{
  "legislationId": "10_1657",
  "lastUpdate": "2026-05-20T20:37:18.987Z",
  "history": [
    {
      "timestamp": "2026-05-20T20:37:18.987Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_1657/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 1657 Warszawa, 19 sierpnia 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.31.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra Zdrowia do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023 opracowana zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm.) Ministerstwo Zdrowia Warszawa, lipiec 2025 r. Strona 2 z 108 Spis treści: Wprowadzenie ......................................................................................................................................3 Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023....3 Rozdział 1 ..............................................................................................................................................7 Struktury zdrowia publicznego ........................................................................................................7 1.1Administracja rządowa .........................................................................................................8 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) .......................................................................8 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze ................................10 Rozdział 2 ............................................................................................................................................10 Realizacja zadań wynikających z ustawy....................................................................................10 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego .........................................................................................14 Działania JST ..................................................................................................................................14 Działania administracji rządowej ..................................................................................................32 Ministerstwo Zdrowia .....................................................................................................................32 Działalność innych ministerstw .....................................................................................................51 Państwowa Inspekcja Sanitarna...................................................................................................65 Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) ..............................................................................................66 Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych ..................................70 Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji .........................................................................................73 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań .......73 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające....................................................................................77 Współpraca międzynarodowa.......................................................................................................79 Rozdział 3 ............................................................................................................................................80 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................80 Przegląd najważniejszych wskaźników .......................................................................................80 Rozdział 4 ..........................................................................................................................................105 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 .............................................105 Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 .....................................................................107 Strona 3 z 108 Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie zostało przygotowane na podstawie art. 12 ust. 8 i 10 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym 1) , zwanej dalej „ustawą”, „ustawą o zdrowiu publicznym” albo „UOZP”. Jest to czwarta informacja o aktywności administracji publicznej i jednostek z nią współpracujących w ramach ustawy i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 2) , zwanego dalej „NPZ 2021–2025” – kluczowego aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie. Informacje zawarte w sprawozdaniu zostały przygotowane w oparciu o dane zgromadzone od podmiotów włączonych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – określonych w art. 3 ustawy. Sprawozdanie zostało podzielone na cztery części – w pierwszej wskazano struktury odpowiedzialne za realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w drugiej procesy – działania zrealizowane lub podjęte w okresie objętym sprawozdaniem, w trzeciej efekty działań w kontekście sytuacji zdrowotnej ludności Rzeczypospolitej Polskiej, a w czwartej porównanie z ubiegłym okresem sprawozdawczym oraz wnioski i zalecenia wynikające z analizy podjętych i realizowanych zadań z zakresu zdrowia publicznego. Niniejsze sprawozdanie opracowane zostało na podstawie danych gromadzonych w systemie Profibaza. System Profibaza jest zarządzany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB). W ramach funkcjonowania i rozwijania systemu Profibaza NIZP PZH – PIB współpracuje z Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Centrum e-Zdrowia, Głównym Inspektoratem Sanitarnym i Ministerstwem Zdrowia. Wyniki analiz zawartych w informacji pochodzą m.in. z analiz sprawozdań przedłożonych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz organy administracji rządowej i państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Ze względu na nomenklaturę przyjętą w systemie Profibaza określenie „interwencja” należy rozumieć jako tożsame z pojęciem „zadanie” czyli zadanie z zakresu zdrowia publicznego (zgodnie z UOZP). Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023 W trakcie kolejnych dwóch lat funkcjonowania przepisów ustawy odnotowano poprawę sytuacji zdrowotnej ludności kraju. Niewątpliwie jest to skutek odbicia po pandemii COVID-19, która pojawiła się w Polsce w marcu 2020 r. Epidemia koronawirusa, następnie uznana przez WHO pandemią, spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich 1) Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm. 2) Dz. U. z 2021 r. poz. 642 Strona 4 z 108 obszarach funkcjonowania społeczeństw. Ograniczenia te spowodowały wiele zmian w stylu życia, sposobie żywienia i poziomie aktywności fizycznej społeczeństwa na całym świecie. Podejmowanie działań mających na celu ochronę zdrowia publicznego jest konieczne. Jednak mogą one radykalnie zmienić codzienne nawyki, w tym również negatywnie wpłynąć na zachowania związane ze zdrowym stylem życia. Izolacja, kwarantanna, nauka i praca zdalna oraz pozostałe ograniczenia, nakazy i zakazy ustanawiane w związku z wystąpieniem stanu epidemii wpłynęły także na ograniczenie siatki relacji społecznych. Niewątpliwie niekorzystnie oddziaływało to na kondycję zdrowotną, a także komfort psychiczny populacji. Porównanie wartości wskaźników populacyjnych pokazuje, iż pomiędzy 2021 r. a 2023 r. oczekiwana długość życia dla kobiet zwiększyła się, z 79,7 lat do 82 lat, zaś dla mężczyzn wzrosła o 2,9 lat (71,8 vs. 74,7) 3) . Zaobserwowano spadek liczby osób poniżej granicy ubóstwa ustawowego o 2% 4) . Poprawiająca się sytuacja gospodarstw domowych ma duży wpływ na warunki życia, zmianę zachowań zdrowotnych a tym samym na wskaźnik dobrej samooceny stanu zdrowia. Wskaźnik ten nieznacznie wzrósł w 2022 r. w stosunku do 2020 r. z 63,3% do 64,%, przy jednoczesnym spadku wskaźnika złej samooceny z 10,3% do 9,5%. W 2023 r. liczba zgonów w wyniku samobójstw była nieznacznie większa niż w 2022 r. (5 108 w 2022 r. i 5 233 w 2023 r.) 5) . Liczne działania i programy realizowane przez administrację rządową, samorządową oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają potencjalny wpływ na zmianę struktury niektórych zachowań zdrowotnych – w 2023 r. zaobserwowano wzrost spożycia owoców o 0,13 kg 6) w porównaniu z 2022 r. Niezwykle istotna jest również aktywność sektora prywatnego – pracodawców, firm tworzących innowacyjne rozwiązania sprzyjające zdrowiu. Wyzwaniem dla zdrowia publicznego jest poziom konsumpcji napojów alkoholowych, należy jednak odnotować fakt spadku spożycia w ostatnich dwóch latach o 0,44 litra (z 9,37 w 2022 r. do 8,93 litra w 2023 r.) 100% alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca) 7) . Jednym z największych problemów zdrowia publicznego jest narastająca liczba osób z nadwagą i otyłością. Odsetek dzieci, u których stwierdzono nadmierną masę ciała, zwiększa się istotnie wraz z wiekiem i wynosi 27,6% wśród 7-latków, 32,5% wśród 8-latków i 34,8% wśród 9-latków. We wszystkich grupach wieku nadmiar masy ciała występuje częściej u chłopców niż dziewcząt. Analizując tendencje zmian między 2016 a 2021 r., zaobserwowano istotny statystycznie wzrost odsetka dzieci z nadmiarem masy ciała, 3) Główny Urząd Statystyczny: [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html# ] wg stanu na 29.10.2024 r. 4) Główny Urząd Statystyczny [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html#] wg stanu na 29.10.2024 r. 5) Komenda Główna Policji – Zamachy samobójcze od 2017 roku [https://statystyka.policja.pl/st/wybrane- statystyki/zamachy-samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html] wg stanu na 05.11.2024 r. 6) Główny Urząd Statystyczny – Dane dotyczące spożycia owoców i warzyw [https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True#] wg stanu na 05.1`.2024 r. 7) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom - Spożycie w litrach na jednego mieszkańca [https://kcpu.gov.pl/wp- content/uploads/2023/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf] wg stanu na 14.11.2024 r. Strona 5 z 108 przy czym wiązał się on głównie ze wzrostem częstości występowania otyłości, zarówno wśród dziewcząt jak i chłopców. Porównując wyniki w tym zakresie między badaniami prowadzonymi w 2021 r. oraz 2022/23, częstość występowania nadwagi i otyłości zmniejszyła się i również dotyczyło to przede wszystkim odsetka występowania otyłości wśród ośmiolatków. Wartości obwodu talii powyżej 90 centyla zaobserwowano u 23,5% 7-latków, 26,1% 8-latków i 29,2% 9- latków. Zbyt duży obwód bioder, przyjmujący wartości powyżej 90 centyla występuje u 18,7% 7-latków, 21,5% 8-latków i 23,6% 9-latków. Biorąc pod uwagę grupę 8-latków, trendy występowania podwyższonego skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi w latach 2016–22/23 wśród dzieci ośmioletnich wskazują na liniowy wzrost odsetka między 2016 a 2021 rokiem i stabilizację w 2022/23 roku 8) . 9) . Priorytety te znalazły odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych na podstawie ustawy. W latach 2022–2023 sprawozdano ponad 56,5 tys. interwencji na rzecz poprawy zdrowia populacji. Realizowane było każde z 12 zadań określonych w art. 2 ustawy 10) , tj.: 1) monitorowanie i ocena stanu zdrowia społeczeństwa, zagrożeń zdrowia oraz jakości życia związanej ze zdrowiem społeczeństwa, 2) edukacja zdrowotna dostosowana do potrzeb różnych grup społeczeństwa, w szczególności dzieci, młodzieży i osób starszych, 3) promocja zdrowia, 3a) kreowanie postaw zdrowotnych i społecznych sprzyjających profilaktyce zachowa ryzykownych; 3b) zapobieganie uzależnieniom oraz skutkom zdrowotnym i społecznym wynikającym z uzależnień; 4) profilaktyka chorób, 5) działania w celu rozpoznawania, eliminowania lub ograniczania zagrożeń i szkód dla zdrowia fizycznego i psychicznego w środowisku zamieszkania, nauki, pracy i rekreacji, 6) analiza adekwatności i efektywności udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej w odniesieniu do rozpoznanych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa, 7) inicjowanie i prowadzenie: 8) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie dzieci we wczesnym wieku szkolnym 2024 r. 9) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie uczniów w 2020 roku na tle nowego modelu badań HBSC [https://imid.med.pl/pl/aktualnosci/jakie-sa-polskie-nastolatki-raport-hbsc-2020] wg stanu na 08.11.2024 r. 10) W brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw (2021 r. poz. 2469). Strona 6 z 108 a) działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, b) współpracy międzynarodowej dotyczącej działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, 8) rozwój kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, 9) ograniczanie nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, 10) działania w obszarze aktywności fizycznej. – przy czym należy zauważyć, że wiele interwencji z zakresu zdrowia publicznego wpisuje się w więcej niż jedną z powyższych kategorii zadań. W ramach NPZ 2021–2025 w ostatnich dwóch latach zrealizowano 88% (nie zrealizowano 10 zadań) z 83 zadań określonych w tym programie. Działania JST stanowiły 48,3% wszystkich sprawozdanych interwencji – zostały one ocenione przez wojewodów jako zgodne z wojewódzkimi planami transformacji, o których mowa w art. 95c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 11) . Pozostała część zadań była realizowana przez administrację rządową. W latach 2022–2023 na realizację działań w ramach ustawy przeznaczono około 10,8 mld zł (z czego 5,1 mld w 2022 r. i 5,7 mld w 2023 r.). Z uwagi na duże różnice w stanie zdrowia pomiędzy regionami oraz różnymi grupami społeczno-ekonomicznym, 12) a także z uwagi na gorsze wskaźniki zdrowotne w Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu do średnich wartości w Unii Europejskiej 13) wymagana jest dalsza intensyfikacja jednoczesnych działań na rzecz promowania zdrowia oraz ograniczania przyczyn powodujących powstawanie chorób i przyczyniających się do pogarszania jakości życia związanej ze zdrowiem. Nieustającym wyzwaniem jest również dalsze usprawnianie i koordynacja bardzo licznych działań instytucji publicznych, organizacji pozarządowych podejmowanych na rzecz zdrowia oraz angażowanie sektora prywatnego. 11) Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm. 12) Raport NIZP-PZH „Sytuacja zdrowotna ludności”, 2022 [https://www.pzh.gov.pl/raport-sytuacja-zdrowotna-ludnosci- polski-i-jej-uwarunkowania/]. 13) Eurostat [https://ec.europa.eu/health/indicators_data/indicators_en] wg stanu na 13.11.2024 r. Strona 7 z 108 Rozdział 1 Struktury zdrowia publicznego W pierwszym rozdziale przedstawione zostały instytucje uczestniczące w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Zgodnie z przepisami ustawy w celu osiągania poprawy stanu zdrowia społeczeństwa przewidywana jest ukierunkowana aktywność i współpraca administracji rządowej, samorządowej, organizacji pożytku publicznego oraz innych podmiotów, jeżeli ich cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą zadań z zakresu zdrowia publicznego. W praktyce do grona instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie zdrowia należą organy administracji rządowej i samorządowej, wraz z instytucjami kontrolnymi i wykonawczymi oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Wspierane są przez instytucje prowadzące działalność o charakterze naukowo-badawczym. W realizację tych zadań angażują się także inne podmioty gospodarcze – tu trzeba podkreślić rolę środowiska pracy. Zadania wynikające z ustawy są realizowane przez liczne podmioty we współpracy – każda instytucja zgodnie z kompetencjami oraz zadaniami określonymi w ustawie i NPZ. Poniżej przedstawiono podmioty realizujące zadania polegające na gromadzeniu informacji o sytuacji zdrowotnej, dostarczaniu świadczeń zdrowia publicznego oraz wspierających pozostałe jego funkcje. Rysunek 1 – Podstawowe zadania administracji związane z realizacją ustawy. •Realizacja i finansowanie zadań •Lokalna koordynacja zadań •Realizacja i finansowanie zadań •Weryfikacja sprawozdań JST •Ocena programów •Koordynacja i realizacja ustawy •Finansowanie zadań Rada Ministrów Wojewoda JSTNFZ Strona 8 z 108 1.1Administracja rządowa Koordynacja zadań wynikających z ustawy należy do administracji rządowej – przede wszystkim do ministra właściwego do spraw zdrowia. Większa część zadań określonych w ustawie leży w bezpośredniej kompetencji tego ministra lub może (i powinna) być realizowana z jego udziałem. Podstawowym wyznacznikiem dla realizacji polityki zdrowia publicznego jest założenie, że zdrowie powinno być obecne w większości polityk publicznych (a nawet we wszystkich politykach – zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia) 14) . Możliwość realizacji tego postulatu jest zależna od rodzaju i zakresu danej polityki oraz możliwości znalezienia elementów wspólnych z działaniami różnych ministerstw. Szczegółowa informacja o aktywności Ministerstwa Zdrowia w zakresie koordynacji i realizacji zadań ustawowych została przedstawiona w rozdziale drugim. W kształtowanie prozdrowotnej polityki publicznej są zaangażowane również inne ministerstwa, które wraz z jednostkami podległymi i nadzorowanymi realizują liczne zadania wynikające z ustawy, przy czym niektóre działania wymagają zaangażowania dwóch lub więcej ministerstw. Do wsparcia koordynacji i rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z realizacją zadań wynikających z NPZ, zgodnie z art. 10 ustawy, utworzony został Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. Niezwykle istotnym elementem systemu zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest Państwowa Inspekcja Sanitarna. Główny Inspektorat Sanitarny oraz wszystkie stacje sanitarno-epidemiologiczne realizują bardzo liczne zadania związane z ochroną i promocją zdrowia – zarówno w zakresie przeciwdziałania czynnikom środowiskowym negatywnie wpływającym na zdrowie ludzkie, zwalczania chorób zakaźnych u ludzi, nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i żywienia, jak i w zakresie promocji zdrowia. Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego są realizowane również przez oddziały wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Zadania te są przede wszystkim związane z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych, jednak NFZ prowadzi też działania edukacyjno-profilaktyczne. 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) Poprawa sytuacji zdrowotnej społeczeństwa nie jest możliwa wyłącznie przez działania ministerstw czy struktur wykonawczych administracji rządowej. Istotą działań na rzecz zdrowia populacyjnego nie są (i nie powinny być – zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej) 14) Health in all policies: Helsinki statement. Framework for country action. WHO 2014 r. [http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/112636/9789241506908_eng.pdf?sequence=1]. Strona 9 z 108 działania polegające jedynie na usprawnieniu organizacji systemu opieki zdrowotnej i podniesieniu poziomu jego finansowania. Udoskonalanie systemu opieki zdrowotnej jest bardzo istotnym elementem polityki zdrowotnej rządu, jednakże w perspektywie zdrowia publicznego najważniejsze jest ukierunkowanie działań na promowanie zdrowia, przez odpowiednią politykę lokalną, regionalną i centralną oraz tworzenie środowisk umożliwiających zachowanie i poprawę zdrowia – w miejscu pracy, zamieszkania, nauki czy rekreacji. Działania te, wspierane przez odpowiednio zorganizowaną profilaktykę kierowaną do ogółu społeczeństwa czy osób ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia danego problemu zdrowotnego lub z już zdiagnozowaną jednostką chorobową są niezbędne do poprawy zdrowia w ujęciu całego społeczeństwa a nie poszczególnych osób. JST w szczególności gminy powinny być podstawą modelu organizacyjnego systemu zdrowia publicznego. Znaczący odsetek JST (gmin, powiatów oraz województw) sprawozdał co najmniej jedno zadanie z zakresu zdrowia publicznego – łącznie udział ten wyniósł ponad 81%. Aktualnie struktura realizowanych działań prozdrowotnych jest bardzo często nieadekwatna do lokalnej sytuacji zdrowotnej i jej uwarunkowań. Podejmowane działania prozdrowotne w danej JST powinny być zgodne z sytuacją zdrowotną na tym obszarze. Zasadne jest także, by JST uwzględniały w działaniach profilaktycznych wspólne dla wskazanych chorób czynniki ryzyka i czynniki chroniące. Istotne jest też zapewnienie spójności i ciągłości pomiędzy działaniami promującymi zdrowie oraz profilaktycznymi (I–IV stopnia) a działaniami medycyny naprawczej. Ponadto powinny być realizowane działania umożliwiające dokonywanie wyborów prozdrowotnych przez ludność, co podkreśla jej współodpowiedzialność za zdrowie. Zadaniem administracji samorządowej jest tworzenie warunków i zapewnienie świadczeń (nie tylko zdrowotnych) ułatwiających podejmowanie działań pozwalających utrzymać i poprawić zdrowie. Biorąc pod uwagę bardzo dużą liczbę podejmowanych inicjatyw, ich zasięg terytorialny oraz przeznaczane środki finansowe, przy jednoczesnym niezadowalającym dostosowaniu tych zadań do potrzeb zdrowotnych populacji, konieczne jest podnoszenie jakości planowanych, prozdrowotnych polityk publicznych, a także tworzenie odpowiednich mechanizmów zarządczych/koordynacyjnych. Aby zapewnić wysoki poziom zdrowia populacji, niezbędne jest skoordynowanie sposobu i zakresu realizowanych działań profilaktycznych na szczeblu lokalnym. Ustawa wprowadziła nowy mechanizm współpracy merytorycznej pomiędzy działaniami administracji samorządowej a wojewodą. Polega przede wszystkim na corocznym gromadzeniu i ocenie sprawozdań z realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, zgodnie z przepisami art. 12 ustawy. Wydaje się, że w dłuższej perspektywie współpraca ta powinna przyczynić się do lepszej koordynacji działań na poziomie regionalnym i lokalnym. Dodatkowo JST uzyskały możliwość wsparcia finansowego ze strony NFZ. Uzyskanie dofinansowania Strona 10 z 108 zgodnie z obowiązującymi przepisami wymaga uzyskania pozytywnej opinii Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz pozytywnej opinii wojewody. Zbiory danych dotyczące realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez JST oraz ocena tych zadań pod względem potrzeb społeczności lokalnych są dostępne w ramach systemu „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze Do wspierania działań administracji rządowej, prowadzenia ich zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej i możliwości konsultowania ich z przedstawicielami licznych instytucji najważniejszych z punktu widzenia zadań nałożonych ustawą wraz z wejściem w życie ustawy utworzona została Rada ds. zdrowia publicznego, która składa się z przedstawicieli instytucji określonych w art. 7. Z uwagi na bardzo szeroki zakres spraw dotyczących zdrowia publicznego przy Radzie powołano zespoły robocze do spraw: prewencji samobójstw i depresji,  wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie, analizy i oceny wpływu polityk na społeczne nierówności w zdrowiu. Ich aktywność polega zarówno na bieżącym wspieraniu Ministerstwa Zdrowia i innych ministerstw jak i na dużym bezpośrednim zaangażowaniu członków zespołów w rzecznictwo zdrowotne w różnych instytucjach. Prace zespołów przekładają się na wymierne zmiany w sposobie prowadzenia działalności przez instytucje istotne dla poszczególnych grup zagadnień – rezultaty prac opisano w dalszej części sprawozdania. Dużą rolę wspierającą w prowadzeniu działań w oparciu o wiedzę naukową odgrywają, obok konsultantów krajowych w dziedzinach medycyny, instytuty badawcze nadzorowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia – zarówno jako realizatorzy umów, jak i w ramach działalności statutowej. Rozdział 2 Realizacja zadań wynikających z ustawy W niniejszym rozdziale przedstawione zostały informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w 2022 r. – łącznie, a następnie z podziałem na grupy realizatorów. W 2022 r. sprawozdano realizację łącznie 28 496 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z uzależnieniami – zgodnie z poniższym wykresem 1. Strona 11 z 108 Wykres 1 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. 15) W 2023 r. sprawozdano realizację łącznie 28 069 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z profilaktyką uzależnień – zgodnie z poniższym wykresem 2. Wykres 2 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2023 r. 16) 15) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 16) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 3286, 11% 9116, 32% 1653, 6% 7850, 28% 943, 3% 5573, 20% 75, 0% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 Nie dotyczy Wspierające 3390, 12% 8764, 31% 1699, 6% 7570, 27% 1086, 4% 80, 0% 5480, 20% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 zadania wspierające nie dotyczy Strona 12 z 108 Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. miała administracja centralna – około 51%. Około jedną piątą interwencji podjęły urzędy miast. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 28 interwencji, co stanowi około 0,01% ogółu (wykres 3). Wykres 3 – Struktura realizatorów zadań w 2022 r. Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. miała administracja centralna – ponad 52%. Urzędy Miast zrealizowały średnio co piątą interwencję. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 30 zadań, co stanowi mniej niż 1% ogółu (wykres 4). Wykres 4 – Struktura realizatorów zadań w 2023 r. Administracja centralna 52% Samorząd Województwa 2% Administracja Terenowa 0% Urząd Gminy 17% Starostwo Powiatowe 7% Urząd Miasta 20% Urząd Gminy i Miasta 2% Administracja centralna Samorząd Województwa Administracja Terenowa Urząd Gminy Starostwo Powiatowe Urząd Miasta Urząd Gminy i Miasta Strona 13 z 108 Największa liczba działań (89%) to działania prozdrowotne. Około 10% działań realizowanych było w ramach ścieżki monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji. Najmniej działań dotyczyło legislacji, stanowiły one mniej niż 1% ogółu (zgodnie z poniższym wykresem). Wykres 5 – Liczba poszczególnych typów działań w 2022 r. W 2023 r. niezmiennie najwięcej, bo aż 88% podejmowanych działań miało charakter prozdrowotny. Najmniej działań realizowanych było z obszaru legislacji. W 2023 r. takich działań podjęto 20. Wykres 6 – Liczba poszczególnych typów działań w 2023 r. Bardziej szczegółowe informacje zostały zawarte poniżej– zgodnie z podziałem podstawowych funkcji zdrowia publicznego na świadczenia zdrowia publicznego (services delivery), zadania badawczo-monitorujące (intelligence), oraz funkcje wspierające (enablers). 49666, 89% 159, 0% 14, 0% 5589, 10% 80, 0% 375, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno-epidemiologiczny 40830, 88% 136, 0% 20, 0% 4975, 11% 53, 0% 361, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno- epidemiologiczny Strona 14 z 108 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego Działania JST Aktywność JST ma bardzo istotny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Już od końca lat 70-tych wiadomo, że kształtowanie zdrowia powinno odbywać się przez kształtowanie środowiska sprzyjającego zdrowiu – w miejscu zamieszkania, pracy, nauki i wypoczynku. Poniżej zaprezentowane zostały działania sprawozdane przez samorządy w latach 2022–2023. Zgodnie z art. 12 ustawy JST przekazują właściwemu wojewodzie roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Wojewoda weryfikuje otrzymane sprawozdania i przygotowuje informację zbiorczą która jest przekazywana ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. W dniu 1 stycznia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie rocznej informacji o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego 17) , w którym określony został zakres informacji wymaganych w procesie sprawozdawczości. Miało to na celu uporządkowanie sprawozdawczości i ułatwienie realizacji postulatów ustawy o zdrowiu publicznym. Ustawą z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 18) wprowadzono zmiany w art. 48d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które umożliwiły uzyskanie z NFZ dofinansowania programów polityki zdrowotnej realizowanych przez JST w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych określonych w wykazach świadczeń gwarantowanych. W stosunku do 2022 r. (81 programów) w 2023 r. (99 programów) wzrosła liczba programów polityki zdrowotnej, które dofinansowywane były przez NFZ. W porównaniu z 2022 r. w 2023 r. dofinansowano nieznacznie więcej programów z zakresu rehabilitacji czy szczepień. Porównując dane z 2022 r. i 2023 r. można zauważyć, że liczba zadań sprawozdanych przez JST uległa nieznacznemu zmniejszeniu 19) . W 2022 r. samorządy terytorialne zrealizowały około 13,9 tys. zadań, podczas gdy w 2023 r. było ich mniej, bo około 13,5 tys. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej. 17) Dz. U. poz. 2216. 18) Dz. U. poz. 2110. 19) Z uwzględnieniem analiz przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy w ramach prowadzenia monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego. Strona 15 z 108 Wykres 7 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w 2022 r. i 2023 r. Liczby sprawozdanych zadań/interwencji w poszczególnych województwach – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia dane z 2022–2023 r. dotyczące liczby zrealizowanych interwencji w poszczególnych regionach. 20222023 Województwo: Liczba zadań Liczba na 100 tys. mieszkańców Liczba interwencji Liczba na 100 tys. mieszkańców Mazowieckie1 37524,951 36324,93 Wielkopolskie1 45341,511 43440,97 Śląskie1 29429,541 20327,47 Pomorskie1 10846,951 07545,55 Małopolskie1 00029,1599629,14 Zachodniopomorskie97859,271 10066,66 Łódzkie85835,8485835,84 Lubelskie94646,4284441,41 Lubuskie82483,5790591,78 13855 13475 0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000 20222023 Strona 16 z 108 Kujawsko-pomorskie63531,4865032,23 Podkarpackie94445,2866932,09 Opolskie51153,8560763,96 Podlaskie55848,5656949,52 Dolnośląskie64022,0850917,56 Świętokrzyskie48841,0845137,96 Warmińsko- mazurskie243 17,67 242 17,67 Tabela 1 – Liczba zadań/interwencji realizowana w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. największa sumaryczna liczba interwencji z zakresu zdrowia publicznego dotyczyła województwa wielkopolskiego (1 524 – w 2022 r. i 1 289 – w 2023 r. ). Następne w kolejności było województwo mazowieckie (1 375 – w 2022 r. i 1 363 – w 2023 r.). Najmniej zadań zarówno w 2022 i 2023 r. realizowało województwo warmińsko-mazurskie (kolejno 243 i 242). Rysunek 2 – Liczba interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (wartość bezwzględna). Strona 17 z 108 W 2022 r. i 2023 r. najwięcej zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców zrealizowało województwo lubuskie (83,57 i 91,78), następne w kolejności było województwo zachodniopomorskie (59,27 i 56,12). Najmniej zadań w 2022 r. sprawozdało warmińsko-mazurskie (17,67) i kolejno dolnośląskie (22,08). Z kolei w 2023 r. najmniej interwencji sprawozdawało dolnośląskie (17,56) i warmińsko-mazurskie (17,67). Rysunek 3 – Liczba zadań/interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców). Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy, JST przekazują właściwemu wojewodzie, do dnia 31 marca każdego roku, roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Z informacji przekazanych przez urzędy wojewódzkie część JST nie spełniła obowiązku sprawozdawczego bądź nie realizowała zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 i 2023 r. W 2022 r. w województwie kujawsko-pomorskim i śląskim wszystkie JST wywiązały się z obowiązku sprawozdawczego, natomiast w 2023 r. było to woj. kujawsko-pomorskie, małopolskie i śląskie. W 2022 r. najwięcej JST, które nie przekazały sprawozdań bądź nie realizowały zadań z zakresu zdrowia publicznego było w województwach: dolnośląskim, świętokrzyskim i wielkopolskim, rok później były to woj. dolnośląskie, mazowieckie i wielkopolskie. Łącznie w 2022 r. z obowiązku sprawozdawczego nie wywiązały się 439, a w 2023 r. 560 z 2 862 JST. Strona 18 z 108 Województwo:20222023 Dolnośląskie119111 Kujawsko-pomorskie01 Lubelskie2419 Lubuskie66 Łódzkie1636 Małopolskie10 Mazowieckie2694 Opolskie12 Podkarpackie4857 Podlaskie43 Pomorskie3425 Śląskie00 Świętokrzyskie6062 Warmińsko-mazurskie2237 Wielkopolskie5383 Zachodniopomorskie2524 Tabela 2 – Liczba JST w poszczególnych województwach, które nie dopełniły obowiązku sprawozdawczego bądź które nie realizowały interwencji z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. i 2023 r. JST najwięcej interwencji realizowały w ramach drugiego celu operacyjnego NPZ 2021–2025 – profilaktyki uzależnień. W 2022 r. liczba interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego wynosiła ponad 6,3 tys. (stanowiło to ok. 45,49% ogółu), a w 2023 r. ponad 5,9 tys. (około 44,19% ogółu). JST koncentrowały się również na pierwszym celu operacyjnym –profilaktyka nadwagi i otyłości. W 2022 r. tego rodzaju interwencji wykazano blisko 2,4 tys. (17,23%), z kolei w 2023 r. ponad 2,4 tys. (18,15%). W 2022 r. JST w mniejszym zakresie realizowały Strona 19 z 108 zadania w ramach celu trzeciego, czyli promocji zdrowia psychicznego – 1 537 zadań (11,09%). JST w 2022 r. realizowały też zadania w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, a także wyzwań demograficznych (dane przedstawia wykres 9). Natomiast w 2023 r. JST w mniejszym zakresie realizowały interwencje w ramach celu piątego (wyzwania demograficzne) – 1036 (7,69%). JST w 2023 r. realizowały też interwencje w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: promocji zdrowia psychicznego oraz zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych. Część zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego sprawozdanych przez JST nie była związana z celami operacyjnymi NPZ, w 2022 r. tych zadań było blisko 1,4 tys. (stanowiło to ok. 9,85% ogółu), a w 2023 r. blisko 1,3 tys. (9,40%). Wykres 8 – Liczba zadań/interwencji przypisanych do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. Analiza parametru w poszczególnych województwach wykazała, że w poszczególnych regionach najczęściej wskazywano realizację interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego (2 CO NPZ 2021–2025) – zgodnie z poniższą tabelą. Cel NPZ: Województwo:Rok: 12345Nd. Dolnośląskie202272248806237141 2387 6302 1537 1345 889 2445 5954 1585 1163 1036 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 1 CO2 CO3 CO4 CO5 CO 2022 2023 Strona 20 z 108 20234422749435192 202216022654656957 Kujawsko- pomorskie 2023202232471397056 2022190648136105281 Lubelskie 2023174644137102171 2022207357118836231 Lubuskie 2023209341138726532 20229956372853195 Łódzkie 20237951882652476 2022199437101162951 Małopolskie 20231944241071671040 20221567402231308731 Mazowieckie 20231816562851021217 2022992124869749 Opolskie 202311924960868011 2022113423574335153 Podkarpackie 2023180439703446135 2022903104874350 Podlaskie 2023783226567361 2022110371867043295 Pomorskie 2023141430926960306 Śląskie202236847114615812130 Strona 21 z 108 202337439014114512627 202210318939462783 Świętokrzyskie 20239615449415456 2022451241122634 Warmińsko- mazurskie 2023421449201215 20221846491397778325 Wielkopolskie 20231535711195986446 2022192334179946179 Zachodniopomors kie 202317921313552846 Tabela 3 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w odniesieniu do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. W 2022 r. JST najczęściej wskazywały jako realizowane zadanie nr 2.1.1., czyli edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom. W 2022 r. podmioty sprawozdały to zadanie 4324 razy (21,84%). Natomiast w 2023 r. JST najczęściej jako realizowaną interwencję ponownie wskazywały edukację zdrowotną i profilaktykę uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowaną zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom – 4171 razy (20,86%). Szczegółowe dane zaprezentowano w tabelach poniżej. 2022 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 432421,84 Strona 22 z 108 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 216910,95 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 13336,73 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 7613,84 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 5943,00 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5572,81 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5542,80 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 4762,40 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4492,27 Upowszechnianie wiedzy dotyczącej problematyki uzależnień behawioralnych, w tym wydawanie materiałów informacyjno-edukacyjnych, prowadzenie kampanii społecznych, strony i poradni internetowej oraz telefonu zaufania 3871,95 Tabela 4 – Numery zadań najczęściej wskazywanych przez JST w 2022 r. Strona 23 z 108 2023 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 417120,86 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 237911,90 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 14577,29 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 6593,30 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 6243,12 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5432,72 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5382,69 Strona 24 z 108 Edukacja kadr (w tym szkolenia) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień 4262,13 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4012,01 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 3721,86 Tabela 5 – Nazwy interwencji najczęściej wskazywanych przez JST w 2023 r. W 2022 r. najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 18 797 razy (94,93% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 662 (3,34%). Rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn,. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 6).. 2022 Grupa docelowa: Liczba (N) Procent (%) bez względu na płeć 1879794,93 tylko kobiety 6623,34 tylko mężczyźni 2601,31 nie określono 810,41 Tabela 6 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2022 r. W 2023 r. struktura grup docelowych nie zmieniła się. Podobnie jak w roku poprzednim najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 19 090 razy (95,46% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 622 (3,11%). Ponownie rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 7). Strona 25 z 108 2023 Grupa docelowa: Liczba (N)Procent (%) bez względu na płeć 1909095,46 tylko kobiety 6223,11 tylko mężczyźni 2401,20 nie określono 460,23 Tabela 7 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2023 r. W 2022 r. najwięcej działań JST realizowały z kategorii działań prozdrowotnych. Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 10. Wykres 9 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2022 r. W 2023 r. struktura realizowanych działań przez JST nie zmieniła się. W dalszym ciągu przeważająca liczba działań realizowana była w kategorii działań prozdrowotnych – 19 952 działania (99,77%). Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 11. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2022 219719232350 2 19719 23 2 3 50 0 5000 10000 15000 20000 25000 Strona 26 z 108 Wykres 10 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2023 r. Analiza porównawcza sumarycznego kosztu realizacji zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego przez JST w 2022 r. i 2023 r. wykazała, że w 2023 r. całkowite koszty działań wzrosły w odniesieniu do 2022 r. i wynosiły nieco ponad 3,3 mld zł, natomiast w 2023 r. nieco ponad 3mld zł. Rysunek 4 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. (zł). Koszty realizacji interwencji – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia porównanie 2022 r. i 2023 r. pod względem kosztów ponoszonych w poszczególnych regionach. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2023 419952251115 4 19952 25 11 15 0 5000 10000 15000 20000 25000 3 010 815 205,00 3 370 846 344,00 20222023 Strona 27 z 108 20222023 Województwo: Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Dolnośląskie131 876 58845,8890 059 23431,18 Kujawsko-pomorskie160 210 60577,31198 934 10899,13 Lubelskie39 748 95718,8537 232 19418,39 Lubuskie239 295 663236,6989 426 08891,25 Łódzkie264 681 366111,66242 163 510101,81 Małopolskie248 001 06472,33211 241 45961,60 Mazowieckie415 711 70575,46608 337 171110,39 Opolskie284 955 339303,3297 976 037103,96 Podkarpackie83 280 53740,1290 372 25243,47 Podlaskie95 682 35783,88173 395 768151,66 Pomorskie262 630 992111,30217 814 92092,36 Śląskie307 286 06870,92343 135 62978,94 Świętokrzyskie20 361 51317,3552 026 41444,16 Warmińsko- mazurskie 50 197 44936,84171 645 882125,62 Wielkopolskie273 331 26076,05508 194 883145,47 Zachodniopomorskie133 563 74181,63238 890 795145,61 Tabela 8 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. w województwach (w zł). Strona 28 z 108 Analiza sumarycznych kosztów w poszczególnych województwach wykazała, że większość województw zwiększyła swoje roczne wydatki na realizacje zadań z zakresu zdrowia publicznego, przy czym największa zmiana w omawianym kierunku dotyczyła województwa mazowieckiego i wyniosła blisko 503 mln zł. Zwiększenie wydatków stwierdzono w aż 10 województwach. Największą sumę kosztów realizacji zadań w latach 2022–2023 wskazano w województwie mazowieckim (415,7 mln i 608,3 mln). Najmniejszą sumę w 2022 r. i 2023 r. wykazano w województwie świętokrzyskim (20,4 mln i 52 mln). Rysunek 5 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. – wartość bezwzględna (w mln zł) W 2022 r. najwięcej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca wydało województwo opolskie (303,2 zł) – z kolei w 2023 r. województwo podlaskie, koszt wyniósł 151,6 zł. Najmniej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2022 r. wydało województwo lubelskie (18,85 zł), podobnie jak w 2023 r. – 18,39 zł. Pozostałe wartości prezentuje poniższy rysunek. Strona 29 z 108 Rysunek 6 – Koszt realizacji interwencji w 2022 r. i 2023 r. – koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca (w zł). Analizie poddano również zmianę średniego kosztu realizacji zadania w latach w odniesieniu do numeru celu operacyjnego NPZ. Rozkład danych zaprezentowano poniżej – tabela 9. Województwo : Rok: 12345n.d 2022 202 228 32 533 120 824 160 16059 909795 238 Dolnośląskie 202396 846 208 236 86 580130 534364 227109 756 2022 191 894 100 584 729 101 254 636155 614231 626 Kujawsko- pomorskie 2023 245 366 270 651 185 837 533 965617 12969 098 202231 47011 257 125 423 10 215390 97620 943 Lubelskie 202322 09539 49019 35929 23498 128654 210 Strona 30 z 108 202243 67818 73359 054 1 782 300 2 924 263 74 569 Lubuskie 2023 117 51958 59317 640179 069230 930 108 992 2022 309 494 43 00638 167383 338596 888 156 524 Łódzkie 2023 234 473 110 362 485 076116 679 2 137 641 904 116 2022 108 015 117 139 392 305 691 1414 415299 801 Małopolskie 2023 282 783 150 944 136 88166 503640 662 0 2022 148 108 103 574 627 574 442 783 1 363 540 299 801 Mazowieckie 2023 967 435 170 431 447 864341 388 1 305 299 60 122 2022 399 509 85 61966 231 1 518 164 58 37047 579 Opolskie 2023 66 023 105 04488 07779 170638 389 70 461 202248 32516 60446 967681 878149 185116 657 Podkarpackie 2023 129 91344 25713 37428 723733 619 88 123 202265 16937 343 290 314 789 3930272 378 Podlaskie 2023 86 589 274 02571 906378 740 1 343 235 0 Strona 31 z 108 2022 356 189 132 656 441 429 484 936184 406117 495 Pomorskie 2023 223 534 193 867 127 48174 156398 772 203 146 2022 144 121 372 159 162 660 218 31553 157 356 953 Śląskie 2023 355 741 185 416 495 269307 012172 336 63 403 202247 81915 67470 947121 09942 7976 023 Świętokrzyski e 202313 18188 09610 92544 82312 116610 078 2022 163 039 187 201 25 08585 34185 942529 890 Warmińsko- mazurskie 2023 464 889 841 745 206 29614 37569 497 1 862 073 2022 162 238 741 283 176 019 142 53997 70245 737 Wielkopolskie 2023 53 394 196 70881 94564 413 2 281 783 398 924 2022 147 063 27 17312 249454 939105 498220 442 Zachodniopo morskie 2023 757 548 251 12294 96854 544403 515 41 387 Tabela 9 – Średni koszt realizacji zadania w poszczególnych województwach w ramach poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. (w zł). Działania administracji rządowej Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zdrowiu publicznym zadania z zakresu zdrowia publicznego realizują, współdziałając ze sobą, organy administracji rządowej, zgodnie z kompetencjami Strona 32 z 108 określonymi w ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.) oraz państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Jednocześnie art. 5 ustawy wskazuje wprost na konieczność współdziałania ministra właściwego do spraw zdrowia z organami władzy publicznej, jednostkami podległymi lub nadzorowanymi przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ramy te, dodatkowo uzupełnione określoną w ustawie funkcją koordynacyjną Ministra Zdrowia, stanowiły podstawę do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez administrację rządową. W roku 2022 w dalszym ciągu istniało zagrożenie rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, co powodowało konieczność wprowadzenia szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego. Nowy koronawirus nazywany SARS-CoV-2, został zidentyfikowany pod koniec 2019 r. i jest nowym szczepem koronawirusa, który nie był wcześniej identyfikowany u ludzi. Wywołana nim choroba jest określana jako COVID-19. Pierwszy przypadek zakażenia wirusem SARS-CoV- 2 w Polsce został zarejestrowany 4 marca 2020 r. W związku z narastającym zagrożeniem epidemii i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych u ludzi konieczne było wprowadzenie niezbędnych mechanizmów działania. Epidemia COVID-19 spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich obszarach funkcjonowania społeczeństw. Stan zagrożenia epidemicznego wprowadzono w Polsce 16 maja 2022 r. 20) Wcześniej – od 20 marca 2020 r. – obowiązywał stan epidemii. 5 maja 2023 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła koniec pandemii COVID-19. W dniu 1 lipca 2023 r. rozporządzeniem Ministra Zdrowia 21) zniesiony został stan zagrożenia epidemicznego spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ministerstwo Zdrowia Art. 4 ust. 2 ustawy precyzuje, że do zadań ministra właściwego do spraw zdrowia w zakresie koordynacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, obok monitoringu realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ustawy, i analizowania informacji, o których mowa w art. 12 ustawy, czego wyrazem jest niniejsze sprawozdanie, należy m.in.: gromadzenie i analizowanie informacji dotyczących sytuacji zdrowotnej społeczeństwa i rozpowszechnienia czynników ryzyka oraz udostępnianie tych informacji w sposób uniemożliwiający identyfikację osób, których dotyczą – zadanie jest realizowane w szeregu projektów badawczych i monitoringowych, o których jest mowa w dalszej części sprawozdania, 20) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 1028) 21) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemii (Dz. U. poz. 1118) Strona 33 z 108 zapewnianie spójności zadań realizowanych przez organy i podmioty, o których mowa w art. 3 oraz sygnalizowanie właściwym organom i podmiotom, o których mowa w art. 3, potrzeby podjęcia określonych zadań z zakresu zdrowia publicznego – zadanie jest realizowane m.in. przez bieżącą koordynację ustanawiania harmonogramów rocznych realizacji NPZ przez ministerstwa wskazane jako realizatorzy tego rozporządzenia, ze szczególnym uwzględnieniem ministerstw realizujących zadania finansowane ze środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy. Należy podkreślić, że koordynacja realizacji ustawy odnosi się także do obsługi Rady do spraw zdrowia publicznego oraz Komitetu Sterującego Narodowego Programu Zdrowia. Obok obsługi stricte technicznej i kancelaryjnej warto dostrzec aspekt merytoryczny tych działań. Przykładem jest ścisła współpraca z zespołami roboczymi utworzonymi przy Radzie do spraw zdrowia publicznego – rezultaty prac opisano w rozdziale dotyczącym funkcji koordynacyjnych i wspierających. Analizując działania merytoryczne Ministra Zdrowia w różnych obszarach, wobec współistniejących różnych potrzeb zdrowotnych, należy zauważyć, że działania mające wpływ na zmianę stanu zdrowia populacji są podejmowane w ramach różnych mechanizmów prawnych i finansowych – od prac analitycznych po regulacyjne, a także w ramach wykonywania innych aktów prawnych niż ustawa, czego przykładem jest dostosowywanie systemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których część stanowią świadczenia zdrowia publicznego, do zdefiniowanych potrzeb populacji. W związku z tym ustawa, a zawężając NPZ 2021–2025, są realizowane przez Ministra Zdrowia także przez programy polityki zdrowotnej. W latach 2022–2023 Ministerstwo Zdrowia było zaangażowane w realizację następujących programów: Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Narodowy Program Chorób Układu Krążenia (NPChUK) to program wieloletni na lata 2022–2032 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej kardiologii i dziedzinach pokrewnych związanych z chorobami układu krążenia (ChUK). Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały nr 247 z dnia 6 grudnia 2022 r., która weszła w życie w dniu 28 grudnia 2022 r. Głównym celem NPChUK jest obniżenie zachorowalności i umieralności z powodu ChUK. Realizacja Programu powinna przyczynić się do zmniejszenia częstości występowania w populacji Polskiej klasycznych czynników ryzyka ChUK takich jak nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe, otyłość, cukrzyca. Poprawi się także jakość życia pacjentów z ChUK w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia. Program ma zapewnić obywatelom równy i adekwatny do potrzeb dostęp do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system ochrony zdrowia. Strona 34 z 108 Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) to program wieloletni na lata 2020–2030 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej onkologii. Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 4 lutego 2020 r. Najważniejszym celem NSO jest zwiększenie ilości osób przeżywających 5 lat od zakończenia terapii onkologicznej oraz zmniejszenie zapadalności na choroby nowotworowe. Poprawie ma ulec również jakość życia pacjentów w trakcie leczenia onkologicznego, jak i po jego zakończeniu. NSO wytycza kierunki rozwoju systemu opieki zdrowotnej w zakresie onkologii, wskazując na 5 obszarów, które są kluczowe dla odwrócenia niekorzystnych trendów epidemiologicznych, poprawy skuteczności terapii onkologicznych i dostosowania rozwiązań systemowych do potrzeb pacjentów z chorobą nowotworową. Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z perspektywą do 2030. „Zdrowa Przyszłość” została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 27 grudnia 2021 r. Stanowi kontynuację „Policy Paper dla ochrony zdrowia na lata 2014–2020. Krajowe ramy strategiczne”, obejmując jednak cały system, a nie jedynie środki europejskie. Dokument jest realizacją wizji przyjaznego, nowoczesnego i efektywnego systemu ochrony zdrowia przyczyniającego się do poprawy dobrostanu społeczeństwa. Celem przedstawionych w nim działań jest zapewnienie obywatelom równego i adekwatnego do potrzeb zdrowotnych dostępu do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system. Oczekiwanym efektem implementacji zmian wskazanych w Zdrowej Przyszłości jest wydłużenie trwania życia w zdrowiu i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa. Dokument jest nakierowany na działania mające na celu poprawę sytuacji w polskim systemie ochrony zdrowia, które ujęto w cztery główne obszary: pacjent, procesy, rozwój i finanse, definiując dla każdego z nich cele, które z kolei przekładają się na określone kierunki interwencji. Zdrowa Przyszłość to także dokładnie określona strategia na rzecz deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej. Składa się ona z dwóch części – w postaci dwóch załączników do „Zdrowej Przyszłości” – obejmujących dwie grupy: osoby starsze oraz osoby z zaburzeniami psychicznymi. Celem głównym obu strategii deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej jest poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów w środowisku lokalnym oraz poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem psychicznym populacji Strona 35 z 108 oraz zapewnienie odpowiednich warunków opieki w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego 22) . Program służy przede wszystkim zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi jak najlepszej opieki, która będzie odpowiednia do ich potrzeb. Program służy również zapobieganiu stygmatyzacji i dyskryminacji takich osób. Celami programu są: a) Zapewnienie wielostronnej opieki:  upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej,  upowszechnienie różnych form pomocy i wsparcia społecznego,  aktywizacja zawodowa,  skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy,  wsparcie psychologiczno-pedagogiczne uczniów, rodziców i nauczycieli. b) Zapobieganie stygmatyzacji i dyskryminacji:  opracowanie zasad przedstawiania osób z zaburzeniami psychicznymi w mediach,  działania informacyjno-edukacyjne dotyczące poszanowania praw osób z zaburzeniami psychicznymi. c) Sprawdzanie i ocena skuteczności działań:  analizowanie sprawozdań dotyczących realizacji zadań wynikających z programu. Program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2019–2026,  Rządowy program kompleksowej terapii wewnątrzmacicznej w profilaktyce następstw i powikłań wad rozwojowych i chorób dziecka nienarodzonego – jako element poprawy stanu zdrowia dzieci nienarodzonych i noworodków na lata 2018–2023,  Rządowy program kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego w Polsce na lata 2021–2023, Program polityki zdrowotnej służący wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2022–2026, Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej realizowanych przez gminy w obszarze edukacji w zakresie osteoporozy i wczesnego wykrywania osteoporozy realizowane w 22) Program na lata 2016–2022 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2017 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022 (Dz. U. poz. 458), Program na lata 2023–2030 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 (Dz. U. poz. 2480). Strona 36 z 108 ramach Subfunduszu rozwoju profilaktyki, wyodrębnionego w ramach Funduszu Medycznego. Ministerstwo Zdrowia kontynuuje od 2019 r. kampanię społeczną skierowaną do populacji całej kraju „Planuję długie życie”, której celem jest poprawa stanu wiedzy społeczeństwa na temat postaw prozdrowotnych, przeciwdziałania i zapobiegania zachorowaniu na nowotwory, a także zwiększenie zgłaszalności na badania profilaktyczne. W ramach kampanii realizowano działania informacyjno-edukacyjne (m.in. realizacja akcji medialnych, edukacyjnych promujących programy profilaktyczne, udział lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarek i położnych w akcjach informacyjnych, produkcja i dystrybucja materiałów informacyjnych o programach profilaktycznych), realizacja kampanii medialnych w regionalnych stacjach telewizyjnych (emisja spotów edukacyjnych). Kampania społeczna była realizowana w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030. Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania ustawy z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów (Dz. U. poz. 1492 i 1493). Celem dokumentu jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Opłata stanowi: 1) w 96,5% – przychód Narodowego Funduszu Zdrowia; 2) w 3,5% – dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Narodowy Program Zdrowia (NPZ) Zadania określone w celach operacyjnych NPZ skupiają się na przeciwdziałaniu najważniejszym czynnikom ryzyka negatywnie wpływającym na zdrowie. Celem realizacji tych zadań jest poprawa stanu zdrowia i jakości życia zarówno całego społeczeństwa jak i szczególnie zagrożonych grup. Podejmowane w ramach NPZ wielotorowe działania sprzyjają poprawie świadomości i w dalszej perspektywie sytuacji zdrowotnej w kraju (działalność informacyjna, edukacyjna, profilaktyczna – w tym działania nowatorskie) oraz pomagają lepiej zdefiniować zagrożenia i potrzeby (działalność badawcza i analityczna). Strona 37 z 108 Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 23) . Celem strategicznym NPZ 2021–2025 jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu. Cele operacyjne obejmują: 1. Profilaktykę nadwagi i otyłości, 2. Profilaktykę uzależnień, 3. Promocję zdrowia psychicznego, 4. Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne, 5. Wyzwania demograficzne. Art. 13 ustawy określa źródła finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w niej określonych, a zatem także w NPZ. Są to środki będące w dyspozycji ministrów (w tym z państwowych funduszy celowych i środków europejskich), państwowych jednostek organizacyjnych, NFZ oraz JST. Omawiając zasady finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w latach 2022–2023 należy zwrócić uwagę na art. 18 ustawy, który wprowadza bardzo istotny mechanizm zapewniania co najmniej 10% udziału środków przeznaczanych na realizację NPZ na badania epidemiologiczne, monitorowanie stanu zdrowia, prowadzenie badań naukowych i badania pilotażowe. Dla budowania polityki zdrowotnej opartej o dowody naukowe dostępność tego rodzaju informacji jest kluczowa dla zdrowia publicznego. Mechanizm określony w art. 18 ustawy został wprowadzony w związku z faktem, że szereg problemów zdrowotnych pozostaje niezbadanych w satysfakcjonujący sposób, a wobec stałych wydatków na procedury ratujące życie i zdrowie istnieje trudność ze znalezieniem środków na takie cele. Przepis ten daje możliwość prowadzenia faktycznej ewaluacji skuteczności i efektywności zadań przewidzianych do realizacji ustawą. Tryby zlecania zadań z zakresu zdrowia publicznego określono w art. 14 ustawy. Jest to tryb konkursowy albo, w uzasadnionych merytorycznie przypadkach, tryb wnioskowy – jeśli tak jest określone w NPZ. Przechodząc do bardziej szczegółowego opisu realizacji zadań określonych w NPZ trzeba podkreślić, że zadania te są realizowane w sposób planowy, z zachowaniem zasad celowości i gospodarności. Plan realizacji NPZ stanowi harmonogram uwzględniający zadania realizowane zgodnie z właściwością przez Ministerstwo Zdrowia oraz przez ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Harmonogram realizacji NPZ uwzględnia źródła finansowania wskazane w art. 29 ustawy. Poziom finansowania wskazany w ustawie stanowi jednak maksymalny poziom wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy o zdrowiu publicznym, zaś faktyczna wysokość środków na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w danym roku jest uzależniona od poziomu środków zaplanowanych rokrocznie 23) Dz. U. 2021 poz. 642 Strona 38 z 108 w ustawie budżetowej oraz w planie finansowym Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Wydatkowanie środków finansowych przez Ministerstwo Zdrowia na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. wyniosło 29,1 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 21,58 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 24) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) 25) . Środki budżetowe przewidziane na realizację zadań przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu wynoszą łącznie 10,157 mln zł. Na wskazaną kwotę składały się środki przyznane dla: Ministerstwa Obrony Narodowej (MON) w wysokości 4,5 mln zł, Ministerstwa Edukacji i Nauki (MEiN) 3,125 mln zł, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) w wysokości 0,476 mln zł 26) , Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (MRiPS) – 342 tys. zł. oraz Ministerstwa Sprawiedliwości (MS) w wysokości 690 tys. zł. Środki finansowe przeznaczone w 2022 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły z budżetu państwa, a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. Na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. wydatki Ministerstwa Zdrowia na NPZ kształtowały się na poziomie 35,26 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 22,71 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 27) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, KCPU. Dodatkowo w ramach środków przyznanych przez Ministra Finansów w wysokości 10,67 mln zł realizowane były zadania z zakresu zdrowia publicznego przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Na przyznaną kwotę składały się środki przewidziane dla: MON w wysokości 5 mln zł, MEiN – 3,125 mln zł, MSWiA – 1,5 mln zł, MRiPS – 336 tys. zł oraz MS – 714 tys. zł. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji całość środków przewidziana dla MSWiA została przekazana na inne zadania niezwiązane z NPZ. Środki finansowe przeznaczone w 2023 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły więc podobnie jak w 2022 r. z planu w ramach ustawy budżetowej a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. 24) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2022 rok 25) Od dnia 1 stycznia 2022 r. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 26) Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 22 listopada 2022 r. zgłosiło przeniesienie środków w wysokości 1 023 897 zł zaplanowane na NPZ – na inne cele. 27) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2023 rok Strona 39 z 108 Dodatkowo, zadania ujęte w NPZ w 2022 r. i 2023 r., zgodnie z właściwością, były realizowane i finansowane również z funduszy będących w dyspozycji Ministra Sportu, tj. Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej oraz Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów. Finansowanie wskazanych zadań przez Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2022 r. i 2023 r. było na poziomie łącznie 175,6 mln zł (57,6 mln zł w 2022 r. i 72,3 mln zł w 2023 r. na realizację Programu Szkolny Klub Sportowy i 24,7 mln zł na zajęcia sportowe dla uczniów w 2022 r. i 24,2 mln zł w 2023 r.). Przedmiotem finansowania z ww. środków były inicjatywy realizujące zadania określone we wszystkich celach operacyjnych NPZ oraz zadaniach koordynacyjnych/wspierających. Łącznie w Ministerstwie Zdrowia, w ramach poszczególnych zadań, nawiązano współpracę z 4 realizatorami w 2022 r. i 2 realizatorami w 2023 r. (instytuty, fundacje, stowarzyszenia, podmioty prywatne, podmioty lecznicze). Cel Operacyjny 1 W ramach celu operacyjnego 1 NPZ 2021–2025 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania informacyjne i edukacyjne tak z zakresu prawidłowego żywienia, jak i promowania aktywności fizycznej, działania mające na celu rozwój kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w walkę z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, a także działania o charakterze naukowo-badawczym dostarczające niezbędnych danych do racjonalnego prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  zwiększenie dostępności do aktualnej wiedzy żywieniowej opartej na dowodach naukowych oraz podniesienie świadomości różnych grup (w tym dzieci i młodzieży czy osób starszych, ale też pracodawców i konsumentów) na temat znaczenia prawidłowo zbilansowanej diety oraz aktywności fizycznej w prewencji chorób dietozależnych oraz rozwijanie umiejętności czytania i interpretowania etykiet; obok szeregu wydarzeń i projektów edukacyjnych (warsztaty kulinarne, poradnictwo, kampanie) kontynuowana była działalność Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej oraz działającego w jego ramach Centrum Dietetycznego Online, gdzie oprócz konsultacji za pośrednictwem komunikacji elektronicznej, na stronie internetowej Centrum udostępniane są materiały edukacyjne (artykuły, ebooki, poradniki i filmy na temat zdrowego żywienia i aktywności fizycznej); w 2022 r. zrealizowano 8236 konsultacji dietetycznych online, z czego 7845 miała charakter porady indywidualnej a 391 rodzinnej, 476 konsultacji psychodietetycznych oraz 307 konsultacji dotyczących aktywności fizycznej. W 2023 r. liczba zrealizowanych konsultacji dietetycznych online wyniosła 10 347, z czego Strona 40 z 108 9912 miała charakter porady indywidualnej a 435 rodzinnej. Liczba zrealizowanych konsultacji psychodietetycznych online wniosła 653, zaś konsultacji dotyczących aktywności fizycznej 602. W 2022 r. przeprowadzono 86 warsztatów kulinarnych – 80 dla uczniów klas 0–8 oraz 6 warsztatów dla realizatorów żywienia zbiorowego. Przeszkolono 1624 dzieci oraz 70 realizatorów żywienia zbiorowego. W 2023 r. przeprowadzono zaś 57 warsztatów kulinarnych dla 1157 dzieci oraz 6 warsztatów dla 51 realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach. Sukcesywnie budowano także bazę materiałów merytorycznych NCEŻ. W 2022 r., podobnie jak w 2023 r. opracowano 4 e-booki zawierające przepisy oraz praktyczne wskazówki dotyczące zasad żywienia w zakresie dietoterapii i dietoprofilaktyki. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. przeprowadzono konkurs „Rodzinna Akcja – Zdrowa Rywalizacja”,  działania informacyjne i edukacyjne, w tym: podejmowanie inicjatyw upowszechniających prawidłowe żywienie – upowszechnianie zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem dotyczących zdrowego żywienia; dystrybucja Kodeksu w wersji dla dorosłych, młodzieży i dzieci; organizacja spotkań i wydarzeń dotyczących powyższej tematyki,  poprawę kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w działania na rzecz walki z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej (pracodawcy, przemysł spożywczy, menedżerowie zdrowia, zawody medyczne, nauczyciele, pracownicy ochrony zdrowia, pracownicy PIS), badanie preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych, w tym przegląd składu i wartości odżywczej wybranych produktów dostępnych na rynku. W 2022 r. podstawowymi celami realizacji zadania było przeprowadzenie badania preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych po wprowadzeniu opłaty cukrowej od napojów słodzonych (tzw. podatku od cukru) oraz wyborów dostępnych na rynku produktów słodkich. Wyniki pozwoliły na uzyskanie informacji na temat zachowań żywieniowych konsumentów, w tym preferencji dotyczących żywności będącej źródłem cukrów w diecie. Drugim celem realizacji zadania było badanie składu i wartości odżywczej wybranych produktów spożywczych. W 2022 r. badaniami objęto grupę słodyczy. W 2023 r. głównym celem zadania było oznaczenie zawartości wybranych składników odżywczych w wytypowanych napojach słodzonych. Dodatkowo przygotowano artykuł pn. Spożycie napojów słodzonych przez osoby dorosłe, kontynuowanie prac nad systemem przyjaznego etykietowania żywności, w 2022 r. przeprowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany Strona 41 z 108 przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu” z uwzględnieniem na bieżąco ukazujących się dokumentów, uczestniczono w krajowych i międzynarodowych spotkaniach dotyczących systemów FOPNL oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. Ponadto, w 2022 r. przeprowadzono badanie systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania. W 2023 r. również prowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. W 2023 r. opracowano też sprawozdanie z przeprowadzonego w 2022 r. badania systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania, którego celem było pozyskanie pogłębionej wiedzy dotyczącej rozumienia oznakowania żywności, potrzeb związanych z oznakowaniem żywności wśród osób dokonujących zakupów żywności w sklepach tradycyjnych i internetowych, poznanie odbioru: rozumienia i preferencji w stosunku do istniejących systemów znakowania żywności. Opracowano również materiały edukacyjne i informacyjne dla konsumentów w tym obszarze, prowadzenie e-Bazy izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz jej aktualizacja na podstawie badań zawartości tych związków w żywności. W 2022 r. wykonano badania analityczne 109 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 109 próbkach oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz 63 próbek tłuszczu wyekstrahowanego z produktów spożywczych w poprzednim (2021) roku realizacji zadania w kierunku TFA. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 109 produktów w kierunku tłuszczu oraz 172 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans poprzez aktualizację wyników zawartości TFA dla produktów już występujących w e-Bazie oraz wprowadzenie wyników dla nowych grup produktów spożywczych. W 2023 r. wykonano badania analityczne 83 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 83 próbkach tłuszczu wyekstrahowanego z 83 produktów spożywczych oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 83 produktów w kierunku tłuszczu oraz 83 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans oraz uszczegółowiono klasyfikację produktów dotychczas wprowadzonych do e-Bazy i wyodrębniono nowe grupy produktów spożywczych, Strona 42 z 108 Monitorowanie, wczesna diagnoza i interwencja w zakresie występowania nadwagi i otyłości oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi w populacji dzieci. W 2022 r. rozpoczęto realizację badań dzieci w wieku 7–9 lat w ramach trzeciej rundy badań COSI w Polsce. W 2023 r. kontynuowano realizację badań oraz opracowano raport z badania głównego w ramach trzeciej rundy międzynarodowych badań COSI w Polsce.  Mając świadomość, że karmienie piersią wykazuje szereg krótko i długofalowych korzyści zdrowotnych zarówno dla dziecka jak i jego matki zostały podjęte działania wspierające karmienie piersią. Promowanie naturalnego karmienia oraz ochrona i wspieranie matek karmiących piersią stanowi jedną z najbardziej efektywnych strategii poprawiających stan zdrowia ludności. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Centrum Medyczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Sp. z o.o. rozpoczął:  prowadzenie bezpłatnych kursów specjalistycznych dla położnych pn. „Edukacja i wsparcie kobiety w okresie laktacji”, w 2023 r. przeszkolono 120 położnych,  druk i dystrybucję poradnika „Karmienie piersią”, zamieszczonego na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia do szpitali posiadających oddziały położniczo- ginekologiczne w całej Rzeczypospolitej Polskiej. Ponad 300 szpitali otrzymało 210 tys. sztuk poradnika do przekazania swoim pacjentkom,  przygotowanie materiałów promujących karmienie piersią z okazji Światowego Tygodnia Karmienia Piersią w 2024 r. Cel Operacyjny 2 Sprawozdając realizację ustawy przez realizację NPZ 2021–2025, trzeba pamiętać, że akt ten były opracowany z uwzględnieniem szeregu uwarunkowań prawnych, instytucjonalnych, finansowych i organizacyjnych. Mając na uwadze, że mechanizm uzależnienia wiąże się z pewnymi uniwersalnymi prawidłowościami, czynnikami ryzyka oraz czynnikami chroniącymi, problem uzależnień behawioralnych bądź od substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu i tytoniu, powinien być rozpatrywany w sposób zintegrowany, co ma swoje odzwierciedlenie w NPZ 2021–2025. Cel operacyjny 2 jest odzwierciedleniem postępującej integracji działań w sferze zdrowia psychicznego, profilaktyki i leczenia uzależnień, będącej wynikiem uznania istotnych spójnych zakresów w tych politykach zdrowotnych. Z dniem 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii i Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). Strona 43 z 108 Zgodnie z ww. ustawą, Centrum prowadzi działalność w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych. Powstanie nowej instytucji, zajmującej się w sposób kompleksowy przeciwdziałaniem problemowemu używaniu substancji psychoaktywnych i uzależnieniom behawioralnym daje szansę na ugruntowanie pozycji problematyki uzależnień w obszarze zdrowia publicznego i w polityce społecznej, jako całości oraz kontynuowania ważnych zadań prowadzonych wcześniej przez Państwową Agencję i Krajowe Biuro Przeciwdziałania Narkomanii. Połączenie doświadczenia, potencjału merytorycznego i organizacyjnego obu podmiotów umożliwia uzyskanie wartości dodanej, skutkującej wzrostem możliwości niesienia pomocy osobom z problemami wynikającymi z różnego rodzaju uzależnień oraz ich bliskim. KCPU realizuje, zgodnie z art. 8a ustawy, zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii i przeciwdziałanie innych uzależnieniom, w tym dofinansowane z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Do zadań KCPU należy m.in: wykonywanie zadań w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii oraz uzależnieniom behawioralnym, które polegają na powierzaniu i wspieraniu wykonywania zadań publicznych, wraz z udzielaniem dotacji na finansowanie ich realizacji; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań, które zmierzają do ograniczenia używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, w szczególności wśród dzieci i młodzieży; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej, w tym w rodzinach z problemem używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie profilaktyki zaburzeń, które wynikają z prenatalnej ekspozycji na alkohol, środki odurzające, substancje psychotropowe, środki zastępcze lub nowe substancje psychoaktywne, oraz inicjowanie i wspieranie działań w zakresie pomocy osobom ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) oraz ich rodzinom lub opiekunom; prowadzenie działań, które zmierzają do podnoszenia jakości oddziaływań profilaktycznych kierowanych do dzieci i młodzieży; Strona 44 z 108  współpraca z przedstawicielami instytucji i organizacji, które zajmują się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie, profilaktyką i rozwiązywaniem problemów związanych z używaniem alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, a także przeciwdziałaniem uzależnieniom behawioralnym; opracowywanie standardów i rekomendacji w zakresie profilaktyki używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych, a także leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych. Zakres zadań w 2 celu operacyjnym NPZ 2021–2025 obejmuje zadania związane ze zintegrowanym przeciwdziałaniem uzależnieniom, uzależnieniami od tytoniu (nikotyny), alkoholu, narkotyków i od zachowań (uzależnienia behawioralne). Rezultaty osiągnięte w sprawozdawanym okresie to m.in.: Prowadzenie Centralnego Wykazu Osób Objętych Leczeniem Substytucyjnym; Programy terapeutyczne skierowane do problemowych użytkowników przetworów konopii i osób uzależnionych od nich; Poszerzanie i udoskonalanie oferty programów wczesnej interwencji; Edukacja kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień behawioralnych; Prowadzenie badań dotyczących uzależnień behawioralnych oraz monitorowanie i ewaluacja podejmowanych działań; Upowszechnianie standardów i procedur profilaktyki, diagnozy i terapii FASD;  Działania w ramach Grupy Pompidou Rady Europy. W 2022 r. Przedstawiciel Centrum wraz ze Stałym Korespondentem Grupy Pompidou z ramienia polski wzięli udział w 18 Konferencji Ministerialnej Grupy Pompidou, która odbyła się w Lizbonie. Podczas Konferencji funkcję prezydencji i wice-prezydencji na kolejne cztery lata objęły odpowiednio Włochy i Szwajcaria. Ponadto przedstawiono i przyjęto nowy czteroletni Plan Pracy Grupy Pompidou na lata 2023–2025. W 2023 r. Stały Korespondent Grupy Pompidou z ramienia Polski wziął udział w 4 szczycie szefów państw i rządów, który odbył się w Reykjaviku. Grupa Pompidou zademonstrowała w ten sposób jedność Europy w obliczu agresji Rosji na Ukrainę i ustanowiła odnowiony program polityczny i strategiczny dla Organizacji i jej 46 członków. Ponadto reprezentant Polski brał udział w spotkaniach Biura Grupy Pompidou, a także spotkaniach Stałych Korespondentów Strona 45 z 108 organizowanych w 2023 r. ;Wydawanie czasopisma poświęconego problematyce przemocy w rodzinie; Edukacja przedstawicieli ochrony zdrowia w zakresie problematyki przemocy domowej;  Udział w pracach Komisji Środków Odurzających Narodów Zjednoczonych. W 2023 r. Delegacja Polski (w której skład weszli przedstawiciele Centrum) wzięła udział w 66 sesji Komisji Środków Odurzających, która odbyła się (w formacie hybrydowym) w dniach 13–17 marca 2023 r. W 2023 r. tematem przewodnim podczas Forum Politycznego Wysokiego Szczebla (High-level Political Forum on sustainable development – HLPF) było przyspieszenie wychodzenia z epidemii COVID 19 i pełna realizacja Agendy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030 na wszystkich poziomach (Accelerating the recovery from the coronavirus disease (COVID-19) and the full implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development at all levels”). Istotnym punktem tegoroczne sesji była dyskusja i głosowanie ws. rekomendacji 45 posiedzenia Komitetu Ekspertów WHO w sprawie 7 NSP, Komisja przyjęła całość przedmiotowych rekomendacji. Polska podczas 66 sesji CND zorganizowała, we współpracy z Grupą Pompidou Rady Europy, side-event pn. „Building professional competences for drug policy implementation and management”, który dotyczył corocznych szkoleń dla kadry zarządzającej polityką narkotykową. Szkolenia te zostały zapoczątkowane podczas polskiej prezydencji Grupy Pompidou i są dotychczas kontynuowane; Szkolenia terapeutów w zakresie terapii par i rodzin z problemem alkoholowym; Rekomendacje do realizowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii na 2022 i 2023 r.; Podnoszenie jakości oferty pomocy dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym; Edukacja sprzedawców napojów alkoholowych w zakresie niesprzedawania alkoholu niepełnoletnim; Prowadzenie Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia\". Celem Pogotowia jest udzielanie pomocy psychologicznej, prawnej i wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie oraz dla świadków przemocy, a także podejmowanie interwencji; Opracowanie i wydanie publikacji „Konopie i medyczne zastosowanie kannabinoidów – praktyczne rekomendacje\"; Strona 46 z 108 Prowadzenie platformy e-terapii oraz aplikacji telefonicznej wspierającej ograniczenie spożywania alkoholu. Platforma internetowa i aplikacja mobilna E-POP jest ofertą samopomocy dla osób pijących alkohol, które chcą zmodyfikować swój wzór picia na mniej szkodliwy oraz może służyć jako narzędzie dla terapeutów i pacjentów w realizacji programu ograniczenia picia alkoholu; Prowadzenie poradnictwa w ramach ogólnopolskiego telefonu zaufania oraz poradni internetowej. Poradnia internetowa pod adresem www.narkomania.org.pl oferuje specjalistyczne porady lekarza, prawnika, psychologa i specjalista psychoterapii uzależnień. W Serwisie znajdują się materiały informacyjno-edukacyjne, artykuły, czasopisma poruszające tematykę używania substancji psychoaktywnych, aspekty prawne, FAQ, baza placówek pomocowych. Cel Operacyjny 3 W ramach celu operacyjnego 3 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży, czy zadania na rzecz zapobiegania depresji. Warto podkreślić też realizację zadań mających na celu podnoszenie kompetencji kadr oraz rozpoczęcie największych od lat, istotnych dla planowania i prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej, badań epidemiologicznych. W ramach NPZ 2021–2025 zaproponowany został, jako integralna część NPZ, katalog zadań z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym. Jest to kompleksowy katalog zadań odnoszących się nie tylko do profilaktyki samobójstw, ale także kryzysów psychicznych we wszystkich grupach wiekowych. