancelaria Senatu Sąd Najwyższy Naczelny Sąd Administracyjny Trybunał Konstytucyjny Najwyższa Izba Kontroli Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Urząd Ochrony Danych Osob owych Krajowe Biuro Wyborcze Państwowa Inspekcja Pracy IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Rzecznik Praw Dziecka Krajowa Rada Sądownictwa 77 24.997.337 33.369.398 147.252.899 8.792.672 385.731 426.952 124.295.044 48.550.232 684.127 2. 477.694 10.893.137 3.540.919 285.914.108 2.359.416 15.594.409 4.157.874 27.080.423 38.380.869 112.533.904 5.124.432 3.148.819 592.830 146.468.586 28.330.781 800.353 4.746.200 11.707.087 7.412.302 288.361.086 19.800.147 16.089.922 4.518.038 2.481.282 2.88 2.893 602 60.254 524.795 77.375 494.228 27.424.917 13.474 899.115 957.539 5.513.522 7.309.016 254.912 1.867.918 341.465 1.239.910 973.442 239 1.819.107 29.339 232.711 52.174.924 654.395 16.158 2.434.875 1.708.046 288.362 2.635.127 18.580.929 681.261 47.96 0 409 27.794 152 3.164 241 537 34.267.427 1.324 11.511 531 137.271 554 76.642 1.450 510.268 641 22.531.451 3.126.003 112.421.478 380.532 2.871 931 1.793 1.415 1.464 1.277.620 217.725 1.302.036 27.849.985 619.941 132.562 1.059 260.186 357.281 64.854 356. 133 0 49.088 7.345.237 11.784 101.097 17.850 806.741 7.583 53.561.697 7.182 1.221.600 225.823 95.129 1.312.439 21.812 102.174 1.976 41.129 23.306.670 12.139 68.808 4.585 777.537 19.167 530.623 69.763 2.223.341 462.090 82.804 2.104.938 23.790 1.829.487 1. 653.714 25.112 13.357.315 145.216 375.790 41.520 5.739.078 72.632 161.217.377 187.072 6.676.101 2.250.413 347.988 485.663 611 572.157 934.757 98.114 12.860.178 76.303 195.082 61.396 1.155.898 196.171 34.112.019 44.111 2.539.037 780.801 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Ministerstwo Finansów Ministerstwo Aktywów Państwowych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Min isterstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Ministerstwo Sprawiedliwości Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Infrastruktury Ministerstwo Klimatu i Środowiska Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Min isterstwo Spraw Zagranicznych 78 4.438.262 18.168 982.953 38.164 1.101 185.188 675.189 219.802 379.923 16.175 40.609 172.564 48.398 919 3.786 13.097 30.050 2.373 495.655 9.752.907 26.869 644.161 61.646 1.833 222.862 711.239 198.279 379.127 17.242 47.116 205 .538 49.541 8.344 5.797 32.048 31.754 3.131 937.181 5.365.606 72 390.830 517 89 1.996 11.798 3.895 3.322 29 1.075 1.355 91 6.907 59 551 4.847 294 4.664 3.343.461 54 252.083 18.529 819 9.301 13.725 4.497 2.182 282 665 5.403 241 435 167 1.011 26.436 257 86 5.815 276.914 0,4 0 0 113 1.609 6.997 3.930 1.511 51 692 1.707 26 41 116 42 89 36 0 37.213 34 250 1.727 120 0 16 1 0 0 0 0 0 0 0 0 29 0 5 440.933 0 110 1.844 0 38.462 54.940 39.450 1.726 57 0 44.180 0 0 928 2.712 0 45 17.546 118.119 1.352 669 16.342 68 7 33.437 27.163 22.972 79.019 1.240 8.473 40.032 1.477 438 2.941 22.154 279 1.889 22.656 112.011 0 0 17.337 0 81.379 321.055 79.304 150.249 10.619 15.885 23.344 38.047 0 0 2.276 0 178 15.862 31.452 0 0 689 0 50.531 275.415 15.935 132.772 4.937 16.518 80. 424 7.094 0 0 0 0 0 7.249 Ministerstwo Zdrowia Urząd Zamówień Publicznych Urząd Regulacji Energetyki Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Centralne Biuro Antykorupcyjne Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrzn ego Główny Urząd Statystyczny Agencja Wywiadu Wyższy Urząd Górniczy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej Główny Urząd Miar Polski Komitet Normalizacyjny Rzecznik Praw Pacjenta Państwowa Agencja Atomistyki Urząd Transportu Kolejowego Prokuratoria Gene ralna Rzeczypospolitej Polskiej Rządowe Centrum Legislacji Urząd Komunikacji Elektronicznej 79 15.756 4.749.200 434 728.892.248 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzaj owych . Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów i instytucji. 15.679 1.402.825 2.253 732.618.190 325 10.245 101 56.136.822 1.360 49.049 381 88.235.040 68 2.0 92 0 35.365.078 0 44.901 0 170.114.952 0 117.639 1.277 65.208.106 2.634 99.521 493 29.719.689 8.304 874.191 0 198.837.368 1.730 177.579 0 56.073.048 samorządowe kolegia odwoławcze Prokuratura Krajowa Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przyp adków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 urzędy i instytucje centralne ogółem 80 Tab. 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom aktywa ogółem * 2021 r. [ tys. PLN] 393 .804 242.605 703.992 201.996 364.139 511.463 1.231.758 143.378 503.682 503.337 316.886 854.768 178.287 376.880 445.646 244.108 7.216.730 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzajowych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów wojewódzkich. 2022 r. 483.623 347.095 708.248 276.652 509.207 498.398 1.388.585 149.178 640.096 508.5 04 397.370 1.946.206 255.927 396.910 575.027 286.167 9.367.194 środki pieniężne 69.679 153.511 45.790 62.410 142.628 44.518 226.047 31.054 77.960 54.405 104.035 98.547 81.590 28.350 124.794 34.790 1.379.912 należności krótko - terminowe 79.232 22.498 48.153 13.835 109.668 45.286 461.248 11.225 26.939 7.359 24.122 1.586.811 26.169 24.971 47.660 24.502 2.559.679 zapasy 3.071 16.901 5.224 1.081 11.721 4.286 49.468 2.081 74.835 11.429 5.357 27.676 9.931 13.758 21.917 7.107 265.843 długo - terminowe n ależności i inne aktywa finansowe 19.083 737 14.144 4.660 11.325 5.011 10.052 46 85 2.626 622 1.188 567 312 412 521 71.391 środki trwałe w budowie 6.104 8.173 11.767 351 6.426 47.225 4.462 93 30.608 3.248 43.945 4.857 729 4.402 1.607 17.956 191.953 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 123.193 51.759 80.197 64.599 115.535 105.859 200.546 49.549 100.512 105.195 81.924 92.845 45.639 66.421 135.456 92.999 1.512.226 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 117.050 7 3.256 466.135 115.642 88.258 140.917 220.054 38.757 302.661 263.596 91.164 102.779 76.726 227.548 163.723 60.409 2.548.674 grunty 65.081 19.284 35.526 13.838 21.656 102.026 211.860 15.490 25.510 59.758 45.948 29.182 13.940 30.692 79.010 47.441 816.243 aktywa trwałe razem * 330.772 153.850 608.135 199.269 244.797 404.147 651.775 104.294 460.173 435.084 263.700 231.930 138.219 329.646 380.624 219.551 5.155.967 dysponent części budżetowej – urząd wojewódzki Dolnośląski Kujawsko - Pomorski Lubelski Lub uski Łódzki Małopolski Mazowiecki Opolski Podkarpacki Podlaski Pomorski Śląski Świętokrzyski Warmińsko - Mazurski Wielkopolski Zachodniopomorski urzędy wojewódzkie ogółem 81 Tab. 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych dysponenci zasobów zasób wartość [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. jednostki i fundusze podporządkowane organom centralnym 609.684.601 649.405.030 jednostki i fundusze podporządkowane wojewodom 7.071.092 5.807.922 ogółem 616.755.693 655.212.952 Źródło: bilanse dysponentów części budżetowych, obliczenia PGRP. 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa. Zasady ich działania określają właściwe ustawy oraz statuty. Agencja wykonawcza jest obowiązana corocznie wpłacać do budżetu państwa ustaloną na koniec roku nadwyżkę środków finansowych. Agencja może otrzymywać dotacje z budżetu państwa, w zakresie określonym w odrębnych ustawach. Plany finansowe agencji wykonawczych stanowią załączniki do budżetu państwa. Agencjami wykonawczymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych są: 1. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 66 , powołane do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa, które zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansuje lub współfinansuje te programy z dotacji celowych, a także może realizować programy badań naukowych lub prac rozwojowych oraz inne zadania finansowane ze środków pochodzących z innych źródeł niż budżet państwa, 2. Narodowe Centrum Nauki 67 , powołane do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych z dotacji celowych na finansowanie zadań, a także m. in. ze środków przekazanych przez krajowe i zagraniczne podmioty finansujące programy badawcze, 3. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych 68 , który realizuje zadania państwa w zakresie badania i rejestracji odmian roślin, porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego oraz ochrony prawnej odmian roślin, 4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 69 , do której należy wspieranie inwestycji w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach na rzecz rolnictwa, przedsięwzięć warunkujących wykorzystanie posiadanej bazy produkcyjnej gospodarstw rolnych i działów specjalnych produkcji rolnej w celu rozpoczęcia, zwiększenia lub wznowienia produkcji, poprawy struktury agrarnej m. in. ze środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych, jeśli umowy międzynarodowe tak stanowią, 5. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 70 , realizująca zadania z zakresu administracji rządowej, określone dla niej w programach rozwoju gospodarki w zakresie wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, eksportu, rozwoju regionalnego, wykorzystania nowych technik i technologii, tworzenia nowych miejsc pracy, przeciwdziałania bezrobociu, 66 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2022 r. poz. 2279). 67 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153). 68 Ustawa z dnia 25 listopada 2010 r. o Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2109). 69 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199). 70 Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2023 r. poz. 462 z późn. zm.). 82 6. Polska Agencja Kosmiczna 71 , powołana celem wspierania polskiego przemysłu kosmicznego poprzez łączenie świata biznesu i nauki oraz świadczenie pomocy rodzimym przedsiębiorcom w pozyskiwaniu funduszy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) oraz działań na rzecz rozwoju technik satelitarnych, znajdujących zastosowanie na co dzień w komunikacji, nawigacji, monitoringu środowiska lub prognozowaniu pogody, 7. Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 72 , powołany celem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu, w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 73 , 8. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (następca prawny Agencji Rezerw Materiałowych), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Agencja Mienia Wojskowego, omówione w poprzednim rozdziale, powołane do gospodarowania szczególnymi składnikami majątku Skarbu Państwa. Tab. 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych nazwa agencji organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 710 185 Narodowe Centrum Nauki Minister Edukacji i Nauki 12.587 10.396 Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych * Prezes Rady Ministrów 12.479.412 7.645.939 Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 153.109 88.186 Agencja Mienia Wojskowego ** Minister Obrony Narodowej 4.471.500 4.393.056 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 30.660 29.564 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi –259.115 –258.974 Polska Agencja Kosmiczna Minister Rozwoju i Technologii 23.429 10.444 Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego –2.128 –1.646 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 253.785 57.807 * Bez majątku rzeczowego stanowiącego własność Skarbu Państwa, oddanego agencji w gospodarowanie. ** Agencja Mienia Wojskowego dysponuje wyłącznie mieniem powierzonym przez Skarb Państwa. Źródło: podmioty – bilanse, obliczenia PGRP. 71 Ustawa z dnia 26 września 2014 r. o Polskiej Agencji Kosmicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1957). 72 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1618). 73 Dz. U. z 2023 r. poz. 571. 83 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ Instytucje gospodarki budżetowej są jednostkami sektora finansów publicznych tworzonymi w celu realizacji zadań publicznych. Wykonują one wyodrębnione zadania odpłatnie, a koszty swojej działalności oraz zobowiązania pokrywają z uzyskiwanych przychodów. Jeżeli odrębne ustawy tak stanowią, instytucje te mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa na realizację zadań publicznych. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego instytucja gospodarki budżetowej uzyskuje osobowość prawną. Instytucja gospodarki budżetowej samodzielnie gospodaruje mieniem, kierując się zasadą efektywności jego wykorzystania. Na jej mienie mogą składać się m. in.: przeniesione na własność nieruchomości, mienie stanowiące wyposażenie, przekazane w formie użyczenia przez organ założycielski oraz mienie nabyte z własnych środków. Tylko za zgodą organu założycielskiego wolno instytucji gospodarki budżetowej zaciągać zobowiązania przewyższające 30 % rocznych przychodów. Również wyłącznie na zasadach określonych przez organ założycielski instytucja ta może zbywać środki trwałe. Wartość majątku instytucji gospodarki budżetowej odzwierciedla fundusz instytucji gospodarki budżetowej. Tab. 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej nazwa instytucji organ nadzorujący fundusz instytucji [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta RP Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 9.600 9.804 Centrum Obsługi Administracji Rządowej Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 261.381 258.383 Centralny Ośrodek Sportu Minister Sportu i Turystyki 427.869 443.296 Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Minister Obrony Narodowej 15.638 7.447 Mazowiecka Instytucja Gospodarki Budżetowej Mazovia Minister Sprawiedliwości 109.792 99.473 Centrum Zakupów dla Sądownictwa Instytucja Gospodarki Budżetowej Dyrektor Sądu Apelacyjnego w Krakowie 6.133 6.051 Centralny Ośrodek Informatyki Minister Cyfryzacji 88.865 67.452 Centrum Usług Logistycznych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 24.748 10.825 Profilaktyczny Dom Zdrowia w Juracie Minister Zdrowia 1.388 1.187 Centrum Cyberbezpieczeństwa Zamość Minister Sprawiedliwości 5.643 214 Krajowy Instytut Mediów Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji 11.082 63.157 Źródło: jak w tab. 7.6. 84 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 74 (PFRON) jest państwowym funduszem celowym i posiada osobowość prawną. Środkami Funduszu dysponuje Zarząd Funduszu. Przychodami Funduszu są wpłaty pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nie osiągających 6 % wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wpłaty pracodawców, którzy nie wydzielili lub nie zorganizowali odpowiedniego stanowiska pracy dla zatrudnionej osoby, która utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wpłaty pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej z tytułu zwolnień określonych ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z podatków i opłat, dotacje z budżetu państwa oraz inne dotacje i subwencje, spadki, zapisy i darowizny, dobrowolne wpłaty pracodawców, dochody z oprocentowania pożyczek oraz wolnych środków przekazanych w zarządzanie zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Przychodami są również wpłaty od publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych, w których wskaźnik osób niepełnosprawnych jest mniejszy niż 2 % (zgodnie z art. 21 ust. 2b ustawy). Wartość netto zasobów (funduszy własnych) PFRON na koniec roku 2022 wynosiła 2.892.368 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 2.396.715 tys. PLN). 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE Polska Akademia Nauk jest państwową instytucją naukową 75 . Akademia działa poprzez organy oraz korporacje uczonych, utworzone przez Akademię instytuty naukowe posiadające osobowość prawną, a także pomocnicze jednostki naukowe i inne jednostki organizacyjne. Akademia służy rozwojowi, promocji, integracji i upowszechnianiu nauki oraz przyczynia się do rozwoju edukacji i wzbogacania kultury narodowej. Równowartość netto środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz innych składników majątku stanowiących wyposażenie Akademii odzwierciedla fundusz statutowy Akademii. Fundusz statutowy ulega zwiększeniu o wartość zysku netto Akademii i ulega zmniejszeniu o wartość pokrycia straty netto Akademii. Mienie Akademii jest użytkowane przez działające w jej strukturze instytuty i centra naukowe prowadzące badania naukowe lub prace badawczo-rozwojowe oraz pomocnicze placówki naukowe takie, jak: archiwa, biblioteki, muzea, zagraniczne stacje naukowe, a także domy pracy twórczej, domy zjazdów i konferencji oraz inne jednostki. 31 grudnia 2022 r. wartość funduszu własnego, zgodnie z bilansem łącznym PAN, wynosiła 1.141 mln PLN (1.147 mln PLN na 31 grudnia 2021 r.). 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY Ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych organizują działalność kulturalną, tworząc państwowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym 76 . 74 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 100 z późn. zm.). 75 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796 z późn. zm.). 76 Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 194 z późn. zm.). 85 Formami organizacyjnymi działalności kulturalnej mogą być w szczególności teatry, opery, operetki, filharmonie, orkiestry, instytucje filmowe, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury. Tab. 