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  dostęp do bezpłatnej pomocy w stanie kryzysu psychicznego – od 2017 r. działa „Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym” (telefon: 800 70 2222, e-mail: porady@liniawsparcia.pl, strona internetowa, czat), z dyżurem specjalistów tj. psychiatry, prawnika, pracownika socjalnego, terapeuty uzależnień, asystenta zdrowienia i seksuologa. Liczba osób objętych działaniami (świadczenia e-zdrowia telefon zaufania/czat/mail/porady) w 2022 r. wynosiła 30 538, z kolei w 2023 r. wynosiła 35 427. Kampania edukacyjno-informacyjna mająca na celu przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz autostygmatyzacji osób doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych w ramach Zadania 1 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym Strona 47 z 108 programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej. Celem kampanii Zobacz Człowieka jest upowszechnienie wiedzy o zjawisku stygmatyzacji i autostygmatyzacji. Kampania ma na celu spowodować, że szeroka opinia publiczna zacznie właściwie rozpoznawać i definiować to zjawisko, oceniając je jako negatywne. W ramach kampanii prowadzone są liczne działania informacyjne i edukacyjne, w tym m.in. artykuły, spoty telewizyjne i radiowe, plakaty, filmy edukacyjne, podcasty skierowane do osób dorosłych oraz dzieci i młodzieży z udziałem ekspertów i influencerów. Na stronie dedykowanej kampanii Zobacz Człowieka https://zobaczczlowieka.pl/ dostępne są materiały powstałe w ramach realizacji zadania. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów, specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media publiczne. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. Monitorowanie zachowań ryzykownych, zachowań nałogowych i problemów zdrowia psychicznego. Dobrostan 2021–2022: Dobrostan zawodowy oraz uwarunkowania wypalenia zawodowego specjalistów psychoterapii. W ramach zadania dokonano przeglądu literatury, wykonano badanie jakościowe, badanie ilościowe, przygotowano raportu z badania oraz upowszechniono wyniki. Cel Operacyjny 4 W ramach celu operacyjnego 4 podejmowano inicjatywy mające na celu edukację na temat wpływu środowiska życia na zdrowie, podejmowano inicjatywy na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmacniania zdrowia pracujących, prowadzono działania w zakresie promocji szczepień, powstawania antybiotykooporności u drobnoustrojów, prowadzono nadzór epidemiologiczny nad chorobami zakaźnymi czy prowadzone były bazy danych (oraz ich przetwarzanie i udostępnianie właściwym podmiotom) dotyczące chemicznych zanieczyszczeń żywności, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością W 2022 r. i 2023 r. uznano za konieczne do realizacji: Strona 48 z 108 prowadzenie działań zapobiegawczych, podejmowanie inicjatyw na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmocnienie zdrowia pracujących, prowadzenie badań w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych dla celów nadzoru epidemiologicznego obejmujące:  potwierdzenie podejrzenia albo rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej;  prowadzenie badań przeglądowych oraz nadzoru środowiskowego zakażeń i chorób zakaźnych oraz wywołujących je biologicznych czynników chorobotwórczych;  identyfikacja oraz charakterystyka biologicznych czynników chorobotwórczych w zakresie ich cech genotypowych i fenotypowych, w tym ich lekooporności;  badania niezbędne do potwierdzenia nieobecności biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących choroby zakaźne podlegające eliminacji lub eradykacji, tworzenie i prowadzenie baz danych: w zakresie chemicznych i biologicznych zanieczyszczeń żywności; dotyczących narażenia pracowników, w tym żołnierzy, na czynniki rakotwórcze i mutagenne; Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych, promocja szczepień, utrzymanie funkcjonalności portalu informacyjnego dotyczącego szczepień – działania promocyjne i popularyzacyjne dotyczące szczepień ochronnych,  przeciwdziałanie powstawaniu antybiotykoodporności u drobnoustrojów. Prowadzenie Platformy Nadzoru Genomowego w Polsce. Raport z działalności Krajowego Laboratorium Referencyjnego. Warto zauważyć, że w realizację tego celu operacyjnego NPZ wpisuje się także szereg aktywności podejmowanych przez Krajowe Centrum ds. AIDS, jednostkę podległą Ministrowi Zdrowia, w ramach jego obowiązków związanych z realizacją i koordynacją realizacji przez podmioty w całym kraju rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS 28) . Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS – realizowany był zarówno w 2022 r. jak i 2023 r. Wśród zrealizowanych w Rzeczypospolitej Polskiej zadań uwzględniono wytyczne dotyczące poniższych zakresów określonych ww. rozporządzeniem: 28) Dz. U. poz. 227. Strona 49 z 108 zapobieganie zakażeniom HIV wśród ogółu społeczeństwa (w tym edukację i profilaktykę – liczne działania od ogólnopolskich po regionalne i lokalne, skierowane do różnych grup docelowych, dostosowane m.in. do potrzeb poszczególnych populacji, z uwzględnieniem wieku, rodzaju wykonywanego zawodu itp.), zapobieganie zakażeniom HIV wśród osób o zwiększonym poziomie zachowań ryzykownych, w tym finansowanie działalności punktów konsultacyjno- diagnostycznych na terenie całego kraju, w których można wykonać test w kierunku HIV anonimowo i bezpłatnie, wsparcie i opiekę zdrowotną dla osób zakażonych HIV i chorych na AIDS (w tym przez realizację programu polityki zdrowotnej „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z HIV w Polsce”,  współpracę międzynarodową (niezwykle istotną z uwagi na transgraniczny charakter epidemii oraz polską pozycję wypracowaną w ubiegłych dekadach), monitoring (na poziomie krajowym oraz regionalnym przez działalność powołanych zgodnie z ww. rozporządzeniem Zespołów, które koordynują prace w województwach, w skład których wchodzą m.in. przedstawiciele urzędów wojewódzkich, marszałkowskich, urzędów miast, wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych, oddziałów NFZ, kuratoriów oświaty, służb mundurowych, środowisk medycznych, organizacji pozarządowych). Cel Operacyjny 5 W NPZ 2021–2025 wyodrębniono cel operacyjny 5 pn. Wyzwania demograficzne. W ramach powyższego celu zostały zaplanowane zadania z zakresu zdrowia publicznego, dotyczące zdrowotnej polityki senioralnej, polegające m.in. na: podnoszeniu świadomości zdrowotnej społeczeństwa, edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia i profilaktyce chorób, tworzeniu środowiska sprzyjającego zdrowiu,  ułatwianiu podejmowania wyborów prozdrowotnych skierowanych do osób starszych, oraz zdrowia prokreacyjnego, w tym działania: edukacyjne, profilaktyczne, szkoleniowe, Strona 50 z 108 konferencyjne, badawcze. W latach 2022–2023 realizowano w tym celu:  Działania na rzecz koordynacji opieki nad osobami starszymi dostępnej w ramach systemów ochrony zdrowia i pomocy społecznej,  Działania edukacyjne ukierunkowane na profilaktykę problemów zdrowotnych występujących u osób starszych, w szczególności w zakresie urazów i prewencji upadków oraz zasad unikania skutków polipragmazji, Upowszechnianie rozwiązań systemowych w zakresie zdrowia prokreacyjnego, w tym w opiece prekoncepcyjnej i okołoporodowej. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Uniwersytet Medyczny w Lublinie opracował Informator pt. „ABC opieki okołoporodowej”, którego celem jest przekazanie, w sposób przystępny wiedzy o organizacji opieki okołoporodowej wynikającej z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1324). Informator skierowany do kobiet w ciąży jest dostępny w poradniach ginekologicznych oraz u położnych podstawowej opieki zdrowotnej. W latach 2022–2023 realizowana była kampania informacyjno-promocyjna na temat zaburzeń otępiennych, realizowanej. Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. Kreowanie postaw prozdrowotnych oddziałujących na zdrowie prokreacyjne oraz podnoszenie kompetencji kadr medycznych w zakresie zdrowia prokreacyjnego Rozwój usług wspierających zdrowie i jakość życia związaną ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów nieformalnych, w szczególności przez rozwój dziennych form wsparcia i pomocy psychologicznej. Edukacja przedstawicieli zawodów medycznych w zakresie potrzeb zdrowotnych osób starszych. Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych. Strona 51 z 108 Zadania koordynacyjne, ewaluacyjne i badawcze – zadania wspierające Informacja o zadaniach realizowanych w poszczególnych obszarach merytorycznych zdefiniowanych przez cele operacyjne NPZ wymaga uzupełnienia przez podkreślenie tak wagi zadań koordynacyjnych realizowanych w ramach działalności statutowej Ministerstwa Zdrowia jak i kluczowego charakteru inicjatyw mających na celu monitoring i analizę efektywności i adekwatności podejmowanych wysiłków na terenie kraju, realizowanych przez administrację rządową i inne zaangażowane podmioty. Wśród zadań realizowanych w 2022 r. i 2023 r. należy wymienić przede wszystkim: przygotowanie w 2022 r. kompleksowej publikacji opisującej sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu, upowszechnianie wiedzy na temat powiązań między różnymi zagrożeniami dla zdrowia lub korelującymi czynnikami ryzyka i chroniącymi, testowanie skuteczności zadań z zakresu zdrowia publicznego polegających na promocji zdrowia lub profilaktyce chorób innych, niż określone w NPZ przez programy pilotażowe, gromadzenie informacji o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w danym roku oraz sporządzanie raportów, rozwój portalu pacjent.gov.pl jako wiarygodnego źródła informacji,  działania na rzecz podnoszenia zgłaszalności do rządowych programów profilaktycznych i szczepień obowiązkowych. Działalność innych ministerstw Warto podkreślić, że do zmian sytuacji zdrowotnej populacji przyczynia się wiele czynników nieobjętych zakresem działania Ministra Zdrowia, a tym bardziej zakresem jego działania związanym z dodatkowym finansowaniem, o którym mowa w art. 29 ustawy i powyżej opisanym. Czynniki środowiskowe – zarówno społeczno-ekonomiczne jak i te w miejscu pracy, nauki, zamieszkania i rekreacji, determinują bardzo istotnie poziom ryzyka powstania wielu chorób. Dużą zasługą innych ministrów jest inicjowanie i podejmowanie programów rządowych przyczyniających się do kreowania środowisk prozdrowotnych, w różnych wymiarach istotnych dla ich funkcjonowania. Należy podkreślić, że opisane poniżej działania realizowane są zarówno w ramach projektów z określonym dla nich poziomem finansowania, jak i w ramach działalności bieżącej zgodnej z kompetencjami poszczególnych działów administracji Strona 52 z 108 rządowej. Poziom zaangażowania i wpływu Ministra Zdrowia na kształt, zakres i sposób realizacji programów i innych działań był w ostatnich latach zróżnicowany – przedstawiciele Ministra Zdrowia uczestniczyli lub uczestniczą w procesie ich opracowywania, biorą udział w komitetach sterujących, zespołach roboczych lub konsultują je w ramach codziennej współpracy ministerstw. W latach 2022–2023 można było zaobserwować jeszcze ściślejszą współpracę w ramach planowania i realizacji zadań innych ministrów, finansowanych ze środków, o których mowa w art. 29 ustawy, uwzględnianych w rocznych harmonogramach realizacji NPZ 2021–2025. Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo w latach 2022–2023 prowadziło prozdrowotną politykę publiczną w zakresie promowanie kultury fizycznej w ramach ogólnopolskiego Programu „Szkolny Klub Sportowy”. Głównym celem programu jest aktywizacja dzieci i młodzieży szkolnej oraz budowa systemu identyfikacji utalentowanych uczniów, których można w przyszłości skierować do sekcji sportowych w klubach. Program zakłada systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego głównie na terenie obiektów szkolnych. Program ten jest finansowany ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 57 633 245 zł ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy dofinansowano ponad 14,7 tys. grup ćwiczebnych i zapewniono systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego ( 12 740 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2 173 gminach. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 876 574 godz. zajęć sportowych w 92 sportach, w których udział wzięło blisko 338 tys. uczniów. W 2023 r. zapewniono dofinansowanie (ponad 15,1 tys. grup ćwiczebnych) organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego (13 204 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 72 300 171 zł. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2189 gminach. Podczas siódmej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 957 652 godz. zajęć sportowych w 92 sportach. Wzięło w nich udział ponad 340 tys. uczniów. Ministerstwo dofinansowało również ogólnodostępne zajęcia sportowe dla uczniów z elementami gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej skierowane do uczniów szkół podstawowych (w tym korzystających z wychowania przedszkolnego) i gimnazjów. Głównym celem organizacji zajęć jest aktywizacja sportowa dzieci i młodzieży szkolnej oraz profilaktyka wad postawy, w formie odpowiadającej wiekowi i możliwościom psychoruchowym Strona 53 z 108 uczestników. W sprawozdawanych latach zadanie realizowały podmioty o zasięgu ogólnopolskim jak również lokalne organizacje sportowe zlokalizowane na terenie całego kraju. W 2022 r. realizacja zadania umożliwiła uczestnictwo ponad 138,1 tys. dzieci i młodzieży w zorganizowanych pozalekcyjnych zajęciach sportowych z elementami profilaktyki wad postawy. W 2023 r. w programie wzięło udział ponad 112,3 tys. osób. Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Edukacji i Nauki koordynowało działania w środowisku szkolnym z zakresu edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia czy podnoszenia kompetencji kadr. Pośród zadań realizowanych przez MEiN wymienić należy:  realizację projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej, takich jak:  Pozytywny klimat szkoły: Poradnia on-line – ochrona zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży, nauczycieli w okresie pandemii i po powrocie do szkół po nauce zdalnej. Zastosowanie profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej w ramach działalności poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i współpracy międzysektorowej w środowisku lokalnym; Klimat szkoły – ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży poprzez stwarzanie warunków do budowania pozytywnego klimatu w środowisku nauczania i wychowania oraz doskonalenie umiejętności rozwiązywania sytuacji trudnych i konfliktowych;  Pozytywna szkoła: Platforma do diagnozy – podejmowanie trafnych, opartych na podstawach naukowych działań wychowawczo-profilaktycznych w szkołach i placówkach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego uczniów, rodziców i nauczycieli, budowanie pozytywnego klimatu szkoły lub placówki, przeciwdziałanie zachowaniom ryzykownym; Promocja i profilaktyka zdrowia psychicznego; Szkolny wolontariat – realizacja projektów edukacyjnych, wychowawczych lub społecznych aktywizujących do działań wolontariackich grupy uczniów ze szkół; Standardy wsparcia dziecka – podniesienie jakości pracy z dzieckiem, uczniem i rodziną w zakresie psychoterapii i pomocy psychologicznej w publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych oraz w placówkach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach.  realizację działań w ramach Porozumienia międzyresortowego w zakresie prowadzenia spójnej polityki przeciwdziałania narkomanii w szkołach i placówkach. Strona 54 z 108 Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego związane z przygotowaniem uczniów do odpowiedzialnego i zdrowego życia, realizowała jednostka podległa Ministrowi Edukacji i Nauki – Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Ośrodek opracował materiały edukacyjne, realizował szkolenia, organizował konkursy w celu upowszechniania wiedzy i podnoszenia kompetencji zarówno kadry pedagogicznej, jak i uczniów. ORE prowadził działania edukacyjne w zakresie zdrowego żywienia i promowania aktywności fizycznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z używania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, przeciwdziałania przemocy, upowszechnienia i podnoszenia świadomości na temat znaczenia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w procesie edukacyjnym w ramach Sieci Szkół i Przedszkoli Promujących Zdrowie. ORE prowadził i aktualizował zasoby edukacyjne w Banku Dobrych Praktyk.”. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Działania Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, tak wobec określonego w ustawie zadania ograniczania nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, ale i celu strategicznego NPZ jakim jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu, mają szczególne znaczenie dla realizacji tej ustawy. I należy tu mieć na uwadze wszelkie działania mające pozytywny wpływ na rynek pracy czy dostarczające świadczeń pieniężnych czy innych mechanizmów z zakresu pomocy społecznej, których beneficjentami są różne grupy społeczne i demograficzne. W ramach aktywności na rzecz zdrowia publicznego Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, wobec zdefiniowanych trendów demograficznych odzwierciedlonych w celu operacyjnym 5 NPZ, należy wyróżnić prowadzenie polityki senioralnej ukierunkowanej na jak najdłuższą aktywność społeczną, zawodową i rodzinną osób starszych, w tym: tworzenie przyjaznej seniorom przestrzeni publicznej, z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych, wspieranie aktywności osób starszych na poziomie lokalnym, wspieranie osób starszych przez umożliwienie korzystania z nowoczesnych technologii przeciwdziałających e-wykluczeniu, wspieranie i promowanie zorganizowanych zajęć adresowanych do osób starszych, z włączeniem w nie młodszych pokoleń, w celu wzmacniania więzi międzypokoleniowych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji we współpracy z jednostkami podległymi w 2022 r. i 2023 r. realizowało szereg działań informacyjnych, edukacyjnych, profilaktycznych i badawczych z zakresu zdrowia publicznego. Zadania te skierowane były zarówno do pracowników służb mundurowych, jak i do populacji ogólnej, ze szczególnym uwzględnieniem Strona 55 z 108 dzieci i młodzieży. Działania tych instytucji dotyczyły ograniczenia ryzyka zdrowotnego wynikającego z zagrożeń fizycznych, chemicznych i biologicznych w środowisku zewnętrznym (w miejscu zamieszkania, rekreacji, ale też w miejscu służby i pracy), upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań oraz profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, uzależnieniami behawioralnymi i innymi zachowaniami ryzykownymi, a także prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej. Pośród realizowanych inicjatyw na szczególną uwagę, z uwagi na ich wpływ na zdrowie populacji, zasługują: Promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych. Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom, Monitorowanie i badania problematyki związanej z sytuacją epidemiologiczną w zakresie używania wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych i elektronicznych papierosów, używania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP, spożywania alkoholu (z uwzględnieniem monitorowania poziomu i struktury spożycia oraz dostępności alkoholu),Zapewnienie skutecznego przestrzegania przepisów obowiązującego prawa w zakresie polityki antynikotynowej, wsparcie realizacji NPZ w obszarze ograniczania popytu i podaży przez opracowanie i realizację resortowych programów, planów działania lub wytycznych ograniczania podaży i popytu środków psychoaktywnych, specjalistyczne szkolenia Policji z zakresu ograniczenia obrotu i dostępności środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych i środków zastępczych, ograniczenie krajowej produkcji narkotyków syntetycznych oraz konopi innych niż włókniste, prowadzenie działań na rzecz upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań, kształtowanie przekonań, postaw, zachowań i stylu życia wspierającego zdrowie psychiczne, rozwijanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach zagrażających zdrowiu psychicznemu, przeciwdziałanie seksualizacji dzieci i młodzieży – w szczególności przez prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych. Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Obrony Narodowej najczęściej podejmowało zadania z zakresu zdrowia publicznego wśród służb mundurowych i ich rodzin, psychologów i psychiatrów wojskowych oraz – szerzej – pracowników podmiotów leczniczych MON – część zadań była realizowana Strona 56 z 108 przez podmioty podległe Ministerstwu, zwłaszcza w ramach celu operacyjnego 4 NPZ, zgodnie z ich kompetencjami. Działania najczęściej miały charakter informacyjny, edukacyjny (zadania dotyczące m.in. modelu prawidłowego żywienia dla służb mundurowych, radzenia sobie ze stresem, mobbingiem), profilaktyczny (np. realizacja szczepień ochronnych), realizowano liczne szkolenia (na temat zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia, zapobiegania chorobom cywilizacyjnym, pomocy psychologicznej dla pracowników służb mundurowych), nadzorczy oraz badawczy (badania dotyczące zdrowia służb mundurowych). Wśród zadań na rzecz zdrowia publicznego realizowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej i jej jednostki podległe w latach 2022–2023 należy wymienić: promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród służb mundurowych, w tym m.in. w zakresie opracowania materiałów edukacyjnych, przygotowania platformy edukacyjnej czy badań krwi – w celu oceny zaburzeń metabolicznych żołnierzy zgłaszających się na konsultacje psychodietetyczne w celu zindywidualizowania zaleceń dietetycznych, promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych poprzez szkolenia z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej w aspekcie metabolicznych chorób cywilizacyjnych oraz podniesienia odporności organizmu,  ocenę wpływu ekspozycji na czynniki chemiczne, biologiczne i fizyczne wynikające ze specyfiki służby żołnierzy zawodowych z wyłączeniem lotnictwa wojskowego i Marynarki Wojennej m.in. poprzez: opracowanie zbiorczych map ryzyka zdrowotnego dla środowiska służby żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych, opracowanie ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń fizycznych tj. promieniowanie elektromagnetyczne, promieniowanie jonizujące, hałas, opracowanie mapy ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń chemicznych, biologicznych, środowiskowych w rejonach dyslokacji Jednostek Wojskowych żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych. ocenę wpływu uwarunkowań otoczenia (fizycznych, biologicznych i chemicznych) wynikający ze specyfiki życia żołnierzy zawodowych Marynarki Wojennej (z wyłączeniem lotnictwa wojskowego), funkcjonariuszy służb mundurowych i ich rodzin; działalność naukowo- badawcza oraz współpraca międzynarodowa, w tym zlecenie kompleksowego badania sposobu żywienia i stanu odżywiania żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z identyfikacją czynników ryzyka rozwoju otyłości, z oceną aktywności fizycznej, poziomu wiedzy żywieniowej oraz występowania nierówności w zdrowiu, prowadzenie działań mających na celu podniesienie poziomu świadomości zdrowotnej dotyczącej wpływu egzogennych czynników ryzyka zagrożenia zdrowia i życia, a także Strona 57 z 108 czynników ryzyka chorób układu krążenia w Siłach Powietrznych, Wojskach Obrony Terytorialnej oraz pracowników wojska, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjnych i szkoleniowych na temat agresji i mobbingu oraz szkolenie w zakresie metod psychoterapeutycznych zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz zapobieganiu następstwom stresu – działania informacyjno-edukacyjne i szkoleniowe mające na celu podniesienie kompetencji psychologów wojskowych w pomocy osobom w radzeniu sobie z mobbingiem, agresją, stresem, dostarczenie wiedzy oraz podniesienie kompetencji żołnierzy, ich rodzin, weteranów w zakresie radzenia sobie z tymi problemami, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjno-edukacyjnych, szkoleniowych oraz wprowadzenie metod i narzędzi diagnostycznych dotyczących zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz metod zapobiegania następstwom stresu w środowisku wojskowym, nadzór nad warunkami pracy i inne działania w środowisku służby i pracy, w tym: prowadzenie programów redukcji nadwagi i otyłości wśród służb mundurowych, ograniczanie ekspozycji na nadmierny hałas, zmniejszanie narażenia na biologiczne czynniki chorobotwórcze. Ministerstwo Sprawiedliwości W sprawozdawanym okresie Ministerstwo Sprawiedliwości realizowało zadania przez:  Służbę Więzienną wobec funkcjonariuszy i pracowników tej służby,  kuratorską służbę sądową wobec nieletnich skierowanych przez sąd do ośrodka kuratorskiego w ramach środka wychowawczego oraz szkolenia dla kuratorów sądowych realizujących zadania w ośrodkach kuratorskich, pedagogów dla wychowanków zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich oraz okręgowych ośrodków wychowawczych oraz dyrektorów tych placówek dla kadry pedagogicznej tam zatrudnionej. Zakres merytoryczny i charakter tych działań obejmował: poszerzenie świadomości funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, która pomoże przeciwdziałać patologiom społecznym i zawodowym, wpłynie na wzrost kompetencji kadry Służby Więziennej umożliwiających wdrażanie nowoczesnych metod w zakresie promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, Strona 58 z 108  profilaktykę zdrowia psychicznego i patologii społecznej oraz promocję zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży przejawiających cechy demoralizacji w ośrodkach kuratorskich,  działania z zakresu promocji zdrowia psychicznego – realizacja programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych w placówkach dla nieletnich, poszerzanie i udoskonalanie oferty oraz wspieranie realizacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, prowadzenie edukacji kadr (w tym w formie szkoleń) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Niezależnie od realizacji zadań związanych z bezpieczeństwem żywności w zakresie nadzoru nad produkcją rolną czy prowadzenia polityki rolnej mającej wpływ na strukturę produkcji żywności, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest odpowiedzialne za nadzorowanie unijnego „Programu dla szkół”, będącego jednym z mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej. Program ten łączy realizowane w poprzednich latach programy „Mleko w szkole” i „Owoce i warzywa w szkole”. Celem podstawowym Programu dla szkół jest upowszechnianie wśród dzieci zdrowych nawyków żywieniowych, skutkujące zwiększeniem w ich diecie udziału świeżych owoców i warzyw oraz mleka spożywczego. Co bardzo istotne organy UE określając założenia programu jako problem, do rozwiązania którego program ma się przyczyniać, wskazały spadkową tendencję spożycia ww. produktów szczególnie wśród dzieci oraz coraz powszechniejsze występowanie wśród nich otyłości, będącej skutkiem utrwalonych niepożądanych nawyków żywieniowych polegających na spożywaniu wysoko przetworzonych środków spożywczych, często z dodatkiem cukru, soli oraz tłuszczu. Ponadto Ministerstwo realizuje Program Wieloletni na lata 2019–2023 pn. „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, w ramach którego prowadzone są badania z zakresu kontroli występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, oceny występowania chorób odzwierzęcych, oceny stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt hodowlanych i wolno żyjących, a także z zakresu monitorowania wielkości obrotu produktami leczniczymi weterynaryjnymi. Ponadto Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi realizuje zadania związane z wprowadzaniem do obrotu środków ochrony roślin, w tym w zakresie oceny ich oddziaływania na zdrowie człowieka i zwierząt wynikającego ze stosowania środka ochrony roślin, a także pozostałości (zdrowie konsumenta). Tym samym Ministerstwo zwraca szczególną uwagę, aby dopuszczane do obrotu środki ochrony roślin nie wykazywały szkodliwego wpływu na zdrowie Strona 59 z 108 ludzi lub zwierząt, bezpośrednio lub poprzez wodę pitną, żywność, paszę lub powietrze ani skutków w miejscu pracy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska W latach 2022–2023 Ministerstwo kontynuowało prowadzenie polityki ukierunkowanej na zmniejszenie narażenia na fizyczne, chemiczne i biologiczne czynniki ryzyka zdrowotnego przez wspieranie poprawy jakości powietrza w ramach koordynacji Programu \"Czyste Powietrze\". Zadanie to jest realizowane przez wspieranie termomodernizacji, wdrażanie nowego systemu oceny jakości powietrza metodami modelowania matematycznego, ustanowienia wymagań jakościowych dla paliw stałych, ograniczenia emisji z transportu drogowego, powołania doradców energetycznych, organizowaniu spotkań w gminach oraz szkoleniu przez Doradców Energetycznych pracowników Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej. Prowadzono również ogólnopolską kampanię „Nasz Klimat” – kampanię informacyjno-edukacyjną której głównym celem jest podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa na temat indywidualnych działań, jakie można podejmować na rzecz ochrony klimatu. Istotnym zadaniem kampanii jest kreowanie pozytywnych wzorców w zakresie inicjatyw społecznych oraz codziennych nawyków, które przyczyniają się do zahamowania negatywnych skutków zmian klimatycznych (m.in. oszczędzanie zasobów naturalnych, zrównoważona konsumpcja, korzystanie z przedmiotów powstałych z recyklingu lub biodegradowalnych). Kampania „Nasz Klimat” była w omawianym okresie prowadzona wielokanałowo: za pośrednictwem m.in. mediów tradycyjnych (telewizja, prasa drukowana, radio) i Internetu (bannery, media społecznościowe – Facebook, Instagram, Twitter, YouTube, podcasty i serwisy VOD) Tylko w 2022 r. emisją spotów objęto ponad 18mln osób. Ministerstwo realizowało również zadania dotyczące ograniczania ekspozycji na nadmierny hałas m.in. przez badania pomiarowe. Ponadto, opracowano i przeprowadzono proces legislacyjny projektów rozporządzeń Ministra Klimatu i Środowiska: z dnia 12 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych ujętych na strategicznych mapach hałasu, sposobu ich prezentacji i formy ich przekazywania (Dz. U. 2022 poz. 2795), z dnia 7 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie programu ochrony środowiska przed hałasem (Dz. U. 2022 poz. 2786). Celem ww. nowelizacji było m.in. wprowadzenie wymogu oceny szkodliwych skutków hałasu w procesie sporządzania strategicznych map hałasu oraz wykonywanych na ich podstawie programów ochrony środowiska przed hałasem. W ramach prac nad tymi dokumentami prowadzone były szacunki dotyczące zmniejszenia liczy osób dotkniętych skutkiem znacznej Strona 60 z 108 uciążliwości hałasu (HA) oraz szkodliwymi skutkami takimi, jak: znaczne zaburzenia snu (HSD) i choroba niedokrwienna serca (IHD). W związku z implementacją nowych przepisów Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadziło szkolenia dla marszałków województw w zakresie przygotowywania programów ochrony środowiska przed hałasem. Powyższe działania miały na celu zwiększenie efektywności realizacji programów ochrony środowiska przed hałasem, co powinno wpłynąć pozytywnie na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego środowiska, a tym samym na zdrowie ludzi. Pozostałe ministerstwa Omawiając zadania z zakresu zdrowia publicznego realizowane przez administrację rządową należy mieć na uwadze cały katalog działań innych ministerstw kształtujących środowisko życia i otoczenie prawne mające wpływ na zachowania zdrowotne oraz stanowiących wykonanie prawa (przez szereg działań nadzorczych i kontrolnych). Ministerstwo Finansów we współpracy z Krajową Administracją Skarbową (KAS) realizowało zadania w zakresie eliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi, suszem tytoniowym oraz wyrobami powiązanymi, ograniczenia skali przemytu i liczby nielegalnych miejsc odkażania alkoholu, prowadzenia działań zmierzających do ograniczenia przywozu na terytorium RP substancji psychoaktywnych oraz egzekwowanie opłaty za napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. W wyniku działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. w 1597 przypadkach ujawniła 72 374 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. Ujawniła i zlikwidowała także 1 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 23 bimbrownie. Natomiast w 2023 r. Krajowa Administracja Skarbowa w 1511 przypadkach ujawniła 22 514 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. KAS ujawniła i zlikwidowała także 2 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 21 bimbrowni. W 2022 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 23 nielegalne fabryki oraz 21 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 199 mln sztuk papierosów, 101,6 tys. kg krajanki oraz 128,1 tys. kg suszu tytoniowego. Natomiast w 2023 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 16 nielegalnych fabryk oraz 13 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 195,3 mln sztuk papierosów, 106,8 tys. kg krajanki oraz 96,8 tys. kg suszu tytoniowego.Ponadto KAS realizowała działania mające na celu ograniczenie podaży środków odurzających, substancji psychotropowych i NSP. W wyniku tych działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. – dokonała łącznie 470 ujawnień środków narkotycznych. W 2023 roku Krajowa Administracja Skarbowa dokonała 830 ujawnień środków narkotycznych. Strona 61 z 108 Także Ministerstwo Infrastruktury we współpracy z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego. W 2023 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, w zakresie działań edukacyjnych podjęło szereg czynności, koncentrujących się wokół zwrócenia uwagi na problem zanieczyszczeń wód, edukacji wodnej i bezpiecznej rekreacji wodnej, co wpisuje się na wpływ środowiska życia na zdrowie. Ponadto Ministerstwo koordynowało zadania z zakresu zdrowia publicznego podejmowane przez jednostki podległe bądź nadzorowane: Polskie Koleje Państwowe (PKP) w 2022 r. prowadziły działania promocyjno- edukacyjne z zakresu zdrowia w warunkach epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego. W 2023 r. podejmowane były działania z obszaru promocji zdrowia na stanowiskach kolejowych w warunkach badań profilaktycznych po epidemii  Główny Inspektorat Transportu Drogowego podejmował działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego w ramach automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym oraz realizował projekty edukacyjno-informacyjne promujące zasady bezpieczeństwa w ruchu i transporcie drogowym, a także uczestniczył w konferencjach, akcjach charytatywnych, piknikach, festynach i imprezach branżowych poświęconych tematyce bezpieczeństwa ruchu drogowego. W ramach realizowanych działań informacyjnych GITD, we współpracy ze służbami sanitarnymi (GIS), promował zasady zdrowego trybu życia wśród kierujących pojazdami, w tym ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb kierowców zawodowych (m.in.: ryzyka wynikające z używania środków psychoaktywnych, palenia papierosów, prowadzenia pojazdów niezgodnie z normami czasu pracy, braku aktywności fizycznej, problemów z nadwagą, chorób układów krążenia, schorzeń kręgosłupa). Inspektorat prowadził także akcję „Bezpieczna Szkoła Krokodylka Tirka\" lekcje bezpieczeństwa skierowane do uczniów szkół podstawowych oraz podopiecznych przedszkoli. Lekcje te odbywały się m.in. z udziałem Małżonki Prezydenta RP, Ministra Infrastruktury, przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki. W trakcie lekcji realizowanych we współpracy z Ministerstwem Zdrowia poruszano tematykę bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz z zakresu edukacji zdrowotnej. GITD prowadził również działania w zakresie zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19. Ponadto w ramach promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych GITD realizowało działania w ramach „dni aktywności fizycznej”. Tylko w 2023 r. działanie to objęło 6500 osób. Strona 62 z 108 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizowało akcję „60+Kultura” skierowaną do osób powyżej sześćdziesiątego roku życia. Dzięki akcji seniorzy mieli okazję dowiedzieć się i zobaczyć, jak wiele do zaoferowania mają działające w ich okolicy placówki kultury. Wśród bezpłatnych lub płatnych symboliczną złotówkę propozycji były m.in. oprowadzania po muzeach, spacery tematyczne, wystawy, spektakle, projekcje filmów, koncerty, warsztaty, spotkania autorskie, prelekcje, a nawet zajęcia gimnastyczne i taneczne oraz podróże w świecie wirtualnym. Dodatkowo Ministerstwo realizowało programy: Dojrzali do sztuki, Edukacja kulturalna, Kultura dostępna czy Dekady ze sztuką – wykłady dla seniorów na trzydziestolecie międzynarodowego Centrum Kultury. Z kolei jednostki podległe Ministerstwu Edukacji i Nauki – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Narodowe Centrum Nauki, zapewniały finansowanie badań w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu. W 2022 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych realizowało liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. W realizacji zadań z zakresu współpracy międzynarodowej na rzecz zdrowia publicznego w 2022 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy Biurze Narodów Zjednoczonych w Genewie współpracowało przede wszystkim z wyspecjalizowaną organizacją systemu Narodów Zjednoczonych – Światową Organizacją Zdrowia (WHO). Prace w ramach tej organizacji koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 150. sesji Rady Wykonawczej (EB) WHO oraz 75. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA). W ramach 75. Sesji WHA została wypracowana i przyjęta rezolucja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Przedstawiciel polskiej placówki zagranicznej w Genewie wraz z delegatami z Ministerstwa Zdrowia brał również udział w spotkaniach organizowanych w gronie państw Unii Europejskiej i na forum WHO w zakresie prac nad tzw. traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Natomiast prace w nowojorskim ośrodku ONZ w ramach problematyki zdrowotnej w dużej mierze w 2022 r. nadal koncentrowały się na odpowiedzi na skutki pandemii COVID-19, a jednym z istotnych elementów dyskusji była kwestia zapewnienia równego i powszechnego dostępu do szczepionek przeciwko COVID-19. W wystąpieniach na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ i Zgromadzenia Ogólnego ONZ, poświęconych sytuacji humanitarnej na Ukrainie, Polska informowała o pomocy udzielanej ukraińskim uchodźcom, w szczególności w zakresie udzielonego im w Polsce dostępu do opieki zdrowotnej. Polska aktywnie uczestniczyła w dyskusji dot. zdrowia psychicznego, m.in. poprzez wygłoszenie wystąpienia podczas spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ w formule Arria na Strona 63 z 108 temat zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego w kontekście konfliktów zbrojnych, które odbyło się w dniu 25 marca 2022 r. Ponadto Polska dołączyła do grona państw, które poparły inicjatywę Meksyku zatytułowaną „Call to Action on Mental Health and Psychosocial Support\", opierającą się na rekomendacjach przedstawionych podczas ww. spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało zaangażowanie w promocję tematyki ochrony zdrowia w konfliktach zbrojnych. 24 maja 2022 r. odbyło się współorganizowane przez Polskę wirtualne wydarzenie wysokiego szczebla poświęcone ochronie zdrowia w konfliktach zbrojnych i wdrażaniu zapisów rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2286. Zostało ono przygotowane razem z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC). Do wydarzenia w charakterze sponsorów dołączyły: Kanada, Unia Europejska, Meksyk i Francja. Spotkanie zostało zorganizowane w ramach tygodnia na rzecz ochrony ludności cywilnej (Protection of Civilians week), które odbył się na marginesie debaty Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczącej ochrony ludności cywilnej w konfliktach zbrojnych w dniu 25 maja 2022 r. Polska nadal była zaangażowana w dyskusję dotyczącą walki z HIV/AIDS, w szczególności wzięła aktywny udział w posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ na temat postępów w walce z HIV/AlDS na świecie, które odbyło się w dniu 9 czerwca 2022 r. W wystąpieniu narodowym Polska podkreśliła zaangażowanie w tę problematykę, informując o działaniach podejmowanych na szczeblu krajowym. W 2023 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych kontynuowało realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. Na forum ONZ w Nowym Jorku toczyły się 3 międzyrządowe procesy dotyczące globalnej agendy zdrowotnej poświęcone przygotowaniom i odpowiedzi na pandemię, walce z gruźlicą oraz powszechnemu dostępowi do opieki zdrowotnej. Zwieńczeniem wyżej wymienionych procesów były 3 spotkania wysokiego szczebla które odbyły się w dniach 20– 22 września 2023 r. w Nowym Jorku, podczas których przyjęto wynegocjowane wcześniej deklaracje polityczne. Stały Przedstawiciel RP pełnił funkcję facylitatora (razem z Uzbekistanem) procesu międzyrządowych negocjacji prowadzących do spotkania wysokiego szczebla na temat walki z gruźlicą. Ponadto Stały Przedstawiciel RP wziął udział w Konferencji nt. Zdrowych Płuc i specjalnej sesji poświęconej spotkaniu wysokiego szczebla w sprawie gruźlicy, która odbyta się w Paryżu 18 listopada 2023 r. Polska przedstawiła wówczas informacje nt. przyjętej wcześniej na forum ONZ deklaracji politycznej w sprawie walki z gruźlicą. Strona 64 z 108 W 2023 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało długoletnie zaangażowanie w tematykę ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W ramach corocznego tygodnia ochrony ludności cywilnej Polska zorganizowała 24 maja 2023 r. – we współpracy z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC) – wydarzenie nt. ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W charakterze sponsorów dołączyły również: Unia Europejska, Norwegia, Kanada, Geneva Call, Watchlist on Children and Armed Conflict oraz Physicians for Human Rights. W I połowie 2023 r. na forum ONZ w Nowym Jorku trwały także prace nad rezolucją zainicjowaną przez Meksyk, nt. zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego. Dokument został przyjęty przez ZO ONZ w czerwcu 2023 r., a Polska znalazła się w gronie jego sponsorów. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie w 2023 r. realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach współpracy z wyspecjalizowaną organizacją NZ – Światową Organizacją Zdrowia (WHO) oraz Wspólnym Programem Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS (UNAIDS). Prace koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 152. Sesji Rady Wykonawczej WHO (EB), 76. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA) oraz sesjach Rady Programowej UNAIDS (PCB). W ramach 76. sesji została wypracowana i przyjęta decyzja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie, we współpracy z MZ, zorganizowało również wydarzenia towarzyszące WHA: nt. skutków zdrowotnych agresji rosyjskiej na Ukrainę, dot. walki z gruźlicą pt. „on the road to the second UN High Level meeting on TB”,  promujące kandydaturę Polski do Rady Wykonawczej WHO. Przedstawiciel Stałego Przedstawicielstwa w Genewie brał również udział, wraz z delegatami z MZ, w spotkaniach UE i na forum WHO dot. prac nad tzw. Traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Państwowa Inspekcja Sanitarna W 2022 r. jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdały realizację 13 749 interwencji, co stanowiło 93,91% ogółu zadań podjętych przez administrację rządową, z kolei w 2023 r. sprawozdano 13 606 interwencji z zakresu zdrowia publicznego, które stanowiły 93,23% ogółu interwencji podjętych przez administrację rządową. Działania Inspekcji skupiły się przede wszystkim na: Strona 65 z 108 nadzorze epidemiologicznym nad czynnikami chemicznymi, fizycznymi, biologicznymi, przygotowaniem raportu o stanie zaszczepienia, profilaktyce grypy, promocji szczepień ochronnych, w tym przeciwko COVID-19,  działaniach promujących właściwe nawyki żywieniowe i aktywność fizyczną przez prowadzenie prozdrowotnej polityki publicznej, oraz działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących prawidłowego żywienia, w tym bezpiecznego stosowania suplementów diety, programie promującym aktywność fizyczną oraz prawidłowe żywienie wśród dzieci i młodzieży pod nazwą „Trzymaj Formę”,  działaniach w ramach Krajowego Programu Zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS, programie skierowanym do dzieci i młodzieży dotyczącym szkodliwości palenia tytoniu „Czyste powietrze wokół nas”, zadaniach z zakresu profilaktyki używania substancji psychoaktywnych w tym dopalaczy, adresowanych do różnych grup docelowych, w szczególności do dzieci, młodzieży i rodziców, programach promujących zdrowy styl życia, w tym rzucania palenia tytoniu, nadzorze na bezpieczeństwem żywności i żywienia oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, nadzorze sanitarnym, w tym kontroli i monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, wody w kąpieliskach, wody na pływalniach, nadzorze nad warunkami pracy, nadzorze nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych w miejscach użyteczności publicznej. Działalność Inspekcji, w tym Głównego Inspektoratu Sanitarnego, była skupiona przede wszystkim na szeroko zakrojonych działaniach statutowych, szczególnie wskazując zaangażowanie w edukację i profilaktykę wielu chorób takich jak otyłość, choroby zakaźne czy profilaktykę uzależnień, w tym od dopalaczy, gdzie niezwykle istotne jest podejście wielopłaszczyznowe ze strony wielu instytucji w kraju. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) Programy zdrowotne NFZ w 2022 r. Strona 66 z 108 Łącznie, w 2022 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2537 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2022 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 256 957 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 203 853 820 zł Programy zdrowotne NFZ w 2023 r. Łącznie, w 2023 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2635 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2023 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 391 619 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 354 218 960 zł. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, NFZ realizuje zadania z zakresu zdrowia publicznego obejmujące finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz dofinansowanie programów polityki zdrowotnej na zasadach określonych w art. 48d tej ustawy. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2022 r. Strona 67 z 108 W 2022 r. NFZ dofinansował 81 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 2,38 mln zł. Zakres programuLiczba okulistyka2 diagnostyka boreliozy2 choroby zakaźne3 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza8 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości2 profilaktyka raka jelita grubego3 profilaktyka raka piersi4 profilaktyka wad wzroku i słuchu2 psychiatria i psychoedukacja1 pulmonologia1 rehabilitacja25 stomatologia4 szczepienia10 szczepienia przeciw HPV2 Strona 68 z 108 szkoła rodzenia3 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 10 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2022 r. W 2022 r. najwięcej programów dotyczyło rehabilitacji (25) i szczepień (12), w tym przede wszystkim szczepienia przeciwko grypie, HPV, meningokokom i pneumokokom. Istotną część programów stanowiły również te dotyczące osteoporozy (8). 35 programów polityki zdrowotnej dotyczyło różnorodnych tematyk zgodnie z powyższą tabelą. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2023 r. W 2023 r. NFZ dofinansował 99 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 4,89 mln zł. Zakres programuLiczba cukrzyca1 okulistyka1 diagnostyka boreliozy3 choroby zakaźne1 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza7 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości5 profilaktyka raka jelita grubego3 Strona 69 z 108 profilaktyka raka piersi3 profilaktyka wad wzroku i słuchu7 psychiatria i psychoedukacja4 pulmonologia1 rehabilitacja30 stomatologia3 szczepienia12 szczepienia przeciw HPV6 szkoła rodzenia3 neonatologia1 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 11 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2023 r. W 2023 r. większość dofinansowanych programów polityki zdrowotnej dotyczyła rehabilitacji, w tym tej skierowanej do niepełnosprawnych oraz osób starszych (30), szczepień (18), osteoporozy (7). I tyle samo działań z zakresu profilaktyki wad wzroku i słuchu (7). Reszta programów polityki zdrowotnej dotyczyła różnorodnych tematyk zgodnie z powyższym wykresem. Wykorzystanie środków z opłaty od napojów z dodatkiem substancji o właściwościach słodzących, kofeiny lub tauryny w 2022 r. i 2023 r. W 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów 29) . Celem ustawy jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie dodatkowej opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Zgodnie z art. 12c ust. 1 ustawy, opłata oraz dodatkowa opłata, o której 29) Dz. U. z 2020 r. poz. 1492 i 1493. Strona 70 z 108 mowa w art. 12i ust. 1 ustawy, stanowią w wysokości: 96,5% przychód NFZ oraz 3,5% dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Stosownie do zapisów ustawy, NFZ przeznacza środki z tzw. opłaty cukrowej na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością. Prezes NFZ, nie później niż do dnia 15 kwietnia, przedstawia ministrowi właściwemu do spraw zdrowia informację o sposobie wykorzystania środków, o których mowa w art. 12c ust. 1 pkt 1, w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez Ministerstwo Finansów łączna kwota środków finansowych, które wpłynęły z tytułu tzw. opłaty cukrowej wynosiła: 1 655 793 394,88 zł – w 2022 r. 1 505 375 961,84 zł– w 2023 r. Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, w ramach programów radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych podejmowano tematy wynikające z zadań określonych w Narodowym Programie Zdrowia, w zróżnicowanych gatunkowo i tematycznie audycjach. W 2022 r. wszyscy nadawcy publiczni (zarówno telewizyjni, jak i radiowi) realizowali w swoich programach zadania wynikające z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. Zagadnienia związane ze zdrowiem publicznym były obecne w różnorodnych rodzajach audycji – niektóre z nich w całości poświęcone były tej tematyce (np. Na zdrowie), inne w części (np. Rodzinny PiKnik). Szerokie było również spektrum poruszanych tematów: od technologii medycznej, przez diagnostykę i leczenie chorób, relacje międzyludzkie i ich wpływ na zdrowie. Zdecydowana większość audycji tworzona była we współpracy z ekspertami i specjalistami z zakresu zdrowia, m.in. lekarzami, psychologami, fizjoterapeutami, dietetykami. Ich adresatem był ogół społeczeństwa, ale także wybrane grupy odbiorców (dzieci, młodzież, rodzice, seniorzy, osoby niepełnosprawne, chore, a także uchodźcy, którzy przybyli do Polski w związku z napaścią Rosji na Ukrainę). Jedną z podstawowych kwestii poruszanych w audycjach było zdrowie psychiczne, szczególnie w kontekście dzieci i młodzieży – mówiono o depresji, stresie, emocjach, problemach w szkole, wypaleniu zawodowym, miejscach, gdzie szukać pomocy, etc. Dużo miejsca poświęcono również profilaktyce i diagnostyce różnego rodzaju chorób (szczególnie Strona 71 z 108 cywilizacyjnych: nowotworów, otyłości), uzależnieniom (m.in. od alkoholu, mediów, nikotyny, narkotyków), ale także cyberprzemocy. W 2022 r. nadal często mówiono o COVID-19 – najwięcej uwagi poświęcono szczepieniom na koronawirusa, rehabilitacji po-covidowej. Stałe miejsce w programach nadawców publicznych miały również tematy związane z aktywnością fizyczną i zdrowym odżywianiem, co ma bezpośrednie przedłożenie na wydłużenie życia człowieka w dobrej kondycji i zdrowiu. W programach nadawców publicznych szeroko omawiano również: wyzwania demograficzne i problem starzenia się społeczeństwa, krwiodawstwo, przemoc w rodzinie, w tym wobec dzieci oraz przybliżano tematy związane z ciążą i rodzicielstwem oraz z procesami zachodzącymi w ludzkim ciele np. w okresie dojrzewania, menopauzy. W 2023 r. media publiczne kontynuowały realizację wszystkich obszarów określonych w NPZ 2021–2025. Dużo miejsca poświęcono profilaktyce, diagnostyce i leczeniu różnego rodzaju chorób, szczególnie cywilizacyjnych, w tym otyłości, cukrzycy, nowotworów. W ramach zagadnień związanych z profilaktyką nadwagi i otyłości podkreślano wagę sposobu odżywiania oraz aktywności fizycznej, jako głównego czynnika służącego utrzymaniu zdrowia i dobrej kondycji do późnej starości. Zapoznawano również odbiorców z trudnymi problemami związanymi z procesami fizjologicznymi, np. z działaniem układu immunologicznego, zmianami zachodzącymi w ludzkim ciele w okresie dojrzewania, starzeniem się i menopauzą. Przestrzegano przed nadużywaniem niektórych środków farmakologicznych (np. leków przeciwbólowych i psychotropowych, antybiotyków), suplementów oraz zabiegów medycyny estetycznej. W 2023 r. nadal była obecna tematyka związana z wirusem COVID, aczkolwiek głównie w kontekście popularyzowania szczepień przeciwko temu wirusowi. Promowano też szczepienia przeciwko takim chorobom zakaźnym jak wirus HPV, grypa oraz choroby odkleszczowe. Kolejnym zagadnieniem często poruszanym w audycjach – podobnie jak w latach poprzednich – była profilaktyka zdrowia psychicznego, w szczególności dotycząca dzieci i młodzieży. Edukowano w zakresie depresji, radzenia sobie ze stresem, negatywnymi emocjami, problemami w szkole, w domu i w pracy oraz prezentowano formy terapii różnego rodzaju zaburzeń psychicznych. Jednym z elementów służących profilaktyce zdrowia psychicznego były też audycje podejmujące zagadnienia dotyczące jakości relacji międzyludzkich i ich wpływu na zdrowie psychiczne i fizyczne, a także audycje dotyczące sposobów radzenia sobie z niepełnosprawnością, chorobą oraz śmiercią. W audycjach poświęconych świadomemu rodzicielstwu zachęcano do aktywnych form wypoczynku z dziećmi, edukowano w zakresie sposobu żywienia dzieci, chorób wieku Strona 72 z 108 dziecięcego i ochrony przed różnego rodzaju zagrożeniami, np. cyberprzemocą, cyberuzależnieniem, pedofilią. W programach nadawców publicznych były też podejmowane kwestie związane z profilaktyką i leczeniem różnego rodzaju uzależnień (m.in. od alkoholu, nikotyny, narkotyków – w tym od fentanylu, mediów cyfrowych, uzależnień behawioralnych). Informowano w nich o formach i ośrodkach wsparcia, ostrzegano przed ryzykownymi zachowaniami prowadzącymi do uzależnienia lub konfliktu z prawem. Omawiano również problem starzenia się społeczeństwa i wynikające z tego wyzwania demograficzne. Nadawano audycje adresowane do seniorów, w których zachęcano ich do aktywności społeczno-zawodowej oraz omawiano kwestie związane z profilaktyką i leczeniem schorzeń występujących u osób starszych. Były też podejmowane kwestie związane z promocją zdrowia środowiskowego i służące kształtowaniu postaw proekologicznych. Prezentowano walory ekologicznego stylu życia, podkreślano wpływ natury i czynników środowiskowych (np. różnego rodzaju zanieczyszczeń) na dobrostan człowieka. Poniżej znajduje się zestawienie czasów audycji nadawców publicznych w latach 2022–2023: Wykres 11 – Czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyce chorób w mediach publicznych w latach 2022–2023 (w godz.) W 2023 r. względem 2022 r. czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyki chorób zwiększył się o ponad 700 godzin (suma czasu audycji w rozgłośniach regionalnych, radiu i Czas audycji w 2022 r.:Czas audycji w 2023 r.: Rozgłośnie Regionalne 2338.52457.5 Polskie Radio 41.5128.5 Telewizja Polska 2559.53155 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Strona 73 z 108 telewizji). O 19% wzrósł czas audycji w Telewizji Polskiej. Najmniej czasu poświecono tematyce zdrowia publicznego w Polskim Radiu (w 2022 r. – 41,5h, w 2023 r. – 128,5h). Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji W oparciu o zgromadzone informacje o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w okresie objętym Informacją, w tym opiniach wojewody dotyczących zgodności zrealizowanych lub podjętych zadań z krajowym planem transformacji, o którym mowa w art. 95b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, i wojewódzkim planem transformacji, o którym mowa w art. 95c ust. 1 tej ustawy, należy stwierdzić, że interwencje zrealizowane w latach 2022–2023 w swoich obszarach co do zasady były zgodne z krajowym planem transformacji i wojewódzkimi planami transformacji. 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań Nie jest możliwe prawidłowe planowanie i realizacja polityki zdrowotnej bez szczegółowej wiedzy o stanie zdrowia społeczeństwa, obserwowanych trendach, prognozach i czynnikach kształtujących sytuację zdrowotną (chroniących, zagrażających). W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem podjęte zostały liczne projekty badawcze, które miały na celu uzyskanie informacji o poszczególnych aspektach stanu zdrowia różnych grup społecznych i wiekowych. Poniżej przedstawiono wykaz badań, z syntetycznym opisem oraz wskazaniem rezultatów (cząstkowych lub ostatecznych). Realizacja tych zadań pozwala na uzyskanie lepszej diagnozy stanu zdrowia populacji co powinno stanowić podstawę działań całej administracji rządowej, JST i innych interesariuszy. Nie jest możliwe racjonalne i gospodarne prowadzenie polityki publicznej, niezależnie od jej obszaru, bez wiarygodnych, pozyskiwanych systematycznie danych odnoszących się do zdrowia i życia ludności, nie tylko danych opisujących system świadczeń zdrowotnych czy społecznych finansowanych ze środków publicznych czy dotacji na programy pilotażowe czy interwencyjne. Badania zainicjowane w ramach 1. celu operacyjnego NPZ:  badania nad opracowaniem przyjaznego systemu etykietowania żywności,  aktualizacja norm żywienia dla populacji,  badanie zawartości izomerów trans kwasów tłuszczowych w żywności i prowadzenie bazy danych dotyczących izomerów trans w środkach spożywczych, Strona 74 z 108  Badanie zawartości wybranych substancji powodujących alergie lub reakcje nietolerancji w produktach spożywczych, Ocena zawartości azotynów w produktach mięsnych w Polsce w latach 2019–2020,  Ocena wpływu wybranych produktów i składników żywności na zakażenie Helicobacter pylori (czarna porzeczka)  Badanie składu i wartości odżywczej żywności oraz aktualizacja bazy danych o wartości odżywczej żywności W ramach 2. celu operacyjnego KCPU zrealizowało następujące badania:  Jakość życia i jej wyznaczniki w obliczu doświadczeń wojennych – badania matek i dzieci ukraińskich. Badanie czynników leczących w społecznościach terapeutycznych w grupie pacjentów uczestniczących w terapii metodą społeczności terapeutycznych System Wczesnego Ostrzegania o nowych substancjach psychoaktywnych. W ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach, w okresie referencyjnym prowadzono bieżącą wymianę informacji z EMCDDA oraz partnerami krajowymi dotyczącą identyfikacji nowych substancji psychoaktywnych. W ramach sprawozdawczości rocznej przeanalizowano i przekazano informacje o 604 identyfikacjach nowych substancji psychoaktywnych; przygotowano zgłoszenie o pierwszej w Polsce identyfikacji syntetycznego kannabinoidu o nazwie MDMB-4en- PINACA; Dodatkowo w okresie referencyjnym zebrano dane, przeprowadzono analizę i przygotowano materiały na potrzeby prac Zespołu do Spraw Oceny Ryzyka w oparciu o wszelkie dostępne dane na poziomie krajowym i europejskim na temat następujących substancji: pBPP, 3-HO-PCP, 1CP-LSD, 5-CI-DMT, 5-Br-DMT, 4-PrO-DMT,5-Br- DMT, 3D-MXE, MXPr, MXiPr; analiza obejmowała charakterystykę chemiczną substancji, dostępną literaturę, informacje o identyfikacji wyżej wymienionych substancji oraz status prawny w krajach europejskich, informacje o ewentualnych zatruciach i zgonach spowodowanych wyżej wymienionymi substancjami na terenie Polski i Europy. Wspieranie badań naukowych dotyczących problemu uzależnień i bieżące monitorowanie. Ponadto Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach realizacji zadania „Wspieranie badań naukowych dotyczących problematyki związanej z piciem alkoholu\" realizował badania pn. „DOBROSTAN 2021–2022 – Badanie psychospołecznych warunków pracy specjalistów psychoterapii uzależnień, w tym uwarunkowań wypalenia zawodowego Strona 75 z 108 oraz wpływu pandemii COVID-19\". 40 transkrypcji wywiadów zostało poddanych analizie zdanie po zdaniu i oznaczone słowami kluczowymi, odnoszącymi się do dyspozycji do wywiadu. Oznaczenia te stanowiły podstawę do kodowania wywiadu. Do analizy danych na etapie kodowania wywiadów wykorzystano program do wspomaganej komputerowo analizy danych jakościowych (Atlas.ti). Zastosowano procedurę kodowania otwartego. Ostatnim etapem analizy było poszukiwanie głównych obszarów tematycznych wspólnych dla analizowanych transkrypcji wywiadów oraz interpretacja wyników. Opracowano narzędzia do badań ilościowych – informację o badaniu oraz ankietę do samodzielnego wypełnienia poprzez platformę online. Ankieta zawiera zarówno pytania autorskie opracowane na podstawie wyników badania jakościowego, jak i skale do badania: wypalenia zawodowego (Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego OLBI), psychospołecznych warunków pracy (Kopenhaskiego Kwestionariusza Psychospołecznego COPSOQ II) i lęku przed koronawirusem (Skala Lęku przed Koronawirusem). Opracowano raport z realizacji badań jakościowych zawierający przegląd literatury naukowej, opis metodologii badania oraz wyniki analizy danych jakościowych wraz z rekomendacjami. W ramach 3 celu operacyjnego NPZ Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził działalność naukowo-badawczą, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. W ramach celu operacyjnego 4. NPZ Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy realizował m.in. następujące zadania związane z uwarunkowaniami środowiskowymi i prewencją chorób zakaźnych: Ocena ochronnych lub łagodzących działanie promieniowania jonizującego właściwości luteiny i zeaksantyny w nasieniu ludzkim, Wykrywanie i różnicowanie czynników zakaźnych w zespołach ocznych, Identyfikacja, typowanie oraz charakterystyka czynników chorobotwórczych bakterii z grupy Bacillus cereus izolowanych z żywności, Ocena narażenia niemowląt i małych dzieci na wybrane zanieczyszczenia chemiczne w trakcie rozszerzania diety metodą BLW, Zanieczyszczenie mikrobiologiczne wody i powietrza wewnątrz pomieszczeń wybranych budynków użyteczności publicznej, Analiza bioróżnorodności i mikrobiologicznego potencjału borowin leczniczych w Polsce, Strona 76 z 108 Opracowanie metody pobierania próbek wody i metod analitycznych w ocenie ryzyka w zakresie narażenia na ołów, nikiel i miedź, Opracowanie i wdrożenie metodyki badawczej do oceny właściwości fizykochemicznych leczniczych past borowinowych, Analiza mikrobiologicznych zagrożeń bezpieczeństwa żywności na podstawie badania kolekcji szczepów bakterii patogennych, Prace projektowe (etap I) dotyczące utworzenia laboratorium badania alergenów, Opracowanie metodyki klonowania oraz wyciszania genów kodujących białka strukturalne Corynebacterium diphtheriae BS-1/2023,  Wpływ pandemii COVID-19 na występowanie i czynniki ryzyka wybranych chorób zakaźnych w Polsce, Opracowanie nowej immunoterapii przeciwnowotworowej w leczeniu międzybłoniaka z użyciem adenowirusów onkolitycznych, Badanie seroepidemiologiczne połączone z badaniami na obecnośćSARS-CoV-2na reprezentatywnej próbie populacji Polski(OBSER-CO 2), Molekularna charakterystyka wirusów zakażających układ pokarmowy człowieka uzyskanych z próbek klinicznych i środowiskowych, Badanie ścieków komunalnych jako uniwersalne narzędzie do monitorowania krążenia w populacji wirusów. prowadzenie baz danych dotyczących chemicznych zanieczyszczeń żywności, pozostałości pestycydów, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W ramach celu operacyjnego nr 5 prowadzono m.in. następujące badania: Ocena sposobu żywienia kobiet ciężarnych i jego wpływu na przebieg ciąży i stan zdrowia noworodka, Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych, Opracowywanie rozwiązań wspierających wykrywanie i monitorowanie przebiegu chorób związanych z wiekiem oraz wdrożenie tych rozwiązań. W ramach zadań koordynacyjnych NIZP-PZH opracował w 2022 r. kompleksową publikację opisującą sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z Strona 77 z 108 uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu. Na potrzeby opracowania publikacji realizowano działania o charakterze badawczym. 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. W okresie objętym sprawozdaniem nie zostało zwołane posiedzenie Komitetu. W skład Rady ds. Zdrowia Publicznego, zgodnie z ustawą wchodzą: 1. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 2. przedstawiciele każdego z ministrów kierujących działami administracji rządowej; 3. konsultanci krajowi w dziedzinach: zdrowia publicznego, epidemiologii, chorób zakaźnych, kardiologii, onkologii klinicznej, diabetologii, psychiatrii, medycyny pracy, zdrowia środowiskowego oraz pielęgniarstwa; 4. przedstawiciele wskazanych przez stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (nie więcej niż czterech); 5. przedstawiciel Narodowego Funduszu Zdrowia; 6. przedstawiciel Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny; 7. przedstawiciel Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom; 8. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego; 9. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego Wojska Polskiego; 10. przedstawiciel Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych; 11. przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej; 12. przedstawiciela Naczelnej Rady Aptekarskiej; 13. przedstawiciel Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych; 14. przedstawiciela Krajowej Rady Fizjoterapeutów; 15. przedstawiciele reprezentatywnych organizacji pracodawców; 16. przedstawiciele organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, których cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą spraw objętych zadaniami określonymi w art. 2. Strona 78 z 108 Rada ds. Zdrowia Publicznego w 2022 r. odbyła dwa posiedzenia, a w 2023 r. jedno posiedzenie. W 2022 r. została przyjęta przez Radę i opublikowana na stronie Ministerstwa Zdrowia uchwała Rady nr 20/2022 w sprawie przyjęcia podejścia „Jedno zdrowie” w realizacji zadań dotyczących zapobiegania antybiotykoodporności drobnoustrojów. Informacje dotyczące Rady ds. Zdrowia Publicznego oraz wszystkie dokumenty wypracowane przez gremium są publikowane na stronie Ministerstwa Zdrowia: https://www.gov.pl/web/zdrowie/rada-do-spraw-zdrowia-publicznego. W okresie objętym sprawozdaniem odbyły się dwa posiedzenia Rady w ramach których m.in.: zniesiono zespół roboczy do spraw programu polityki zdrowotnej służącego wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2017–2021. Od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje system „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. System Profibaza jest rozwiązaniem długofalowym, zainicjowanym w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa (POPC). Celem systemu jest udostępnienie do ponownego wykorzystania w celach poznawczych, naukowych, administracyjnych i komercyjnych gromadzonych przez NIZP PZH – PIB oraz inne podmioty zasobów informacji sektora publicznego dotyczących profilaktyki chorób i promocji zdrowia, a także sytuacji zdrowotnej ludności w Polsce. System ten przede wszystkim pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań. Jedną z funkcji systemu ProfiBaza jest generowanie raportów wykorzystujących dane zgromadzone w systemie. Raporty są stopniowo udostępniane w postaci tabel, map i wykresów różnym grupom odbiorców (m. in.: instytucjom centralnym, JST, stacjom sanitarno- epidemiologicznym, uczelniom wyższym i instytutom badawczym, organizacjom pozarządowym i innym zainteresowanym) w zależności od przyznanych uprawnień. Współpraca międzynarodowa Obszar działań związanych z nowoczesnym zdrowiem publicznym jest działalnością naukową i praktyczną relatywnie młodą, a tempo jej rozwoju oraz stale powiększające się repozytorium dostarczające nowych danych i analiz odnoszących się do różnych aspektów zdrowia publicznego wymagają regularnej współpracy międzynarodowej. Wiele państw rozwiniętych od lat buduje swą politykę rozwojową w oparciu o priorytety zdrowia publicznego, dostrzegając Strona 79 z 108 że to zdrowie ludności kształtuje życie społeczne i ekonomiczne, sprzyja niwelacji nierówności na różnych płaszczyznach, buduje dobrobyt i dalszy stabilny rozwój. Międzynarodowa polityka rozwojowa w kwestiach dotyczących zdrowia dotyka istoty pojęcia zdrowia publicznego, w którym zapobieganie konsekwencjom zdrowotnym niewłaściwego stylu życia oraz działania czynników środowiskowych jest wskazywane jako bardziej efektywne dla zachowania pożądanej jakości zdrowia i życia ludzi niż świadczenia opieki zdrowotnej o charakterze naprawczym. Kraje rozwinięte, prowadząc działania – skoordynowane w różnym stopniu i na różnym poziomie – na rzecz zdrowia publicznego, realizują opracowywane przez specjalistów zalecenia instytucji międzynarodowych, przyjmowane przez ich państwa członkowskie. Ustawa powstawała na przełomie dwóch er Organizacji Narodów Zjednoczonych, w środku procesu przejścia z ery Milenijnych Celów Rozwojowych do ery Celów Zrównoważonego Rozwoju. Niewątpliwie te światowe doświadczenia miały wpływ na postrzeganie zdrowia publicznego i jego ponadnarodowego wymiaru tak przez autorów jak i wykonawców przepisów odnoszących się do zdrowia publicznego. Przemyślana, systematyczna i konsekwentna współpraca międzynarodowa w zdrowiu publicznym wymaga zaangażowania specjalistów z zakresu zdrowia publicznego i dziedzin powiązanych, teoretyków i praktyków, ośrodków naukowych i decyzyjnych. Wartością dodaną pozostaje, że mimo wspólnych wytycznych organizacji międzynarodowych, czy to na poziomie światowym czy regionalnym, poszczególne rozwiązania stosowane w krajach rozwiniętych, w tym w Unii Europejskiej, są zróżnicowane pod względem systemowym, a zatem prawnym, organizacyjnym czy finansowym. Różnice są pochodną specyfiki poszczególnych zagadnień z obszaru zdrowia publicznego w krajach i regionach, zakresu przedmiotowego realizowanych dokumentów strategicznych bądź też ustalonych priorytetów poszczególnych rządów. Realizacja takiej współpracy odbywała się na wszystkich wymienionych poziomach i przybierała różnorodne formy, wśród których za najistotniejsze dla zdrowia publicznego i mające największy wkład w rozwój wiedzy o systemach zdrowia publicznego można uznać:  współpracę z ONZ i organizacjami wyspecjalizowanymi (głównie ze Światową Organizacją Zdrowia – World Health Organization (WHO) i Programem Wspólnym NZ ds. HIV/AIDS – Joint United Nations Programme on HIV and AIDS (UNAIDS) oraz z sekretariatem Ramowej Konwencji o Ograniczaniu Użycia Tytoniu – Framework Convention on Tobacco Control (FCTC),  działania polegające na ustalaniu treści dokumentów strategicznych i wykonawczych, przekazywanie danych w ramach systemów sprawozdawczych, wymiana wiedzy i doświadczeń,  współpracę z Komisją Europejską i jej strukturami – zakres działań jw., Strona 80 z 108 inne projekty wielostronne i dwustronne realizowane także w ramach środków będących w dyspozycji Komisji Europejskiej (np. w postaci działań wspólnych, tzw. Joint Action), Norweskiego Mechanizmu Finansowego, Współpracy Szwajcarsko-Polskiej. Rozdział 3 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej Monitorowanie i ewaluacja ustawy jest bezpośrednio związana z oceną wskaźników określonych w NPZ. Jest ona prowadzona w oparciu o zestaw wskaźników określonych w rozdziale XI NPZ 2021–2025. Zestawy te powstały w oparciu o 88 wskaźników European Community Health Indicators oraz wskaźniki sugerowane do monitorowania na potrzeby wdrażania strategii Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącej walki z przewlekłymi chorobami niezakaźnymi (ang. non-communicable diseases) oraz Zdrowie 2020 (ang. Health 2020). Przedstawione poniżej dane przedstawiają wartości najbliższe okresowi sprawozdawczemu. Dane dotyczące poniższych wskaźników zostały opracowane na podstawie załącznika do raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego pt. Analiza możliwości osiągnięcia wskaźników NPZ za 2022 r.” do raportu pt.: „Prowadzenie monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego za 2022 r. oraz danych statystycznych m.in. Głównego Urzędu Statycznego (GUS) i EUROSTAT. Przegląd najważniejszych wskaźników Najważniejszym tłem dla przedstawienia wskaźników zdrowotnych są informacje o sytuacji demograficznej oraz ekonomiczno-społecznej. Sytuacja ta warunkuje w sposób istotny stan zdrowia społeczeństwa. RokOgółemMężczyźniKobiety 201662,961,364,6 20176260,663,5 201862,460,564,3 201962,560,964,1 202062,360,364,3 Strona 81 z 108 202162,660,764,6 202262,960,163,7 Tabela 52 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu w momencie urodzenia Powyższa tabela przedstawia dane dotyczące oczekiwanej długości życia w zdrowiu (HLY) w momencie urodzenia w podziale na płeć za lata 2016–2022 30) . Ogólna wartość HLY dla całej populacji wynosiła od 62,0 do 62,9 lat. Dla mężczyzn wartość ta wynosiła od 60,1 do 61,3 lat, natomiast dla kobiet od 63,7 do 64,6 lat. Dane te wskazują na nieznaczne różnice między latami i zarówno dla kobiet jak i mężczyzn uległa nieznacznemu zmniejszeniu, oraz wyraźnie wyższą oczekiwaną długość życia w zdrowiu dla kobiet w porównaniu do mężczyzn. RokOgółemMężczyźniKobiety 201617,7 16,5 18,9 201717,516,518,4 201817,516,418,6 201917,816,618,9 202017,516,218,7 202117,616,318,9 202218,016,719,3 Tabela 13 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 50 lat Ogólna oczekiwana długość życia w zdrowiu dla osób w wieku 50 lat wynosiła od 17,5 do 18,0 lat. Analiza wykazała, że oczekiwana długość życia w zdrowiu dla mężczyzn, konsekwentnie pozostaje poniżej 17,0 lat podczas gdy dla kobiet każdorazowo przekracza 18,0 lat, co podkreśla znaczną różnicę między płciami 31) . RokOgółemMężczyźniKobiety 20168,68,28,9 30) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 31) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. Strona 82 z 108 20178,48,38,6 20188,58,28,8 20198,68,19,0 20208,27,68,7 20218,37,78,9 20228,47,89,1 Tabela 14 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 65 lat W 2016 r. ogólna oczekiwana długość życia wynosiła 8,6 lat, dla mężczyzn 8,2, a dla kobiet 8,9 lat. Dla większości lat obserwujemy wzrost oczekiwanej długości życia zarówno dla ogółu, jak i dla kobiet. Oczekiwana długość życia dla mężczyzn jest zazwyczaj krótsza niż dla kobiet 32) . Wykształcenie Rokpodstawoweśredniewyższe 201674,177,281,1 201772,877,081,7 201874,677,281,8 201975,077,381,9 202075,577,482,0 202176,077,682,1 202276,477,782,2 Tabela 15 – Wartości oczekiwanej długości życia w zależności od poziomu wykształcenia Analizę wykonano w podziale na następujących 3 grupy wykształcenia: podstawowe, średnie i wyższe 33) . W 2022 r. osoby z wykształceniem podstawowym miały oczekiwaną długość życia 32) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 33) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 04.06.2024 Strona 83 z 108 wynoszącą 76,4 lata, podczas gdy osoby ze średnim wykształceniem żyły średnio 77,7 lat. Najdłuższą oczekiwaną długość życia miały osoby z wykształceniem wyższym, osiągając w 2022 r. 82,2 lata. Z danych wynika, że wyższy poziom wykształcenia koreluje z dłuższą oczekiwaną długością życia, co jest widoczne na przestrzeni badanych lat. Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 413,9 412,0 418,1 409,9 447,8 461,6 417,2 Dolnośląskie 434,9 459,7 479,1 462,9 506,1 614,7 560,2 Kujawsko-Pomorskie 371,0 359,8 381,9 381,5 399,7 534,3 399,9 Lubelskie 434,4 377,8 417,5 425,6 516,2 530,0 453,4 Lubuskie 385,5 386,2 423,0 383,7 390,4 658,5 555,4 Łódzkie 433,6 437,9 425,2 391,0 443,1 430,4 379,7 Małopolskie 451,4 456,4 461,5 468,3 515,0 473,3 440,1 Mazowieckie 403,6 362,4 348,6 316,3 308,4 362,8 307,8 Opolskie 441,2 475,6 445,3 473,1 462,9 462,7 440,7 Podkarpackie 359,2 331,9 343,5 371,3 398,0 384,9 431,0 Podlaskie 312,9 360,4 349,2 339,7 399,5 378,9 409,7 Pomorskie 400,8 420,6 421,3 422,6 485,2 437,9 407,9 Śląskie 454,3 471,0 471,4 459,2 520,6 517,4 456,0 Świętokrzyskie 527,0 488,7 537,1 564,2 699,1 535,5 505,0 Warmińsko-Mazurskie 361,2 382,1 363,4 368,0 397,9 336,3 343,9 Wielkopolskie 337,6 335,5 366,8 365,8 374,8 345,9 321,4 Zachodniopomorskie467,6 462,3 471,9 476,3 544,1 505,8 488,8 Tabela 16 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Strona 84 z 108 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała nieznacznym wahaniom, odnotowano niewielki wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty na przestrzeni monitorowanego okresu odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 169,9 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 125,3 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 95,8 zgonów) 34) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 418,4 402,4 405,7 401,5 432,1 435,3 390,8 Dolnośląskie 390,3 383,1 413,0 393,6 415,1 517,1 469,1 Kujawsko-Pomorskie 363,1 309,2 344,7 323,2 320,9 478,5 319,5 Lubelskie 551,6 496,3 492,5 486,0 597,7 619,3 515,0 Lubuskie 384,4 391,2 382,1 389,0 350,3 600,5 495,0 Łódzkie 484,2 482,2 458,0 440,6 470,4 433,7 381,7 Małopolskie 399,1 367,3 410,6 403,1 431,3 396,9 373,0 Mazowieckie 424,4 398,9 367,8 367,3 359,9 384,2 315,2 Opolskie 471,9 505,8 458,8 489,0 522,8 490,3 405,0 Podkarpackie 410,6 375,8 383,4 384,9 395,6 400,9 469,7 Podlaskie 526,7 529,9 542,4 490,2 585,9 583,7 569,3 Pomorskie 316,4 334,1 328,8 344,8 367,6 343,6 331,3 Śląskie 466,6 463,3 456,7 459,5 519,3 506,1 429,1 Świętokrzyskie 558,5 521,4 539,4 543,4 655,1 484,0 450,0 Warmińsko-Mazurskie 332,8 360,5 369,3 357,5 358,2 343,2 329,7 Wielkopolskie 309,9 311,5 319,1 322,7 334,5 300,2 288,9 34) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 85 z 108 Zachodniopomorskie397,0 395,3 391,4 393,6 462,1 426,0 379,3 Tabela 17 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała znacznym wahaniom i zmalała w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 110,6 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 78,8 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 109,2 zgonów) i w województwie świętokrzyskim (spadek o 108,5 zgonów) 35) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 438,1 444,5 445,2 427,1 458,9 496,9 442,7 Dolnośląskie 471,6 518,3 509,9 445,8 639,7 639,7 613,0 Kujawsko-Pomorskie 392,5 391,8 414,4 399,3 535,9 535,9 401,1 Lubelskie 440,6 435,7 410,1 420,4 572,6 572,6 494,4 Lubuskie 393,8 390,0 395,7 329,5 624,2 624,2 469,1 Łódzkie 491,4 496,2 505,7 470,0 479,4 479,4 423,3 Małopolskie 466,0 491,9 494,6 479,7 507,9 505,8 483,4 Mazowieckie 421,4 391,1 365,7 324,3 426,8 426,8 329,7 Opolskie 468,9 485,4 453,7 481,4 536,7 536,7 420,4 Podkarpackie 376,0 358,1 352,4 387,7 422,9 422,9 434,4 Podlaskie 362,7 393,0 407,1 387,0 468,5 468,5 465,3 Pomorskie 409,9 437,5 453,6 462,0 471,1 471,1 455,6 Śląskie 492,4 505,1 507,2 500,3 539,7 539,7 495,8 Świętokrzyskie 568,9 535,5 538,4 539,5 556,1 556,1 549,0 35) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 86 z 108 Warmińsko-Mazurskie 365,1 395,0 381,7 371,2 365,4 365,4 375,9 Wielkopolskie 359,0 357,9 387,8 375,3 370,2 370,2 320,4 Zachodniopomorskie 461,8 475,2 501,7 505,1 545,6 545,6 490,0 Tabela 18 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie dolnośląskim (wzrost o 141,4 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 91,7 zgonów) 36) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 487,4 484,3 483,1 446,3 492,8 503,1 448,4 Dolnośląskie 453,4 476,4 481,5 388,6 460,0 549,9 513,4 Kujawsko-Pomorskie 398,0 385,2 435,8 378,3 376,2 528,0 383,8 Lubelskie 665,7 626,1 602,0 544,6 734,6 775,2 629,6 Lubuskie 422,8 453,9 399,0 324,2 334,1 603,1 443,9 Łódzkie 582,8 602,8 587,1 524,2 570,4 515,8 470,9 Małopolskie 467,2 452,4 440,5 437,9 482,0 437,0 433,1 Mazowieckie 486,3 482,6 461,5 422,2 432,4 466,7 361,7 Opolskie 539,6 576,4 559,2 498,0 491,9 539,9 486,7 Podkarpackie 500,2 472,4 483,8 454,0 470,5 474,3 501,4 Podlaskie 690,2 700,2 694,2 637,3 701,0 729,7 772,9 Pomorskie 344,8 336,9 354,6 357,5 389,7 362,3 342,6 Śląskie 516,3 512,2 538,8 486,4 569,2 551,1 497,4 36) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 87 z 108 Świętokrzyskie 672,3 668,9 649,4 613,8 794,5 665,4 568,2 Warmińsko-Mazurskie 379,0 417,0 397,0 373,2 407,0 396,1 365,1 Wielkopolskie 348,4 346,2 364,0 348,5 351,1 330,7 311,2 Zachodniopomorskie 442,2 447,8 473,6 497,3 489,8 500,3 405,3 Tabela 19 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie podlaskim (wzrost o 82,7 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 124,6 zgonów) i w województwie łódzkim (spadek o 111,9 zgonów) 37) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 329,4 333,7 340,3 334,6 339,0 314,7 331,6 Dolnośląskie 348,9 362,0 360,8 355,2 365,4 310,2 339,4 Kujawsko-Pomorskie 354,5 361,8 377,1 371,7 398,6 340,6 368,0 Lubelskie 302,5 300,6 307,6 292,8 300,1 294,6 312,3 Lubuskie 320,7 333,0 319,6 321,4 336,6 278,4 291,6 Łódzkie 363,1 372,1 375,8 363,5 360,1 336,4 354,0 Małopolskie 314,3 316,5 319,7 305,5 312,3 306,3 330,1 Mazowieckie 316,2 312,1 315,5 312,5 303,7 279,8 301,2 Opolskie 256,6 302,5 333,5 321,0 344,7 329,8 353,9 Podkarpackie 273,2 274,3 285,8 292,3 289,1 269,9 266,5 Podlaskie 267,0 272,8 284,6 286,3 276,0 272,2 285,9 37) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 88 z 108 Pomorskie 338,0 332,6 340,8 325,9 322,0 311,8 335,9 Śląskie 355,7 363,5 370,7 368,0 380,3 351,5 362,1 Świętokrzyskie 350,7 318,3 329,0 332,0 349,2 353,2 372,1 Warmińsko-Mazurskie 334,1 323,9 337,1 331,3 327,1 323,1 325,2 Wielkopolskie 325,7 336,4 346,0 345,6 348,5 318,3 325,3 Zachodniopomorskie 326,9 338,0 345,4 337,3 346,7 343,4 355,2 Tabela 20 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 97,3 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 29,1 zgonów) 38) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 291,4 285,6 290,9 289,7 291,9 275,2 282,9 Dolnośląskie 309,3 309,2 318,1 307,5 306,4 279,3 291,4 Kujawsko-Pomorskie 295,4 279,8 306,9 299,5 306,4 287,7 282,4 Lubelskie 296,3 302,2 293,6 287,5 306,4 293,1 295,5 Lubuskie 323,4 279,4 282,8 302,6 277,7 254,8 266,8 Łódzkie 314,3 323,8 317,1 321,7 296,1 304,1 302,2 Małopolskie 269,0 255,9 263,7 266,1 269,8 251,4 272,1 Mazowieckie 301,9 304,2 293,0 297,2 300,9 272,4 284,4 Opolskie 233,0 275,7 292,9 308,2 326,6 286,6 321,7 38) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 89 z 108 Podkarpackie 263,8 257,2 272,5 271,3 267,9 252,4 245,9 Podlaskie 315,4 288,5 318,9 313,0 306,7 288,3 306,8 Pomorskie 253,9 233,3 244,6 245,8 245,1 252,5 253,7 Śląskie 310,0 310,8 311,8 297,3 300,3 294,6 301,9 Świętokrzyskie 330,2 306,4 319,5 326,7 314,8 338,3 348,7 Warmińsko-Mazurskie 316,1 280,4 302,0 280,9 304,5 286,1 277,6 Wielkopolskie 279,6 279,1 282,0 280,4 281,5 251,8 261,7 Zachodniopomorskie 294,3 292,6 284,3 289,5 320,2 278,2 285,4 Tabela 21 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 88,7 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 56,6 zgonów) 39) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 264,2 271,2 278,2 280,4 280,7 264,4 278,7 Dolnośląskie 282,1 291,7 297,7 306,2 269,7 269,7 284,3 Kujawsko-Pomorskie 285,3 300,7 304,2 315,9 294,8 294,8 320,1 Lubelskie 217,0 236,3 234,0 238,5 251,2 251,2 263,2 Lubuskie 228,5 258,9 265,2 277,3 241,5 241,5 252,5 Łódzkie 299,7 300,1 312,5 311,1 295,0 295,0 314,0 Małopolskie 262,6 255,3 262,7 267,1 268,0 259,4 274,8 39) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 90 z 108 Mazowieckie 265,6 268,7 271,5 268,5 237,3 237,3 257,7 Opolskie 194,7 246,2 289,4 282,9 287,3 287,3 288,6 Podkarpackie 217,1 223,2 220,8 216,1 234,2 234,2 224,1 Podlaskie 210,2 224,1 232,2 231,0 219,1 219,1 231,9 Pomorskie 267,9 271,9 278,9 279,5 250,8 250,8 281,1 Śląskie 283,8 295,4 294,6 297,6 289,7 289,7 306,7 Świętokrzyskie 258,6 267,2 250,0 257,0 280,0 280,0 304,2 Warmińsko-Mazurskie 255,9 240,4 262,3 279,3 255,1 255,1 270,7 Wielkopolskie 266,0 264,9 291,9 282,8 262,3 262,3 265,0 Zachodniopomorskie 262,2 269,4 277,5 286,2 286,9 286,9 275,9 Tabela 22 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 93,9 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 7,9 zgonów) 40) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 201,5 203,3 208,4 207,9 207,1 201,6 207,7 Dolnośląskie 236,0 240,5 236,9 233,3 245,6 203,1 228,4 Kujawsko-Pomorskie 212,7 230,2 227,6 224,8 210,3 209,4 221,8 Lubelskie 190,4 200,2 200,3 184,0 194,4 206,4 204,6 Lubuskie 200,7 218,0 219,3 236,1 244,7 196,1 228,8 40) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 91 z 108 Łódzkie 218,4 212,9 230,2 224,9 222,9 214,0 224,4 Małopolskie 182,5 179,4 189,4 192,1 186,4 195,9 198,2 Mazowieckie 199,6 208,6 213,3 214,3 211,0 191,5 208,3 Opolskie 160,0 222,4 217,3 234,5 214,0 222,2 237,8 Podkarpackie 183,1 171,2 176,6 180,9 193,5 173,3 174,1 Podlaskie 224,6 203,6 205,7 203,5 226,7 207,7 205,2 Pomorskie 184,7 174,6 184,8 183,7 166,0 179,3 181,9 Śląskie 220,6 219,2 219,8 210,7 219,4 219,2 215,6 Świętokrzyskie 222,6 198,9 201,7 185,9 196,6 217,5 239,2 Warmińsko-Mazurskie 217,6 218,7 214,3 238,6 225,8 207,3 214,6 Wielkopolskie 194,4 202,4 213,1 208,2 206,4 206,3 195,9 Zachodniopomorskie 213,8 200,2 219,4 240,4 211,4 218,8 214,0 Tabela 23 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 77,8 zgonów), największy spadek z kolei w województwie podlaskim (spadek o 19,4 zgonów) 41) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 70,7 77,9 85,0 85,0 91,3 87,9 94,5 Dolnośląskie 81,9 84,1 92,5 97,0 94,2 103,3 130,5 Kujawsko-Pomorskie 66,9 79,1 91,1 89,5 101,0 101,9 96,1 41) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 92 z 108 Lubelskie 45,6 50,6 52,5 53,9 66,5 64,5 71,8 Lubuskie 57,8 45,9 68,3 65,7 67,4 68,9 73,3 Łódzkie 87,3 101,3 115,9 114,2 125,4 115,6 126,4 Małopolskie 48,3 68,0 72,6 81,2 68,5 68,3 65,3 Mazowieckie 93,6 98,0 106,0 101,3 111,1 100,2 99,3 Opolskie 104,5 70,9 63,7 78,4 82,4 70,8 77,1 Podkarpackie 44,8 58,6 68,2 68,8 95,4 91,5 83,6 Podlaskie 61,6 76,5 74,6 80,9 95,6 82,7 87,6 Pomorskie 89,4 95,9 101,9 94,6 99,6 95,2 102,2 Śląskie 52,3 63,6 67,8 69,9 71,2 69,1 80,0 Świętokrzyskie 54,6 61,9 54,6 55,1 84,9 95,9 84,2 Warmińsko-Mazurskie 67,6 73,5 85,9 96,9 102,8 96,0 88,4 Wielkopolskie 71,2 74,8 84,5 77,0 82,3 79,0 103,6 Zachodniopomorskie 77,6 85,7 92,1 86,4 95,6 92,2 96,0 Tabela 24 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom, odnotowano wyraźny wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Wzrost odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 48,6 zgonów). Spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 27,4 zgonów) 42) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 69,2 75,8 77,0 75,6 82,9 78,2 81,0 42) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 93 z 108 Dolnośląskie 75,9 76,0 73,8 76,0 74,7 86,2 117,0 Kujawsko-Pomorskie 62,0 69,4 77,1 71,5 84,6 79,4 74,1 Lubelskie 67,1 64,6 57,5 51,6 77,0 66,9 74,6 Lubuskie 57,1 65,9 62,8 66,8 78,4 64,8 76,2 Łódzkie 81,6 97,4 91,6 104,6 112,2 98,4 105,5 Małopolskie 53,9 72,4 71,2 77,5 77,9 66,9 62,0 Mazowieckie 89,9 92,4 100,7 86,7 100,5 92,5 88,0 Opolskie 111,8 88,3 54,7 71,2 77,1 83,0 84,7 Podkarpackie 50,5 67,3 69,5 69,0 100,0 80,5 74,1 Podlaskie 104,6 122,8 124,1 123,7 114,5 106,4 107,4 Pomorskie 70,2 70,4 68,2 74,1 75,7 62,2 75,5 Śląskie 55,4 63,0 66,7 61,5 49,7 57,7 71,5 Świętokrzyskie 62,9 60,6 53,9 56,1 83,0 88,3 73,3 Warmińsko-Mazurskie 78,4 86,9 101,2 96,9 91,8 105,1 77,4 Wielkopolskie 60,5 64,4 73,3 67,2 63,8 69,1 81,8 Zachodniopomorskie 58,0 71,2 85,6 74,4 74,0 65,0 70,4 Tabela 25 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. w odniesieniu do 2016 r. odnotowano w 13 województwach. Największy wzrost zauważono w województwie dolnośląskim (wzrost o 41,1 zgonów), spadek odnotowano w 3 województwach, z czego największy w województwie opolskim (spadek o 27,1 zgonów) 43) . 43) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 94 z 108 Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 53,7 63,8 67,2 66,8 68,4 69,3 77,2 Dolnośląskie 53,6 70,9 73,8 79,3 82,3 82,3 104,8 Kujawsko-Pomorskie 50,1 61,8 71,7 74,1 87,8 87,8 82,6 Lubelskie 29,4 44,4 36,0 35,6 48,5 48,5 57,0 Lubuskie 34,8 41,6 56,6 49,9 39,8 39,8 50,7 Łódzkie 80,5 94,1 100,2 93,6 100,5 100,5 114,6 Małopolskie 31,8 53,3 52,4 59,9 54,8 54,8 53,7 Mazowieckie 75,2 80,9 88,4 81,3 79,1 79,1 85,3 Opolskie 88,1 59,2 47,5 57,9 63,6 63,6 77,5 Podkarpackie 33,2 49,0 47,7 52,2 77,5 77,5 62,1 Podlaskie 44,3 59,9 62,4 66,2 63,2 63,2 74,7 Pomorskie 76,1 79,6 83,0 74,4 68,8 68,8 86,4 Śląskie 36,8 45,7 46,1 49,2 50,4 50,4 61,5 Świętokrzyskie 32,3 40,9 27,9 34,8 68,1 68,1 55,6 Warmińsko-Mazurskie 55,9 62,5 73,0 76,3 84,2 84,2 71,0 Wielkopolskie 56,0 64,0 67,5 68,6 61,6 61,6 80,2 Zachodniopomorskie 51,9 64,9 78,9 66,4 67,1 67,1 70,3 Tabela 26 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. W 2022 r. w stosunku do 2016 r. odnotowano wzrost liczby zgonów w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o Strona 95 z 108 51,2 zgonów), spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 10,6 zgonów) 44) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 45,1 55,3 54,9 52,7 55,8 58,1 60,5 Dolnośląskie 47,4 62,0 58,0 64,4 55,8 62,9 85,6 Kujawsko-Pomorskie 33,5 44,3 53,2 50,9 52,5 59,9 57,6 Lubelskie 37,1 47,0 36,0 33,4 43,9 49,5 54,9 Lubuskie 44,4 47,8 59,9 46,9 51,6 34,4 49,3 Łódzkie 56,7 64,8 65,8 72,6 81,0 71,1 83,6 Małopolskie 32,5 52,0 49,6 50,1 54,0 47,2 44,2 Mazowieckie 60,2 68,1 69,3 57,1 63,9 67,5 72,5 Opolskie 70,3 59,3 51,6 51,3 65,2 50,9 57,8 Podkarpackie 38,9 52,3 48,1 49,3 64,2 76,8 54,8 Podlaskie 62,6 78,1 81,1 87,5 85,7 75,8 75,8 Pomorskie 43,1 51,0 57,6 51,1 46,6 48,9 51,7 Śląskie 31,5 48,6 42,5 41,5 43,3 41,2 50,5 Świętokrzyskie 39,6 43,5 34,1 34,0 47,4 54,2 47,5 Warmińsko-Mazurskie 49,7 67,7 63,0 66,6 69,5 70,4 62,7 Wielkopolskie 47,2 49,9 55,6 50,1 41,6 55,2 62,9 Zachodniopomorskie 46,5 53,5 67,9 58,8 48,2 57,0 53,2 Tabela 27 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 44) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 96 z 108 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. względem 2016 r. odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 38,2 zgonów). Spadek odnotowano jedynie w województwie opolskim (spadek o 12,5 zgonów) 45) . 20222023 6 401 334 uczestników5 341 082 uczestników Tabela 28 – Liczba uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w latach 2022– 2023 W oparciu o powyższe dane należy zauważyć spadek liczby uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w 2023 r. względem 2022 r. 46) Wykres 12 – Przeciętne miesięczne spożycie warzyw na 1 osobę (w kg) W latach 2016–2022 ilość zjadanych warzyw systematycznie zmniejszała się, w 2020 r. trend ten się nieznacznie odwrócił, by znów ilość zjadanych warzyw zaczęła spadać. Spożycie warzyw w 2022 r. w porównaniu do 2016 r. spadło o 1,46 kg 47) . 45) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. 46) Departament Sportu dla Wszystkich w Ministerstwie Sportu i Turystyki, stan na 10.07.2024 r. 47) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True, stan na 10.07.2024 r. 8.59 8.24 7.92 7.61 7.72 7.43 7.13 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2016201720182019202020212022 Spozycie waryzw mieisęcznie w kg Rok Strona 97 z 108 Wykres 13 – Zgony z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca Na podstawie powyższych danych można stwierdzić wyraźny spadek liczby zgonów z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca w latach 2016–2021. W 2022 r. odnotowano nieznaczny wzrost liczby zgonów w porównaniu z 2021 r. 48) Wykres 14 – Średnie roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu Na podstawie powyższych danych można stwierdzić, że roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu na przestrzeni lat 2016–2022, pomimo nieznacznych fluktuacji, pozostaje na niezmiennym poziomie 49) . 48) Główny Urząd Statystyczny, https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx, stan na 10.07.2024 r. 49) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.12.2024 r 9.37 9.45 9.55 9.78 9.62 9.7 9.37 9.35 9.4 9.45 9.5 9.55 9.6 9.65 9.7 9.75 9.8 2016201720182019202020212022 Spozycie w przeliczeniu na 100% alkoholu Rok 23833 23351 23722 23136 22238 20866 20977 20500 21000 21500 22000 22500 23000 23500 24000 2016201720182019202020212022 liczba zgonów Rok Strona 98 z 108 RokWyroby spirytusowe (100% alkoholu) Wino i miody pitne Wino i miody pitne w przeliczeniu na 100% alkohol PiwoPiwo w przeliczeniu na 100% alkohol 20163,25,80,799,55,47 20173,36,10,7398,55,42 20183,360,72100,55,53 20193,76,20,7497,15,34 20203,76,50,77945,17 20213,86,70,893,25,13 20223,56,30,7692,95,11 20233,46,80,7287,44,81 Tabela 29 – Spożycie w litrach na jednego mieszkańca i w przeliczeniu na 100% alkohol Zgodnie z powyższymi danymi można stwierdzić nieznaczną tendencję wzrostową spożycia alkoholi wysoko procentowych, w tym wyrobów spirytusowych (w przeliczeniu na 100% alkoholu) i win oraz miodów pitnych. Tendencję spadkową odnotowano w zakresie spożycia piw 50) . 50) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.07.2024 r. Strona 99 z 108 Wykres 15 – Liczba zamachów samobójczych – ogółem W latach 2017–2022 należy odnotować stały, wyraźny wzrost liczby prób samobójczych. W 2022 r. liczba prób samobójczych była wyższa o 30,3% względem 2016 r. 51) Wykres 16 – Liczba zgonów w wyniku samobójstw – ogółem Liczba zgonów w wyniku samobójstw na przestrzeni lat 2017–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Należy odnotować spadek w 2022 r. względem 2021 r. 52) 2016201720182019202020212022 Wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV) 11,0910,448,968,732,513,266,69 Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) 9,98,758,327,412,594,056,61 HIV3,613,813,454,592,093,276,34 51) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. 52) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. Strona 100 z 108 Różyczka2,91,21,10,70,260,130,40 Odra0,350,160,933,940,080,030,07 Polio000000,670,87 Tabela 30 – Zapadalność na wybrane choroby zakaźne (na 100 tys. osób) W latach 2016–2020 systematycznie zmniejszała się zapadalność na wirusowe zapalenia wątroby typu B i C, różyczkę, by ponownie znacząco wzrosnąć w 2022 r. W przypadku HIV zapadalność również malała do 2020 r., jednakże w 2022 r. odnotowano duży wzrost zapadalności, do poziomów nie notowanych od 2016 r. 53) Wzrost zachorowań na odrę, różyczkę i polio był związany ze wzrostem liczby zachorowań w całym regionie Europejskim WHO, w tym krajach bezpośrednio graniczących z Polską, co wiąże się prawdopodobnie z dużymi ruchami uchodźczymi w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, jak również z wieloletnią aktywnością ruchów antyszczepionkowych prowadzących do spadku zaufania do szczepień ochronnych. Stan zdrowia Zmienna201620172018201920202021 Miasta17,418,217,817,315,517,1 Wieś16,016,014,915,315,216,2 Mężczyźni18,919,618,318,217,418,8 Kobiety14,915,315,114,913,614,8 60–741,92,62,42,72,22,4 75 lat+0,20,60,80,90,61,1 Bardzo dobre Ogółem16,817,316,616,615,416,7 Miasta43,143,544,445,347,849,2 Wieś43,843,144,645,648,149,0 53) Główny Inspektorat Sanitarny, Raport Stan Sanitarny Kraju 2022, https://www.gov.pl/web/gis/stan-sanitarny- kraju-w-2022-r-opublikowany--podsumowanie-dzialan-panstwowej-inspekcji-sanitarnej, stan na 10.07.2024 r. Strona 101 z 108 Mężczyźni44,844,746,047,249,150,7 Kobiety42,042,043,243,746,847,6 60–7422,527,228,930,333,135,7 75 lat+9,311,811,014,214,417,2 Dobre Ogółem43,443,344,545,447,949,1 Miasta26,825,926,225,826,524,2 Wieś26,827,327,726,426,124,5 Mężczyźni24,724,124,723,524,021,5 Kobiety28,728,628,728,328,526,9 60–7451,147,347,746,548,045,9 75 lat+41,741,946,243,447,947,7 Ani dobre, ani złe Ogółem26,826,426,826,026,424,3 Miasta10,19,79,29,28,37,8 Wieś11,111,310,510,79,28,8 Mężczyźni9,29,39,08,87,87,5 Kobiety11,711,410,410,79,48,9 60–7420,818,217,416,914,013,9 75 lat+37,334,830,831,530,027,0 Złe Ogółem10,510,49,79,88,68,2 Miasta2,72,72,42,58,31,7 Wieś2,32,32,32,19,21,6 Mężczyźni2,32,42,12,27,81,5 Strona 102 z 108 Kobiety2,72,72,62,49,41,8 60–743,64,63,63,714,02,1 75 lat+11,510,811,210,030,07,0 Bardzo złe Ogółem2,52,52,32,31,71,6 Tabela 31 – Samoocena stanu zdrowia (Self-perceived health) osób w wieku, co najmniej 60 lat (dla osób w wieku 60–74 i 75+) według miejsca zamieszkania, płci w latach 2016–2021 W kolejnych latach można zaobserwować wzrosty i spadki dynamiki zmian samooceny stanu zdrowia. Osoby starsze oceniają swój stan zdrowia ogólnie jako gorszy. W podziale na płeć kobiety gorzej niż mężczyźni oceniają swój stan zdrowia. W przypadku osób mieszkających na wsi i w miastach wartości wskaźnika samooceny były do siebie zbliżone 54) . 2016201720182019202020212022 Kobiety20,420,220,120,119,118,419,5 Mężczyźni16,015,915,816,014,614,115,3 Tabela 32 – Przeciętne dalsze trwanie życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 W 2022 r. należy odnotować spadek przeciętnego dalszego trwania życia zarówno kobiet jak i mężczyzn w porównaniu z 2016 r. U Kobiet spadek ten wyniósł 0,9 lat, u mężczyzn 0,7 lat 55) . Województwo2016201720182019202020212022 Polska8,48,58,58,58,38,28,6 Dolnośląskie8,08,28,58,48,18,08,9 Kujawsko- Pomorskie 8,88,88,88,78,58,08,3 Lubelskie8,28,58,48,48,08,28,0 54) Główny Urząd Statystyczny, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia, stan na 10.07.2024 r. 55) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica, stan na 10.07.2024 r. Strona 103 z 108 Lubuskie7,98,38,79,19,18,19,5 Łódzkie8,88,28,08,07,99,07,9 Małopolskie8,88,88,78,58,48,18,9 Mazowieckie9,08,48,28,28,38,38,8 Opolskie8,08,28,58,48,28,29,0 Podkarpackie8,38,68,58,58,08,38,1 Podlaskie8,38,78,58,58,18,08,1 Pomorskie8,88,98,98,88,78,28,4 Śląskie8,48,58,38,28,27,98,5 Świętokrzyskie8,18,58,48,38,18,08,2 Warmińsko- Mazurskie 8,88,98,98,78,68,58,4 Wielkopolskie7,98,38,89,19,29,19,5 Zachodniopomorskie7,98,38,89,19,39,19,5 Tabela 33 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie wielkopolskim, lubuskim i zachodniopomorskim, o 1,6 lat, największy spadek odnotowano w województwie łódzkim, o 0,9 lat 56) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 7,4 7,6 7,8 7,8 7,3 7,1 7,6 Dolnośląskie 6,9 7,1 7,4 7,6 7,2 7,2 7,7 56) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 104 z 108 Kujawsko- Pomorskie 7,7 7,7 7,7 7,6 7,2 6,8 7,3 Lubelskie 7,4 8,1 8,1 8,1 7,3 6,9 7,3 Lubuskie 7,1 7,7 7,9 7,9 7,7 7,5 8,2 Łódzkie 7,5 7,3 7,4 7,5 7,1 7,1 7,2 Małopolskie 8,0 8,0 7,8 7,6 7,1 7,0 7,6 Mazowieckie 7,8 7,7 7,7 7,9 7,0 7,1 7,7 Opolskie 7,0 7,1 7,5 7,7 7,3 7,4 7,7 Podkarpackie 7,7 8,4 8,5 8,3 7,5 7,2 7,5 Podlaskie 7,6 8,3 8,3 8,2 7,6 7,0 7,3 Pomorskie 7,7 7,9 7,9 7,8 7,4 7,0 7,3 Śląskie 7,7 7,6 7,6 7,3 6,8 6,6 7,2 Świętokrzyskie 7,5 8,1 8,2 8,0 7,2 7,2 7,3 Warmińsko- Mazurskie 7,4 7,5 7,5 7,5 7,2 6,7 7,2 Wielkopolskie 7,2 7,8 8,0 8,2 7,8 7,7 8,3 Zachodniopomorskie 7,2 7,6 8,0 8,2 7,8 7,7 8,2 Tabela 34 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie lubuskim i wielkopolskim, o 1,1 lat, największy spadek odnotowano w województwie śląskim, o 0,5 lat 57) . 2022 r.2023 r. 22 923 interwencje22 589 interwencji 57) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 105 z 108 Tabela 35 – Liczba interwencji sprawozdanych do systemu ProfiBaza, w których wskazano jeden z 5 celów operacyjnych NPZ na lata 2021–2025 wraz z zadaniami wspierającymi Na podstawie powyższych danych należy zauważyć że liczba zadań realizowanych w ramach NPZ na lata 2021–2025 w 2022 r. i 2023 r. utrzymuje się na podobnym poziomie. 58) Rozdział 4 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 Wykres 17 – Liczba interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 ogółem. W okresie 2020–2023 zauważalne jest, że liczba interwencji ulegała nieznacznym fluktuacjom, z zauważalnym spadkiem w 2021 r. (pierwszy rok sprawozdawczy objęty sprawozdawczością w systemie Profibaza). w latach 2022–2023 zauważalny jest wyraźny wzrost liczby interwencji w porównaniu z poprzednim okresem. Wykres 18 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 58) System Profibaza, https://profibaza.pzh.gov.pl/, stan na 10.12.2024 r. 27171 24861 2849628069 2020202120222023 2020202120222023 JST 15025127611385513475 AC 12146121001464114594 Strona 106 z 108 W latach 2020–2021 największą liczbę zadań/interwencji sprawozdały JST. Jednak w latach 2022–2023 tendencja odwróciła się – większość interwencji sprawozdała administracja centralna. Lata 2022–2023 to także zwiększenie liczby realizowanych interwencji w porównaniu z latami 2020–2021. Wykres 19 – Finansowanie w latach 2020–2023 ogółem (w mld). 2023 r. to spadek względem 2020 r., w zakresie finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny kosz zadań spadł w 2023 r. o ok. 1,2 mld., a w porównaniu z 2021 r. wzrósł o ok 500 mln złotych. Wykres 20 – Koszt realizacji zadań/interwencji w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 2023 r. to spadek, względem 2020 r., jeśli chodzi o nakłady podmiotów centralnych na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w wypadku JST jednakże odnotowano wzrost. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny koszt zadań JST w 2023 r. wzrósł o ponad 800 mln zł. – natomiast finansowanie przez administrację centralną zmniejszyło się o ok. 2 mld zł. Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 Analiza informacji o zrealizowanych w 2022 i 2023 r. zadaniach z zakresu zdrowia publicznego pozwala na sporządzenie wniosków. 1. W ostatnim czasie poprawia się stan zdrowia ludności Rzeczypospolitej Polskiej po epidemii COVID-19. Jednakże prognozy demograficzne nie są optymistyczne. Starzenie się polskiego 7.1 5.4 5.2 5.9 2020202120222023 2020202120222023 JST 2 557 319 1933 595 684 2943 010 815 2053 370 846 344 AC 4 556 513 9321 793 198 855,172 173 677 8182 539 353 148,80 Strona 107 z 108 społeczeństwa będzie w przyszłości istotnie wpływać na zwiększenie zapotrzebowania na opiekę zdrowotną. Dodatkowo, w wyniku epidemii COVID-19 oczekiwana długość życia w Rzeczypospolitej Polskiej uległa skróceniu, chociaż nastąpiło korzystne odbicie wskaźników, niezbędne jest dalsze intensyfikowanie działań profilaktycznych w celu poprawy zdrowia publicznego. Zasadne jest podnoszenie świadomości na temat czynników determinujących zdrowie, kształtowanie środowisk (pracy, zamieszkania, wypoczynku) sprzyjających zdrowiu jak i dostarczanie narzędzi pozwalających dokonywać wyborów prozdrowotnych by minimalizować negatywne trendy odbijające się w przeciążeniu systemu ochrony zdrowia. 2. Zmiany postaw i zachowań oraz ich konsekwencje dla zdrowia w wymiarze tak jednostki jak i populacji – co jest w ognisku zainteresowania zdrowia publicznego – nie są możliwe do zaobserwowania w perspektywie kilku czy kilkudziesięciu miesięcy. Obserwacja trendów w odniesieniu do zjawisk epidemiologicznych wymaga wieloletnich obserwacji. Brak natychmiastowych efektów nie zwalnia z czynienia wysiłków na rzecz zmian prozdrowotnych. 3. Działania profilaktyczne i edukacyjne muszą być wspierane działaniami regulacyjnymi, których kierunek został określony w NPZ – czego dobrym przykładem jest polityka antytytoniowa i tzw. opłata cukrowa. 4. Konieczne jest prowadzenie profilaktyki dostosowanej do popartych danymi potrzeb zdrowotnych populacji, adekwatnej do określonych czynników chroniących i czynników ryzyka przewlekłych chorób niezakaźnych (choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca, choroby układu oddechowego). 5. Realizowane były wszystkie zadania określone w ustawie i niemal wszystkie zadania określone w NPZ 2021–2025 co wskazuje na adekwatność opisanego w tych aktach prawnych katalogu interwencji z zakresu zdrowia publicznego. 6. Silną stroną zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest duża liczba podmiotów zaangażowanych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – bardzo duża liczba podmiotów realizowała zadania określone w ustawie i NPZ 2021–2025. Większość JST sprawozdało realizację co najmniej jednego zadania. Ponadto wysoką aktywność wykazują stacje sanitarno-epidemiologiczne. 7. JST potrzebują wsparcia merytorycznego w przygotowaniu, realizacji i ocenie programów prozdrowotnych (JST wdrażają ok. 50% wszystkich programów). W związku z zauważalnymi istotnymi różnicami w podejściu do sprawozdawczości, zróżnicowaniem terytorialnym priorytetów działań a także mając na uwadze postulaty kierowane do Ministerstwa Zdrowia przez JST niezbędne jest utworzenie mechanizmu stałych szkoleń dla administracji samorządowej dotyczących aspektów merytorycznych i prawnych zdrowia publicznego. Trzeba zauważyć, że zdrowie publiczne jest dyscypliną rozwijającą się bardzo dynamicznie, Strona 108 z 108 kolejne lata dostarczają nowych danych m.in. o skuteczności i efektywności różnych interwencji. Stała aktualizacja wiedzy i budowanie właściwych postaw wśród profesjonalistów zajmujących się zdrowiem publicznym wydaje się być konieczne. 8. Realizacja NPZ 2021–2025 w kolejnych latach będzie wymagała co najmniej porównywalnego poziomu zaangażowania właściwych instytucji. Na uwagę zasługuje również kilka szczegółowych zagadnień:  wdrożono nowy system Profibaza do gromadzenia danych o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. System ten pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań,  poprawiła się jakość sprawozdawczości – przede wszystkim wynika to z coraz lepszej identyfikacji podejmowanych interwencji jako zadań z zakresu zdrowia publicznego, zwiększenia intensywności starań urzędów wojewódzkich oraz wprowadzenia nowego systemu Profibaza.\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on the State of Public Health in Poland for 2022-2023\r\nSummary: This document summarizes actions taken in 2022-2023 to improve the health of Poles, such as prevention and educational programs. It notes an improvement in life expectancy after the COVID-19 pandemic but also highlights growing problems like childhood obesity and demographic challenges. A total of approximately PLN 10.8 billion was allocated to these tasks.\r\nKey Points: Improved life expectancy: After the pandemic, life expectancy increased to 82 years for women and 74.7 years for men., Decrease in alcohol consumption: Average alcohol consumption per capita fell from 9.37 to 8.93 liters of pure alcohol per year., Childhood obesity problem: The percentage of children with excessive body weight increases with age, from 27.6% in 7-year-olds to 34.8% in 9-year-olds., Funding for activities: PLN 10.8 billion was spent on health programs, including addiction prevention and vaccinations, half of which were local government actions., Increase in suicide attempts: In 2022, there were 30.3% more suicide attempts than in 2016, indicating a growing mental health crisis.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": true,\n  \"issue\": \"none\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-20T14:54:39.685Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_1657/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 1657 Warszawa, 19 sierpnia 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.31.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra Zdrowia do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023 opracowana zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm.) Ministerstwo Zdrowia Warszawa, lipiec 2025 r. Strona 2 z 108 Spis treści: Wprowadzenie ......................................................................................................................................3 Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023....3 Rozdział 1 ..............................................................................................................................................7 Struktury zdrowia publicznego ........................................................................................................7 1.1Administracja rządowa .........................................................................................................8 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) .......................................................................8 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze ................................10 Rozdział 2 ............................................................................................................................................10 Realizacja zadań wynikających z ustawy....................................................................................10 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego .........................................................................................14 Działania JST ..................................................................................................................................14 Działania administracji rządowej ..................................................................................................32 Ministerstwo Zdrowia .....................................................................................................................32 Działalność innych ministerstw .....................................................................................................51 Państwowa Inspekcja Sanitarna...................................................................................................65 Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) ..............................................................................................66 Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych ..................................70 Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji .........................................................................................73 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań .......73 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające....................................................................................77 Współpraca międzynarodowa.......................................................................................................79 Rozdział 3 ............................................................................................................................................80 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................80 Przegląd najważniejszych wskaźników .......................................................................................80 Rozdział 4 ..........................................................................................................................................105 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 .............................................105 Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 .....................................................................107 Strona 3 z 108 Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie zostało przygotowane na podstawie art. 12 ust. 8 i 10 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym 1) , zwanej dalej „ustawą”, „ustawą o zdrowiu publicznym” albo „UOZP”. Jest to czwarta informacja o aktywności administracji publicznej i jednostek z nią współpracujących w ramach ustawy i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 2) , zwanego dalej „NPZ 2021–2025” – kluczowego aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie. Informacje zawarte w sprawozdaniu zostały przygotowane w oparciu o dane zgromadzone od podmiotów włączonych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – określonych w art. 3 ustawy. Sprawozdanie zostało podzielone na cztery części – w pierwszej wskazano struktury odpowiedzialne za realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w drugiej procesy – działania zrealizowane lub podjęte w okresie objętym sprawozdaniem, w trzeciej efekty działań w kontekście sytuacji zdrowotnej ludności Rzeczypospolitej Polskiej, a w czwartej porównanie z ubiegłym okresem sprawozdawczym oraz wnioski i zalecenia wynikające z analizy podjętych i realizowanych zadań z zakresu zdrowia publicznego. Niniejsze sprawozdanie opracowane zostało na podstawie danych gromadzonych w systemie Profibaza. System Profibaza jest zarządzany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB). W ramach funkcjonowania i rozwijania systemu Profibaza NIZP PZH – PIB współpracuje z Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Centrum e-Zdrowia, Głównym Inspektoratem Sanitarnym i Ministerstwem Zdrowia. Wyniki analiz zawartych w informacji pochodzą m.in. z analiz sprawozdań przedłożonych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz organy administracji rządowej i państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Ze względu na nomenklaturę przyjętą w systemie Profibaza określenie „interwencja” należy rozumieć jako tożsame z pojęciem „zadanie” czyli zadanie z zakresu zdrowia publicznego (zgodnie z UOZP). Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023 W trakcie kolejnych dwóch lat funkcjonowania przepisów ustawy odnotowano poprawę sytuacji zdrowotnej ludności kraju. Niewątpliwie jest to skutek odbicia po pandemii COVID-19, która pojawiła się w Polsce w marcu 2020 r. Epidemia koronawirusa, następnie uznana przez WHO pandemią, spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich 1) Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm. 2) Dz. U. z 2021 r. poz. 642 Strona 4 z 108 obszarach funkcjonowania społeczeństw. Ograniczenia te spowodowały wiele zmian w stylu życia, sposobie żywienia i poziomie aktywności fizycznej społeczeństwa na całym świecie. Podejmowanie działań mających na celu ochronę zdrowia publicznego jest konieczne. Jednak mogą one radykalnie zmienić codzienne nawyki, w tym również negatywnie wpłynąć na zachowania związane ze zdrowym stylem życia. Izolacja, kwarantanna, nauka i praca zdalna oraz pozostałe ograniczenia, nakazy i zakazy ustanawiane w związku z wystąpieniem stanu epidemii wpłynęły także na ograniczenie siatki relacji społecznych. Niewątpliwie niekorzystnie oddziaływało to na kondycję zdrowotną, a także komfort psychiczny populacji. Porównanie wartości wskaźników populacyjnych pokazuje, iż pomiędzy 2021 r. a 2023 r. oczekiwana długość życia dla kobiet zwiększyła się, z 79,7 lat do 82 lat, zaś dla mężczyzn wzrosła o 2,9 lat (71,8 vs. 74,7) 3) . Zaobserwowano spadek liczby osób poniżej granicy ubóstwa ustawowego o 2% 4) . Poprawiająca się sytuacja gospodarstw domowych ma duży wpływ na warunki życia, zmianę zachowań zdrowotnych a tym samym na wskaźnik dobrej samooceny stanu zdrowia. Wskaźnik ten nieznacznie wzrósł w 2022 r. w stosunku do 2020 r. z 63,3% do 64,%, przy jednoczesnym spadku wskaźnika złej samooceny z 10,3% do 9,5%. W 2023 r. liczba zgonów w wyniku samobójstw była nieznacznie większa niż w 2022 r. (5 108 w 2022 r. i 5 233 w 2023 r.) 5) . Liczne działania i programy realizowane przez administrację rządową, samorządową oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają potencjalny wpływ na zmianę struktury niektórych zachowań zdrowotnych – w 2023 r. zaobserwowano wzrost spożycia owoców o 0,13 kg 6) w porównaniu z 2022 r. Niezwykle istotna jest również aktywność sektora prywatnego – pracodawców, firm tworzących innowacyjne rozwiązania sprzyjające zdrowiu. Wyzwaniem dla zdrowia publicznego jest poziom konsumpcji napojów alkoholowych, należy jednak odnotować fakt spadku spożycia w ostatnich dwóch latach o 0,44 litra (z 9,37 w 2022 r. do 8,93 litra w 2023 r.) 100% alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca) 7) . Jednym z największych problemów zdrowia publicznego jest narastająca liczba osób z nadwagą i otyłością. Odsetek dzieci, u których stwierdzono nadmierną masę ciała, zwiększa się istotnie wraz z wiekiem i wynosi 27,6% wśród 7-latków, 32,5% wśród 8-latków i 34,8% wśród 9-latków. We wszystkich grupach wieku nadmiar masy ciała występuje częściej u chłopców niż dziewcząt. Analizując tendencje zmian między 2016 a 2021 r., zaobserwowano istotny statystycznie wzrost odsetka dzieci z nadmiarem masy ciała, 3) Główny Urząd Statystyczny: [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html# ] wg stanu na 29.10.2024 r. 4) Główny Urząd Statystyczny [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html#] wg stanu na 29.10.2024 r. 5) Komenda Główna Policji – Zamachy samobójcze od 2017 roku [https://statystyka.policja.pl/st/wybrane- statystyki/zamachy-samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html] wg stanu na 05.11.2024 r. 6) Główny Urząd Statystyczny – Dane dotyczące spożycia owoców i warzyw [https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True#] wg stanu na 05.1`.2024 r. 7) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom - Spożycie w litrach na jednego mieszkańca [https://kcpu.gov.pl/wp- content/uploads/2023/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf] wg stanu na 14.11.2024 r. Strona 5 z 108 przy czym wiązał się on głównie ze wzrostem częstości występowania otyłości, zarówno wśród dziewcząt jak i chłopców. Porównując wyniki w tym zakresie między badaniami prowadzonymi w 2021 r. oraz 2022/23, częstość występowania nadwagi i otyłości zmniejszyła się i również dotyczyło to przede wszystkim odsetka występowania otyłości wśród ośmiolatków. Wartości obwodu talii powyżej 90 centyla zaobserwowano u 23,5% 7-latków, 26,1% 8-latków i 29,2% 9- latków. Zbyt duży obwód bioder, przyjmujący wartości powyżej 90 centyla występuje u 18,7% 7-latków, 21,5% 8-latków i 23,6% 9-latków. Biorąc pod uwagę grupę 8-latków, trendy występowania podwyższonego skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi w latach 2016–22/23 wśród dzieci ośmioletnich wskazują na liniowy wzrost odsetka między 2016 a 2021 rokiem i stabilizację w 2022/23 roku 8) . 9) . Priorytety te znalazły odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych na podstawie ustawy. W latach 2022–2023 sprawozdano ponad 56,5 tys. interwencji na rzecz poprawy zdrowia populacji. Realizowane było każde z 12 zadań określonych w art. 2 ustawy 10) , tj.: 1) monitorowanie i ocena stanu zdrowia społeczeństwa, zagrożeń zdrowia oraz jakości życia związanej ze zdrowiem społeczeństwa, 2) edukacja zdrowotna dostosowana do potrzeb różnych grup społeczeństwa, w szczególności dzieci, młodzieży i osób starszych, 3) promocja zdrowia, 3a) kreowanie postaw zdrowotnych i społecznych sprzyjających profilaktyce zachowa ryzykownych; 3b) zapobieganie uzależnieniom oraz skutkom zdrowotnym i społecznym wynikającym z uzależnień; 4) profilaktyka chorób, 5) działania w celu rozpoznawania, eliminowania lub ograniczania zagrożeń i szkód dla zdrowia fizycznego i psychicznego w środowisku zamieszkania, nauki, pracy i rekreacji, 6) analiza adekwatności i efektywności udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej w odniesieniu do rozpoznanych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa, 7) inicjowanie i prowadzenie: 8) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie dzieci we wczesnym wieku szkolnym 2024 r. 9) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie uczniów w 2020 roku na tle nowego modelu badań HBSC [https://imid.med.pl/pl/aktualnosci/jakie-sa-polskie-nastolatki-raport-hbsc-2020] wg stanu na 08.11.2024 r. 10) W brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw (2021 r. poz. 2469). Strona 6 z 108 a) działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, b) współpracy międzynarodowej dotyczącej działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, 8) rozwój kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, 9) ograniczanie nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, 10) działania w obszarze aktywności fizycznej. – przy czym należy zauważyć, że wiele interwencji z zakresu zdrowia publicznego wpisuje się w więcej niż jedną z powyższych kategorii zadań. W ramach NPZ 2021–2025 w ostatnich dwóch latach zrealizowano 88% (nie zrealizowano 10 zadań) z 83 zadań określonych w tym programie. Działania JST stanowiły 48,3% wszystkich sprawozdanych interwencji – zostały one ocenione przez wojewodów jako zgodne z wojewódzkimi planami transformacji, o których mowa w art. 95c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 11) . Pozostała część zadań była realizowana przez administrację rządową. W latach 2022–2023 na realizację działań w ramach ustawy przeznaczono około 10,8 mld zł (z czego 5,1 mld w 2022 r. i 5,7 mld w 2023 r.). Z uwagi na duże różnice w stanie zdrowia pomiędzy regionami oraz różnymi grupami społeczno-ekonomicznym, 12) a także z uwagi na gorsze wskaźniki zdrowotne w Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu do średnich wartości w Unii Europejskiej 13) wymagana jest dalsza intensyfikacja jednoczesnych działań na rzecz promowania zdrowia oraz ograniczania przyczyn powodujących powstawanie chorób i przyczyniających się do pogarszania jakości życia związanej ze zdrowiem. Nieustającym wyzwaniem jest również dalsze usprawnianie i koordynacja bardzo licznych działań instytucji publicznych, organizacji pozarządowych podejmowanych na rzecz zdrowia oraz angażowanie sektora prywatnego. 11) Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm. 12) Raport NIZP-PZH „Sytuacja zdrowotna ludności”, 2022 [https://www.pzh.gov.pl/raport-sytuacja-zdrowotna-ludnosci- polski-i-jej-uwarunkowania/]. 13) Eurostat [https://ec.europa.eu/health/indicators_data/indicators_en] wg stanu na 13.11.2024 r. Strona 7 z 108 Rozdział 1 Struktury zdrowia publicznego W pierwszym rozdziale przedstawione zostały instytucje uczestniczące w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Zgodnie z przepisami ustawy w celu osiągania poprawy stanu zdrowia społeczeństwa przewidywana jest ukierunkowana aktywność i współpraca administracji rządowej, samorządowej, organizacji pożytku publicznego oraz innych podmiotów, jeżeli ich cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą zadań z zakresu zdrowia publicznego. W praktyce do grona instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie zdrowia należą organy administracji rządowej i samorządowej, wraz z instytucjami kontrolnymi i wykonawczymi oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Wspierane są przez instytucje prowadzące działalność o charakterze naukowo-badawczym. W realizację tych zadań angażują się także inne podmioty gospodarcze – tu trzeba podkreślić rolę środowiska pracy. Zadania wynikające z ustawy są realizowane przez liczne podmioty we współpracy – każda instytucja zgodnie z kompetencjami oraz zadaniami określonymi w ustawie i NPZ. Poniżej przedstawiono podmioty realizujące zadania polegające na gromadzeniu informacji o sytuacji zdrowotnej, dostarczaniu świadczeń zdrowia publicznego oraz wspierających pozostałe jego funkcje. Rysunek 1 – Podstawowe zadania administracji związane z realizacją ustawy. •Realizacja i finansowanie zadań •Lokalna koordynacja zadań •Realizacja i finansowanie zadań •Weryfikacja sprawozdań JST •Ocena programów •Koordynacja i realizacja ustawy •Finansowanie zadań Rada Ministrów Wojewoda JSTNFZ Strona 8 z 108 1.1Administracja rządowa Koordynacja zadań wynikających z ustawy należy do administracji rządowej – przede wszystkim do ministra właściwego do spraw zdrowia. Większa część zadań określonych w ustawie leży w bezpośredniej kompetencji tego ministra lub może (i powinna) być realizowana z jego udziałem. Podstawowym wyznacznikiem dla realizacji polityki zdrowia publicznego jest założenie, że zdrowie powinno być obecne w większości polityk publicznych (a nawet we wszystkich politykach – zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia) 14) . Możliwość realizacji tego postulatu jest zależna od rodzaju i zakresu danej polityki oraz możliwości znalezienia elementów wspólnych z działaniami różnych ministerstw. Szczegółowa informacja o aktywności Ministerstwa Zdrowia w zakresie koordynacji i realizacji zadań ustawowych została przedstawiona w rozdziale drugim. W kształtowanie prozdrowotnej polityki publicznej są zaangażowane również inne ministerstwa, które wraz z jednostkami podległymi i nadzorowanymi realizują liczne zadania wynikające z ustawy, przy czym niektóre działania wymagają zaangażowania dwóch lub więcej ministerstw. Do wsparcia koordynacji i rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z realizacją zadań wynikających z NPZ, zgodnie z art. 10 ustawy, utworzony został Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. Niezwykle istotnym elementem systemu zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest Państwowa Inspekcja Sanitarna. Główny Inspektorat Sanitarny oraz wszystkie stacje sanitarno-epidemiologiczne realizują bardzo liczne zadania związane z ochroną i promocją zdrowia – zarówno w zakresie przeciwdziałania czynnikom środowiskowym negatywnie wpływającym na zdrowie ludzkie, zwalczania chorób zakaźnych u ludzi, nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i żywienia, jak i w zakresie promocji zdrowia. Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego są realizowane również przez oddziały wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Zadania te są przede wszystkim związane z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych, jednak NFZ prowadzi też działania edukacyjno-profilaktyczne. 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) Poprawa sytuacji zdrowotnej społeczeństwa nie jest możliwa wyłącznie przez działania ministerstw czy struktur wykonawczych administracji rządowej. Istotą działań na rzecz zdrowia populacyjnego nie są (i nie powinny być – zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej) 14) Health in all policies: Helsinki statement. Framework for country action. WHO 2014 r. [http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/112636/9789241506908_eng.pdf?sequence=1]. Strona 9 z 108 działania polegające jedynie na usprawnieniu organizacji systemu opieki zdrowotnej i podniesieniu poziomu jego finansowania. Udoskonalanie systemu opieki zdrowotnej jest bardzo istotnym elementem polityki zdrowotnej rządu, jednakże w perspektywie zdrowia publicznego najważniejsze jest ukierunkowanie działań na promowanie zdrowia, przez odpowiednią politykę lokalną, regionalną i centralną oraz tworzenie środowisk umożliwiających zachowanie i poprawę zdrowia – w miejscu pracy, zamieszkania, nauki czy rekreacji. Działania te, wspierane przez odpowiednio zorganizowaną profilaktykę kierowaną do ogółu społeczeństwa czy osób ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia danego problemu zdrowotnego lub z już zdiagnozowaną jednostką chorobową są niezbędne do poprawy zdrowia w ujęciu całego społeczeństwa a nie poszczególnych osób. JST w szczególności gminy powinny być podstawą modelu organizacyjnego systemu zdrowia publicznego. Znaczący odsetek JST (gmin, powiatów oraz województw) sprawozdał co najmniej jedno zadanie z zakresu zdrowia publicznego – łącznie udział ten wyniósł ponad 81%. Aktualnie struktura realizowanych działań prozdrowotnych jest bardzo często nieadekwatna do lokalnej sytuacji zdrowotnej i jej uwarunkowań. Podejmowane działania prozdrowotne w danej JST powinny być zgodne z sytuacją zdrowotną na tym obszarze. Zasadne jest także, by JST uwzględniały w działaniach profilaktycznych wspólne dla wskazanych chorób czynniki ryzyka i czynniki chroniące. Istotne jest też zapewnienie spójności i ciągłości pomiędzy działaniami promującymi zdrowie oraz profilaktycznymi (I–IV stopnia) a działaniami medycyny naprawczej. Ponadto powinny być realizowane działania umożliwiające dokonywanie wyborów prozdrowotnych przez ludność, co podkreśla jej współodpowiedzialność za zdrowie. Zadaniem administracji samorządowej jest tworzenie warunków i zapewnienie świadczeń (nie tylko zdrowotnych) ułatwiających podejmowanie działań pozwalających utrzymać i poprawić zdrowie. Biorąc pod uwagę bardzo dużą liczbę podejmowanych inicjatyw, ich zasięg terytorialny oraz przeznaczane środki finansowe, przy jednoczesnym niezadowalającym dostosowaniu tych zadań do potrzeb zdrowotnych populacji, konieczne jest podnoszenie jakości planowanych, prozdrowotnych polityk publicznych, a także tworzenie odpowiednich mechanizmów zarządczych/koordynacyjnych. Aby zapewnić wysoki poziom zdrowia populacji, niezbędne jest skoordynowanie sposobu i zakresu realizowanych działań profilaktycznych na szczeblu lokalnym. Ustawa wprowadziła nowy mechanizm współpracy merytorycznej pomiędzy działaniami administracji samorządowej a wojewodą. Polega przede wszystkim na corocznym gromadzeniu i ocenie sprawozdań z realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, zgodnie z przepisami art. 12 ustawy. Wydaje się, że w dłuższej perspektywie współpraca ta powinna przyczynić się do lepszej koordynacji działań na poziomie regionalnym i lokalnym. Dodatkowo JST uzyskały możliwość wsparcia finansowego ze strony NFZ. Uzyskanie dofinansowania Strona 10 z 108 zgodnie z obowiązującymi przepisami wymaga uzyskania pozytywnej opinii Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz pozytywnej opinii wojewody. Zbiory danych dotyczące realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez JST oraz ocena tych zadań pod względem potrzeb społeczności lokalnych są dostępne w ramach systemu „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze Do wspierania działań administracji rządowej, prowadzenia ich zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej i możliwości konsultowania ich z przedstawicielami licznych instytucji najważniejszych z punktu widzenia zadań nałożonych ustawą wraz z wejściem w życie ustawy utworzona została Rada ds. zdrowia publicznego, która składa się z przedstawicieli instytucji określonych w art. 7. Z uwagi na bardzo szeroki zakres spraw dotyczących zdrowia publicznego przy Radzie powołano zespoły robocze do spraw: prewencji samobójstw i depresji,  wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie, analizy i oceny wpływu polityk na społeczne nierówności w zdrowiu. Ich aktywność polega zarówno na bieżącym wspieraniu Ministerstwa Zdrowia i innych ministerstw jak i na dużym bezpośrednim zaangażowaniu członków zespołów w rzecznictwo zdrowotne w różnych instytucjach. Prace zespołów przekładają się na wymierne zmiany w sposobie prowadzenia działalności przez instytucje istotne dla poszczególnych grup zagadnień – rezultaty prac opisano w dalszej części sprawozdania. Dużą rolę wspierającą w prowadzeniu działań w oparciu o wiedzę naukową odgrywają, obok konsultantów krajowych w dziedzinach medycyny, instytuty badawcze nadzorowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia – zarówno jako realizatorzy umów, jak i w ramach działalności statutowej. Rozdział 2 Realizacja zadań wynikających z ustawy W niniejszym rozdziale przedstawione zostały informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w 2022 r. – łącznie, a następnie z podziałem na grupy realizatorów. W 2022 r. sprawozdano realizację łącznie 28 496 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z uzależnieniami – zgodnie z poniższym wykresem 1. Strona 11 z 108 Wykres 1 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. 15) W 2023 r. sprawozdano realizację łącznie 28 069 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z profilaktyką uzależnień – zgodnie z poniższym wykresem 2. Wykres 2 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2023 r. 16) 15) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 16) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 3286, 11% 9116, 32% 1653, 6% 7850, 28% 943, 3% 5573, 20% 75, 0% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 Nie dotyczy Wspierające 3390, 12% 8764, 31% 1699, 6% 7570, 27% 1086, 4% 80, 0% 5480, 20% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 zadania wspierające nie dotyczy Strona 12 z 108 Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. miała administracja centralna – około 51%. Około jedną piątą interwencji podjęły urzędy miast. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 28 interwencji, co stanowi około 0,01% ogółu (wykres 3). Wykres 3 – Struktura realizatorów zadań w 2022 r. Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. miała administracja centralna – ponad 52%. Urzędy Miast zrealizowały średnio co piątą interwencję. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 30 zadań, co stanowi mniej niż 1% ogółu (wykres 4). Wykres 4 – Struktura realizatorów zadań w 2023 r. Administracja centralna 52% Samorząd Województwa 2% Administracja Terenowa 0% Urząd Gminy 17% Starostwo Powiatowe 7% Urząd Miasta 20% Urząd Gminy i Miasta 2% Administracja centralna Samorząd Województwa Administracja Terenowa Urząd Gminy Starostwo Powiatowe Urząd Miasta Urząd Gminy i Miasta Strona 13 z 108 Największa liczba działań (89%) to działania prozdrowotne. Około 10% działań realizowanych było w ramach ścieżki monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji. Najmniej działań dotyczyło legislacji, stanowiły one mniej niż 1% ogółu (zgodnie z poniższym wykresem). Wykres 5 – Liczba poszczególnych typów działań w 2022 r. W 2023 r. niezmiennie najwięcej, bo aż 88% podejmowanych działań miało charakter prozdrowotny. Najmniej działań realizowanych było z obszaru legislacji. W 2023 r. takich działań podjęto 20. Wykres 6 – Liczba poszczególnych typów działań w 2023 r. Bardziej szczegółowe informacje zostały zawarte poniżej– zgodnie z podziałem podstawowych funkcji zdrowia publicznego na świadczenia zdrowia publicznego (services delivery), zadania badawczo-monitorujące (intelligence), oraz funkcje wspierające (enablers). 49666, 89% 159, 0% 14, 0% 5589, 10% 80, 0% 375, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno-epidemiologiczny 40830, 88% 136, 0% 20, 0% 4975, 11% 53, 0% 361, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno- epidemiologiczny Strona 14 z 108 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego Działania JST Aktywność JST ma bardzo istotny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Już od końca lat 70-tych wiadomo, że kształtowanie zdrowia powinno odbywać się przez kształtowanie środowiska sprzyjającego zdrowiu – w miejscu zamieszkania, pracy, nauki i wypoczynku. Poniżej zaprezentowane zostały działania sprawozdane przez samorządy w latach 2022–2023. Zgodnie z art. 12 ustawy JST przekazują właściwemu wojewodzie roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Wojewoda weryfikuje otrzymane sprawozdania i przygotowuje informację zbiorczą która jest przekazywana ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. W dniu 1 stycznia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie rocznej informacji o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego 17) , w którym określony został zakres informacji wymaganych w procesie sprawozdawczości. Miało to na celu uporządkowanie sprawozdawczości i ułatwienie realizacji postulatów ustawy o zdrowiu publicznym. Ustawą z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 18) wprowadzono zmiany w art. 48d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które umożliwiły uzyskanie z NFZ dofinansowania programów polityki zdrowotnej realizowanych przez JST w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych określonych w wykazach świadczeń gwarantowanych. W stosunku do 2022 r. (81 programów) w 2023 r. (99 programów) wzrosła liczba programów polityki zdrowotnej, które dofinansowywane były przez NFZ. W porównaniu z 2022 r. w 2023 r. dofinansowano nieznacznie więcej programów z zakresu rehabilitacji czy szczepień. Porównując dane z 2022 r. i 2023 r. można zauważyć, że liczba zadań sprawozdanych przez JST uległa nieznacznemu zmniejszeniu 19) . W 2022 r. samorządy terytorialne zrealizowały około 13,9 tys. zadań, podczas gdy w 2023 r. było ich mniej, bo około 13,5 tys. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej. 17) Dz. U. poz. 2216. 18) Dz. U. poz. 2110. 19) Z uwzględnieniem analiz przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy w ramach prowadzenia monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego. Strona 15 z 108 Wykres 7 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w 2022 r. i 2023 r. Liczby sprawozdanych zadań/interwencji w poszczególnych województwach – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia dane z 2022–2023 r. dotyczące liczby zrealizowanych interwencji w poszczególnych regionach. 20222023 Województwo: Liczba zadań Liczba na 100 tys. mieszkańców Liczba interwencji Liczba na 100 tys. mieszkańców Mazowieckie1 37524,951 36324,93 Wielkopolskie1 45341,511 43440,97 Śląskie1 29429,541 20327,47 Pomorskie1 10846,951 07545,55 Małopolskie1 00029,1599629,14 Zachodniopomorskie97859,271 10066,66 Łódzkie85835,8485835,84 Lubelskie94646,4284441,41 Lubuskie82483,5790591,78 13855 13475 0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000 20222023 Strona 16 z 108 Kujawsko-pomorskie63531,4865032,23 Podkarpackie94445,2866932,09 Opolskie51153,8560763,96 Podlaskie55848,5656949,52 Dolnośląskie64022,0850917,56 Świętokrzyskie48841,0845137,96 Warmińsko- mazurskie243 17,67 242 17,67 Tabela 1 – Liczba zadań/interwencji realizowana w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. największa sumaryczna liczba interwencji z zakresu zdrowia publicznego dotyczyła województwa wielkopolskiego (1 524 – w 2022 r. i 1 289 – w 2023 r. ). Następne w kolejności było województwo mazowieckie (1 375 – w 2022 r. i 1 363 – w 2023 r.). Najmniej zadań zarówno w 2022 i 2023 r. realizowało województwo warmińsko-mazurskie (kolejno 243 i 242). Rysunek 2 – Liczba interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (wartość bezwzględna). Strona 17 z 108 W 2022 r. i 2023 r. najwięcej zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców zrealizowało województwo lubuskie (83,57 i 91,78), następne w kolejności było województwo zachodniopomorskie (59,27 i 56,12). Najmniej zadań w 2022 r. sprawozdało warmińsko-mazurskie (17,67) i kolejno dolnośląskie (22,08). Z kolei w 2023 r. najmniej interwencji sprawozdawało dolnośląskie (17,56) i warmińsko-mazurskie (17,67). Rysunek 3 – Liczba zadań/interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców). Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy, JST przekazują właściwemu wojewodzie, do dnia 31 marca każdego roku, roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Z informacji przekazanych przez urzędy wojewódzkie część JST nie spełniła obowiązku sprawozdawczego bądź nie realizowała zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 i 2023 r. W 2022 r. w województwie kujawsko-pomorskim i śląskim wszystkie JST wywiązały się z obowiązku sprawozdawczego, natomiast w 2023 r. było to woj. kujawsko-pomorskie, małopolskie i śląskie. W 2022 r. najwięcej JST, które nie przekazały sprawozdań bądź nie realizowały zadań z zakresu zdrowia publicznego było w województwach: dolnośląskim, świętokrzyskim i wielkopolskim, rok później były to woj. dolnośląskie, mazowieckie i wielkopolskie. Łącznie w 2022 r. z obowiązku sprawozdawczego nie wywiązały się 439, a w 2023 r. 560 z 2 862 JST. Strona 18 z 108 Województwo:20222023 Dolnośląskie119111 Kujawsko-pomorskie01 Lubelskie2419 Lubuskie66 Łódzkie1636 Małopolskie10 Mazowieckie2694 Opolskie12 Podkarpackie4857 Podlaskie43 Pomorskie3425 Śląskie00 Świętokrzyskie6062 Warmińsko-mazurskie2237 Wielkopolskie5383 Zachodniopomorskie2524 Tabela 2 – Liczba JST w poszczególnych województwach, które nie dopełniły obowiązku sprawozdawczego bądź które nie realizowały interwencji z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. i 2023 r. JST najwięcej interwencji realizowały w ramach drugiego celu operacyjnego NPZ 2021–2025 – profilaktyki uzależnień. W 2022 r. liczba interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego wynosiła ponad 6,3 tys. (stanowiło to ok. 45,49% ogółu), a w 2023 r. ponad 5,9 tys. (około 44,19% ogółu). JST koncentrowały się również na pierwszym celu operacyjnym –profilaktyka nadwagi i otyłości. W 2022 r. tego rodzaju interwencji wykazano blisko 2,4 tys. (17,23%), z kolei w 2023 r. ponad 2,4 tys. (18,15%). W 2022 r. JST w mniejszym zakresie realizowały Strona 19 z 108 zadania w ramach celu trzeciego, czyli promocji zdrowia psychicznego – 1 537 zadań (11,09%). JST w 2022 r. realizowały też zadania w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, a także wyzwań demograficznych (dane przedstawia wykres 9). Natomiast w 2023 r. JST w mniejszym zakresie realizowały interwencje w ramach celu piątego (wyzwania demograficzne) – 1036 (7,69%). JST w 2023 r. realizowały też interwencje w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: promocji zdrowia psychicznego oraz zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych. Część zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego sprawozdanych przez JST nie była związana z celami operacyjnymi NPZ, w 2022 r. tych zadań było blisko 1,4 tys. (stanowiło to ok. 9,85% ogółu), a w 2023 r. blisko 1,3 tys. (9,40%). Wykres 8 – Liczba zadań/interwencji przypisanych do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. Analiza parametru w poszczególnych województwach wykazała, że w poszczególnych regionach najczęściej wskazywano realizację interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego (2 CO NPZ 2021–2025) – zgodnie z poniższą tabelą. Cel NPZ: Województwo:Rok: 12345Nd. Dolnośląskie202272248806237141 2387 6302 1537 1345 889 2445 5954 1585 1163 1036 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 1 CO2 CO3 CO4 CO5 CO 2022 2023 Strona 20 z 108 20234422749435192 202216022654656957 Kujawsko- pomorskie 2023202232471397056 2022190648136105281 Lubelskie 2023174644137102171 2022207357118836231 Lubuskie 2023209341138726532 20229956372853195 Łódzkie 20237951882652476 2022199437101162951 Małopolskie 20231944241071671040 20221567402231308731 Mazowieckie 20231816562851021217 2022992124869749 Opolskie 202311924960868011 2022113423574335153 Podkarpackie 2023180439703446135 2022903104874350 Podlaskie 2023783226567361 2022110371867043295 Pomorskie 2023141430926960306 Śląskie202236847114615812130 Strona 21 z 108 202337439014114512627 202210318939462783 Świętokrzyskie 20239615449415456 2022451241122634 Warmińsko- mazurskie 2023421449201215 20221846491397778325 Wielkopolskie 20231535711195986446 2022192334179946179 Zachodniopomors kie 202317921313552846 Tabela 3 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w odniesieniu do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. W 2022 r. JST najczęściej wskazywały jako realizowane zadanie nr 2.1.1., czyli edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom. W 2022 r. podmioty sprawozdały to zadanie 4324 razy (21,84%). Natomiast w 2023 r. JST najczęściej jako realizowaną interwencję ponownie wskazywały edukację zdrowotną i profilaktykę uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowaną zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom – 4171 razy (20,86%). Szczegółowe dane zaprezentowano w tabelach poniżej. 2022 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 432421,84 Strona 22 z 108 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 216910,95 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 13336,73 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 7613,84 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 5943,00 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5572,81 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5542,80 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 4762,40 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4492,27 Upowszechnianie wiedzy dotyczącej problematyki uzależnień behawioralnych, w tym wydawanie materiałów informacyjno-edukacyjnych, prowadzenie kampanii społecznych, strony i poradni internetowej oraz telefonu zaufania 3871,95 Tabela 4 – Numery zadań najczęściej wskazywanych przez JST w 2022 r. Strona 23 z 108 2023 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 417120,86 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 237911,90 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 14577,29 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 6593,30 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 6243,12 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5432,72 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5382,69 Strona 24 z 108 Edukacja kadr (w tym szkolenia) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień 4262,13 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4012,01 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 3721,86 Tabela 5 – Nazwy interwencji najczęściej wskazywanych przez JST w 2023 r. W 2022 r. najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 18 797 razy (94,93% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 662 (3,34%). Rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn,. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 6).. 2022 Grupa docelowa: Liczba (N) Procent (%) bez względu na płeć 1879794,93 tylko kobiety 6623,34 tylko mężczyźni 2601,31 nie określono 810,41 Tabela 6 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2022 r. W 2023 r. struktura grup docelowych nie zmieniła się. Podobnie jak w roku poprzednim najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 19 090 razy (95,46% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 622 (3,11%). Ponownie rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 7). Strona 25 z 108 2023 Grupa docelowa: Liczba (N)Procent (%) bez względu na płeć 1909095,46 tylko kobiety 6223,11 tylko mężczyźni 2401,20 nie określono 460,23 Tabela 7 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2023 r. W 2022 r. najwięcej działań JST realizowały z kategorii działań prozdrowotnych. Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 10. Wykres 9 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2022 r. W 2023 r. struktura realizowanych działań przez JST nie zmieniła się. W dalszym ciągu przeważająca liczba działań realizowana była w kategorii działań prozdrowotnych – 19 952 działania (99,77%). Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 11. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2022 219719232350 2 19719 23 2 3 50 0 5000 10000 15000 20000 25000 Strona 26 z 108 Wykres 10 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2023 r. Analiza porównawcza sumarycznego kosztu realizacji zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego przez JST w 2022 r. i 2023 r. wykazała, że w 2023 r. całkowite koszty działań wzrosły w odniesieniu do 2022 r. i wynosiły nieco ponad 3,3 mld zł, natomiast w 2023 r. nieco ponad 3mld zł. Rysunek 4 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. (zł). Koszty realizacji interwencji – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia porównanie 2022 r. i 2023 r. pod względem kosztów ponoszonych w poszczególnych regionach. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2023 419952251115 4 19952 25 11 15 0 5000 10000 15000 20000 25000 3 010 815 205,00 3 370 846 344,00 20222023 Strona 27 z 108 20222023 Województwo: Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Dolnośląskie131 876 58845,8890 059 23431,18 Kujawsko-pomorskie160 210 60577,31198 934 10899,13 Lubelskie39 748 95718,8537 232 19418,39 Lubuskie239 295 663236,6989 426 08891,25 Łódzkie264 681 366111,66242 163 510101,81 Małopolskie248 001 06472,33211 241 45961,60 Mazowieckie415 711 70575,46608 337 171110,39 Opolskie284 955 339303,3297 976 037103,96 Podkarpackie83 280 53740,1290 372 25243,47 Podlaskie95 682 35783,88173 395 768151,66 Pomorskie262 630 992111,30217 814 92092,36 Śląskie307 286 06870,92343 135 62978,94 Świętokrzyskie20 361 51317,3552 026 41444,16 Warmińsko- mazurskie 50 197 44936,84171 645 882125,62 Wielkopolskie273 331 26076,05508 194 883145,47 Zachodniopomorskie133 563 74181,63238 890 795145,61 Tabela 8 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. w województwach (w zł). Strona 28 z 108 Analiza sumarycznych kosztów w poszczególnych województwach wykazała, że większość województw zwiększyła swoje roczne wydatki na realizacje zadań z zakresu zdrowia publicznego, przy czym największa zmiana w omawianym kierunku dotyczyła województwa mazowieckiego i wyniosła blisko 503 mln zł. Zwiększenie wydatków stwierdzono w aż 10 województwach. Największą sumę kosztów realizacji zadań w latach 2022–2023 wskazano w województwie mazowieckim (415,7 mln i 608,3 mln). Najmniejszą sumę w 2022 r. i 2023 r. wykazano w województwie świętokrzyskim (20,4 mln i 52 mln). Rysunek 5 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. – wartość bezwzględna (w mln zł) W 2022 r. najwięcej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca wydało województwo opolskie (303,2 zł) – z kolei w 2023 r. województwo podlaskie, koszt wyniósł 151,6 zł. Najmniej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2022 r. wydało województwo lubelskie (18,85 zł), podobnie jak w 2023 r. – 18,39 zł. Pozostałe wartości prezentuje poniższy rysunek. Strona 29 z 108 Rysunek 6 – Koszt realizacji interwencji w 2022 r. i 2023 r. – koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca (w zł). Analizie poddano również zmianę średniego kosztu realizacji zadania w latach w odniesieniu do numeru celu operacyjnego NPZ. Rozkład danych zaprezentowano poniżej – tabela 9. Województwo : Rok: 12345n.d 2022 202 228 32 533 120 824 160 16059 909795 238 Dolnośląskie 202396 846 208 236 86 580130 534364 227109 756 2022 191 894 100 584 729 101 254 636155 614231 626 Kujawsko- pomorskie 2023 245 366 270 651 185 837 533 965617 12969 098 202231 47011 257 125 423 10 215390 97620 943 Lubelskie 202322 09539 49019 35929 23498 128654 210 Strona 30 z 108 202243 67818 73359 054 1 782 300 2 924 263 74 569 Lubuskie 2023 117 51958 59317 640179 069230 930 108 992 2022 309 494 43 00638 167383 338596 888 156 524 Łódzkie 2023 234 473 110 362 485 076116 679 2 137 641 904 116 2022 108 015 117 139 392 305 691 1414 415299 801 Małopolskie 2023 282 783 150 944 136 88166 503640 662 0 2022 148 108 103 574 627 574 442 783 1 363 540 299 801 Mazowieckie 2023 967 435 170 431 447 864341 388 1 305 299 60 122 2022 399 509 85 61966 231 1 518 164 58 37047 579 Opolskie 2023 66 023 105 04488 07779 170638 389 70 461 202248 32516 60446 967681 878149 185116 657 Podkarpackie 2023 129 91344 25713 37428 723733 619 88 123 202265 16937 343 290 314 789 3930272 378 Podlaskie 2023 86 589 274 02571 906378 740 1 343 235 0 Strona 31 z 108 2022 356 189 132 656 441 429 484 936184 406117 495 Pomorskie 2023 223 534 193 867 127 48174 156398 772 203 146 2022 144 121 372 159 162 660 218 31553 157 356 953 Śląskie 2023 355 741 185 416 495 269307 012172 336 63 403 202247 81915 67470 947121 09942 7976 023 Świętokrzyski e 202313 18188 09610 92544 82312 116610 078 2022 163 039 187 201 25 08585 34185 942529 890 Warmińsko- mazurskie 2023 464 889 841 745 206 29614 37569 497 1 862 073 2022 162 238 741 283 176 019 142 53997 70245 737 Wielkopolskie 2023 53 394 196 70881 94564 413 2 281 783 398 924 2022 147 063 27 17312 249454 939105 498220 442 Zachodniopo morskie 2023 757 548 251 12294 96854 544403 515 41 387 Tabela 9 – Średni koszt realizacji zadania w poszczególnych województwach w ramach poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. (w zł). Działania administracji rządowej Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zdrowiu publicznym zadania z zakresu zdrowia publicznego realizują, współdziałając ze sobą, organy administracji rządowej, zgodnie z kompetencjami Strona 32 z 108 określonymi w ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.) oraz państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Jednocześnie art. 5 ustawy wskazuje wprost na konieczność współdziałania ministra właściwego do spraw zdrowia z organami władzy publicznej, jednostkami podległymi lub nadzorowanymi przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ramy te, dodatkowo uzupełnione określoną w ustawie funkcją koordynacyjną Ministra Zdrowia, stanowiły podstawę do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez administrację rządową. W roku 2022 w dalszym ciągu istniało zagrożenie rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, co powodowało konieczność wprowadzenia szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego. Nowy koronawirus nazywany SARS-CoV-2, został zidentyfikowany pod koniec 2019 r. i jest nowym szczepem koronawirusa, który nie był wcześniej identyfikowany u ludzi. Wywołana nim choroba jest określana jako COVID-19. Pierwszy przypadek zakażenia wirusem SARS-CoV- 2 w Polsce został zarejestrowany 4 marca 2020 r. W związku z narastającym zagrożeniem epidemii i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych u ludzi konieczne było wprowadzenie niezbędnych mechanizmów działania. Epidemia COVID-19 spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich obszarach funkcjonowania społeczeństw. Stan zagrożenia epidemicznego wprowadzono w Polsce 16 maja 2022 r. 20) Wcześniej – od 20 marca 2020 r. – obowiązywał stan epidemii. 