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury organizator instytucji kultury liczba instytucji wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze instytucji [tys. PLN] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 68 2.650.965 2.957.766 2.670.209 Minister Obrony Narodowej 5 667.995 676.628 667.995 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1.013 1.737 1.013 IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 1 55.670 55.672 55.670 Minister Zdrowia 1 8.355 10.457 8.355 2022 r. ogółem 76 3.383.998 3.702.260 3.403.242 2021 r. ogółem 71 2.502.605 2.762.748 2.504.907 Źródło: jak w tab. 7.6. Wartość majątku instytucji kultury odzwierciedla fundusz instytucji kultury, który odpowiada wartości mienia wydzielonego instytucji i nabytego. Organizatorami państwowych instytucji kultury są ministrowie właściwi do spraw kultury, rolnictwa, obrony narodowej i zdrowia 77 . Organizator zapewnia instytucji środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności. Instytucja kultury gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków. Koszty bieżącej działalności i zobowiązania pokrywa z uzyskiwanych przychodów. Jej przychodami są wpływy z działalności, dotacje z budżetu państwa oraz środki z innych źródeł. 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej były tworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej albo wojewodę w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia 78 . Skarb Państwa reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji rządowej albo wojewodę może utworzyć podmiot leczniczy w celu prowadzenia działalności leczniczej w formie spółki kapitałowej, jednostki budżetowej, jednostki wojskowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Rodzajami działalności leczniczej są stacjonarne i całodobowe szpitalne i inne niż szpitalne świadczenia zdrowotne oraz ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej są też jednostki organizacyjne publicznej służby krwi 79 . Ponadto, SP ZOZ nie mogą zostać przekształcone w jednostki budżetowe. 77 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu instytucji kultury wpisanych do rejestrów prowadzonych przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, nie podlegających przekazaniu jednostkom samorządu terytorialnego ze względu na ogólnonarodowy charakter zadań przez nie wykonywanych (Dz. U. z 1998 r. nr 148 poz. 970). 78 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 991 z późn. zm.). 79 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2023 r. poz. 318 z późn. zm.). 86 Skarb Państwa przekazał samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej nieruchomości i inny majątek w nieodpłatne użytkowanie. Zgodnie z ustawą, wartość wydzielonej zakładowi części mienia Skarbu Państwa stanowi fundusz założycielski zakładu. Tab. 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej organ założycielski liczba zakładów wartość wkładu Skarbu Państwa * fundusz własny fundusz założycielski [tys. PLN] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 29 (SP ZOZ i Centrum Krwiodawstwa) 275.380 492.071 491.728 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 6 (zakłady rehabilitacji rolników) 36.756 47.497 37.680 Minister Obrony Narodowej 45 (szpitale ogólne, uzdrowiskowe, przychodnie, centrum krwiodawstwa) 348.516 517.361 589.266 Minister Zdrowia 23 łącznie 257.671 939.929 297.177 21 (centra krwiodawstwa) 169.314 851.571 171.962 2 (inne SP ZOZ) 88.357 88.357 125.216 2022 r. ogółem 103 918.323 1.996.858 1.415.850 2021 r. ogółem 105 947.306 2.050.136 1.453.530 * Wartość wkładu majątkowego oznacza fundusz założycielski, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu założycielskiego – sumę funduszy własnych jednostki. Źródło: jak w tab. 7.6. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej gospodaruje posiadanym mieniem. Zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, zbycie aktywów trwałych samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, oddanie ich w dzierżawę, najem, użytkowanie oraz użyczenie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący. 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE Uczelnie, pełniąc misję prowadzenia najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowania postaw obywatelskich, a także poprzez uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, stanowią integralną część narodowego systemu edukacji i nauki. Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. W swoich działaniach uczelnie kierują się zasadami wolności nauczania, 87 wolności badań naukowych oraz wolności twórczości artystycznej z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki 80 . Publiczne uczelnie akademickie powoływane są ustawą, a publiczne uczelnie zawodowe w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, natomiast wojskowe uczelnie zawodowe albo uczelnie zawodowe służb państwowych powoływane są rozporządzeniami odpowiednio Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydawanymi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego. Nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego oraz odpowiednio: Minister Obrony Narodowej – w odniesieniu do uczelni wojskowych, minister właściwy do spraw wewnętrznych – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, minister właściwy do spraw kultury – w odniesieniu do uczelni artystycznych, minister właściwy do spraw zdrowia – w odniesieniu do uczelni medycznych, a minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w odniesieniu do uczelni morskich 81 . Publiczne uczelnie teologiczne i wydziały teologiczne uczelni publicznych znajdują się pod nadzorem władz kościołów i związków wyznaniowych, także w zakresie określonym przez umowę międzynarodową zawartą ze Stolicą Apostolską, ustawy regulujące stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz przez statuty tych uczelni. Wartość mienia uczelni publicznej odzwierciedla fundusz zasadniczy. Tab. 7.10. Majątek uczelni publicznych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze zasadnicze [tys. PLN] Prezes Rady Ministrów 1 36.181 36.213 36.181 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 19 1.421.989 1.423.343 1.444.026 Minister Obrony Narodowej 5 2.635.563 2.695.496 2.635.563 Minister Edukacji i Nauki 92 33.150.295 34.014.325 33.192.368 Minister Infrastruktury 2 286.036 320.830 286.036 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 141.891 144.153 141.891 Minister Sprawiedliwości 2 191.515 194.999 191.663 Minister Zdrowia 10 7.399.613 7.596.032 7.423.773 2022 r. ogółem 133 45.263.083 46.425.392 45.351.500 2021 r. ogółem 132 43.254.413 44.181.346 43.372.597 Źródło: jak w tab. 7.6. 80 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.). 81 Przepisy dotyczące państwowych szkół wyższych stosuje się odpowiednio do mienia i finansów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. 88 7.9. PARKI NARODOWE Państwowymi osobami prawnymi są parki narodowe enumeratywnie wykazane w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 82 . Park narodowy prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, pokrywając z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów wydatki na finansowanie zadań określonych w ustawie, w tym zadań Służby Parku Narodowego oraz kosztów działalności. Parki narodowe mogą wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach ustawy Prawo przedsiębiorców wraz z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie przyrody. Tab. 7.11. Majątek parków narodowych l. p. nazwa parku narodowego fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 1. Babiogórski Park Narodowy z siedzibą w Zawoi 32.403 30.557 2. Białowieski Park Narodowy z siedzibą w Białowieży 16.683 16.788 3. Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu Twierdzy 24.043 20.356 4. Bieszczadzki Park Narodowy z siedzibą w Ustrzykach Górnych 1.106.257 1.103.390 5. Drawieński Park Narodowy z siedzibą w Drawnie 8.917 8.595 6. Gorczański Park Narodowy z siedzibą w Porębie Wielkiej 13.054 13.625 7. Kampinoski Park Narodowy z siedzibą w Izabelinie 4.633.069 4.623.130 8. Karkonoski Park Narodowy z siedzibą w Jeleniej Górze 21.477 20.914 9. Magurski Park Narodowy z siedzibą w Krempnej 10.960 10.589 10. Narwiański Park Narodowy z siedzibą w Kurowie 9.704 9.170 11. Ojcowski Park Narodowy z siedzibą w Ojcowie 16.503 15.183 12. Park Narodowy „Bory Tucholskie” z siedzibą w Charzykowach 3.393 3.353 13. Park Narodowy Gór Stołowych z siedzibą w Kudowie-Zdroju 44.033 36.626 14. Park Narodowy „Ujście Warty” z siedzibą w Chyrzynie 24.164 23.048 15. Pieniński Park Narodowy z siedzibą w Krościenku nad Dunajcem 118.743 117.887 16. Poleski Park Narodowy z siedzibą w Urszulinie 94.245 93.902 17. Roztoczański Park Narodowy z siedzibą w Zwierzyńcu 643.051 639.072 18. Słowiński Park Narodowy z siedzibą w Smołdzinie 31.888 30.639 19. Świętokrzyski Park Narodowy z siedzibą w Bodzentynie 370.542 366.569 20. Tatrzański Park Narodowy z siedzibą w Zakopanem 2.226.112 2.217.507 21. Wielkopolski Park Narodowy z siedzibą w Jeziorach 18.371 18.291 22. Wigierski Park Narodowy z siedzibą w Krzywem 24.412 20.024 23. Woliński Park Narodowy z siedzibą w Międzyzdrojach 27.530 26.580 ogółem 9.519.554 9.456.795 Źródło: jak w tab. 7.6. 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI Przedstawiane w tej części Sprawozdania państwowe osoby prawne powołano ustawami dla realizacji wyodrębnionych zadań publicznych, innych niż gospodarowanie rzeczowymi składnikami 82 Dz. U. z 2022 r. poz. 916 z późn. zm. 89 mienia Skarbu Państwa, a są one pod wieloma względami zbliżone do zakresu działania administracji rządowej. Korzystają one z mienia, w które zostały wyposażone przez Skarb Państwa, a przychody uzyskują ze środków funduszy celowych 83 , natomiast środki tych funduszy pochodzą z wpłat budżetu państwa, z obowiązkowych wpłat przedsiębiorstw, innych opłat (np. koncesyjnych), kar, pomocy zagranicznej, dotacji budżetowych lub uzyskują przychody z prowadzonej działalności. Wartość praw Skarbu Państwa ustalona została na podstawie wartości funduszy własnych opisanych instytucji. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji 84 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Do zadań Agencji należy przede wszystkim ocena świadczeń opieki zdrowotnej. Środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 85 służą finansowaniu ochrony środowiska i gospodarki wodnej w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Przychodami Funduszu są przede wszystkim wpływy z tytułu opłat i administracyjnych kar pieniężnych, pobieranych na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska i innych przepisów ustawowych, opłat produktowych, wpływy z opłat ustalanych na podstawie ustawy Prawo geologiczne i górnicze, wpływy z operacji finansowych, a także wpływy z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Polską Organizację Turystyczną 86 utworzono w celu promocji Polski w dziedzinie turystyki i tworzenia warunków współpracy organów władzy publicznej z organizacjami przedsiębiorców działających w tej dziedzinie. Polski Instytut Sztuki Filmowej 87 został utworzony w celu wspierania rozwoju kinematografii i realizowania zadań z zakresu polityki państwa w dziedzinie sztuki filmowej. Instytut prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadą efektywnego ich wykorzystania, ale nie może wykonywać działalności gospodarczej. Przychodami Instytutu są dotacje podmiotowe z budżetu państwa, wpłaty podmiotów prowadzących kina i dystrybucję nośników z nagranymi na nich filmami oraz nadawców programów telewizyjnych, operatorów platform cyfrowych i telewizji kablowych. Osobowość prawną mają również jednostki dozoru technicznego 88 : Urząd Dozoru Technicznego (UDT) oraz Transportowy Dozór Techniczny (TDT). Do zakresu działania UDT należy m. in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów o dozorze technicznym oraz przepisów i zasad z zakresu bezpieczeństwa techniki, dotyczących urządzeń technicznych, a także wykonywanie dozoru technicznego nad urządzeniami technicznymi. W zakresie określonym ustawą UDT podlega ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Do zakresu działania TDT należy wykonywanie dozoru technicznego nad m. in.: urządzeniami technicznymi na obszarach kolejowych, w kolejowych pojazdach szynowych, osobowymi i towarowymi kolejami liniowymi, wyciągami narciarskimi, zbiornikami wykorzystywanymi w ruchu kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej, urządzeniami technicznymi na statkach morskich i żeglugi śródlądowej, na pontonach, w dokach, na terenach portów i przystani morskich lub żeglugi 83 Aktywa funduszy celowych nie posiadających osobowości prawnej, stanowiących tylko wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz, zostały w Sprawozdaniu potraktowane jako część majątku jednostek budżetowych. 84 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.). 85 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.). 86 Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o Polskiej Organizacji Turystycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1608). 87 Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. z 2023 r. poz. 130). 88 Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1622). 90 śródlądowej oraz innymi związanymi z żeglugą morską i śródlądową. TDT wydaje świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych materiałów niebezpiecznych oraz decyzje w sprawach wynikających z wykonywania dozoru technicznego. W zakresie określonym ustawą TDT podlega ministrowi właściwemu do spraw transportu. UDT i TDT prowadzą samodzielną gospodarkę finansową. Przychodami UDT i TDT są wpływy z pobieranych opłat i inne przychody. UDT i TDT 30 % zysku przeznaczają na wpłatę do budżetu. Do zakresu działania Polskiego Centrum Akredytacji 89 należy w szczególności: akredytowanie jednostek oceniających zgodność z wymaganiami wyrobów wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku, sprawowanie nadzoru nad akredytowanymi jednostkami oceniającymi zgodność, w zakresie przestrzegania przez nie wymagań akredytacyjnych, prowadzenie wykazu akredytowanych jednostek oceniających zgodność, prowadzenie działań popularyzujących i promujących zagadnienia akredytacji, w tym organizowanie szkoleń i prowadzenie działalności wydawniczej, współpraca międzynarodowa w zakresie akredytacji, w szczególności w ramach Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Akredytacji 90 . Polskie Centrum Akredytacji prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Przychody czerpie z prowadzonej działalności. Nadzór nad nim sprawuje minister właściwy do spraw gospodarki. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej 91 (PAŻP) zapewnia w polskiej przestrzeni powietrznej służbę ruchu lotniczego oraz inne służby żeglugi powietrznej: służbę łączności, służbę nawigacji, służbę dozorowania oraz służbę informacji lotniczej. Ponadto Agencja zapewnia koordynację działań poszukiwawczo-ratowniczych. Źródłami przychodów Agencji są w szczególności: przychody z opłat pobieranych w ramach systemu CRCO za świadczone usługi nawigacyjnej trasowej i terminalowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami udziela się dotacji celowej z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw transportu na sfinansowanie kosztów ponoszonych przez PAŻP związanych z zapewnieniem służb w przypadku lotów ustawowo zwolnionych z opłat nawigacyjnych. Polska Agencja Antydopingowa 92 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji przepisów ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie poprzez planowanie i realizacja kontroli antydopingowej. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw kultury fizycznej. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej 93 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji zadań z zakresu umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki. Do podstawowych zadań Agencji należy inicjowanie i realizacja działań wspierających międzynarodową wymianę akademicką, upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz upowszechnianie języka polskiego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Krajowy Zasób Nieruchomości 94 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw 89 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854). 90 Art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. U. UE L.2008.218.30 z późn. zm.). 91 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 191 z późn. zm.). 92 Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 93 Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2401). 94 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2021 r. poz. 1961 z późn. zm.). 91 rzeczowych w stosunku do mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w tym nieruchomości zarządzanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, a także powierzonych Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, które nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Krajowy Zasób Nieruchomości wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki w stosunku do osób trzecich, w tym również obowiązki publicznoprawne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 95 (ZUS) jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, powołaną do realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych, ustalania obowiązku ubezpieczeń i uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń, wymierzania i pobierania składek oraz dysponowania środkami finansowymi funduszy ubezpieczeń społecznych. Podstawowym źródłem przychodów ZUS są odpisy z funduszy i zwrot kosztów poboru składek. Narodowy Fundusz Zdrowia 96 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Fundusz, działając w imieniu własnym na rzecz ubezpieczonych oraz osób uprawnionych do świadczeń zdrowotnych, przeprowadza konkursy ofert, rokowania i zawiera umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, monitoruje ich realizację i rozliczanie. Fundusz zarządza środkami finansowymi, które stanowią głównie należne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Rzecznik Finansowy 97 reprezentuje interesy klientów podmiotów rynku finansowego. Przy Rzeczniku Finansowym prowadzone są pozasądowe postępowania w sprawie rozwiązywania sporów między klientami podmiotów rynku finansowego a tymi podmiotami. Swoje zadania wykonuje przy pomocy Biura Rzecznika Finansowego. Rzecznika Finansowego powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw instytucji finansowych. Koszty działalności Rzecznika i jego Biura ponoszą zakłady ubezpieczeń, powszechne towarzystwa emerytalne, banki, krajowe instytucje płatnicze, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego, biura usług płatniczych, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, towarzystwa funduszy inwestycyjnych oraz inne podmioty rynku finansowego wskazane w ustawie. Instytut Europy Środkowej 98 został powołany celem prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie nauk społecznych, nauk humanistycznych, międzydyscyplinarnych nauk z przewagą nauk społecznych i humanistycznych. Polski Instytut Ekonomiczny 99 został powołany celem realizacji zadań, do których należy m. in.: inspirowanie, organizowanie i prowadzenie badań naukowych w zakresie nauk ekonomicznych i społecznych oraz przekazywanie ich wyników organom władzy publicznej, przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia 100 jest państwową osobą prawną, zajmującą się monitorowaniem oraz analizą sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej w państwach Europy Środkowej, Północnej i Wschodniej, na Bałkanach, na Kaukazie, w Turcji i Azji Centralnej. Podstawowym zadaniem Ośrodka jest przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. 95 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). 96 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.). 97 Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 187 z późn. zm.). 98 Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o Instytucie Europy Środkowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2270). 99 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o Polskim Instytucie Ekonomicznym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1735). 100 Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia (Dz. U. z 2011 r. nr 173 poz. 1029). 92 Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego 101 to polski instytut badawczy z siedzibą w Poznaniu, zajmujący się monitorowaniem i analizą sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i prawnej w Niemczech, a także śledzący stosunki polsko-niemieckie oraz problematykę międzynarodową taką, jak: procesy w Unii Europejskiej, relacje transatlantyckie, wyzwania i zagrożenia globalne. Podstawowym zadaniem Instytutu jest prowadzenie badań naukowych oraz przygotowywanie analiz, raportów, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka 102 został powołany celem pogłębiania polsko-węgierskiej przyjaźni i współpracy. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości 103 została powołana celem działania na rzecz wzrostu konkurencyjności przedsiębiorców poprzez wspieranie ich transformacji cyfrowej w zakresie procesów, produktów i modeli biznesowych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia z dziedziny automatyzacji, sztucznej inteligencji, technologii teleinformatycznych oraz komunikacji pomiędzy maszynami i człowiekiem z uwzględnieniem odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych rozwiązań. Agencja Badań Medycznych 104 to państwowa osoba prawna, powołana do realizacji zadań z zakresu działalności innowacyjnej w ochronie zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju niekomercyjnych badań klinicznych, prowadząca działalność analityczną dotyczącą oceny podejmowanych decyzji i ich wpływu na koszty funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce. Polskie Laboratorium Antydopingowe 105 to niezależna finansowo i operacyjnie państwowa osoba prawna, odpowiedzialna za realizację analiz antydopingowych próbek fizjologicznych zawodników. Ponadto Laboratorium może prowadzić analizy toksykologiczne, w tym w ramach współpracy z Policją, sądami, prokuratorem, Służbą Celno-Skarbową, Głównym Inspektorem Sanitarnym, Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, szpitalami, instytutami badawczymi, uczelniami medycznymi oraz Żandarmerią Wojskową. Nadzór nad Laboratorium sprawuje minister właściwy do spraw zdrowia. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego 106 jest państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego. Centrum Łukasiewicz 107 jest państwową osobą prawną powołaną do planowania i koordynowania badań naukowych i prac rozwojowych. Polska Agencja Nadzoru Audytowego 108 to państwowa osoba prawna sprawująca niezależny nadzór nad biegłymi rewidentami, firmami audytorskimi i samorządem zawodowym biegłych rewidentów. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw finansów publicznych. 101 Ustawa z dnia 17 grudnia 2015 r. o Instytucie Zachodnim im. Zygmunta Wojciechowskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2292). 102 Ustawa z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 538). 103 Ustawa z dnia 17 stycznia 2019 r. o Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości (Dz. U. z 2019 r. poz. 229 z późn. zm.). 104 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Agencji Badań Medycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 451). 105 Ustawa z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 106 Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 753 z późn. zm.). 107 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. z 2020 r. poz. 2098). 93 Akademia Kopernikańska 109 to instytucja naukowa powołana do działania na rzecz polskiej nauki i jej promocji w Polsce oraz poza granicami. Jest również głównym ośrodkiem realizacji Narodowego Programu Kopernikańskiego. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego 110 to państwowa osoba prawna, której celem działalności jest wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą. Bezpośrednio na mocy odpowiednich powołujących je ustaw działają także Narodowy Instytut Fryderyka Chopina 111 i Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie 112 . Ich majątek ujęto odpowiednio w częściach o instytucjach kultury i PAN. Tab. 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi l. p. nazwa podmiotu organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 1. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Minister Zdrowia 32.339 68.994 2. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Minister Klimatu i Środowiska 20.221.733 14.902.135 3. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia Prezes Rady Ministrów 969 835 4. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego Prezes Rady Ministrów 3.941 3.883 5. Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej 113 Prezes Rady Ministrów 1.423 1.318 6. Polski Instytut Sztuki Filmowej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 32.275 24.625 7. Polska Organizacja Turystyczna Minister Sportu i Turystyki 4.019 3.959 8. Polskie Centrum Akredytacji Minister Rozwoju i Technologii 22.588 22.309 9. Urząd Dozoru Technicznego Minister Rozwoju i Technologii 937.075 817.703 10. Transportowy Dozór Techniczny Minister Infrastruktury 207.973 204.131 11. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej Minister Infrastruktury 1.434.288 1.355.760 108 Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1015). 109 Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o Akademii Kopernikańskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1459 z późn. zm.). 110 Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2463 z późn. zm.). 111 Ustawa z dnia 3 lutego 2001 r. o ochronie dziedzictwa Fryderyka Chopina (Dz. U. z 2021 r. poz. 1578). 112 Ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 982). 113 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o fundacji – Centrum Badania Opinii Społecznej (Dz. U. z 1997 r. nr 30 poz. 163 z późn. zm.). 94 12. Polski Klub Wyścigów Konnych 114 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 10.223 9.265 13. Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego 115 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 390 390 14. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 22.556 22.296 15. 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 123.807 99.045 16. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 116 Minister Spraw Zagranicznych 875 742 17. Rzecznik Finansowy Prezes Rady Ministrów — — 18. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Minister Rodziny i Polityki Społecznej 1.219.927 906.246 19. Narodowy Fundusz Zdrowia Minister Zdrowia 25.778.327 16.220.107 20. Polska Agencja Antydopingowa Minister Sportu i Turystyki 3.524 1.375 21. Polskie Laboratorium Antydopingowe Minister Zdrowia 9.049 9.045 22. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej Minister Edukacji i Nauki 43 198 23. Krajowy Zasób Nieruchomości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 807.102 753.021 24. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Minister Infrastruktury 18.150.207 17.980.244 25. Instytut Europy Środkowej Prezes Rady Ministrów 255 194 26. Polski Instytut Ekonomiczny Prezes Rady Ministrów –1.074 1.510 27. Instytut Współpracy Polsko- Węgierskiej im. Wacława Felczaka Prezes Rady Ministrów 211 263 28. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1.078 1.943 29. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Prezes Rady Ministrów 228.003 190.670 30. Agencja Badań Medycznych Minister Zdrowia 14.576 459 31. Centrum Łukasiewicz Minister Edukacji i Nauki 16.956 –329 32. Polska Agencja Nadzoru Audytowego Minister Finansów 25.596 26.293 33. Akademia Kopernikańska Minister Edukacji i Nauki 819 — 34. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego Minister Edukacji i Nauki 0 — Źródło: jak w tab. 7.6. 114 Ustawa z dnia 18 stycznia 2001 r. o wyścigach konnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1354). 115 Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 96), zmiana nazwy jednostki ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1512). 116 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 720). 95 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Organizację, zasady działania i finansowania funduszy ubezpieczeń społecznych określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 117 . Nadzór nad zgodnością działań z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Fundusz jest podzielony na pięć odrębnych funduszy: emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy oraz fundusze rezerwowe dla ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego i ubezpieczenia wypadkowego. Głównym źródłem przychodów FUS są składki na ubezpieczenia społeczne, a kosztami – świadczenia z ubezpieczenia. Uzupełnieniem dochodów Funduszu jest dotacja z budżetu państwa. Fundusz Rezerwy Demograficznej gromadzi środki na uzupełnienie niedoboru funduszu emerytalnego wynikającego z przyczyn demograficznych. Od 1 stycznia 2009 r. Skarb Państwa jest zobowiązany do przekazywania Funduszowi 40 % przychodów ze sprzedaży majątku, pomniejszonych o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz reprywatyzacyjny. Pozyskane z prywatyzacji środki mają być lokowane w papiery skarbowe, a o innych inwestycjach będą decydować wspólnie ministrowie finansów i pracy. Fundusz Emerytur Pomostowych finansuje emerytury pomostowe. Ubezpieczenie społeczne rolników realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 118 z funduszy zarządzanych przez Prezesa KRUS takich, jak: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji oraz fundusz administracyjny. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo. W celu zrównoważenia wpływów i wydatków fundusze korzystają z dotacji budżetu państwa. W roku 2022 przychody funduszy związanych z ubezpieczeniami społecznymi wyniosły 336.884.313 tys. PLN (w 2021 r. – 297.689.231 tys. PLN), w tym dotacja z budżetu państwa w wysokości 58.868.218 tys. PLN (w 2021 r. – 54.572.673 tys. PLN). Natomiast łączne koszty wyniosły 334.986.640 tys. PLN (w 2021 r. – 308.009.337 tys. PLN). Tab. 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych nazwa funduszu fundusz własny [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (fundusz emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy razem) 9.027.739 7.308.902 Fundusz Rezerwy Demograficznej 56.704.640 52.314.369 Fundusz Emerytur Pomostowych 159.737 73.316 fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS (fundusz emerytalno- rentowy, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjny razem) 467.387 510.615 Źródło: jak w tab. 7.6. 117 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.). 118 Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r. poz. 933 z późn. zm.). 96 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Obowiązujące od 1 stycznia 2017 r. przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 119 wprowadziły nowy model wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Zgodnie ze stanem obowiązującym w 2022 r. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym Prezes Rady Ministrów koordynuje wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dąży do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie art. 7 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy minister właściwy do spraw aktywów państwowych wykonuje prawa z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi albo indywidualnymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej oraz składa w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki, nabyciu lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, może przekazać uprawnienia do wykonywania praw z akcji Prezesowi Rady Ministrów, innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa. Przekazanie uprawnień przez Radę Ministrów nastąpiło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2021 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 120 . Oprócz rozporządzenia uprawnienia do wykonywania praw z akcji i udziałów były określone w innych aktach prawnych. Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek prowadzące działalność w likwi- dacji nieprowa- dzące działalno- ści w upadło- ści ogółem jedno- osobowe udział częściowy Minister Aktywów Państwowych 41 83 3 — — 127 Minister Finansów 1 1 — — — 2 Minister Infrastruktury 6 11 1 2 3 23 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 22 — 1 — — 23 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 — — — — 1 Minister Rozwoju i Technologii 1 13 — — — 14 Minister Zdrowia 1 — — — — 1 Prezes Rady Ministrów 1 2 — — — 3 119 Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 973 z późn. zm.). 120 Dz. U. z 2022 r. poz. 2188 z późn. zm. 97 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 1 — — — 5 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — — 1 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 7 — — — 9 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 35 9 — 2 — 46 Agencja Mienia Wojskowego 4 1 — — — 5 Agencja Rozwoju Przemysłu 2 15 19 17 28 81 Krajowy Zasób Nieruchomości — 33 — — — 33 Polskie Koleje Państwowe 3 3 1 — — 7 Towarzystwo Finansowe „Silesia” — 31 — — — 31 2022 r. ogółem 125 210 25 21 31 * 412 2021 r. ogółem 131 202 27 23 38 421 * W czterech spółkach Skarb Państwa był reprezentowany przez dwa organy. Źródło: dane organów nadzorujących. Informacje o akcjach i udziałach Skarbu Państwa wykorzystane w niniejszym Sprawozdaniu pochodzą z ewidencji zbiorczej prowadzonej przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (PGRP) oraz od innych jednostek organizacyjnych zajmujących się nadzorem właścicielskim. Z tych źródeł PGRP otrzymywała zestawienia podstawowych danych o spółkach i ich bilanse. Prowadzenie przez te jednostki szczegółowej ewidencji akcji i udziałów regulują przepisy ogólne i wewnętrzne związane z gospodarką finansową i rachunkowością jednostek. Tab. 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek w nadzorze wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] Minister Aktywów Państwowych 127 46.387.509 Minister Finansów 2 5.000 Minister Infrastruktury 23 28.315.669 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 380.449 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 130.650 Minister Rozwoju i Technologii 14 1.040.323 Minister Zdrowia 1 36.800 Prezes Rady Ministrów 3 19.793.647 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 5 18.175.102 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1.277.500 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 9 59.673 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 46 854.259 98 Agencja Mienia Wojskowego 5 1.238.621 Agencja Rozwoju Przemysłu 81 732.987 Krajowy Zasób Nieruchomości 33 253.900 Polskie Koleje Państwowe 7 50.596 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 31 46.752 ogółem 412 118.779.437 Źródło: bilanse spółek, dane organów nadzorujących. W roku 2022 prawa z akcji i udziałów Skarbu Państwa wykonywało 17 podmiotów w 412 spółkach o łącznej wartości nominalnej 118.779.437 tys. PLN. 