5 maja 2023 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła koniec pandemii COVID-19. W dniu 1 lipca 2023 r. rozporządzeniem Ministra Zdrowia 21) zniesiony został stan zagrożenia epidemicznego spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ministerstwo Zdrowia Art. 4 ust. 2 ustawy precyzuje, że do zadań ministra właściwego do spraw zdrowia w zakresie koordynacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, obok monitoringu realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ustawy, i analizowania informacji, o których mowa w art. 12 ustawy, czego wyrazem jest niniejsze sprawozdanie, należy m.in.: gromadzenie i analizowanie informacji dotyczących sytuacji zdrowotnej społeczeństwa i rozpowszechnienia czynników ryzyka oraz udostępnianie tych informacji w sposób uniemożliwiający identyfikację osób, których dotyczą – zadanie jest realizowane w szeregu projektów badawczych i monitoringowych, o których jest mowa w dalszej części sprawozdania, 20) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 1028) 21) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemii (Dz. U. poz. 1118) Strona 33 z 108 zapewnianie spójności zadań realizowanych przez organy i podmioty, o których mowa w art. 3 oraz sygnalizowanie właściwym organom i podmiotom, o których mowa w art. 3, potrzeby podjęcia określonych zadań z zakresu zdrowia publicznego – zadanie jest realizowane m.in. przez bieżącą koordynację ustanawiania harmonogramów rocznych realizacji NPZ przez ministerstwa wskazane jako realizatorzy tego rozporządzenia, ze szczególnym uwzględnieniem ministerstw realizujących zadania finansowane ze środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy. Należy podkreślić, że koordynacja realizacji ustawy odnosi się także do obsługi Rady do spraw zdrowia publicznego oraz Komitetu Sterującego Narodowego Programu Zdrowia. Obok obsługi stricte technicznej i kancelaryjnej warto dostrzec aspekt merytoryczny tych działań. Przykładem jest ścisła współpraca z zespołami roboczymi utworzonymi przy Radzie do spraw zdrowia publicznego – rezultaty prac opisano w rozdziale dotyczącym funkcji koordynacyjnych i wspierających. Analizując działania merytoryczne Ministra Zdrowia w różnych obszarach, wobec współistniejących różnych potrzeb zdrowotnych, należy zauważyć, że działania mające wpływ na zmianę stanu zdrowia populacji są podejmowane w ramach różnych mechanizmów prawnych i finansowych – od prac analitycznych po regulacyjne, a także w ramach wykonywania innych aktów prawnych niż ustawa, czego przykładem jest dostosowywanie systemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których część stanowią świadczenia zdrowia publicznego, do zdefiniowanych potrzeb populacji. W związku z tym ustawa, a zawężając NPZ 2021–2025, są realizowane przez Ministra Zdrowia także przez programy polityki zdrowotnej. W latach 2022–2023 Ministerstwo Zdrowia było zaangażowane w realizację następujących programów: Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Narodowy Program Chorób Układu Krążenia (NPChUK) to program wieloletni na lata 2022–2032 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej kardiologii i dziedzinach pokrewnych związanych z chorobami układu krążenia (ChUK). Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały nr 247 z dnia 6 grudnia 2022 r., która weszła w życie w dniu 28 grudnia 2022 r. Głównym celem NPChUK jest obniżenie zachorowalności i umieralności z powodu ChUK. Realizacja Programu powinna przyczynić się do zmniejszenia częstości występowania w populacji Polskiej klasycznych czynników ryzyka ChUK takich jak nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe, otyłość, cukrzyca. Poprawi się także jakość życia pacjentów z ChUK w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia. Program ma zapewnić obywatelom równy i adekwatny do potrzeb dostęp do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system ochrony zdrowia. Strona 34 z 108 Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) to program wieloletni na lata 2020–2030 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej onkologii. Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 4 lutego 2020 r. Najważniejszym celem NSO jest zwiększenie ilości osób przeżywających 5 lat od zakończenia terapii onkologicznej oraz zmniejszenie zapadalności na choroby nowotworowe. Poprawie ma ulec również jakość życia pacjentów w trakcie leczenia onkologicznego, jak i po jego zakończeniu. NSO wytycza kierunki rozwoju systemu opieki zdrowotnej w zakresie onkologii, wskazując na 5 obszarów, które są kluczowe dla odwrócenia niekorzystnych trendów epidemiologicznych, poprawy skuteczności terapii onkologicznych i dostosowania rozwiązań systemowych do potrzeb pacjentów z chorobą nowotworową. Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z perspektywą do 2030. „Zdrowa Przyszłość” została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 27 grudnia 2021 r. Stanowi kontynuację „Policy Paper dla ochrony zdrowia na lata 2014–2020. Krajowe ramy strategiczne”, obejmując jednak cały system, a nie jedynie środki europejskie. Dokument jest realizacją wizji przyjaznego, nowoczesnego i efektywnego systemu ochrony zdrowia przyczyniającego się do poprawy dobrostanu społeczeństwa. Celem przedstawionych w nim działań jest zapewnienie obywatelom równego i adekwatnego do potrzeb zdrowotnych dostępu do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system. Oczekiwanym efektem implementacji zmian wskazanych w Zdrowej Przyszłości jest wydłużenie trwania życia w zdrowiu i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa. Dokument jest nakierowany na działania mające na celu poprawę sytuacji w polskim systemie ochrony zdrowia, które ujęto w cztery główne obszary: pacjent, procesy, rozwój i finanse, definiując dla każdego z nich cele, które z kolei przekładają się na określone kierunki interwencji. Zdrowa Przyszłość to także dokładnie określona strategia na rzecz deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej. Składa się ona z dwóch części – w postaci dwóch załączników do „Zdrowej Przyszłości” – obejmujących dwie grupy: osoby starsze oraz osoby z zaburzeniami psychicznymi. Celem głównym obu strategii deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej jest poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów w środowisku lokalnym oraz poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem psychicznym populacji Strona 35 z 108 oraz zapewnienie odpowiednich warunków opieki w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego 22) . Program służy przede wszystkim zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi jak najlepszej opieki, która będzie odpowiednia do ich potrzeb. Program służy również zapobieganiu stygmatyzacji i dyskryminacji takich osób. Celami programu są: a) Zapewnienie wielostronnej opieki:  upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej,  upowszechnienie różnych form pomocy i wsparcia społecznego,  aktywizacja zawodowa,  skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy,  wsparcie psychologiczno-pedagogiczne uczniów, rodziców i nauczycieli. b) Zapobieganie stygmatyzacji i dyskryminacji:  opracowanie zasad przedstawiania osób z zaburzeniami psychicznymi w mediach,  działania informacyjno-edukacyjne dotyczące poszanowania praw osób z zaburzeniami psychicznymi. c) Sprawdzanie i ocena skuteczności działań:  analizowanie sprawozdań dotyczących realizacji zadań wynikających z programu. Program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2019–2026,  Rządowy program kompleksowej terapii wewnątrzmacicznej w profilaktyce następstw i powikłań wad rozwojowych i chorób dziecka nienarodzonego – jako element poprawy stanu zdrowia dzieci nienarodzonych i noworodków na lata 2018–2023,  Rządowy program kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego w Polsce na lata 2021–2023, Program polityki zdrowotnej służący wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2022–2026, Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej realizowanych przez gminy w obszarze edukacji w zakresie osteoporozy i wczesnego wykrywania osteoporozy realizowane w 22) Program na lata 2016–2022 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2017 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022 (Dz. U. poz. 458), Program na lata 2023–2030 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 (Dz. U. poz. 2480). Strona 36 z 108 ramach Subfunduszu rozwoju profilaktyki, wyodrębnionego w ramach Funduszu Medycznego. Ministerstwo Zdrowia kontynuuje od 2019 r. kampanię społeczną skierowaną do populacji całej kraju „Planuję długie życie”, której celem jest poprawa stanu wiedzy społeczeństwa na temat postaw prozdrowotnych, przeciwdziałania i zapobiegania zachorowaniu na nowotwory, a także zwiększenie zgłaszalności na badania profilaktyczne. W ramach kampanii realizowano działania informacyjno-edukacyjne (m.in. realizacja akcji medialnych, edukacyjnych promujących programy profilaktyczne, udział lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarek i położnych w akcjach informacyjnych, produkcja i dystrybucja materiałów informacyjnych o programach profilaktycznych), realizacja kampanii medialnych w regionalnych stacjach telewizyjnych (emisja spotów edukacyjnych). Kampania społeczna była realizowana w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030. Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania ustawy z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów (Dz. U. poz. 1492 i 1493). Celem dokumentu jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Opłata stanowi: 1) w 96,5% – przychód Narodowego Funduszu Zdrowia; 2) w 3,5% – dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Narodowy Program Zdrowia (NPZ) Zadania określone w celach operacyjnych NPZ skupiają się na przeciwdziałaniu najważniejszym czynnikom ryzyka negatywnie wpływającym na zdrowie. Celem realizacji tych zadań jest poprawa stanu zdrowia i jakości życia zarówno całego społeczeństwa jak i szczególnie zagrożonych grup. Podejmowane w ramach NPZ wielotorowe działania sprzyjają poprawie świadomości i w dalszej perspektywie sytuacji zdrowotnej w kraju (działalność informacyjna, edukacyjna, profilaktyczna – w tym działania nowatorskie) oraz pomagają lepiej zdefiniować zagrożenia i potrzeby (działalność badawcza i analityczna). Strona 37 z 108 Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 23) . Celem strategicznym NPZ 2021–2025 jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu. Cele operacyjne obejmują: 1. Profilaktykę nadwagi i otyłości, 2. Profilaktykę uzależnień, 3. Promocję zdrowia psychicznego, 4. Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne, 5. Wyzwania demograficzne. Art. 13 ustawy określa źródła finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w niej określonych, a zatem także w NPZ. Są to środki będące w dyspozycji ministrów (w tym z państwowych funduszy celowych i środków europejskich), państwowych jednostek organizacyjnych, NFZ oraz JST. Omawiając zasady finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w latach 2022–2023 należy zwrócić uwagę na art. 18 ustawy, który wprowadza bardzo istotny mechanizm zapewniania co najmniej 10% udziału środków przeznaczanych na realizację NPZ na badania epidemiologiczne, monitorowanie stanu zdrowia, prowadzenie badań naukowych i badania pilotażowe. Dla budowania polityki zdrowotnej opartej o dowody naukowe dostępność tego rodzaju informacji jest kluczowa dla zdrowia publicznego. Mechanizm określony w art. 18 ustawy został wprowadzony w związku z faktem, że szereg problemów zdrowotnych pozostaje niezbadanych w satysfakcjonujący sposób, a wobec stałych wydatków na procedury ratujące życie i zdrowie istnieje trudność ze znalezieniem środków na takie cele. Przepis ten daje możliwość prowadzenia faktycznej ewaluacji skuteczności i efektywności zadań przewidzianych do realizacji ustawą. Tryby zlecania zadań z zakresu zdrowia publicznego określono w art. 14 ustawy. Jest to tryb konkursowy albo, w uzasadnionych merytorycznie przypadkach, tryb wnioskowy – jeśli tak jest określone w NPZ. Przechodząc do bardziej szczegółowego opisu realizacji zadań określonych w NPZ trzeba podkreślić, że zadania te są realizowane w sposób planowy, z zachowaniem zasad celowości i gospodarności. Plan realizacji NPZ stanowi harmonogram uwzględniający zadania realizowane zgodnie z właściwością przez Ministerstwo Zdrowia oraz przez ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Harmonogram realizacji NPZ uwzględnia źródła finansowania wskazane w art. 29 ustawy. Poziom finansowania wskazany w ustawie stanowi jednak maksymalny poziom wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy o zdrowiu publicznym, zaś faktyczna wysokość środków na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w danym roku jest uzależniona od poziomu środków zaplanowanych rokrocznie 23) Dz. U. 2021 poz. 642 Strona 38 z 108 w ustawie budżetowej oraz w planie finansowym Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Wydatkowanie środków finansowych przez Ministerstwo Zdrowia na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. wyniosło 29,1 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 21,58 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 24) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) 25) . Środki budżetowe przewidziane na realizację zadań przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu wynoszą łącznie 10,157 mln zł. Na wskazaną kwotę składały się środki przyznane dla: Ministerstwa Obrony Narodowej (MON) w wysokości 4,5 mln zł, Ministerstwa Edukacji i Nauki (MEiN) 3,125 mln zł, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) w wysokości 0,476 mln zł 26) , Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (MRiPS) – 342 tys. zł. oraz Ministerstwa Sprawiedliwości (MS) w wysokości 690 tys. zł. Środki finansowe przeznaczone w 2022 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły z budżetu państwa, a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. Na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. wydatki Ministerstwa Zdrowia na NPZ kształtowały się na poziomie 35,26 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 22,71 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 27) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, KCPU. Dodatkowo w ramach środków przyznanych przez Ministra Finansów w wysokości 10,67 mln zł realizowane były zadania z zakresu zdrowia publicznego przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Na przyznaną kwotę składały się środki przewidziane dla: MON w wysokości 5 mln zł, MEiN – 3,125 mln zł, MSWiA – 1,5 mln zł, MRiPS – 336 tys. zł oraz MS – 714 tys. zł. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji całość środków przewidziana dla MSWiA została przekazana na inne zadania niezwiązane z NPZ. Środki finansowe przeznaczone w 2023 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły więc podobnie jak w 2022 r. z planu w ramach ustawy budżetowej a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. 24) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2022 rok 25) Od dnia 1 stycznia 2022 r. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 26) Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 22 listopada 2022 r. zgłosiło przeniesienie środków w wysokości 1 023 897 zł zaplanowane na NPZ – na inne cele. 27) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2023 rok Strona 39 z 108 Dodatkowo, zadania ujęte w NPZ w 2022 r. i 2023 r., zgodnie z właściwością, były realizowane i finansowane również z funduszy będących w dyspozycji Ministra Sportu, tj. Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej oraz Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów. Finansowanie wskazanych zadań przez Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2022 r. i 2023 r. było na poziomie łącznie 175,6 mln zł (57,6 mln zł w 2022 r. i 72,3 mln zł w 2023 r. na realizację Programu Szkolny Klub Sportowy i 24,7 mln zł na zajęcia sportowe dla uczniów w 2022 r. i 24,2 mln zł w 2023 r.). Przedmiotem finansowania z ww. środków były inicjatywy realizujące zadania określone we wszystkich celach operacyjnych NPZ oraz zadaniach koordynacyjnych/wspierających. Łącznie w Ministerstwie Zdrowia, w ramach poszczególnych zadań, nawiązano współpracę z 4 realizatorami w 2022 r. i 2 realizatorami w 2023 r. (instytuty, fundacje, stowarzyszenia, podmioty prywatne, podmioty lecznicze). Cel Operacyjny 1 W ramach celu operacyjnego 1 NPZ 2021–2025 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania informacyjne i edukacyjne tak z zakresu prawidłowego żywienia, jak i promowania aktywności fizycznej, działania mające na celu rozwój kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w walkę z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, a także działania o charakterze naukowo-badawczym dostarczające niezbędnych danych do racjonalnego prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  zwiększenie dostępności do aktualnej wiedzy żywieniowej opartej na dowodach naukowych oraz podniesienie świadomości różnych grup (w tym dzieci i młodzieży czy osób starszych, ale też pracodawców i konsumentów) na temat znaczenia prawidłowo zbilansowanej diety oraz aktywności fizycznej w prewencji chorób dietozależnych oraz rozwijanie umiejętności czytania i interpretowania etykiet; obok szeregu wydarzeń i projektów edukacyjnych (warsztaty kulinarne, poradnictwo, kampanie) kontynuowana była działalność Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej oraz działającego w jego ramach Centrum Dietetycznego Online, gdzie oprócz konsultacji za pośrednictwem komunikacji elektronicznej, na stronie internetowej Centrum udostępniane są materiały edukacyjne (artykuły, ebooki, poradniki i filmy na temat zdrowego żywienia i aktywności fizycznej); w 2022 r. zrealizowano 8236 konsultacji dietetycznych online, z czego 7845 miała charakter porady indywidualnej a 391 rodzinnej, 476 konsultacji psychodietetycznych oraz 307 konsultacji dotyczących aktywności fizycznej. W 2023 r. liczba zrealizowanych konsultacji dietetycznych online wyniosła 10 347, z czego Strona 40 z 108 9912 miała charakter porady indywidualnej a 435 rodzinnej. Liczba zrealizowanych konsultacji psychodietetycznych online wniosła 653, zaś konsultacji dotyczących aktywności fizycznej 602. W 2022 r. przeprowadzono 86 warsztatów kulinarnych – 80 dla uczniów klas 0–8 oraz 6 warsztatów dla realizatorów żywienia zbiorowego. Przeszkolono 1624 dzieci oraz 70 realizatorów żywienia zbiorowego. W 2023 r. przeprowadzono zaś 57 warsztatów kulinarnych dla 1157 dzieci oraz 6 warsztatów dla 51 realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach. Sukcesywnie budowano także bazę materiałów merytorycznych NCEŻ. W 2022 r., podobnie jak w 2023 r. opracowano 4 e-booki zawierające przepisy oraz praktyczne wskazówki dotyczące zasad żywienia w zakresie dietoterapii i dietoprofilaktyki. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. przeprowadzono konkurs „Rodzinna Akcja – Zdrowa Rywalizacja”,  działania informacyjne i edukacyjne, w tym: podejmowanie inicjatyw upowszechniających prawidłowe żywienie – upowszechnianie zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem dotyczących zdrowego żywienia; dystrybucja Kodeksu w wersji dla dorosłych, młodzieży i dzieci; organizacja spotkań i wydarzeń dotyczących powyższej tematyki,  poprawę kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w działania na rzecz walki z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej (pracodawcy, przemysł spożywczy, menedżerowie zdrowia, zawody medyczne, nauczyciele, pracownicy ochrony zdrowia, pracownicy PIS), badanie preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych, w tym przegląd składu i wartości odżywczej wybranych produktów dostępnych na rynku. W 2022 r. podstawowymi celami realizacji zadania było przeprowadzenie badania preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych po wprowadzeniu opłaty cukrowej od napojów słodzonych (tzw. podatku od cukru) oraz wyborów dostępnych na rynku produktów słodkich. Wyniki pozwoliły na uzyskanie informacji na temat zachowań żywieniowych konsumentów, w tym preferencji dotyczących żywności będącej źródłem cukrów w diecie. Drugim celem realizacji zadania było badanie składu i wartości odżywczej wybranych produktów spożywczych. W 2022 r. badaniami objęto grupę słodyczy. W 2023 r. głównym celem zadania było oznaczenie zawartości wybranych składników odżywczych w wytypowanych napojach słodzonych. Dodatkowo przygotowano artykuł pn. Spożycie napojów słodzonych przez osoby dorosłe, kontynuowanie prac nad systemem przyjaznego etykietowania żywności, w 2022 r. przeprowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany Strona 41 z 108 przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu” z uwzględnieniem na bieżąco ukazujących się dokumentów, uczestniczono w krajowych i międzynarodowych spotkaniach dotyczących systemów FOPNL oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. Ponadto, w 2022 r. przeprowadzono badanie systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania. W 2023 r. również prowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. W 2023 r. opracowano też sprawozdanie z przeprowadzonego w 2022 r. badania systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania, którego celem było pozyskanie pogłębionej wiedzy dotyczącej rozumienia oznakowania żywności, potrzeb związanych z oznakowaniem żywności wśród osób dokonujących zakupów żywności w sklepach tradycyjnych i internetowych, poznanie odbioru: rozumienia i preferencji w stosunku do istniejących systemów znakowania żywności. Opracowano również materiały edukacyjne i informacyjne dla konsumentów w tym obszarze, prowadzenie e-Bazy izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz jej aktualizacja na podstawie badań zawartości tych związków w żywności. W 2022 r. wykonano badania analityczne 109 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 109 próbkach oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz 63 próbek tłuszczu wyekstrahowanego z produktów spożywczych w poprzednim (2021) roku realizacji zadania w kierunku TFA. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 109 produktów w kierunku tłuszczu oraz 172 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans poprzez aktualizację wyników zawartości TFA dla produktów już występujących w e-Bazie oraz wprowadzenie wyników dla nowych grup produktów spożywczych. W 2023 r. wykonano badania analityczne 83 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 83 próbkach tłuszczu wyekstrahowanego z 83 produktów spożywczych oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 83 produktów w kierunku tłuszczu oraz 83 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans oraz uszczegółowiono klasyfikację produktów dotychczas wprowadzonych do e-Bazy i wyodrębniono nowe grupy produktów spożywczych, Strona 42 z 108 Monitorowanie, wczesna diagnoza i interwencja w zakresie występowania nadwagi i otyłości oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi w populacji dzieci. W 2022 r. rozpoczęto realizację badań dzieci w wieku 7–9 lat w ramach trzeciej rundy badań COSI w Polsce. W 2023 r. kontynuowano realizację badań oraz opracowano raport z badania głównego w ramach trzeciej rundy międzynarodowych badań COSI w Polsce.  Mając świadomość, że karmienie piersią wykazuje szereg krótko i długofalowych korzyści zdrowotnych zarówno dla dziecka jak i jego matki zostały podjęte działania wspierające karmienie piersią. Promowanie naturalnego karmienia oraz ochrona i wspieranie matek karmiących piersią stanowi jedną z najbardziej efektywnych strategii poprawiających stan zdrowia ludności. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Centrum Medyczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Sp. z o.o. rozpoczął:  prowadzenie bezpłatnych kursów specjalistycznych dla położnych pn. „Edukacja i wsparcie kobiety w okresie laktacji”, w 2023 r. przeszkolono 120 położnych,  druk i dystrybucję poradnika „Karmienie piersią”, zamieszczonego na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia do szpitali posiadających oddziały położniczo- ginekologiczne w całej Rzeczypospolitej Polskiej. Ponad 300 szpitali otrzymało 210 tys. sztuk poradnika do przekazania swoim pacjentkom,  przygotowanie materiałów promujących karmienie piersią z okazji Światowego Tygodnia Karmienia Piersią w 2024 r. Cel Operacyjny 2 Sprawozdając realizację ustawy przez realizację NPZ 2021–2025, trzeba pamiętać, że akt ten były opracowany z uwzględnieniem szeregu uwarunkowań prawnych, instytucjonalnych, finansowych i organizacyjnych. Mając na uwadze, że mechanizm uzależnienia wiąże się z pewnymi uniwersalnymi prawidłowościami, czynnikami ryzyka oraz czynnikami chroniącymi, problem uzależnień behawioralnych bądź od substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu i tytoniu, powinien być rozpatrywany w sposób zintegrowany, co ma swoje odzwierciedlenie w NPZ 2021–2025. Cel operacyjny 2 jest odzwierciedleniem postępującej integracji działań w sferze zdrowia psychicznego, profilaktyki i leczenia uzależnień, będącej wynikiem uznania istotnych spójnych zakresów w tych politykach zdrowotnych. Z dniem 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii i Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). Strona 43 z 108 Zgodnie z ww. ustawą, Centrum prowadzi działalność w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych. Powstanie nowej instytucji, zajmującej się w sposób kompleksowy przeciwdziałaniem problemowemu używaniu substancji psychoaktywnych i uzależnieniom behawioralnym daje szansę na ugruntowanie pozycji problematyki uzależnień w obszarze zdrowia publicznego i w polityce społecznej, jako całości oraz kontynuowania ważnych zadań prowadzonych wcześniej przez Państwową Agencję i Krajowe Biuro Przeciwdziałania Narkomanii. Połączenie doświadczenia, potencjału merytorycznego i organizacyjnego obu podmiotów umożliwia uzyskanie wartości dodanej, skutkującej wzrostem możliwości niesienia pomocy osobom z problemami wynikającymi z różnego rodzaju uzależnień oraz ich bliskim. KCPU realizuje, zgodnie z art. 8a ustawy, zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii i przeciwdziałanie innych uzależnieniom, w tym dofinansowane z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Do zadań KCPU należy m.in: wykonywanie zadań w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii oraz uzależnieniom behawioralnym, które polegają na powierzaniu i wspieraniu wykonywania zadań publicznych, wraz z udzielaniem dotacji na finansowanie ich realizacji; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań, które zmierzają do ograniczenia używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, w szczególności wśród dzieci i młodzieży; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej, w tym w rodzinach z problemem używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie profilaktyki zaburzeń, które wynikają z prenatalnej ekspozycji na alkohol, środki odurzające, substancje psychotropowe, środki zastępcze lub nowe substancje psychoaktywne, oraz inicjowanie i wspieranie działań w zakresie pomocy osobom ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) oraz ich rodzinom lub opiekunom; prowadzenie działań, które zmierzają do podnoszenia jakości oddziaływań profilaktycznych kierowanych do dzieci i młodzieży; Strona 44 z 108  współpraca z przedstawicielami instytucji i organizacji, które zajmują się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie, profilaktyką i rozwiązywaniem problemów związanych z używaniem alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, a także przeciwdziałaniem uzależnieniom behawioralnym; opracowywanie standardów i rekomendacji w zakresie profilaktyki używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych, a także leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych. Zakres zadań w 2 celu operacyjnym NPZ 2021–2025 obejmuje zadania związane ze zintegrowanym przeciwdziałaniem uzależnieniom, uzależnieniami od tytoniu (nikotyny), alkoholu, narkotyków i od zachowań (uzależnienia behawioralne). Rezultaty osiągnięte w sprawozdawanym okresie to m.in.: Prowadzenie Centralnego Wykazu Osób Objętych Leczeniem Substytucyjnym; Programy terapeutyczne skierowane do problemowych użytkowników przetworów konopii i osób uzależnionych od nich; Poszerzanie i udoskonalanie oferty programów wczesnej interwencji; Edukacja kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień behawioralnych; Prowadzenie badań dotyczących uzależnień behawioralnych oraz monitorowanie i ewaluacja podejmowanych działań; Upowszechnianie standardów i procedur profilaktyki, diagnozy i terapii FASD;  Działania w ramach Grupy Pompidou Rady Europy. W 2022 r. Przedstawiciel Centrum wraz ze Stałym Korespondentem Grupy Pompidou z ramienia polski wzięli udział w 18 Konferencji Ministerialnej Grupy Pompidou, która odbyła się w Lizbonie. Podczas Konferencji funkcję prezydencji i wice-prezydencji na kolejne cztery lata objęły odpowiednio Włochy i Szwajcaria. Ponadto przedstawiono i przyjęto nowy czteroletni Plan Pracy Grupy Pompidou na lata 2023–2025. W 2023 r. Stały Korespondent Grupy Pompidou z ramienia Polski wziął udział w 4 szczycie szefów państw i rządów, który odbył się w Reykjaviku. Grupa Pompidou zademonstrowała w ten sposób jedność Europy w obliczu agresji Rosji na Ukrainę i ustanowiła odnowiony program polityczny i strategiczny dla Organizacji i jej 46 członków. Ponadto reprezentant Polski brał udział w spotkaniach Biura Grupy Pompidou, a także spotkaniach Stałych Korespondentów Strona 45 z 108 organizowanych w 2023 r. ;Wydawanie czasopisma poświęconego problematyce przemocy w rodzinie; Edukacja przedstawicieli ochrony zdrowia w zakresie problematyki przemocy domowej;  Udział w pracach Komisji Środków Odurzających Narodów Zjednoczonych. W 2023 r. Delegacja Polski (w której skład weszli przedstawiciele Centrum) wzięła udział w 66 sesji Komisji Środków Odurzających, która odbyła się (w formacie hybrydowym) w dniach 13–17 marca 2023 r. W 2023 r. tematem przewodnim podczas Forum Politycznego Wysokiego Szczebla (High-level Political Forum on sustainable development – HLPF) było przyspieszenie wychodzenia z epidemii COVID 19 i pełna realizacja Agendy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030 na wszystkich poziomach (Accelerating the recovery from the coronavirus disease (COVID-19) and the full implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development at all levels”). Istotnym punktem tegoroczne sesji była dyskusja i głosowanie ws. rekomendacji 45 posiedzenia Komitetu Ekspertów WHO w sprawie 7 NSP, Komisja przyjęła całość przedmiotowych rekomendacji. Polska podczas 66 sesji CND zorganizowała, we współpracy z Grupą Pompidou Rady Europy, side-event pn. „Building professional competences for drug policy implementation and management”, który dotyczył corocznych szkoleń dla kadry zarządzającej polityką narkotykową. Szkolenia te zostały zapoczątkowane podczas polskiej prezydencji Grupy Pompidou i są dotychczas kontynuowane; Szkolenia terapeutów w zakresie terapii par i rodzin z problemem alkoholowym; Rekomendacje do realizowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii na 2022 i 2023 r.; Podnoszenie jakości oferty pomocy dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym; Edukacja sprzedawców napojów alkoholowych w zakresie niesprzedawania alkoholu niepełnoletnim; Prowadzenie Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia\". Celem Pogotowia jest udzielanie pomocy psychologicznej, prawnej i wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie oraz dla świadków przemocy, a także podejmowanie interwencji; Opracowanie i wydanie publikacji „Konopie i medyczne zastosowanie kannabinoidów – praktyczne rekomendacje\"; Strona 46 z 108 Prowadzenie platformy e-terapii oraz aplikacji telefonicznej wspierającej ograniczenie spożywania alkoholu. Platforma internetowa i aplikacja mobilna E-POP jest ofertą samopomocy dla osób pijących alkohol, które chcą zmodyfikować swój wzór picia na mniej szkodliwy oraz może służyć jako narzędzie dla terapeutów i pacjentów w realizacji programu ograniczenia picia alkoholu; Prowadzenie poradnictwa w ramach ogólnopolskiego telefonu zaufania oraz poradni internetowej. Poradnia internetowa pod adresem www.narkomania.org.pl oferuje specjalistyczne porady lekarza, prawnika, psychologa i specjalista psychoterapii uzależnień. W Serwisie znajdują się materiały informacyjno-edukacyjne, artykuły, czasopisma poruszające tematykę używania substancji psychoaktywnych, aspekty prawne, FAQ, baza placówek pomocowych. Cel Operacyjny 3 W ramach celu operacyjnego 3 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży, czy zadania na rzecz zapobiegania depresji. Warto podkreślić też realizację zadań mających na celu podnoszenie kompetencji kadr oraz rozpoczęcie największych od lat, istotnych dla planowania i prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej, badań epidemiologicznych. W ramach NPZ 2021–2025 zaproponowany został, jako integralna część NPZ, katalog zadań z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym. Jest to kompleksowy katalog zadań odnoszących się nie tylko do profilaktyki samobójstw, ale także kryzysów psychicznych we wszystkich grupach wiekowych. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  dostęp do bezpłatnej pomocy w stanie kryzysu psychicznego – od 2017 r. działa „Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym” (telefon: 800 70 2222, e-mail: porady@liniawsparcia.pl, strona internetowa, czat), z dyżurem specjalistów tj. psychiatry, prawnika, pracownika socjalnego, terapeuty uzależnień, asystenta zdrowienia i seksuologa. Liczba osób objętych działaniami (świadczenia e-zdrowia telefon zaufania/czat/mail/porady) w 2022 r. wynosiła 30 538, z kolei w 2023 r. wynosiła 35 427. Kampania edukacyjno-informacyjna mająca na celu przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz autostygmatyzacji osób doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych w ramach Zadania 1 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym Strona 47 z 108 programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej. Celem kampanii Zobacz Człowieka jest upowszechnienie wiedzy o zjawisku stygmatyzacji i autostygmatyzacji. Kampania ma na celu spowodować, że szeroka opinia publiczna zacznie właściwie rozpoznawać i definiować to zjawisko, oceniając je jako negatywne. W ramach kampanii prowadzone są liczne działania informacyjne i edukacyjne, w tym m.in. artykuły, spoty telewizyjne i radiowe, plakaty, filmy edukacyjne, podcasty skierowane do osób dorosłych oraz dzieci i młodzieży z udziałem ekspertów i influencerów. Na stronie dedykowanej kampanii Zobacz Człowieka https://zobaczczlowieka.pl/ dostępne są materiały powstałe w ramach realizacji zadania. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów, specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media publiczne. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. Monitorowanie zachowań ryzykownych, zachowań nałogowych i problemów zdrowia psychicznego. Dobrostan 2021–2022: Dobrostan zawodowy oraz uwarunkowania wypalenia zawodowego specjalistów psychoterapii. W ramach zadania dokonano przeglądu literatury, wykonano badanie jakościowe, badanie ilościowe, przygotowano raportu z badania oraz upowszechniono wyniki. Cel Operacyjny 4 W ramach celu operacyjnego 4 podejmowano inicjatywy mające na celu edukację na temat wpływu środowiska życia na zdrowie, podejmowano inicjatywy na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmacniania zdrowia pracujących, prowadzono działania w zakresie promocji szczepień, powstawania antybiotykooporności u drobnoustrojów, prowadzono nadzór epidemiologiczny nad chorobami zakaźnymi czy prowadzone były bazy danych (oraz ich przetwarzanie i udostępnianie właściwym podmiotom) dotyczące chemicznych zanieczyszczeń żywności, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością W 2022 r. i 2023 r. uznano za konieczne do realizacji: Strona 48 z 108 prowadzenie działań zapobiegawczych, podejmowanie inicjatyw na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmocnienie zdrowia pracujących, prowadzenie badań w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych dla celów nadzoru epidemiologicznego obejmujące:  potwierdzenie podejrzenia albo rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej;  prowadzenie badań przeglądowych oraz nadzoru środowiskowego zakażeń i chorób zakaźnych oraz wywołujących je biologicznych czynników chorobotwórczych;  identyfikacja oraz charakterystyka biologicznych czynników chorobotwórczych w zakresie ich cech genotypowych i fenotypowych, w tym ich lekooporności;  badania niezbędne do potwierdzenia nieobecności biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących choroby zakaźne podlegające eliminacji lub eradykacji, tworzenie i prowadzenie baz danych: w zakresie chemicznych i biologicznych zanieczyszczeń żywności; dotyczących narażenia pracowników, w tym żołnierzy, na czynniki rakotwórcze i mutagenne; Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych, promocja szczepień, utrzymanie funkcjonalności portalu informacyjnego dotyczącego szczepień – działania promocyjne i popularyzacyjne dotyczące szczepień ochronnych,  przeciwdziałanie powstawaniu antybiotykoodporności u drobnoustrojów. Prowadzenie Platformy Nadzoru Genomowego w Polsce. Raport z działalności Krajowego Laboratorium Referencyjnego. Warto zauważyć, że w realizację tego celu operacyjnego NPZ wpisuje się także szereg aktywności podejmowanych przez Krajowe Centrum ds. AIDS, jednostkę podległą Ministrowi Zdrowia, w ramach jego obowiązków związanych z realizacją i koordynacją realizacji przez podmioty w całym kraju rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS 28) . Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS – realizowany był zarówno w 2022 r. jak i 2023 r. Wśród zrealizowanych w Rzeczypospolitej Polskiej zadań uwzględniono wytyczne dotyczące poniższych zakresów określonych ww. rozporządzeniem: 28) Dz. U. poz. 227. Strona 49 z 108 zapobieganie zakażeniom HIV wśród ogółu społeczeństwa (w tym edukację i profilaktykę – liczne działania od ogólnopolskich po regionalne i lokalne, skierowane do różnych grup docelowych, dostosowane m.in. do potrzeb poszczególnych populacji, z uwzględnieniem wieku, rodzaju wykonywanego zawodu itp.), zapobieganie zakażeniom HIV wśród osób o zwiększonym poziomie zachowań ryzykownych, w tym finansowanie działalności punktów konsultacyjno- diagnostycznych na terenie całego kraju, w których można wykonać test w kierunku HIV anonimowo i bezpłatnie, wsparcie i opiekę zdrowotną dla osób zakażonych HIV i chorych na AIDS (w tym przez realizację programu polityki zdrowotnej „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z HIV w Polsce”,  współpracę międzynarodową (niezwykle istotną z uwagi na transgraniczny charakter epidemii oraz polską pozycję wypracowaną w ubiegłych dekadach), monitoring (na poziomie krajowym oraz regionalnym przez działalność powołanych zgodnie z ww. rozporządzeniem Zespołów, które koordynują prace w województwach, w skład których wchodzą m.in. przedstawiciele urzędów wojewódzkich, marszałkowskich, urzędów miast, wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych, oddziałów NFZ, kuratoriów oświaty, służb mundurowych, środowisk medycznych, organizacji pozarządowych). Cel Operacyjny 5 W NPZ 2021–2025 wyodrębniono cel operacyjny 5 pn. Wyzwania demograficzne. W ramach powyższego celu zostały zaplanowane zadania z zakresu zdrowia publicznego, dotyczące zdrowotnej polityki senioralnej, polegające m.in. na: podnoszeniu świadomości zdrowotnej społeczeństwa, edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia i profilaktyce chorób, tworzeniu środowiska sprzyjającego zdrowiu,  ułatwianiu podejmowania wyborów prozdrowotnych skierowanych do osób starszych, oraz zdrowia prokreacyjnego, w tym działania: edukacyjne, profilaktyczne, szkoleniowe, Strona 50 z 108 konferencyjne, badawcze. W latach 2022–2023 realizowano w tym celu:  Działania na rzecz koordynacji opieki nad osobami starszymi dostępnej w ramach systemów ochrony zdrowia i pomocy społecznej,  Działania edukacyjne ukierunkowane na profilaktykę problemów zdrowotnych występujących u osób starszych, w szczególności w zakresie urazów i prewencji upadków oraz zasad unikania skutków polipragmazji, Upowszechnianie rozwiązań systemowych w zakresie zdrowia prokreacyjnego, w tym w opiece prekoncepcyjnej i okołoporodowej. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Uniwersytet Medyczny w Lublinie opracował Informator pt. „ABC opieki okołoporodowej”, którego celem jest przekazanie, w sposób przystępny wiedzy o organizacji opieki okołoporodowej wynikającej z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1324). Informator skierowany do kobiet w ciąży jest dostępny w poradniach ginekologicznych oraz u położnych podstawowej opieki zdrowotnej. W latach 2022–2023 realizowana była kampania informacyjno-promocyjna na temat zaburzeń otępiennych, realizowanej. Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. Kreowanie postaw prozdrowotnych oddziałujących na zdrowie prokreacyjne oraz podnoszenie kompetencji kadr medycznych w zakresie zdrowia prokreacyjnego Rozwój usług wspierających zdrowie i jakość życia związaną ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów nieformalnych, w szczególności przez rozwój dziennych form wsparcia i pomocy psychologicznej. Edukacja przedstawicieli zawodów medycznych w zakresie potrzeb zdrowotnych osób starszych. Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych. Strona 51 z 108 Zadania koordynacyjne, ewaluacyjne i badawcze – zadania wspierające Informacja o zadaniach realizowanych w poszczególnych obszarach merytorycznych zdefiniowanych przez cele operacyjne NPZ wymaga uzupełnienia przez podkreślenie tak wagi zadań koordynacyjnych realizowanych w ramach działalności statutowej Ministerstwa Zdrowia jak i kluczowego charakteru inicjatyw mających na celu monitoring i analizę efektywności i adekwatności podejmowanych wysiłków na terenie kraju, realizowanych przez administrację rządową i inne zaangażowane podmioty. Wśród zadań realizowanych w 2022 r. i 2023 r. należy wymienić przede wszystkim: przygotowanie w 2022 r. kompleksowej publikacji opisującej sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu, upowszechnianie wiedzy na temat powiązań między różnymi zagrożeniami dla zdrowia lub korelującymi czynnikami ryzyka i chroniącymi, testowanie skuteczności zadań z zakresu zdrowia publicznego polegających na promocji zdrowia lub profilaktyce chorób innych, niż określone w NPZ przez programy pilotażowe, gromadzenie informacji o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w danym roku oraz sporządzanie raportów, rozwój portalu pacjent.gov.pl jako wiarygodnego źródła informacji,  działania na rzecz podnoszenia zgłaszalności do rządowych programów profilaktycznych i szczepień obowiązkowych. Działalność innych ministerstw Warto podkreślić, że do zmian sytuacji zdrowotnej populacji przyczynia się wiele czynników nieobjętych zakresem działania Ministra Zdrowia, a tym bardziej zakresem jego działania związanym z dodatkowym finansowaniem, o którym mowa w art. 29 ustawy i powyżej opisanym. Czynniki środowiskowe – zarówno społeczno-ekonomiczne jak i te w miejscu pracy, nauki, zamieszkania i rekreacji, determinują bardzo istotnie poziom ryzyka powstania wielu chorób. Dużą zasługą innych ministrów jest inicjowanie i podejmowanie programów rządowych przyczyniających się do kreowania środowisk prozdrowotnych, w różnych wymiarach istotnych dla ich funkcjonowania. Należy podkreślić, że opisane poniżej działania realizowane są zarówno w ramach projektów z określonym dla nich poziomem finansowania, jak i w ramach działalności bieżącej zgodnej z kompetencjami poszczególnych działów administracji Strona 52 z 108 rządowej. Poziom zaangażowania i wpływu Ministra Zdrowia na kształt, zakres i sposób realizacji programów i innych działań był w ostatnich latach zróżnicowany – przedstawiciele Ministra Zdrowia uczestniczyli lub uczestniczą w procesie ich opracowywania, biorą udział w komitetach sterujących, zespołach roboczych lub konsultują je w ramach codziennej współpracy ministerstw. W latach 2022–2023 można było zaobserwować jeszcze ściślejszą współpracę w ramach planowania i realizacji zadań innych ministrów, finansowanych ze środków, o których mowa w art. 29 ustawy, uwzględnianych w rocznych harmonogramach realizacji NPZ 2021–2025. Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo w latach 2022–2023 prowadziło prozdrowotną politykę publiczną w zakresie promowanie kultury fizycznej w ramach ogólnopolskiego Programu „Szkolny Klub Sportowy”. Głównym celem programu jest aktywizacja dzieci i młodzieży szkolnej oraz budowa systemu identyfikacji utalentowanych uczniów, których można w przyszłości skierować do sekcji sportowych w klubach. Program zakłada systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego głównie na terenie obiektów szkolnych. Program ten jest finansowany ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 57 633 245 zł ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy dofinansowano ponad 14,7 tys. grup ćwiczebnych i zapewniono systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego ( 12 740 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2 173 gminach. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 876 574 godz. zajęć sportowych w 92 sportach, w których udział wzięło blisko 338 tys. uczniów. W 2023 r. zapewniono dofinansowanie (ponad 15,1 tys. grup ćwiczebnych) organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego (13 204 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 72 300 171 zł. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2189 gminach. Podczas siódmej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 957 652 godz. zajęć sportowych w 92 sportach. Wzięło w nich udział ponad 340 tys. uczniów. Ministerstwo dofinansowało również ogólnodostępne zajęcia sportowe dla uczniów z elementami gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej skierowane do uczniów szkół podstawowych (w tym korzystających z wychowania przedszkolnego) i gimnazjów. Głównym celem organizacji zajęć jest aktywizacja sportowa dzieci i młodzieży szkolnej oraz profilaktyka wad postawy, w formie odpowiadającej wiekowi i możliwościom psychoruchowym Strona 53 z 108 uczestników. W sprawozdawanych latach zadanie realizowały podmioty o zasięgu ogólnopolskim jak również lokalne organizacje sportowe zlokalizowane na terenie całego kraju. W 2022 r. realizacja zadania umożliwiła uczestnictwo ponad 138,1 tys. dzieci i młodzieży w zorganizowanych pozalekcyjnych zajęciach sportowych z elementami profilaktyki wad postawy. W 2023 r. w programie wzięło udział ponad 112,3 tys. osób. Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Edukacji i Nauki koordynowało działania w środowisku szkolnym z zakresu edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia czy podnoszenia kompetencji kadr. Pośród zadań realizowanych przez MEiN wymienić należy:  realizację projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej, takich jak:  Pozytywny klimat szkoły: Poradnia on-line – ochrona zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży, nauczycieli w okresie pandemii i po powrocie do szkół po nauce zdalnej. Zastosowanie profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej w ramach działalności poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i współpracy międzysektorowej w środowisku lokalnym; Klimat szkoły – ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży poprzez stwarzanie warunków do budowania pozytywnego klimatu w środowisku nauczania i wychowania oraz doskonalenie umiejętności rozwiązywania sytuacji trudnych i konfliktowych;  Pozytywna szkoła: Platforma do diagnozy – podejmowanie trafnych, opartych na podstawach naukowych działań wychowawczo-profilaktycznych w szkołach i placówkach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego uczniów, rodziców i nauczycieli, budowanie pozytywnego klimatu szkoły lub placówki, przeciwdziałanie zachowaniom ryzykownym; Promocja i profilaktyka zdrowia psychicznego; Szkolny wolontariat – realizacja projektów edukacyjnych, wychowawczych lub społecznych aktywizujących do działań wolontariackich grupy uczniów ze szkół; Standardy wsparcia dziecka – podniesienie jakości pracy z dzieckiem, uczniem i rodziną w zakresie psychoterapii i pomocy psychologicznej w publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych oraz w placówkach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach.  realizację działań w ramach Porozumienia międzyresortowego w zakresie prowadzenia spójnej polityki przeciwdziałania narkomanii w szkołach i placówkach. Strona 54 z 108 Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego związane z przygotowaniem uczniów do odpowiedzialnego i zdrowego życia, realizowała jednostka podległa Ministrowi Edukacji i Nauki – Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Ośrodek opracował materiały edukacyjne, realizował szkolenia, organizował konkursy w celu upowszechniania wiedzy i podnoszenia kompetencji zarówno kadry pedagogicznej, jak i uczniów. ORE prowadził działania edukacyjne w zakresie zdrowego żywienia i promowania aktywności fizycznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z używania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, przeciwdziałania przemocy, upowszechnienia i podnoszenia świadomości na temat znaczenia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w procesie edukacyjnym w ramach Sieci Szkół i Przedszkoli Promujących Zdrowie. ORE prowadził i aktualizował zasoby edukacyjne w Banku Dobrych Praktyk.”. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Działania Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, tak wobec określonego w ustawie zadania ograniczania nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, ale i celu strategicznego NPZ jakim jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu, mają szczególne znaczenie dla realizacji tej ustawy. I należy tu mieć na uwadze wszelkie działania mające pozytywny wpływ na rynek pracy czy dostarczające świadczeń pieniężnych czy innych mechanizmów z zakresu pomocy społecznej, których beneficjentami są różne grupy społeczne i demograficzne. W ramach aktywności na rzecz zdrowia publicznego Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, wobec zdefiniowanych trendów demograficznych odzwierciedlonych w celu operacyjnym 5 NPZ, należy wyróżnić prowadzenie polityki senioralnej ukierunkowanej na jak najdłuższą aktywność społeczną, zawodową i rodzinną osób starszych, w tym: tworzenie przyjaznej seniorom przestrzeni publicznej, z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych, wspieranie aktywności osób starszych na poziomie lokalnym, wspieranie osób starszych przez umożliwienie korzystania z nowoczesnych technologii przeciwdziałających e-wykluczeniu, wspieranie i promowanie zorganizowanych zajęć adresowanych do osób starszych, z włączeniem w nie młodszych pokoleń, w celu wzmacniania więzi międzypokoleniowych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji we współpracy z jednostkami podległymi w 2022 r. i 2023 r. realizowało szereg działań informacyjnych, edukacyjnych, profilaktycznych i badawczych z zakresu zdrowia publicznego. Zadania te skierowane były zarówno do pracowników służb mundurowych, jak i do populacji ogólnej, ze szczególnym uwzględnieniem Strona 55 z 108 dzieci i młodzieży. Działania tych instytucji dotyczyły ograniczenia ryzyka zdrowotnego wynikającego z zagrożeń fizycznych, chemicznych i biologicznych w środowisku zewnętrznym (w miejscu zamieszkania, rekreacji, ale też w miejscu służby i pracy), upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań oraz profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, uzależnieniami behawioralnymi i innymi zachowaniami ryzykownymi, a także prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej. Pośród realizowanych inicjatyw na szczególną uwagę, z uwagi na ich wpływ na zdrowie populacji, zasługują: Promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych. Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom, Monitorowanie i badania problematyki związanej z sytuacją epidemiologiczną w zakresie używania wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych i elektronicznych papierosów, używania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP, spożywania alkoholu (z uwzględnieniem monitorowania poziomu i struktury spożycia oraz dostępności alkoholu),Zapewnienie skutecznego przestrzegania przepisów obowiązującego prawa w zakresie polityki antynikotynowej, wsparcie realizacji NPZ w obszarze ograniczania popytu i podaży przez opracowanie i realizację resortowych programów, planów działania lub wytycznych ograniczania podaży i popytu środków psychoaktywnych, specjalistyczne szkolenia Policji z zakresu ograniczenia obrotu i dostępności środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych i środków zastępczych, ograniczenie krajowej produkcji narkotyków syntetycznych oraz konopi innych niż włókniste, prowadzenie działań na rzecz upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań, kształtowanie przekonań, postaw, zachowań i stylu życia wspierającego zdrowie psychiczne, rozwijanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach zagrażających zdrowiu psychicznemu, przeciwdziałanie seksualizacji dzieci i młodzieży – w szczególności przez prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych. Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Obrony Narodowej najczęściej podejmowało zadania z zakresu zdrowia publicznego wśród służb mundurowych i ich rodzin, psychologów i psychiatrów wojskowych oraz – szerzej – pracowników podmiotów leczniczych MON – część zadań była realizowana Strona 56 z 108 przez podmioty podległe Ministerstwu, zwłaszcza w ramach celu operacyjnego 4 NPZ, zgodnie z ich kompetencjami. Działania najczęściej miały charakter informacyjny, edukacyjny (zadania dotyczące m.in. modelu prawidłowego żywienia dla służb mundurowych, radzenia sobie ze stresem, mobbingiem), profilaktyczny (np. realizacja szczepień ochronnych), realizowano liczne szkolenia (na temat zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia, zapobiegania chorobom cywilizacyjnym, pomocy psychologicznej dla pracowników służb mundurowych), nadzorczy oraz badawczy (badania dotyczące zdrowia służb mundurowych). Wśród zadań na rzecz zdrowia publicznego realizowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej i jej jednostki podległe w latach 2022–2023 należy wymienić: promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród służb mundurowych, w tym m.in. w zakresie opracowania materiałów edukacyjnych, przygotowania platformy edukacyjnej czy badań krwi – w celu oceny zaburzeń metabolicznych żołnierzy zgłaszających się na konsultacje psychodietetyczne w celu zindywidualizowania zaleceń dietetycznych, promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych poprzez szkolenia z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej w aspekcie metabolicznych chorób cywilizacyjnych oraz podniesienia odporności organizmu,  ocenę wpływu ekspozycji na czynniki chemiczne, biologiczne i fizyczne wynikające ze specyfiki służby żołnierzy zawodowych z wyłączeniem lotnictwa wojskowego i Marynarki Wojennej m.in. poprzez: opracowanie zbiorczych map ryzyka zdrowotnego dla środowiska służby żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych, opracowanie ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń fizycznych tj. promieniowanie elektromagnetyczne, promieniowanie jonizujące, hałas, opracowanie mapy ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń chemicznych, biologicznych, środowiskowych w rejonach dyslokacji Jednostek Wojskowych żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych. ocenę wpływu uwarunkowań otoczenia (fizycznych, biologicznych i chemicznych) wynikający ze specyfiki życia żołnierzy zawodowych Marynarki Wojennej (z wyłączeniem lotnictwa wojskowego), funkcjonariuszy służb mundurowych i ich rodzin; działalność naukowo- badawcza oraz współpraca międzynarodowa, w tym zlecenie kompleksowego badania sposobu żywienia i stanu odżywiania żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z identyfikacją czynników ryzyka rozwoju otyłości, z oceną aktywności fizycznej, poziomu wiedzy żywieniowej oraz występowania nierówności w zdrowiu, prowadzenie działań mających na celu podniesienie poziomu świadomości zdrowotnej dotyczącej wpływu egzogennych czynników ryzyka zagrożenia zdrowia i życia, a także Strona 57 z 108 czynników ryzyka chorób układu krążenia w Siłach Powietrznych, Wojskach Obrony Terytorialnej oraz pracowników wojska, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjnych i szkoleniowych na temat agresji i mobbingu oraz szkolenie w zakresie metod psychoterapeutycznych zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz zapobieganiu następstwom stresu – działania informacyjno-edukacyjne i szkoleniowe mające na celu podniesienie kompetencji psychologów wojskowych w pomocy osobom w radzeniu sobie z mobbingiem, agresją, stresem, dostarczenie wiedzy oraz podniesienie kompetencji żołnierzy, ich rodzin, weteranów w zakresie radzenia sobie z tymi problemami, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjno-edukacyjnych, szkoleniowych oraz wprowadzenie metod i narzędzi diagnostycznych dotyczących zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz metod zapobiegania następstwom stresu w środowisku wojskowym, nadzór nad warunkami pracy i inne działania w środowisku służby i pracy, w tym: prowadzenie programów redukcji nadwagi i otyłości wśród służb mundurowych, ograniczanie ekspozycji na nadmierny hałas, zmniejszanie narażenia na biologiczne czynniki chorobotwórcze. Ministerstwo Sprawiedliwości W sprawozdawanym okresie Ministerstwo Sprawiedliwości realizowało zadania przez:  Służbę Więzienną wobec funkcjonariuszy i pracowników tej służby,  kuratorską służbę sądową wobec nieletnich skierowanych przez sąd do ośrodka kuratorskiego w ramach środka wychowawczego oraz szkolenia dla kuratorów sądowych realizujących zadania w ośrodkach kuratorskich, pedagogów dla wychowanków zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich oraz okręgowych ośrodków wychowawczych oraz dyrektorów tych placówek dla kadry pedagogicznej tam zatrudnionej. Zakres merytoryczny i charakter tych działań obejmował: poszerzenie świadomości funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, która pomoże przeciwdziałać patologiom społecznym i zawodowym, wpłynie na wzrost kompetencji kadry Służby Więziennej umożliwiających wdrażanie nowoczesnych metod w zakresie promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, Strona 58 z 108  profilaktykę zdrowia psychicznego i patologii społecznej oraz promocję zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży przejawiających cechy demoralizacji w ośrodkach kuratorskich,  działania z zakresu promocji zdrowia psychicznego – realizacja programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych w placówkach dla nieletnich, poszerzanie i udoskonalanie oferty oraz wspieranie realizacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, prowadzenie edukacji kadr (w tym w formie szkoleń) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Niezależnie od realizacji zadań związanych z bezpieczeństwem żywności w zakresie nadzoru nad produkcją rolną czy prowadzenia polityki rolnej mającej wpływ na strukturę produkcji żywności, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest odpowiedzialne za nadzorowanie unijnego „Programu dla szkół”, będącego jednym z mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej. Program ten łączy realizowane w poprzednich latach programy „Mleko w szkole” i „Owoce i warzywa w szkole”. Celem podstawowym Programu dla szkół jest upowszechnianie wśród dzieci zdrowych nawyków żywieniowych, skutkujące zwiększeniem w ich diecie udziału świeżych owoców i warzyw oraz mleka spożywczego. Co bardzo istotne organy UE określając założenia programu jako problem, do rozwiązania którego program ma się przyczyniać, wskazały spadkową tendencję spożycia ww. produktów szczególnie wśród dzieci oraz coraz powszechniejsze występowanie wśród nich otyłości, będącej skutkiem utrwalonych niepożądanych nawyków żywieniowych polegających na spożywaniu wysoko przetworzonych środków spożywczych, często z dodatkiem cukru, soli oraz tłuszczu. Ponadto Ministerstwo realizuje Program Wieloletni na lata 2019–2023 pn. „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, w ramach którego prowadzone są badania z zakresu kontroli występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, oceny występowania chorób odzwierzęcych, oceny stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt hodowlanych i wolno żyjących, a także z zakresu monitorowania wielkości obrotu produktami leczniczymi weterynaryjnymi. Ponadto Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi realizuje zadania związane z wprowadzaniem do obrotu środków ochrony roślin, w tym w zakresie oceny ich oddziaływania na zdrowie człowieka i zwierząt wynikającego ze stosowania środka ochrony roślin, a także pozostałości (zdrowie konsumenta). Tym samym Ministerstwo zwraca szczególną uwagę, aby dopuszczane do obrotu środki ochrony roślin nie wykazywały szkodliwego wpływu na zdrowie Strona 59 z 108 ludzi lub zwierząt, bezpośrednio lub poprzez wodę pitną, żywność, paszę lub powietrze ani skutków w miejscu pracy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska W latach 2022–2023 Ministerstwo kontynuowało prowadzenie polityki ukierunkowanej na zmniejszenie narażenia na fizyczne, chemiczne i biologiczne czynniki ryzyka zdrowotnego przez wspieranie poprawy jakości powietrza w ramach koordynacji Programu \"Czyste Powietrze\". Zadanie to jest realizowane przez wspieranie termomodernizacji, wdrażanie nowego systemu oceny jakości powietrza metodami modelowania matematycznego, ustanowienia wymagań jakościowych dla paliw stałych, ograniczenia emisji z transportu drogowego, powołania doradców energetycznych, organizowaniu spotkań w gminach oraz szkoleniu przez Doradców Energetycznych pracowników Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej. Prowadzono również ogólnopolską kampanię „Nasz Klimat” – kampanię informacyjno-edukacyjną której głównym celem jest podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa na temat indywidualnych działań, jakie można podejmować na rzecz ochrony klimatu. Istotnym zadaniem kampanii jest kreowanie pozytywnych wzorców w zakresie inicjatyw społecznych oraz codziennych nawyków, które przyczyniają się do zahamowania negatywnych skutków zmian klimatycznych (m.in. oszczędzanie zasobów naturalnych, zrównoważona konsumpcja, korzystanie z przedmiotów powstałych z recyklingu lub biodegradowalnych). Kampania „Nasz Klimat” była w omawianym okresie prowadzona wielokanałowo: za pośrednictwem m.in. mediów tradycyjnych (telewizja, prasa drukowana, radio) i Internetu (bannery, media społecznościowe – Facebook, Instagram, Twitter, YouTube, podcasty i serwisy VOD) Tylko w 2022 r. emisją spotów objęto ponad 18mln osób. Ministerstwo realizowało również zadania dotyczące ograniczania ekspozycji na nadmierny hałas m.in. przez badania pomiarowe. Ponadto, opracowano i przeprowadzono proces legislacyjny projektów rozporządzeń Ministra Klimatu i Środowiska: z dnia 12 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych ujętych na strategicznych mapach hałasu, sposobu ich prezentacji i formy ich przekazywania (Dz. U. 2022 poz. 2795), z dnia 7 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie programu ochrony środowiska przed hałasem (Dz. U. 2022 poz. 2786). Celem ww. nowelizacji było m.in. wprowadzenie wymogu oceny szkodliwych skutków hałasu w procesie sporządzania strategicznych map hałasu oraz wykonywanych na ich podstawie programów ochrony środowiska przed hałasem. W ramach prac nad tymi dokumentami prowadzone były szacunki dotyczące zmniejszenia liczy osób dotkniętych skutkiem znacznej Strona 60 z 108 uciążliwości hałasu (HA) oraz szkodliwymi skutkami takimi, jak: znaczne zaburzenia snu (HSD) i choroba niedokrwienna serca (IHD). W związku z implementacją nowych przepisów Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadziło szkolenia dla marszałków województw w zakresie przygotowywania programów ochrony środowiska przed hałasem. Powyższe działania miały na celu zwiększenie efektywności realizacji programów ochrony środowiska przed hałasem, co powinno wpłynąć pozytywnie na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego środowiska, a tym samym na zdrowie ludzi. Pozostałe ministerstwa Omawiając zadania z zakresu zdrowia publicznego realizowane przez administrację rządową należy mieć na uwadze cały katalog działań innych ministerstw kształtujących środowisko życia i otoczenie prawne mające wpływ na zachowania zdrowotne oraz stanowiących wykonanie prawa (przez szereg działań nadzorczych i kontrolnych). Ministerstwo Finansów we współpracy z Krajową Administracją Skarbową (KAS) realizowało zadania w zakresie eliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi, suszem tytoniowym oraz wyrobami powiązanymi, ograniczenia skali przemytu i liczby nielegalnych miejsc odkażania alkoholu, prowadzenia działań zmierzających do ograniczenia przywozu na terytorium RP substancji psychoaktywnych oraz egzekwowanie opłaty za napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. W wyniku działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. w 1597 przypadkach ujawniła 72 374 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. Ujawniła i zlikwidowała także 1 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 23 bimbrownie. Natomiast w 2023 r. Krajowa Administracja Skarbowa w 1511 przypadkach ujawniła 22 514 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. KAS ujawniła i zlikwidowała także 2 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 21 bimbrowni. W 2022 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 23 nielegalne fabryki oraz 21 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 199 mln sztuk papierosów, 101,6 tys. kg krajanki oraz 128,1 tys. kg suszu tytoniowego. Natomiast w 2023 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 16 nielegalnych fabryk oraz 13 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 195,3 mln sztuk papierosów, 106,8 tys. kg krajanki oraz 96,8 tys. kg suszu tytoniowego.Ponadto KAS realizowała działania mające na celu ograniczenie podaży środków odurzających, substancji psychotropowych i NSP. W wyniku tych działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. – dokonała łącznie 470 ujawnień środków narkotycznych. W 2023 roku Krajowa Administracja Skarbowa dokonała 830 ujawnień środków narkotycznych. Strona 61 z 108 Także Ministerstwo Infrastruktury we współpracy z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego. W 2023 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, w zakresie działań edukacyjnych podjęło szereg czynności, koncentrujących się wokół zwrócenia uwagi na problem zanieczyszczeń wód, edukacji wodnej i bezpiecznej rekreacji wodnej, co wpisuje się na wpływ środowiska życia na zdrowie. Ponadto Ministerstwo koordynowało zadania z zakresu zdrowia publicznego podejmowane przez jednostki podległe bądź nadzorowane: Polskie Koleje Państwowe (PKP) w 2022 r. prowadziły działania promocyjno- edukacyjne z zakresu zdrowia w warunkach epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego. W 2023 r. podejmowane były działania z obszaru promocji zdrowia na stanowiskach kolejowych w warunkach badań profilaktycznych po epidemii  Główny Inspektorat Transportu Drogowego podejmował działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego w ramach automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym oraz realizował projekty edukacyjno-informacyjne promujące zasady bezpieczeństwa w ruchu i transporcie drogowym, a także uczestniczył w konferencjach, akcjach charytatywnych, piknikach, festynach i imprezach branżowych poświęconych tematyce bezpieczeństwa ruchu drogowego. W ramach realizowanych działań informacyjnych GITD, we współpracy ze służbami sanitarnymi (GIS), promował zasady zdrowego trybu życia wśród kierujących pojazdami, w tym ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb kierowców zawodowych (m.in.: ryzyka wynikające z używania środków psychoaktywnych, palenia papierosów, prowadzenia pojazdów niezgodnie z normami czasu pracy, braku aktywności fizycznej, problemów z nadwagą, chorób układów krążenia, schorzeń kręgosłupa). Inspektorat prowadził także akcję „Bezpieczna Szkoła Krokodylka Tirka\" lekcje bezpieczeństwa skierowane do uczniów szkół podstawowych oraz podopiecznych przedszkoli. Lekcje te odbywały się m.in. z udziałem Małżonki Prezydenta RP, Ministra Infrastruktury, przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki. W trakcie lekcji realizowanych we współpracy z Ministerstwem Zdrowia poruszano tematykę bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz z zakresu edukacji zdrowotnej. GITD prowadził również działania w zakresie zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19. Ponadto w ramach promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych GITD realizowało działania w ramach „dni aktywności fizycznej”. Tylko w 2023 r. działanie to objęło 6500 osób. Strona 62 z 108 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizowało akcję „60+Kultura” skierowaną do osób powyżej sześćdziesiątego roku życia. Dzięki akcji seniorzy mieli okazję dowiedzieć się i zobaczyć, jak wiele do zaoferowania mają działające w ich okolicy placówki kultury. Wśród bezpłatnych lub płatnych symboliczną złotówkę propozycji były m.in. oprowadzania po muzeach, spacery tematyczne, wystawy, spektakle, projekcje filmów, koncerty, warsztaty, spotkania autorskie, prelekcje, a nawet zajęcia gimnastyczne i taneczne oraz podróże w świecie wirtualnym. Dodatkowo Ministerstwo realizowało programy: Dojrzali do sztuki, Edukacja kulturalna, Kultura dostępna czy Dekady ze sztuką – wykłady dla seniorów na trzydziestolecie międzynarodowego Centrum Kultury. Z kolei jednostki podległe Ministerstwu Edukacji i Nauki – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Narodowe Centrum Nauki, zapewniały finansowanie badań w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu. W 2022 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych realizowało liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. W realizacji zadań z zakresu współpracy międzynarodowej na rzecz zdrowia publicznego w 2022 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy Biurze Narodów Zjednoczonych w Genewie współpracowało przede wszystkim z wyspecjalizowaną organizacją systemu Narodów Zjednoczonych – Światową Organizacją Zdrowia (WHO). Prace w ramach tej organizacji koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 150. sesji Rady Wykonawczej (EB) WHO oraz 75. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA). W ramach 75. Sesji WHA została wypracowana i przyjęta rezolucja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Przedstawiciel polskiej placówki zagranicznej w Genewie wraz z delegatami z Ministerstwa Zdrowia brał również udział w spotkaniach organizowanych w gronie państw Unii Europejskiej i na forum WHO w zakresie prac nad tzw. traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Natomiast prace w nowojorskim ośrodku ONZ w ramach problematyki zdrowotnej w dużej mierze w 2022 r. nadal koncentrowały się na odpowiedzi na skutki pandemii COVID-19, a jednym z istotnych elementów dyskusji była kwestia zapewnienia równego i powszechnego dostępu do szczepionek przeciwko COVID-19. W wystąpieniach na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ i Zgromadzenia Ogólnego ONZ, poświęconych sytuacji humanitarnej na Ukrainie, Polska informowała o pomocy udzielanej ukraińskim uchodźcom, w szczególności w zakresie udzielonego im w Polsce dostępu do opieki zdrowotnej. Polska aktywnie uczestniczyła w dyskusji dot. zdrowia psychicznego, m.in. poprzez wygłoszenie wystąpienia podczas spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ w formule Arria na Strona 63 z 108 temat zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego w kontekście konfliktów zbrojnych, które odbyło się w dniu 25 marca 2022 r. Ponadto Polska dołączyła do grona państw, które poparły inicjatywę Meksyku zatytułowaną „Call to Action on Mental Health and Psychosocial Support\", opierającą się na rekomendacjach przedstawionych podczas ww. spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało zaangażowanie w promocję tematyki ochrony zdrowia w konfliktach zbrojnych. 24 maja 2022 r. odbyło się współorganizowane przez Polskę wirtualne wydarzenie wysokiego szczebla poświęcone ochronie zdrowia w konfliktach zbrojnych i wdrażaniu zapisów rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2286. Zostało ono przygotowane razem z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC). Do wydarzenia w charakterze sponsorów dołączyły: Kanada, Unia Europejska, Meksyk i Francja. Spotkanie zostało zorganizowane w ramach tygodnia na rzecz ochrony ludności cywilnej (Protection of Civilians week), które odbył się na marginesie debaty Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczącej ochrony ludności cywilnej w konfliktach zbrojnych w dniu 25 maja 2022 r. Polska nadal była zaangażowana w dyskusję dotyczącą walki z HIV/AIDS, w szczególności wzięła aktywny udział w posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ na temat postępów w walce z HIV/AlDS na świecie, które odbyło się w dniu 9 czerwca 2022 r. W wystąpieniu narodowym Polska podkreśliła zaangażowanie w tę problematykę, informując o działaniach podejmowanych na szczeblu krajowym. W 2023 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych kontynuowało realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. Na forum ONZ w Nowym Jorku toczyły się 3 międzyrządowe procesy dotyczące globalnej agendy zdrowotnej poświęcone przygotowaniom i odpowiedzi na pandemię, walce z gruźlicą oraz powszechnemu dostępowi do opieki zdrowotnej. Zwieńczeniem wyżej wymienionych procesów były 3 spotkania wysokiego szczebla które odbyły się w dniach 20– 22 września 2023 r. w Nowym Jorku, podczas których przyjęto wynegocjowane wcześniej deklaracje polityczne. Stały Przedstawiciel RP pełnił funkcję facylitatora (razem z Uzbekistanem) procesu międzyrządowych negocjacji prowadzących do spotkania wysokiego szczebla na temat walki z gruźlicą. Ponadto Stały Przedstawiciel RP wziął udział w Konferencji nt. Zdrowych Płuc i specjalnej sesji poświęconej spotkaniu wysokiego szczebla w sprawie gruźlicy, która odbyta się w Paryżu 18 listopada 2023 r. Polska przedstawiła wówczas informacje nt. przyjętej wcześniej na forum ONZ deklaracji politycznej w sprawie walki z gruźlicą. Strona 64 z 108 W 2023 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało długoletnie zaangażowanie w tematykę ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W ramach corocznego tygodnia ochrony ludności cywilnej Polska zorganizowała 24 maja 2023 r. – we współpracy z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC) – wydarzenie nt. ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W charakterze sponsorów dołączyły również: Unia Europejska, Norwegia, Kanada, Geneva Call, Watchlist on Children and Armed Conflict oraz Physicians for Human Rights. W I połowie 2023 r. na forum ONZ w Nowym Jorku trwały także prace nad rezolucją zainicjowaną przez Meksyk, nt. zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego. Dokument został przyjęty przez ZO ONZ w czerwcu 2023 r., a Polska znalazła się w gronie jego sponsorów. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie w 2023 r. realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach współpracy z wyspecjalizowaną organizacją NZ – Światową Organizacją Zdrowia (WHO) oraz Wspólnym Programem Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS (UNAIDS). Prace koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 152. Sesji Rady Wykonawczej WHO (EB), 76. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA) oraz sesjach Rady Programowej UNAIDS (PCB). W ramach 76. sesji została wypracowana i przyjęta decyzja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie, we współpracy z MZ, zorganizowało również wydarzenia towarzyszące WHA: nt. skutków zdrowotnych agresji rosyjskiej na Ukrainę, dot. walki z gruźlicą pt. „on the road to the second UN High Level meeting on TB”,  promujące kandydaturę Polski do Rady Wykonawczej WHO. Przedstawiciel Stałego Przedstawicielstwa w Genewie brał również udział, wraz z delegatami z MZ, w spotkaniach UE i na forum WHO dot. prac nad tzw. Traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Państwowa Inspekcja Sanitarna W 2022 r. jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdały realizację 13 749 interwencji, co stanowiło 93,91% ogółu zadań podjętych przez administrację rządową, z kolei w 2023 r. sprawozdano 13 606 interwencji z zakresu zdrowia publicznego, które stanowiły 93,23% ogółu interwencji podjętych przez administrację rządową. Działania Inspekcji skupiły się przede wszystkim na: Strona 65 z 108 nadzorze epidemiologicznym nad czynnikami chemicznymi, fizycznymi, biologicznymi, przygotowaniem raportu o stanie zaszczepienia, profilaktyce grypy, promocji szczepień ochronnych, w tym przeciwko COVID-19,  działaniach promujących właściwe nawyki żywieniowe i aktywność fizyczną przez prowadzenie prozdrowotnej polityki publicznej, oraz działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących prawidłowego żywienia, w tym bezpiecznego stosowania suplementów diety, programie promującym aktywność fizyczną oraz prawidłowe żywienie wśród dzieci i młodzieży pod nazwą „Trzymaj Formę”,  działaniach w ramach Krajowego Programu Zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS, programie skierowanym do dzieci i młodzieży dotyczącym szkodliwości palenia tytoniu „Czyste powietrze wokół nas”, zadaniach z zakresu profilaktyki używania substancji psychoaktywnych w tym dopalaczy, adresowanych do różnych grup docelowych, w szczególności do dzieci, młodzieży i rodziców, programach promujących zdrowy styl życia, w tym rzucania palenia tytoniu, nadzorze na bezpieczeństwem żywności i żywienia oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, nadzorze sanitarnym, w tym kontroli i monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, wody w kąpieliskach, wody na pływalniach, nadzorze nad warunkami pracy, nadzorze nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych w miejscach użyteczności publicznej. Działalność Inspekcji, w tym Głównego Inspektoratu Sanitarnego, była skupiona przede wszystkim na szeroko zakrojonych działaniach statutowych, szczególnie wskazując zaangażowanie w edukację i profilaktykę wielu chorób takich jak otyłość, choroby zakaźne czy profilaktykę uzależnień, w tym od dopalaczy, gdzie niezwykle istotne jest podejście wielopłaszczyznowe ze strony wielu instytucji w kraju. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) Programy zdrowotne NFZ w 2022 r. Strona 66 z 108 Łącznie, w 2022 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2537 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2022 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 256 957 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 203 853 820 zł Programy zdrowotne NFZ w 2023 r. Łącznie, w 2023 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2635 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2023 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 391 619 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 354 218 960 zł. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, NFZ realizuje zadania z zakresu zdrowia publicznego obejmujące finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz dofinansowanie programów polityki zdrowotnej na zasadach określonych w art. 48d tej ustawy. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2022 r. Strona 67 z 108 W 2022 r. NFZ dofinansował 81 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 2,38 mln zł. Zakres programuLiczba okulistyka2 diagnostyka boreliozy2 choroby zakaźne3 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza8 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości2 profilaktyka raka jelita grubego3 profilaktyka raka piersi4 profilaktyka wad wzroku i słuchu2 psychiatria i psychoedukacja1 pulmonologia1 rehabilitacja25 stomatologia4 szczepienia10 szczepienia przeciw HPV2 Strona 68 z 108 szkoła rodzenia3 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 10 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2022 r. W 2022 r. najwięcej programów dotyczyło rehabilitacji (25) i szczepień (12), w tym przede wszystkim szczepienia przeciwko grypie, HPV, meningokokom i pneumokokom. Istotną część programów stanowiły również te dotyczące osteoporozy (8). 35 programów polityki zdrowotnej dotyczyło różnorodnych tematyk zgodnie z powyższą tabelą. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2023 r. W 2023 r. NFZ dofinansował 99 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 4,89 mln zł. Zakres programuLiczba cukrzyca1 okulistyka1 diagnostyka boreliozy3 choroby zakaźne1 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza7 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości5 profilaktyka raka jelita grubego3 Strona 69 z 108 profilaktyka raka piersi3 profilaktyka wad wzroku i słuchu7 psychiatria i psychoedukacja4 pulmonologia1 rehabilitacja30 stomatologia3 szczepienia12 szczepienia przeciw HPV6 szkoła rodzenia3 neonatologia1 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 11 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2023 r. W 2023 r. większość dofinansowanych programów polityki zdrowotnej dotyczyła rehabilitacji, w tym tej skierowanej do niepełnosprawnych oraz osób starszych (30), szczepień (18), osteoporozy (7). I tyle samo działań z zakresu profilaktyki wad wzroku i słuchu (7). Reszta programów polityki zdrowotnej dotyczyła różnorodnych tematyk zgodnie z powyższym wykresem. Wykorzystanie środków z opłaty od napojów z dodatkiem substancji o właściwościach słodzących, kofeiny lub tauryny w 2022 r. i 2023 r. W 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów 29) . Celem ustawy jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie dodatkowej opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Zgodnie z art. 12c ust. 1 ustawy, opłata oraz dodatkowa opłata, o której 29) Dz. U. z 2020 r. poz. 1492 i 1493. Strona 70 z 108 mowa w art. 12i ust. 1 ustawy, stanowią w wysokości: 96,5% przychód NFZ oraz 3,5% dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Stosownie do zapisów ustawy, NFZ przeznacza środki z tzw. opłaty cukrowej na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością. Prezes NFZ, nie później niż do dnia 15 kwietnia, przedstawia ministrowi właściwemu do spraw zdrowia informację o sposobie wykorzystania środków, o których mowa w art. 12c ust. 1 pkt 1, w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez Ministerstwo Finansów łączna kwota środków finansowych, które wpłynęły z tytułu tzw. opłaty cukrowej wynosiła: 1 655 793 394,88 zł – w 2022 r. 1 505 375 961,84 zł– w 2023 r. Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, w ramach programów radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych podejmowano tematy wynikające z zadań określonych w Narodowym Programie Zdrowia, w zróżnicowanych gatunkowo i tematycznie audycjach. W 2022 r. wszyscy nadawcy publiczni (zarówno telewizyjni, jak i radiowi) realizowali w swoich programach zadania wynikające z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. Zagadnienia związane ze zdrowiem publicznym były obecne w różnorodnych rodzajach audycji – niektóre z nich w całości poświęcone były tej tematyce (np. Na zdrowie), inne w części (np. Rodzinny PiKnik). Szerokie było również spektrum poruszanych tematów: od technologii medycznej, przez diagnostykę i leczenie chorób, relacje międzyludzkie i ich wpływ na zdrowie. Zdecydowana większość audycji tworzona była we współpracy z ekspertami i specjalistami z zakresu zdrowia, m.in. lekarzami, psychologami, fizjoterapeutami, dietetykami. Ich adresatem był ogół społeczeństwa, ale także wybrane grupy odbiorców (dzieci, młodzież, rodzice, seniorzy, osoby niepełnosprawne, chore, a także uchodźcy, którzy przybyli do Polski w związku z napaścią Rosji na Ukrainę). Jedną z podstawowych kwestii poruszanych w audycjach było zdrowie psychiczne, szczególnie w kontekście dzieci i młodzieży – mówiono o depresji, stresie, emocjach, problemach w szkole, wypaleniu zawodowym, miejscach, gdzie szukać pomocy, etc. Dużo miejsca poświęcono również profilaktyce i diagnostyce różnego rodzaju chorób (szczególnie Strona 71 z 108 cywilizacyjnych: nowotworów, otyłości), uzależnieniom (m.in. od alkoholu, mediów, nikotyny, narkotyków), ale także cyberprzemocy. W 2022 r. nadal często mówiono o COVID-19 – najwięcej uwagi poświęcono szczepieniom na koronawirusa, rehabilitacji po-covidowej. Stałe miejsce w programach nadawców publicznych miały również tematy związane z aktywnością fizyczną i zdrowym odżywianiem, co ma bezpośrednie przedłożenie na wydłużenie życia człowieka w dobrej kondycji i zdrowiu. W programach nadawców publicznych szeroko omawiano również: wyzwania demograficzne i problem starzenia się społeczeństwa, krwiodawstwo, przemoc w rodzinie, w tym wobec dzieci oraz przybliżano tematy związane z ciążą i rodzicielstwem oraz z procesami zachodzącymi w ludzkim ciele np. w okresie dojrzewania, menopauzy. W 2023 r. media publiczne kontynuowały realizację wszystkich obszarów określonych w NPZ 2021–2025. Dużo miejsca poświęcono profilaktyce, diagnostyce i leczeniu różnego rodzaju chorób, szczególnie cywilizacyjnych, w tym otyłości, cukrzycy, nowotworów. W ramach zagadnień związanych z profilaktyką nadwagi i otyłości podkreślano wagę sposobu odżywiania oraz aktywności fizycznej, jako głównego czynnika służącego utrzymaniu zdrowia i dobrej kondycji do późnej starości. Zapoznawano również odbiorców z trudnymi problemami związanymi z procesami fizjologicznymi, np. z działaniem układu immunologicznego, zmianami zachodzącymi w ludzkim ciele w okresie dojrzewania, starzeniem się i menopauzą. Przestrzegano przed nadużywaniem niektórych środków farmakologicznych (np. leków przeciwbólowych i psychotropowych, antybiotyków), suplementów oraz zabiegów medycyny estetycznej. W 2023 r. nadal była obecna tematyka związana z wirusem COVID, aczkolwiek głównie w kontekście popularyzowania szczepień przeciwko temu wirusowi. Promowano też szczepienia przeciwko takim chorobom zakaźnym jak wirus HPV, grypa oraz choroby odkleszczowe. Kolejnym zagadnieniem często poruszanym w audycjach – podobnie jak w latach poprzednich – była profilaktyka zdrowia psychicznego, w szczególności dotycząca dzieci i młodzieży. Edukowano w zakresie depresji, radzenia sobie ze stresem, negatywnymi emocjami, problemami w szkole, w domu i w pracy oraz prezentowano formy terapii różnego rodzaju zaburzeń psychicznych. Jednym z elementów służących profilaktyce zdrowia psychicznego były też audycje podejmujące zagadnienia dotyczące jakości relacji międzyludzkich i ich wpływu na zdrowie psychiczne i fizyczne, a także audycje dotyczące sposobów radzenia sobie z niepełnosprawnością, chorobą oraz śmiercią. W audycjach poświęconych świadomemu rodzicielstwu zachęcano do aktywnych form wypoczynku z dziećmi, edukowano w zakresie sposobu żywienia dzieci, chorób wieku Strona 72 z 108 dziecięcego i ochrony przed różnego rodzaju zagrożeniami, np. cyberprzemocą, cyberuzależnieniem, pedofilią. W programach nadawców publicznych były też podejmowane kwestie związane z profilaktyką i leczeniem różnego rodzaju uzależnień (m.in. od alkoholu, nikotyny, narkotyków – w tym od fentanylu, mediów cyfrowych, uzależnień behawioralnych). Informowano w nich o formach i ośrodkach wsparcia, ostrzegano przed ryzykownymi zachowaniami prowadzącymi do uzależnienia lub konfliktu z prawem. Omawiano również problem starzenia się społeczeństwa i wynikające z tego wyzwania demograficzne. Nadawano audycje adresowane do seniorów, w których zachęcano ich do aktywności społeczno-zawodowej oraz omawiano kwestie związane z profilaktyką i leczeniem schorzeń występujących u osób starszych. Były też podejmowane kwestie związane z promocją zdrowia środowiskowego i służące kształtowaniu postaw proekologicznych. Prezentowano walory ekologicznego stylu życia, podkreślano wpływ natury i czynników środowiskowych (np. różnego rodzaju zanieczyszczeń) na dobrostan człowieka. Poniżej znajduje się zestawienie czasów audycji nadawców publicznych w latach 2022–2023: Wykres 11 – Czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyce chorób w mediach publicznych w latach 2022–2023 (w godz.) W 2023 r. względem 2022 r. czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyki chorób zwiększył się o ponad 700 godzin (suma czasu audycji w rozgłośniach regionalnych, radiu i Czas audycji w 2022 r.:Czas audycji w 2023 r.: Rozgłośnie Regionalne 2338.52457.5 Polskie Radio 41.5128.5 Telewizja Polska 2559.53155 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Strona 73 z 108 telewizji). O 19% wzrósł czas audycji w Telewizji Polskiej. Najmniej czasu poświecono tematyce zdrowia publicznego w Polskim Radiu (w 2022 r. – 41,5h, w 2023 r. – 128,5h). Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji W oparciu o zgromadzone informacje o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w okresie objętym Informacją, w tym opiniach wojewody dotyczących zgodności zrealizowanych lub podjętych zadań z krajowym planem transformacji, o którym mowa w art. 95b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, i wojewódzkim planem transformacji, o którym mowa w art. 95c ust. 1 tej ustawy, należy stwierdzić, że interwencje zrealizowane w latach 2022–2023 w swoich obszarach co do zasady były zgodne z krajowym planem transformacji i wojewódzkimi planami transformacji. 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań Nie jest możliwe prawidłowe planowanie i realizacja polityki zdrowotnej bez szczegółowej wiedzy o stanie zdrowia społeczeństwa, obserwowanych trendach, prognozach i czynnikach kształtujących sytuację zdrowotną (chroniących, zagrażających). W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem podjęte zostały liczne projekty badawcze, które miały na celu uzyskanie informacji o poszczególnych aspektach stanu zdrowia różnych grup społecznych i wiekowych. Poniżej przedstawiono wykaz badań, z syntetycznym opisem oraz wskazaniem rezultatów (cząstkowych lub ostatecznych). Realizacja tych zadań pozwala na uzyskanie lepszej diagnozy stanu zdrowia populacji co powinno stanowić podstawę działań całej administracji rządowej, JST i innych interesariuszy. Nie jest możliwe racjonalne i gospodarne prowadzenie polityki publicznej, niezależnie od jej obszaru, bez wiarygodnych, pozyskiwanych systematycznie danych odnoszących się do zdrowia i życia ludności, nie tylko danych opisujących system świadczeń zdrowotnych czy społecznych finansowanych ze środków publicznych czy dotacji na programy pilotażowe czy interwencyjne. Badania zainicjowane w ramach 1. celu operacyjnego NPZ:  badania nad opracowaniem przyjaznego systemu etykietowania żywności,  aktualizacja norm żywienia dla populacji,  badanie zawartości izomerów trans kwasów tłuszczowych w żywności i prowadzenie bazy danych dotyczących izomerów trans w środkach spożywczych, Strona 74 z 108  Badanie zawartości wybranych substancji powodujących alergie lub reakcje nietolerancji w produktach spożywczych, Ocena zawartości azotynów w produktach mięsnych w Polsce w latach 2019–2020,  Ocena wpływu wybranych produktów i składników żywności na zakażenie Helicobacter pylori (czarna porzeczka)  Badanie składu i wartości odżywczej żywności oraz aktualizacja bazy danych o wartości odżywczej żywności W ramach 2. celu operacyjnego KCPU zrealizowało następujące badania:  Jakość życia i jej wyznaczniki w obliczu doświadczeń wojennych – badania matek i dzieci ukraińskich. Badanie czynników leczących w społecznościach terapeutycznych w grupie pacjentów uczestniczących w terapii metodą społeczności terapeutycznych System Wczesnego Ostrzegania o nowych substancjach psychoaktywnych. W ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach, w okresie referencyjnym prowadzono bieżącą wymianę informacji z EMCDDA oraz partnerami krajowymi dotyczącą identyfikacji nowych substancji psychoaktywnych. W ramach sprawozdawczości rocznej przeanalizowano i przekazano informacje o 604 identyfikacjach nowych substancji psychoaktywnych; przygotowano zgłoszenie o pierwszej w Polsce identyfikacji syntetycznego kannabinoidu o nazwie MDMB-4en- PINACA; Dodatkowo w okresie referencyjnym zebrano dane, przeprowadzono analizę i przygotowano materiały na potrzeby prac Zespołu do Spraw Oceny Ryzyka w oparciu o wszelkie dostępne dane na poziomie krajowym i europejskim na temat następujących substancji: pBPP, 3-HO-PCP, 1CP-LSD, 5-CI-DMT, 5-Br-DMT, 4-PrO-DMT,5-Br- DMT, 3D-MXE, MXPr, MXiPr; analiza obejmowała charakterystykę chemiczną substancji, dostępną literaturę, informacje o identyfikacji wyżej wymienionych substancji oraz status prawny w krajach europejskich, informacje o ewentualnych zatruciach i zgonach spowodowanych wyżej wymienionymi substancjami na terenie Polski i Europy. Wspieranie badań naukowych dotyczących problemu uzależnień i bieżące monitorowanie. Ponadto Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach realizacji zadania „Wspieranie badań naukowych dotyczących problematyki związanej z piciem alkoholu\" realizował badania pn. „DOBROSTAN 2021–2022 – Badanie psychospołecznych warunków pracy specjalistów psychoterapii uzależnień, w tym uwarunkowań wypalenia zawodowego Strona 75 z 108 oraz wpływu pandemii COVID-19\". 40 transkrypcji wywiadów zostało poddanych analizie zdanie po zdaniu i oznaczone słowami kluczowymi, odnoszącymi się do dyspozycji do wywiadu. Oznaczenia te stanowiły podstawę do kodowania wywiadu. Do analizy danych na etapie kodowania wywiadów wykorzystano program do wspomaganej komputerowo analizy danych jakościowych (Atlas.ti). Zastosowano procedurę kodowania otwartego. Ostatnim etapem analizy było poszukiwanie głównych obszarów tematycznych wspólnych dla analizowanych transkrypcji wywiadów oraz interpretacja wyników. Opracowano narzędzia do badań ilościowych – informację o badaniu oraz ankietę do samodzielnego wypełnienia poprzez platformę online. Ankieta zawiera zarówno pytania autorskie opracowane na podstawie wyników badania jakościowego, jak i skale do badania: wypalenia zawodowego (Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego OLBI), psychospołecznych warunków pracy (Kopenhaskiego Kwestionariusza Psychospołecznego COPSOQ II) i lęku przed koronawirusem (Skala Lęku przed Koronawirusem). Opracowano raport z realizacji badań jakościowych zawierający przegląd literatury naukowej, opis metodologii badania oraz wyniki analizy danych jakościowych wraz z rekomendacjami. W ramach 3 celu operacyjnego NPZ Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził działalność naukowo-badawczą, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. W ramach celu operacyjnego 4. NPZ Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy realizował m.in. następujące zadania związane z uwarunkowaniami środowiskowymi i prewencją chorób zakaźnych: Ocena ochronnych lub łagodzących działanie promieniowania jonizującego właściwości luteiny i zeaksantyny w nasieniu ludzkim, Wykrywanie i różnicowanie czynników zakaźnych w zespołach ocznych, Identyfikacja, typowanie oraz charakterystyka czynników chorobotwórczych bakterii z grupy Bacillus cereus izolowanych z żywności, Ocena narażenia niemowląt i małych dzieci na wybrane zanieczyszczenia chemiczne w trakcie rozszerzania diety metodą BLW, Zanieczyszczenie mikrobiologiczne wody i powietrza wewnątrz pomieszczeń wybranych budynków użyteczności publicznej, Analiza bioróżnorodności i mikrobiologicznego potencjału borowin leczniczych w Polsce, Strona 76 z 108 Opracowanie metody pobierania próbek wody i metod analitycznych w ocenie ryzyka w zakresie narażenia na ołów, nikiel i miedź, Opracowanie i wdrożenie metodyki badawczej do oceny właściwości fizykochemicznych leczniczych past borowinowych, Analiza mikrobiologicznych zagrożeń bezpieczeństwa żywności na podstawie badania kolekcji szczepów bakterii patogennych, Prace projektowe (etap I) dotyczące utworzenia laboratorium badania alergenów, Opracowanie metodyki klonowania oraz wyciszania genów kodujących białka strukturalne Corynebacterium diphtheriae BS-1/2023,  Wpływ pandemii COVID-19 na występowanie i czynniki ryzyka wybranych chorób zakaźnych w Polsce, Opracowanie nowej immunoterapii przeciwnowotworowej w leczeniu międzybłoniaka z użyciem adenowirusów onkolitycznych, Badanie seroepidemiologiczne połączone z badaniami na obecnośćSARS-CoV-2na reprezentatywnej próbie populacji Polski(OBSER-CO 2), Molekularna charakterystyka wirusów zakażających układ pokarmowy człowieka uzyskanych z próbek klinicznych i środowiskowych, Badanie ścieków komunalnych jako uniwersalne narzędzie do monitorowania krążenia w populacji wirusów. prowadzenie baz danych dotyczących chemicznych zanieczyszczeń żywności, pozostałości pestycydów, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W ramach celu operacyjnego nr 5 prowadzono m.in. następujące badania: Ocena sposobu żywienia kobiet ciężarnych i jego wpływu na przebieg ciąży i stan zdrowia noworodka, Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych, Opracowywanie rozwiązań wspierających wykrywanie i monitorowanie przebiegu chorób związanych z wiekiem oraz wdrożenie tych rozwiązań. W ramach zadań koordynacyjnych NIZP-PZH opracował w 2022 r. kompleksową publikację opisującą sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z Strona 77 z 108 uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu. Na potrzeby opracowania publikacji realizowano działania o charakterze badawczym. 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. W okresie objętym sprawozdaniem nie zostało zwołane posiedzenie Komitetu. W skład Rady ds. Zdrowia Publicznego, zgodnie z ustawą wchodzą: 1. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 2. przedstawiciele każdego z ministrów kierujących działami administracji rządowej; 3. konsultanci krajowi w dziedzinach: zdrowia publicznego, epidemiologii, chorób zakaźnych, kardiologii, onkologii klinicznej, diabetologii, psychiatrii, medycyny pracy, zdrowia środowiskowego oraz pielęgniarstwa; 4. przedstawiciele wskazanych przez stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (nie więcej niż czterech); 5. przedstawiciel Narodowego Funduszu Zdrowia; 6. przedstawiciel Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny; 7. przedstawiciel Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom; 8. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego; 9. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego Wojska Polskiego; 10. przedstawiciel Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych; 11. przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej; 12. przedstawiciela Naczelnej Rady Aptekarskiej; 13. przedstawiciel Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych; 14. przedstawiciela Krajowej Rady Fizjoterapeutów; 15. przedstawiciele reprezentatywnych organizacji pracodawców; 16. przedstawiciele organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, których cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą spraw objętych zadaniami określonymi w art. 2. Strona 78 z 108 Rada ds. Zdrowia Publicznego w 2022 r. odbyła dwa posiedzenia, a w 2023 r. jedno posiedzenie. W 2022 r. została przyjęta przez Radę i opublikowana na stronie Ministerstwa Zdrowia uchwała Rady nr 20/2022 w sprawie przyjęcia podejścia „Jedno zdrowie” w realizacji zadań dotyczących zapobiegania antybiotykoodporności drobnoustrojów. Informacje dotyczące Rady ds. Zdrowia Publicznego oraz wszystkie dokumenty wypracowane przez gremium są publikowane na stronie Ministerstwa Zdrowia: https://www.gov.pl/web/zdrowie/rada-do-spraw-zdrowia-publicznego. W okresie objętym sprawozdaniem odbyły się dwa posiedzenia Rady w ramach których m.in.: zniesiono zespół roboczy do spraw programu polityki zdrowotnej służącego wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2017–2021. Od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje system „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. System Profibaza jest rozwiązaniem długofalowym, zainicjowanym w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa (POPC). Celem systemu jest udostępnienie do ponownego wykorzystania w celach poznawczych, naukowych, administracyjnych i komercyjnych gromadzonych przez NIZP PZH – PIB oraz inne podmioty zasobów informacji sektora publicznego dotyczących profilaktyki chorób i promocji zdrowia, a także sytuacji zdrowotnej ludności w Polsce. System ten przede wszystkim pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań. Jedną z funkcji systemu ProfiBaza jest generowanie raportów wykorzystujących dane zgromadzone w systemie. Raporty są stopniowo udostępniane w postaci tabel, map i wykresów różnym grupom odbiorców (m. in.: instytucjom centralnym, JST, stacjom sanitarno- epidemiologicznym, uczelniom wyższym i instytutom badawczym, organizacjom pozarządowym i innym zainteresowanym) w zależności od przyznanych uprawnień. Współpraca międzynarodowa Obszar działań związanych z nowoczesnym zdrowiem publicznym jest działalnością naukową i praktyczną relatywnie młodą, a tempo jej rozwoju oraz stale powiększające się repozytorium dostarczające nowych danych i analiz odnoszących się do różnych aspektów zdrowia publicznego wymagają regularnej współpracy międzynarodowej. Wiele państw rozwiniętych od lat buduje swą politykę rozwojową w oparciu o priorytety zdrowia publicznego, dostrzegając Strona 79 z 108 że to zdrowie ludności kształtuje życie społeczne i ekonomiczne, sprzyja niwelacji nierówności na różnych płaszczyznach, buduje dobrobyt i dalszy stabilny rozwój. Międzynarodowa polityka rozwojowa w kwestiach dotyczących zdrowia dotyka istoty pojęcia zdrowia publicznego, w którym zapobieganie konsekwencjom zdrowotnym niewłaściwego stylu życia oraz działania czynników środowiskowych jest wskazywane jako bardziej efektywne dla zachowania pożądanej jakości zdrowia i życia ludzi niż świadczenia opieki zdrowotnej o charakterze naprawczym. Kraje rozwinięte, prowadząc działania – skoordynowane w różnym stopniu i na różnym poziomie – na rzecz zdrowia publicznego, realizują opracowywane przez specjalistów zalecenia instytucji międzynarodowych, przyjmowane przez ich państwa członkowskie. Ustawa powstawała na przełomie dwóch er Organizacji Narodów Zjednoczonych, w środku procesu przejścia z ery Milenijnych Celów Rozwojowych do ery Celów Zrównoważonego Rozwoju. Niewątpliwie te światowe doświadczenia miały wpływ na postrzeganie zdrowia publicznego i jego ponadnarodowego wymiaru tak przez autorów jak i wykonawców przepisów odnoszących się do zdrowia publicznego. Przemyślana, systematyczna i konsekwentna współpraca międzynarodowa w zdrowiu publicznym wymaga zaangażowania specjalistów z zakresu zdrowia publicznego i dziedzin powiązanych, teoretyków i praktyków, ośrodków naukowych i decyzyjnych. Wartością dodaną pozostaje, że mimo wspólnych wytycznych organizacji międzynarodowych, czy to na poziomie światowym czy regionalnym, poszczególne rozwiązania stosowane w krajach rozwiniętych, w tym w Unii Europejskiej, są zróżnicowane pod względem systemowym, a zatem prawnym, organizacyjnym czy finansowym. Różnice są pochodną specyfiki poszczególnych zagadnień z obszaru zdrowia publicznego w krajach i regionach, zakresu przedmiotowego realizowanych dokumentów strategicznych bądź też ustalonych priorytetów poszczególnych rządów. Realizacja takiej współpracy odbywała się na wszystkich wymienionych poziomach i przybierała różnorodne formy, wśród których za najistotniejsze dla zdrowia publicznego i mające największy wkład w rozwój wiedzy o systemach zdrowia publicznego można uznać:  współpracę z ONZ i organizacjami wyspecjalizowanymi (głównie ze Światową Organizacją Zdrowia – World Health Organization (WHO) i Programem Wspólnym NZ ds. HIV/AIDS – Joint United Nations Programme on HIV and AIDS (UNAIDS) oraz z sekretariatem Ramowej Konwencji o Ograniczaniu Użycia Tytoniu – Framework Convention on Tobacco Control (FCTC),  działania polegające na ustalaniu treści dokumentów strategicznych i wykonawczych, przekazywanie danych w ramach systemów sprawozdawczych, wymiana wiedzy i doświadczeń,  współpracę z Komisją Europejską i jej strukturami – zakres działań jw., Strona 80 z 108 inne projekty wielostronne i dwustronne realizowane także w ramach środków będących w dyspozycji Komisji Europejskiej (np. w postaci działań wspólnych, tzw. Joint Action), Norweskiego Mechanizmu Finansowego, Współpracy Szwajcarsko-Polskiej. Rozdział 3 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej Monitorowanie i ewaluacja ustawy jest bezpośrednio związana z oceną wskaźników określonych w NPZ. Jest ona prowadzona w oparciu o zestaw wskaźników określonych w rozdziale XI NPZ 2021–2025. Zestawy te powstały w oparciu o 88 wskaźników European Community Health Indicators oraz wskaźniki sugerowane do monitorowania na potrzeby wdrażania strategii Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącej walki z przewlekłymi chorobami niezakaźnymi (ang. non-communicable diseases) oraz Zdrowie 2020 (ang. Health 2020). Przedstawione poniżej dane przedstawiają wartości najbliższe okresowi sprawozdawczemu. Dane dotyczące poniższych wskaźników zostały opracowane na podstawie załącznika do raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego pt. Analiza możliwości osiągnięcia wskaźników NPZ za 2022 r.” do raportu pt.: „Prowadzenie monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego za 2022 r. oraz danych statystycznych m.in. Głównego Urzędu Statycznego (GUS) i EUROSTAT. Przegląd najważniejszych wskaźników Najważniejszym tłem dla przedstawienia wskaźników zdrowotnych są informacje o sytuacji demograficznej oraz ekonomiczno-społecznej. Sytuacja ta warunkuje w sposób istotny stan zdrowia społeczeństwa. RokOgółemMężczyźniKobiety 201662,961,364,6 20176260,663,5 201862,460,564,3 201962,560,964,1 202062,360,364,3 Strona 81 z 108 202162,660,764,6 202262,960,163,7 Tabela 52 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu w momencie urodzenia Powyższa tabela przedstawia dane dotyczące oczekiwanej długości życia w zdrowiu (HLY) w momencie urodzenia w podziale na płeć za lata 2016–2022 30) . Ogólna wartość HLY dla całej populacji wynosiła od 62,0 do 62,9 lat. Dla mężczyzn wartość ta wynosiła od 60,1 do 61,3 lat, natomiast dla kobiet od 63,7 do 64,6 lat. Dane te wskazują na nieznaczne różnice między latami i zarówno dla kobiet jak i mężczyzn uległa nieznacznemu zmniejszeniu, oraz wyraźnie wyższą oczekiwaną długość życia w zdrowiu dla kobiet w porównaniu do mężczyzn. RokOgółemMężczyźniKobiety 201617,7 16,5 18,9 201717,516,518,4 201817,516,418,6 201917,816,618,9 202017,516,218,7 202117,616,318,9 202218,016,719,3 Tabela 13 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 50 lat Ogólna oczekiwana długość życia w zdrowiu dla osób w wieku 50 lat wynosiła od 17,5 do 18,0 lat. Analiza wykazała, że oczekiwana długość życia w zdrowiu dla mężczyzn, konsekwentnie pozostaje poniżej 17,0 lat podczas gdy dla kobiet każdorazowo przekracza 18,0 lat, co podkreśla znaczną różnicę między płciami 31) . RokOgółemMężczyźniKobiety 20168,68,28,9 30) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 31) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. Strona 82 z 108 20178,48,38,6 20188,58,28,8 20198,68,19,0 20208,27,68,7 20218,37,78,9 20228,47,89,1 Tabela 14 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 65 lat W 2016 r. ogólna oczekiwana długość życia wynosiła 8,6 lat, dla mężczyzn 8,2, a dla kobiet 8,9 lat. Dla większości lat obserwujemy wzrost oczekiwanej długości życia zarówno dla ogółu, jak i dla kobiet. Oczekiwana długość życia dla mężczyzn jest zazwyczaj krótsza niż dla kobiet 32) . Wykształcenie Rokpodstawoweśredniewyższe 201674,177,281,1 201772,877,081,7 201874,677,281,8 201975,077,381,9 202075,577,482,0 202176,077,682,1 202276,477,782,2 Tabela 15 – Wartości oczekiwanej długości życia w zależności od poziomu wykształcenia Analizę wykonano w podziale na następujących 3 grupy wykształcenia: podstawowe, średnie i wyższe 33) . W 2022 r. osoby z wykształceniem podstawowym miały oczekiwaną długość życia 32) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 33) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 04.06.2024 Strona 83 z 108 wynoszącą 76,4 lata, podczas gdy osoby ze średnim wykształceniem żyły średnio 77,7 lat. Najdłuższą oczekiwaną długość życia miały osoby z wykształceniem wyższym, osiągając w 2022 r. 82,2 lata. Z danych wynika, że wyższy poziom wykształcenia koreluje z dłuższą oczekiwaną długością życia, co jest widoczne na przestrzeni badanych lat. Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 413,9 412,0 418,1 409,9 447,8 461,6 417,2 Dolnośląskie 434,9 459,7 479,1 462,9 506,1 614,7 560,2 Kujawsko-Pomorskie 371,0 359,8 381,9 381,5 399,7 534,3 399,9 Lubelskie 434,4 377,8 417,5 425,6 516,2 530,0 453,4 Lubuskie 385,5 386,2 423,0 383,7 390,4 658,5 555,4 Łódzkie 433,6 437,9 425,2 391,0 443,1 430,4 379,7 Małopolskie 451,4 456,4 461,5 468,3 515,0 473,3 440,1 Mazowieckie 403,6 362,4 348,6 316,3 308,4 362,8 307,8 Opolskie 441,2 475,6 445,3 473,1 462,9 462,7 440,7 Podkarpackie 359,2 331,9 343,5 371,3 398,0 384,9 431,0 Podlaskie 312,9 360,4 349,2 339,7 399,5 378,9 409,7 Pomorskie 400,8 420,6 421,3 422,6 485,2 437,9 407,9 Śląskie 454,3 471,0 471,4 459,2 520,6 517,4 456,0 Świętokrzyskie 527,0 488,7 537,1 564,2 699,1 535,5 505,0 Warmińsko-Mazurskie 361,2 382,1 363,4 368,0 397,9 336,3 343,9 Wielkopolskie 337,6 335,5 366,8 365,8 374,8 345,9 321,4 Zachodniopomorskie467,6 462,3 471,9 476,3 544,1 505,8 488,8 Tabela 16 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Strona 84 z 108 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała nieznacznym wahaniom, odnotowano niewielki wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty na przestrzeni monitorowanego okresu odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 169,9 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 125,3 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 95,8 zgonów) 34) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 418,4 402,4 405,7 401,5 432,1 435,3 390,8 Dolnośląskie 390,3 383,1 413,0 393,6 415,1 517,1 469,1 Kujawsko-Pomorskie 363,1 309,2 344,7 323,2 320,9 478,5 319,5 Lubelskie 551,6 496,3 492,5 486,0 597,7 619,3 515,0 Lubuskie 384,4 391,2 382,1 389,0 350,3 600,5 495,0 Łódzkie 484,2 482,2 458,0 440,6 470,4 433,7 381,7 Małopolskie 399,1 367,3 410,6 403,1 431,3 396,9 373,0 Mazowieckie 424,4 398,9 367,8 367,3 359,9 384,2 315,2 Opolskie 471,9 505,8 458,8 489,0 522,8 490,3 405,0 Podkarpackie 410,6 375,8 383,4 384,9 395,6 400,9 469,7 Podlaskie 526,7 529,9 542,4 490,2 585,9 583,7 569,3 Pomorskie 316,4 334,1 328,8 344,8 367,6 343,6 331,3 Śląskie 466,6 463,3 456,7 459,5 519,3 506,1 429,1 Świętokrzyskie 558,5 521,4 539,4 543,4 655,1 484,0 450,0 Warmińsko-Mazurskie 332,8 360,5 369,3 357,5 358,2 343,2 329,7 Wielkopolskie 309,9 311,5 319,1 322,7 334,5 300,2 288,9 34) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 85 z 108 Zachodniopomorskie397,0 395,3 391,4 393,6 462,1 426,0 379,3 Tabela 17 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała znacznym wahaniom i zmalała w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 110,6 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 78,8 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 109,2 zgonów) i w województwie świętokrzyskim (spadek o 108,5 zgonów) 35) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 438,1 444,5 445,2 427,1 458,9 496,9 442,7 Dolnośląskie 471,6 518,3 509,9 445,8 639,7 639,7 613,0 Kujawsko-Pomorskie 392,5 391,8 414,4 399,3 535,9 535,9 401,1 Lubelskie 440,6 435,7 410,1 420,4 572,6 572,6 494,4 Lubuskie 393,8 390,0 395,7 329,5 624,2 624,2 469,1 Łódzkie 491,4 496,2 505,7 470,0 479,4 479,4 423,3 Małopolskie 466,0 491,9 494,6 479,7 507,9 505,8 483,4 Mazowieckie 421,4 391,1 365,7 324,3 426,8 426,8 329,7 Opolskie 468,9 485,4 453,7 481,4 536,7 536,7 420,4 Podkarpackie 376,0 358,1 352,4 387,7 422,9 422,9 434,4 Podlaskie 362,7 393,0 407,1 387,0 468,5 468,5 465,3 Pomorskie 409,9 437,5 453,6 462,0 471,1 471,1 455,6 Śląskie 492,4 505,1 507,2 500,3 539,7 539,7 495,8 Świętokrzyskie 568,9 535,5 538,4 539,5 556,1 556,1 549,0 35) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 86 z 108 Warmińsko-Mazurskie 365,1 395,0 381,7 371,2 365,4 365,4 375,9 Wielkopolskie 359,0 357,9 387,8 375,3 370,2 370,2 320,4 Zachodniopomorskie 461,8 475,2 501,7 505,1 545,6 545,6 490,0 Tabela 18 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie dolnośląskim (wzrost o 141,4 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 91,7 zgonów) 36) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 487,4 484,3 483,1 446,3 492,8 503,1 448,4 Dolnośląskie 453,4 476,4 481,5 388,6 460,0 549,9 513,4 Kujawsko-Pomorskie 398,0 385,2 435,8 378,3 376,2 528,0 383,8 Lubelskie 665,7 626,1 602,0 544,6 734,6 775,2 629,6 Lubuskie 422,8 453,9 399,0 324,2 334,1 603,1 443,9 Łódzkie 582,8 602,8 587,1 524,2 570,4 515,8 470,9 Małopolskie 467,2 452,4 440,5 437,9 482,0 437,0 433,1 Mazowieckie 486,3 482,6 461,5 422,2 432,4 466,7 361,7 Opolskie 539,6 576,4 559,2 498,0 491,9 539,9 486,7 Podkarpackie 500,2 472,4 483,8 454,0 470,5 474,3 501,4 Podlaskie 690,2 700,2 694,2 637,3 701,0 729,7 772,9 Pomorskie 344,8 336,9 354,6 357,5 389,7 362,3 342,6 Śląskie 516,3 512,2 538,8 486,4 569,2 551,1 497,4 36) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 87 z 108 Świętokrzyskie 672,3 668,9 649,4 613,8 794,5 665,4 568,2 Warmińsko-Mazurskie 379,0 417,0 397,0 373,2 407,0 396,1 365,1 Wielkopolskie 348,4 346,2 364,0 348,5 351,1 330,7 311,2 Zachodniopomorskie 442,2 447,8 473,6 497,3 489,8 500,3 405,3 Tabela 19 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie podlaskim (wzrost o 82,7 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 124,6 zgonów) i w województwie łódzkim (spadek o 111,9 zgonów) 37) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 329,4 333,7 340,3 334,6 339,0 314,7 331,6 Dolnośląskie 348,9 362,0 360,8 355,2 365,4 310,2 339,4 Kujawsko-Pomorskie 354,5 361,8 377,1 371,7 398,6 340,6 368,0 Lubelskie 302,5 300,6 307,6 292,8 300,1 294,6 312,3 Lubuskie 320,7 333,0 319,6 321,4 336,6 278,4 291,6 Łódzkie 363,1 372,1 375,8 363,5 360,1 336,4 354,0 Małopolskie 314,3 316,5 319,7 305,5 312,3 306,3 330,1 Mazowieckie 316,2 312,1 315,5 312,5 303,7 279,8 301,2 Opolskie 256,6 302,5 333,5 321,0 344,7 329,8 353,9 Podkarpackie 273,2 274,3 285,8 292,3 289,1 269,9 266,5 Podlaskie 267,0 272,8 284,6 286,3 276,0 272,2 285,9 37) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 88 z 108 Pomorskie 338,0 332,6 340,8 325,9 322,0 311,8 335,9 Śląskie 355,7 363,5 370,7 368,0 380,3 351,5 362,1 Świętokrzyskie 350,7 318,3 329,0 332,0 349,2 353,2 372,1 Warmińsko-Mazurskie 334,1 323,9 337,1 331,3 327,1 323,1 325,2 Wielkopolskie 325,7 336,4 346,0 345,6 348,5 318,3 325,3 Zachodniopomorskie 326,9 338,0 345,4 337,3 346,7 343,4 355,2 Tabela 20 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 97,3 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 29,1 zgonów) 38) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 291,4 285,6 290,9 289,7 291,9 275,2 282,9 Dolnośląskie 309,3 309,2 318,1 307,5 306,4 279,3 291,4 Kujawsko-Pomorskie 295,4 279,8 306,9 299,5 306,4 287,7 282,4 Lubelskie 296,3 302,2 293,6 287,5 306,4 293,1 295,5 Lubuskie 323,4 279,4 282,8 302,6 277,7 254,8 266,8 Łódzkie 314,3 323,8 317,1 321,7 296,1 304,1 302,2 Małopolskie 269,0 255,9 263,7 266,1 269,8 251,4 272,1 Mazowieckie 301,9 304,2 293,0 297,2 300,9 272,4 284,4 Opolskie 233,0 275,7 292,9 308,2 326,6 286,6 321,7 38) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 89 z 108 Podkarpackie 263,8 257,2 272,5 271,3 267,9 252,4 245,9 Podlaskie 315,4 288,5 318,9 313,0 306,7 288,3 306,8 Pomorskie 253,9 233,3 244,6 245,8 245,1 252,5 253,7 Śląskie 310,0 310,8 311,8 297,3 300,3 294,6 301,9 Świętokrzyskie 330,2 306,4 319,5 326,7 314,8 338,3 348,7 Warmińsko-Mazurskie 316,1 280,4 302,0 280,9 304,5 286,1 277,6 Wielkopolskie 279,6 279,1 282,0 280,4 281,5 251,8 261,7 Zachodniopomorskie 294,3 292,6 284,3 289,5 320,2 278,2 285,4 Tabela 21 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 88,7 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 56,6 zgonów) 39) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 264,2 271,2 278,2 280,4 280,7 264,4 278,7 Dolnośląskie 282,1 291,7 297,7 306,2 269,7 269,7 284,3 Kujawsko-Pomorskie 285,3 300,7 304,2 315,9 294,8 294,8 320,1 Lubelskie 217,0 236,3 234,0 238,5 251,2 251,2 263,2 Lubuskie 228,5 258,9 265,2 277,3 241,5 241,5 252,5 Łódzkie 299,7 300,1 312,5 311,1 295,0 295,0 314,0 Małopolskie 262,6 255,3 262,7 267,1 268,0 259,4 274,8 39) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 90 z 108 Mazowieckie 265,6 268,7 271,5 268,5 237,3 237,3 257,7 Opolskie 194,7 246,2 289,4 282,9 287,3 287,3 288,6 Podkarpackie 217,1 223,2 220,8 216,1 234,2 234,2 224,1 Podlaskie 210,2 224,1 232,2 231,0 219,1 219,1 231,9 Pomorskie 267,9 271,9 278,9 279,5 250,8 250,8 281,1 Śląskie 283,8 295,4 294,6 297,6 289,7 289,7 306,7 Świętokrzyskie 258,6 267,2 250,0 257,0 280,0 280,0 304,2 Warmińsko-Mazurskie 255,9 240,4 262,3 279,3 255,1 255,1 270,7 Wielkopolskie 266,0 264,9 291,9 282,8 262,3 262,3 265,0 Zachodniopomorskie 262,2 269,4 277,5 286,2 286,9 286,9 275,9 Tabela 22 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 93,9 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 7,9 zgonów) 40) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 201,5 203,3 208,4 207,9 207,1 201,6 207,7 Dolnośląskie 236,0 240,5 236,9 233,3 245,6 203,1 228,4 Kujawsko-Pomorskie 212,7 230,2 227,6 224,8 210,3 209,4 221,8 Lubelskie 190,4 200,2 200,3 184,0 194,4 206,4 204,6 Lubuskie 200,7 218,0 219,3 236,1 244,7 196,1 228,8 40) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 91 z 108 Łódzkie 218,4 212,9 230,2 224,9 222,9 214,0 224,4 Małopolskie 182,5 179,4 189,4 192,1 186,4 195,9 198,2 Mazowieckie 199,6 208,6 213,3 214,3 211,0 191,5 208,3 Opolskie 160,0 222,4 217,3 234,5 214,0 222,2 237,8 Podkarpackie 183,1 171,2 176,6 180,9 193,5 173,3 174,1 Podlaskie 224,6 203,6 205,7 203,5 226,7 207,7 205,2 Pomorskie 184,7 174,6 184,8 183,7 166,0 179,3 181,9 Śląskie 220,6 219,2 219,8 210,7 219,4 219,2 215,6 Świętokrzyskie 222,6 198,9 201,7 185,9 196,6 217,5 239,2 Warmińsko-Mazurskie 217,6 218,7 214,3 238,6 225,8 207,3 214,6 Wielkopolskie 194,4 202,4 213,1 208,2 206,4 206,3 195,9 Zachodniopomorskie 213,8 200,2 219,4 240,4 211,4 218,8 214,0 Tabela 23 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 77,8 zgonów), największy spadek z kolei w województwie podlaskim (spadek o 19,4 zgonów) 41) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 70,7 77,9 85,0 85,0 91,3 87,9 94,5 Dolnośląskie 81,9 84,1 92,5 97,0 94,2 103,3 130,5 Kujawsko-Pomorskie 66,9 79,1 91,1 89,5 101,0 101,9 96,1 41) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 92 z 108 Lubelskie 45,6 50,6 52,5 53,9 66,5 64,5 71,8 Lubuskie 57,8 45,9 68,3 65,7 67,4 68,9 73,3 Łódzkie 87,3 101,3 115,9 114,2 125,4 115,6 126,4 Małopolskie 48,3 68,0 72,6 81,2 68,5 68,3 65,3 Mazowieckie 93,6 98,0 106,0 101,3 111,1 100,2 99,3 Opolskie 104,5 70,9 63,7 78,4 82,4 70,8 77,1 Podkarpackie 44,8 58,6 68,2 68,8 95,4 91,5 83,6 Podlaskie 61,6 76,5 74,6 80,9 95,6 82,7 87,6 Pomorskie 89,4 95,9 101,9 94,6 99,6 95,2 102,2 Śląskie 52,3 63,6 67,8 69,9 71,2 69,1 80,0 Świętokrzyskie 54,6 61,9 54,6 55,1 84,9 95,9 84,2 Warmińsko-Mazurskie 67,6 73,5 85,9 96,9 102,8 96,0 88,4 Wielkopolskie 71,2 74,8 84,5 77,0 82,3 79,0 103,6 Zachodniopomorskie 77,6 85,7 92,1 86,4 95,6 92,2 96,0 Tabela 24 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom, odnotowano wyraźny wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Wzrost odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 48,6 zgonów). Spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 27,4 zgonów) 42) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 69,2 75,8 77,0 75,6 82,9 78,2 81,0 42) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 93 z 108 Dolnośląskie 75,9 76,0 73,8 76,0 74,7 86,2 117,0 Kujawsko-Pomorskie 62,0 69,4 77,1 71,5 84,6 79,4 74,1 Lubelskie 67,1 64,6 57,5 51,6 77,0 66,9 74,6 Lubuskie 57,1 65,9 62,8 66,8 78,4 64,8 76,2 Łódzkie 81,6 97,4 91,6 104,6 112,2 98,4 105,5 Małopolskie 53,9 72,4 71,2 77,5 77,9 66,9 62,0 Mazowieckie 89,9 92,4 100,7 86,7 100,5 92,5 88,0 Opolskie 111,8 88,3 54,7 71,2 77,1 83,0 84,7 Podkarpackie 50,5 67,3 69,5 69,0 100,0 80,5 74,1 Podlaskie 104,6 122,8 124,1 123,7 114,5 106,4 107,4 Pomorskie 70,2 70,4 68,2 74,1 75,7 62,2 75,5 Śląskie 55,4 63,0 66,7 61,5 49,7 57,7 71,5 Świętokrzyskie 62,9 60,6 53,9 56,1 83,0 88,3 73,3 Warmińsko-Mazurskie 78,4 86,9 101,2 96,9 91,8 105,1 77,4 Wielkopolskie 60,5 64,4 73,3 67,2 63,8 69,1 81,8 Zachodniopomorskie 58,0 71,2 85,6 74,4 74,0 65,0 70,4 Tabela 25 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. w odniesieniu do 2016 r. odnotowano w 13 województwach. Największy wzrost zauważono w województwie dolnośląskim (wzrost o 41,1 zgonów), spadek odnotowano w 3 województwach, z czego największy w województwie opolskim (spadek o 27,1 zgonów) 43) . 43) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 94 z 108 Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 53,7 63,8 67,2 66,8 68,4 69,3 77,2 Dolnośląskie 53,6 70,9 73,8 79,3 82,3 82,3 104,8 Kujawsko-Pomorskie 50,1 61,8 71,7 74,1 87,8 87,8 82,6 Lubelskie 29,4 44,4 36,0 35,6 48,5 48,5 57,0 Lubuskie 34,8 41,6 56,6 49,9 39,8 39,8 50,7 Łódzkie 80,5 94,1 100,2 93,6 100,5 100,5 114,6 Małopolskie 31,8 53,3 52,4 59,9 54,8 54,8 53,7 Mazowieckie 75,2 80,9 88,4 81,3 79,1 79,1 85,3 Opolskie 88,1 59,2 47,5 57,9 63,6 63,6 77,5 Podkarpackie 33,2 49,0 47,7 52,2 77,5 77,5 62,1 Podlaskie 44,3 59,9 62,4 66,2 63,2 63,2 74,7 Pomorskie 76,1 79,6 83,0 74,4 68,8 68,8 86,4 Śląskie 36,8 45,7 46,1 49,2 50,4 50,4 61,5 Świętokrzyskie 32,3 40,9 27,9 34,8 68,1 68,1 55,6 Warmińsko-Mazurskie 55,9 62,5 73,0 76,3 84,2 84,2 71,0 Wielkopolskie 56,0 64,0 67,5 68,6 61,6 61,6 80,2 Zachodniopomorskie 51,9 64,9 78,9 66,4 67,1 67,1 70,3 Tabela 26 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. W 2022 r. w stosunku do 2016 r. odnotowano wzrost liczby zgonów w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o Strona 95 z 108 51,2 zgonów), spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 10,6 zgonów) 44) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 45,1 55,3 54,9 52,7 55,8 58,1 60,5 Dolnośląskie 47,4 62,0 58,0 64,4 55,8 62,9 85,6 Kujawsko-Pomorskie 33,5 44,3 53,2 50,9 52,5 59,9 57,6 Lubelskie 37,1 47,0 36,0 33,4 43,9 49,5 54,9 Lubuskie 44,4 47,8 59,9 46,9 51,6 34,4 49,3 Łódzkie 56,7 64,8 65,8 72,6 81,0 71,1 83,6 Małopolskie 32,5 52,0 49,6 50,1 54,0 47,2 44,2 Mazowieckie 60,2 68,1 69,3 57,1 63,9 67,5 72,5 Opolskie 70,3 59,3 51,6 51,3 65,2 50,9 57,8 Podkarpackie 38,9 52,3 48,1 49,3 64,2 76,8 54,8 Podlaskie 62,6 78,1 81,1 87,5 85,7 75,8 75,8 Pomorskie 43,1 51,0 57,6 51,1 46,6 48,9 51,7 Śląskie 31,5 48,6 42,5 41,5 43,3 41,2 50,5 Świętokrzyskie 39,6 43,5 34,1 34,0 47,4 54,2 47,5 Warmińsko-Mazurskie 49,7 67,7 63,0 66,6 69,5 70,4 62,7 Wielkopolskie 47,2 49,9 55,6 50,1 41,6 55,2 62,9 Zachodniopomorskie 46,5 53,5 67,9 58,8 48,2 57,0 53,2 Tabela 27 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 44) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 96 z 108 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. względem 2016 r. odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 38,2 zgonów). Spadek odnotowano jedynie w województwie opolskim (spadek o 12,5 zgonów) 45) . 20222023 6 401 334 uczestników5 341 082 uczestników Tabela 28 – Liczba uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w latach 2022– 2023 W oparciu o powyższe dane należy zauważyć spadek liczby uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w 2023 r. względem 2022 r. 46) Wykres 12 – Przeciętne miesięczne spożycie warzyw na 1 osobę (w kg) W latach 2016–2022 ilość zjadanych warzyw systematycznie zmniejszała się, w 2020 r. trend ten się nieznacznie odwrócił, by znów ilość zjadanych warzyw zaczęła spadać. Spożycie warzyw w 2022 r. w porównaniu do 2016 r. spadło o 1,46 kg 47) . 45) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. 46) Departament Sportu dla Wszystkich w Ministerstwie Sportu i Turystyki, stan na 10.07.2024 r. 47) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True, stan na 10.07.2024 r. 8.59 8.24 7.92 7.61 7.72 7.43 7.13 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2016201720182019202020212022 Spozycie waryzw mieisęcznie w kg Rok Strona 97 z 108 Wykres 13 – Zgony z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca Na podstawie powyższych danych można stwierdzić wyraźny spadek liczby zgonów z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca w latach 2016–2021. W 2022 r. odnotowano nieznaczny wzrost liczby zgonów w porównaniu z 2021 r. 48) Wykres 14 – Średnie roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu Na podstawie powyższych danych można stwierdzić, że roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu na przestrzeni lat 2016–2022, pomimo nieznacznych fluktuacji, pozostaje na niezmiennym poziomie 49) . 48) Główny Urząd Statystyczny, https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx, stan na 10.07.2024 r. 49) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.12.2024 r 9.37 9.45 9.55 9.78 9.62 9.7 9.37 9.35 9.4 9.45 9.5 9.55 9.6 9.65 9.7 9.75 9.8 2016201720182019202020212022 Spozycie w przeliczeniu na 100% alkoholu Rok 23833 23351 23722 23136 22238 20866 20977 20500 21000 21500 22000 22500 23000 23500 24000 2016201720182019202020212022 liczba zgonów Rok Strona 98 z 108 RokWyroby spirytusowe (100% alkoholu) Wino i miody pitne Wino i miody pitne w przeliczeniu na 100% alkohol PiwoPiwo w przeliczeniu na 100% alkohol 20163,25,80,799,55,47 20173,36,10,7398,55,42 20183,360,72100,55,53 20193,76,20,7497,15,34 20203,76,50,77945,17 20213,86,70,893,25,13 20223,56,30,7692,95,11 20233,46,80,7287,44,81 Tabela 29 – Spożycie w litrach na jednego mieszkańca i w przeliczeniu na 100% alkohol Zgodnie z powyższymi danymi można stwierdzić nieznaczną tendencję wzrostową spożycia alkoholi wysoko procentowych, w tym wyrobów spirytusowych (w przeliczeniu na 100% alkoholu) i win oraz miodów pitnych. Tendencję spadkową odnotowano w zakresie spożycia piw 50) . 50) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.07.2024 r. Strona 99 z 108 Wykres 15 – Liczba zamachów samobójczych – ogółem W latach 2017–2022 należy odnotować stały, wyraźny wzrost liczby prób samobójczych. W 2022 r. liczba prób samobójczych była wyższa o 30,3% względem 2016 r. 51) Wykres 16 – Liczba zgonów w wyniku samobójstw – ogółem Liczba zgonów w wyniku samobójstw na przestrzeni lat 2017–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Należy odnotować spadek w 2022 r. względem 2021 r. 52) 2016201720182019202020212022 Wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV) 11,0910,448,968,732,513,266,69 Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) 9,98,758,327,412,594,056,61 HIV3,613,813,454,592,093,276,34 51) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. 52) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. Strona 100 z 108 Różyczka2,91,21,10,70,260,130,40 Odra0,350,160,933,940,080,030,07 Polio000000,670,87 Tabela 30 – Zapadalność na wybrane choroby zakaźne (na 100 tys. osób) W latach 2016–2020 systematycznie zmniejszała się zapadalność na wirusowe zapalenia wątroby typu B i C, różyczkę, by ponownie znacząco wzrosnąć w 2022 r. W przypadku HIV zapadalność również malała do 2020 r., jednakże w 2022 r. odnotowano duży wzrost zapadalności, do poziomów nie notowanych od 2016 r. 53) Wzrost zachorowań na odrę, różyczkę i polio był związany ze wzrostem liczby zachorowań w całym regionie Europejskim WHO, w tym krajach bezpośrednio graniczących z Polską, co wiąże się prawdopodobnie z dużymi ruchami uchodźczymi w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, jak również z wieloletnią aktywnością ruchów antyszczepionkowych prowadzących do spadku zaufania do szczepień ochronnych. Stan zdrowia Zmienna201620172018201920202021 Miasta17,418,217,817,315,517,1 Wieś16,016,014,915,315,216,2 Mężczyźni18,919,618,318,217,418,8 Kobiety14,915,315,114,913,614,8 60–741,92,62,42,72,22,4 75 lat+0,20,60,80,90,61,1 Bardzo dobre Ogółem16,817,316,616,615,416,7 Miasta43,143,544,445,347,849,2 Wieś43,843,144,645,648,149,0 53) Główny Inspektorat Sanitarny, Raport Stan Sanitarny Kraju 2022, https://www.gov.pl/web/gis/stan-sanitarny- kraju-w-2022-r-opublikowany--podsumowanie-dzialan-panstwowej-inspekcji-sanitarnej, stan na 10.07.2024 r. Strona 101 z 108 Mężczyźni44,844,746,047,249,150,7 Kobiety42,042,043,243,746,847,6 60–7422,527,228,930,333,135,7 75 lat+9,311,811,014,214,417,2 Dobre Ogółem43,443,344,545,447,949,1 Miasta26,825,926,225,826,524,2 Wieś26,827,327,726,426,124,5 Mężczyźni24,724,124,723,524,021,5 Kobiety28,728,628,728,328,526,9 60–7451,147,347,746,548,045,9 75 lat+41,741,946,243,447,947,7 Ani dobre, ani złe Ogółem26,826,426,826,026,424,3 Miasta10,19,79,29,28,37,8 Wieś11,111,310,510,79,28,8 Mężczyźni9,29,39,08,87,87,5 Kobiety11,711,410,410,79,48,9 60–7420,818,217,416,914,013,9 75 lat+37,334,830,831,530,027,0 Złe Ogółem10,510,49,79,88,68,2 Miasta2,72,72,42,58,31,7 Wieś2,32,32,32,19,21,6 Mężczyźni2,32,42,12,27,81,5 Strona 102 z 108 Kobiety2,72,72,62,49,41,8 60–743,64,63,63,714,02,1 75 lat+11,510,811,210,030,07,0 Bardzo złe Ogółem2,52,52,32,31,71,6 Tabela 31 – Samoocena stanu zdrowia (Self-perceived health) osób w wieku, co najmniej 60 lat (dla osób w wieku 60–74 i 75+) według miejsca zamieszkania, płci w latach 2016–2021 W kolejnych latach można zaobserwować wzrosty i spadki dynamiki zmian samooceny stanu zdrowia. Osoby starsze oceniają swój stan zdrowia ogólnie jako gorszy. W podziale na płeć kobiety gorzej niż mężczyźni oceniają swój stan zdrowia. W przypadku osób mieszkających na wsi i w miastach wartości wskaźnika samooceny były do siebie zbliżone 54) . 2016201720182019202020212022 Kobiety20,420,220,120,119,118,419,5 Mężczyźni16,015,915,816,014,614,115,3 Tabela 32 – Przeciętne dalsze trwanie życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 W 2022 r. należy odnotować spadek przeciętnego dalszego trwania życia zarówno kobiet jak i mężczyzn w porównaniu z 2016 r. U Kobiet spadek ten wyniósł 0,9 lat, u mężczyzn 0,7 lat 55) . Województwo2016201720182019202020212022 Polska8,48,58,58,58,38,28,6 Dolnośląskie8,08,28,58,48,18,08,9 Kujawsko- Pomorskie 8,88,88,88,78,58,08,3 Lubelskie8,28,58,48,48,08,28,0 54) Główny Urząd Statystyczny, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia, stan na 10.07.2024 r. 55) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica, stan na 10.07.2024 r. Strona 103 z 108 Lubuskie7,98,38,79,19,18,19,5 Łódzkie8,88,28,08,07,99,07,9 Małopolskie8,88,88,78,58,48,18,9 Mazowieckie9,08,48,28,28,38,38,8 Opolskie8,08,28,58,48,28,29,0 Podkarpackie8,38,68,58,58,08,38,1 Podlaskie8,38,78,58,58,18,08,1 Pomorskie8,88,98,98,88,78,28,4 Śląskie8,48,58,38,28,27,98,5 Świętokrzyskie8,18,58,48,38,18,08,2 Warmińsko- Mazurskie 8,88,98,98,78,68,58,4 Wielkopolskie7,98,38,89,19,29,19,5 Zachodniopomorskie7,98,38,89,19,39,19,5 Tabela 33 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie wielkopolskim, lubuskim i zachodniopomorskim, o 1,6 lat, największy spadek odnotowano w województwie łódzkim, o 0,9 lat 56) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 7,4 7,6 7,8 7,8 7,3 7,1 7,6 Dolnośląskie 6,9 7,1 7,4 7,6 7,2 7,2 7,7 56) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 104 z 108 Kujawsko- Pomorskie 7,7 7,7 7,7 7,6 7,2 6,8 7,3 Lubelskie 7,4 8,1 8,1 8,1 7,3 6,9 7,3 Lubuskie 7,1 7,7 7,9 7,9 7,7 7,5 8,2 Łódzkie 7,5 7,3 7,4 7,5 7,1 7,1 7,2 Małopolskie 8,0 8,0 7,8 7,6 7,1 7,0 7,6 Mazowieckie 7,8 7,7 7,7 7,9 7,0 7,1 7,7 Opolskie 7,0 7,1 7,5 7,7 7,3 7,4 7,7 Podkarpackie 7,7 8,4 8,5 8,3 7,5 7,2 7,5 Podlaskie 7,6 8,3 8,3 8,2 7,6 7,0 7,3 Pomorskie 7,7 7,9 7,9 7,8 7,4 7,0 7,3 Śląskie 7,7 7,6 7,6 7,3 6,8 6,6 7,2 Świętokrzyskie 7,5 8,1 8,2 8,0 7,2 7,2 7,3 Warmińsko- Mazurskie 7,4 7,5 7,5 7,5 7,2 6,7 7,2 Wielkopolskie 7,2 7,8 8,0 8,2 7,8 7,7 8,3 Zachodniopomorskie 7,2 7,6 8,0 8,2 7,8 7,7 8,2 Tabela 34 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie lubuskim i wielkopolskim, o 1,1 lat, największy spadek odnotowano w województwie śląskim, o 0,5 lat 57) . 2022 r.2023 r. 22 923 interwencje22 589 interwencji 57) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 105 z 108 Tabela 35 – Liczba interwencji sprawozdanych do systemu ProfiBaza, w których wskazano jeden z 5 celów operacyjnych NPZ na lata 2021–2025 wraz z zadaniami wspierającymi Na podstawie powyższych danych należy zauważyć że liczba zadań realizowanych w ramach NPZ na lata 2021–2025 w 2022 r. i 2023 r. utrzymuje się na podobnym poziomie. 58) Rozdział 4 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 Wykres 17 – Liczba interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 ogółem. W okresie 2020–2023 zauważalne jest, że liczba interwencji ulegała nieznacznym fluktuacjom, z zauważalnym spadkiem w 2021 r. (pierwszy rok sprawozdawczy objęty sprawozdawczością w systemie Profibaza). w latach 2022–2023 zauważalny jest wyraźny wzrost liczby interwencji w porównaniu z poprzednim okresem. Wykres 18 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 58) System Profibaza, https://profibaza.pzh.gov.pl/, stan na 10.12.2024 r. 27171 24861 2849628069 2020202120222023 2020202120222023 JST 15025127611385513475 AC 12146121001464114594 Strona 106 z 108 W latach 2020–2021 największą liczbę zadań/interwencji sprawozdały JST. Jednak w latach 2022–2023 tendencja odwróciła się – większość interwencji sprawozdała administracja centralna. Lata 2022–2023 to także zwiększenie liczby realizowanych interwencji w porównaniu z latami 2020–2021. Wykres 19 – Finansowanie w latach 2020–2023 ogółem (w mld). 2023 r. to spadek względem 2020 r., w zakresie finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny kosz zadań spadł w 2023 r. o ok. 1,2 mld., a w porównaniu z 2021 r. wzrósł o ok 500 mln złotych. Wykres 20 – Koszt realizacji zadań/interwencji w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 2023 r. to spadek, względem 2020 r., jeśli chodzi o nakłady podmiotów centralnych na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w wypadku JST jednakże odnotowano wzrost. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny koszt zadań JST w 2023 r. wzrósł o ponad 800 mln zł. – natomiast finansowanie przez administrację centralną zmniejszyło się o ok. 2 mld zł. Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 Analiza informacji o zrealizowanych w 2022 i 2023 r. zadaniach z zakresu zdrowia publicznego pozwala na sporządzenie wniosków. 1. W ostatnim czasie poprawia się stan zdrowia ludności Rzeczypospolitej Polskiej po epidemii COVID-19. Jednakże prognozy demograficzne nie są optymistyczne. Starzenie się polskiego 7.1 5.4 5.2 5.9 2020202120222023 2020202120222023 JST 2 557 319 1933 595 684 2943 010 815 2053 370 846 344 AC 4 556 513 9321 793 198 855,172 173 677 8182 539 353 148,80 Strona 107 z 108 społeczeństwa będzie w przyszłości istotnie wpływać na zwiększenie zapotrzebowania na opiekę zdrowotną. Dodatkowo, w wyniku epidemii COVID-19 oczekiwana długość życia w Rzeczypospolitej Polskiej uległa skróceniu, chociaż nastąpiło korzystne odbicie wskaźników, niezbędne jest dalsze intensyfikowanie działań profilaktycznych w celu poprawy zdrowia publicznego. Zasadne jest podnoszenie świadomości na temat czynników determinujących zdrowie, kształtowanie środowisk (pracy, zamieszkania, wypoczynku) sprzyjających zdrowiu jak i dostarczanie narzędzi pozwalających dokonywać wyborów prozdrowotnych by minimalizować negatywne trendy odbijające się w przeciążeniu systemu ochrony zdrowia. 2. Zmiany postaw i zachowań oraz ich konsekwencje dla zdrowia w wymiarze tak jednostki jak i populacji – co jest w ognisku zainteresowania zdrowia publicznego – nie są możliwe do zaobserwowania w perspektywie kilku czy kilkudziesięciu miesięcy. Obserwacja trendów w odniesieniu do zjawisk epidemiologicznych wymaga wieloletnich obserwacji. Brak natychmiastowych efektów nie zwalnia z czynienia wysiłków na rzecz zmian prozdrowotnych. 3. Działania profilaktyczne i edukacyjne muszą być wspierane działaniami regulacyjnymi, których kierunek został określony w NPZ – czego dobrym przykładem jest polityka antytytoniowa i tzw. opłata cukrowa. 4. Konieczne jest prowadzenie profilaktyki dostosowanej do popartych danymi potrzeb zdrowotnych populacji, adekwatnej do określonych czynników chroniących i czynników ryzyka przewlekłych chorób niezakaźnych (choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca, choroby układu oddechowego). 5. Realizowane były wszystkie zadania określone w ustawie i niemal wszystkie zadania określone w NPZ 2021–2025 co wskazuje na adekwatność opisanego w tych aktach prawnych katalogu interwencji z zakresu zdrowia publicznego. 6. Silną stroną zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest duża liczba podmiotów zaangażowanych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – bardzo duża liczba podmiotów realizowała zadania określone w ustawie i NPZ 2021–2025. Większość JST sprawozdało realizację co najmniej jednego zadania. Ponadto wysoką aktywność wykazują stacje sanitarno-epidemiologiczne. 7. JST potrzebują wsparcia merytorycznego w przygotowaniu, realizacji i ocenie programów prozdrowotnych (JST wdrażają ok. 50% wszystkich programów). W związku z zauważalnymi istotnymi różnicami w podejściu do sprawozdawczości, zróżnicowaniem terytorialnym priorytetów działań a także mając na uwadze postulaty kierowane do Ministerstwa Zdrowia przez JST niezbędne jest utworzenie mechanizmu stałych szkoleń dla administracji samorządowej dotyczących aspektów merytorycznych i prawnych zdrowia publicznego. Trzeba zauważyć, że zdrowie publiczne jest dyscypliną rozwijającą się bardzo dynamicznie, Strona 108 z 108 kolejne lata dostarczają nowych danych m.in. o skuteczności i efektywności różnych interwencji. Stała aktualizacja wiedzy i budowanie właściwych postaw wśród profesjonalistów zajmujących się zdrowiem publicznym wydaje się być konieczne. 8. Realizacja NPZ 2021–2025 w kolejnych latach będzie wymagała co najmniej porównywalnego poziomu zaangażowania właściwych instytucji. Na uwagę zasługuje również kilka szczegółowych zagadnień:  wdrożono nowy system Profibaza do gromadzenia danych o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. System ten pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań,  poprawiła się jakość sprawozdawczości – przede wszystkim wynika to z coraz lepszej identyfikacji podejmowanych interwencji jako zadań z zakresu zdrowia publicznego, zwiększenia intensywności starań urzędów wojewódzkich oraz wprowadzenia nowego systemu Profibaza.\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie o stanie zdrowia publicznego w Polsce za lata 2022-2023\",\n  \"pl_summary\": \"Dokument podsumowuje działania podjęte w latach 2022-2023 na rzecz poprawy zdrowia Polaków, takie jak programy profilaktyczne i edukacyjne. Wskazuje na poprawę długości życia po pandemii COVID-19, ale też na rosnące problemy, jak otyłość u dzieci i wyzwania demograficzne. Na realizację tych zadań przeznaczono łącznie około 10,8 miliarda złotych.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Poprawa długości życia: po pandemii oczekiwana długość życia wzrosła – dla kobiet do 82 lat, a dla mężczyzn do 74,7 lat.\",\n    \"Spadek spożycia alkoholu: średnie spożycie alkoholu na mieszkańca spadło z 9,37 do 8,93 litra czystego alkoholu rocznie.\",\n    \"Problem otyłości u dzieci: odsetek dzieci z nadmierną masą ciała rośnie z wiekiem i wynosi 27,6% u 7-latków, aż 34,8% u 9-latków.\",\n    \"Finansowanie działań: na programy zdrowotne, w tym profilaktykę uzależnień i szczepienia, wydano 10,8 mld zł, z czego połowę stanowiły działania samorządów.\",\n    \"Wzrost liczby prób samobójczych: w 2022 roku odnotowano o 30,3% więcej prób samobójczych niż w 2016 roku, co wskazuje na rosnący kryzys zdrowia psychicznego.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Report on the State of Public Health in Poland for 2022-2023\",\n  \"eng_summary\": \"This document summarizes actions taken in 2022-2023 to improve the health of Poles, such as prevention and educational programs. It notes an improvement in life expectancy after the COVID-19 pandemic but also highlights growing problems like childhood obesity and demographic challenges. A total of approximately PLN 10.8 billion was allocated to these tasks.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"Improved life expectancy: After the pandemic, life expectancy increased to 82 years for women and 74.7 years for men.\",\n    \"Decrease in alcohol consumption: Average alcohol consumption per capita fell from 9.37 to 8.93 liters of pure alcohol per year.\",\n    \"Childhood obesity problem: The percentage of children with excessive body weight increases with age, from 27.6% in 7-year-olds to 34.8% in 9-year-olds.\",\n    \"Funding for activities: PLN 10.8 billion was spent on health programs, including addiction prevention and vaccinations, half of which were local government actions.\",\n    \"Increase in suicide attempts: In 2022, there were 30.3% more suicide attempts than in 2016, indicating a growing mental health crisis.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht über den Stand der öffentlichen Gesundheit in Polen für 2022-2023\",\n  \"de_summary\": \"Dieses Dokument fasst die Maßnahmen zusammen, die in den Jahren 2022-2023 zur Verbesserung der Gesundheit der Polen ergriffen wurden, wie z. B. Präventions- und Aufklärungsprogramme. Es stellt eine Verbesserung der Lebenserwartung nach der COVID-19-Pandemie fest, weist aber auch auf wachsende Probleme wie Fettleibigkeit bei Kindern und demografische Herausforderungen hin. Für diese Aufgaben wurden insgesamt rund 10,8 Milliarden PLN bereitgestellt.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Verbesserte Lebenserwartung: Nach der Pandemie stieg die Lebenserwartung für Frauen auf 82 Jahre und für Männer auf 74,7 Jahre.\",\n    \"Rückgang des Alkoholkonsums: Der durchschnittliche Alkoholkonsum pro Kopf sank von 9,37 auf 8,93 Liter reinen Alkohol pro Jahr.\",\n    \"Problem der Fettleibigkeit bei Kindern: Der Anteil der Kinder mit übermäßigem Körpergewicht steigt mit dem Alter von 27,6 % bei 7-Jährigen auf 34,8 % bei 9-Jährigen.\",\n    \"Finanzierung von Maßnahmen: Für Gesundheitsprogramme, einschließlich Suchtprävention und Impfungen, wurden 10,8 Mrd. PLN ausgegeben, wovon die Hälfte auf Maßnahmen der Kommunen entfiel.\",\n    \"Zunahme von Suizidversuchen: Im Jahr 2022 gab es 30,3 % mehr Suizidversuche als 2016, was auf eine wachsende Krise der psychischen Gesundheit hindeutet.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur l'état de la santé publique en Pologne pour 2022-2023\",\n  \"fr_summary\": \"Ce document résume les actions menées en 2022-2023 pour améliorer la santé des Polonais, telles que des programmes de prévention et d'éducation. Il note une amélioration de l'espérance de vie après la pandémie de COVID-19, mais souligne également des problèmes croissants comme l'obésité infantile et les défis démographiques. Un total d'environ 10,8 milliards de PLN a été alloué à ces tâches.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Amélioration de l'espérance de vie : Après la pandémie, l'espérance de vie est passée à 82 ans pour les femmes et à 74,7 ans pour les hommes.\",\n    \"Baisse de la consommation d'alcool : La consommation moyenne d'alcool par habitant est passée de 9,37 à 8,93 litres d'alcool pur par an.\",\n    \"Problème d'obésité infantile : Le pourcentage d'enfants en surpoids augmente avec l'âge, passant de 27,6 % chez les 7 ans à 34,8 % chez les 9 ans.\",\n    \"Financement des activités : 10,8 milliards de PLN ont été dépensés pour des programmes de santé, y compris la prévention des dépendances et les vaccinations, dont la moitié provenait d'actions des collectivités locales.\",\n    \"Augmentation des tentatives de suicide : En 2022, il y a eu 30,3 % de tentatives de suicide de plus qu'en 2016, ce qui indique une crise croissante de la santé mentale.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe sobre el estado de la salud pública en Polonia para 2022-2023\",\n  \"es_summary\": \"Este documento resume las acciones tomadas en 2022-2023 para mejorar la salud de los polacos, como programas de prevención y educación. Señala una mejora en la esperanza de vida tras la pandemia de COVID-19, pero también destaca problemas crecientes como la obesidad infantil y los desafíos demográficos. Se destinó un total de aproximadamente 10.800 millones de PLN a estas tareas.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"Mejora de la esperanza de vida: Tras la pandemia, la esperanza de vida aumentó a 82 años para las mujeres y 74,7 años para los hombres.\",\n    \"Disminución del consumo de alcohol: El consumo medio de alcohol per cápita cayó de 9,37 a 8,93 litros de alcohol puro al año.\",\n    \"Problema de obesidad infantil: El porcentaje de niños con exceso de peso corporal aumenta con la edad, del 27,6% en los niños de 7 años al 34,8% en los de 9 años.\",\n    \"Financiación de actividades: Se gastaron 10.800 millones de PLN en programas de salud, incluida la prevención de adicciones y vacunaciones, la mitad de los cuales fueron acciones de gobiernos locales.\",\n    \"Aumento de intentos de suicidio: En 2022, hubo un 30,3% más de intentos de suicidio que en 2016, lo que indica una creciente crisis de salud mental.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Relazione sullo stato della salute pubblica in Polonia per il 2022-2023\",\n  \"it_summary\": \"Questo documento riassume le azioni intraprese nel 2022-2023 per migliorare la salute dei polacchi, come programmi di prevenzione ed educazione. Nota un miglioramento dell'aspettativa di vita dopo la pandemia di COVID-19, ma evidenzia anche problemi crescenti come l'obesità infantile e le sfide demografiche. A questi compiti è stato destinato un totale di circa 10,8 miliardi di PLN.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Miglioramento dell'aspettativa di vita: Dopo la pandemia, l'aspettativa di vita è aumentata a 82 anni per le donne e 74,7 anni per gli uomini.\",\n    \"Diminuzione del consumo di alcol: Il consumo medio di alcol pro capite è sceso da 9,37 a 8,93 litri di alcol puro all'anno.\",\n    \"Problema dell'obesità infantile: La percentuale di bambini con peso corporeo eccessivo aumenta con l'età, passando dal 27,6% nei bambini di 7 anni al 34,8% in quelli di 9 anni.\",\n    \"Finanziamento delle attività: Sono stati spesi 10,8 miliardi di PLN per programmi sanitari, tra cui la prevenzione delle dipendenze e le vaccinazioni, metà dei quali sono state azioni dei governi locali.\",\n    \"Aumento dei tentativi di suicidio: Nel 2022, ci sono stati il 30,3% in più di tentativi di suicidio rispetto al 2016, indicando una crescente crisi di salute mentale.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport over de staat van de volksgezondheid in Polen voor 2022-2023\",\n  \"nl_summary\": \"Dit document vat de acties samen die in 2022-2023 zijn ondernomen om de gezondheid van Polen te verbeteren, zoals preventie- en educatieprogramma's. Het constateert een verbetering van de levensverwachting na de COVID-19-pandemie, maar wijst ook op groeiende problemen zoals obesitas bij kinderen en demografische uitdagingen. In totaal werd ongeveer 10,8 miljard PLN uitgetrokken voor deze taken.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Verbeterde levensverwachting: Na de pandemie steeg de levensverwachting tot 82 jaar voor vrouwen en 74,7 jaar voor mannen.\",\n    \"Daling van alcoholconsumptie: De gemiddelde alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking daalde van 9,37 naar 8,93 liter pure alcohol per jaar.\",\n    \"Probleem van obesitas bij kinderen: Het percentage kinderen met overgewicht neemt toe met de leeftijd, van 27,6% bij 7-jarigen tot 34,8% bij 9-jarigen.\",\n    \"Financiering van activiteiten: Er werd 10,8 miljard PLN uitgegeven aan gezondheidsprogramma's, waaronder verslavingspreventie en vaccinaties, waarvan de helft acties van lokale overheden waren.\",\n    \"Toename van zelfmoordpogingen: In 2022 waren er 30,3% meer zelfmoordpogingen dan in 2016, wat wijst op een groeiende crisis in de geestelijke gezondheidszorg.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre o Estado da Saúde Pública na Polónia para 2022-2023\",\n  \"pt_summary\": \"Este documento resume as ações tomadas em 2022-2023 para melhorar a saúde dos polacos, como programas de prevenção e educação. Regista uma melhoria na esperança de vida após a pandemia de COVID-19, mas também destaca problemas crescentes como a obesidade infantil e os desafios demográficos. Foi atribuído um total de aproximadamente 10,8 mil milhões de PLN a estas tarefas.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Melhoria da esperança de vida: Após a pandemia, a esperança de vida aumentou para 82 anos para as mulheres e 74,7 anos para os homens.\",\n    \"Diminuição do consumo de álcool: O consumo médio de álcool per capita caiu de 9,37 para 8,93 litros de álcool puro por ano.\",\n    \"Problema da obesidade infantil: A percentagem de crianças com peso corporal excessivo aumenta com a idade, de 27,6% aos 7 anos para 34,8% aos 9 anos.\",\n    \"Financiamento de atividades: Foram gastos 10,8 mil milhões de PLN em programas de saúde, incluindo prevenção de dependências e vacinação, metade dos quais foram ações de governos locais.\",\n    \"Aumento das tentativas de suicídio: Em 2022, houve mais 30,3% de tentativas de suicídio do que em 2016, indicando uma crise crescente de saúde mental.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Health\"]\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-01-30T19:52:32.102Z",