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Spółki z udziałem Skarb Państwa podzielono na trzy główne grupy: spółki jednoosobowe, niepubliczne spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa oraz spółki publiczne, których akcje znajdowały się w obrocie giełdowym. Tab. 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa typy spółek liczba spółek wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 143 153 54.405.767 44.887.309 prowadzące działalność 125 131 54.300.450 44.777.294 w likwidacji, w upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 18 22 105.317 110.015 z częściowym udziałem Skarbu Państwa 269 268 64.373.670 65.625.691 niepubliczne prowadzące działalność 192 183 46.390.140 44.676.185 niepubliczne w likwidacji, upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 59 65 953.773 972.181 publiczne 18 20 17.029.757 19.977.325 ogółem 412 421 118.779.437 110.513.000 Źródło: dane PGRP i organów nadzorujących. 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 15 podmiotów 31 grudnia 2022 r. posiadał akcje i udziały w 143 jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa. W porównaniu do roku poprzedniego liczba jednoosobowych spółek Skarbu Państwa uległa zmniejszeniu. 99 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 13 podmiotów 31 grudnia 2022 r. posiadał, obok innych akcjonariuszy lub udziałowców, pakiety akcji lub udziałów w 269 spółkach, z których 192 prowadziło wówczas działalność gospodarczą, a 18 było spółkami publicznymi. Udział Skarbu Państwa w tych spółkach wynikał w głównej mierze z prywatyzacji pośredniej, gdy w posiadaniu Skarbu Państwa pozostały akcje i udziały celowo zatrzymane przez Skarb Państwa w celu realizacji polityki właścicielskiej lub przeznaczone do zbycia po realizacji umownych zobowiązań inwestorów oraz przeznaczone dla uprawnionych pracowników rolników i rybaków i pozostałe po niepełnym wykorzystaniu tej rezerwy. W okresie sprawozdawczym nastąpiła zmiana liczby spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wpływ na ten stan miało m. in. wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółek po zakończeniu procesu likwidacji lub upadłości, objęcie udziałów lub akcji przez Krajowy Zasób Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości 121 . 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych Tab. 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych udział Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa Minister Aktywów Państwowych Towarzystwo Finansowe „Silesia” Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe Agencja Rozwoju Przemysłu liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] do 5 % 1 0,07 1 819 1 148 1 0,02 ponad 5 % do 25 % 1 104.322 1 1.342 1 43.449 — — ponad 25 % do 50 % 7 69.806.495 — — — — — — ponad 50 % 4 15.249.776 — — — — — — 2022 r. ogółem 13 85.160.593 2 2.161 2 43.597 1 0,02 2021 r. ogółem 17 93.248.544 — — 2 47.062 1 0,02 Źródło: jak w tab. 8.3. Zgodnie ze stanem na koniec 2022 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 18 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN. Większościowe pakiety (ponad 50 %) Skarb Państwa posiadał w czterech spółkach. 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółkach zasadniczo ustalono na podstawie wartości majątku netto spółki wykazanej w bilansie i udziału Skarbu Państwa. Odmiennie wyceniono: 121 Dz. U. z 2023 r. poz. 1054. 100 1. akcje będące w obrocie na rynku regulowanym – według kursu giełdowego z dnia ostatniego notowania w roku 2022, 2. akcje i udziały spółek z bardzo małym udziałem Skarbu Państwa, które nie złożyły bilansu w organie nadzorującym – ich wartość pominięto, 3. akcje spółek, w których kapitały własne są wielkością ujemną, jeżeli nie zostały zbyte lub wycenione – przypisano im wartość zero. Tab. 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto spółek [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 42 44 26.742.879 26.341.253 Minister Finansów 1 1 4.539 4.874 Minister Rozwoju i Technologii 1 1 332.311 340.664 Minister Infrastruktury 6 7 761.879 532.167 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 23 1.016.938 1.133.785 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 1 965.110 921.396 Minister Zdrowia 1 1 161.590 161.107 Prezes Rady Ministrów 1 1 9.604.398 7.728.323 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 4 38.608.088 31.348.376 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1 2.316.178 2.287.744 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 1 1.509 1.432 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 37 42 1.401.063 2.043.783 Agencja Mienia Wojskowego 4 4 1.083.454 1.085.782 Agencja Rozwoju Przemysłu 15 18 41.308 37.337 Polskie Koleje Państwowe 4 4 14.070 13.852 ogółem 143 153 83.055.314 73.981.875 Źródło: bilanse spółek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. Wartość majątku netto jednoosobowych spółek Skarbu Państwa na koniec 2022 r. wynosiła 83.055.314 tys. PLN 122 . W stosunku do roku poprzedniego wzrosła o 9.073.439 tys. PLN. 122 Jednostkowe dane o kapitałach jednoosobowych spółek Skarbu Państwa ujęto w załączniku do Rozdziału 8. 101 Tab. 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto Skarbu Państwa [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 72 116 8.890.000 8.131.700 Minister Finansów 1 1 0 0 Minister Rozwoju i Technologii 13 13 1.430.816 1.280.532 Minister Infrastruktury 17 17 25.523.196 23.681.216 Prezes Rady Ministrów 2 2 12.927.331 13.191.015 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 1 — 2.612 — Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 5 6 3.087 2.894 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 9 8 238.576 226.189 Agencja Mienia Wojskowego 1 1 55.680 54.627 Agencja Rozwoju Przemysłu 65 67 22.435 33.476 Krajowy Zasób Nieruchomości 33 14 271.301 71.418 Polskie Koleje Państwowe 3 3 23.536 22.656 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 29 — 86.313 — ogółem 251 248 49.474.883 46.695.723 Źródło: jak w tab. 8.5. Wartość majątku netto spółek w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa na koniec 2022 r. wynosiła 49.474.883 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego uległa ona zwiększeniu o 2.779.160 tys. PLN. Tab. 8.7. Akcje w spółkach publicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Aktywów Państwowych 13 17 85.160.593 93.248.544 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 2 2 43.597 47.062 Agencja Rozwoju Przemysłu 1 1 0,02 0,02 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 2 — 2.161 — ogółem 18 20 85.206.351 93.295.606 Źródło: jak w tab. 8.3. 102 Zgodnie ze stanem na koniec 2022 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 18 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego wartość rynkowa akcji zmalała o 8.089.255 tys. PLN. Spółki te działają w kluczowych dla gospodarki sektorach i mają ugruntowaną pozycję. Szczegółowy wykaz przedstawiono w załączniku do Rozdziału 8. w tab. 13.2. 103 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE Do sektora finansów publicznych nie należą państwowe osoby prawne będące przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi oraz bankami. Ich mienie jest w całości mieniem państwowym. Z mocy ustaw szczególnych Skarb Państwa ma określone uprawnienia majątkowe, które ograniczają ich prawo własności. Państwu przysługuje prawo do nadzoru nad gospodarką danej jednostki oraz prawo jej zlikwidowania i przejęcia mienia tej jednostki na warunkach określonych w ustawach. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 123 , za wartość praw majątkowych Skarbu Państwa przyjęto wartość wkładu założycielskiego. Wartość ta z reguły równa się funduszowi podstawowemu 124 , ale w jednostkach których majątek netto jest mniejszy od funduszu podstawowego, za aktualną wartość praw majątkowych uznano wielkość funduszu własnego. 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach rok ogółem prowadzące działalność w likwidacji w upadłości 2016 37 19 8 10 2017 33 18 6 9 2018 31 18 4 9 2019 30 17 4 9 2020 26 16 2 8 2021 18 10 1 7 2022 18 10 1 7 Źródło: informacje przekazane przez właściwe ministerstwa i urzędy wojewódzkie. Status przedsiębiorstwa państwowego w końcu 2022 r. zachowały jeszcze: 1. podmioty o specyficznym charakterze ze względu na dotyczące je przepisy i szczególne zadania: Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze (nadzorowane przez Pełnomocnika Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego dla Rzeczypospolitej Polskiej), Polska Żegluga Morska (nadzorowana przez Ministra Infrastruktury), Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej oraz Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (nadzorowane przez Ministra Klimatu i Środowiska). 2. przywięzienne zakłady pracy w nadzorze założycielskim Ministra Sprawiedliwości (Centralnego Zarządu Służby Więziennej) 125 . 123 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 124 Dla jednostek wykazujących w bilansie fundusz podstawowego oraz fundusz z aktualizacji wyceny uwzględniono sumę obu tych funduszy. 125 Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (Dz. U. z 2023 r. poz. 1559). 104 Tab. 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich organ nadzorujący prowadzące działalność w likwidacji w upadłości ogółem 2022 r. 2021 r. 2022 r. Minister Infrastruktury 1 2 — — 1 Minister Sprawiedliwości 4 4 — 1 5 Minister Klimatu i Środowiska 2 2 — — 2 Wojewoda Kujawsko-Pomorski — — — 1 1 Wojewoda Małopolski 2 2 — — 2 Wojewoda Mazowiecki — — — 2 2 Wojewoda Śląski — — 1 1 2 Wojewoda Świętokrzyski — — — 1 1 Wojewoda Wielkopolski — — — 1 1 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — 1 ogółem 10 10 1 7 18 Źródło: jak w tab. 9.1. Wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają: fundusz założycielski, fundusz przedsiębiorstwa, fundusz z aktualizacji wyceny. Fundusz założycielski przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość wydzielonej przedsiębiorstwu części mienia państwowego. Wartości praw majątkowych Skarbu Państwa odpowiada suma funduszy własnych. Tab. 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” organ nadzorujący suma funduszy [tys. PLN] założycielskich własnych 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. Minister Infrastruktury 7.443 393.631 30.094 2.138.961 Minister Sprawiedliwości 26.394 26.156 226.217 212.313 Minister Klimatu i Środowiska 33.143 33.143 61.688 59.918 Wojewoda Małopolski 40 790 1.698 1.730 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 497.007 — 2.241.018 — ogółem 564.027 453.720 2.560.715 2.412.922 Źródło: dane urzędów i bilanse przedsiębiorstw, obliczenia PGRP. Za wartość majątku przedsiębiorstwa, w którym suma funduszy własnych jest wielkością ujemną (zobowiązania przewyższają wartość aktywów) przyjęto wartość „0”, bowiem Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych. 105 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE Instytutem badawczym jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce 126 . Instytut posiada osobowość prawną. Instytut jest tworzony, w drodze rozporządzenia, przez Radę Ministrów, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu, złożony po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Przy tworzeniu instytutu minister nadzorujący wyposaża go w środki niezbędne do prowadzenia działalności. Równowartość majątku według stanu na dzień rozpoczęcia działalności odzwierciedla fundusz statutowy. Tab. 9.4. Majątek instytutów badawczych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych * fundusze własne fundusz statutowy ** [tys. PLN] Minister Cyfryzacji 2 74.648 249.161 74.648 Minister Edukacji i Nauki 2 3.541 9.654 3.541 Minister Aktywów Państwowych 4 112.186 144.283 112.186 Minister Infrastruktury 4 152.763 170.163 154.871 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 54.449 54.862 54.496 Minister Obrony Narodowej 9 550.213 706.099 574.520 Minister Rodziny i Polityki Społecznej 2 32.531 39.596 32.531 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1 1.831 3.151 1.831 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 12 747.126 959.770 747.126 Minister Rozwoju i Technologii 2 99.692 113.480 99.692 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 38.047 46.420 38.047 Minister Klimatu i Środowiska 10 380.776 609.501 383.190 Minister Sportu i Turystyki 1 3.459 4.256 3.459 Minister Zdrowia 14 –359.499 –185.032 403.207 2022 r. ogółem 67 1.891.762 2.925.364 2.683.343 2021 r. ogółem 69 1.947.941 2.895.975 2.694.397 * Wartość praw majątkowych Skarbu Państwa oznacza fundusz statutowy, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu statutowego – sumę funduszy własnych jednostki. ** Suma funduszu podstawowego i funduszu z aktualizacji wyceny. Źródło: bilanse jednostek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 126 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 498). 106 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO Do zadań Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) należy wspieranie rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych 127 . Zadania te realizowane są poprzez zarządzanie funduszami utworzonymi, powierzonymi lub przekazanymi na podstawie ustaw i poprzez obsługę programów rządowych. Bank prowadzi również działalność własną na zasadach komercyjnych. Na koniec 2022 r. BGK dysponował kapitałem własnym o wartości 30.688 mln PLN (na koniec 2021 r. kapitał własny wyniósł 24.722 mln PLN) 128 . 127 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153). 128 Na podstawie Skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej BGK. 107 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA Mienie przedsiębiorstwa państwowego oddane do odpłatnego korzystania spółce z udziałem pracowników (tzw. leasing pracowniczy) pozostaje własnością Skarbu Państwa do chwili całkowitej spłaty lub wcześniejszego przeniesienia własności. Wartość takiego mienia wyceniana jest według kwoty pozostałej do spłaty. Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy liczba umów należności [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. odpłatne korzystanie z mienia Skarbu Państwa 50 55 239.287 236.369 sprzedaż przedsiębiorstw 34 40 127.826 129.600 wniesienie do spółki 5 5 13.596 13.238 sprzedaż majątku 2 2 703 675 sprzedaż akcji i udziałów 94 142 1.161.966 1.108.773 ogółem 185 244 1.543.378 1.488.655 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W roku 2022 liczba niezakończonych rozliczeń z tytułu zawartych umów spadła w wyniku wywiązywania się inwestorów z postanowień zawartych w umowach, natomiast wzrost stanu należności w stosunku do roku poprzedniego spowodowany był naliczaniem odsetek ustawowych za opóźnienie w realizacji zobowiązań. Tab. 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy tytuł należności [tys. PLN] raty kapitałowe oprocentowanie rat i odsetki kary umowne, odsetki, zastępstwo procesowe pozostałe 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. odpłatne korzystanie z mienia 30.148 32.751 93.803 90.201 49.033 48.422 66.303 64.995 sprzedaż przedsiębiorstw 8.044 7.689 35.706 38.916 54.114 54.725 29.962 28.270 wniesienie do spółki 0 0 0 0 13.596 13.238 0 0 sprzedaż majątku 244 244 383 357 3 3 73 71 sprzedaż akcji i udziałów 60.159 61.667 92.397 86.020 941.371 896.886 68.039 64.200 ogółem 98.595 102.351 222.289 215.494 1.058.117 1.013.274 164.377 157.536 Źródło: jak w tab. 10.1. 108 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW Minister Finansów ewidencjonuje należności podatkowe, niepodatkowe, a także powstałe z tytułu pożyczek oraz kredytów i gwarancji udzielonych ze środków budżetu państwa 129 . Tab. 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów rodzaj należności wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty * 151.078,3 147.221,3 1. należności podatkowe 117.371,2 116.023,6 podatki pośrednie 104.999,3 103.978,5 podatek dochodowy od osób prawnych 4.922,1 4.226,7 podatek dochodowy od osób fizycznych 7.448,3 7.816,4 podatek od niektórych instytucji 0,0 0,5 podatki zniesione 1,5 1,5 2. należności niepodatkowe 33.707,2 31.197,7 wpłaty z zysku od przedsiębiorstw państwowych i spółek Skarbu Państwa 1,3 1,3 cła 205,8 234,9 pozostałe dochody ** 33.500,1 30.961,5 II. należności z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytów mieszkaniowych 71,7 121,1 III. należności z tytułu pożyczek ze środków budżetu państwa 769,7 863 1. pożyczki na prefinansowanie dla jednostek sektora finansów publicznych 57,2 61,7 2. pożyczka dla KUKE S. A. 187,8 234,3 3. pożyczki udzielone jednostkom samorządu terytorialnego 527,7 567,0 IV. należności bieżące i zaległe z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych 8.182,4 7.442,6 V. należności z tytułu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa 29,0 28,5 1. z tytułu poręczeń i gwarancji krajowych 18,2 18,0 2. z tytułu gwarancji zagranicznych 10,8 10,5 VI. inne należności 274,6 274,6 ogółem 160.405,7 155.951,1 * Kwota ogólna „I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty” została uzupełniona w zakresie roku 2022 w oparciu o dane ze sprawozdań Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych dysponentów środków budżetu państwa. ** Kwoty nie zawierają paragrafów 802, 806 i 808 z kolumny „należności pozostałe do zapłaty ogółem” rocznego sprawozdania Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych za 2022 r. Źródło: Ministerstwo Finansów. 129 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 144 z późn. zm.). 109 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH Tab. 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych organizacja waluta udziały opłacone * 2022 r. 2021 r. Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (MBOiR) PLN 185.745.943,18 185.745.943,18 USD ** 177.063.830,78 ** 163.828.964,93 Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (MSR) *** PLN 1.778.000,00 1.563.000,00 SDR 5.311.040,00 5.227.040,00 EUR 482.000,00 352.000,00 USD 42.006.738,00 — Wielostronna Agencja Gwarancji Inwestycyjnych (WAGI) USD **** 826.648,00 **** 826.648,00 Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) USD 57.985.000,00 99.991.738,00 Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) EUR 80.130.000,00 80.130.000,00 Bank Rozwoju Rady Europy (BRRE) EUR 16.224.000,00 16.224.000,00 Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) EUR 1.745.533.733,92 1.433.111.295,28 Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB) USD 166.400.000,00 166.400.000,00 Międzynarodowy Bank Współpracy Gospodarczej (MBWG) EUR 24.016.053,00 24.016.053,00 * Kategoria obejmuje jedynie udziały. ** W tym kwota 71.636.018,56 USD opłacona w PLN. *** Zobowiązania wobec MSR w ramach uzupełnień funduszy tej instytucji obejmują, zarówno udziały jak i darowizny, jednak w tabeli podane są wyłącznie udziały. **** W tym kwota 206.662,00 USD opłacona w PLN. Źródło: Ministerstwo Finansów. Powyższe zestawienie nie obejmuje nieopłaconych kwot udziałów Polski w międzynarodowych instytucjach finansowych, które byłyby wpłacane na żądanie danej instytucji. Ponadto Polska wykazuje należność z tytułu udziału w Międzynarodowym Banku Inwestycyjnym w wysokości 29.150.599,17 EUR (należność niepotwierdzona, wynikająca z wpłaty na kapitał statutowy Banku wniesionej na mocy Porozumienia o utworzeniu Międzynarodowego Banku Inwestycyjnego). Pozostałe należności Skarbu Państwa to: 1. należności zaległe Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w jednostkach rozliczeniowych – 2.379.711,27 XTR / 499.739,36 PLN (Kuba), 2. należności Skarbu Państwa na bankowych rachunkach likwidacyjnych – 62.613.315,86 XTR / 13.148.796,33 PLN (Kuba), 3. należności zalegle Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w walutach obcych: – Sudan: 115.045.644,77 USD / 506.407.919,15 PLN, – Mozambik: 29.330.420,44 USD / 129.106.644,69 PLN. Natomiast stan środków na rachunku specjalnym, otwartym w Narodowym Banku Polskim do obsługi kredytów z Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (nr rachunku 74 1010 1010 6018 6115 1697 8001), związanym z „Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły”, wynosił 10.520.051,53 EUR. 110 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA Część zasobów majątkowych Skarbu Państwa służy realizacji zadań z zakresu sprawowania władzy publicznej. Taką rolę według stanu prawnego na 31 grudnia 2022 r. pełnią: 1. majątek rzeczowy i środki finansowe państwowych jednostek sektora finansów publicznych, 2. zasoby majątku podmiotów o zadaniach niegospodarczych utworzonych ustawami (m. in. PGL Lasy Państwowe, agencji, funduszy i innych, o których była mowa w rozdziałach 6. i 7.), jak również niektórych przedsiębiorców – przedsiębiorstw, banków i spółek, na które ustawy nakładają szczególne obowiązki o charakterze publicznym, 3. prawa udziałowe w spółkach, wykorzystywane w polityce rządu i właściwych ministrów dla realizacji celów publicznych dzięki zachowaniu przez Skarb Państwa pozycji właściciela, decydującego o przekształceniach własnościowych albo dzięki posiadaniu szczególnych praw korporacyjnych pozwalających wywierać wpływ na kluczowe decyzje spółki, 4. zasoby (rezerwy w akcjach i udziałach) przeznaczone na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa oraz na nieodpłatne udostępnienie uprawnionym, 5. określone części przychodów z prywatyzacji lub zbywania składników majątku przeznaczone na finansowanie zadań ustawowych. 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW Przepisy ustawowe, ustanawiając zadania publiczne, określają nazwę, formę prawną i przedmiot działalności podmiotu powołanego do realizacji zadań. Niekiedy ustawy określają minimalny udział Skarbu Państwa w kapitale zakładowym i dopuszczalny udział innych akcjonariuszy. Podmioty te z reguły mogą prowadzić inną zarobkową działalność gospodarczą, jeżeli nie pozostaje ona w sprzeczności z zadaniami określonymi w ustawie. Takie szczególne zadania wykonują: 1. zarządy portów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej (Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście) – spółki akcyjne, w których Skarb Państwa ma co najmniej po 51 % akcji i sumy głosów, utworzone przez ustawę z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich 130 w celu zarządzania gruntami i infrastrukturą portową; 2. Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. – jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa, która ma za zadanie promować polską gospodarkę, organizować oraz inspirować przedsięwzięcia zwiększające zainteresowanie podmiotów zagranicznych inwestowaniem kapitału w Polsce; 3. Telewizja Polska S. A., Polskie Radio S. A. i regionalne rozgłośnie radia publicznego, wykonujące zadania jednostek publicznej radiofonii i telewizji, realizujące misję publiczną, które mogą działać wyłącznie w formie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 131 ; 4. PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., zarządzające liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach o transporcie kolejowym 132 ; 5. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A., która prowadzi działalność w zakresie ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa 133 ; 130 Dz. U. z 2022 r. poz. 1624 z późn. zm. 131 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722). 132 Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 602). 133 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1135 z późn. zm.). Korporacja prowadzi rozliczenia finansowe związane z prowadzeniem ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa na wyodrębnionym rachunku bankowym pod nazwą „Interes Narodowy”. Na koniec 2022 r. stan środków na rachunku wynosił 217,06 mln PLN (na koniec 2021 r. – 51,82 mln PLN). 111 6. Polski Rejestr Statków S. A., działający na rzecz bezpieczeństwa statków i ochrony środowiska morskiego oraz prowadzący rejestr statków 134 ; 7. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A., do którego należy prowadzenie depozytu papierów wartościowych, prowadzenie rozliczeń i rozrachunku transakcji w papierach wartościowych, prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń oraz wykonywanie czynności w zakresie prowadzenia systemu rejestracji, rozliczeń i rozrachunku instrumentów finansowych nie będących papierami wartościowymi 135 ; 8. Poczta Polska S. A., w której ustawowo Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem, a przedmiotem działalności gospodarczej spółki jest m. in. prowadzenie działalności polegającej na świadczeniu usług pocztowych, w tym usług o charakterze powszechnym 136 ; 9. Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze – przedsiębiorstwo państwowe, prowadzące działalność w zakresie rozwoju i eksploatacji portów lotniczych w Polsce służących do obsługi krajowego i międzynarodowego ruchu lotniczego 137 ; 10. Agencja Rozwoju Przemysłu S. A., wykonująca zadania ustalone m. in.: w ustawach o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków, specjalnych strefach ekonomicznych, wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego, różnych przepisach o udzielaniu pomocy na ratowanie i na restrukturyzację przedsiębiorców. Przedmiotem działalności spółki jest m. in.: – wspieranie procesów restrukturyzacji przedsiębiorców m. in. w ramach pomocy finansowej, szkoleniowej i organizacyjnej oraz prowadzenie prac w zakresie wykorzystania środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych, – doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, pełnienie funkcji inwestora w odniesieniu do restrukturyzujących się przedsiębiorców, zarządzanie mieniem i udziałami Skarbu Państwa i innych państwowych osób prawnych na zlecenie, wykonywanie na zlecenie praw z akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, udział w tworzeniu przez organy państwowe oraz samorządowe rozwiązań prawnych i instytucjonalnych dla dalszej transformacji gospodarki, organizowanie specjalnych stref ekonomicznych, centrów innowacji, parków przemysłowych i technologicznych, – realizacja zadań restrukturyzacyjnych określonych przez rządowe programy strategiczne; 11. Bank Gospodarstwa Krajowego, będący bankiem państwowym działającym na podstawie szczególnej ustawy 138 , do którego należy wspieranie rządowych programów społeczno- gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych. Bank wykonuje również inne zadania powierzone lub przekazane wynikające z ustaw i umów zawieranych z ministrami 139 . Bank specjalizuje się w obsłudze sektora publicznego i jednostek samorządu terytorialnego, krajowego i zagranicznego długu publicznego, finansowaniu dużych projektów inwestycyjnych (np. drogowych, jest akcjonariuszem Polskiego Funduszu Rozwoju S. A.), budownictwa mieszkaniowego, działalności poręczeniowo-gwarancyjnej oraz wspieraniu eksportu (w tym jako akcjonariusz Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A.); 134 Ustawa z dnia 26 października 2000 r. o Polskim Rejestrze Statków (Dz. U. z 2023 r. poz. 966). 135 Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1500 z późn. zm.). 136 Ustawa z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska” (Dz. U. z 2020 r. poz. 2064). 137 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o przedsiębiorstwie państwowym „Porty Lotnicze” (Dz. U. z 2017 r. poz. 1902 z późn. zm.). 138 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153). 139 BGK obsługuje m. in.: Krajowy Fundusz Drogowy, Fundusz Kredytu Technologicznego, Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich, rachunek rezerw poręczeniowych, windykację należności Skarbu Państwa z tytułu umów poręczeń i gwarancji. BGK prowadzi obsługę bankową rachunków zgodnie z art. 196 ust. 5 ustawy o finansach publicznych. BGK od 1 maja 2011 r. dokonuje na zlecenie Ministra Finansów wszelkich czynności prawnych i faktycznych związanych z przyjmowaniem wolnych środków wyżej wskazanych podmiotów w depozyt lub zarządzanie oraz ich zwrotem, co jest przejawem tzw. konsolidacji środków publicznych. 112 12. Polska Agencja Prasowa S. A. – publiczna agencja prasowa, zobowiązana między innymi do upowszechniania stanowiska naczelnych organów państwa 140 ; 13. Totalizator Sportowy Sp. z o. o., wykonujący monopol państwa w zakresie gier liczbowych 141 ; 14. podmioty zarządzające specjalnymi strefami ekonomicznymi – spółki, w stosunku do których Skarb Państwa albo samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników 142 ; 15. Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, powołana do realizacji projektów, których celem jest zapewnienie organom administracji podatkowej, Służbie Celnej i kontroli skarbowej systemów teleinformatycznych wspierających ich działania 143 ; 16. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, która realizuje zadania służące zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Na podstawie ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących 144 spółce powierzono przygotowanie i realizację budowy i eksploatacji pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej o mocy elektrycznej do 3750 MWe. W tym celu spółka zobowiązana jest do koordynacji działań m. in. w zakresie opracowania zasad koordynacji inwestycji, opracowania harmonogramu skonsolidowanego przygotowania i realizacji budowy oraz inwestycji towarzyszących, jak również – monitorowania wykonywanie zadań. 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 2 lutego 2021 roku Rada Ministrów przyjęła dokument strategiczny, odnoszący się do bezpieczeństwa elektroenergetycznego państwa tj. „Politykę energetyczną Polski do 2040 r.” (PEP2040) 145 . Obowiązywał także „Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030” (KPEiK), przekazany Komisji Europejskiej 30 grudnia 2019 r. KPEiK zawiera krajowe założenia i cele, polityki i działania odnoszące się do pięciu wymiarów unii energetycznej, w tym do priorytetowego obszaru bezpieczeństwa energetycznego. Dodatkowo obowiązywał przyjęty w 2014 r. „Program polskiej energetyki jądrowej”, zaktualizowany Uchwałą Nr 141 Rady Ministrów z dnia 2 października 2020 r. w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą \"Program polskiej energetyki jądrowej\" 146 . Istotne informacje o realizacji działań w sektorze elektroenergetycznym, zawarte są w „Podsumowaniu realizacji Polityki energetycznej do 2040 r. w 2021 r.” oraz „Założeniach do aktualizacji Polityki energetycznej Polski do 2040, r. z marca 2022 r.”, opublikowanych na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (www.gov.pl/web/klimat/polityka-energetyczna-polski). 11.3.2. Sektor gazowniczy, paliwowo-naftowy i wodorowy Sektor paliwowo-naftowy. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym bezpieczeństwu energetycznemu kraju, z zakresu sektora paliwowo-naftowego, obok PEP2040, jest 140 Ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o Polskiej Agencji Prasowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1595). 141 Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2023 r. poz.227). 142 Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 91). 143 Ustawa z dnia 29 kwietnia 2016 r. o szczególnych zasadach wykonywania niektórych zadań z zakresu informatyzacji w zakresie działów administracji rządowej budżet i finanse publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 186). 144 Dz. U. z 2021 r. poz. 1484 z późn. zm. 145 Obwieszczenie Ministra Klimatu I Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. (M. P. z 2021 r. poz.264). 146 M. P. z 2020 r. poz. 946. 113 Uchwała Rady Ministrów nr 182/2017 z dnia 28 listopada 2017 r. w sprawie przyjęcia Polityki Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym. Główny cel to określenie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa paliwowego państwa. Narzędziami realizacji Polityki są działania legislacyjne, działania podejmowane w ramach wykonywania praw z udziałów lub akcji należących do Skarbu Państwa oraz działania względem organów nadzorowanych i podległych. W 2022 r. jednoosobowa spółka Skarbu Państwa PERN S. A. kontynuowała, w ramach realizacji Polityki, program inwestycyjny w zakresie rozbudowy infrastruktury magazynowej. W lipcu 2022 r. oddano do eksploatacji 7 zbiorników, każdy o pojemności 32 tys. m 3 w bazach paliw w następujących lokalizacjach: Koluszki (3 zbiorniki), Nowa Wieś Wielka (3 zbiorniki), Dębogórze (1 zbiornik). Łącznie w 2022 roku do eksploatacji oddano 224 tys. m 3 nowych pojemności magazynowych dla paliw ciekłych. Kontynuowane były prace nad budową nowych zbiorników na paliwa w bazach w Nowej Wsi Wielkiej, Boronowie, Rejowcu oraz Dębogórzu. W 2022 r. spółka PERN S. A. kontynuowała również prace nad rozbudową zdolności przesyłowych paliw ciekłych. Budowa rurociągu produktowego Boronów-Trzebinia została zakończona w tym roku. Na wniosek ministra właściwego do spraw energii, Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych monitorował proces dostosowania parametrów technicznych magazynów i ich systemów przesyłowych, w których utrzymywane są zapasy interwencyjne ropy naftowej i paliw w Podziemnym Magazynie Ropy i Paliw „Góra” do wymogów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 147 . Inwestycja została częściowo zawieszona w związku z fuzją PKN ORLEN S. A. i Grupy LOTOS S. A. Sektor gazowy. W roku 2022 obowiązującymi dokumentami strategicznymi, dotyczącymi bezpieczeństwa gazowego państwa były, podobnie jak w przypadku sektora elektroenergetycznego, PEP2040 oraz KPEiK. Istotne informacje o stanie sektora i realizacji działań dostarcza „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.” opublikowane na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (bip.mos.gov.pl/energetyka/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-paliw- gazowych). Sektor wodorowy. Jeszcze w listopadzie 2021 r. Rada Ministrów przyjęła „Polską Strategię Wodorową do roku 2030 z perspektywą do 2040 r.” (PSW), która określa główne cele rozwoju gospodarki wodorowej w Polsce i kierunki interwencji, jakie są pożądane do ich osiągnięcia. W tym celu dokonuje się diagnozy obecnej sytuacji, określając stan dojrzałości i koszt poszczególnych technologii oraz rozważa ich potencjalny wpływ na gospodarkę, przedstawiając przewidywane trendy rozwoju. PSW wpisuje się w globalne, europejskie i krajowe działania mające na celu osiągnięcie gospodarki niskoemisyjnej. Nadrzędnym celem PSW jest wykorzystanie krajowego potencjału i stworzenie polskiej gałęzi gospodarki wodorowej poprzez rozwój rodzimych patentów i technologii wodorowych oraz ich wykorzystanie na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej i utrzymania konkurencyjności polskiej gospodarki. Rozwój niezależnych źródeł wytwórczych wodoru odnawialnego oraz potencjału magazynowania tego nośnika energii będzie determinował bezpieczeństwo energetyczne kraju. 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 23 stycznia 2018 r. Rada Ministrów przyjęła „Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. 25 września 2020 r. w Katowicach Międzyzwiązkowy Komitet Protestacyjno- Strajkowy oraz delegacja rządowa podpisały porozumienia w sprawie zasad i tempa transformacji górnictwa. Porozumienie przewidywało, że wypracowana zostawanie umowa społeczna regulująca funkcjonowanie sektora węgla kamiennego. Określało również datę graniczną transformacji 147 Dz. U. z 2022 r. poz. 1537 z późn. zm. 114 górnictwa – ostatnia kopalnia ma pracować do 2049 roku. 28 maja 2021 r. w Katowicach podpisana została umowa społeczna dotycząca transformacji sektora górnictwa kamiennego oraz wybranych procesów transformacji województwa śląskiego. W umowie przede wszystkim ustalono mechanizm finasowania spółek sektora górnictwa węgla kamiennego. Uzgodniono zasady budowy i wdrażania instalacji tzw. czystego węgla oraz powołanie Funduszu Transformacji Śląska. Ustalono terminy zakończenia eksploatacji węgla kamiennego w poszczególnych kopalniach w perspektywie do końca 2049 r. oraz gwarancje zatrudnienia. Kluczowym elementem jest pakiet osłon socjalnych dla pracowników z likwidowanych kopalń, który zawiera zarówno urlop górniczy, urlop przeróbkarski, jednorazową odprawę, jak i kompleksowy system alokacji. Zmiana otoczenia gospodarczego i prawnego funkcjonowania sektora, w związku z przyjętą przez Radę Ministrów w 2021 r. PEP2040, a przede wszystkim podpisanie umowy społecznej, spowodowało zmianę polityki rządu wobec sektora górnictwa węgla kamiennego energetycznego. Mając na uwadze powyższe Rada Ministrów w styczniu 2022 r. wprowadziła zmiany w „Programie dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. Nowym, głównym celem jest sprawiedliwa transformacja z założeniem stopniowej likwidacji branży wydobywczej węgla energetycznego w oparciu o mechanizmy wsparcia publicznego. Do najważniejszym zmian należy ujęcie założeń Nowego Systemu Wsparcia dla sektora górnictwa węgla kamiennego, pozwalających na uniknięcie niekontrolowanej upadłości spółek, a to z kolei pozwoli na racjonalną i kontrolowaną transformację. Do oceny prac nad realizacją „Programu dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce” oraz poszczególnych spółek węglowych został powołany przez Ministra Energii Komitet Sterujący do spraw Górnictwa. W przypadku sektora górnictwa węgla brunatnego obowiązującym w 2022 r. dokumentem był przyjęty 30 maja 2018 r. przez Radę Ministrów „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Program ten miał pełnić funkcję mapy drogowej dla rozwoju inwestycji w tym obszarze, opartej na analizie wyzwań, jakie stoją przed polskim rządem i branżą górniczą. Głównym celem wyżej wymienionego dokumentu było stworzenie warunków sprzyjających wytwarzaniu energii elektrycznej z węgla brunatnego w oparciu o innowacyjne i efektywne technologie, w tym również przez wykorzystanie węgla do produkcji paliw płynnych i gazowych dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz wspierania konkurencyjności gospodarki. W praktyce chodzi o zbudowanie rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora górnictwa węgla brunatnego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach. Mając na uwadze realizację celu głównego, zdefiniowane zostały następujące cele szczegółowe wraz z działaniami dla ich osiągnięcia: 1. określenie zapotrzebowania na węgiel brunatny, 2. zapewnienie dostępu do nowych złóż węgla brunatnego, 3. zapewnienie ram formalnoprawnych, mających na celu modernizację jednostek wytwórczych dla zagospodarowania nowych złóż lub budowę nowych kompleksów energetycznych, 4. zagospodarowanie złóż węgla brunatnego w sposób społecznie odpowiedzialny i przy wsparciu władz lokalnych, wojewódzkich i ogólnokrajowych, 5. podejmowanie długofalowych działań na rzecz poprawy konkurencyjności sektora węgla brunatnego. Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego, pomimo iż przedstawiał trzy scenariusze, najbardziej skupiał się na tym perspektywicznym, zakładając otwieranie nowych złóż Złoczew i Ościsłowo, a w dalszej kolejności – Gubin. Aktualnie istnieje rozbieżność pomiędzy „Programem dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” a Polityką Energetyczną Kraju. Plany utworzenia Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego, podmiotu z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa, także stoją w opozycji do scenariusza optymistycznego, zakładanego w przedmiotowym programie. W związku z powyższym istnieje realna perspektywa konieczności skorygowania i uaktualnienia „Programu dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Monitoring tego programu miał się odbyć poprzez weryfikację cyklicznych raportów sporządzonych przez Komitet Sterujący do spraw Górnictwa Węgla Brunatnego, powołany przez Ministra Energii do realizacji zadań określonych w Programie. 115 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK Polskie Koleje Państwowe S. A. działają w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” 148 (ustawa o PKP). Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP, którą tworzą spółki zarządzające infrastrukturą kolejową, spółki przewozowe i inne spółki świadczące usługi na rzecz spółek grupy. Do jej podstawowych zadań należy: 1. realizacja procesów restrukturyzacji, 2. gospodarowanie mieniem, w szczególności poprzez wnoszenie do spółek, sprzedaż, oddawanie do nieodpłatnego korzystania, a także zbywanie mienia zbędnego, w tym zasobów mieszkaniowych, 3. koordynacja przedsięwzięć związanych z rozwojem spółek Grupy PKP. PKP S. A. utworzyły spółki, wnosząc do nich składniki materialne wyodrębnione z przedsiębiorstwa. Akcje i udziały spółek utworzonych przez PKP S. A., z wyjątkiem spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., mogą być zbywane. Nie podlega sprzedaży mienie wchodzące w skład linii kolejowych o znaczeniu państwowym, będące własnością PKP S. A., PKP PLK S. A. lub Skarbu Państwa. Akcje PKP PLK S. A. nie mogą być zbywane, za wyjątkiem akcji spółki będących własnością PKP S. A., które mogą być zbywane wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa (art. 15 ust. 8a ustawy o PKP). PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. zarządza liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym 149 . 31 grudnia 2022 r. kompetencje właścicielskie w stosunku do PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. wykonywał Minister Infrastruktury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 150 . Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. wynosił 32.069.349.000 PLN i dzielił się na 32.069.349 akcje po 1.000 PLN. Skarb Państwa posiadał w PKP PLK S. A. 26.562.873 akcje (82,83 %). Pozostałe akcje w liczbie 5.506.476 sztuk (17,17 %) posiadała spółka PKP S. A. Akcje PKP PLK S. A. są akcjami imiennymi i nie są uprzywilejowane. 14 czerwca 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie dokapitalizowania spółki wkładem pieniężnym w kwocie 260 mln PLN, pochodzącym ze środków Funduszu Kolejowego, z przeznaczeniem na: 1. inwestycję kapitałową PKP PLK S. A. polegającą na podwyższeniu kapitału zakładowego spółki Trakcja S. A. o kwotę 200 mln PLN i objęciu przez PKP PLK S. A. nowo wyemitowanych akcji w podwyższonym kapitale zakładowym, 2. finansowanie odkupu od Agencji Rozwoju Przemysłu S. A. akcji i obligacji zamiennych na akcje spółki Trakcja S. A. posiadanych przez COMSA S. A. U. (udział COMSA), finansowanie udokumentowanego kosztu ustanowienia przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. zakupu udziału COMSA, finansowanie kosztu finansowania przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. zakupu udziału COMSA od dnia jego nabycia do dnia jego odkupu przez PKP PLK S. A. ustalonego w oparciu o stopę lombardową NBP, w łącznej wysokości 60 mln PLN. 1 sierpnia 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie dokapitalizowania spółki wkładem niepieniężnym w postaci skarbowych papierów wartościowych przekazanych na podstawie listów emisyjnych z dnia 16 lutego 2022 r. o numerach: 9/2022, 10/2022, 11/2022, 12/2022 i 13/2022, o terminach wykupu odpowiednio: 25 lipca 2024 r., 25 listopada 2026 r., 25 maja 2027 r., 25 listopada 2031 r. i 25 kwietnia 2032 r., których łączna wartość godziwa wynosi 148 Dz. U. z 2022 r. poz. 2542 z późn. zm. 149 Dz. U. z 2023 r. poz. 1786 z późn. zm. 150 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 116 1.150.396.800 PLN. Środki uzyskane z tytułu obligacji, z zastrzeżeniem, że podejmowanie czynności w zakresie rozporządzania obligacjami wymaga zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych, PKP PLK S. A. przeznaczy na finansowanie inwestycji realizowanych w ramach „Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2029 roku”, ustanowionego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 151 oraz zobowiąże się do ich realizacji. 16 grudnia 2022 r. Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie umorzenia 3.371 akcji PKP PLK S. A. serii I. od numeru 5059319 do numeru 5062689, nabytych w zamian za wynagrodzenie dla akcjonariusza PKP S. A. w postaci składników rzeczowych aktywów trwałych, wniesionych aportem do PKP PLK S. A. przez PKP S. A. na podstawie uchwały nr 23 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia PKP PLK S. A. z dnia 24 czerwca 2005 r. w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego spółki PKP PLK S. A. w drodze subskrypcji prywatnej, ze zmianami. Wyżej wymienione składniki rzeczowych aktywów trwałych były zbędne dla PKP PLK S. A. W stosunku do przedsiębiorstwa państwowego „Porty Lotnicze”, zgodnie z ustawą z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw 152 , 16 lipca 2022 r. nastąpiło powierzenie wykonywania zadań w zakresie nadzoru nad przedsiębiorstwem Pełnomocnikowi Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego. Natomiast na podstawie ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego 153 , zaplanowano przekształcenie przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa pod nazwą Polskie Porty Lotnicze Spółka Akcyjna. 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA Na mocy art. 25 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne 154 , został utworzony zasób majątkowy Skarbu Państwa jako alternatywne, obok budżetu państwa, źródło spłaty poręczonych i gwarantowanych przez Skarb Państwa kredytów 155 . Na zasób składają się akcje i udziały uzyskane w wyniku dochodzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w imieniu Skarbu Państwa, wierzytelności z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz akcje i udziały w spółkach stanowiące własność Skarbu Państwa, wyodrębnione przez Radę Ministrów do 17 lipca 2009 r. 31 grudnia 2022 r. w zasobie majątkowym Skarbu Państwa przeznaczonym na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa znajdowały się akcje i udziały przedstawione w poniższej tabeli. Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa nazwa podmiotu liczba akcji i udziałów Centrum Techniki Okrętowej S. A. z siedzibą w Gdańsku 1.240.000 Chłodnia Szczecińska Sp. z o. o. z siedzibą w Szczecinie 7.440 Lubinex Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w Lubinie 16.168 Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków S. A. z siedzibą w Warszawie 321.843 Pomorskie Hurtowe Centrum Rolno-Spożywcze S. A. z siedzibą w Gdańsku 53.070 151 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 152 Dz. U. z 2022 r. poz. 1390. 153 Dz. U. z 2022 r. poz. 1846. 154 Dz. U. z 2023 r. poz. 926. 155 O należnościach Skarbu Państwa z tytułu poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów zob. w części 10.3. 117 Centrala Farmaceutyczna Cefarm S. A. (w miejsce 100.800 udziałów Przemysłowego Instytutu Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. z siedzibą w Kobyłce) 916.811 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. z siedzibą w Broniszach 6.171 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. z siedzibą w Warszawie 627.900 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 110.106 akcji spółki WELUX S. A. z siedzibą w Katowicach) 4.092 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 40.586 akcji Zakładów Przemysłu Wełnianego 9 MAJA S. A. z siedzibą w Łodzi) 5.175 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. z siedzibą w Niedzicy 230.785 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2022 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki pochodzące ze zbycia tych papierów wartościowych, opłaty prowizyjne od udzielonych gwarancji i poręczeń, a także odsetki z tytułu oprocentowania zgromadzonych środków, wpływają na rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa 156 . W roku 2022 nie było konieczności wydatkowania środków tego rachunku na cele związane z obsługą gwarancji i poręczeń. W związku z powyższym całość środków, które zasiliły rachunek w 2022 r., tj. 97.346.448 PLN (w 2021 r. – 24.440.296 PLN), przeznaczono na finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, tak jak to miało miejsce w latach poprzednich. Łącznie, na przestrzeni dziewięciu lat, przekazano na ten cel z powyższego rachunku środki w wysokości 1.338.960.005 PLN. Tab. 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń tytuł zobowiązania wartość zobowiązania [mln PLN] 2022 r. 2021 r. 2020 r. 2019 r. poręczenia i gwarancje krajowe 270.926 243.753,3 198.278,8 11.355,7 gwarancje zagraniczne 161.871 112.573,8 104.596,2 100.015,6 * ogółem 432.796,4 356.327,1 302.875,0 111.371,3 * Łączna kwota ewentualnych wypłat z budżetu w przypadku, gdyby kredytobiorcy lub emitenci nie wywiązali się ze spłaty poręczonych lub gwarantowanych kredytów lub obligacji. Źródło: jak w tab. 11.1. Potencjalne niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji 31 grudnia 2022 r. wynosiły 432.796.400.452 PLN, co oznacza wzrost w stosunku do roku 2021 o ponad 21%. Wzrost ten związany był głównie z objęciem gwarancjami Skarbu Państwa zobowiązań wynikających z zaistniałej sytuacji geopolitycznej, tj. w szczególności zobowiązań zaciągniętych przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasilenie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, Funduszu Pomocy i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz zobowiązań zaciągniętych przez PGNiG S. A. (obecnie ORLEN S. A.) w oparciu o przepisy dotyczące ochrony odbiorców paliw gazowych, jak i zobowiązań przedsiębiorców związanych z wykonaniem polecenia Prezesa Rady Ministrów sprowadzenia węgla do Polski na podstawie ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw 157 . Ponadto w roku 2022 były udzielane gwarancje Skarbu Państwa obejmujące zobowiązania zaciągnięte na realizację przedsięwzięć infrastrukturalnych (w szczególności drogowych i kolejowych). 156 Rachunek utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne. 157 Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 z późn. zm. 118 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW W spółkach powstałych w trybie komercjalizacji lub wniesienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego do spółki, w przypadku zbycia przez Skarb Państwa akcji lub udziałów na zasadach ogólnych, uprawnionym pracownikom, rolnikom lub rybakom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15 % akcji lub udziałów objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru. Od 29 lutego 2020 r., zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników 158 , akcje lub udziały na rzecz uprawnionych pracowników, rolników lub rybaków zbywa minister właściwy do spraw aktywów państwowych. W roku 2022 proces nieodpłatnego udostępniania akcji lub udziałów na powyższych zasadach był realizowany w 7 spółkach. Do 31 grudnia 2022 r. Skarb Państwa zawarł z uprawnionymi pracownikami powyższych spółek oraz ich spadkobiercami 3.843 umowy nieodpłatnego nabycia akcji lub udziałów (w 2021 r. – 2.930 umów). Na podstawie tych umów zbytych zostało na rzecz osób uprawnionych 407.360 akcji lub udziałów (w 2021 r. – 192.054). 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI Planowane kwoty oraz przeznaczenie przychodów z prywatyzacji określa ustawa budżetowa. Tab. 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji tytuł przychodu wartość planowana [tys. PLN] wartość uzyskana [tys. PLN] 2022 r. 2021 r. 2022 r. 2021 r. prywatyzacja pośrednia 0 0 415 6.495 prywatyzacja bezpośrednia 1.619 1.671 1.799 3.916 pozostałe przychody 0 0 0 0 ogółem 1.619 1.671 2.214 10.412 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji Państwowy fundusz celowy utworzony został na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników. Na rachunku Funduszu gromadzone są środki pochodzące ze sprzedaży 5 % akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji, środki z tytułu świadczeń należnych Skarbowi Państwa, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 31a oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa 159 , odsetki od udzielonych pożyczek oraz odsetki od środków zgromadzonych na rachunku tego funduszu. Przychody Funduszu w 2022 r. zostały zrealizowane w kwocie 4.939.863 tys. PLN (w 2021 r. – 5.686.422 tys. PLN). Kwotę tę w ponad 93 % stanowiły przychody z tytułu nieodpłatnego otrzymania przez Fundusz skarbowych papierów wartościowych, a pozostałe to m. in. odsetki od środków 158 Dz. U. z 2023 r. poz. 343. 159 Dz. U. z 2021 r. poz. 795. 119 zgromadzonych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji oraz odsetki od udzielonych pożyczek. Koszty realizacji zadań ze środków Funduszu wyniosły 6.936.980 tys. PLN (w 2021 r. – 2.171.746 tys. PLN). Na koniec 2022 r. Fundusz Reprywatyzacji posiadał skarbowe papiery wartościowe o wartości rynkowej wynoszącej 2.711.100 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 5.524.500 tys. PLN). Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji na 31 grudnia 2022 r. wyniosło 1.392.409 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 816.917 tys. PLN 160 ). 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny Fundusz utworzony został na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 161 . Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, o której mowa powyżej, ostateczny termin składania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty upłynął 31 grudnia 2008 r. Prawo do rekompensaty może zostać zrealizowane w formie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jak również poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Na realizację rekompensat w formie świadczenia pieniężnego, wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, przeznaczane są przychody ze sprzedaży nieruchomości pochodzących z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, z ich częściami składowymi, o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 400 tys. ha oraz wpływy z tytułu odpłatnego korzystania z mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, odsetki bankowe oraz pożyczki z budżetu państwa udzielane w przypadku niedoboru środków wymienionych powyżej. Przychody Funduszu Rekompensacyjnego w 2022 r. wyniosły 650.018 tys. PLN (w 2021 r. – 397.624 tys. PLN), z czego ponad połowę przychodów stanowiły wpłaty Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa środków ze sprzedaży nieruchomości oraz dzierżawy mienia pochodzącego z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (380.340 tys. PLN). Natomiast koszty realizacji zadań ze środków Funduszu wyniosły 124.407 tys. PLN (w 2021 r. – 101.591 tys. PLN), w tym wypłaty rekompensat dla osób uprawnionych w kwocie 123.140 tys. PLN, stanowiące prawie 99 % kosztów ogółem. Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Rekompensacyjnego na 31 grudnia 2022 r. wyniosło 1.594.117 tys. PLN (na koniec 2021 r. – 1.062.669 tys. PLN). 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA Tab. 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji kryterium miejsca emisji wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zadłużenie krajowe 949.785,9 872.681,2 zadłużenie zagraniczne * 288.684,6 ** 265.352,4 ogółem 1.238.470,5 1.138.033,6 * kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,6899, USD/PLN – 4,4018. ** W przeliczeniu po kursach fixingowych NBP na 31.12.2021 r. Źródło: Ministerstwo Finansów. 160 Korekta danych za 2021 r. dokonana przez Ministerstwo Finansów. 161 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 120 Tab. 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta kryterium rezydenta wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zadłużenie krajowe 826.999,1 772.298,1 zadłużenie zagraniczne 411.471,4 365.735,5 ogółem 1.238.470,5 1.138.033,6 Źródło: jak w tab. 11.4. Tab. 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych nazwa instytucji wartość zobowiązań [mln EUR] 2022 r. 2021 r. Europejski Bank Inwestycyjny 6.631,3 6.266,1 Bank Rozwoju Rady Europy 649,7 239,6 Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju 5.708,7 5.966,7 Pożyczka z Instrumentu SURE (UE) * 11.236,0 8.236,0 * Jak w tekście poniżej. Źródło: jak w tab. 11.4. Instrument SURE. 30 czerwca 2020 r. Polska podpisała umowę gwarancyjną na potrzeby Instrumentu SURE (Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID- 19). Tym samym zobowiązała się w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny do przekazania na wniosek Komisji Europejskiej do 100 % swojego wkładu, którego całkowita wysokość określona w umowie gwarancyjnej wynosi 930.103.250 EUR. 15 października 2020 r. została podpisana pomiędzy Polską a Unią Europejską umowa pożyczki z Instrumentu SURE. Maksymalna kwota pożyczki udostępniona Polsce wynosi 11.236.693.087 EUR. W latach 2020-2021, w ramach instrumentu SURE, zaciągnięta została pożyczka o łącznej wartości 8.236,0 mln EUR, a w 2022 r. – kolejne jej transze o łącznej wartości 3.000 mln EUR. 121 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA Tab. 12.1. Zestawienie zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa składniki * wartość [mln PLN] 2022 r. 2021 r. zabytki bez wyceny bez wyceny zasoby naturalne bez wyceny bez wyceny grunty 577.561 430.413 budynki, budowle i obiekty inżynierii lądowej i wodnej (bez tych, którymi gospodarują starostowie) 211.550 206.703 drogi, mosty i wiadukty ** 186.395 183.086 środki trwałe w budowie i zaliczki na środki trwałe w budowie 69.157 63.825 wartości niematerialne i prawne 786 682 maszyny i urządzenia techniczne 8.396 8.580 środki transportu 18.089 15.751 inne środki trwałe 5.195 4.389 należności długoterminowe 2.423 3.920 akcje i udziały 217.737 213.973 inne aktywa długoterminowe 2 4 rozliczenia długoterminowe 17 15 mienie zlikwidowanych jednostek 35 36 zapasy 48.241 38.335 rezerwy strategiczne i zapasy agencyjne 11.900 7.483 należności i roszczenia krótkoterminowe 95.890 59.279 środki pieniężne 73.547 85.609 krótkoterminowe papiery wartościowe 855 8.962 rozliczenia międzyokresowe 28.136 16.101 należności budżetu ewidencjonowane przez Ministra Finansów 160.406 155.951 * Mienie wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa. ** Także drogi krajowe i obiekty drogowe w miastach na prawach powiatu. Źródło: jak w niniejszym Sprawozdaniu, obliczenia PGRP. 122 Tab. 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa podmiot wartość * [mln PLN] 2022 r. 2021 r. agencje wykonawcze 17.164 11.975 instytucje gospodarki budżetowej 962 967 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 2.892 2.397 instytucje kultury 3.384 2.503 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej 918 947 uczelnie publiczne 45.263 43.254 agencje, fundacje, fundusze i inne państwowe osoby prawne realizujące szczególne niegospodarcze zadania ustawowe 63.311 53.628 jednostki ubezpieczeń społecznych w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 66.360 9.028 60.202 7.309 przedsiębiorstwa państwowe 2.561 2.413 instytuty badawcze 1.892 1.948 parki narodowe 9.520 9.457 Polska Akademia Nauk 1.141 1.147 Bank Gospodarstwa Krajowego 30.688 24.514 * Wartości składników majątku wykorzystywanego przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzonego agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa, nie wskazane w częściach szczegółowych, przedstawiono w załączniku (tab. 13.3.). Źródło: jak w tab. 12.1. Przyjęte zasady wyceny oraz zastosowane metody oszacowania, a także brak możliwości wyceny w przypadku niektórych składników powodują, że poszczególne wartości są niewspółmierne, a w związku z tym podanie łącznej wartości mienia Skarbu Państwa wyrażonej w jednej kwocie obarczone jest dużym ryzykiem. 123 13. ZAŁĄCZNIKI 124 13.1. Z AŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁ ÓW 6. I 7. Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych ogółem ** [tys. PLN] 64.914.473 2 11.550.395 785. 820 8.395.893 18.089.045 5. 194.789 65.901.306 3.255.961 2. 422.993 166.811.188 2.711.100 2.093 16.868 34.502 48.240.783 95.890.181 73.546.733 854.514 28.136.416 * Bez placówek zagranicznych. ** Liczby w wierszach mogą nie sumować się z powo du za okrągleń w trakcie kolejnych agregacji. Źródło: bilanse łączne dysponentów części budżetu i bilanse agencji, obliczenia PGRP. PGL Lasy Państwowe 517. 144 7.081.201 11.743 196.730 109.406 40. 102 401. 303 275 926 32.364 — 2.035 9.024 — 375.329 763.951 7.910.337 — 64.820 17.635.046 13.066.820 RARS 43. 603 204.596 8.161 33.797 26.040 12.993 20.500 0 0 0 0 0 1.380 — 12.091.786 313.720 6.903.052 0 22.761 19.682.389 13.510.647 AMW 818. 786 2.503.929 5.152 15.735 1.696 542 63.612 0 160 1.022.111 0 0 6. 464 — 142.656 71.767 185.595 0 6.108 4.844.311 4.707.895 Zasób WRSP 6.645.649 374. 627 31 10.933 263 58 15.832 — 2.953 700.481 — — — — 91 3.946.024 1.031.015 66 11 12.728.061 11.380.586 urzędy i instytucje wojewódzkie 816.243 2.548.674 14.187 300.69 8 983.720 227.808 191.953 0 71.339 0 0 52 0 1.294 265.843 2.559.679 1.379.912 273 5.521 9.367.194 7.216.730 urzędy i instytucje centralne * 56.073.048 198.837.368 746.546 7.838.000 16.967.920 4.913.286 65.208.106 3. 255.686 2.347.615 165.056.232 2.711.1 00 6 0 33.208 35.365.078 88.235.040 56.136.822 854.175 28.037.195 732.618.190 728.892.248 składniki grunty budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej wartości niematerialne i prawne maszyny i urządzenia techniczne środki transportu inne środk i trwałe środki trwałe w budowie środki przekazane na poczet inwestycji należności długoterminowe akcje i udziały inne papiery wartościowe inne aktywa długoterminowe rozliczenia długoterminowe mienie zlikwidowanych jednostek zapasy należności i roszczenia środki pieniężne krótkoterminowe papiery wartościowe rozliczenia międzyokresowe suma bilansowa 202 2 r. ** suma bilansowa 202 1 r. ** 125 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. Tab. 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych podmiot liczba akcji udział wartość rynkowa * [%] [tys. PLN] Polski Holding Nieruchomości S. A. 36.842.988 71,93 442.116 PGE Polska Grupa Energetyczna S. A. 1.365.601.493 60,86 9.400.800 Jastrzębska Spółka Węglowa S. A. 64.387.333 54,84 3.744.767 ENEA S. A. 277.015.422 52,29 1.662.093 Polski Koncern Naftowy ORLEN S. A. 579.310.079 49,90 37.214.879 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S. A. 14.695.470 35,01 521.983 Powszechny Zakład Ubezpieczeń S. A. 295.217.300 34,19 10.456.597 GRUPA AZOTY S. A. 32.734.509 33,00 1.292.358 KGHM Polska Miedź S. A. 63.589.900 31,79 8.060.020 TAURON Polska Energia S. A. 526.848.384 30,06 1.116.391 Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S. A. 367.918.980 29,43 11.144.266 GRUPA AZOTY Zakłady Chemiczne „POLICE” S. A. 9.273.078 7,47 104.322 BOŚ S. A. 5.148.000 5,54 43.449 RUCH CHORZÓW S. A. 2.981.479 5,45 1.342 Elektrociepłownia BĘDZIN S. A. 157.466 5,00 819 MBANK S. A. 500 0,001 148 REGNON S. A. w likwidacji 29 0,0006 0,02 GRUPA AZOTY Zakłady Azotowe „PUŁAWY” S. A. 1 0,00001 0,1 * Według kursu zamknięcia z 30 grudnia 2022 r. GPW. Źródło: informacje organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 126 Tab. 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa podmiot * wartość nominalna akcji i udziałów kapitał własny wynik finansowy netto za 2022 r. [tys. PLN] Polskie Koleje Państwowe S. A. 10.150.716 12.707.331 75.285 Polskie Sieci Elektroenergetyczne S. A. 9.605.473 17.791.635 797.006 Agencja Rozwoju Przemysłu S. A. 8.082.743 9.604.398 50.678 Operator Gazociągów Przesyłowych Gaz-System S. A. 6.377.191 11.457.614 193.957 Polska Grupa Górnicza S. A. 3.916.718 –222.370 2.532.086 Polska Grupa Lotnicza S. A. 2.597.603 2.212.232 28.981 Towarzystwo Finansowe Silesia Sp. z o. o. 1.723.494 1.605.886 127.891 Polski Holding Hotelowy Sp. z o. o. 1.711.500 1.927.458 50.698 Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. 1.277.500 2.316.178 28.433 PERN S. A. 1.235.978 5.080.848 184.012 Poczta Polska S. A. 964.140 1.402.419 –5.678 Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. 955.871 4.277.991 –49.428 Exatel S. A. 576.855 419.041 –49.512 „WĘGLOKOKS” S. A. 558.819 2.253.378 392.429 AMW REWITA Sp. z o. o. 534.072 375.301 12.408 AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o. 525.460 619.956 –2.745 Międzynarodowa Korporacja Gwarancyjna Sp. z o. o. 342.704 34.620 1.691 Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. 339.168 332.311 –6.917 Spółka Restrukturyzacji Kopalń S. A. 292.288 758.671 –946.106 Telewizja Polska S. A. 286.597 679.844 –50.687 Totalizator Sportowy Sp. z o. o. 279.142 1.535.268 361.007 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. 225.838 361.266 59.493 Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o. 200.000 – – Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S. A. 130.650 965.110 130.520 Regionalny Fundusz Gospodarczy S. A. 91.387 97.416 –3.982 Fundusz Rozwoju Spółek S. A. 78.536 498.878 8.898 PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o. 68.619 79.258 1.245 Polska Żegluga Bałtycka S. A. 67.938 166.115 –6.369 H.CEGIELSKI – POZNAŃ S. A. 60.852 43.923 –54.617 SKLEJKA ORZECHOWO S. A. 57.500 67.450 7.891 Centrala Farmaceutyczna „CEFARM” S. A. 55.400 86.388 5.198 Polska Agencja Prasowa S. A. 52.704 72.727 162 Uzdrowisko Krynica-Żegiestów S. A. 51.680 51.514 659 AMW SINEVIA Sp. z o. o. 51.347 73.833 –4.714 Holding KW Sp. z o. o. 47.101 306.973 –13.279 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o. 47.095 101.666 10.447 Specjalistyczne Centrum Medyczne im. św. Jana Pawła II S. A. 36.800 161.590 518 Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o. 36.310 48.956 2.501 127 Siarkopol Tarnobrzeg Sp. z o. o. 35.000 303.446 15.952 Fabryka Przewodów Energetycznych S. A. 26.800 3.669 –20.443 Uzdrowisko Rabka S. A. 21.300 19.488 117 Kopalnia Soli „Wieliczka” S. A. 21.000 164.882 30.106 Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o. 17.508 68.037 13.577 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o. 17.309 135.296 20.922 Polskie Radio S. A. 16.366 99.455 –55.100 AMW INVEST Sp. z o. o. 16.257 14.364 3.647 Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. 16.000 43.986 9.108 Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S. A. 16.000 56.588 2.435 Centrum Techniki Okrętowej S. A. 15.500 31.722 6 OHZ OSIĘCINY Sp. z o. o. 15.158 86.988 20.505 Polskie Ratownictwo Okrętowe Sp. z o. o. 15.000 17.100 233 Stadnina Koni Liski Sp. z o. o. 14.207 14.339 2.916 Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o. 13.621 11.165 2.051 Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o. 13.526 57.145 13.479 Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o. 13.366 57.093 6.188 Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o. 13.192 28.086 5.980 Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o. 13.074 70.429 12.502 Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek 12.168 25.125 3.037 PL.2012+ Sp. z o. o. 12.000 47.243 937 Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o. 11.313 26.155 165 Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o. 11.141 43.707 10.240 Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o. 10.929 75.099 15.728 Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o. 10.543 11.732 377 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o. 9.753 20.894 1.331 Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o. 9.546 48.014 10.605 Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o. 9.510 40.158 6.002 Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z o. o. 9.000 9.923 4.546 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej POLONUS w Warszawie S. A. 9.000 8.215 438 Polski Rejestr Statków S. A. 8.000 33.502 8.349 Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o. 7.927 61.518 14.779 Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o. 7.923 44.392 9.278 Mścice Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. 7.535 23.350 3.817 Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o. 7.300 16.796 3.366 Zakłady Chemiczne RUDNIKI S. A. 7.000 145.504 53.997 Zakłady Ceramiczne BOLESŁAWIEC w Bolesławcu Sp. z o. o. 6.502 23.834 4.592 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o. 6.500 31.886 7.209 Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. 6.300 16.175 4.108 OHZ Sp. z o. o. Głogówek 6.224 35.764 10.898 Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o. 5.937 8.294 1.454 Centrum Logistyczne Gryf Sp. z o. o. 5.650 14.562 2.052 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. 5.123 7.508 560 Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. 5.000 4.539 –335 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim S. A. 4.830 –1.322 1.038 Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o. o. 4.800 14.693 30 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o. 4.796 38.524 7.962 Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o. 4.778 40.621 173 128 Wojskowe Zakłady Kartograficzne Sp. z o. o. 4.200 1.195 –2.209 Centrum Badań i Dozoru Górnictwa Podziemnego Sp. z o. o. 3.700 19.022 296 Przedsiębiorstwo Przewozu Towarów Powszechnej Komunikacji Samochodowej S. A. 3.600 5.856 –229 Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o. 3.501 8.644 228 Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o. 2.813 15.749 3.385 Radio Kraków S. A. 2.753 3.193 –1.731 Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe Sp. z o. o. 2.500 4.696 732 Zakłady Artykułów Technicznych „ARTECH” Sp. z o. o. 2.000 7.617 1.051 Pałac Saski Sp. z o. o. 2.000 2.000 0 Techfilm Spółka z o. o. 1.800 955 2 Przedsiębiorstwo Usług Hotelarskich PUH Sp. z o. o. 1.400 2.264 652 Radio Wrocław S. A. 1.329 10.777 95 Radio Lublin S. A. 1.217 7.497 –725 Radio Gdańsk S. A. 1.202 7.452 –4.151 „WESOŁA” Sp. z o. o. 1.200 11.088 1.957 Kopalnia Soli Bochnia Sp. z o. o. 1.000 3.351 2.995 Radio Katowice S. A. 951 14.134 –1.342 Radio Łódź S. A. 942 6.079 1.344 „Radio dla Ciebie” S. A. 900 7.868 –841 Radio Szczecin S. A. 866 22.583 4.869 Radio Kielce S. A. 823 10.876 401 Radio Poznań S. A. 822 6.469 –1846 Dobre z Lasu Sp. z o. o. 800 673 –234 Radio Białystok S. A. 783 5.234 –2.445 Radio Olsztyn S. A. 713 7.441 –1.671 „Radio Pomorza i Kujaw” S. A. 704 12.584 –1.398 Radio Rzeszów S. A. 693 10.606 –1.612 Radio Koszalin S. A. 634 6.863 –458 Radio Opole S. A. 624 10.988 –1.955 Przedsiębiorstwo Budowy Tras Komunikacyjnych TRAKT w Szczecinie Sp. z o. o. 600 600 40 „Radio Zachód” S. A. 583 8.040 –1.455 POLGRUNT Sp. z o. o. 500 2.797 425 Zarządca Rozliczeń S. A. 500 500 0 Chłodnia „MORS-WOLA” Sp. z o. o. 400 1.446 20 Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu Sp. z o.o. 145 –40 76 ARR Group Sp. z o. o. 103 –17 –1 Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. 95 835 –597 „WIDAWA” Sp. z o. o. 50 12.299 4.022 Nieruchomości KW Sp. z o. o. 5 2.239 –817 * Bez spółek w likwidacji, upadłości i nie prowadzących działalności. Źródło: jak w tab. 13.2. 129 Tab. 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa podmiot udział wartość majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa* [%] [tys. PLN] PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. 82,04 20.915.780 Polski Fundusz Rozwoju S. A. 99,87 12.404.319 Krajowa Grupa Spożywcza S. A. ** 84,73 3.249.768 Polska Grupa Zbrojeniowa S. A. 44,26 2.527.736 Zarząd Morskiego Portu Gdynia S. A. 99,48 1.672.720 Polski Holding Obronny Sp. z o. o. 84,18 1.470.688 Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S. A. 95,57 1.149.931 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S. A. 94,80 1.121.725 Polskie Promy Sp. z o. o. 99,99 644.517 Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o. *** 88,75 607.489 Electromobility Poland S. A. 82,70 523.012 Jastrzębskie Zakłady Remontowe Sp. z o. o. 39,60 375.906 Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o. o. 59,80 293.946 Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A. 33,33 195.848 Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A. 51,55 185.619 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. 71,84 172.123 Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 71,46 132.173 Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 49,80 115.171 Dolnośląskie Centrum Hurtu Rolno-Spożywczego S. A. 86,30 106.254 * Według największych wartości majątku netto spółki. ** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Aktywów Państwowych, które reprezentowało Skarb Państwa w 84,47 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 3.239.796 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 0,26 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 9.972 tys. PLN. *** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które reprezentowało Skarb Państwa w 69,75 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 477.435 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 19,00 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 130.054 tys. PLN. Źródło: jak w tab. 13.2.\n--- KONIEC DOKUMENTU ---\n\nPAMIĘTAJ: Twoja odpowiedź MUSI być wyłącznie poprawnym obiektem JSON. Nie dodawaj żadnych dodatkowych znaków, komentarzy ani tekstu przed znacznikiem '{' ani po znaczniku '}'. Cała odpowiedź musi być parsowalna jako JSON.\nNa podstawie POWYŻSZEGO dokumentu, wypełnij poniższą strukturę JSON:\nOto struktura JSON, której oczekuję (wypełnij ją treścią):\n{\n \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\n \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\n \"pl_key_points\": [\n \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\n \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\n ],\n \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\n \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\n \"eng_key_points\": [\n \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\n \"Second short bullet point in English...\"\n ],\n \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\n \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\n \"de_key_points\": [\n \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\n \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\n ],\n \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\n \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\n \"fr_key_points\": [\n \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\n \"Deuxième court point en français...\"\n ],\n \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\n \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\n \"es_key_points\": [\n \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\n \"Segundo punto breve en español...\"\n ],\n \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\n \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\n \"it_key_points\": [\n \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\n \"Secondo breve punto in italiano...\"\n ],\n \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\n \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\n \"nl_key_points\": [\n \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\n \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\n ],\n \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\n \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\n \"pt_key_points\": [\n \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\n \"Segundo ponto curto em português...\"\n ],\n \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \"Other\". If you use \"Other\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\"Taxes\", \"Family\"].\"]\n}\n\n", "ai_response_raw": "{\n \"pl_ai_title\": \"Majątek Polski w 2022 roku: Raport o zasobach Skarbu Państwa\",\n \"pl_summary\": \"Raport przedstawia, co dokładnie posiadało państwo polskie na koniec 2022 roku. To szczegółowy spis majątku narodowego – od lasów, dróg i autostrad, przez udziały w firmach, aż po zabytki i zbiory muzealne. Dokument pozwala zobaczyć, jak zmieniała się wartość i struktura wspólnych dóbr.\",\n \"pl_key_points\": [\n \"Skarb Państwa jest właścicielem 32% terytorium Polski, co obejmuje głównie lasy (7,36 mln ha) i grunty rolne (1,37 mln ha).\",\n \"Wartość państwowych dróg krajowych, autostrad i mostów wzrosła, głównie z powodu zwiększenia ich wartości odtworzeniowej.\",\n \"Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółkach wzrosła o około 2% w 2022 roku.\",\n \"Zadłużenie Skarbu Państwa wzrosło z 1,138 bln zł w 2021 r. do 1,238 bln zł na koniec 2022 r.\",\n \"Systematycznie rosła liczba zabytków wpisywanych do rejestru oraz cyfryzowanych zbiorów bibliotecznych, co zwiększa ich ochronę i dostępność.\",\n \"Wzrosła wartość majątku w dyspozycji urzędów i instytucji państwowych, m.in. z powodu wzrostu wartości zapasów i należności.\"\n ],\n \"eng_ai_title\": \"Poland's Assets in 2022: A Report on State Treasury Resources\",\n \"eng_summary\": \"This report details what the Polish state owned at the end of 2022. It's a comprehensive inventory of national assets – from forests, roads, and motorways to shares in companies, historical monuments, and museum collections. The document shows how the value and structure of these common goods have changed.\",\n \"eng_key_points\": [\n \"The State Treasury owns 32% of Poland's territory, primarily consisting of forests (7.36 million ha) and agricultural land (1.37 million ha).\",\n \"The value of state-owned national roads, motorways, and bridges increased, mainly due to a rise in their replacement value.\",\n \"The value of the State Treasury's shares and stocks in companies increased by approximately 2% in 2022.\",\n \"The State Treasury's debt increased from PLN 1.138 trillion in 2021 to PLN 1.238 trillion at the end of 2022.\",\n \"The number of monuments entered into the register and digitized library collections has been systematically growing, enhancing their protection and accessibility.\",\n \"The value of assets at the disposal of state offices and institutions increased, partly due to a rise in the value of inventories and receivables.\"\n ],\n \"de_ai_title\": \"Polens Vermögen 2022: Ein Bericht über die Ressourcen des Staatsschatzes\",\n \"de_summary\": \"Dieser Bericht legt dar, was der polnische Staat Ende 2022 besaß. Es handelt sich um eine umfassende Bestandsaufnahme des Nationalvermögens – von Wäldern, Straßen und Autobahnen über Unternehmensanteile bis hin zu Denkmälern und Museumssammlungen. Das Dokument zeigt, wie sich der Wert und die Struktur dieser gemeinsamen Güter verändert haben.\",\n \"de_key_points\": [\n \"Der Staatsschatz besitzt 32 % des polnischen Territoriums, hauptsächlich bestehend aus Wäldern (7,36 Mio. ha) und landwirtschaftlichen Flächen (1,37 Mio. ha).\",\n \"Der Wert der staatlichen Nationalstraßen, Autobahnen und Brücken stieg, hauptsächlich aufgrund eines Anstiegs ihres Wiederbeschaffungswertes.\",\n \"Der Wert der Aktien und Anteile des Staatsschatzes an Unternehmen stieg im Jahr 2022 um etwa 2 %.\",\n \"Die Verschuldung des Staatsschatzes stieg von 1,138 Billionen PLN im Jahr 2021 auf 1,238 Billionen PLN Ende 2022.\",\n \"Die Zahl der in das Register eingetragenen Denkmäler und der digitalisierten Bibliotheksbestände ist systematisch gewachsen, was ihren Schutz und ihre Zugänglichkeit verbessert.\",\n \"Der Wert des Vermögens, das den staatlichen Ämtern und Institutionen zur Verfügung steht, ist gestiegen, unter anderem aufgrund eines Anstiegs des Wertes von Vorräten und Forderungen.\"\n ],\n \"fr_ai_title\": \"Les actifs de la Pologne en 2022 : Rapport sur les ressources du Trésor public\",\n \"fr_summary\": \"Ce rapport détaille ce que l'État polonais possédait à la fin de 2022. Il s'agit d'un inventaire complet des actifs nationaux – des forêts, routes et autoroutes aux actions dans des entreprises, en passant par les monuments historiques et les collections de musées. Le document montre comment la valeur et la structure de ces biens communs ont évolué.\",\n \"fr_key_points\": [\n \"Le Trésor public détient 32 % du territoire polonais, principalement constitué de forêts (7,36 millions d'hectares) et de terres agricoles (1,37 million d'hectares).\",\n \"La valeur des routes nationales, autoroutes et ponts appartenant à l'État a augmenté, principalement en raison d'une hausse de leur valeur de remplacement.\",\n \"La valeur des actions et participations du Trésor public dans les entreprises a augmenté d'environ 2 % en 2022.\",\n \"La dette du Trésor public est passée de 1 138 milliards de PLN en 2021 à 1 238 milliards de PLN à la fin de 2022.\",\n \"Le nombre de monuments inscrits au registre et de collections de bibliothèques numérisées a systématiquement augmenté, améliorant leur protection et leur accessibilité.\",\n \"La valeur des actifs à la disposition des administrations et institutions publiques a augmenté, en partie en raison d'une hausse de la valeur des stocks et des créances.\"\n ],\n \"es_ai_title\": \"Activos de Polonia en 2022: Informe sobre los recursos del Tesoro Público\",\n \"es_summary\": \"Este informe detalla lo que el Estado polaco poseía a finales de 2022. Es un inventario completo de los activos nacionales: desde bosques, carreteras y autopistas hasta acciones en empresas, monumentos históricos y colecciones de museos. El documento muestra cómo ha cambiado el valor y la estructura de estos bienes comunes.\",\n \"es_key_points\": [\n \"El Tesoro Público posee el 32 % del territorio de Polonia, compuesto principalmente por bosques (7,36 millones de ha) y tierras agrícolas (1,37 millones de ha).\",\n \"El valor de las carreteras nacionales, autopistas y puentes de propiedad estatal aumentó, principalmente debido a un incremento en su valor de reposición.\",\n \"El valor de las acciones y participaciones del Tesoro Público en empresas aumentó aproximadamente un 2 % en 2022.\",\n \"La deuda del Tesoro Público aumentó de 1,138 billones de PLN en 2021 a 1,238 billones de PLN a finales de 2022.\",\n \"El número de monumentos inscritos en el registro y de colecciones de bibliotecas digitalizadas ha crecido sistemáticamente, mejorando su protección y accesibilidad.\",\n \"El valor de los activos a disposición de las oficinas e instituciones estatales aumentó, en parte debido a un incremento en el valor de los inventarios y las cuentas por cobrar.\"\n ],\n \"it_ai_title\": \"Patrimonio della Polonia nel 2022: Relazione sulle risorse del Tesoro dello Stato\",\n \"it_summary\": \"Questa relazione dettaglia i beni posseduti dallo Stato polacco alla fine del 2022. È un inventario completo del patrimonio nazionale: da foreste, strade e autostrade a partecipazioni in aziende, monumenti storici e collezioni museali. Il documento mostra come sono cambiati il valore e la struttura di questi beni comuni.\",\n \"it_key_points\": [\n \"Il Tesoro dello Stato possiede il 32% del territorio polacco, costituito principalmente da foreste (7,36 milioni di ettari) e terreni agricoli (1,37 milioni di ettari).\",\n \"Il valore di strade nazionali, autostrade e ponti di proprietà statale è aumentato, principalmente a causa di un aumento del loro valore di rimpiazzo.\",\n \"Il valore delle azioni e delle partecipazioni del Tesoro dello Stato in società è aumentato di circa il 2% nel 2022.\",\n \"Il debito del Tesoro dello Stato è aumentato da 1.138 miliardi di PLN nel 2021 a 1.238 miliardi di PLN alla fine del 2022.\",\n \"Il numero di monumenti iscritti nel registro e di collezioni bibliotecarie digitalizzate è in costante aumento, migliorandone la protezione e l'accessibilità.\",\n \"Il valore dei beni a disposizione degli uffici e delle istituzioni statali è aumentato, in parte a causa di un incremento del valore delle scorte e dei crediti.\"\n ],\n \"nl_ai_title\": \"Vermogen van Polen in 2022: Een rapport over de middelen van de Schatkist\",\n \"nl_summary\": \"Dit rapport beschrijft wat de Poolse staat eind 2022 in bezit had. Het is een uitgebreide inventarisatie van nationale bezittingen – van bossen, wegen en snelwegen tot aandelen in bedrijven, historische monumenten en museumcollecties. Het document laat zien hoe de waarde en structuur van deze gemeenschappelijke goederen zijn veranderd.\",\n \"nl_key_points\": [\n \"De Schatkist bezit 32% van het Poolse grondgebied, voornamelijk bestaande uit bossen (7,36 miljoen ha) en landbouwgrond (1,37 miljoen ha).\",\n \"De waarde van nationale wegen, snelwegen en bruggen in staatsbezit is gestegen, voornamelijk door een toename van hun vervangingswaarde.\",\n \"De waarde van de aandelen en deelnemingen van de Schatkist in bedrijven is in 2022 met ongeveer 2% gestegen.\",\n \"De schuld van de Schatkist is gestegen van 1,138 biljoen PLN in 2021 naar 1,238 biljoen PLN eind 2022.\",\n \"Het aantal monumenten in het register en gedigitaliseerde bibliotheekcollecties is systematisch gegroeid, wat hun bescherming en toegankelijkheid verbetert.\",\n \"De waarde van de activa die ter beschikking staan van overheidsinstanties en -instellingen is toegenomen, deels door een stijging van de waarde van voorraden en vorderingen.\"\n ],\n \"pt_ai_title\": \"Ativos da Polónia em 2022: Um relatório sobre os recursos do Tesouro do Estado\",\n \"pt_summary\": \"Este relatório detalha o que o Estado polaco possuía no final de 2022. É um inventário abrangente dos ativos nacionais – desde florestas, estradas e autoestradas a ações em empresas, monumentos históricos e coleções de museus. O documento mostra como o valor e a estrutura destes bens comuns mudaram.\",\n \"pt_key_points\": [\n \"O Tesouro do Estado detém 32% do território da Polónia, consistindo principalmente em florestas (7,36 milhões de ha) e terrenos agrícolas (1,37 milhões de ha).\",\n \"O valor das estradas nacionais, autoestradas e pontes estatais aumentou, principalmente devido a um aumento no seu valor de substituição.\",\n \"O valor das ações e participações do Tesouro do Estado em empresas aumentou aproximadamente 2% em 2022.\",\n \"A dívida do Tesouro do Estado aumentou de 1,138 biliões de PLN em 2021 para 1,238 biliões de PLN no final de 2022.\",\n \"O número de monumentos inscritos no registo e de coleções de bibliotecas digitalizadas tem vindo a crescer sistematicamente, melhorando a sua proteção e acessibilidade.\",\n \"O valor dos ativos à disposição dos gabinetes e instituições estatais aumentou, em parte devido a um aumento no valor dos inventários e das contas a receber.\"\n ],\n \"category\": [\n \"Economy\",\n \"Public Investments\",\n \"Environment\"\n ]\n}" } ] }