      "source_url": "https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/1657/1657.pdf",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\nROLE: Fact Checker.\nZADANIE: Porównaj SOURCE (oryginał) i SUMMARY (streszczenie przygotowane przez inne AI).\n\nTwoim celem jest wykrycie \"ZMYŚLONYCH KONKRETÓW\" (Fabricated Entities) w SUMMARY.\n\nSOURCE:\nDruk nr 1657 Warszawa, 19 sierpnia 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.31.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra Zdrowia do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023 opracowana zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm.) Ministerstwo Zdrowia Warszawa, lipiec 2025 r. Strona 2 z 108 Spis treści: Wprowadzenie ......................................................................................................................................3 Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023....3 Rozdział 1 ..............................................................................................................................................7 Struktury zdrowia publicznego ........................................................................................................7 1.1Administracja rządowa .........................................................................................................8 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) .......................................................................8 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze ................................10 Rozdział 2 ............................................................................................................................................10 Realizacja zadań wynikających z ustawy....................................................................................10 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego .........................................................................................14 Działania JST ..................................................................................................................................14 Działania administracji rządowej ..................................................................................................32 Ministerstwo Zdrowia .....................................................................................................................32 Działalność innych ministerstw .....................................................................................................51 Państwowa Inspekcja Sanitarna...................................................................................................65 Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) ..............................................................................................66 Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych ..................................70 Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji .........................................................................................73 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań .......73 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające....................................................................................77 Współpraca międzynarodowa.......................................................................................................79 Rozdział 3 ............................................................................................................................................80 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................80 Przegląd najważniejszych wskaźników .......................................................................................80 Rozdział 4 ..........................................................................................................................................105 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 .............................................105 Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 .....................................................................107 Strona 3 z 108 Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie zostało przygotowane na podstawie art. 12 ust. 8 i 10 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym 1) , zwanej dalej „ustawą”, „ustawą o zdrowiu publicznym” albo „UOZP”. Jest to czwarta informacja o aktywności administracji publicznej i jednostek z nią współpracujących w ramach ustawy i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 2) , zwanego dalej „NPZ 2021–2025” – kluczowego aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie. Informacje zawarte w sprawozdaniu zostały przygotowane w oparciu o dane zgromadzone od podmiotów włączonych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – określonych w art. 3 ustawy. Sprawozdanie zostało podzielone na cztery części – w pierwszej wskazano struktury odpowiedzialne za realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w drugiej procesy – działania zrealizowane lub podjęte w okresie objętym sprawozdaniem, w trzeciej efekty działań w kontekście sytuacji zdrowotnej ludności Rzeczypospolitej Polskiej, a w czwartej porównanie z ubiegłym okresem sprawozdawczym oraz wnioski i zalecenia wynikające z analizy podjętych i realizowanych zadań z zakresu zdrowia publicznego. Niniejsze sprawozdanie opracowane zostało na podstawie danych gromadzonych w systemie Profibaza. System Profibaza jest zarządzany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB). W ramach funkcjonowania i rozwijania systemu Profibaza NIZP PZH – PIB współpracuje z Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Centrum e-Zdrowia, Głównym Inspektoratem Sanitarnym i Ministerstwem Zdrowia. Wyniki analiz zawartych w informacji pochodzą m.in. z analiz sprawozdań przedłożonych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz organy administracji rządowej i państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Ze względu na nomenklaturę przyjętą w systemie Profibaza określenie „interwencja” należy rozumieć jako tożsame z pojęciem „zadanie” czyli zadanie z zakresu zdrowia publicznego (zgodnie z UOZP). Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023 W trakcie kolejnych dwóch lat funkcjonowania przepisów ustawy odnotowano poprawę sytuacji zdrowotnej ludności kraju. Niewątpliwie jest to skutek odbicia po pandemii COVID-19, która pojawiła się w Polsce w marcu 2020 r. Epidemia koronawirusa, następnie uznana przez WHO pandemią, spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich 1) Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm. 2) Dz. U. z 2021 r. poz. 642 Strona 4 z 108 obszarach funkcjonowania społeczeństw. Ograniczenia te spowodowały wiele zmian w stylu życia, sposobie żywienia i poziomie aktywności fizycznej społeczeństwa na całym świecie. Podejmowanie działań mających na celu ochronę zdrowia publicznego jest konieczne. Jednak mogą one radykalnie zmienić codzienne nawyki, w tym również negatywnie wpłynąć na zachowania związane ze zdrowym stylem życia. Izolacja, kwarantanna, nauka i praca zdalna oraz pozostałe ograniczenia, nakazy i zakazy ustanawiane w związku z wystąpieniem stanu epidemii wpłynęły także na ograniczenie siatki relacji społecznych. Niewątpliwie niekorzystnie oddziaływało to na kondycję zdrowotną, a także komfort psychiczny populacji. Porównanie wartości wskaźników populacyjnych pokazuje, iż pomiędzy 2021 r. a 2023 r. oczekiwana długość życia dla kobiet zwiększyła się, z 79,7 lat do 82 lat, zaś dla mężczyzn wzrosła o 2,9 lat (71,8 vs. 74,7) 3) . Zaobserwowano spadek liczby osób poniżej granicy ubóstwa ustawowego o 2% 4) . Poprawiająca się sytuacja gospodarstw domowych ma duży wpływ na warunki życia, zmianę zachowań zdrowotnych a tym samym na wskaźnik dobrej samooceny stanu zdrowia. Wskaźnik ten nieznacznie wzrósł w 2022 r. w stosunku do 2020 r. z 63,3% do 64,%, przy jednoczesnym spadku wskaźnika złej samooceny z 10,3% do 9,5%. W 2023 r. liczba zgonów w wyniku samobójstw była nieznacznie większa niż w 2022 r. (5 108 w 2022 r. i 5 233 w 2023 r.) 5) . Liczne działania i programy realizowane przez administrację rządową, samorządową oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają potencjalny wpływ na zmianę struktury niektórych zachowań zdrowotnych – w 2023 r. zaobserwowano wzrost spożycia owoców o 0,13 kg 6) w porównaniu z 2022 r. Niezwykle istotna jest również aktywność sektora prywatnego – pracodawców, firm tworzących innowacyjne rozwiązania sprzyjające zdrowiu. Wyzwaniem dla zdrowia publicznego jest poziom konsumpcji napojów alkoholowych, należy jednak odnotować fakt spadku spożycia w ostatnich dwóch latach o 0,44 litra (z 9,37 w 2022 r. do 8,93 litra w 2023 r.) 100% alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca) 7) . Jednym z największych problemów zdrowia publicznego jest narastająca liczba osób z nadwagą i otyłością. Odsetek dzieci, u których stwierdzono nadmierną masę ciała, zwiększa się istotnie wraz z wiekiem i wynosi 27,6% wśród 7-latków, 32,5% wśród 8-latków i 34,8% wśród 9-latków. We wszystkich grupach wieku nadmiar masy ciała występuje częściej u chłopców niż dziewcząt. Analizując tendencje zmian między 2016 a 2021 r., zaobserwowano istotny statystycznie wzrost odsetka dzieci z nadmiarem masy ciała, 3) Główny Urząd Statystyczny: [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html# ] wg stanu na 29.10.2024 r. 4) Główny Urząd Statystyczny [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html#] wg stanu na 29.10.2024 r. 5) Komenda Główna Policji – Zamachy samobójcze od 2017 roku [https://statystyka.policja.pl/st/wybrane- statystyki/zamachy-samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html] wg stanu na 05.11.2024 r. 6) Główny Urząd Statystyczny – Dane dotyczące spożycia owoców i warzyw [https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True#] wg stanu na 05.1`.2024 r. 7) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom - Spożycie w litrach na jednego mieszkańca [https://kcpu.gov.pl/wp- content/uploads/2023/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf] wg stanu na 14.11.2024 r. Strona 5 z 108 przy czym wiązał się on głównie ze wzrostem częstości występowania otyłości, zarówno wśród dziewcząt jak i chłopców. Porównując wyniki w tym zakresie między badaniami prowadzonymi w 2021 r. oraz 2022/23, częstość występowania nadwagi i otyłości zmniejszyła się i również dotyczyło to przede wszystkim odsetka występowania otyłości wśród ośmiolatków. Wartości obwodu talii powyżej 90 centyla zaobserwowano u 23,5% 7-latków, 26,1% 8-latków i 29,2% 9- latków. Zbyt duży obwód bioder, przyjmujący wartości powyżej 90 centyla występuje u 18,7% 7-latków, 21,5% 8-latków i 23,6% 9-latków. Biorąc pod uwagę grupę 8-latków, trendy występowania podwyższonego skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi w latach 2016–22/23 wśród dzieci ośmioletnich wskazują na liniowy wzrost odsetka między 2016 a 2021 rokiem i stabilizację w 2022/23 roku 8) . 9) . Priorytety te znalazły odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych na podstawie ustawy. W latach 2022–2023 sprawozdano ponad 56,5 tys. interwencji na rzecz poprawy zdrowia populacji. Realizowane było każde z 12 zadań określonych w art. 2 ustawy 10) , tj.: 1) monitorowanie i ocena stanu zdrowia społeczeństwa, zagrożeń zdrowia oraz jakości życia związanej ze zdrowiem społeczeństwa, 2) edukacja zdrowotna dostosowana do potrzeb różnych grup społeczeństwa, w szczególności dzieci, młodzieży i osób starszych, 3) promocja zdrowia, 3a) kreowanie postaw zdrowotnych i społecznych sprzyjających profilaktyce zachowa ryzykownych; 3b) zapobieganie uzależnieniom oraz skutkom zdrowotnym i społecznym wynikającym z uzależnień; 4) profilaktyka chorób, 5) działania w celu rozpoznawania, eliminowania lub ograniczania zagrożeń i szkód dla zdrowia fizycznego i psychicznego w środowisku zamieszkania, nauki, pracy i rekreacji, 6) analiza adekwatności i efektywności udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej w odniesieniu do rozpoznanych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa, 7) inicjowanie i prowadzenie: 8) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie dzieci we wczesnym wieku szkolnym 2024 r. 9) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie uczniów w 2020 roku na tle nowego modelu badań HBSC [https://imid.med.pl/pl/aktualnosci/jakie-sa-polskie-nastolatki-raport-hbsc-2020] wg stanu na 08.11.2024 r. 10) W brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw (2021 r. poz. 2469). Strona 6 z 108 a) działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, b) współpracy międzynarodowej dotyczącej działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, 8) rozwój kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, 9) ograniczanie nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, 10) działania w obszarze aktywności fizycznej. – przy czym należy zauważyć, że wiele interwencji z zakresu zdrowia publicznego wpisuje się w więcej niż jedną z powyższych kategorii zadań. W ramach NPZ 2021–2025 w ostatnich dwóch latach zrealizowano 88% (nie zrealizowano 10 zadań) z 83 zadań określonych w tym programie. Działania JST stanowiły 48,3% wszystkich sprawozdanych interwencji – zostały one ocenione przez wojewodów jako zgodne z wojewódzkimi planami transformacji, o których mowa w art. 95c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 11) . Pozostała część zadań była realizowana przez administrację rządową. W latach 2022–2023 na realizację działań w ramach ustawy przeznaczono około 10,8 mld zł (z czego 5,1 mld w 2022 r. i 5,7 mld w 2023 r.). Z uwagi na duże różnice w stanie zdrowia pomiędzy regionami oraz różnymi grupami społeczno-ekonomicznym, 12) a także z uwagi na gorsze wskaźniki zdrowotne w Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu do średnich wartości w Unii Europejskiej 13) wymagana jest dalsza intensyfikacja jednoczesnych działań na rzecz promowania zdrowia oraz ograniczania przyczyn powodujących powstawanie chorób i przyczyniających się do pogarszania jakości życia związanej ze zdrowiem. Nieustającym wyzwaniem jest również dalsze usprawnianie i koordynacja bardzo licznych działań instytucji publicznych, organizacji pozarządowych podejmowanych na rzecz zdrowia oraz angażowanie sektora prywatnego. 11) Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm. 12) Raport NIZP-PZH „Sytuacja zdrowotna ludności”, 2022 [https://www.pzh.gov.pl/raport-sytuacja-zdrowotna-ludnosci- polski-i-jej-uwarunkowania/]. 13) Eurostat [https://ec.europa.eu/health/indicators_data/indicators_en] wg stanu na 13.11.2024 r. Strona 7 z 108 Rozdział 1 Struktury zdrowia publicznego W pierwszym rozdziale przedstawione zostały instytucje uczestniczące w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Zgodnie z przepisami ustawy w celu osiągania poprawy stanu zdrowia społeczeństwa przewidywana jest ukierunkowana aktywność i współpraca administracji rządowej, samorządowej, organizacji pożytku publicznego oraz innych podmiotów, jeżeli ich cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą zadań z zakresu zdrowia publicznego. W praktyce do grona instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie zdrowia należą organy administracji rządowej i samorządowej, wraz z instytucjami kontrolnymi i wykonawczymi oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Wspierane są przez instytucje prowadzące działalność o charakterze naukowo-badawczym. W realizację tych zadań angażują się także inne podmioty gospodarcze – tu trzeba podkreślić rolę środowiska pracy. Zadania wynikające z ustawy są realizowane przez liczne podmioty we współpracy – każda instytucja zgodnie z kompetencjami oraz zadaniami określonymi w ustawie i NPZ. Poniżej przedstawiono podmioty realizujące zadania polegające na gromadzeniu informacji o sytuacji zdrowotnej, dostarczaniu świadczeń zdrowia publicznego oraz wspierających pozostałe jego funkcje. Rysunek 1 – Podstawowe zadania administracji związane z realizacją ustawy. •Realizacja i finansowanie zadań •Lokalna koordynacja zadań •Realizacja i finansowanie zadań •Weryfikacja sprawozdań JST •Ocena programów •Koordynacja i realizacja ustawy •Finansowanie zadań Rada Ministrów Wojewoda JSTNFZ Strona 8 z 108 1.1Administracja rządowa Koordynacja zadań wynikających z ustawy należy do administracji rządowej – przede wszystkim do ministra właściwego do spraw zdrowia. Większa część zadań określonych w ustawie leży w bezpośredniej kompetencji tego ministra lub może (i powinna) być realizowana z jego udziałem. Podstawowym wyznacznikiem dla realizacji polityki zdrowia publicznego jest założenie, że zdrowie powinno być obecne w większości polityk publicznych (a nawet we wszystkich politykach – zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia) 14) . Możliwość realizacji tego postulatu jest zależna od rodzaju i zakresu danej polityki oraz możliwości znalezienia elementów wspólnych z działaniami różnych ministerstw. Szczegółowa informacja o aktywności Ministerstwa Zdrowia w zakresie koordynacji i realizacji zadań ustawowych została przedstawiona w rozdziale drugim. W kształtowanie prozdrowotnej polityki publicznej są zaangażowane również inne ministerstwa, które wraz z jednostkami podległymi i nadzorowanymi realizują liczne zadania wynikające z ustawy, przy czym niektóre działania wymagają zaangażowania dwóch lub więcej ministerstw. Do wsparcia koordynacji i rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z realizacją zadań wynikających z NPZ, zgodnie z art. 10 ustawy, utworzony został Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. Niezwykle istotnym elementem systemu zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest Państwowa Inspekcja Sanitarna. Główny Inspektorat Sanitarny oraz wszystkie stacje sanitarno-epidemiologiczne realizują bardzo liczne zadania związane z ochroną i promocją zdrowia – zarówno w zakresie przeciwdziałania czynnikom środowiskowym negatywnie wpływającym na zdrowie ludzkie, zwalczania chorób zakaźnych u ludzi, nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i żywienia, jak i w zakresie promocji zdrowia. Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego są realizowane również przez oddziały wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Zadania te są przede wszystkim związane z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych, jednak NFZ prowadzi też działania edukacyjno-profilaktyczne. 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) Poprawa sytuacji zdrowotnej społeczeństwa nie jest możliwa wyłącznie przez działania ministerstw czy struktur wykonawczych administracji rządowej. Istotą działań na rzecz zdrowia populacyjnego nie są (i nie powinny być – zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej) 14) Health in all policies: Helsinki statement. Framework for country action. WHO 2014 r. [http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/112636/9789241506908_eng.pdf?sequence=1]. Strona 9 z 108 działania polegające jedynie na usprawnieniu organizacji systemu opieki zdrowotnej i podniesieniu poziomu jego finansowania. Udoskonalanie systemu opieki zdrowotnej jest bardzo istotnym elementem polityki zdrowotnej rządu, jednakże w perspektywie zdrowia publicznego najważniejsze jest ukierunkowanie działań na promowanie zdrowia, przez odpowiednią politykę lokalną, regionalną i centralną oraz tworzenie środowisk umożliwiających zachowanie i poprawę zdrowia – w miejscu pracy, zamieszkania, nauki czy rekreacji. Działania te, wspierane przez odpowiednio zorganizowaną profilaktykę kierowaną do ogółu społeczeństwa czy osób ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia danego problemu zdrowotnego lub z już zdiagnozowaną jednostką chorobową są niezbędne do poprawy zdrowia w ujęciu całego społeczeństwa a nie poszczególnych osób. JST w szczególności gminy powinny być podstawą modelu organizacyjnego systemu zdrowia publicznego. Znaczący odsetek JST (gmin, powiatów oraz województw) sprawozdał co najmniej jedno zadanie z zakresu zdrowia publicznego – łącznie udział ten wyniósł ponad 81%. Aktualnie struktura realizowanych działań prozdrowotnych jest bardzo często nieadekwatna do lokalnej sytuacji zdrowotnej i jej uwarunkowań. Podejmowane działania prozdrowotne w danej JST powinny być zgodne z sytuacją zdrowotną na tym obszarze. Zasadne jest także, by JST uwzględniały w działaniach profilaktycznych wspólne dla wskazanych chorób czynniki ryzyka i czynniki chroniące. Istotne jest też zapewnienie spójności i ciągłości pomiędzy działaniami promującymi zdrowie oraz profilaktycznymi (I–IV stopnia) a działaniami medycyny naprawczej. Ponadto powinny być realizowane działania umożliwiające dokonywanie wyborów prozdrowotnych przez ludność, co podkreśla jej współodpowiedzialność za zdrowie. Zadaniem administracji samorządowej jest tworzenie warunków i zapewnienie świadczeń (nie tylko zdrowotnych) ułatwiających podejmowanie działań pozwalających utrzymać i poprawić zdrowie. Biorąc pod uwagę bardzo dużą liczbę podejmowanych inicjatyw, ich zasięg terytorialny oraz przeznaczane środki finansowe, przy jednoczesnym niezadowalającym dostosowaniu tych zadań do potrzeb zdrowotnych populacji, konieczne jest podnoszenie jakości planowanych, prozdrowotnych polityk publicznych, a także tworzenie odpowiednich mechanizmów zarządczych/koordynacyjnych. Aby zapewnić wysoki poziom zdrowia populacji, niezbędne jest skoordynowanie sposobu i zakresu realizowanych działań profilaktycznych na szczeblu lokalnym. Ustawa wprowadziła nowy mechanizm współpracy merytorycznej pomiędzy działaniami administracji samorządowej a wojewodą. Polega przede wszystkim na corocznym gromadzeniu i ocenie sprawozdań z realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, zgodnie z przepisami art. 12 ustawy. Wydaje się, że w dłuższej perspektywie współpraca ta powinna przyczynić się do lepszej koordynacji działań na poziomie regionalnym i lokalnym. Dodatkowo JST uzyskały możliwość wsparcia finansowego ze strony NFZ. Uzyskanie dofinansowania Strona 10 z 108 zgodnie z obowiązującymi przepisami wymaga uzyskania pozytywnej opinii Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz pozytywnej opinii wojewody. Zbiory danych dotyczące realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez JST oraz ocena tych zadań pod względem potrzeb społeczności lokalnych są dostępne w ramach systemu „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze Do wspierania działań administracji rządowej, prowadzenia ich zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej i możliwości konsultowania ich z przedstawicielami licznych instytucji najważniejszych z punktu widzenia zadań nałożonych ustawą wraz z wejściem w życie ustawy utworzona została Rada ds. zdrowia publicznego, która składa się z przedstawicieli instytucji określonych w art. 7. Z uwagi na bardzo szeroki zakres spraw dotyczących zdrowia publicznego przy Radzie powołano zespoły robocze do spraw: prewencji samobójstw i depresji,  wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie, analizy i oceny wpływu polityk na społeczne nierówności w zdrowiu. Ich aktywność polega zarówno na bieżącym wspieraniu Ministerstwa Zdrowia i innych ministerstw jak i na dużym bezpośrednim zaangażowaniu członków zespołów w rzecznictwo zdrowotne w różnych instytucjach. Prace zespołów przekładają się na wymierne zmiany w sposobie prowadzenia działalności przez instytucje istotne dla poszczególnych grup zagadnień – rezultaty prac opisano w dalszej części sprawozdania. Dużą rolę wspierającą w prowadzeniu działań w oparciu o wiedzę naukową odgrywają, obok konsultantów krajowych w dziedzinach medycyny, instytuty badawcze nadzorowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia – zarówno jako realizatorzy umów, jak i w ramach działalności statutowej. Rozdział 2 Realizacja zadań wynikających z ustawy W niniejszym rozdziale przedstawione zostały informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w 2022 r. – łącznie, a następnie z podziałem na grupy realizatorów. W 2022 r. sprawozdano realizację łącznie 28 496 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z uzależnieniami – zgodnie z poniższym wykresem 1. Strona 11 z 108 Wykres 1 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. 15) W 2023 r. sprawozdano realizację łącznie 28 069 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z profilaktyką uzależnień – zgodnie z poniższym wykresem 2. Wykres 2 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2023 r. 16) 15) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 16) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 3286, 11% 9116, 32% 1653, 6% 7850, 28% 943, 3% 5573, 20% 75, 0% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 Nie dotyczy Wspierające 3390, 12% 8764, 31% 1699, 6% 7570, 27% 1086, 4% 80, 0% 5480, 20% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 zadania wspierające nie dotyczy Strona 12 z 108 Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. miała administracja centralna – około 51%. Około jedną piątą interwencji podjęły urzędy miast. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 28 interwencji, co stanowi około 0,01% ogółu (wykres 3). Wykres 3 – Struktura realizatorów zadań w 2022 r. Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. miała administracja centralna – ponad 52%. Urzędy Miast zrealizowały średnio co piątą interwencję. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 30 zadań, co stanowi mniej niż 1% ogółu (wykres 4). Wykres 4 – Struktura realizatorów zadań w 2023 r. Administracja centralna 52% Samorząd Województwa 2% Administracja Terenowa 0% Urząd Gminy 17% Starostwo Powiatowe 7% Urząd Miasta 20% Urząd Gminy i Miasta 2% Administracja centralna Samorząd Województwa Administracja Terenowa Urząd Gminy Starostwo Powiatowe Urząd Miasta Urząd Gminy i Miasta Strona 13 z 108 Największa liczba działań (89%) to działania prozdrowotne. Około 10% działań realizowanych było w ramach ścieżki monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji. Najmniej działań dotyczyło legislacji, stanowiły one mniej niż 1% ogółu (zgodnie z poniższym wykresem). Wykres 5 – Liczba poszczególnych typów działań w 2022 r. W 2023 r. niezmiennie najwięcej, bo aż 88% podejmowanych działań miało charakter prozdrowotny. Najmniej działań realizowanych było z obszaru legislacji. W 2023 r. takich działań podjęto 20. Wykres 6 – Liczba poszczególnych typów działań w 2023 r. Bardziej szczegółowe informacje zostały zawarte poniżej– zgodnie z podziałem podstawowych funkcji zdrowia publicznego na świadczenia zdrowia publicznego (services delivery), zadania badawczo-monitorujące (intelligence), oraz funkcje wspierające (enablers). 49666, 89% 159, 0% 14, 0% 5589, 10% 80, 0% 375, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno-epidemiologiczny 40830, 88% 136, 0% 20, 0% 4975, 11% 53, 0% 361, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno- epidemiologiczny Strona 14 z 108 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego Działania JST Aktywność JST ma bardzo istotny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Już od końca lat 70-tych wiadomo, że kształtowanie zdrowia powinno odbywać się przez kształtowanie środowiska sprzyjającego zdrowiu – w miejscu zamieszkania, pracy, nauki i wypoczynku. Poniżej zaprezentowane zostały działania sprawozdane przez samorządy w latach 2022–2023. Zgodnie z art. 12 ustawy JST przekazują właściwemu wojewodzie roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Wojewoda weryfikuje otrzymane sprawozdania i przygotowuje informację zbiorczą która jest przekazywana ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. W dniu 1 stycznia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie rocznej informacji o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego 17) , w którym określony został zakres informacji wymaganych w procesie sprawozdawczości. Miało to na celu uporządkowanie sprawozdawczości i ułatwienie realizacji postulatów ustawy o zdrowiu publicznym. Ustawą z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 18) wprowadzono zmiany w art. 48d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które umożliwiły uzyskanie z NFZ dofinansowania programów polityki zdrowotnej realizowanych przez JST w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych określonych w wykazach świadczeń gwarantowanych. W stosunku do 2022 r. (81 programów) w 2023 r. (99 programów) wzrosła liczba programów polityki zdrowotnej, które dofinansowywane były przez NFZ. W porównaniu z 2022 r. w 2023 r. dofinansowano nieznacznie więcej programów z zakresu rehabilitacji czy szczepień. Porównując dane z 2022 r. i 2023 r. można zauważyć, że liczba zadań sprawozdanych przez JST uległa nieznacznemu zmniejszeniu 19) . W 2022 r. samorządy terytorialne zrealizowały około 13,9 tys. zadań, podczas gdy w 2023 r. było ich mniej, bo około 13,5 tys. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej. 17) Dz. U. poz. 2216. 18) Dz. U. poz. 2110. 19) Z uwzględnieniem analiz przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy w ramach prowadzenia monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego. Strona 15 z 108 Wykres 7 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w 2022 r. i 2023 r. Liczby sprawozdanych zadań/interwencji w poszczególnych województwach – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia dane z 2022–2023 r. dotyczące liczby zrealizowanych interwencji w poszczególnych regionach. 20222023 Województwo: Liczba zadań Liczba na 100 tys. mieszkańców Liczba interwencji Liczba na 100 tys. mieszkańców Mazowieckie1 37524,951 36324,93 Wielkopolskie1 45341,511 43440,97 Śląskie1 29429,541 20327,47 Pomorskie1 10846,951 07545,55 Małopolskie1 00029,1599629,14 Zachodniopomorskie97859,271 10066,66 Łódzkie85835,8485835,84 Lubelskie94646,4284441,41 Lubuskie82483,5790591,78 13855 13475 0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000 20222023 Strona 16 z 108 Kujawsko-pomorskie63531,4865032,23 Podkarpackie94445,2866932,09 Opolskie51153,8560763,96 Podlaskie55848,5656949,52 Dolnośląskie64022,0850917,56 Świętokrzyskie48841,0845137,96 Warmińsko- mazurskie243 17,67 242 17,67 Tabela 1 – Liczba zadań/interwencji realizowana w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. największa sumaryczna liczba interwencji z zakresu zdrowia publicznego dotyczyła województwa wielkopolskiego (1 524 – w 2022 r. i 1 289 – w 2023 r. ). Następne w kolejności było województwo mazowieckie (1 375 – w 2022 r. i 1 363 – w 2023 r.). Najmniej zadań zarówno w 2022 i 2023 r. realizowało województwo warmińsko-mazurskie (kolejno 243 i 242). Rysunek 2 – Liczba interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (wartość bezwzględna). Strona 17 z 108 W 2022 r. i 2023 r. najwięcej zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców zrealizowało województwo lubuskie (83,57 i 91,78), następne w kolejności było województwo zachodniopomorskie (59,27 i 56,12). Najmniej zadań w 2022 r. sprawozdało warmińsko-mazurskie (17,67) i kolejno dolnośląskie (22,08). Z kolei w 2023 r. najmniej interwencji sprawozdawało dolnośląskie (17,56) i warmińsko-mazurskie (17,67). Rysunek 3 – Liczba zadań/interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców). Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy, JST przekazują właściwemu wojewodzie, do dnia 31 marca każdego roku, roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Z informacji przekazanych przez urzędy wojewódzkie część JST nie spełniła obowiązku sprawozdawczego bądź nie realizowała zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 i 2023 r. W 2022 r. w województwie kujawsko-pomorskim i śląskim wszystkie JST wywiązały się z obowiązku sprawozdawczego, natomiast w 2023 r. było to woj. kujawsko-pomorskie, małopolskie i śląskie. W 2022 r. najwięcej JST, które nie przekazały sprawozdań bądź nie realizowały zadań z zakresu zdrowia publicznego było w województwach: dolnośląskim, świętokrzyskim i wielkopolskim, rok później były to woj. dolnośląskie, mazowieckie i wielkopolskie. Łącznie w 2022 r. z obowiązku sprawozdawczego nie wywiązały się 439, a w 2023 r. 560 z 2 862 JST. Strona 18 z 108 Województwo:20222023 Dolnośląskie119111 Kujawsko-pomorskie01 Lubelskie2419 Lubuskie66 Łódzkie1636 Małopolskie10 Mazowieckie2694 Opolskie12 Podkarpackie4857 Podlaskie43 Pomorskie3425 Śląskie00 Świętokrzyskie6062 Warmińsko-mazurskie2237 Wielkopolskie5383 Zachodniopomorskie2524 Tabela 2 – Liczba JST w poszczególnych województwach, które nie dopełniły obowiązku sprawozdawczego bądź które nie realizowały interwencji z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. i 2023 r. JST najwięcej interwencji realizowały w ramach drugiego celu operacyjnego NPZ 2021–2025 – profilaktyki uzależnień. W 2022 r. liczba interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego wynosiła ponad 6,3 tys. (stanowiło to ok. 45,49% ogółu), a w 2023 r. ponad 5,9 tys. (około 44,19% ogółu). JST koncentrowały się również na pierwszym celu operacyjnym –profilaktyka nadwagi i otyłości. W 2022 r. tego rodzaju interwencji wykazano blisko 2,4 tys. (17,23%), z kolei w 2023 r. ponad 2,4 tys. (18,15%). W 2022 r. JST w mniejszym zakresie realizowały Strona 19 z 108 zadania w ramach celu trzeciego, czyli promocji zdrowia psychicznego – 1 537 zadań (11,09%). JST w 2022 r. realizowały też zadania w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, a także wyzwań demograficznych (dane przedstawia wykres 9). Natomiast w 2023 r. JST w mniejszym zakresie realizowały interwencje w ramach celu piątego (wyzwania demograficzne) – 1036 (7,69%). JST w 2023 r. realizowały też interwencje w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: promocji zdrowia psychicznego oraz zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych. Część zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego sprawozdanych przez JST nie była związana z celami operacyjnymi NPZ, w 2022 r. tych zadań było blisko 1,4 tys. (stanowiło to ok. 9,85% ogółu), a w 2023 r. blisko 1,3 tys. (9,40%). Wykres 8 – Liczba zadań/interwencji przypisanych do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. Analiza parametru w poszczególnych województwach wykazała, że w poszczególnych regionach najczęściej wskazywano realizację interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego (2 CO NPZ 2021–2025) – zgodnie z poniższą tabelą. Cel NPZ: Województwo:Rok: 12345Nd. Dolnośląskie202272248806237141 2387 6302 1537 1345 889 2445 5954 1585 1163 1036 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 1 CO2 CO3 CO4 CO5 CO 2022 2023 Strona 20 z 108 20234422749435192 202216022654656957 Kujawsko- pomorskie 2023202232471397056 2022190648136105281 Lubelskie 2023174644137102171 2022207357118836231 Lubuskie 2023209341138726532 20229956372853195 Łódzkie 20237951882652476 2022199437101162951 Małopolskie 20231944241071671040 20221567402231308731 Mazowieckie 20231816562851021217 2022992124869749 Opolskie 202311924960868011 2022113423574335153 Podkarpackie 2023180439703446135 2022903104874350 Podlaskie 2023783226567361 2022110371867043295 Pomorskie 2023141430926960306 Śląskie202236847114615812130 Strona 21 z 108 202337439014114512627 202210318939462783 Świętokrzyskie 20239615449415456 2022451241122634 Warmińsko- mazurskie 2023421449201215 20221846491397778325 Wielkopolskie 20231535711195986446 2022192334179946179 Zachodniopomors kie 202317921313552846 Tabela 3 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w odniesieniu do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. W 2022 r. JST najczęściej wskazywały jako realizowane zadanie nr 2.1.1., czyli edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom. W 2022 r. podmioty sprawozdały to zadanie 4324 razy (21,84%). Natomiast w 2023 r. JST najczęściej jako realizowaną interwencję ponownie wskazywały edukację zdrowotną i profilaktykę uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowaną zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom – 4171 razy (20,86%). Szczegółowe dane zaprezentowano w tabelach poniżej. 2022 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 432421,84 Strona 22 z 108 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 216910,95 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 13336,73 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 7613,84 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 5943,00 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5572,81 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5542,80 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 4762,40 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4492,27 Upowszechnianie wiedzy dotyczącej problematyki uzależnień behawioralnych, w tym wydawanie materiałów informacyjno-edukacyjnych, prowadzenie kampanii społecznych, strony i poradni internetowej oraz telefonu zaufania 3871,95 Tabela 4 – Numery zadań najczęściej wskazywanych przez JST w 2022 r. Strona 23 z 108 2023 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 417120,86 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 237911,90 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 14577,29 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 6593,30 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 6243,12 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5432,72 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5382,69 Strona 24 z 108 Edukacja kadr (w tym szkolenia) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień 4262,13 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4012,01 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 3721,86 Tabela 5 – Nazwy interwencji najczęściej wskazywanych przez JST w 2023 r. W 2022 r. najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 18 797 razy (94,93% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 662 (3,34%). Rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn,. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 6).. 2022 Grupa docelowa: Liczba (N) Procent (%) bez względu na płeć 1879794,93 tylko kobiety 6623,34 tylko mężczyźni 2601,31 nie określono 810,41 Tabela 6 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2022 r. W 2023 r. struktura grup docelowych nie zmieniła się. Podobnie jak w roku poprzednim najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 19 090 razy (95,46% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 622 (3,11%). Ponownie rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 7). Strona 25 z 108 2023 Grupa docelowa: Liczba (N)Procent (%) bez względu na płeć 1909095,46 tylko kobiety 6223,11 tylko mężczyźni 2401,20 nie określono 460,23 Tabela 7 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2023 r. W 2022 r. najwięcej działań JST realizowały z kategorii działań prozdrowotnych. Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 10. Wykres 9 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2022 r. W 2023 r. struktura realizowanych działań przez JST nie zmieniła się. W dalszym ciągu przeważająca liczba działań realizowana była w kategorii działań prozdrowotnych – 19 952 działania (99,77%). Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 11. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2022 219719232350 2 19719 23 2 3 50 0 5000 10000 15000 20000 25000 Strona 26 z 108 Wykres 10 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2023 r. Analiza porównawcza sumarycznego kosztu realizacji zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego przez JST w 2022 r. i 2023 r. wykazała, że w 2023 r. całkowite koszty działań wzrosły w odniesieniu do 2022 r. i wynosiły nieco ponad 3,3 mld zł, natomiast w 2023 r. nieco ponad 3mld zł. Rysunek 4 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. (zł). Koszty realizacji interwencji – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia porównanie 2022 r. i 2023 r. pod względem kosztów ponoszonych w poszczególnych regionach. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2023 419952251115 4 19952 25 11 15 0 5000 10000 15000 20000 25000 3 010 815 205,00 3 370 846 344,00 20222023 Strona 27 z 108 20222023 Województwo: Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Dolnośląskie131 876 58845,8890 059 23431,18 Kujawsko-pomorskie160 210 60577,31198 934 10899,13 Lubelskie39 748 95718,8537 232 19418,39 Lubuskie239 295 663236,6989 426 08891,25 Łódzkie264 681 366111,66242 163 510101,81 Małopolskie248 001 06472,33211 241 45961,60 Mazowieckie415 711 70575,46608 337 171110,39 Opolskie284 955 339303,3297 976 037103,96 Podkarpackie83 280 53740,1290 372 25243,47 Podlaskie95 682 35783,88173 395 768151,66 Pomorskie262 630 992111,30217 814 92092,36 Śląskie307 286 06870,92343 135 62978,94 Świętokrzyskie20 361 51317,3552 026 41444,16 Warmińsko- mazurskie 50 197 44936,84171 645 882125,62 Wielkopolskie273 331 26076,05508 194 883145,47 Zachodniopomorskie133 563 74181,63238 890 795145,61 Tabela 8 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. w województwach (w zł). Strona 28 z 108 Analiza sumarycznych kosztów w poszczególnych województwach wykazała, że większość województw zwiększyła swoje roczne wydatki na realizacje zadań z zakresu zdrowia publicznego, przy czym największa zmiana w omawianym kierunku dotyczyła województwa mazowieckiego i wyniosła blisko 503 mln zł. Zwiększenie wydatków stwierdzono w aż 10 województwach. Największą sumę kosztów realizacji zadań w latach 2022–2023 wskazano w województwie mazowieckim (415,7 mln i 608,3 mln). Najmniejszą sumę w 2022 r. i 2023 r. wykazano w województwie świętokrzyskim (20,4 mln i 52 mln). Rysunek 5 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. – wartość bezwzględna (w mln zł) W 2022 r. najwięcej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca wydało województwo opolskie (303,2 zł) – z kolei w 2023 r. województwo podlaskie, koszt wyniósł 151,6 zł. Najmniej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2022 r. wydało województwo lubelskie (18,85 zł), podobnie jak w 2023 r. – 18,39 zł. Pozostałe wartości prezentuje poniższy rysunek. Strona 29 z 108 Rysunek 6 – Koszt realizacji interwencji w 2022 r. i 2023 r. – koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca (w zł). Analizie poddano również zmianę średniego kosztu realizacji zadania w latach w odniesieniu do numeru celu operacyjnego NPZ. Rozkład danych zaprezentowano poniżej – tabela 9. Województwo : Rok: 12345n.d 2022 202 228 32 533 120 824 160 16059 909795 238 Dolnośląskie 202396 846 208 236 86 580130 534364 227109 756 2022 191 894 100 584 729 101 254 636155 614231 626 Kujawsko- pomorskie 2023 245 366 270 651 185 837 533 965617 12969 098 202231 47011 257 125 423 10 215390 97620 943 Lubelskie 202322 09539 49019 35929 23498 128654 210 Strona 30 z 108 202243 67818 73359 054 1 782 300 2 924 263 74 569 Lubuskie 2023 117 51958 59317 640179 069230 930 108 992 2022 309 494 43 00638 167383 338596 888 156 524 Łódzkie 2023 234 473 110 362 485 076116 679 2 137 641 904 116 2022 108 015 117 139 392 305 691 1414 415299 801 Małopolskie 2023 282 783 150 944 136 88166 503640 662 0 2022 148 108 103 574 627 574 442 783 1 363 540 299 801 Mazowieckie 2023 967 435 170 431 447 864341 388 1 305 299 60 122 2022 399 509 85 61966 231 1 518 164 58 37047 579 Opolskie 2023 66 023 105 04488 07779 170638 389 70 461 202248 32516 60446 967681 878149 185116 657 Podkarpackie 2023 129 91344 25713 37428 723733 619 88 123 202265 16937 343 290 314 789 3930272 378 Podlaskie 2023 86 589 274 02571 906378 740 1 343 235 0 Strona 31 z 108 2022 356 189 132 656 441 429 484 936184 406117 495 Pomorskie 2023 223 534 193 867 127 48174 156398 772 203 146 2022 144 121 372 159 162 660 218 31553 157 356 953 Śląskie 2023 355 741 185 416 495 269307 012172 336 63 403 202247 81915 67470 947121 09942 7976 023 Świętokrzyski e 202313 18188 09610 92544 82312 116610 078 2022 163 039 187 201 25 08585 34185 942529 890 Warmińsko- mazurskie 2023 464 889 841 745 206 29614 37569 497 1 862 073 2022 162 238 741 283 176 019 142 53997 70245 737 Wielkopolskie 2023 53 394 196 70881 94564 413 2 281 783 398 924 2022 147 063 27 17312 249454 939105 498220 442 Zachodniopo morskie 2023 757 548 251 12294 96854 544403 515 41 387 Tabela 9 – Średni koszt realizacji zadania w poszczególnych województwach w ramach poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. (w zł). Działania administracji rządowej Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zdrowiu publicznym zadania z zakresu zdrowia publicznego realizują, współdziałając ze sobą, organy administracji rządowej, zgodnie z kompetencjami Strona 32 z 108 określonymi w ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.) oraz państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Jednocześnie art. 5 ustawy wskazuje wprost na konieczność współdziałania ministra właściwego do spraw zdrowia z organami władzy publicznej, jednostkami podległymi lub nadzorowanymi przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ramy te, dodatkowo uzupełnione określoną w ustawie funkcją koordynacyjną Ministra Zdrowia, stanowiły podstawę do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez administrację rządową. W roku 2022 w dalszym ciągu istniało zagrożenie rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, co powodowało konieczność wprowadzenia szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego. Nowy koronawirus nazywany SARS-CoV-2, został zidentyfikowany pod koniec 2019 r. i jest nowym szczepem koronawirusa, który nie był wcześniej identyfikowany u ludzi. Wywołana nim choroba jest określana jako COVID-19. Pierwszy przypadek zakażenia wirusem SARS-CoV- 2 w Polsce został zarejestrowany 4 marca 2020 r. W związku z narastającym zagrożeniem epidemii i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych u ludzi konieczne było wprowadzenie niezbędnych mechanizmów działania. Epidemia COVID-19 spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich obszarach funkcjonowania społeczeństw. Stan zagrożenia epidemicznego wprowadzono w Polsce 16 maja 2022 r. 20) Wcześniej – od 20 marca 2020 r. – obowiązywał stan epidemii. 5 maja 2023 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła koniec pandemii COVID-19. W dniu 1 lipca 2023 r. rozporządzeniem Ministra Zdrowia 21) zniesiony został stan zagrożenia epidemicznego spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ministerstwo Zdrowia Art. 4 ust. 2 ustawy precyzuje, że do zadań ministra właściwego do spraw zdrowia w zakresie koordynacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, obok monitoringu realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ustawy, i analizowania informacji, o których mowa w art. 12 ustawy, czego wyrazem jest niniejsze sprawozdanie, należy m.in.: gromadzenie i analizowanie informacji dotyczących sytuacji zdrowotnej społeczeństwa i rozpowszechnienia czynników ryzyka oraz udostępnianie tych informacji w sposób uniemożliwiający identyfikację osób, których dotyczą – zadanie jest realizowane w szeregu projektów badawczych i monitoringowych, o których jest mowa w dalszej części sprawozdania, 20) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 1028) 21) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemii (Dz. U. poz. 1118) Strona 33 z 108 zapewnianie spójności zadań realizowanych przez organy i podmioty, o których mowa w art. 3 oraz sygnalizowanie właściwym organom i podmiotom, o których mowa w art. 3, potrzeby podjęcia określonych zadań z zakresu zdrowia publicznego – zadanie jest realizowane m.in. przez bieżącą koordynację ustanawiania harmonogramów rocznych realizacji NPZ przez ministerstwa wskazane jako realizatorzy tego rozporządzenia, ze szczególnym uwzględnieniem ministerstw realizujących zadania finansowane ze środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy. Należy podkreślić, że koordynacja realizacji ustawy odnosi się także do obsługi Rady do spraw zdrowia publicznego oraz Komitetu Sterującego Narodowego Programu Zdrowia. Obok obsługi stricte technicznej i kancelaryjnej warto dostrzec aspekt merytoryczny tych działań. Przykładem jest ścisła współpraca z zespołami roboczymi utworzonymi przy Radzie do spraw zdrowia publicznego – rezultaty prac opisano w rozdziale dotyczącym funkcji koordynacyjnych i wspierających. Analizując działania merytoryczne Ministra Zdrowia w różnych obszarach, wobec współistniejących różnych potrzeb zdrowotnych, należy zauważyć, że działania mające wpływ na zmianę stanu zdrowia populacji są podejmowane w ramach różnych mechanizmów prawnych i finansowych – od prac analitycznych po regulacyjne, a także w ramach wykonywania innych aktów prawnych niż ustawa, czego przykładem jest dostosowywanie systemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których część stanowią świadczenia zdrowia publicznego, do zdefiniowanych potrzeb populacji. W związku z tym ustawa, a zawężając NPZ 2021–2025, są realizowane przez Ministra Zdrowia także przez programy polityki zdrowotnej. W latach 2022–2023 Ministerstwo Zdrowia było zaangażowane w realizację następujących programów: Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Narodowy Program Chorób Układu Krążenia (NPChUK) to program wieloletni na lata 2022–2032 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej kardiologii i dziedzinach pokrewnych związanych z chorobami układu krążenia (ChUK). Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały nr 247 z dnia 6 grudnia 2022 r., która weszła w życie w dniu 28 grudnia 2022 r. Głównym celem NPChUK jest obniżenie zachorowalności i umieralności z powodu ChUK. Realizacja Programu powinna przyczynić się do zmniejszenia częstości występowania w populacji Polskiej klasycznych czynników ryzyka ChUK takich jak nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe, otyłość, cukrzyca. Poprawi się także jakość życia pacjentów z ChUK w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia. Program ma zapewnić obywatelom równy i adekwatny do potrzeb dostęp do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system ochrony zdrowia. Strona 34 z 108 Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) to program wieloletni na lata 2020–2030 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej onkologii. Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 4 lutego 2020 r. Najważniejszym celem NSO jest zwiększenie ilości osób przeżywających 5 lat od zakończenia terapii onkologicznej oraz zmniejszenie zapadalności na choroby nowotworowe. Poprawie ma ulec również jakość życia pacjentów w trakcie leczenia onkologicznego, jak i po jego zakończeniu. NSO wytycza kierunki rozwoju systemu opieki zdrowotnej w zakresie onkologii, wskazując na 5 obszarów, które są kluczowe dla odwrócenia niekorzystnych trendów epidemiologicznych, poprawy skuteczności terapii onkologicznych i dostosowania rozwiązań systemowych do potrzeb pacjentów z chorobą nowotworową. Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z perspektywą do 2030. „Zdrowa Przyszłość” została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 27 grudnia 2021 r. Stanowi kontynuację „Policy Paper dla ochrony zdrowia na lata 2014–2020. Krajowe ramy strategiczne”, obejmując jednak cały system, a nie jedynie środki europejskie. Dokument jest realizacją wizji przyjaznego, nowoczesnego i efektywnego systemu ochrony zdrowia przyczyniającego się do poprawy dobrostanu społeczeństwa. Celem przedstawionych w nim działań jest zapewnienie obywatelom równego i adekwatnego do potrzeb zdrowotnych dostępu do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system. Oczekiwanym efektem implementacji zmian wskazanych w Zdrowej Przyszłości jest wydłużenie trwania życia w zdrowiu i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa. Dokument jest nakierowany na działania mające na celu poprawę sytuacji w polskim systemie ochrony zdrowia, które ujęto w cztery główne obszary: pacjent, procesy, rozwój i finanse, definiując dla każdego z nich cele, które z kolei przekładają się na określone kierunki interwencji. Zdrowa Przyszłość to także dokładnie określona strategia na rzecz deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej. Składa się ona z dwóch części – w postaci dwóch załączników do „Zdrowej Przyszłości” – obejmujących dwie grupy: osoby starsze oraz osoby z zaburzeniami psychicznymi. Celem głównym obu strategii deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej jest poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów w środowisku lokalnym oraz poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem psychicznym populacji Strona 35 z 108 oraz zapewnienie odpowiednich warunków opieki w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego 22) . Program służy przede wszystkim zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi jak najlepszej opieki, która będzie odpowiednia do ich potrzeb. Program służy również zapobieganiu stygmatyzacji i dyskryminacji takich osób. Celami programu są: a) Zapewnienie wielostronnej opieki:  upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej,  upowszechnienie różnych form pomocy i wsparcia społecznego,  aktywizacja zawodowa,  skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy,  wsparcie psychologiczno-pedagogiczne uczniów, rodziców i nauczycieli. b) Zapobieganie stygmatyzacji i dyskryminacji:  opracowanie zasad przedstawiania osób z zaburzeniami psychicznymi w mediach,  działania informacyjno-edukacyjne dotyczące poszanowania praw osób z zaburzeniami psychicznymi. c) Sprawdzanie i ocena skuteczności działań:  analizowanie sprawozdań dotyczących realizacji zadań wynikających z programu. Program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2019–2026,  Rządowy program kompleksowej terapii wewnątrzmacicznej w profilaktyce następstw i powikłań wad rozwojowych i chorób dziecka nienarodzonego – jako element poprawy stanu zdrowia dzieci nienarodzonych i noworodków na lata 2018–2023,  Rządowy program kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego w Polsce na lata 2021–2023, Program polityki zdrowotnej służący wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2022–2026, Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej realizowanych przez gminy w obszarze edukacji w zakresie osteoporozy i wczesnego wykrywania osteoporozy realizowane w 22) Program na lata 2016–2022 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2017 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022 (Dz. U. poz. 458), Program na lata 2023–2030 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 (Dz. U. poz. 2480). Strona 36 z 108 ramach Subfunduszu rozwoju profilaktyki, wyodrębnionego w ramach Funduszu Medycznego. Ministerstwo Zdrowia kontynuuje od 2019 r. kampanię społeczną skierowaną do populacji całej kraju „Planuję długie życie”, której celem jest poprawa stanu wiedzy społeczeństwa na temat postaw prozdrowotnych, przeciwdziałania i zapobiegania zachorowaniu na nowotwory, a także zwiększenie zgłaszalności na badania profilaktyczne. W ramach kampanii realizowano działania informacyjno-edukacyjne (m.in. realizacja akcji medialnych, edukacyjnych promujących programy profilaktyczne, udział lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarek i położnych w akcjach informacyjnych, produkcja i dystrybucja materiałów informacyjnych o programach profilaktycznych), realizacja kampanii medialnych w regionalnych stacjach telewizyjnych (emisja spotów edukacyjnych). Kampania społeczna była realizowana w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030. Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania ustawy z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów (Dz. U. poz. 1492 i 1493). Celem dokumentu jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Opłata stanowi: 1) w 96,5% – przychód Narodowego Funduszu Zdrowia; 2) w 3,5% – dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Narodowy Program Zdrowia (NPZ) Zadania określone w celach operacyjnych NPZ skupiają się na przeciwdziałaniu najważniejszym czynnikom ryzyka negatywnie wpływającym na zdrowie. Celem realizacji tych zadań jest poprawa stanu zdrowia i jakości życia zarówno całego społeczeństwa jak i szczególnie zagrożonych grup. Podejmowane w ramach NPZ wielotorowe działania sprzyjają poprawie świadomości i w dalszej perspektywie sytuacji zdrowotnej w kraju (działalność informacyjna, edukacyjna, profilaktyczna – w tym działania nowatorskie) oraz pomagają lepiej zdefiniować zagrożenia i potrzeby (działalność badawcza i analityczna). Strona 37 z 108 Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 23) . Celem strategicznym NPZ 2021–2025 jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu. Cele operacyjne obejmują: 1. Profilaktykę nadwagi i otyłości, 2. Profilaktykę uzależnień, 3. Promocję zdrowia psychicznego, 4. Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne, 5. Wyzwania demograficzne. Art. 13 ustawy określa źródła finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w niej określonych, a zatem także w NPZ. Są to środki będące w dyspozycji ministrów (w tym z państwowych funduszy celowych i środków europejskich), państwowych jednostek organizacyjnych, NFZ oraz JST. Omawiając zasady finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w latach 2022–2023 należy zwrócić uwagę na art. 18 ustawy, który wprowadza bardzo istotny mechanizm zapewniania co najmniej 10% udziału środków przeznaczanych na realizację NPZ na badania epidemiologiczne, monitorowanie stanu zdrowia, prowadzenie badań naukowych i badania pilotażowe. Dla budowania polityki zdrowotnej opartej o dowody naukowe dostępność tego rodzaju informacji jest kluczowa dla zdrowia publicznego. Mechanizm określony w art. 18 ustawy został wprowadzony w związku z faktem, że szereg problemów zdrowotnych pozostaje niezbadanych w satysfakcjonujący sposób, a wobec stałych wydatków na procedury ratujące życie i zdrowie istnieje trudność ze znalezieniem środków na takie cele. Przepis ten daje możliwość prowadzenia faktycznej ewaluacji skuteczności i efektywności zadań przewidzianych do realizacji ustawą. Tryby zlecania zadań z zakresu zdrowia publicznego określono w art. 14 ustawy. Jest to tryb konkursowy albo, w uzasadnionych merytorycznie przypadkach, tryb wnioskowy – jeśli tak jest określone w NPZ. Przechodząc do bardziej szczegółowego opisu realizacji zadań określonych w NPZ trzeba podkreślić, że zadania te są realizowane w sposób planowy, z zachowaniem zasad celowości i gospodarności. Plan realizacji NPZ stanowi harmonogram uwzględniający zadania realizowane zgodnie z właściwością przez Ministerstwo Zdrowia oraz przez ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Harmonogram realizacji NPZ uwzględnia źródła finansowania wskazane w art. 29 ustawy. Poziom finansowania wskazany w ustawie stanowi jednak maksymalny poziom wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy o zdrowiu publicznym, zaś faktyczna wysokość środków na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w danym roku jest uzależniona od poziomu środków zaplanowanych rokrocznie 23) Dz. U. 2021 poz. 642 Strona 38 z 108 w ustawie budżetowej oraz w planie finansowym Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Wydatkowanie środków finansowych przez Ministerstwo Zdrowia na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. wyniosło 29,1 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 21,58 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 24) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) 25) . Środki budżetowe przewidziane na realizację zadań przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu wynoszą łącznie 10,157 mln zł. Na wskazaną kwotę składały się środki przyznane dla: Ministerstwa Obrony Narodowej (MON) w wysokości 4,5 mln zł, Ministerstwa Edukacji i Nauki (MEiN) 3,125 mln zł, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) w wysokości 0,476 mln zł 26) , Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (MRiPS) – 342 tys. zł. oraz Ministerstwa Sprawiedliwości (MS) w wysokości 690 tys. zł. Środki finansowe przeznaczone w 2022 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły z budżetu państwa, a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. Na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. wydatki Ministerstwa Zdrowia na NPZ kształtowały się na poziomie 35,26 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 22,71 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 27) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, KCPU. Dodatkowo w ramach środków przyznanych przez Ministra Finansów w wysokości 10,67 mln zł realizowane były zadania z zakresu zdrowia publicznego przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Na przyznaną kwotę składały się środki przewidziane dla: MON w wysokości 5 mln zł, MEiN – 3,125 mln zł, MSWiA – 1,5 mln zł, MRiPS – 336 tys. zł oraz MS – 714 tys. zł. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji całość środków przewidziana dla MSWiA została przekazana na inne zadania niezwiązane z NPZ. Środki finansowe przeznaczone w 2023 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły więc podobnie jak w 2022 r. z planu w ramach ustawy budżetowej a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. 24) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2022 rok 25) Od dnia 1 stycznia 2022 r. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 26) Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 22 listopada 2022 r. zgłosiło przeniesienie środków w wysokości 1 023 897 zł zaplanowane na NPZ – na inne cele. 27) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2023 rok Strona 39 z 108 Dodatkowo, zadania ujęte w NPZ w 2022 r. i 2023 r., zgodnie z właściwością, były realizowane i finansowane również z funduszy będących w dyspozycji Ministra Sportu, tj. Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej oraz Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów. Finansowanie wskazanych zadań przez Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2022 r. i 2023 r. było na poziomie łącznie 175,6 mln zł (57,6 mln zł w 2022 r. i 72,3 mln zł w 2023 r. na realizację Programu Szkolny Klub Sportowy i 24,7 mln zł na zajęcia sportowe dla uczniów w 2022 r. i 24,2 mln zł w 2023 r.). Przedmiotem finansowania z ww. środków były inicjatywy realizujące zadania określone we wszystkich celach operacyjnych NPZ oraz zadaniach koordynacyjnych/wspierających. Łącznie w Ministerstwie Zdrowia, w ramach poszczególnych zadań, nawiązano współpracę z 4 realizatorami w 2022 r. i 2 realizatorami w 2023 r. (instytuty, fundacje, stowarzyszenia, podmioty prywatne, podmioty lecznicze). Cel Operacyjny 1 W ramach celu operacyjnego 1 NPZ 2021–2025 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania informacyjne i edukacyjne tak z zakresu prawidłowego żywienia, jak i promowania aktywności fizycznej, działania mające na celu rozwój kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w walkę z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, a także działania o charakterze naukowo-badawczym dostarczające niezbędnych danych do racjonalnego prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  zwiększenie dostępności do aktualnej wiedzy żywieniowej opartej na dowodach naukowych oraz podniesienie świadomości różnych grup (w tym dzieci i młodzieży czy osób starszych, ale też pracodawców i konsumentów) na temat znaczenia prawidłowo zbilansowanej diety oraz aktywności fizycznej w prewencji chorób dietozależnych oraz rozwijanie umiejętności czytania i interpretowania etykiet; obok szeregu wydarzeń i projektów edukacyjnych (warsztaty kulinarne, poradnictwo, kampanie) kontynuowana była działalność Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej oraz działającego w jego ramach Centrum Dietetycznego Online, gdzie oprócz konsultacji za pośrednictwem komunikacji elektronicznej, na stronie internetowej Centrum udostępniane są materiały edukacyjne (artykuły, ebooki, poradniki i filmy na temat zdrowego żywienia i aktywności fizycznej); w 2022 r. zrealizowano 8236 konsultacji dietetycznych online, z czego 7845 miała charakter porady indywidualnej a 391 rodzinnej, 476 konsultacji psychodietetycznych oraz 307 konsultacji dotyczących aktywności fizycznej. W 2023 r. liczba zrealizowanych konsultacji dietetycznych online wyniosła 10 347, z czego Strona 40 z 108 9912 miała charakter porady indywidualnej a 435 rodzinnej. Liczba zrealizowanych konsultacji psychodietetycznych online wniosła 653, zaś konsultacji dotyczących aktywności fizycznej 602. W 2022 r. przeprowadzono 86 warsztatów kulinarnych – 80 dla uczniów klas 0–8 oraz 6 warsztatów dla realizatorów żywienia zbiorowego. Przeszkolono 1624 dzieci oraz 70 realizatorów żywienia zbiorowego. W 2023 r. przeprowadzono zaś 57 warsztatów kulinarnych dla 1157 dzieci oraz 6 warsztatów dla 51 realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach. Sukcesywnie budowano także bazę materiałów merytorycznych NCEŻ. W 2022 r., podobnie jak w 2023 r. opracowano 4 e-booki zawierające przepisy oraz praktyczne wskazówki dotyczące zasad żywienia w zakresie dietoterapii i dietoprofilaktyki. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. przeprowadzono konkurs „Rodzinna Akcja – Zdrowa Rywalizacja”,  działania informacyjne i edukacyjne, w tym: podejmowanie inicjatyw upowszechniających prawidłowe żywienie – upowszechnianie zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem dotyczących zdrowego żywienia; dystrybucja Kodeksu w wersji dla dorosłych, młodzieży i dzieci; organizacja spotkań i wydarzeń dotyczących powyższej tematyki,  poprawę kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w działania na rzecz walki z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej (pracodawcy, przemysł spożywczy, menedżerowie zdrowia, zawody medyczne, nauczyciele, pracownicy ochrony zdrowia, pracownicy PIS), badanie preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych, w tym przegląd składu i wartości odżywczej wybranych produktów dostępnych na rynku. W 2022 r. podstawowymi celami realizacji zadania było przeprowadzenie badania preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych po wprowadzeniu opłaty cukrowej od napojów słodzonych (tzw. podatku od cukru) oraz wyborów dostępnych na rynku produktów słodkich. Wyniki pozwoliły na uzyskanie informacji na temat zachowań żywieniowych konsumentów, w tym preferencji dotyczących żywności będącej źródłem cukrów w diecie. Drugim celem realizacji zadania było badanie składu i wartości odżywczej wybranych produktów spożywczych. W 2022 r. badaniami objęto grupę słodyczy. W 2023 r. głównym celem zadania było oznaczenie zawartości wybranych składników odżywczych w wytypowanych napojach słodzonych. Dodatkowo przygotowano artykuł pn. Spożycie napojów słodzonych przez osoby dorosłe, kontynuowanie prac nad systemem przyjaznego etykietowania żywności, w 2022 r. przeprowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany Strona 41 z 108 przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu” z uwzględnieniem na bieżąco ukazujących się dokumentów, uczestniczono w krajowych i międzynarodowych spotkaniach dotyczących systemów FOPNL oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. Ponadto, w 2022 r. przeprowadzono badanie systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania. W 2023 r. również prowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. W 2023 r. opracowano też sprawozdanie z przeprowadzonego w 2022 r. badania systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania, którego celem było pozyskanie pogłębionej wiedzy dotyczącej rozumienia oznakowania żywności, potrzeb związanych z oznakowaniem żywności wśród osób dokonujących zakupów żywności w sklepach tradycyjnych i internetowych, poznanie odbioru: rozumienia i preferencji w stosunku do istniejących systemów znakowania żywności. Opracowano również materiały edukacyjne i informacyjne dla konsumentów w tym obszarze, prowadzenie e-Bazy izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz jej aktualizacja na podstawie badań zawartości tych związków w żywności. W 2022 r. wykonano badania analityczne 109 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 109 próbkach oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz 63 próbek tłuszczu wyekstrahowanego z produktów spożywczych w poprzednim (2021) roku realizacji zadania w kierunku TFA. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 109 produktów w kierunku tłuszczu oraz 172 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans poprzez aktualizację wyników zawartości TFA dla produktów już występujących w e-Bazie oraz wprowadzenie wyników dla nowych grup produktów spożywczych. W 2023 r. wykonano badania analityczne 83 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 83 próbkach tłuszczu wyekstrahowanego z 83 produktów spożywczych oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 83 produktów w kierunku tłuszczu oraz 83 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans oraz uszczegółowiono klasyfikację produktów dotychczas wprowadzonych do e-Bazy i wyodrębniono nowe grupy produktów spożywczych, Strona 42 z 108 Monitorowanie, wczesna diagnoza i interwencja w zakresie występowania nadwagi i otyłości oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi w populacji dzieci. W 2022 r. rozpoczęto realizację badań dzieci w wieku 7–9 lat w ramach trzeciej rundy badań COSI w Polsce. W 2023 r. kontynuowano realizację badań oraz opracowano raport z badania głównego w ramach trzeciej rundy międzynarodowych badań COSI w Polsce.  Mając świadomość, że karmienie piersią wykazuje szereg krótko i długofalowych korzyści zdrowotnych zarówno dla dziecka jak i jego matki zostały podjęte działania wspierające karmienie piersią. Promowanie naturalnego karmienia oraz ochrona i wspieranie matek karmiących piersią stanowi jedną z najbardziej efektywnych strategii poprawiających stan zdrowia ludności. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Centrum Medyczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Sp. z o.o. rozpoczął:  prowadzenie bezpłatnych kursów specjalistycznych dla położnych pn. „Edukacja i wsparcie kobiety w okresie laktacji”, w 2023 r. przeszkolono 120 położnych,  druk i dystrybucję poradnika „Karmienie piersią”, zamieszczonego na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia do szpitali posiadających oddziały położniczo- ginekologiczne w całej Rzeczypospolitej Polskiej. Ponad 300 szpitali otrzymało 210 tys. sztuk poradnika do przekazania swoim pacjentkom,  przygotowanie materiałów promujących karmienie piersią z okazji Światowego Tygodnia Karmienia Piersią w 2024 r. Cel Operacyjny 2 Sprawozdając realizację ustawy przez realizację NPZ 2021–2025, trzeba pamiętać, że akt ten były opracowany z uwzględnieniem szeregu uwarunkowań prawnych, instytucjonalnych, finansowych i organizacyjnych. Mając na uwadze, że mechanizm uzależnienia wiąże się z pewnymi uniwersalnymi prawidłowościami, czynnikami ryzyka oraz czynnikami chroniącymi, problem uzależnień behawioralnych bądź od substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu i tytoniu, powinien być rozpatrywany w sposób zintegrowany, co ma swoje odzwierciedlenie w NPZ 2021–2025. Cel operacyjny 2 jest odzwierciedleniem postępującej integracji działań w sferze zdrowia psychicznego, profilaktyki i leczenia uzależnień, będącej wynikiem uznania istotnych spójnych zakresów w tych politykach zdrowotnych. Z dniem 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii i Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). Strona 43 z 108 Zgodnie z ww. ustawą, Centrum prowadzi działalność w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych. Powstanie nowej instytucji, zajmującej się w sposób kompleksowy przeciwdziałaniem problemowemu używaniu substancji psychoaktywnych i uzależnieniom behawioralnym daje szansę na ugruntowanie pozycji problematyki uzależnień w obszarze zdrowia publicznego i w polityce społecznej, jako całości oraz kontynuowania ważnych zadań prowadzonych wcześniej przez Państwową Agencję i Krajowe Biuro Przeciwdziałania Narkomanii. Połączenie doświadczenia, potencjału merytorycznego i organizacyjnego obu podmiotów umożliwia uzyskanie wartości dodanej, skutkującej wzrostem możliwości niesienia pomocy osobom z problemami wynikającymi z różnego rodzaju uzależnień oraz ich bliskim. KCPU realizuje, zgodnie z art. 8a ustawy, zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii i przeciwdziałanie innych uzależnieniom, w tym dofinansowane z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Do zadań KCPU należy m.in: wykonywanie zadań w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii oraz uzależnieniom behawioralnym, które polegają na powierzaniu i wspieraniu wykonywania zadań publicznych, wraz z udzielaniem dotacji na finansowanie ich realizacji; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań, które zmierzają do ograniczenia używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, w szczególności wśród dzieci i młodzieży; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej, w tym w rodzinach z problemem używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie profilaktyki zaburzeń, które wynikają z prenatalnej ekspozycji na alkohol, środki odurzające, substancje psychotropowe, środki zastępcze lub nowe substancje psychoaktywne, oraz inicjowanie i wspieranie działań w zakresie pomocy osobom ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) oraz ich rodzinom lub opiekunom; prowadzenie działań, które zmierzają do podnoszenia jakości oddziaływań profilaktycznych kierowanych do dzieci i młodzieży; Strona 44 z 108  współpraca z przedstawicielami instytucji i organizacji, które zajmują się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie, profilaktyką i rozwiązywaniem problemów związanych z używaniem alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, a także przeciwdziałaniem uzależnieniom behawioralnym; opracowywanie standardów i rekomendacji w zakresie profilaktyki używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych, a także leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych. Zakres zadań w 2 celu operacyjnym NPZ 2021–2025 obejmuje zadania związane ze zintegrowanym przeciwdziałaniem uzależnieniom, uzależnieniami od tytoniu (nikotyny), alkoholu, narkotyków i od zachowań (uzależnienia behawioralne). Rezultaty osiągnięte w sprawozdawanym okresie to m.in.: Prowadzenie Centralnego Wykazu Osób Objętych Leczeniem Substytucyjnym; Programy terapeutyczne skierowane do problemowych użytkowników przetworów konopii i osób uzależnionych od nich; Poszerzanie i udoskonalanie oferty programów wczesnej interwencji; Edukacja kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień behawioralnych; Prowadzenie badań dotyczących uzależnień behawioralnych oraz monitorowanie i ewaluacja podejmowanych działań; Upowszechnianie standardów i procedur profilaktyki, diagnozy i terapii FASD;  Działania w ramach Grupy Pompidou Rady Europy. W 2022 r. Przedstawiciel Centrum wraz ze Stałym Korespondentem Grupy Pompidou z ramienia polski wzięli udział w 18 Konferencji Ministerialnej Grupy Pompidou, która odbyła się w Lizbonie. Podczas Konferencji funkcję prezydencji i wice-prezydencji na kolejne cztery lata objęły odpowiednio Włochy i Szwajcaria. Ponadto przedstawiono i przyjęto nowy czteroletni Plan Pracy Grupy Pompidou na lata 2023–2025. W 2023 r. Stały Korespondent Grupy Pompidou z ramienia Polski wziął udział w 4 szczycie szefów państw i rządów, który odbył się w Reykjaviku. Grupa Pompidou zademonstrowała w ten sposób jedność Europy w obliczu agresji Rosji na Ukrainę i ustanowiła odnowiony program polityczny i strategiczny dla Organizacji i jej 46 członków. Ponadto reprezentant Polski brał udział w spotkaniach Biura Grupy Pompidou, a także spotkaniach Stałych Korespondentów Strona 45 z 108 organizowanych w 2023 r. ;Wydawanie czasopisma poświęconego problematyce przemocy w rodzinie; Edukacja przedstawicieli ochrony zdrowia w zakresie problematyki przemocy domowej;  Udział w pracach Komisji Środków Odurzających Narodów Zjednoczonych. W 2023 r. Delegacja Polski (w której skład weszli przedstawiciele Centrum) wzięła udział w 66 sesji Komisji Środków Odurzających, która odbyła się (w formacie hybrydowym) w dniach 13–17 marca 2023 r. W 2023 r. tematem przewodnim podczas Forum Politycznego Wysokiego Szczebla (High-level Political Forum on sustainable development – HLPF) było przyspieszenie wychodzenia z epidemii COVID 19 i pełna realizacja Agendy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030 na wszystkich poziomach (Accelerating the recovery from the coronavirus disease (COVID-19) and the full implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development at all levels”). Istotnym punktem tegoroczne sesji była dyskusja i głosowanie ws. rekomendacji 45 posiedzenia Komitetu Ekspertów WHO w sprawie 7 NSP, Komisja przyjęła całość przedmiotowych rekomendacji. Polska podczas 66 sesji CND zorganizowała, we współpracy z Grupą Pompidou Rady Europy, side-event pn. „Building professional competences for drug policy implementation and management”, który dotyczył corocznych szkoleń dla kadry zarządzającej polityką narkotykową. Szkolenia te zostały zapoczątkowane podczas polskiej prezydencji Grupy Pompidou i są dotychczas kontynuowane; Szkolenia terapeutów w zakresie terapii par i rodzin z problemem alkoholowym; Rekomendacje do realizowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii na 2022 i 2023 r.; Podnoszenie jakości oferty pomocy dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym; Edukacja sprzedawców napojów alkoholowych w zakresie niesprzedawania alkoholu niepełnoletnim; Prowadzenie Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia\". Celem Pogotowia jest udzielanie pomocy psychologicznej, prawnej i wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie oraz dla świadków przemocy, a także podejmowanie interwencji; Opracowanie i wydanie publikacji „Konopie i medyczne zastosowanie kannabinoidów – praktyczne rekomendacje\"; Strona 46 z 108 Prowadzenie platformy e-terapii oraz aplikacji telefonicznej wspierającej ograniczenie spożywania alkoholu. Platforma internetowa i aplikacja mobilna E-POP jest ofertą samopomocy dla osób pijących alkohol, które chcą zmodyfikować swój wzór picia na mniej szkodliwy oraz może służyć jako narzędzie dla terapeutów i pacjentów w realizacji programu ograniczenia picia alkoholu; Prowadzenie poradnictwa w ramach ogólnopolskiego telefonu zaufania oraz poradni internetowej. Poradnia internetowa pod adresem www.narkomania.org.pl oferuje specjalistyczne porady lekarza, prawnika, psychologa i specjalista psychoterapii uzależnień. W Serwisie znajdują się materiały informacyjno-edukacyjne, artykuły, czasopisma poruszające tematykę używania substancji psychoaktywnych, aspekty prawne, FAQ, baza placówek pomocowych. Cel Operacyjny 3 W ramach celu operacyjnego 3 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży, czy zadania na rzecz zapobiegania depresji. Warto podkreślić też realizację zadań mających na celu podnoszenie kompetencji kadr oraz rozpoczęcie największych od lat, istotnych dla planowania i prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej, badań epidemiologicznych. W ramach NPZ 2021–2025 zaproponowany został, jako integralna część NPZ, katalog zadań z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym. Jest to kompleksowy katalog zadań odnoszących się nie tylko do profilaktyki samobójstw, ale także kryzysów psychicznych we wszystkich grupach wiekowych. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  dostęp do bezpłatnej pomocy w stanie kryzysu psychicznego – od 2017 r. działa „Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym” (telefon: 800 70 2222, e-mail: porady@liniawsparcia.pl, strona internetowa, czat), z dyżurem specjalistów tj. psychiatry, prawnika, pracownika socjalnego, terapeuty uzależnień, asystenta zdrowienia i seksuologa. Liczba osób objętych działaniami (świadczenia e-zdrowia telefon zaufania/czat/mail/porady) w 2022 r. wynosiła 30 538, z kolei w 2023 r. wynosiła 35 427. Kampania edukacyjno-informacyjna mająca na celu przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz autostygmatyzacji osób doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych w ramach Zadania 1 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym Strona 47 z 108 programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej. Celem kampanii Zobacz Człowieka jest upowszechnienie wiedzy o zjawisku stygmatyzacji i autostygmatyzacji. Kampania ma na celu spowodować, że szeroka opinia publiczna zacznie właściwie rozpoznawać i definiować to zjawisko, oceniając je jako negatywne. W ramach kampanii prowadzone są liczne działania informacyjne i edukacyjne, w tym m.in. artykuły, spoty telewizyjne i radiowe, plakaty, filmy edukacyjne, podcasty skierowane do osób dorosłych oraz dzieci i młodzieży z udziałem ekspertów i influencerów. Na stronie dedykowanej kampanii Zobacz Człowieka https://zobaczczlowieka.pl/ dostępne są materiały powstałe w ramach realizacji zadania. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów, specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media publiczne. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. Monitorowanie zachowań ryzykownych, zachowań nałogowych i problemów zdrowia psychicznego. Dobrostan 2021–2022: Dobrostan zawodowy oraz uwarunkowania wypalenia zawodowego specjalistów psychoterapii. W ramach zadania dokonano przeglądu literatury, wykonano badanie jakościowe, badanie ilościowe, przygotowano raportu z badania oraz upowszechniono wyniki. Cel Operacyjny 4 W ramach celu operacyjnego 4 podejmowano inicjatywy mające na celu edukację na temat wpływu środowiska życia na zdrowie, podejmowano inicjatywy na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmacniania zdrowia pracujących, prowadzono działania w zakresie promocji szczepień, powstawania antybiotykooporności u drobnoustrojów, prowadzono nadzór epidemiologiczny nad chorobami zakaźnymi czy prowadzone były bazy danych (oraz ich przetwarzanie i udostępnianie właściwym podmiotom) dotyczące chemicznych zanieczyszczeń żywności, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością W 2022 r. i 2023 r. uznano za konieczne do realizacji: Strona 48 z 108 prowadzenie działań zapobiegawczych, podejmowanie inicjatyw na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmocnienie zdrowia pracujących, prowadzenie badań w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych dla celów nadzoru epidemiologicznego obejmujące:  potwierdzenie podejrzenia albo rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej;  prowadzenie badań przeglądowych oraz nadzoru środowiskowego zakażeń i chorób zakaźnych oraz wywołujących je biologicznych czynników chorobotwórczych;  identyfikacja oraz charakterystyka biologicznych czynników chorobotwórczych w zakresie ich cech genotypowych i fenotypowych, w tym ich lekooporności;  badania niezbędne do potwierdzenia nieobecności biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących choroby zakaźne podlegające eliminacji lub eradykacji, tworzenie i prowadzenie baz danych: w zakresie chemicznych i biologicznych zanieczyszczeń żywności; dotyczących narażenia pracowników, w tym żołnierzy, na czynniki rakotwórcze i mutagenne; Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych, promocja szczepień, utrzymanie funkcjonalności portalu informacyjnego dotyczącego szczepień – działania promocyjne i popularyzacyjne dotyczące szczepień ochronnych,  przeciwdziałanie powstawaniu antybiotykoodporności u drobnoustrojów. Prowadzenie Platformy Nadzoru Genomowego w Polsce. Raport z działalności Krajowego Laboratorium Referencyjnego. Warto zauważyć, że w realizację tego celu operacyjnego NPZ wpisuje się także szereg aktywności podejmowanych przez Krajowe Centrum ds. AIDS, jednostkę podległą Ministrowi Zdrowia, w ramach jego obowiązków związanych z realizacją i koordynacją realizacji przez podmioty w całym kraju rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS 28) . Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS – realizowany był zarówno w 2022 r. jak i 2023 r. Wśród zrealizowanych w Rzeczypospolitej Polskiej zadań uwzględniono wytyczne dotyczące poniższych zakresów określonych ww. rozporządzeniem: 28) Dz. U. poz. 227. Strona 49 z 108 zapobieganie zakażeniom HIV wśród ogółu społeczeństwa (w tym edukację i profilaktykę – liczne działania od ogólnopolskich po regionalne i lokalne, skierowane do różnych grup docelowych, dostosowane m.in. do potrzeb poszczególnych populacji, z uwzględnieniem wieku, rodzaju wykonywanego zawodu itp.), zapobieganie zakażeniom HIV wśród osób o zwiększonym poziomie zachowań ryzykownych, w tym finansowanie działalności punktów konsultacyjno- diagnostycznych na terenie całego kraju, w których można wykonać test w kierunku HIV anonimowo i bezpłatnie, wsparcie i opiekę zdrowotną dla osób zakażonych HIV i chorych na AIDS (w tym przez realizację programu polityki zdrowotnej „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z HIV w Polsce”,  współpracę międzynarodową (niezwykle istotną z uwagi na transgraniczny charakter epidemii oraz polską pozycję wypracowaną w ubiegłych dekadach), monitoring (na poziomie krajowym oraz regionalnym przez działalność powołanych zgodnie z ww. rozporządzeniem Zespołów, które koordynują prace w województwach, w skład których wchodzą m.in. przedstawiciele urzędów wojewódzkich, marszałkowskich, urzędów miast, wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych, oddziałów NFZ, kuratoriów oświaty, służb mundurowych, środowisk medycznych, organizacji pozarządowych). Cel Operacyjny 5 W NPZ 2021–2025 wyodrębniono cel operacyjny 5 pn. Wyzwania demograficzne. W ramach powyższego celu zostały zaplanowane zadania z zakresu zdrowia publicznego, dotyczące zdrowotnej polityki senioralnej, polegające m.in. na: podnoszeniu świadomości zdrowotnej społeczeństwa, edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia i profilaktyce chorób, tworzeniu środowiska sprzyjającego zdrowiu,  ułatwianiu podejmowania wyborów prozdrowotnych skierowanych do osób starszych, oraz zdrowia prokreacyjnego, w tym działania: edukacyjne, profilaktyczne, szkoleniowe, Strona 50 z 108 konferencyjne, badawcze. W latach 2022–2023 realizowano w tym celu:  Działania na rzecz koordynacji opieki nad osobami starszymi dostępnej w ramach systemów ochrony zdrowia i pomocy społecznej,  Działania edukacyjne ukierunkowane na profilaktykę problemów zdrowotnych występujących u osób starszych, w szczególności w zakresie urazów i prewencji upadków oraz zasad unikania skutków polipragmazji, Upowszechnianie rozwiązań systemowych w zakresie zdrowia prokreacyjnego, w tym w opiece prekoncepcyjnej i okołoporodowej. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Uniwersytet Medyczny w Lublinie opracował Informator pt. „ABC opieki okołoporodowej”, którego celem jest przekazanie, w sposób przystępny wiedzy o organizacji opieki okołoporodowej wynikającej z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1324). Informator skierowany do kobiet w ciąży jest dostępny w poradniach ginekologicznych oraz u położnych podstawowej opieki zdrowotnej. W latach 2022–2023 realizowana była kampania informacyjno-promocyjna na temat zaburzeń otępiennych, realizowanej. Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. Kreowanie postaw prozdrowotnych oddziałujących na zdrowie prokreacyjne oraz podnoszenie kompetencji kadr medycznych w zakresie zdrowia prokreacyjnego Rozwój usług wspierających zdrowie i jakość życia związaną ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów nieformalnych, w szczególności przez rozwój dziennych form wsparcia i pomocy psychologicznej. Edukacja przedstawicieli zawodów medycznych w zakresie potrzeb zdrowotnych osób starszych. Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych. Strona 51 z 108 Zadania koordynacyjne, ewaluacyjne i badawcze – zadania wspierające Informacja o zadaniach realizowanych w poszczególnych obszarach merytorycznych zdefiniowanych przez cele operacyjne NPZ wymaga uzupełnienia przez podkreślenie tak wagi zadań koordynacyjnych realizowanych w ramach działalności statutowej Ministerstwa Zdrowia jak i kluczowego charakteru inicjatyw mających na celu monitoring i analizę efektywności i adekwatności podejmowanych wysiłków na terenie kraju, realizowanych przez administrację rządową i inne zaangażowane podmioty. Wśród zadań realizowanych w 2022 r. i 2023 r. należy wymienić przede wszystkim: przygotowanie w 2022 r. kompleksowej publikacji opisującej sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu, upowszechnianie wiedzy na temat powiązań między różnymi zagrożeniami dla zdrowia lub korelującymi czynnikami ryzyka i chroniącymi, testowanie skuteczności zadań z zakresu zdrowia publicznego polegających na promocji zdrowia lub profilaktyce chorób innych, niż określone w NPZ przez programy pilotażowe, gromadzenie informacji o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w danym roku oraz sporządzanie raportów, rozwój portalu pacjent.gov.pl jako wiarygodnego źródła informacji,  działania na rzecz podnoszenia zgłaszalności do rządowych programów profilaktycznych i szczepień obowiązkowych. Działalność innych ministerstw Warto podkreślić, że do zmian sytuacji zdrowotnej populacji przyczynia się wiele czynników nieobjętych zakresem działania Ministra Zdrowia, a tym bardziej zakresem jego działania związanym z dodatkowym finansowaniem, o którym mowa w art. 29 ustawy i powyżej opisanym. Czynniki środowiskowe – zarówno społeczno-ekonomiczne jak i te w miejscu pracy, nauki, zamieszkania i rekreacji, determinują bardzo istotnie poziom ryzyka powstania wielu chorób. Dużą zasługą innych ministrów jest inicjowanie i podejmowanie programów rządowych przyczyniających się do kreowania środowisk prozdrowotnych, w różnych wymiarach istotnych dla ich funkcjonowania. Należy podkreślić, że opisane poniżej działania realizowane są zarówno w ramach projektów z określonym dla nich poziomem finansowania, jak i w ramach działalności bieżącej zgodnej z kompetencjami poszczególnych działów administracji Strona 52 z 108 rządowej. Poziom zaangażowania i wpływu Ministra Zdrowia na kształt, zakres i sposób realizacji programów i innych działań był w ostatnich latach zróżnicowany – przedstawiciele Ministra Zdrowia uczestniczyli lub uczestniczą w procesie ich opracowywania, biorą udział w komitetach sterujących, zespołach roboczych lub konsultują je w ramach codziennej współpracy ministerstw. W latach 2022–2023 można było zaobserwować jeszcze ściślejszą współpracę w ramach planowania i realizacji zadań innych ministrów, finansowanych ze środków, o których mowa w art. 29 ustawy, uwzględnianych w rocznych harmonogramach realizacji NPZ 2021–2025. Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo w latach 2022–2023 prowadziło prozdrowotną politykę publiczną w zakresie promowanie kultury fizycznej w ramach ogólnopolskiego Programu „Szkolny Klub Sportowy”. Głównym celem programu jest aktywizacja dzieci i młodzieży szkolnej oraz budowa systemu identyfikacji utalentowanych uczniów, których można w przyszłości skierować do sekcji sportowych w klubach. Program zakłada systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego głównie na terenie obiektów szkolnych. Program ten jest finansowany ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 57 633 245 zł ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy dofinansowano ponad 14,7 tys. grup ćwiczebnych i zapewniono systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego ( 12 740 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2 173 gminach. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 876 574 godz. zajęć sportowych w 92 sportach, w których udział wzięło blisko 338 tys. uczniów. W 2023 r. zapewniono dofinansowanie (ponad 15,1 tys. grup ćwiczebnych) organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego (13 204 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 72 300 171 zł. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2189 gminach. Podczas siódmej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 957 652 godz. zajęć sportowych w 92 sportach. Wzięło w nich udział ponad 340 tys. uczniów. Ministerstwo dofinansowało również ogólnodostępne zajęcia sportowe dla uczniów z elementami gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej skierowane do uczniów szkół podstawowych (w tym korzystających z wychowania przedszkolnego) i gimnazjów. Głównym celem organizacji zajęć jest aktywizacja sportowa dzieci i młodzieży szkolnej oraz profilaktyka wad postawy, w formie odpowiadającej wiekowi i możliwościom psychoruchowym Strona 53 z 108 uczestników. W sprawozdawanych latach zadanie realizowały podmioty o zasięgu ogólnopolskim jak również lokalne organizacje sportowe zlokalizowane na terenie całego kraju. W 2022 r. realizacja zadania umożliwiła uczestnictwo ponad 138,1 tys. dzieci i młodzieży w zorganizowanych pozalekcyjnych zajęciach sportowych z elementami profilaktyki wad postawy. W 2023 r. w programie wzięło udział ponad 112,3 tys. osób. Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Edukacji i Nauki koordynowało działania w środowisku szkolnym z zakresu edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia czy podnoszenia kompetencji kadr. Pośród zadań realizowanych przez MEiN wymienić należy:  realizację projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej, takich jak:  Pozytywny klimat szkoły: Poradnia on-line – ochrona zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży, nauczycieli w okresie pandemii i po powrocie do szkół po nauce zdalnej. Zastosowanie profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej w ramach działalności poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i współpracy międzysektorowej w środowisku lokalnym; Klimat szkoły – ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży poprzez stwarzanie warunków do budowania pozytywnego klimatu w środowisku nauczania i wychowania oraz doskonalenie umiejętności rozwiązywania sytuacji trudnych i konfliktowych;  Pozytywna szkoła: Platforma do diagnozy – podejmowanie trafnych, opartych na podstawach naukowych działań wychowawczo-profilaktycznych w szkołach i placówkach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego uczniów, rodziców i nauczycieli, budowanie pozytywnego klimatu szkoły lub placówki, przeciwdziałanie zachowaniom ryzykownym; Promocja i profilaktyka zdrowia psychicznego; Szkolny wolontariat – realizacja projektów edukacyjnych, wychowawczych lub społecznych aktywizujących do działań wolontariackich grupy uczniów ze szkół; Standardy wsparcia dziecka – podniesienie jakości pracy z dzieckiem, uczniem i rodziną w zakresie psychoterapii i pomocy psychologicznej w publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych oraz w placówkach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach.  realizację działań w ramach Porozumienia międzyresortowego w zakresie prowadzenia spójnej polityki przeciwdziałania narkomanii w szkołach i placówkach. Strona 54 z 108 Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego związane z przygotowaniem uczniów do odpowiedzialnego i zdrowego życia, realizowała jednostka podległa Ministrowi Edukacji i Nauki – Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Ośrodek opracował materiały edukacyjne, realizował szkolenia, organizował konkursy w celu upowszechniania wiedzy i podnoszenia kompetencji zarówno kadry pedagogicznej, jak i uczniów. ORE prowadził działania edukacyjne w zakresie zdrowego żywienia i promowania aktywności fizycznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z używania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, przeciwdziałania przemocy, upowszechnienia i podnoszenia świadomości na temat znaczenia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w procesie edukacyjnym w ramach Sieci Szkół i Przedszkoli Promujących Zdrowie. ORE prowadził i aktualizował zasoby edukacyjne w Banku Dobrych Praktyk.”. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Działania Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, tak wobec określonego w ustawie zadania ograniczania nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, ale i celu strategicznego NPZ jakim jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu, mają szczególne znaczenie dla realizacji tej ustawy. I należy tu mieć na uwadze wszelkie działania mające pozytywny wpływ na rynek pracy czy dostarczające świadczeń pieniężnych czy innych mechanizmów z zakresu pomocy społecznej, których beneficjentami są różne grupy społeczne i demograficzne. W ramach aktywności na rzecz zdrowia publicznego Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, wobec zdefiniowanych trendów demograficznych odzwierciedlonych w celu operacyjnym 5 NPZ, należy wyróżnić prowadzenie polityki senioralnej ukierunkowanej na jak najdłuższą aktywność społeczną, zawodową i rodzinną osób starszych, w tym: tworzenie przyjaznej seniorom przestrzeni publicznej, z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych, wspieranie aktywności osób starszych na poziomie lokalnym, wspieranie osób starszych przez umożliwienie korzystania z nowoczesnych technologii przeciwdziałających e-wykluczeniu, wspieranie i promowanie zorganizowanych zajęć adresowanych do osób starszych, z włączeniem w nie młodszych pokoleń, w celu wzmacniania więzi międzypokoleniowych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji we współpracy z jednostkami podległymi w 2022 r. i 2023 r. realizowało szereg działań informacyjnych, edukacyjnych, profilaktycznych i badawczych z zakresu zdrowia publicznego. Zadania te skierowane były zarówno do pracowników służb mundurowych, jak i do populacji ogólnej, ze szczególnym uwzględnieniem Strona 55 z 108 dzieci i młodzieży. Działania tych instytucji dotyczyły ograniczenia ryzyka zdrowotnego wynikającego z zagrożeń fizycznych, chemicznych i biologicznych w środowisku zewnętrznym (w miejscu zamieszkania, rekreacji, ale też w miejscu służby i pracy), upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań oraz profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, uzależnieniami behawioralnymi i innymi zachowaniami ryzykownymi, a także prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej. Pośród realizowanych inicjatyw na szczególną uwagę, z uwagi na ich wpływ na zdrowie populacji, zasługują: Promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych. Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom, Monitorowanie i badania problematyki związanej z sytuacją epidemiologiczną w zakresie używania wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych i elektronicznych papierosów, używania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP, spożywania alkoholu (z uwzględnieniem monitorowania poziomu i struktury spożycia oraz dostępności alkoholu),Zapewnienie skutecznego przestrzegania przepisów obowiązującego prawa w zakresie polityki antynikotynowej, wsparcie realizacji NPZ w obszarze ograniczania popytu i podaży przez opracowanie i realizację resortowych programów, planów działania lub wytycznych ograniczania podaży i popytu środków psychoaktywnych, specjalistyczne szkolenia Policji z zakresu ograniczenia obrotu i dostępności środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych i środków zastępczych, ograniczenie krajowej produkcji narkotyków syntetycznych oraz konopi innych niż włókniste, prowadzenie działań na rzecz upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań, kształtowanie przekonań, postaw, zachowań i stylu życia wspierającego zdrowie psychiczne, rozwijanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach zagrażających zdrowiu psychicznemu, przeciwdziałanie seksualizacji dzieci i młodzieży – w szczególności przez prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych. Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Obrony Narodowej najczęściej podejmowało zadania z zakresu zdrowia publicznego wśród służb mundurowych i ich rodzin, psychologów i psychiatrów wojskowych oraz – szerzej – pracowników podmiotów leczniczych MON – część zadań była realizowana Strona 56 z 108 przez podmioty podległe Ministerstwu, zwłaszcza w ramach celu operacyjnego 4 NPZ, zgodnie z ich kompetencjami. Działania najczęściej miały charakter informacyjny, edukacyjny (zadania dotyczące m.in. modelu prawidłowego żywienia dla służb mundurowych, radzenia sobie ze stresem, mobbingiem), profilaktyczny (np. realizacja szczepień ochronnych), realizowano liczne szkolenia (na temat zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia, zapobiegania chorobom cywilizacyjnym, pomocy psychologicznej dla pracowników służb mundurowych), nadzorczy oraz badawczy (badania dotyczące zdrowia służb mundurowych). Wśród zadań na rzecz zdrowia publicznego realizowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej i jej jednostki podległe w latach 2022–2023 należy wymienić: promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród służb mundurowych, w tym m.in. w zakresie opracowania materiałów edukacyjnych, przygotowania platformy edukacyjnej czy badań krwi – w celu oceny zaburzeń metabolicznych żołnierzy zgłaszających się na konsultacje psychodietetyczne w celu zindywidualizowania zaleceń dietetycznych, promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych poprzez szkolenia z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej w aspekcie metabolicznych chorób cywilizacyjnych oraz podniesienia odporności organizmu,  ocenę wpływu ekspozycji na czynniki chemiczne, biologiczne i fizyczne wynikające ze specyfiki służby żołnierzy zawodowych z wyłączeniem lotnictwa wojskowego i Marynarki Wojennej m.in. poprzez: opracowanie zbiorczych map ryzyka zdrowotnego dla środowiska służby żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych, opracowanie ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń fizycznych tj. promieniowanie elektromagnetyczne, promieniowanie jonizujące, hałas, opracowanie mapy ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń chemicznych, biologicznych, środowiskowych w rejonach dyslokacji Jednostek Wojskowych żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych. ocenę wpływu uwarunkowań otoczenia (fizycznych, biologicznych i chemicznych) wynikający ze specyfiki życia żołnierzy zawodowych Marynarki Wojennej (z wyłączeniem lotnictwa wojskowego), funkcjonariuszy służb mundurowych i ich rodzin; działalność naukowo- badawcza oraz współpraca międzynarodowa, w tym zlecenie kompleksowego badania sposobu żywienia i stanu odżywiania żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z identyfikacją czynników ryzyka rozwoju otyłości, z oceną aktywności fizycznej, poziomu wiedzy żywieniowej oraz występowania nierówności w zdrowiu, prowadzenie działań mających na celu podniesienie poziomu świadomości zdrowotnej dotyczącej wpływu egzogennych czynników ryzyka zagrożenia zdrowia i życia, a także Strona 57 z 108 czynników ryzyka chorób układu krążenia w Siłach Powietrznych, Wojskach Obrony Terytorialnej oraz pracowników wojska, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjnych i szkoleniowych na temat agresji i mobbingu oraz szkolenie w zakresie metod psychoterapeutycznych zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz zapobieganiu następstwom stresu – działania informacyjno-edukacyjne i szkoleniowe mające na celu podniesienie kompetencji psychologów wojskowych w pomocy osobom w radzeniu sobie z mobbingiem, agresją, stresem, dostarczenie wiedzy oraz podniesienie kompetencji żołnierzy, ich rodzin, weteranów w zakresie radzenia sobie z tymi problemami, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjno-edukacyjnych, szkoleniowych oraz wprowadzenie metod i narzędzi diagnostycznych dotyczących zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz metod zapobiegania następstwom stresu w środowisku wojskowym, nadzór nad warunkami pracy i inne działania w środowisku służby i pracy, w tym: prowadzenie programów redukcji nadwagi i otyłości wśród służb mundurowych, ograniczanie ekspozycji na nadmierny hałas, zmniejszanie narażenia na biologiczne czynniki chorobotwórcze. Ministerstwo Sprawiedliwości W sprawozdawanym okresie Ministerstwo Sprawiedliwości realizowało zadania przez:  Służbę Więzienną wobec funkcjonariuszy i pracowników tej służby,  kuratorską służbę sądową wobec nieletnich skierowanych przez sąd do ośrodka kuratorskiego w ramach środka wychowawczego oraz szkolenia dla kuratorów sądowych realizujących zadania w ośrodkach kuratorskich, pedagogów dla wychowanków zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich oraz okręgowych ośrodków wychowawczych oraz dyrektorów tych placówek dla kadry pedagogicznej tam zatrudnionej. Zakres merytoryczny i charakter tych działań obejmował: poszerzenie świadomości funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, która pomoże przeciwdziałać patologiom społecznym i zawodowym, wpłynie na wzrost kompetencji kadry Służby Więziennej umożliwiających wdrażanie nowoczesnych metod w zakresie promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, Strona 58 z 108  profilaktykę zdrowia psychicznego i patologii społecznej oraz promocję zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży przejawiających cechy demoralizacji w ośrodkach kuratorskich,  działania z zakresu promocji zdrowia psychicznego – realizacja programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych w placówkach dla nieletnich, poszerzanie i udoskonalanie oferty oraz wspieranie realizacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, prowadzenie edukacji kadr (w tym w formie szkoleń) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Niezależnie od realizacji zadań związanych z bezpieczeństwem żywności w zakresie nadzoru nad produkcją rolną czy prowadzenia polityki rolnej mającej wpływ na strukturę produkcji żywności, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest odpowiedzialne za nadzorowanie unijnego „Programu dla szkół”, będącego jednym z mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej. Program ten łączy realizowane w poprzednich latach programy „Mleko w szkole” i „Owoce i warzywa w szkole”. Celem podstawowym Programu dla szkół jest upowszechnianie wśród dzieci zdrowych nawyków żywieniowych, skutkujące zwiększeniem w ich diecie udziału świeżych owoców i warzyw oraz mleka spożywczego. Co bardzo istotne organy UE określając założenia programu jako problem, do rozwiązania którego program ma się przyczyniać, wskazały spadkową tendencję spożycia ww. produktów szczególnie wśród dzieci oraz coraz powszechniejsze występowanie wśród nich otyłości, będącej skutkiem utrwalonych niepożądanych nawyków żywieniowych polegających na spożywaniu wysoko przetworzonych środków spożywczych, często z dodatkiem cukru, soli oraz tłuszczu. Ponadto Ministerstwo realizuje Program Wieloletni na lata 2019–2023 pn. „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, w ramach którego prowadzone są badania z zakresu kontroli występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, oceny występowania chorób odzwierzęcych, oceny stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt hodowlanych i wolno żyjących, a także z zakresu monitorowania wielkości obrotu produktami leczniczymi weterynaryjnymi. Ponadto Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi realizuje zadania związane z wprowadzaniem do obrotu środków ochrony roślin, w tym w zakresie oceny ich oddziaływania na zdrowie człowieka i zwierząt wynikającego ze stosowania środka ochrony roślin, a także pozostałości (zdrowie konsumenta). Tym samym Ministerstwo zwraca szczególną uwagę, aby dopuszczane do obrotu środki ochrony roślin nie wykazywały szkodliwego wpływu na zdrowie Strona 59 z 108 ludzi lub zwierząt, bezpośrednio lub poprzez wodę pitną, żywność, paszę lub powietrze ani skutków w miejscu pracy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska W latach 2022–2023 Ministerstwo kontynuowało prowadzenie polityki ukierunkowanej na zmniejszenie narażenia na fizyczne, chemiczne i biologiczne czynniki ryzyka zdrowotnego przez wspieranie poprawy jakości powietrza w ramach koordynacji Programu \"Czyste Powietrze\". Zadanie to jest realizowane przez wspieranie termomodernizacji, wdrażanie nowego systemu oceny jakości powietrza metodami modelowania matematycznego, ustanowienia wymagań jakościowych dla paliw stałych, ograniczenia emisji z transportu drogowego, powołania doradców energetycznych, organizowaniu spotkań w gminach oraz szkoleniu przez Doradców Energetycznych pracowników Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej. Prowadzono również ogólnopolską kampanię „Nasz Klimat” – kampanię informacyjno-edukacyjną której głównym celem jest podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa na temat indywidualnych działań, jakie można podejmować na rzecz ochrony klimatu. Istotnym zadaniem kampanii jest kreowanie pozytywnych wzorców w zakresie inicjatyw społecznych oraz codziennych nawyków, które przyczyniają się do zahamowania negatywnych skutków zmian klimatycznych (m.in. oszczędzanie zasobów naturalnych, zrównoważona konsumpcja, korzystanie z przedmiotów powstałych z recyklingu lub biodegradowalnych). Kampania „Nasz Klimat” była w omawianym okresie prowadzona wielokanałowo: za pośrednictwem m.in. mediów tradycyjnych (telewizja, prasa drukowana, radio) i Internetu (bannery, media społecznościowe – Facebook, Instagram, Twitter, YouTube, podcasty i serwisy VOD) Tylko w 2022 r. emisją spotów objęto ponad 18mln osób. Ministerstwo realizowało również zadania dotyczące ograniczania ekspozycji na nadmierny hałas m.in. przez badania pomiarowe. Ponadto, opracowano i przeprowadzono proces legislacyjny projektów rozporządzeń Ministra Klimatu i Środowiska: z dnia 12 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych ujętych na strategicznych mapach hałasu, sposobu ich prezentacji i formy ich przekazywania (Dz. U. 2022 poz. 2795), z dnia 7 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie programu ochrony środowiska przed hałasem (Dz. U. 2022 poz. 2786). Celem ww. nowelizacji było m.in. wprowadzenie wymogu oceny szkodliwych skutków hałasu w procesie sporządzania strategicznych map hałasu oraz wykonywanych na ich podstawie programów ochrony środowiska przed hałasem. W ramach prac nad tymi dokumentami prowadzone były szacunki dotyczące zmniejszenia liczy osób dotkniętych skutkiem znacznej Strona 60 z 108 uciążliwości hałasu (HA) oraz szkodliwymi skutkami takimi, jak: znaczne zaburzenia snu (HSD) i choroba niedokrwienna serca (IHD). W związku z implementacją nowych przepisów Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadziło szkolenia dla marszałków województw w zakresie przygotowywania programów ochrony środowiska przed hałasem. Powyższe działania miały na celu zwiększenie efektywności realizacji programów ochrony środowiska przed hałasem, co powinno wpłynąć pozytywnie na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego środowiska, a tym samym na zdrowie ludzi. Pozostałe ministerstwa Omawiając zadania z zakresu zdrowia publicznego realizowane przez administrację rządową należy mieć na uwadze cały katalog działań innych ministerstw kształtujących środowisko życia i otoczenie prawne mające wpływ na zachowania zdrowotne oraz stanowiących wykonanie prawa (przez szereg działań nadzorczych i kontrolnych). Ministerstwo Finansów we współpracy z Krajową Administracją Skarbową (KAS) realizowało zadania w zakresie eliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi, suszem tytoniowym oraz wyrobami powiązanymi, ograniczenia skali przemytu i liczby nielegalnych miejsc odkażania alkoholu, prowadzenia działań zmierzających do ograniczenia przywozu na terytorium RP substancji psychoaktywnych oraz egzekwowanie opłaty za napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. W wyniku działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. w 1597 przypadkach ujawniła 72 374 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. Ujawniła i zlikwidowała także 1 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 23 bimbrownie. Natomiast w 2023 r. Krajowa Administracja Skarbowa w 1511 przypadkach ujawniła 22 514 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. KAS ujawniła i zlikwidowała także 2 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 21 bimbrowni. W 2022 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 23 nielegalne fabryki oraz 21 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 199 mln sztuk papierosów, 101,6 tys. kg krajanki oraz 128,1 tys. kg suszu tytoniowego. Natomiast w 2023 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 16 nielegalnych fabryk oraz 13 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 195,3 mln sztuk papierosów, 106,8 tys. kg krajanki oraz 96,8 tys. kg suszu tytoniowego.Ponadto KAS realizowała działania mające na celu ograniczenie podaży środków odurzających, substancji psychotropowych i NSP. W wyniku tych działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. – dokonała łącznie 470 ujawnień środków narkotycznych. W 2023 roku Krajowa Administracja Skarbowa dokonała 830 ujawnień środków narkotycznych. Strona 61 z 108 Także Ministerstwo Infrastruktury we współpracy z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego. W 2023 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, w zakresie działań edukacyjnych podjęło szereg czynności, koncentrujących się wokół zwrócenia uwagi na problem zanieczyszczeń wód, edukacji wodnej i bezpiecznej rekreacji wodnej, co wpisuje się na wpływ środowiska życia na zdrowie. Ponadto Ministerstwo koordynowało zadania z zakresu zdrowia publicznego podejmowane przez jednostki podległe bądź nadzorowane: Polskie Koleje Państwowe (PKP) w 2022 r. prowadziły działania promocyjno- edukacyjne z zakresu zdrowia w warunkach epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego. W 2023 r. podejmowane były działania z obszaru promocji zdrowia na stanowiskach kolejowych w warunkach badań profilaktycznych po epidemii  Główny Inspektorat Transportu Drogowego podejmował działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego w ramach automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym oraz realizował projekty edukacyjno-informacyjne promujące zasady bezpieczeństwa w ruchu i transporcie drogowym, a także uczestniczył w konferencjach, akcjach charytatywnych, piknikach, festynach i imprezach branżowych poświęconych tematyce bezpieczeństwa ruchu drogowego. W ramach realizowanych działań informacyjnych GITD, we współpracy ze służbami sanitarnymi (GIS), promował zasady zdrowego trybu życia wśród kierujących pojazdami, w tym ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb kierowców zawodowych (m.in.: ryzyka wynikające z używania środków psychoaktywnych, palenia papierosów, prowadzenia pojazdów niezgodnie z normami czasu pracy, braku aktywności fizycznej, problemów z nadwagą, chorób układów krążenia, schorzeń kręgosłupa). Inspektorat prowadził także akcję „Bezpieczna Szkoła Krokodylka Tirka\" lekcje bezpieczeństwa skierowane do uczniów szkół podstawowych oraz podopiecznych przedszkoli. Lekcje te odbywały się m.in. z udziałem Małżonki Prezydenta RP, Ministra Infrastruktury, przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki. W trakcie lekcji realizowanych we współpracy z Ministerstwem Zdrowia poruszano tematykę bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz z zakresu edukacji zdrowotnej. GITD prowadził również działania w zakresie zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19. Ponadto w ramach promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych GITD realizowało działania w ramach „dni aktywności fizycznej”. Tylko w 2023 r. działanie to objęło 6500 osób. Strona 62 z 108 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizowało akcję „60+Kultura” skierowaną do osób powyżej sześćdziesiątego roku życia. Dzięki akcji seniorzy mieli okazję dowiedzieć się i zobaczyć, jak wiele do zaoferowania mają działające w ich okolicy placówki kultury. Wśród bezpłatnych lub płatnych symboliczną złotówkę propozycji były m.in. oprowadzania po muzeach, spacery tematyczne, wystawy, spektakle, projekcje filmów, koncerty, warsztaty, spotkania autorskie, prelekcje, a nawet zajęcia gimnastyczne i taneczne oraz podróże w świecie wirtualnym. Dodatkowo Ministerstwo realizowało programy: Dojrzali do sztuki, Edukacja kulturalna, Kultura dostępna czy Dekady ze sztuką – wykłady dla seniorów na trzydziestolecie międzynarodowego Centrum Kultury. Z kolei jednostki podległe Ministerstwu Edukacji i Nauki – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Narodowe Centrum Nauki, zapewniały finansowanie badań w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu. W 2022 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych realizowało liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. W realizacji zadań z zakresu współpracy międzynarodowej na rzecz zdrowia publicznego w 2022 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy Biurze Narodów Zjednoczonych w Genewie współpracowało przede wszystkim z wyspecjalizowaną organizacją systemu Narodów Zjednoczonych – Światową Organizacją Zdrowia (WHO). Prace w ramach tej organizacji koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 150. sesji Rady Wykonawczej (EB) WHO oraz 75. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA). W ramach 75. Sesji WHA została wypracowana i przyjęta rezolucja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Przedstawiciel polskiej placówki zagranicznej w Genewie wraz z delegatami z Ministerstwa Zdrowia brał również udział w spotkaniach organizowanych w gronie państw Unii Europejskiej i na forum WHO w zakresie prac nad tzw. traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Natomiast prace w nowojorskim ośrodku ONZ w ramach problematyki zdrowotnej w dużej mierze w 2022 r. nadal koncentrowały się na odpowiedzi na skutki pandemii COVID-19, a jednym z istotnych elementów dyskusji była kwestia zapewnienia równego i powszechnego dostępu do szczepionek przeciwko COVID-19. W wystąpieniach na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ i Zgromadzenia Ogólnego ONZ, poświęconych sytuacji humanitarnej na Ukrainie, Polska informowała o pomocy udzielanej ukraińskim uchodźcom, w szczególności w zakresie udzielonego im w Polsce dostępu do opieki zdrowotnej. Polska aktywnie uczestniczyła w dyskusji dot. zdrowia psychicznego, m.in. poprzez wygłoszenie wystąpienia podczas spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ w formule Arria na Strona 63 z 108 temat zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego w kontekście konfliktów zbrojnych, które odbyło się w dniu 25 marca 2022 r. Ponadto Polska dołączyła do grona państw, które poparły inicjatywę Meksyku zatytułowaną „Call to Action on Mental Health and Psychosocial Support\", opierającą się na rekomendacjach przedstawionych podczas ww. spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało zaangażowanie w promocję tematyki ochrony zdrowia w konfliktach zbrojnych. 24 maja 2022 r. odbyło się współorganizowane przez Polskę wirtualne wydarzenie wysokiego szczebla poświęcone ochronie zdrowia w konfliktach zbrojnych i wdrażaniu zapisów rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2286. Zostało ono przygotowane razem z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC). Do wydarzenia w charakterze sponsorów dołączyły: Kanada, Unia Europejska, Meksyk i Francja. Spotkanie zostało zorganizowane w ramach tygodnia na rzecz ochrony ludności cywilnej (Protection of Civilians week), które odbył się na marginesie debaty Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczącej ochrony ludności cywilnej w konfliktach zbrojnych w dniu 25 maja 2022 r. Polska nadal była zaangażowana w dyskusję dotyczącą walki z HIV/AIDS, w szczególności wzięła aktywny udział w posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ na temat postępów w walce z HIV/AlDS na świecie, które odbyło się w dniu 9 czerwca 2022 r. W wystąpieniu narodowym Polska podkreśliła zaangażowanie w tę problematykę, informując o działaniach podejmowanych na szczeblu krajowym. W 2023 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych kontynuowało realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. Na forum ONZ w Nowym Jorku toczyły się 3 międzyrządowe procesy dotyczące globalnej agendy zdrowotnej poświęcone przygotowaniom i odpowiedzi na pandemię, walce z gruźlicą oraz powszechnemu dostępowi do opieki zdrowotnej. Zwieńczeniem wyżej wymienionych procesów były 3 spotkania wysokiego szczebla które odbyły się w dniach 20– 22 września 2023 r. w Nowym Jorku, podczas których przyjęto wynegocjowane wcześniej deklaracje polityczne. Stały Przedstawiciel RP pełnił funkcję facylitatora (razem z Uzbekistanem) procesu międzyrządowych negocjacji prowadzących do spotkania wysokiego szczebla na temat walki z gruźlicą. Ponadto Stały Przedstawiciel RP wziął udział w Konferencji nt. Zdrowych Płuc i specjalnej sesji poświęconej spotkaniu wysokiego szczebla w sprawie gruźlicy, która odbyta się w Paryżu 18 listopada 2023 r. Polska przedstawiła wówczas informacje nt. przyjętej wcześniej na forum ONZ deklaracji politycznej w sprawie walki z gruźlicą. Strona 64 z 108 W 2023 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało długoletnie zaangażowanie w tematykę ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W ramach corocznego tygodnia ochrony ludności cywilnej Polska zorganizowała 24 maja 2023 r. – we współpracy z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC) – wydarzenie nt. ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W charakterze sponsorów dołączyły również: Unia Europejska, Norwegia, Kanada, Geneva Call, Watchlist on Children and Armed Conflict oraz Physicians for Human Rights. W I połowie 2023 r. na forum ONZ w Nowym Jorku trwały także prace nad rezolucją zainicjowaną przez Meksyk, nt. zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego. Dokument został przyjęty przez ZO ONZ w czerwcu 2023 r., a Polska znalazła się w gronie jego sponsorów. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie w 2023 r. realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach współpracy z wyspecjalizowaną organizacją NZ – Światową Organizacją Zdrowia (WHO) oraz Wspólnym Programem Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS (UNAIDS). Prace koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 152. Sesji Rady Wykonawczej WHO (EB), 76. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA) oraz sesjach Rady Programowej UNAIDS (PCB). W ramach 76. sesji została wypracowana i przyjęta decyzja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie, we współpracy z MZ, zorganizowało również wydarzenia towarzyszące WHA: nt. skutków zdrowotnych agresji rosyjskiej na Ukrainę, dot. walki z gruźlicą pt. „on the road to the second UN High Level meeting on TB”,  promujące kandydaturę Polski do Rady Wykonawczej WHO. Przedstawiciel Stałego Przedstawicielstwa w Genewie brał również udział, wraz z delegatami z MZ, w spotkaniach UE i na forum WHO dot. prac nad tzw. Traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Państwowa Inspekcja Sanitarna W 2022 r. jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdały realizację 13 749 interwencji, co stanowiło 93,91% ogółu zadań podjętych przez administrację rządową, z kolei w 2023 r. sprawozdano 13 606 interwencji z zakresu zdrowia publicznego, które stanowiły 93,23% ogółu interwencji podjętych przez administrację rządową. Działania Inspekcji skupiły się przede wszystkim na: Strona 65 z 108 nadzorze epidemiologicznym nad czynnikami chemicznymi, fizycznymi, biologicznymi, przygotowaniem raportu o stanie zaszczepienia, profilaktyce grypy, promocji szczepień ochronnych, w tym przeciwko COVID-19,  działaniach promujących właściwe nawyki żywieniowe i aktywność fizyczną przez prowadzenie prozdrowotnej polityki publicznej, oraz działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących prawidłowego żywienia, w tym bezpiecznego stosowania suplementów diety, programie promującym aktywność fizyczną oraz prawidłowe żywienie wśród dzieci i młodzieży pod nazwą „Trzymaj Formę”,  działaniach w ramach Krajowego Programu Zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS, programie skierowanym do dzieci i młodzieży dotyczącym szkodliwości palenia tytoniu „Czyste powietrze wokół nas”, zadaniach z zakresu profilaktyki używania substancji psychoaktywnych w tym dopalaczy, adresowanych do różnych grup docelowych, w szczególności do dzieci, młodzieży i rodziców, programach promujących zdrowy styl życia, w tym rzucania palenia tytoniu, nadzorze na bezpieczeństwem żywności i żywienia oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, nadzorze sanitarnym, w tym kontroli i monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, wody w kąpieliskach, wody na pływalniach, nadzorze nad warunkami pracy, nadzorze nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych w miejscach użyteczności publicznej. Działalność Inspekcji, w tym Głównego Inspektoratu Sanitarnego, była skupiona przede wszystkim na szeroko zakrojonych działaniach statutowych, szczególnie wskazując zaangażowanie w edukację i profilaktykę wielu chorób takich jak otyłość, choroby zakaźne czy profilaktykę uzależnień, w tym od dopalaczy, gdzie niezwykle istotne jest podejście wielopłaszczyznowe ze strony wielu instytucji w kraju. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) Programy zdrowotne NFZ w 2022 r. Strona 66 z 108 Łącznie, w 2022 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2537 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2022 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 256 957 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 203 853 820 zł Programy zdrowotne NFZ w 2023 r. Łącznie, w 2023 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2635 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2023 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 391 619 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 354 218 960 zł. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, NFZ realizuje zadania z zakresu zdrowia publicznego obejmujące finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz dofinansowanie programów polityki zdrowotnej na zasadach określonych w art. 48d tej ustawy. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2022 r. Strona 67 z 108 W 2022 r. NFZ dofinansował 81 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 2,38 mln zł. Zakres programuLiczba okulistyka2 diagnostyka boreliozy2 choroby zakaźne3 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza8 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości2 profilaktyka raka jelita grubego3 profilaktyka raka piersi4 profilaktyka wad wzroku i słuchu2 psychiatria i psychoedukacja1 pulmonologia1 rehabilitacja25 stomatologia4 szczepienia10 szczepienia przeciw HPV2 Strona 68 z 108 szkoła rodzenia3 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 10 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2022 r. W 2022 r. najwięcej programów dotyczyło rehabilitacji (25) i szczepień (12), w tym przede wszystkim szczepienia przeciwko grypie, HPV, meningokokom i pneumokokom. Istotną część programów stanowiły również te dotyczące osteoporozy (8). 35 programów polityki zdrowotnej dotyczyło różnorodnych tematyk zgodnie z powyższą tabelą. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2023 r. W 2023 r. NFZ dofinansował 99 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 4,89 mln zł. Zakres programuLiczba cukrzyca1 okulistyka1 diagnostyka boreliozy3 choroby zakaźne1 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza7 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości5 profilaktyka raka jelita grubego3 Strona 69 z 108 profilaktyka raka piersi3 profilaktyka wad wzroku i słuchu7 psychiatria i psychoedukacja4 pulmonologia1 rehabilitacja30 stomatologia3 szczepienia12 szczepienia przeciw HPV6 szkoła rodzenia3 neonatologia1 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 11 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2023 r. W 2023 r. większość dofinansowanych programów polityki zdrowotnej dotyczyła rehabilitacji, w tym tej skierowanej do niepełnosprawnych oraz osób starszych (30), szczepień (18), osteoporozy (7). I tyle samo działań z zakresu profilaktyki wad wzroku i słuchu (7). Reszta programów polityki zdrowotnej dotyczyła różnorodnych tematyk zgodnie z powyższym wykresem. Wykorzystanie środków z opłaty od napojów z dodatkiem substancji o właściwościach słodzących, kofeiny lub tauryny w 2022 r. i 2023 r. W 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów 29) . Celem ustawy jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie dodatkowej opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Zgodnie z art. 12c ust. 1 ustawy, opłata oraz dodatkowa opłata, o której 29) Dz. U. z 2020 r. poz. 1492 i 1493. Strona 70 z 108 mowa w art. 12i ust. 1 ustawy, stanowią w wysokości: 96,5% przychód NFZ oraz 3,5% dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Stosownie do zapisów ustawy, NFZ przeznacza środki z tzw. opłaty cukrowej na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością. Prezes NFZ, nie później niż do dnia 15 kwietnia, przedstawia ministrowi właściwemu do spraw zdrowia informację o sposobie wykorzystania środków, o których mowa w art. 12c ust. 1 pkt 1, w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez Ministerstwo Finansów łączna kwota środków finansowych, które wpłynęły z tytułu tzw. opłaty cukrowej wynosiła: 1 655 793 394,88 zł – w 2022 r. 1 505 375 961,84 zł– w 2023 r. Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, w ramach programów radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych podejmowano tematy wynikające z zadań określonych w Narodowym Programie Zdrowia, w zróżnicowanych gatunkowo i tematycznie audycjach. W 2022 r. wszyscy nadawcy publiczni (zarówno telewizyjni, jak i radiowi) realizowali w swoich programach zadania wynikające z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. Zagadnienia związane ze zdrowiem publicznym były obecne w różnorodnych rodzajach audycji – niektóre z nich w całości poświęcone były tej tematyce (np. Na zdrowie), inne w części (np. Rodzinny PiKnik). Szerokie było również spektrum poruszanych tematów: od technologii medycznej, przez diagnostykę i leczenie chorób, relacje międzyludzkie i ich wpływ na zdrowie. Zdecydowana większość audycji tworzona była we współpracy z ekspertami i specjalistami z zakresu zdrowia, m.in. lekarzami, psychologami, fizjoterapeutami, dietetykami. Ich adresatem był ogół społeczeństwa, ale także wybrane grupy odbiorców (dzieci, młodzież, rodzice, seniorzy, osoby niepełnosprawne, chore, a także uchodźcy, którzy przybyli do Polski w związku z napaścią Rosji na Ukrainę). Jedną z podstawowych kwestii poruszanych w audycjach było zdrowie psychiczne, szczególnie w kontekście dzieci i młodzieży – mówiono o depresji, stresie, emocjach, problemach w szkole, wypaleniu zawodowym, miejscach, gdzie szukać pomocy, etc. Dużo miejsca poświęcono również profilaktyce i diagnostyce różnego rodzaju chorób (szczególnie Strona 71 z 108 cywilizacyjnych: nowotworów, otyłości), uzależnieniom (m.in. od alkoholu, mediów, nikotyny, narkotyków), ale także cyberprzemocy. W 2022 r. nadal często mówiono o COVID-19 – najwięcej uwagi poświęcono szczepieniom na koronawirusa, rehabilitacji po-covidowej. Stałe miejsce w programach nadawców publicznych miały również tematy związane z aktywnością fizyczną i zdrowym odżywianiem, co ma bezpośrednie przedłożenie na wydłużenie życia człowieka w dobrej kondycji i zdrowiu. W programach nadawców publicznych szeroko omawiano również: wyzwania demograficzne i problem starzenia się społeczeństwa, krwiodawstwo, przemoc w rodzinie, w tym wobec dzieci oraz przybliżano tematy związane z ciążą i rodzicielstwem oraz z procesami zachodzącymi w ludzkim ciele np. w okresie dojrzewania, menopauzy. W 2023 r. media publiczne kontynuowały realizację wszystkich obszarów określonych w NPZ 2021–2025. Dużo miejsca poświęcono profilaktyce, diagnostyce i leczeniu różnego rodzaju chorób, szczególnie cywilizacyjnych, w tym otyłości, cukrzycy, nowotworów. W ramach zagadnień związanych z profilaktyką nadwagi i otyłości podkreślano wagę sposobu odżywiania oraz aktywności fizycznej, jako głównego czynnika służącego utrzymaniu zdrowia i dobrej kondycji do późnej starości. Zapoznawano również odbiorców z trudnymi problemami związanymi z procesami fizjologicznymi, np. z działaniem układu immunologicznego, zmianami zachodzącymi w ludzkim ciele w okresie dojrzewania, starzeniem się i menopauzą. Przestrzegano przed nadużywaniem niektórych środków farmakologicznych (np. leków przeciwbólowych i psychotropowych, antybiotyków), suplementów oraz zabiegów medycyny estetycznej. W 2023 r. nadal była obecna tematyka związana z wirusem COVID, aczkolwiek głównie w kontekście popularyzowania szczepień przeciwko temu wirusowi. Promowano też szczepienia przeciwko takim chorobom zakaźnym jak wirus HPV, grypa oraz choroby odkleszczowe. Kolejnym zagadnieniem często poruszanym w audycjach – podobnie jak w latach poprzednich – była profilaktyka zdrowia psychicznego, w szczególności dotycząca dzieci i młodzieży. Edukowano w zakresie depresji, radzenia sobie ze stresem, negatywnymi emocjami, problemami w szkole, w domu i w pracy oraz prezentowano formy terapii różnego rodzaju zaburzeń psychicznych. Jednym z elementów służących profilaktyce zdrowia psychicznego były też audycje podejmujące zagadnienia dotyczące jakości relacji międzyludzkich i ich wpływu na zdrowie psychiczne i fizyczne, a także audycje dotyczące sposobów radzenia sobie z niepełnosprawnością, chorobą oraz śmiercią. W audycjach poświęconych świadomemu rodzicielstwu zachęcano do aktywnych form wypoczynku z dziećmi, edukowano w zakresie sposobu żywienia dzieci, chorób wieku Strona 72 z 108 dziecięcego i ochrony przed różnego rodzaju zagrożeniami, np. cyberprzemocą, cyberuzależnieniem, pedofilią. W programach nadawców publicznych były też podejmowane kwestie związane z profilaktyką i leczeniem różnego rodzaju uzależnień (m.in. od alkoholu, nikotyny, narkotyków – w tym od fentanylu, mediów cyfrowych, uzależnień behawioralnych). Informowano w nich o formach i ośrodkach wsparcia, ostrzegano przed ryzykownymi zachowaniami prowadzącymi do uzależnienia lub konfliktu z prawem. Omawiano również problem starzenia się społeczeństwa i wynikające z tego wyzwania demograficzne. Nadawano audycje adresowane do seniorów, w których zachęcano ich do aktywności społeczno-zawodowej oraz omawiano kwestie związane z profilaktyką i leczeniem schorzeń występujących u osób starszych. Były też podejmowane kwestie związane z promocją zdrowia środowiskowego i służące kształtowaniu postaw proekologicznych. Prezentowano walory ekologicznego stylu życia, podkreślano wpływ natury i czynników środowiskowych (np. różnego rodzaju zanieczyszczeń) na dobrostan człowieka. Poniżej znajduje się zestawienie czasów audycji nadawców publicznych w latach 2022–2023: Wykres 11 – Czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyce chorób w mediach publicznych w latach 2022–2023 (w godz.) W 2023 r. względem 2022 r. czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyki chorób zwiększył się o ponad 700 godzin (suma czasu audycji w rozgłośniach regionalnych, radiu i Czas audycji w 2022 r.:Czas audycji w 2023 r.: Rozgłośnie Regionalne 2338.52457.5 Polskie Radio 41.5128.5 Telewizja Polska 2559.53155 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Strona 73 z 108 telewizji). O 19% wzrósł czas audycji w Telewizji Polskiej. Najmniej czasu poświecono tematyce zdrowia publicznego w Polskim Radiu (w 2022 r. – 41,5h, w 2023 r. – 128,5h). Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji W oparciu o zgromadzone informacje o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w okresie objętym Informacją, w tym opiniach wojewody dotyczących zgodności zrealizowanych lub podjętych zadań z krajowym planem transformacji, o którym mowa w art. 95b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, i wojewódzkim planem transformacji, o którym mowa w art. 95c ust. 1 tej ustawy, należy stwierdzić, że interwencje zrealizowane w latach 2022–2023 w swoich obszarach co do zasady były zgodne z krajowym planem transformacji i wojewódzkimi planami transformacji. 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań Nie jest możliwe prawidłowe planowanie i realizacja polityki zdrowotnej bez szczegółowej wiedzy o stanie zdrowia społeczeństwa, obserwowanych trendach, prognozach i czynnikach kształtujących sytuację zdrowotną (chroniących, zagrażających). W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem podjęte zostały liczne projekty badawcze, które miały na celu uzyskanie informacji o poszczególnych aspektach stanu zdrowia różnych grup społecznych i wiekowych. Poniżej przedstawiono wykaz badań, z syntetycznym opisem oraz wskazaniem rezultatów (cząstkowych lub ostatecznych). Realizacja tych zadań pozwala na uzyskanie lepszej diagnozy stanu zdrowia populacji co powinno stanowić podstawę działań całej administracji rządowej, JST i innych interesariuszy. Nie jest możliwe racjonalne i gospodarne prowadzenie polityki publicznej, niezależnie od jej obszaru, bez wiarygodnych, pozyskiwanych systematycznie danych odnoszących się do zdrowia i życia ludności, nie tylko danych opisujących system świadczeń zdrowotnych czy społecznych finansowanych ze środków publicznych czy dotacji na programy pilotażowe czy interwencyjne. Badania zainicjowane w ramach 1. celu operacyjnego NPZ:  badania nad opracowaniem przyjaznego systemu etykietowania żywności,  aktualizacja norm żywienia dla populacji,  badanie zawartości izomerów trans kwasów tłuszczowych w żywności i prowadzenie bazy danych dotyczących izomerów trans w środkach spożywczych, Strona 74 z 108  Badanie zawartości wybranych substancji powodujących alergie lub reakcje nietolerancji w produktach spożywczych, Ocena zawartości azotynów w produktach mięsnych w Polsce w latach 2019–2020,  Ocena wpływu wybranych produktów i składników żywności na zakażenie Helicobacter pylori (czarna porzeczka)  Badanie składu i wartości odżywczej żywności oraz aktualizacja bazy danych o wartości odżywczej żywności W ramach 2. celu operacyjnego KCPU zrealizowało następujące badania:  Jakość życia i jej wyznaczniki w obliczu doświadczeń wojennych – badania matek i dzieci ukraińskich. Badanie czynników leczących w społecznościach terapeutycznych w grupie pacjentów uczestniczących w terapii metodą społeczności terapeutycznych System Wczesnego Ostrzegania o nowych substancjach psychoaktywnych. W ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach, w okresie referencyjnym prowadzono bieżącą wymianę informacji z EMCDDA oraz partnerami krajowymi dotyczącą identyfikacji nowych substancji psychoaktywnych. W ramach sprawozdawczości rocznej przeanalizowano i przekazano informacje o 604 identyfikacjach nowych substancji psychoaktywnych; przygotowano zgłoszenie o pierwszej w Polsce identyfikacji syntetycznego kannabinoidu o nazwie MDMB-4en- PINACA; Dodatkowo w okresie referencyjnym zebrano dane, przeprowadzono analizę i przygotowano materiały na potrzeby prac Zespołu do Spraw Oceny Ryzyka w oparciu o wszelkie dostępne dane na poziomie krajowym i europejskim na temat następujących substancji: pBPP, 3-HO-PCP, 1CP-LSD, 5-CI-DMT, 5-Br-DMT, 4-PrO-DMT,5-Br- DMT, 3D-MXE, MXPr, MXiPr; analiza obejmowała charakterystykę chemiczną substancji, dostępną literaturę, informacje o identyfikacji wyżej wymienionych substancji oraz status prawny w krajach europejskich, informacje o ewentualnych zatruciach i zgonach spowodowanych wyżej wymienionymi substancjami na terenie Polski i Europy. Wspieranie badań naukowych dotyczących problemu uzależnień i bieżące monitorowanie. Ponadto Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach realizacji zadania „Wspieranie badań naukowych dotyczących problematyki związanej z piciem alkoholu\" realizował badania pn. „DOBROSTAN 2021–2022 – Badanie psychospołecznych warunków pracy specjalistów psychoterapii uzależnień, w tym uwarunkowań wypalenia zawodowego Strona 75 z 108 oraz wpływu pandemii COVID-19\". 40 transkrypcji wywiadów zostało poddanych analizie zdanie po zdaniu i oznaczone słowami kluczowymi, odnoszącymi się do dyspozycji do wywiadu. Oznaczenia te stanowiły podstawę do kodowania wywiadu. Do analizy danych na etapie kodowania wywiadów wykorzystano program do wspomaganej komputerowo analizy danych jakościowych (Atlas.ti). Zastosowano procedurę kodowania otwartego. Ostatnim etapem analizy było poszukiwanie głównych obszarów tematycznych wspólnych dla analizowanych transkrypcji wywiadów oraz interpretacja wyników. Opracowano narzędzia do badań ilościowych – informację o badaniu oraz ankietę do samodzielnego wypełnienia poprzez platformę online. Ankieta zawiera zarówno pytania autorskie opracowane na podstawie wyników badania jakościowego, jak i skale do badania: wypalenia zawodowego (Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego OLBI), psychospołecznych warunków pracy (Kopenhaskiego Kwestionariusza Psychospołecznego COPSOQ II) i lęku przed koronawirusem (Skala Lęku przed Koronawirusem). Opracowano raport z realizacji badań jakościowych zawierający przegląd literatury naukowej, opis metodologii badania oraz wyniki analizy danych jakościowych wraz z rekomendacjami. W ramach 3 celu operacyjnego NPZ Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził działalność naukowo-badawczą, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. W ramach celu operacyjnego 4. NPZ Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy realizował m.in. następujące zadania związane z uwarunkowaniami środowiskowymi i prewencją chorób zakaźnych: Ocena ochronnych lub łagodzących działanie promieniowania jonizującego właściwości luteiny i zeaksantyny w nasieniu ludzkim, Wykrywanie i różnicowanie czynników zakaźnych w zespołach ocznych, Identyfikacja, typowanie oraz charakterystyka czynników chorobotwórczych bakterii z grupy Bacillus cereus izolowanych z żywności, Ocena narażenia niemowląt i małych dzieci na wybrane zanieczyszczenia chemiczne w trakcie rozszerzania diety metodą BLW, Zanieczyszczenie mikrobiologiczne wody i powietrza wewnątrz pomieszczeń wybranych budynków użyteczności publicznej, Analiza bioróżnorodności i mikrobiologicznego potencjału borowin leczniczych w Polsce, Strona 76 z 108 Opracowanie metody pobierania próbek wody i metod analitycznych w ocenie ryzyka w zakresie narażenia na ołów, nikiel i miedź, Opracowanie i wdrożenie metodyki badawczej do oceny właściwości fizykochemicznych leczniczych past borowinowych, Analiza mikrobiologicznych zagrożeń bezpieczeństwa żywności na podstawie badania kolekcji szczepów bakterii patogennych, Prace projektowe (etap I) dotyczące utworzenia laboratorium badania alergenów, Opracowanie metodyki klonowania oraz wyciszania genów kodujących białka strukturalne Corynebacterium diphtheriae BS-1/2023,  Wpływ pandemii COVID-19 na występowanie i czynniki ryzyka wybranych chorób zakaźnych w Polsce, Opracowanie nowej immunoterapii przeciwnowotworowej w leczeniu międzybłoniaka z użyciem adenowirusów onkolitycznych, Badanie seroepidemiologiczne połączone z badaniami na obecnośćSARS-CoV-2na reprezentatywnej próbie populacji Polski(OBSER-CO 2), Molekularna charakterystyka wirusów zakażających układ pokarmowy człowieka uzyskanych z próbek klinicznych i środowiskowych, Badanie ścieków komunalnych jako uniwersalne narzędzie do monitorowania krążenia w populacji wirusów. prowadzenie baz danych dotyczących chemicznych zanieczyszczeń żywności, pozostałości pestycydów, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W ramach celu operacyjnego nr 5 prowadzono m.in. następujące badania: Ocena sposobu żywienia kobiet ciężarnych i jego wpływu na przebieg ciąży i stan zdrowia noworodka, Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych, Opracowywanie rozwiązań wspierających wykrywanie i monitorowanie przebiegu chorób związanych z wiekiem oraz wdrożenie tych rozwiązań. W ramach zadań koordynacyjnych NIZP-PZH opracował w 2022 r. kompleksową publikację opisującą sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z Strona 77 z 108 uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu. Na potrzeby opracowania publikacji realizowano działania o charakterze badawczym. 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. W okresie objętym sprawozdaniem nie zostało zwołane posiedzenie Komitetu. W skład Rady ds. Zdrowia Publicznego, zgodnie z ustawą wchodzą: 1. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 2. przedstawiciele każdego z ministrów kierujących działami administracji rządowej; 3. konsultanci krajowi w dziedzinach: zdrowia publicznego, epidemiologii, chorób zakaźnych, kardiologii, onkologii klinicznej, diabetologii, psychiatrii, medycyny pracy, zdrowia środowiskowego oraz pielęgniarstwa; 4. przedstawiciele wskazanych przez stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (nie więcej niż czterech); 5. przedstawiciel Narodowego Funduszu Zdrowia; 6. przedstawiciel Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny; 7. przedstawiciel Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom; 8. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego; 9. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego Wojska Polskiego; 10. przedstawiciel Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych; 11. przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej; 12. przedstawiciela Naczelnej Rady Aptekarskiej; 13. przedstawiciel Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych; 14. przedstawiciela Krajowej Rady Fizjoterapeutów; 15. przedstawiciele reprezentatywnych organizacji pracodawców; 16. przedstawiciele organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, których cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą spraw objętych zadaniami określonymi w art. 2. Strona 78 z 108 Rada ds. Zdrowia Publicznego w 2022 r. odbyła dwa posiedzenia, a w 2023 r. jedno posiedzenie. W 2022 r. została przyjęta przez Radę i opublikowana na stronie Ministerstwa Zdrowia uchwała Rady nr 20/2022 w sprawie przyjęcia podejścia „Jedno zdrowie” w realizacji zadań dotyczących zapobiegania antybiotykoodporności drobnoustrojów. Informacje dotyczące Rady ds. Zdrowia Publicznego oraz wszystkie dokumenty wypracowane przez gremium są publikowane na stronie Ministerstwa Zdrowia: https://www.gov.pl/web/zdrowie/rada-do-spraw-zdrowia-publicznego. W okresie objętym sprawozdaniem odbyły się dwa posiedzenia Rady w ramach których m.in.: zniesiono zespół roboczy do spraw programu polityki zdrowotnej służącego wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2017–2021. Od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje system „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. System Profibaza jest rozwiązaniem długofalowym, zainicjowanym w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa (POPC). Celem systemu jest udostępnienie do ponownego wykorzystania w celach poznawczych, naukowych, administracyjnych i komercyjnych gromadzonych przez NIZP PZH – PIB oraz inne podmioty zasobów informacji sektora publicznego dotyczących profilaktyki chorób i promocji zdrowia, a także sytuacji zdrowotnej ludności w Polsce. System ten przede wszystkim pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań. Jedną z funkcji systemu ProfiBaza jest generowanie raportów wykorzystujących dane zgromadzone w systemie. Raporty są stopniowo udostępniane w postaci tabel, map i wykresów różnym grupom odbiorców (m. in.: instytucjom centralnym, JST, stacjom sanitarno- epidemiologicznym, uczelniom wyższym i instytutom badawczym, organizacjom pozarządowym i innym zainteresowanym) w zależności od przyznanych uprawnień. Współpraca międzynarodowa Obszar działań związanych z nowoczesnym zdrowiem publicznym jest działalnością naukową i praktyczną relatywnie młodą, a tempo jej rozwoju oraz stale powiększające się repozytorium dostarczające nowych danych i analiz odnoszących się do różnych aspektów zdrowia publicznego wymagają regularnej współpracy międzynarodowej. Wiele państw rozwiniętych od lat buduje swą politykę rozwojową w oparciu o priorytety zdrowia publicznego, dostrzegając Strona 79 z 108 że to zdrowie ludności kształtuje życie społeczne i ekonomiczne, sprzyja niwelacji nierówności na różnych płaszczyznach, buduje dobrobyt i dalszy stabilny rozwój. Międzynarodowa polityka rozwojowa w kwestiach dotyczących zdrowia dotyka istoty pojęcia zdrowia publicznego, w którym zapobieganie konsekwencjom zdrowotnym niewłaściwego stylu życia oraz działania czynników środowiskowych jest wskazywane jako bardziej efektywne dla zachowania pożądanej jakości zdrowia i życia ludzi niż świadczenia opieki zdrowotnej o charakterze naprawczym. Kraje rozwinięte, prowadząc działania – skoordynowane w różnym stopniu i na różnym poziomie – na rzecz zdrowia publicznego, realizują opracowywane przez specjalistów zalecenia instytucji międzynarodowych, przyjmowane przez ich państwa członkowskie. Ustawa powstawała na przełomie dwóch er Organizacji Narodów Zjednoczonych, w środku procesu przejścia z ery Milenijnych Celów Rozwojowych do ery Celów Zrównoważonego Rozwoju. Niewątpliwie te światowe doświadczenia miały wpływ na postrzeganie zdrowia publicznego i jego ponadnarodowego wymiaru tak przez autorów jak i wykonawców przepisów odnoszących się do zdrowia publicznego. Przemyślana, systematyczna i konsekwentna współpraca międzynarodowa w zdrowiu publicznym wymaga zaangażowania specjalistów z zakresu zdrowia publicznego i dziedzin powiązanych, teoretyków i praktyków, ośrodków naukowych i decyzyjnych. Wartością dodaną pozostaje, że mimo wspólnych wytycznych organizacji międzynarodowych, czy to na poziomie światowym czy regionalnym, poszczególne rozwiązania stosowane w krajach rozwiniętych, w tym w Unii Europejskiej, są zróżnicowane pod względem systemowym, a zatem prawnym, organizacyjnym czy finansowym. Różnice są pochodną specyfiki poszczególnych zagadnień z obszaru zdrowia publicznego w krajach i regionach, zakresu przedmiotowego realizowanych dokumentów strategicznych bądź też ustalonych priorytetów poszczególnych rządów. Realizacja takiej współpracy odbywała się na wszystkich wymienionych poziomach i przybierała różnorodne formy, wśród których za najistotniejsze dla zdrowia publicznego i mające największy wkład w rozwój wiedzy o systemach zdrowia publicznego można uznać:  współpracę z ONZ i organizacjami wyspecjalizowanymi (głównie ze Światową Organizacją Zdrowia – World Health Organization (WHO) i Programem Wspólnym NZ ds. HIV/AIDS – Joint United Nations Programme on HIV and AIDS (UNAIDS) oraz z sekretariatem Ramowej Konwencji o Ograniczaniu Użycia Tytoniu – Framework Convention on Tobacco Control (FCTC),  działania polegające na ustalaniu treści dokumentów strategicznych i wykonawczych, przekazywanie danych w ramach systemów sprawozdawczych, wymiana wiedzy i doświadczeń,  współpracę z Komisją Europejską i jej strukturami – zakres działań jw., Strona 80 z 108 inne projekty wielostronne i dwustronne realizowane także w ramach środków będących w dyspozycji Komisji Europejskiej (np. w postaci działań wspólnych, tzw. Joint Action), Norweskiego Mechanizmu Finansowego, Współpracy Szwajcarsko-Polskiej. Rozdział 3 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej Monitorowanie i ewaluacja ustawy jest bezpośrednio związana z oceną wskaźników określonych w NPZ. Jest ona prowadzona w oparciu o zestaw wskaźników określonych w rozdziale XI NPZ 2021–2025. Zestawy te powstały w oparciu o 88 wskaźników European Community Health Indicators oraz wskaźniki sugerowane do monitorowania na potrzeby wdrażania strategii Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącej walki z przewlekłymi chorobami niezakaźnymi (ang. non-communicable diseases) oraz Zdrowie 2020 (ang. Health 2020). Przedstawione poniżej dane przedstawiają wartości najbliższe okresowi sprawozdawczemu. Dane dotyczące poniższych wskaźników zostały opracowane na podstawie załącznika do raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego pt. Analiza możliwości osiągnięcia wskaźników NPZ za 2022 r.” do raportu pt.: „Prowadzenie monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego za 2022 r. oraz danych statystycznych m.in. Głównego Urzędu Statycznego (GUS) i EUROSTAT. Przegląd najważniejszych wskaźników Najważniejszym tłem dla przedstawienia wskaźników zdrowotnych są informacje o sytuacji demograficznej oraz ekonomiczno-społecznej. Sytuacja ta warunkuje w sposób istotny stan zdrowia społeczeństwa. RokOgółemMężczyźniKobiety 201662,961,364,6 20176260,663,5 201862,460,564,3 201962,560,964,1 202062,360,364,3 Strona 81 z 108 202162,660,764,6 202262,960,163,7 Tabela 52 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu w momencie urodzenia Powyższa tabela przedstawia dane dotyczące oczekiwanej długości życia w zdrowiu (HLY) w momencie urodzenia w podziale na płeć za lata 2016–2022 30) . Ogólna wartość HLY dla całej populacji wynosiła od 62,0 do 62,9 lat. Dla mężczyzn wartość ta wynosiła od 60,1 do 61,3 lat, natomiast dla kobiet od 63,7 do 64,6 lat. Dane te wskazują na nieznaczne różnice między latami i zarówno dla kobiet jak i mężczyzn uległa nieznacznemu zmniejszeniu, oraz wyraźnie wyższą oczekiwaną długość życia w zdrowiu dla kobiet w porównaniu do mężczyzn. RokOgółemMężczyźniKobiety 201617,7 16,5 18,9 201717,516,518,4 201817,516,418,6 201917,816,618,9 202017,516,218,7 202117,616,318,9 202218,016,719,3 Tabela 13 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 50 lat Ogólna oczekiwana długość życia w zdrowiu dla osób w wieku 50 lat wynosiła od 17,5 do 18,0 lat. Analiza wykazała, że oczekiwana długość życia w zdrowiu dla mężczyzn, konsekwentnie pozostaje poniżej 17,0 lat podczas gdy dla kobiet każdorazowo przekracza 18,0 lat, co podkreśla znaczną różnicę między płciami 31) . RokOgółemMężczyźniKobiety 20168,68,28,9 30) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 31) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. Strona 82 z 108 20178,48,38,6 20188,58,28,8 20198,68,19,0 20208,27,68,7 20218,37,78,9 20228,47,89,1 Tabela 14 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 65 lat W 2016 r. ogólna oczekiwana długość życia wynosiła 8,6 lat, dla mężczyzn 8,2, a dla kobiet 8,9 lat. Dla większości lat obserwujemy wzrost oczekiwanej długości życia zarówno dla ogółu, jak i dla kobiet. Oczekiwana długość życia dla mężczyzn jest zazwyczaj krótsza niż dla kobiet 32) . Wykształcenie Rokpodstawoweśredniewyższe 201674,177,281,1 201772,877,081,7 201874,677,281,8 201975,077,381,9 202075,577,482,0 202176,077,682,1 202276,477,782,2 Tabela 15 – Wartości oczekiwanej długości życia w zależności od poziomu wykształcenia Analizę wykonano w podziale na następujących 3 grupy wykształcenia: podstawowe, średnie i wyższe 33) . W 2022 r. osoby z wykształceniem podstawowym miały oczekiwaną długość życia 32) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 33) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 04.06.2024 Strona 83 z 108 wynoszącą 76,4 lata, podczas gdy osoby ze średnim wykształceniem żyły średnio 77,7 lat. Najdłuższą oczekiwaną długość życia miały osoby z wykształceniem wyższym, osiągając w 2022 r. 82,2 lata. Z danych wynika, że wyższy poziom wykształcenia koreluje z dłuższą oczekiwaną długością życia, co jest widoczne na przestrzeni badanych lat. Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 413,9 412,0 418,1 409,9 447,8 461,6 417,2 Dolnośląskie 434,9 459,7 479,1 462,9 506,1 614,7 560,2 Kujawsko-Pomorskie 371,0 359,8 381,9 381,5 399,7 534,3 399,9 Lubelskie 434,4 377,8 417,5 425,6 516,2 530,0 453,4 Lubuskie 385,5 386,2 423,0 383,7 390,4 658,5 555,4 Łódzkie 433,6 437,9 425,2 391,0 443,1 430,4 379,7 Małopolskie 451,4 456,4 461,5 468,3 515,0 473,3 440,1 Mazowieckie 403,6 362,4 348,6 316,3 308,4 362,8 307,8 Opolskie 441,2 475,6 445,3 473,1 462,9 462,7 440,7 Podkarpackie 359,2 331,9 343,5 371,3 398,0 384,9 431,0 Podlaskie 312,9 360,4 349,2 339,7 399,5 378,9 409,7 Pomorskie 400,8 420,6 421,3 422,6 485,2 437,9 407,9 Śląskie 454,3 471,0 471,4 459,2 520,6 517,4 456,0 Świętokrzyskie 527,0 488,7 537,1 564,2 699,1 535,5 505,0 Warmińsko-Mazurskie 361,2 382,1 363,4 368,0 397,9 336,3 343,9 Wielkopolskie 337,6 335,5 366,8 365,8 374,8 345,9 321,4 Zachodniopomorskie467,6 462,3 471,9 476,3 544,1 505,8 488,8 Tabela 16 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Strona 84 z 108 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała nieznacznym wahaniom, odnotowano niewielki wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty na przestrzeni monitorowanego okresu odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 169,9 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 125,3 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 95,8 zgonów) 34) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 418,4 402,4 405,7 401,5 432,1 435,3 390,8 Dolnośląskie 390,3 383,1 413,0 393,6 415,1 517,1 469,1 Kujawsko-Pomorskie 363,1 309,2 344,7 323,2 320,9 478,5 319,5 Lubelskie 551,6 496,3 492,5 486,0 597,7 619,3 515,0 Lubuskie 384,4 391,2 382,1 389,0 350,3 600,5 495,0 Łódzkie 484,2 482,2 458,0 440,6 470,4 433,7 381,7 Małopolskie 399,1 367,3 410,6 403,1 431,3 396,9 373,0 Mazowieckie 424,4 398,9 367,8 367,3 359,9 384,2 315,2 Opolskie 471,9 505,8 458,8 489,0 522,8 490,3 405,0 Podkarpackie 410,6 375,8 383,4 384,9 395,6 400,9 469,7 Podlaskie 526,7 529,9 542,4 490,2 585,9 583,7 569,3 Pomorskie 316,4 334,1 328,8 344,8 367,6 343,6 331,3 Śląskie 466,6 463,3 456,7 459,5 519,3 506,1 429,1 Świętokrzyskie 558,5 521,4 539,4 543,4 655,1 484,0 450,0 Warmińsko-Mazurskie 332,8 360,5 369,3 357,5 358,2 343,2 329,7 Wielkopolskie 309,9 311,5 319,1 322,7 334,5 300,2 288,9 34) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 85 z 108 Zachodniopomorskie397,0 395,3 391,4 393,6 462,1 426,0 379,3 Tabela 17 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała znacznym wahaniom i zmalała w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 110,6 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 78,8 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 109,2 zgonów) i w województwie świętokrzyskim (spadek o 108,5 zgonów) 35) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 438,1 444,5 445,2 427,1 458,9 496,9 442,7 Dolnośląskie 471,6 518,3 509,9 445,8 639,7 639,7 613,0 Kujawsko-Pomorskie 392,5 391,8 414,4 399,3 535,9 535,9 401,1 Lubelskie 440,6 435,7 410,1 420,4 572,6 572,6 494,4 Lubuskie 393,8 390,0 395,7 329,5 624,2 624,2 469,1 Łódzkie 491,4 496,2 505,7 470,0 479,4 479,4 423,3 Małopolskie 466,0 491,9 494,6 479,7 507,9 505,8 483,4 Mazowieckie 421,4 391,1 365,7 324,3 426,8 426,8 329,7 Opolskie 468,9 485,4 453,7 481,4 536,7 536,7 420,4 Podkarpackie 376,0 358,1 352,4 387,7 422,9 422,9 434,4 Podlaskie 362,7 393,0 407,1 387,0 468,5 468,5 465,3 Pomorskie 409,9 437,5 453,6 462,0 471,1 471,1 455,6 Śląskie 492,4 505,1 507,2 500,3 539,7 539,7 495,8 Świętokrzyskie 568,9 535,5 538,4 539,5 556,1 556,1 549,0 35) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 86 z 108 Warmińsko-Mazurskie 365,1 395,0 381,7 371,2 365,4 365,4 375,9 Wielkopolskie 359,0 357,9 387,8 375,3 370,2 370,2 320,4 Zachodniopomorskie 461,8 475,2 501,7 505,1 545,6 545,6 490,0 Tabela 18 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie dolnośląskim (wzrost o 141,4 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 91,7 zgonów) 36) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 487,4 484,3 483,1 446,3 492,8 503,1 448,4 Dolnośląskie 453,4 476,4 481,5 388,6 460,0 549,9 513,4 Kujawsko-Pomorskie 398,0 385,2 435,8 378,3 376,2 528,0 383,8 Lubelskie 665,7 626,1 602,0 544,6 734,6 775,2 629,6 Lubuskie 422,8 453,9 399,0 324,2 334,1 603,1 443,9 Łódzkie 582,8 602,8 587,1 524,2 570,4 515,8 470,9 Małopolskie 467,2 452,4 440,5 437,9 482,0 437,0 433,1 Mazowieckie 486,3 482,6 461,5 422,2 432,4 466,7 361,7 Opolskie 539,6 576,4 559,2 498,0 491,9 539,9 486,7 Podkarpackie 500,2 472,4 483,8 454,0 470,5 474,3 501,4 Podlaskie 690,2 700,2 694,2 637,3 701,0 729,7 772,9 Pomorskie 344,8 336,9 354,6 357,5 389,7 362,3 342,6 Śląskie 516,3 512,2 538,8 486,4 569,2 551,1 497,4 36) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 87 z 108 Świętokrzyskie 672,3 668,9 649,4 613,8 794,5 665,4 568,2 Warmińsko-Mazurskie 379,0 417,0 397,0 373,2 407,0 396,1 365,1 Wielkopolskie 348,4 346,2 364,0 348,5 351,1 330,7 311,2 Zachodniopomorskie 442,2 447,8 473,6 497,3 489,8 500,3 405,3 Tabela 19 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie podlaskim (wzrost o 82,7 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 124,6 zgonów) i w województwie łódzkim (spadek o 111,9 zgonów) 37) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 329,4 333,7 340,3 334,6 339,0 314,7 331,6 Dolnośląskie 348,9 362,0 360,8 355,2 365,4 310,2 339,4 Kujawsko-Pomorskie 354,5 361,8 377,1 371,7 398,6 340,6 368,0 Lubelskie 302,5 300,6 307,6 292,8 300,1 294,6 312,3 Lubuskie 320,7 333,0 319,6 321,4 336,6 278,4 291,6 Łódzkie 363,1 372,1 375,8 363,5 360,1 336,4 354,0 Małopolskie 314,3 316,5 319,7 305,5 312,3 306,3 330,1 Mazowieckie 316,2 312,1 315,5 312,5 303,7 279,8 301,2 Opolskie 256,6 302,5 333,5 321,0 344,7 329,8 353,9 Podkarpackie 273,2 274,3 285,8 292,3 289,1 269,9 266,5 Podlaskie 267,0 272,8 284,6 286,3 276,0 272,2 285,9 37) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 88 z 108 Pomorskie 338,0 332,6 340,8 325,9 322,0 311,8 335,9 Śląskie 355,7 363,5 370,7 368,0 380,3 351,5 362,1 Świętokrzyskie 350,7 318,3 329,0 332,0 349,2 353,2 372,1 Warmińsko-Mazurskie 334,1 323,9 337,1 331,3 327,1 323,1 325,2 Wielkopolskie 325,7 336,4 346,0 345,6 348,5 318,3 325,3 Zachodniopomorskie 326,9 338,0 345,4 337,3 346,7 343,4 355,2 Tabela 20 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 97,3 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 29,1 zgonów) 38) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 291,4 285,6 290,9 289,7 291,9 275,2 282,9 Dolnośląskie 309,3 309,2 318,1 307,5 306,4 279,3 291,4 Kujawsko-Pomorskie 295,4 279,8 306,9 299,5 306,4 287,7 282,4 Lubelskie 296,3 302,2 293,6 287,5 306,4 293,1 295,5 Lubuskie 323,4 279,4 282,8 302,6 277,7 254,8 266,8 Łódzkie 314,3 323,8 317,1 321,7 296,1 304,1 302,2 Małopolskie 269,0 255,9 263,7 266,1 269,8 251,4 272,1 Mazowieckie 301,9 304,2 293,0 297,2 300,9 272,4 284,4 Opolskie 233,0 275,7 292,9 308,2 326,6 286,6 321,7 38) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 89 z 108 Podkarpackie 263,8 257,2 272,5 271,3 267,9 252,4 245,9 Podlaskie 315,4 288,5 318,9 313,0 306,7 288,3 306,8 Pomorskie 253,9 233,3 244,6 245,8 245,1 252,5 253,7 Śląskie 310,0 310,8 311,8 297,3 300,3 294,6 301,9 Świętokrzyskie 330,2 306,4 319,5 326,7 314,8 338,3 348,7 Warmińsko-Mazurskie 316,1 280,4 302,0 280,9 304,5 286,1 277,6 Wielkopolskie 279,6 279,1 282,0 280,4 281,5 251,8 261,7 Zachodniopomorskie 294,3 292,6 284,3 289,5 320,2 278,2 285,4 Tabela 21 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 88,7 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 56,6 zgonów) 39) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 264,2 271,2 278,2 280,4 280,7 264,4 278,7 Dolnośląskie 282,1 291,7 297,7 306,2 269,7 269,7 284,3 Kujawsko-Pomorskie 285,3 300,7 304,2 315,9 294,8 294,8 320,1 Lubelskie 217,0 236,3 234,0 238,5 251,2 251,2 263,2 Lubuskie 228,5 258,9 265,2 277,3 241,5 241,5 252,5 Łódzkie 299,7 300,1 312,5 311,1 295,0 295,0 314,0 Małopolskie 262,6 255,3 262,7 267,1 268,0 259,4 274,8 39) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 90 z 108 Mazowieckie 265,6 268,7 271,5 268,5 237,3 237,3 257,7 Opolskie 194,7 246,2 289,4 282,9 287,3 287,3 288,6 Podkarpackie 217,1 223,2 220,8 216,1 234,2 234,2 224,1 Podlaskie 210,2 224,1 232,2 231,0 219,1 219,1 231,9 Pomorskie 267,9 271,9 278,9 279,5 250,8 250,8 281,1 Śląskie 283,8 295,4 294,6 297,6 289,7 289,7 306,7 Świętokrzyskie 258,6 267,2 250,0 257,0 280,0 280,0 304,2 Warmińsko-Mazurskie 255,9 240,4 262,3 279,3 255,1 255,1 270,7 Wielkopolskie 266,0 264,9 291,9 282,8 262,3 262,3 265,0 Zachodniopomorskie 262,2 269,4 277,5 286,2 286,9 286,9 275,9 Tabela 22 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 93,9 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 7,9 zgonów) 40) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 201,5 203,3 208,4 207,9 207,1 201,6 207,7 Dolnośląskie 236,0 240,5 236,9 233,3 245,6 203,1 228,4 Kujawsko-Pomorskie 212,7 230,2 227,6 224,8 210,3 209,4 221,8 Lubelskie 190,4 200,2 200,3 184,0 194,4 206,4 204,6 Lubuskie 200,7 218,0 219,3 236,1 244,7 196,1 228,8 40) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 91 z 108 Łódzkie 218,4 212,9 230,2 224,9 222,9 214,0 224,4 Małopolskie 182,5 179,4 189,4 192,1 186,4 195,9 198,2 Mazowieckie 199,6 208,6 213,3 214,3 211,0 191,5 208,3 Opolskie 160,0 222,4 217,3 234,5 214,0 222,2 237,8 Podkarpackie 183,1 171,2 176,6 180,9 193,5 173,3 174,1 Podlaskie 224,6 203,6 205,7 203,5 226,7 207,7 205,2 Pomorskie 184,7 174,6 184,8 183,7 166,0 179,3 181,9 Śląskie 220,6 219,2 219,8 210,7 219,4 219,2 215,6 Świętokrzyskie 222,6 198,9 201,7 185,9 196,6 217,5 239,2 Warmińsko-Mazurskie 217,6 218,7 214,3 238,6 225,8 207,3 214,6 Wielkopolskie 194,4 202,4 213,1 208,2 206,4 206,3 195,9 Zachodniopomorskie 213,8 200,2 219,4 240,4 211,4 218,8 214,0 Tabela 23 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 77,8 zgonów), największy spadek z kolei w województwie podlaskim (spadek o 19,4 zgonów) 41) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 70,7 77,9 85,0 85,0 91,3 87,9 94,5 Dolnośląskie 81,9 84,1 92,5 97,0 94,2 103,3 130,5 Kujawsko-Pomorskie 66,9 79,1 91,1 89,5 101,0 101,9 96,1 41) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 92 z 108 Lubelskie 45,6 50,6 52,5 53,9 66,5 64,5 71,8 Lubuskie 57,8 45,9 68,3 65,7 67,4 68,9 73,3 Łódzkie 87,3 101,3 115,9 114,2 125,4 115,6 126,4 Małopolskie 48,3 68,0 72,6 81,2 68,5 68,3 65,3 Mazowieckie 93,6 98,0 106,0 101,3 111,1 100,2 99,3 Opolskie 104,5 70,9 63,7 78,4 82,4 70,8 77,1 Podkarpackie 44,8 58,6 68,2 68,8 95,4 91,5 83,6 Podlaskie 61,6 76,5 74,6 80,9 95,6 82,7 87,6 Pomorskie 89,4 95,9 101,9 94,6 99,6 95,2 102,2 Śląskie 52,3 63,6 67,8 69,9 71,2 69,1 80,0 Świętokrzyskie 54,6 61,9 54,6 55,1 84,9 95,9 84,2 Warmińsko-Mazurskie 67,6 73,5 85,9 96,9 102,8 96,0 88,4 Wielkopolskie 71,2 74,8 84,5 77,0 82,3 79,0 103,6 Zachodniopomorskie 77,6 85,7 92,1 86,4 95,6 92,2 96,0 Tabela 24 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom, odnotowano wyraźny wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Wzrost odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 48,6 zgonów). Spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 27,4 zgonów) 42) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 69,2 75,8 77,0 75,6 82,9 78,2 81,0 42) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 93 z 108 Dolnośląskie 75,9 76,0 73,8 76,0 74,7 86,2 117,0 Kujawsko-Pomorskie 62,0 69,4 77,1 71,5 84,6 79,4 74,1 Lubelskie 67,1 64,6 57,5 51,6 77,0 66,9 74,6 Lubuskie 57,1 65,9 62,8 66,8 78,4 64,8 76,2 Łódzkie 81,6 97,4 91,6 104,6 112,2 98,4 105,5 Małopolskie 53,9 72,4 71,2 77,5 77,9 66,9 62,0 Mazowieckie 89,9 92,4 100,7 86,7 100,5 92,5 88,0 Opolskie 111,8 88,3 54,7 71,2 77,1 83,0 84,7 Podkarpackie 50,5 67,3 69,5 69,0 100,0 80,5 74,1 Podlaskie 104,6 122,8 124,1 123,7 114,5 106,4 107,4 Pomorskie 70,2 70,4 68,2 74,1 75,7 62,2 75,5 Śląskie 55,4 63,0 66,7 61,5 49,7 57,7 71,5 Świętokrzyskie 62,9 60,6 53,9 56,1 83,0 88,3 73,3 Warmińsko-Mazurskie 78,4 86,9 101,2 96,9 91,8 105,1 77,4 Wielkopolskie 60,5 64,4 73,3 67,2 63,8 69,1 81,8 Zachodniopomorskie 58,0 71,2 85,6 74,4 74,0 65,0 70,4 Tabela 25 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. w odniesieniu do 2016 r. odnotowano w 13 województwach. Największy wzrost zauważono w województwie dolnośląskim (wzrost o 41,1 zgonów), spadek odnotowano w 3 województwach, z czego największy w województwie opolskim (spadek o 27,1 zgonów) 43) . 43) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 94 z 108 Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 53,7 63,8 67,2 66,8 68,4 69,3 77,2 Dolnośląskie 53,6 70,9 73,8 79,3 82,3 82,3 104,8 Kujawsko-Pomorskie 50,1 61,8 71,7 74,1 87,8 87,8 82,6 Lubelskie 29,4 44,4 36,0 35,6 48,5 48,5 57,0 Lubuskie 34,8 41,6 56,6 49,9 39,8 39,8 50,7 Łódzkie 80,5 94,1 100,2 93,6 100,5 100,5 114,6 Małopolskie 31,8 53,3 52,4 59,9 54,8 54,8 53,7 Mazowieckie 75,2 80,9 88,4 81,3 79,1 79,1 85,3 Opolskie 88,1 59,2 47,5 57,9 63,6 63,6 77,5 Podkarpackie 33,2 49,0 47,7 52,2 77,5 77,5 62,1 Podlaskie 44,3 59,9 62,4 66,2 63,2 63,2 74,7 Pomorskie 76,1 79,6 83,0 74,4 68,8 68,8 86,4 Śląskie 36,8 45,7 46,1 49,2 50,4 50,4 61,5 Świętokrzyskie 32,3 40,9 27,9 34,8 68,1 68,1 55,6 Warmińsko-Mazurskie 55,9 62,5 73,0 76,3 84,2 84,2 71,0 Wielkopolskie 56,0 64,0 67,5 68,6 61,6 61,6 80,2 Zachodniopomorskie 51,9 64,9 78,9 66,4 67,1 67,1 70,3 Tabela 26 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. W 2022 r. w stosunku do 2016 r. odnotowano wzrost liczby zgonów w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o Strona 95 z 108 51,2 zgonów), spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 10,6 zgonów) 44) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 45,1 55,3 54,9 52,7 55,8 58,1 60,5 Dolnośląskie 47,4 62,0 58,0 64,4 55,8 62,9 85,6 Kujawsko-Pomorskie 33,5 44,3 53,2 50,9 52,5 59,9 57,6 Lubelskie 37,1 47,0 36,0 33,4 43,9 49,5 54,9 Lubuskie 44,4 47,8 59,9 46,9 51,6 34,4 49,3 Łódzkie 56,7 64,8 65,8 72,6 81,0 71,1 83,6 Małopolskie 32,5 52,0 49,6 50,1 54,0 47,2 44,2 Mazowieckie 60,2 68,1 69,3 57,1 63,9 67,5 72,5 Opolskie 70,3 59,3 51,6 51,3 65,2 50,9 57,8 Podkarpackie 38,9 52,3 48,1 49,3 64,2 76,8 54,8 Podlaskie 62,6 78,1 81,1 87,5 85,7 75,8 75,8 Pomorskie 43,1 51,0 57,6 51,1 46,6 48,9 51,7 Śląskie 31,5 48,6 42,5 41,5 43,3 41,2 50,5 Świętokrzyskie 39,6 43,5 34,1 34,0 47,4 54,2 47,5 Warmińsko-Mazurskie 49,7 67,7 63,0 66,6 69,5 70,4 62,7 Wielkopolskie 47,2 49,9 55,6 50,1 41,6 55,2 62,9 Zachodniopomorskie 46,5 53,5 67,9 58,8 48,2 57,0 53,2 Tabela 27 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 44) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 96 z 108 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. względem 2016 r. odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 38,2 zgonów). Spadek odnotowano jedynie w województwie opolskim (spadek o 12,5 zgonów) 45) . 20222023 6 401 334 uczestników5 341 082 uczestników Tabela 28 – Liczba uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w latach 2022– 2023 W oparciu o powyższe dane należy zauważyć spadek liczby uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w 2023 r. względem 2022 r. 46) Wykres 12 – Przeciętne miesięczne spożycie warzyw na 1 osobę (w kg) W latach 2016–2022 ilość zjadanych warzyw systematycznie zmniejszała się, w 2020 r. trend ten się nieznacznie odwrócił, by znów ilość zjadanych warzyw zaczęła spadać. Spożycie warzyw w 2022 r. w porównaniu do 2016 r. spadło o 1,46 kg 47) . 45) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. 46) Departament Sportu dla Wszystkich w Ministerstwie Sportu i Turystyki, stan na 10.07.2024 r. 47) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True, stan na 10.07.2024 r. 8.59 8.24 7.92 7.61 7.72 7.43 7.13 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2016201720182019202020212022 Spozycie waryzw mieisęcznie w kg Rok Strona 97 z 108 Wykres 13 – Zgony z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca Na podstawie powyższych danych można stwierdzić wyraźny spadek liczby zgonów z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca w latach 2016–2021. W 2022 r. odnotowano nieznaczny wzrost liczby zgonów w porównaniu z 2021 r. 48) Wykres 14 – Średnie roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu Na podstawie powyższych danych można stwierdzić, że roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu na przestrzeni lat 2016–2022, pomimo nieznacznych fluktuacji, pozostaje na niezmiennym poziomie 49) . 48) Główny Urząd Statystyczny, https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx, stan na 10.07.2024 r. 49) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.12.2024 r 9.37 9.45 9.55 9.78 9.62 9.7 9.37 9.35 9.4 9.45 9.5 9.55 9.6 9.65 9.7 9.75 9.8 2016201720182019202020212022 Spozycie w przeliczeniu na 100% alkoholu Rok 23833 23351 23722 23136 22238 20866 20977 20500 21000 21500 22000 22500 23000 23500 24000 2016201720182019202020212022 liczba zgonów Rok Strona 98 z 108 RokWyroby spirytusowe (100% alkoholu) Wino i miody pitne Wino i miody pitne w przeliczeniu na 100% alkohol PiwoPiwo w przeliczeniu na 100% alkohol 20163,25,80,799,55,47 20173,36,10,7398,55,42 20183,360,72100,55,53 20193,76,20,7497,15,34 20203,76,50,77945,17 20213,86,70,893,25,13 20223,56,30,7692,95,11 20233,46,80,7287,44,81 Tabela 29 – Spożycie w litrach na jednego mieszkańca i w przeliczeniu na 100% alkohol Zgodnie z powyższymi danymi można stwierdzić nieznaczną tendencję wzrostową spożycia alkoholi wysoko procentowych, w tym wyrobów spirytusowych (w przeliczeniu na 100% alkoholu) i win oraz miodów pitnych. Tendencję spadkową odnotowano w zakresie spożycia piw 50) . 50) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.07.2024 r. Strona 99 z 108 Wykres 15 – Liczba zamachów samobójczych – ogółem W latach 2017–2022 należy odnotować stały, wyraźny wzrost liczby prób samobójczych. W 2022 r. liczba prób samobójczych była wyższa o 30,3% względem 2016 r. 51) Wykres 16 – Liczba zgonów w wyniku samobójstw – ogółem Liczba zgonów w wyniku samobójstw na przestrzeni lat 2017–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Należy odnotować spadek w 2022 r. względem 2021 r. 52) 2016201720182019202020212022 Wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV) 11,0910,448,968,732,513,266,69 Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) 9,98,758,327,412,594,056,61 HIV3,613,813,454,592,093,276,34 51) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. 52) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. Strona 100 z 108 Różyczka2,91,21,10,70,260,130,40 Odra0,350,160,933,940,080,030,07 Polio000000,670,87 Tabela 30 – Zapadalność na wybrane choroby zakaźne (na 100 tys. osób) W latach 2016–2020 systematycznie zmniejszała się zapadalność na wirusowe zapalenia wątroby typu B i C, różyczkę, by ponownie znacząco wzrosnąć w 2022 r. W przypadku HIV zapadalność również malała do 2020 r., jednakże w 2022 r. odnotowano duży wzrost zapadalności, do poziomów nie notowanych od 2016 r. 53) Wzrost zachorowań na odrę, różyczkę i polio był związany ze wzrostem liczby zachorowań w całym regionie Europejskim WHO, w tym krajach bezpośrednio graniczących z Polską, co wiąże się prawdopodobnie z dużymi ruchami uchodźczymi w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, jak również z wieloletnią aktywnością ruchów antyszczepionkowych prowadzących do spadku zaufania do szczepień ochronnych. Stan zdrowia Zmienna201620172018201920202021 Miasta17,418,217,817,315,517,1 Wieś16,016,014,915,315,216,2 Mężczyźni18,919,618,318,217,418,8 Kobiety14,915,315,114,913,614,8 60–741,92,62,42,72,22,4 75 lat+0,20,60,80,90,61,1 Bardzo dobre Ogółem16,817,316,616,615,416,7 Miasta43,143,544,445,347,849,2 Wieś43,843,144,645,648,149,0 53) Główny Inspektorat Sanitarny, Raport Stan Sanitarny Kraju 2022, https://www.gov.pl/web/gis/stan-sanitarny- kraju-w-2022-r-opublikowany--podsumowanie-dzialan-panstwowej-inspekcji-sanitarnej, stan na 10.07.2024 r. Strona 101 z 108 Mężczyźni44,844,746,047,249,150,7 Kobiety42,042,043,243,746,847,6 60–7422,527,228,930,333,135,7 75 lat+9,311,811,014,214,417,2 Dobre Ogółem43,443,344,545,447,949,1 Miasta26,825,926,225,826,524,2 Wieś26,827,327,726,426,124,5 Mężczyźni24,724,124,723,524,021,5 Kobiety28,728,628,728,328,526,9 60–7451,147,347,746,548,045,9 75 lat+41,741,946,243,447,947,7 Ani dobre, ani złe Ogółem26,826,426,826,026,424,3 Miasta10,19,79,29,28,37,8 Wieś11,111,310,510,79,28,8 Mężczyźni9,29,39,08,87,87,5 Kobiety11,711,410,410,79,48,9 60–7420,818,217,416,914,013,9 75 lat+37,334,830,831,530,027,0 Złe Ogółem10,510,49,79,88,68,2 Miasta2,72,72,42,58,31,7 Wieś2,32,32,32,19,21,6 Mężczyźni2,32,42,12,27,81,5 Strona 102 z 108 Kobiety2,72,72,62,49,41,8 60–743,64,63,63,714,02,1 75 lat+11,510,811,210,030,07,0 Bardzo złe Ogółem2,52,52,32,31,71,6 Tabela 31 – Samoocena stanu zdrowia (Self-perceived health) osób w wieku, co najmniej 60 lat (dla osób w wieku 60–74 i 75+) według miejsca zamieszkania, płci w latach 2016–2021 W kolejnych latach można zaobserwować wzrosty i spadki dynamiki zmian samooceny stanu zdrowia. Osoby starsze oceniają swój stan zdrowia ogólnie jako gorszy. W podziale na płeć kobiety gorzej niż mężczyźni oceniają swój stan zdrowia. W przypadku osób mieszkających na wsi i w miastach wartości wskaźnika samooceny były do siebie zbliżone 54) . 2016201720182019202020212022 Kobiety20,420,220,120,119,118,419,5 Mężczyźni16,015,915,816,014,614,115,3 Tabela 32 – Przeciętne dalsze trwanie życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 W 2022 r. należy odnotować spadek przeciętnego dalszego trwania życia zarówno kobiet jak i mężczyzn w porównaniu z 2016 r. U Kobiet spadek ten wyniósł 0,9 lat, u mężczyzn 0,7 lat 55) . Województwo2016201720182019202020212022 Polska8,48,58,58,58,38,28,6 Dolnośląskie8,08,28,58,48,18,08,9 Kujawsko- Pomorskie 8,88,88,88,78,58,08,3 Lubelskie8,28,58,48,48,08,28,0 54) Główny Urząd Statystyczny, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia, stan na 10.07.2024 r. 55) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica, stan na 10.07.2024 r. Strona 103 z 108 Lubuskie7,98,38,79,19,18,19,5 Łódzkie8,88,28,08,07,99,07,9 Małopolskie8,88,88,78,58,48,18,9 Mazowieckie9,08,48,28,28,38,38,8 Opolskie8,08,28,58,48,28,29,0 Podkarpackie8,38,68,58,58,08,38,1 Podlaskie8,38,78,58,58,18,08,1 Pomorskie8,88,98,98,88,78,28,4 Śląskie8,48,58,38,28,27,98,5 Świętokrzyskie8,18,58,48,38,18,08,2 Warmińsko- Mazurskie 8,88,98,98,78,68,58,4 Wielkopolskie7,98,38,89,19,29,19,5 Zachodniopomorskie7,98,38,89,19,39,19,5 Tabela 33 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie wielkopolskim, lubuskim i zachodniopomorskim, o 1,6 lat, największy spadek odnotowano w województwie łódzkim, o 0,9 lat 56) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 7,4 7,6 7,8 7,8 7,3 7,1 7,6 Dolnośląskie 6,9 7,1 7,4 7,6 7,2 7,2 7,7 56) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 104 z 108 Kujawsko- Pomorskie 7,7 7,7 7,7 7,6 7,2 6,8 7,3 Lubelskie 7,4 8,1 8,1 8,1 7,3 6,9 7,3 Lubuskie 7,1 7,7 7,9 7,9 7,7 7,5 8,2 Łódzkie 7,5 7,3 7,4 7,5 7,1 7,1 7,2 Małopolskie 8,0 8,0 7,8 7,6 7,1 7,0 7,6 Mazowieckie 7,8 7,7 7,7 7,9 7,0 7,1 7,7 Opolskie 7,0 7,1 7,5 7,7 7,3 7,4 7,7 Podkarpackie 7,7 8,4 8,5 8,3 7,5 7,2 7,5 Podlaskie 7,6 8,3 8,3 8,2 7,6 7,0 7,3 Pomorskie 7,7 7,9 7,9 7,8 7,4 7,0 7,3 Śląskie 7,7 7,6 7,6 7,3 6,8 6,6 7,2 Świętokrzyskie 7,5 8,1 8,2 8,0 7,2 7,2 7,3 Warmińsko- Mazurskie 7,4 7,5 7,5 7,5 7,2 6,7 7,2 Wielkopolskie 7,2 7,8 8,0 8,2 7,8 7,7 8,3 Zachodniopomorskie 7,2 7,6 8,0 8,2 7,8 7,7 8,2 Tabela 34 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie lubuskim i wielkopolskim, o 1,1 lat, największy spadek odnotowano w województwie śląskim, o 0,5 lat 57) . 2022 r.2023 r. 22 923 interwencje22 589 interwencji 57) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 105 z 108 Tabela 35 – Liczba interwencji sprawozdanych do systemu ProfiBaza, w których wskazano jeden z 5 celów operacyjnych NPZ na lata 2021–2025 wraz z zadaniami wspierającymi Na podstawie powyższych danych należy zauważyć że liczba zadań realizowanych w ramach NPZ na lata 2021–2025 w 2022 r. i 2023 r. utrzymuje się na podobnym poziomie. 58) Rozdział 4 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 Wykres 17 – Liczba interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 ogółem. W okresie 2020–2023 zauważalne jest, że liczba interwencji ulegała nieznacznym fluktuacjom, z zauważalnym spadkiem w 2021 r. (pierwszy rok sprawozdawczy objęty sprawozdawczością w systemie Profibaza). w latach 2022–2023 zauważalny jest wyraźny wzrost liczby interwencji w porównaniu z poprzednim okresem. Wykres 18 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 58) System Profibaza, https://profibaza.pzh.gov.pl/, stan na 10.12.2024 r. 27171 24861 2849628069 2020202120222023 2020202120222023 JST 15025127611385513475 AC 12146121001464114594 Strona 106 z 108 W latach 2020–2021 największą liczbę zadań/interwencji sprawozdały JST. Jednak w latach 2022–2023 tendencja odwróciła się – większość interwencji sprawozdała administracja centralna. Lata 2022–2023 to także zwiększenie liczby realizowanych interwencji w porównaniu z latami 2020–2021. Wykres 19 – Finansowanie w latach 2020–2023 ogółem (w mld). 2023 r. to spadek względem 2020 r., w zakresie finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny kosz zadań spadł w 2023 r. o ok. 1,2 mld., a w porównaniu z 2021 r. wzrósł o ok 500 mln złotych. Wykres 20 – Koszt realizacji zadań/interwencji w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 2023 r. to spadek, względem 2020 r., jeśli chodzi o nakłady podmiotów centralnych na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w wypadku JST jednakże odnotowano wzrost. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny koszt zadań JST w 2023 r. wzrósł o ponad 800 mln zł. – natomiast finansowanie przez administrację centralną zmniejszyło się o ok. 2 mld zł. Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 Analiza informacji o zrealizowanych w 2022 i 2023 r. zadaniach z zakresu zdrowia publicznego pozwala na sporządzenie wniosków. 1. W ostatnim czasie poprawia się stan zdrowia ludności Rzeczypospolitej Polskiej po epidemii COVID-19. Jednakże prognozy demograficzne nie są optymistyczne. Starzenie się polskiego 7.1 5.4 5.2 5.9 2020202120222023 2020202120222023 JST 2 557 319 1933 595 684 2943 010 815 2053 370 846 344 AC 4 556 513 9321 793 198 855,172 173 677 8182 539 353 148,80 Strona 107 z 108 społeczeństwa będzie w przyszłości istotnie wpływać na zwiększenie zapotrzebowania na opiekę zdrowotną. Dodatkowo, w wyniku epidemii COVID-19 oczekiwana długość życia w Rzeczypospolitej Polskiej uległa skróceniu, chociaż nastąpiło korzystne odbicie wskaźników, niezbędne jest dalsze intensyfikowanie działań profilaktycznych w celu poprawy zdrowia publicznego. Zasadne jest podnoszenie świadomości na temat czynników determinujących zdrowie, kształtowanie środowisk (pracy, zamieszkania, wypoczynku) sprzyjających zdrowiu jak i dostarczanie narzędzi pozwalających dokonywać wyborów prozdrowotnych by minimalizować negatywne trendy odbijające się w przeciążeniu systemu ochrony zdrowia. 2. Zmiany postaw i zachowań oraz ich konsekwencje dla zdrowia w wymiarze tak jednostki jak i populacji – co jest w ognisku zainteresowania zdrowia publicznego – nie są możliwe do zaobserwowania w perspektywie kilku czy kilkudziesięciu miesięcy. Obserwacja trendów w odniesieniu do zjawisk epidemiologicznych wymaga wieloletnich obserwacji. Brak natychmiastowych efektów nie zwalnia z czynienia wysiłków na rzecz zmian prozdrowotnych. 3. Działania profilaktyczne i edukacyjne muszą być wspierane działaniami regulacyjnymi, których kierunek został określony w NPZ – czego dobrym przykładem jest polityka antytytoniowa i tzw. opłata cukrowa. 4. Konieczne jest prowadzenie profilaktyki dostosowanej do popartych danymi potrzeb zdrowotnych populacji, adekwatnej do określonych czynników chroniących i czynników ryzyka przewlekłych chorób niezakaźnych (choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca, choroby układu oddechowego). 5. Realizowane były wszystkie zadania określone w ustawie i niemal wszystkie zadania określone w NPZ 2021–2025 co wskazuje na adekwatność opisanego w tych aktach prawnych katalogu interwencji z zakresu zdrowia publicznego. 6. Silną stroną zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest duża liczba podmiotów zaangażowanych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – bardzo duża liczba podmiotów realizowała zadania określone w ustawie i NPZ 2021–2025. Większość JST sprawozdało realizację co najmniej jednego zadania. Ponadto wysoką aktywność wykazują stacje sanitarno-epidemiologiczne. 7. JST potrzebują wsparcia merytorycznego w przygotowaniu, realizacji i ocenie programów prozdrowotnych (JST wdrażają ok. 50% wszystkich programów). W związku z zauważalnymi istotnymi różnicami w podejściu do sprawozdawczości, zróżnicowaniem terytorialnym priorytetów działań a także mając na uwadze postulaty kierowane do Ministerstwa Zdrowia przez JST niezbędne jest utworzenie mechanizmu stałych szkoleń dla administracji samorządowej dotyczących aspektów merytorycznych i prawnych zdrowia publicznego. Trzeba zauważyć, że zdrowie publiczne jest dyscypliną rozwijającą się bardzo dynamicznie, Strona 108 z 108 kolejne lata dostarczają nowych danych m.in. o skuteczności i efektywności różnych interwencji. Stała aktualizacja wiedzy i budowanie właściwych postaw wśród profesjonalistów zajmujących się zdrowiem publicznym wydaje się być konieczne. 8. Realizacja NPZ 2021–2025 w kolejnych latach będzie wymagała co najmniej porównywalnego poziomu zaangażowania właściwych instytucji. Na uwagę zasługuje również kilka szczegółowych zagadnień:  wdrożono nowy system Profibaza do gromadzenia danych o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. System ten pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań,  poprawiła się jakość sprawozdawczości – przede wszystkim wynika to z coraz lepszej identyfikacji podejmowanych interwencji jako zadań z zakresu zdrowia publicznego, zwiększenia intensywności starań urzędów wojewódzkich oraz wprowadzenia nowego systemu Profibaza.\n\nSUMMARY TO EVALUATE:\nTitle: Poland's Public Health Report 2022-2023: Government and Local Actions to Improve Health\nSummary: A government report summarizes the state of public health in Poland for 2022-2023. Post-pandemic life expectancy has increased, but childhood obesity and mental health issues remain significant challenges. A total of PLN 10.8 billion was allocated to over 56,000 health-promoting programs, from addiction prevention to sports promotion.\nKey Points: Life expectancy increased post-pandemic to 82 years for women and 74.7 years for men., The main health problems are rising overweight and obesity in children (affecting one in three 9-year-olds) and a slight increase in the number of suicides., A total of PLN 10.8 billion was spent over two years on health-promoting activities such as combating addiction, promoting physical activity, and mental health programs., The 'sugar tax' on sweetened beverages generated over PLN 3.1 billion, which was used to fund educational activities and healthcare services., The majority of actions (over 30%) focused on preventing addiction to alcohol, tobacco, and other substances., The number of health programs funded by the National Health Fund for local governments is increasing, covering areas like rehabilitation, vaccinations, and early osteoporosis detection.\n\nZASADY OCENY:\n1. Sprawdź wszystkie LICZBY, DATY i KWOTY w SUMMARY. Jeśli którejś brakuje w SOURCE -> is_valid: false.\n2. Sprawdź wszystkie NAZWISKA, ORGANIZACJE i MIEJSCA w SUMMARY. Jeśli którejś brakuje w SOURCE -> is_valid: false.\n3. Sprawdź wszystkie konkretne DZIAŁANIA PRAWNE . Jeśli tego mechanizmu nie ma w SOURCE -> is_valid: false.\n\nWAŻNE: Abstrakcyjne pojęcia (np. \"transparentność\", \"zaufanie\") są dozwolone jako wnioski.\n\nOUTPUT (JSON):\n{\n  \"is_valid\": true/false,\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\n}\n\nWYMAGANIA FORMATOWANIA:\n1. Odpowiedz WYŁĄCZNIE surowym obiektem JSON.\n2. NIE używaj bloków kodu Markdown.\n3. NIE dodawaj żadnych wstępów ani wyjaśnień przed ani po JSONie.\n4. JSON musi być poprawny i gotowy do parsowania.\n\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": false,\n  \"issue\": \"fabricated_entity\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-01-30T18:00:11.241Z",
      "source_url": "https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/1657/1657.pdf",
      "model": "gemini-2.5-pro",
      "prompt_sent": "\nJesteś ekspertem od prawa polskiego, który ma za zadanie analizować dokumenty ustaw, uchwał oraz innych dokumentów legislacyjnych, a następnie przygotowywać z nich informacje w przystępny sposób dla obywateli. Twoim celem jest przedstawienie informacji tak, aby obywatele mogli sami ocenić wpływ legislacji na ich życie, nawet bez posiadania specjalistycznej wiedzy legislacyjnej. Skup się na faktach i obiektywnych skutkach wprowadzanych zmian, unikając wartościowania i osobistych opinii. Wszelki żargon prawny jest zabroniony. Prezentuj informacje w jasny, zwięzły i angażujący sposób, tak aby były zrozumiałe dla osoby bez wykształcenia prawniczego. Unikaj długich, złożonych zdań. Zamiast pisać \"projekt ma na celu nowelizację kodeksu podatkowego...\", napisz \"Zmiany w podatkach: nowe ulgi i obowiązki dla...\". Kontynuuj swoją pracę, dopóki nie rozwiążesz swojego zadania. Jeśli nie masz pewności co do generowanej treści, przeanalizuj dokument ponownie – nie zgaduj. Rozplanuj dobrze swoje zadanie przed przystąpieniem do niego. W podsumowaniu i kluczowych punktach, jeśli to możliwe i uzasadnione, podkreśl, jakie konkretne korzyści lub skutki (pozytywne lub negatywne) wprowadza ustawa dla życia codziennego obywateli, ich praw i obowiązków, finansów osobistych, bezpieczeństwa i innych ważnych kwestii (np. kategorycznych zakazów i nakazów czy najważniejszych konkretnych alokacji finansowych i terytorialnych).\n\nTwoja odpowiedź MUSI być w formacie JSON - i zawierać następujące klucze.\nZanim zwrócisz odpowiedź, dokładnie zweryfikuj, czy cała struktura JSON jest w 100% poprawna, włącznie ze wszystkimi przecinkami, nawiasami klamrowymi, kwadratowymi oraz cudzysłowami. Błędny JSON jest nieakceptowalny i uniemożliwi przetworzenie Twojej pracy.\n\nPrzeanalizuj dokładnie poniższy tekst dokumentu prawnego. To jest treść, na podstawie której masz wygenerować podsumowanie i kluczowe punkty:\n--- POCZĄTEK DOKUMENTU ---\nDruk nr 1657 Warszawa, 19 sierpnia 2025 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.31.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra Zdrowia do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w roku 2022 i 2023 opracowana zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm.) Ministerstwo Zdrowia Warszawa, lipiec 2025 r. Strona 2 z 108 Spis treści: Wprowadzenie ......................................................................................................................................3 Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023....3 Rozdział 1 ..............................................................................................................................................7 Struktury zdrowia publicznego ........................................................................................................7 1.1Administracja rządowa .........................................................................................................8 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) .......................................................................8 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze ................................10 Rozdział 2 ............................................................................................................................................10 Realizacja zadań wynikających z ustawy....................................................................................10 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego .........................................................................................14 Działania JST ..................................................................................................................................14 Działania administracji rządowej ..................................................................................................32 Ministerstwo Zdrowia .....................................................................................................................32 Działalność innych ministerstw .....................................................................................................51 Państwowa Inspekcja Sanitarna...................................................................................................65 Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) ..............................................................................................66 Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych ..................................70 Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji .........................................................................................73 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań .......73 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające....................................................................................77 Współpraca międzynarodowa.......................................................................................................79 Rozdział 3 ............................................................................................................................................80 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................80 Przegląd najważniejszych wskaźników .......................................................................................80 Rozdział 4 ..........................................................................................................................................105 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 .............................................105 Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 .....................................................................107 Strona 3 z 108 Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie zostało przygotowane na podstawie art. 12 ust. 8 i 10 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym 1) , zwanej dalej „ustawą”, „ustawą o zdrowiu publicznym” albo „UOZP”. Jest to czwarta informacja o aktywności administracji publicznej i jednostek z nią współpracujących w ramach ustawy i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 2) , zwanego dalej „NPZ 2021–2025” – kluczowego aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie. Informacje zawarte w sprawozdaniu zostały przygotowane w oparciu o dane zgromadzone od podmiotów włączonych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – określonych w art. 3 ustawy. Sprawozdanie zostało podzielone na cztery części – w pierwszej wskazano struktury odpowiedzialne za realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w drugiej procesy – działania zrealizowane lub podjęte w okresie objętym sprawozdaniem, w trzeciej efekty działań w kontekście sytuacji zdrowotnej ludności Rzeczypospolitej Polskiej, a w czwartej porównanie z ubiegłym okresem sprawozdawczym oraz wnioski i zalecenia wynikające z analizy podjętych i realizowanych zadań z zakresu zdrowia publicznego. Niniejsze sprawozdanie opracowane zostało na podstawie danych gromadzonych w systemie Profibaza. System Profibaza jest zarządzany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB). W ramach funkcjonowania i rozwijania systemu Profibaza NIZP PZH – PIB współpracuje z Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Centrum e-Zdrowia, Głównym Inspektoratem Sanitarnym i Ministerstwem Zdrowia. Wyniki analiz zawartych w informacji pochodzą m.in. z analiz sprawozdań przedłożonych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz organy administracji rządowej i państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Ze względu na nomenklaturę przyjętą w systemie Profibaza określenie „interwencja” należy rozumieć jako tożsame z pojęciem „zadanie” czyli zadanie z zakresu zdrowia publicznego (zgodnie z UOZP). Podsumowanie najważniejszych informacji zawartych w sprawozdaniu za lata 2022–2023 W trakcie kolejnych dwóch lat funkcjonowania przepisów ustawy odnotowano poprawę sytuacji zdrowotnej ludności kraju. Niewątpliwie jest to skutek odbicia po pandemii COVID-19, która pojawiła się w Polsce w marcu 2020 r. Epidemia koronawirusa, następnie uznana przez WHO pandemią, spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich 1) Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm. 2) Dz. U. z 2021 r. poz. 642 Strona 4 z 108 obszarach funkcjonowania społeczeństw. Ograniczenia te spowodowały wiele zmian w stylu życia, sposobie żywienia i poziomie aktywności fizycznej społeczeństwa na całym świecie. Podejmowanie działań mających na celu ochronę zdrowia publicznego jest konieczne. Jednak mogą one radykalnie zmienić codzienne nawyki, w tym również negatywnie wpłynąć na zachowania związane ze zdrowym stylem życia. Izolacja, kwarantanna, nauka i praca zdalna oraz pozostałe ograniczenia, nakazy i zakazy ustanawiane w związku z wystąpieniem stanu epidemii wpłynęły także na ograniczenie siatki relacji społecznych. Niewątpliwie niekorzystnie oddziaływało to na kondycję zdrowotną, a także komfort psychiczny populacji. Porównanie wartości wskaźników populacyjnych pokazuje, iż pomiędzy 2021 r. a 2023 r. oczekiwana długość życia dla kobiet zwiększyła się, z 79,7 lat do 82 lat, zaś dla mężczyzn wzrosła o 2,9 lat (71,8 vs. 74,7) 3) . Zaobserwowano spadek liczby osób poniżej granicy ubóstwa ustawowego o 2% 4) . Poprawiająca się sytuacja gospodarstw domowych ma duży wpływ na warunki życia, zmianę zachowań zdrowotnych a tym samym na wskaźnik dobrej samooceny stanu zdrowia. Wskaźnik ten nieznacznie wzrósł w 2022 r. w stosunku do 2020 r. z 63,3% do 64,%, przy jednoczesnym spadku wskaźnika złej samooceny z 10,3% do 9,5%. W 2023 r. liczba zgonów w wyniku samobójstw była nieznacznie większa niż w 2022 r. (5 108 w 2022 r. i 5 233 w 2023 r.) 5) . Liczne działania i programy realizowane przez administrację rządową, samorządową oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają potencjalny wpływ na zmianę struktury niektórych zachowań zdrowotnych – w 2023 r. zaobserwowano wzrost spożycia owoców o 0,13 kg 6) w porównaniu z 2022 r. Niezwykle istotna jest również aktywność sektora prywatnego – pracodawców, firm tworzących innowacyjne rozwiązania sprzyjające zdrowiu. Wyzwaniem dla zdrowia publicznego jest poziom konsumpcji napojów alkoholowych, należy jednak odnotować fakt spadku spożycia w ostatnich dwóch latach o 0,44 litra (z 9,37 w 2022 r. do 8,93 litra w 2023 r.) 100% alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca) 7) . Jednym z największych problemów zdrowia publicznego jest narastająca liczba osób z nadwagą i otyłością. Odsetek dzieci, u których stwierdzono nadmierną masę ciała, zwiększa się istotnie wraz z wiekiem i wynosi 27,6% wśród 7-latków, 32,5% wśród 8-latków i 34,8% wśród 9-latków. We wszystkich grupach wieku nadmiar masy ciała występuje częściej u chłopców niż dziewcząt. Analizując tendencje zmian między 2016 a 2021 r., zaobserwowano istotny statystycznie wzrost odsetka dzieci z nadmiarem masy ciała, 3) Główny Urząd Statystyczny: [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html# ] wg stanu na 29.10.2024 r. 4) Główny Urząd Statystyczny [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2023- roku,2,18.html#] wg stanu na 29.10.2024 r. 5) Komenda Główna Policji – Zamachy samobójcze od 2017 roku [https://statystyka.policja.pl/st/wybrane- statystyki/zamachy-samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html] wg stanu na 05.11.2024 r. 6) Główny Urząd Statystyczny – Dane dotyczące spożycia owoców i warzyw [https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True#] wg stanu na 05.1`.2024 r. 7) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom - Spożycie w litrach na jednego mieszkańca [https://kcpu.gov.pl/wp- content/uploads/2023/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf] wg stanu na 14.11.2024 r. Strona 5 z 108 przy czym wiązał się on głównie ze wzrostem częstości występowania otyłości, zarówno wśród dziewcząt jak i chłopców. Porównując wyniki w tym zakresie między badaniami prowadzonymi w 2021 r. oraz 2022/23, częstość występowania nadwagi i otyłości zmniejszyła się i również dotyczyło to przede wszystkim odsetka występowania otyłości wśród ośmiolatków. Wartości obwodu talii powyżej 90 centyla zaobserwowano u 23,5% 7-latków, 26,1% 8-latków i 29,2% 9- latków. Zbyt duży obwód bioder, przyjmujący wartości powyżej 90 centyla występuje u 18,7% 7-latków, 21,5% 8-latków i 23,6% 9-latków. Biorąc pod uwagę grupę 8-latków, trendy występowania podwyższonego skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi w latach 2016–22/23 wśród dzieci ośmioletnich wskazują na liniowy wzrost odsetka między 2016 a 2021 rokiem i stabilizację w 2022/23 roku 8) . 9) . Priorytety te znalazły odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych na podstawie ustawy. W latach 2022–2023 sprawozdano ponad 56,5 tys. interwencji na rzecz poprawy zdrowia populacji. Realizowane było każde z 12 zadań określonych w art. 2 ustawy 10) , tj.: 1) monitorowanie i ocena stanu zdrowia społeczeństwa, zagrożeń zdrowia oraz jakości życia związanej ze zdrowiem społeczeństwa, 2) edukacja zdrowotna dostosowana do potrzeb różnych grup społeczeństwa, w szczególności dzieci, młodzieży i osób starszych, 3) promocja zdrowia, 3a) kreowanie postaw zdrowotnych i społecznych sprzyjających profilaktyce zachowa ryzykownych; 3b) zapobieganie uzależnieniom oraz skutkom zdrowotnym i społecznym wynikającym z uzależnień; 4) profilaktyka chorób, 5) działania w celu rozpoznawania, eliminowania lub ograniczania zagrożeń i szkód dla zdrowia fizycznego i psychicznego w środowisku zamieszkania, nauki, pracy i rekreacji, 6) analiza adekwatności i efektywności udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej w odniesieniu do rozpoznanych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa, 7) inicjowanie i prowadzenie: 8) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie dzieci we wczesnym wieku szkolnym 2024 r. 9) Instytut Matki i Dziecka – Zdrowie uczniów w 2020 roku na tle nowego modelu badań HBSC [https://imid.med.pl/pl/aktualnosci/jakie-sa-polskie-nastolatki-raport-hbsc-2020] wg stanu na 08.11.2024 r. 10) W brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw (2021 r. poz. 2469). Strona 6 z 108 a) działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, b) współpracy międzynarodowej dotyczącej działalności naukowej w zakresie zdrowia publicznego, 8) rozwój kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, 9) ograniczanie nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, 10) działania w obszarze aktywności fizycznej. – przy czym należy zauważyć, że wiele interwencji z zakresu zdrowia publicznego wpisuje się w więcej niż jedną z powyższych kategorii zadań. W ramach NPZ 2021–2025 w ostatnich dwóch latach zrealizowano 88% (nie zrealizowano 10 zadań) z 83 zadań określonych w tym programie. Działania JST stanowiły 48,3% wszystkich sprawozdanych interwencji – zostały one ocenione przez wojewodów jako zgodne z wojewódzkimi planami transformacji, o których mowa w art. 95c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 11) . Pozostała część zadań była realizowana przez administrację rządową. W latach 2022–2023 na realizację działań w ramach ustawy przeznaczono około 10,8 mld zł (z czego 5,1 mld w 2022 r. i 5,7 mld w 2023 r.). Z uwagi na duże różnice w stanie zdrowia pomiędzy regionami oraz różnymi grupami społeczno-ekonomicznym, 12) a także z uwagi na gorsze wskaźniki zdrowotne w Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu do średnich wartości w Unii Europejskiej 13) wymagana jest dalsza intensyfikacja jednoczesnych działań na rzecz promowania zdrowia oraz ograniczania przyczyn powodujących powstawanie chorób i przyczyniających się do pogarszania jakości życia związanej ze zdrowiem. Nieustającym wyzwaniem jest również dalsze usprawnianie i koordynacja bardzo licznych działań instytucji publicznych, organizacji pozarządowych podejmowanych na rzecz zdrowia oraz angażowanie sektora prywatnego. 11) Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm. 12) Raport NIZP-PZH „Sytuacja zdrowotna ludności”, 2022 [https://www.pzh.gov.pl/raport-sytuacja-zdrowotna-ludnosci- polski-i-jej-uwarunkowania/]. 13) Eurostat [https://ec.europa.eu/health/indicators_data/indicators_en] wg stanu na 13.11.2024 r. Strona 7 z 108 Rozdział 1 Struktury zdrowia publicznego W pierwszym rozdziale przedstawione zostały instytucje uczestniczące w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Zgodnie z przepisami ustawy w celu osiągania poprawy stanu zdrowia społeczeństwa przewidywana jest ukierunkowana aktywność i współpraca administracji rządowej, samorządowej, organizacji pożytku publicznego oraz innych podmiotów, jeżeli ich cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą zadań z zakresu zdrowia publicznego. W praktyce do grona instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie zdrowia należą organy administracji rządowej i samorządowej, wraz z instytucjami kontrolnymi i wykonawczymi oraz współpracujące z nimi organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Wspierane są przez instytucje prowadzące działalność o charakterze naukowo-badawczym. W realizację tych zadań angażują się także inne podmioty gospodarcze – tu trzeba podkreślić rolę środowiska pracy. Zadania wynikające z ustawy są realizowane przez liczne podmioty we współpracy – każda instytucja zgodnie z kompetencjami oraz zadaniami określonymi w ustawie i NPZ. Poniżej przedstawiono podmioty realizujące zadania polegające na gromadzeniu informacji o sytuacji zdrowotnej, dostarczaniu świadczeń zdrowia publicznego oraz wspierających pozostałe jego funkcje. Rysunek 1 – Podstawowe zadania administracji związane z realizacją ustawy. •Realizacja i finansowanie zadań •Lokalna koordynacja zadań •Realizacja i finansowanie zadań •Weryfikacja sprawozdań JST •Ocena programów •Koordynacja i realizacja ustawy •Finansowanie zadań Rada Ministrów Wojewoda JSTNFZ Strona 8 z 108 1.1Administracja rządowa Koordynacja zadań wynikających z ustawy należy do administracji rządowej – przede wszystkim do ministra właściwego do spraw zdrowia. Większa część zadań określonych w ustawie leży w bezpośredniej kompetencji tego ministra lub może (i powinna) być realizowana z jego udziałem. Podstawowym wyznacznikiem dla realizacji polityki zdrowia publicznego jest założenie, że zdrowie powinno być obecne w większości polityk publicznych (a nawet we wszystkich politykach – zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia) 14) . Możliwość realizacji tego postulatu jest zależna od rodzaju i zakresu danej polityki oraz możliwości znalezienia elementów wspólnych z działaniami różnych ministerstw. Szczegółowa informacja o aktywności Ministerstwa Zdrowia w zakresie koordynacji i realizacji zadań ustawowych została przedstawiona w rozdziale drugim. W kształtowanie prozdrowotnej polityki publicznej są zaangażowane również inne ministerstwa, które wraz z jednostkami podległymi i nadzorowanymi realizują liczne zadania wynikające z ustawy, przy czym niektóre działania wymagają zaangażowania dwóch lub więcej ministerstw. Do wsparcia koordynacji i rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z realizacją zadań wynikających z NPZ, zgodnie z art. 10 ustawy, utworzony został Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. Niezwykle istotnym elementem systemu zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest Państwowa Inspekcja Sanitarna. Główny Inspektorat Sanitarny oraz wszystkie stacje sanitarno-epidemiologiczne realizują bardzo liczne zadania związane z ochroną i promocją zdrowia – zarówno w zakresie przeciwdziałania czynnikom środowiskowym negatywnie wpływającym na zdrowie ludzkie, zwalczania chorób zakaźnych u ludzi, nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i żywienia, jak i w zakresie promocji zdrowia. Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego są realizowane również przez oddziały wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Zadania te są przede wszystkim związane z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych, jednak NFZ prowadzi też działania edukacyjno-profilaktyczne. 1.2Jednostki samorządu terytorialnego (JST) Poprawa sytuacji zdrowotnej społeczeństwa nie jest możliwa wyłącznie przez działania ministerstw czy struktur wykonawczych administracji rządowej. Istotą działań na rzecz zdrowia populacyjnego nie są (i nie powinny być – zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej) 14) Health in all policies: Helsinki statement. Framework for country action. WHO 2014 r. [http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/112636/9789241506908_eng.pdf?sequence=1]. Strona 9 z 108 działania polegające jedynie na usprawnieniu organizacji systemu opieki zdrowotnej i podniesieniu poziomu jego finansowania. Udoskonalanie systemu opieki zdrowotnej jest bardzo istotnym elementem polityki zdrowotnej rządu, jednakże w perspektywie zdrowia publicznego najważniejsze jest ukierunkowanie działań na promowanie zdrowia, przez odpowiednią politykę lokalną, regionalną i centralną oraz tworzenie środowisk umożliwiających zachowanie i poprawę zdrowia – w miejscu pracy, zamieszkania, nauki czy rekreacji. Działania te, wspierane przez odpowiednio zorganizowaną profilaktykę kierowaną do ogółu społeczeństwa czy osób ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia danego problemu zdrowotnego lub z już zdiagnozowaną jednostką chorobową są niezbędne do poprawy zdrowia w ujęciu całego społeczeństwa a nie poszczególnych osób. JST w szczególności gminy powinny być podstawą modelu organizacyjnego systemu zdrowia publicznego. Znaczący odsetek JST (gmin, powiatów oraz województw) sprawozdał co najmniej jedno zadanie z zakresu zdrowia publicznego – łącznie udział ten wyniósł ponad 81%. Aktualnie struktura realizowanych działań prozdrowotnych jest bardzo często nieadekwatna do lokalnej sytuacji zdrowotnej i jej uwarunkowań. Podejmowane działania prozdrowotne w danej JST powinny być zgodne z sytuacją zdrowotną na tym obszarze. Zasadne jest także, by JST uwzględniały w działaniach profilaktycznych wspólne dla wskazanych chorób czynniki ryzyka i czynniki chroniące. Istotne jest też zapewnienie spójności i ciągłości pomiędzy działaniami promującymi zdrowie oraz profilaktycznymi (I–IV stopnia) a działaniami medycyny naprawczej. Ponadto powinny być realizowane działania umożliwiające dokonywanie wyborów prozdrowotnych przez ludność, co podkreśla jej współodpowiedzialność za zdrowie. Zadaniem administracji samorządowej jest tworzenie warunków i zapewnienie świadczeń (nie tylko zdrowotnych) ułatwiających podejmowanie działań pozwalających utrzymać i poprawić zdrowie. Biorąc pod uwagę bardzo dużą liczbę podejmowanych inicjatyw, ich zasięg terytorialny oraz przeznaczane środki finansowe, przy jednoczesnym niezadowalającym dostosowaniu tych zadań do potrzeb zdrowotnych populacji, konieczne jest podnoszenie jakości planowanych, prozdrowotnych polityk publicznych, a także tworzenie odpowiednich mechanizmów zarządczych/koordynacyjnych. Aby zapewnić wysoki poziom zdrowia populacji, niezbędne jest skoordynowanie sposobu i zakresu realizowanych działań profilaktycznych na szczeblu lokalnym. Ustawa wprowadziła nowy mechanizm współpracy merytorycznej pomiędzy działaniami administracji samorządowej a wojewodą. Polega przede wszystkim na corocznym gromadzeniu i ocenie sprawozdań z realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, zgodnie z przepisami art. 12 ustawy. Wydaje się, że w dłuższej perspektywie współpraca ta powinna przyczynić się do lepszej koordynacji działań na poziomie regionalnym i lokalnym. Dodatkowo JST uzyskały możliwość wsparcia finansowego ze strony NFZ. Uzyskanie dofinansowania Strona 10 z 108 zgodnie z obowiązującymi przepisami wymaga uzyskania pozytywnej opinii Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz pozytywnej opinii wojewody. Zbiory danych dotyczące realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez JST oraz ocena tych zadań pod względem potrzeb społeczności lokalnych są dostępne w ramach systemu „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. 1.3Jednostki naukowo-badawcze i gremia opiniodawczo-doradcze Do wspierania działań administracji rządowej, prowadzenia ich zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej i możliwości konsultowania ich z przedstawicielami licznych instytucji najważniejszych z punktu widzenia zadań nałożonych ustawą wraz z wejściem w życie ustawy utworzona została Rada ds. zdrowia publicznego, która składa się z przedstawicieli instytucji określonych w art. 7. Z uwagi na bardzo szeroki zakres spraw dotyczących zdrowia publicznego przy Radzie powołano zespoły robocze do spraw: prewencji samobójstw i depresji,  wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie, analizy i oceny wpływu polityk na społeczne nierówności w zdrowiu. Ich aktywność polega zarówno na bieżącym wspieraniu Ministerstwa Zdrowia i innych ministerstw jak i na dużym bezpośrednim zaangażowaniu członków zespołów w rzecznictwo zdrowotne w różnych instytucjach. Prace zespołów przekładają się na wymierne zmiany w sposobie prowadzenia działalności przez instytucje istotne dla poszczególnych grup zagadnień – rezultaty prac opisano w dalszej części sprawozdania. Dużą rolę wspierającą w prowadzeniu działań w oparciu o wiedzę naukową odgrywają, obok konsultantów krajowych w dziedzinach medycyny, instytuty badawcze nadzorowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia – zarówno jako realizatorzy umów, jak i w ramach działalności statutowej. Rozdział 2 Realizacja zadań wynikających z ustawy W niniejszym rozdziale przedstawione zostały informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w 2022 r. – łącznie, a następnie z podziałem na grupy realizatorów. W 2022 r. sprawozdano realizację łącznie 28 496 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z uzależnieniami – zgodnie z poniższym wykresem 1. Strona 11 z 108 Wykres 1 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. 15) W 2023 r. sprawozdano realizację łącznie 28 069 interwencji, z czego największa część dotyczyła spraw związanych z profilaktyką uzależnień – zgodnie z poniższym wykresem 2. Wykres 2 – Liczba interwencji przyporządkowana w sprawozdaniach do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2023 r. 16) 15) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 16) W dalszej części dokumentu używane są numery następujących celów operacyjnych NPZ dotyczące – 1. profilaktyki nadwagi i otyłości, 2. profilaktyki uzależnień, 3. promocji zdrowia psychicznego, 4. zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, 5. wyzwań demograficznych. 3286, 11% 9116, 32% 1653, 6% 7850, 28% 943, 3% 5573, 20% 75, 0% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 Nie dotyczy Wspierające 3390, 12% 8764, 31% 1699, 6% 7570, 27% 1086, 4% 80, 0% 5480, 20% CO 1 CO 2 CO 3 CO 4 CO 5 zadania wspierające nie dotyczy Strona 12 z 108 Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. miała administracja centralna – około 51%. Około jedną piątą interwencji podjęły urzędy miast. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 28 interwencji, co stanowi około 0,01% ogółu (wykres 3). Wykres 3 – Struktura realizatorów zadań w 2022 r. Największy udział w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. miała administracja centralna – ponad 52%. Urzędy Miast zrealizowały średnio co piątą interwencję. Z kolei najmniejszą liczbę zadań realizowała administracja terenowa, było to 30 zadań, co stanowi mniej niż 1% ogółu (wykres 4). Wykres 4 – Struktura realizatorów zadań w 2023 r. Administracja centralna 52% Samorząd Województwa 2% Administracja Terenowa 0% Urząd Gminy 17% Starostwo Powiatowe 7% Urząd Miasta 20% Urząd Gminy i Miasta 2% Administracja centralna Samorząd Województwa Administracja Terenowa Urząd Gminy Starostwo Powiatowe Urząd Miasta Urząd Gminy i Miasta Strona 13 z 108 Największa liczba działań (89%) to działania prozdrowotne. Około 10% działań realizowanych było w ramach ścieżki monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji. Najmniej działań dotyczyło legislacji, stanowiły one mniej niż 1% ogółu (zgodnie z poniższym wykresem). Wykres 5 – Liczba poszczególnych typów działań w 2022 r. W 2023 r. niezmiennie najwięcej, bo aż 88% podejmowanych działań miało charakter prozdrowotny. Najmniej działań realizowanych było z obszaru legislacji. W 2023 r. takich działań podjęto 20. Wykres 6 – Liczba poszczególnych typów działań w 2023 r. Bardziej szczegółowe informacje zostały zawarte poniżej– zgodnie z podziałem podstawowych funkcji zdrowia publicznego na świadczenia zdrowia publicznego (services delivery), zadania badawczo-monitorujące (intelligence), oraz funkcje wspierające (enablers). 49666, 89% 159, 0% 14, 0% 5589, 10% 80, 0% 375, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno-epidemiologiczny 40830, 88% 136, 0% 20, 0% 4975, 11% 53, 0% 361, 1% Działania prozdrowotne Badania naukowe Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Kształcenie kadr ochrony zdrowia Nadzór sanitarno- epidemiologiczny Strona 14 z 108 2.1 Świadczenia zdrowia publicznego Działania JST Aktywność JST ma bardzo istotny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Już od końca lat 70-tych wiadomo, że kształtowanie zdrowia powinno odbywać się przez kształtowanie środowiska sprzyjającego zdrowiu – w miejscu zamieszkania, pracy, nauki i wypoczynku. Poniżej zaprezentowane zostały działania sprawozdane przez samorządy w latach 2022–2023. Zgodnie z art. 12 ustawy JST przekazują właściwemu wojewodzie roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Wojewoda weryfikuje otrzymane sprawozdania i przygotowuje informację zbiorczą która jest przekazywana ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. W dniu 1 stycznia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie rocznej informacji o zrealizowanych lub podjętych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego 17) , w którym określony został zakres informacji wymaganych w procesie sprawozdawczości. Miało to na celu uporządkowanie sprawozdawczości i ułatwienie realizacji postulatów ustawy o zdrowiu publicznym. Ustawą z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 18) wprowadzono zmiany w art. 48d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które umożliwiły uzyskanie z NFZ dofinansowania programów polityki zdrowotnej realizowanych przez JST w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych określonych w wykazach świadczeń gwarantowanych. W stosunku do 2022 r. (81 programów) w 2023 r. (99 programów) wzrosła liczba programów polityki zdrowotnej, które dofinansowywane były przez NFZ. W porównaniu z 2022 r. w 2023 r. dofinansowano nieznacznie więcej programów z zakresu rehabilitacji czy szczepień. Porównując dane z 2022 r. i 2023 r. można zauważyć, że liczba zadań sprawozdanych przez JST uległa nieznacznemu zmniejszeniu 19) . W 2022 r. samorządy terytorialne zrealizowały około 13,9 tys. zadań, podczas gdy w 2023 r. było ich mniej, bo około 13,5 tys. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej. 17) Dz. U. poz. 2216. 18) Dz. U. poz. 2110. 19) Z uwzględnieniem analiz przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy w ramach prowadzenia monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego. Strona 15 z 108 Wykres 7 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w 2022 r. i 2023 r. Liczby sprawozdanych zadań/interwencji w poszczególnych województwach – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia dane z 2022–2023 r. dotyczące liczby zrealizowanych interwencji w poszczególnych regionach. 20222023 Województwo: Liczba zadań Liczba na 100 tys. mieszkańców Liczba interwencji Liczba na 100 tys. mieszkańców Mazowieckie1 37524,951 36324,93 Wielkopolskie1 45341,511 43440,97 Śląskie1 29429,541 20327,47 Pomorskie1 10846,951 07545,55 Małopolskie1 00029,1599629,14 Zachodniopomorskie97859,271 10066,66 Łódzkie85835,8485835,84 Lubelskie94646,4284441,41 Lubuskie82483,5790591,78 13855 13475 0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000 20222023 Strona 16 z 108 Kujawsko-pomorskie63531,4865032,23 Podkarpackie94445,2866932,09 Opolskie51153,8560763,96 Podlaskie55848,5656949,52 Dolnośląskie64022,0850917,56 Świętokrzyskie48841,0845137,96 Warmińsko- mazurskie243 17,67 242 17,67 Tabela 1 – Liczba zadań/interwencji realizowana w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. największa sumaryczna liczba interwencji z zakresu zdrowia publicznego dotyczyła województwa wielkopolskiego (1 524 – w 2022 r. i 1 289 – w 2023 r. ). Następne w kolejności było województwo mazowieckie (1 375 – w 2022 r. i 1 363 – w 2023 r.). Najmniej zadań zarówno w 2022 i 2023 r. realizowało województwo warmińsko-mazurskie (kolejno 243 i 242). Rysunek 2 – Liczba interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (wartość bezwzględna). Strona 17 z 108 W 2022 r. i 2023 r. najwięcej zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców zrealizowało województwo lubuskie (83,57 i 91,78), następne w kolejności było województwo zachodniopomorskie (59,27 i 56,12). Najmniej zadań w 2022 r. sprawozdało warmińsko-mazurskie (17,67) i kolejno dolnośląskie (22,08). Z kolei w 2023 r. najmniej interwencji sprawozdawało dolnośląskie (17,56) i warmińsko-mazurskie (17,67). Rysunek 3 – Liczba zadań/interwencji realizowana w 2022 r. i 2023 r. (w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców). Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy, JST przekazują właściwemu wojewodzie, do dnia 31 marca każdego roku, roczną informację o zrealizowanych lub podjętych w ubiegłym roku zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. Z informacji przekazanych przez urzędy wojewódzkie część JST nie spełniła obowiązku sprawozdawczego bądź nie realizowała zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 i 2023 r. W 2022 r. w województwie kujawsko-pomorskim i śląskim wszystkie JST wywiązały się z obowiązku sprawozdawczego, natomiast w 2023 r. było to woj. kujawsko-pomorskie, małopolskie i śląskie. W 2022 r. najwięcej JST, które nie przekazały sprawozdań bądź nie realizowały zadań z zakresu zdrowia publicznego było w województwach: dolnośląskim, świętokrzyskim i wielkopolskim, rok później były to woj. dolnośląskie, mazowieckie i wielkopolskie. Łącznie w 2022 r. z obowiązku sprawozdawczego nie wywiązały się 439, a w 2023 r. 560 z 2 862 JST. Strona 18 z 108 Województwo:20222023 Dolnośląskie119111 Kujawsko-pomorskie01 Lubelskie2419 Lubuskie66 Łódzkie1636 Małopolskie10 Mazowieckie2694 Opolskie12 Podkarpackie4857 Podlaskie43 Pomorskie3425 Śląskie00 Świętokrzyskie6062 Warmińsko-mazurskie2237 Wielkopolskie5383 Zachodniopomorskie2524 Tabela 2 – Liczba JST w poszczególnych województwach, które nie dopełniły obowiązku sprawozdawczego bądź które nie realizowały interwencji z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. i 2023 r. JST najwięcej interwencji realizowały w ramach drugiego celu operacyjnego NPZ 2021–2025 – profilaktyki uzależnień. W 2022 r. liczba interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego wynosiła ponad 6,3 tys. (stanowiło to ok. 45,49% ogółu), a w 2023 r. ponad 5,9 tys. (około 44,19% ogółu). JST koncentrowały się również na pierwszym celu operacyjnym –profilaktyka nadwagi i otyłości. W 2022 r. tego rodzaju interwencji wykazano blisko 2,4 tys. (17,23%), z kolei w 2023 r. ponad 2,4 tys. (18,15%). W 2022 r. JST w mniejszym zakresie realizowały Strona 19 z 108 zadania w ramach celu trzeciego, czyli promocji zdrowia psychicznego – 1 537 zadań (11,09%). JST w 2022 r. realizowały też zadania w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych, a także wyzwań demograficznych (dane przedstawia wykres 9). Natomiast w 2023 r. JST w mniejszym zakresie realizowały interwencje w ramach celu piątego (wyzwania demograficzne) – 1036 (7,69%). JST w 2023 r. realizowały też interwencje w ramach pozostałych celów operacyjnych NPZ 2021–2025, czyli: promocji zdrowia psychicznego oraz zdrowia środowiskowego i chorób zakaźnych. Część zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego sprawozdanych przez JST nie była związana z celami operacyjnymi NPZ, w 2022 r. tych zadań było blisko 1,4 tys. (stanowiło to ok. 9,85% ogółu), a w 2023 r. blisko 1,3 tys. (9,40%). Wykres 8 – Liczba zadań/interwencji przypisanych do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. Analiza parametru w poszczególnych województwach wykazała, że w poszczególnych regionach najczęściej wskazywano realizację interwencji w ramach drugiego celu operacyjnego (2 CO NPZ 2021–2025) – zgodnie z poniższą tabelą. Cel NPZ: Województwo:Rok: 12345Nd. Dolnośląskie202272248806237141 2387 6302 1537 1345 889 2445 5954 1585 1163 1036 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 1 CO2 CO3 CO4 CO5 CO 2022 2023 Strona 20 z 108 20234422749435192 202216022654656957 Kujawsko- pomorskie 2023202232471397056 2022190648136105281 Lubelskie 2023174644137102171 2022207357118836231 Lubuskie 2023209341138726532 20229956372853195 Łódzkie 20237951882652476 2022199437101162951 Małopolskie 20231944241071671040 20221567402231308731 Mazowieckie 20231816562851021217 2022992124869749 Opolskie 202311924960868011 2022113423574335153 Podkarpackie 2023180439703446135 2022903104874350 Podlaskie 2023783226567361 2022110371867043295 Pomorskie 2023141430926960306 Śląskie202236847114615812130 Strona 21 z 108 202337439014114512627 202210318939462783 Świętokrzyskie 20239615449415456 2022451241122634 Warmińsko- mazurskie 2023421449201215 20221846491397778325 Wielkopolskie 20231535711195986446 2022192334179946179 Zachodniopomors kie 202317921313552846 Tabela 3 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych przez JST w odniesieniu do poszczególnych celów operacyjnych NPZ w poszczególnych województwach w 2022 r. i 2023 r. W 2022 r. JST najczęściej wskazywały jako realizowane zadanie nr 2.1.1., czyli edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom. W 2022 r. podmioty sprawozdały to zadanie 4324 razy (21,84%). Natomiast w 2023 r. JST najczęściej jako realizowaną interwencję ponownie wskazywały edukację zdrowotną i profilaktykę uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowaną zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom – 4171 razy (20,86%). Szczegółowe dane zaprezentowano w tabelach poniżej. 2022 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 432421,84 Strona 22 z 108 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 216910,95 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 13336,73 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 7613,84 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 5943,00 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5572,81 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5542,80 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 4762,40 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4492,27 Upowszechnianie wiedzy dotyczącej problematyki uzależnień behawioralnych, w tym wydawanie materiałów informacyjno-edukacyjnych, prowadzenie kampanii społecznych, strony i poradni internetowej oraz telefonu zaufania 3871,95 Tabela 4 – Numery zadań najczęściej wskazywanych przez JST w 2022 r. Strona 23 z 108 2023 Nazwa interwencji NPZ 2021–2025Liczba (N) Procent (%) Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom 417120,86 Promocja aktywności fizycznej – wsparcie pozalekcyjnych form aktywizacji fizycznej dzieci i młodzieży 237911,90 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej 14577,29 Działania edukacyjne dotyczące wpływu środowiska życia na zdrowie 6593,30 Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych 6243,12 Redukcja szkód, leczenie, rehabilitacja i reintegracja społeczna osób uzależnionych oraz ich bliskich 5432,72 Poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczo- wychowawczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym i ich rodzin 5382,69 Strona 24 z 108 Edukacja kadr (w tym szkolenia) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień 4262,13 Zadania na rzecz ograniczania stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP 4012,01 Kształtowanie postaw prozdrowotnych, w tym upowszechnianie koncepcji Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie 3721,86 Tabela 5 – Nazwy interwencji najczęściej wskazywanych przez JST w 2023 r. W 2022 r. najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 18 797 razy (94,93% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 662 (3,34%). Rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn,. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 6).. 2022 Grupa docelowa: Liczba (N) Procent (%) bez względu na płeć 1879794,93 tylko kobiety 6623,34 tylko mężczyźni 2601,31 nie określono 810,41 Tabela 6 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2022 r. W 2023 r. struktura grup docelowych nie zmieniła się. Podobnie jak w roku poprzednim najczęściej sprawozdawano działania skierowane do wszystkich osób niezależnie od płci – 19 090 razy (95,46% ogółu). Kolejno znajdują się działania skierowane tylko do kobiet – 622 (3,11%). Ponownie rzadko wskazywano działania skierowane tylko do mężczyzn. Szczegółowe dane zaprezentowano poniżej (tab. 7). Strona 25 z 108 2023 Grupa docelowa: Liczba (N)Procent (%) bez względu na płeć 1909095,46 tylko kobiety 6223,11 tylko mężczyźni 2401,20 nie określono 460,23 Tabela 7 – Najczęściej wskazywane w działaniach grupy docelowe wg płci w 2023 r. W 2022 r. najwięcej działań JST realizowały z kategorii działań prozdrowotnych. Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 10. Wykres 9 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2022 r. W 2023 r. struktura realizowanych działań przez JST nie zmieniła się. W dalszym ciągu przeważająca liczba działań realizowana była w kategorii działań prozdrowotnych – 19 952 działania (99,77%). Szczegółowy rozkład prezentuje wykres 11. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2022 219719232350 2 19719 23 2 3 50 0 5000 10000 15000 20000 25000 Strona 26 z 108 Wykres 10 – Liczba działań poszczególnych rodzajów realizowanych w ramach zadań podejmowanych przez JST w 2023 r. Analiza porównawcza sumarycznego kosztu realizacji zadań/interwencji z zakresu zdrowia publicznego przez JST w 2022 r. i 2023 r. wykazała, że w 2023 r. całkowite koszty działań wzrosły w odniesieniu do 2022 r. i wynosiły nieco ponad 3,3 mld zł, natomiast w 2023 r. nieco ponad 3mld zł. Rysunek 4 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. (zł). Koszty realizacji interwencji – zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa różniły się istotnie. Poniższa tabela przedstawia porównanie 2022 r. i 2023 r. pod względem kosztów ponoszonych w poszczególnych regionach. Badania naukowe Działania prozdrowotne Kształcenie kadr ochrony zdrowia Legislacja Monitorowanie i ocena stanu zdrowia populacji Nadzór sanitarno- epidemiolog iczny 2023 419952251115 4 19952 25 11 15 0 5000 10000 15000 20000 25000 3 010 815 205,00 3 370 846 344,00 20222023 Strona 27 z 108 20222023 Województwo: Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Koszt interwencji Koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca Dolnośląskie131 876 58845,8890 059 23431,18 Kujawsko-pomorskie160 210 60577,31198 934 10899,13 Lubelskie39 748 95718,8537 232 19418,39 Lubuskie239 295 663236,6989 426 08891,25 Łódzkie264 681 366111,66242 163 510101,81 Małopolskie248 001 06472,33211 241 45961,60 Mazowieckie415 711 70575,46608 337 171110,39 Opolskie284 955 339303,3297 976 037103,96 Podkarpackie83 280 53740,1290 372 25243,47 Podlaskie95 682 35783,88173 395 768151,66 Pomorskie262 630 992111,30217 814 92092,36 Śląskie307 286 06870,92343 135 62978,94 Świętokrzyskie20 361 51317,3552 026 41444,16 Warmińsko- mazurskie 50 197 44936,84171 645 882125,62 Wielkopolskie273 331 26076,05508 194 883145,47 Zachodniopomorskie133 563 74181,63238 890 795145,61 Tabela 8 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. w województwach (w zł). Strona 28 z 108 Analiza sumarycznych kosztów w poszczególnych województwach wykazała, że większość województw zwiększyła swoje roczne wydatki na realizacje zadań z zakresu zdrowia publicznego, przy czym największa zmiana w omawianym kierunku dotyczyła województwa mazowieckiego i wyniosła blisko 503 mln zł. Zwiększenie wydatków stwierdzono w aż 10 województwach. Największą sumę kosztów realizacji zadań w latach 2022–2023 wskazano w województwie mazowieckim (415,7 mln i 608,3 mln). Najmniejszą sumę w 2022 r. i 2023 r. wykazano w województwie świętokrzyskim (20,4 mln i 52 mln). Rysunek 5 – Koszt realizacji zadań w 2022 r. i 2023 r. – wartość bezwzględna (w mln zł) W 2022 r. najwięcej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca wydało województwo opolskie (303,2 zł) – z kolei w 2023 r. województwo podlaskie, koszt wyniósł 151,6 zł. Najmniej na realizację zadań w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2022 r. wydało województwo lubelskie (18,85 zł), podobnie jak w 2023 r. – 18,39 zł. Pozostałe wartości prezentuje poniższy rysunek. Strona 29 z 108 Rysunek 6 – Koszt realizacji interwencji w 2022 r. i 2023 r. – koszt w przeliczeniu na 1 mieszkańca (w zł). Analizie poddano również zmianę średniego kosztu realizacji zadania w latach w odniesieniu do numeru celu operacyjnego NPZ. Rozkład danych zaprezentowano poniżej – tabela 9. Województwo : Rok: 12345n.d 2022 202 228 32 533 120 824 160 16059 909795 238 Dolnośląskie 202396 846 208 236 86 580130 534364 227109 756 2022 191 894 100 584 729 101 254 636155 614231 626 Kujawsko- pomorskie 2023 245 366 270 651 185 837 533 965617 12969 098 202231 47011 257 125 423 10 215390 97620 943 Lubelskie 202322 09539 49019 35929 23498 128654 210 Strona 30 z 108 202243 67818 73359 054 1 782 300 2 924 263 74 569 Lubuskie 2023 117 51958 59317 640179 069230 930 108 992 2022 309 494 43 00638 167383 338596 888 156 524 Łódzkie 2023 234 473 110 362 485 076116 679 2 137 641 904 116 2022 108 015 117 139 392 305 691 1414 415299 801 Małopolskie 2023 282 783 150 944 136 88166 503640 662 0 2022 148 108 103 574 627 574 442 783 1 363 540 299 801 Mazowieckie 2023 967 435 170 431 447 864341 388 1 305 299 60 122 2022 399 509 85 61966 231 1 518 164 58 37047 579 Opolskie 2023 66 023 105 04488 07779 170638 389 70 461 202248 32516 60446 967681 878149 185116 657 Podkarpackie 2023 129 91344 25713 37428 723733 619 88 123 202265 16937 343 290 314 789 3930272 378 Podlaskie 2023 86 589 274 02571 906378 740 1 343 235 0 Strona 31 z 108 2022 356 189 132 656 441 429 484 936184 406117 495 Pomorskie 2023 223 534 193 867 127 48174 156398 772 203 146 2022 144 121 372 159 162 660 218 31553 157 356 953 Śląskie 2023 355 741 185 416 495 269307 012172 336 63 403 202247 81915 67470 947121 09942 7976 023 Świętokrzyski e 202313 18188 09610 92544 82312 116610 078 2022 163 039 187 201 25 08585 34185 942529 890 Warmińsko- mazurskie 2023 464 889 841 745 206 29614 37569 497 1 862 073 2022 162 238 741 283 176 019 142 53997 70245 737 Wielkopolskie 2023 53 394 196 70881 94564 413 2 281 783 398 924 2022 147 063 27 17312 249454 939105 498220 442 Zachodniopo morskie 2023 757 548 251 12294 96854 544403 515 41 387 Tabela 9 – Średni koszt realizacji zadania w poszczególnych województwach w ramach poszczególnych celów operacyjnych NPZ w 2022 r. i 2023 r. (w zł). Działania administracji rządowej Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zdrowiu publicznym zadania z zakresu zdrowia publicznego realizują, współdziałając ze sobą, organy administracji rządowej, zgodnie z kompetencjami Strona 32 z 108 określonymi w ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.) oraz państwowe jednostki organizacyjne, w tym agencje wykonawcze. Jednocześnie art. 5 ustawy wskazuje wprost na konieczność współdziałania ministra właściwego do spraw zdrowia z organami władzy publicznej, jednostkami podległymi lub nadzorowanymi przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ramy te, dodatkowo uzupełnione określoną w ustawie funkcją koordynacyjną Ministra Zdrowia, stanowiły podstawę do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez administrację rządową. W roku 2022 w dalszym ciągu istniało zagrożenie rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, co powodowało konieczność wprowadzenia szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego. Nowy koronawirus nazywany SARS-CoV-2, został zidentyfikowany pod koniec 2019 r. i jest nowym szczepem koronawirusa, który nie był wcześniej identyfikowany u ludzi. Wywołana nim choroba jest określana jako COVID-19. Pierwszy przypadek zakażenia wirusem SARS-CoV- 2 w Polsce został zarejestrowany 4 marca 2020 r. W związku z narastającym zagrożeniem epidemii i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych u ludzi konieczne było wprowadzenie niezbędnych mechanizmów działania. Epidemia COVID-19 spowodowała konieczność wprowadzenia ograniczeń niemal we wszystkich obszarach funkcjonowania społeczeństw. Stan zagrożenia epidemicznego wprowadzono w Polsce 16 maja 2022 r. 20) Wcześniej – od 20 marca 2020 r. – obowiązywał stan epidemii. 5 maja 2023 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła koniec pandemii COVID-19. W dniu 1 lipca 2023 r. rozporządzeniem Ministra Zdrowia 21) zniesiony został stan zagrożenia epidemicznego spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ministerstwo Zdrowia Art. 4 ust. 2 ustawy precyzuje, że do zadań ministra właściwego do spraw zdrowia w zakresie koordynacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, obok monitoringu realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ustawy, i analizowania informacji, o których mowa w art. 12 ustawy, czego wyrazem jest niniejsze sprawozdanie, należy m.in.: gromadzenie i analizowanie informacji dotyczących sytuacji zdrowotnej społeczeństwa i rozpowszechnienia czynników ryzyka oraz udostępnianie tych informacji w sposób uniemożliwiający identyfikację osób, których dotyczą – zadanie jest realizowane w szeregu projektów badawczych i monitoringowych, o których jest mowa w dalszej części sprawozdania, 20) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 1028) 21) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemii (Dz. U. poz. 1118) Strona 33 z 108 zapewnianie spójności zadań realizowanych przez organy i podmioty, o których mowa w art. 3 oraz sygnalizowanie właściwym organom i podmiotom, o których mowa w art. 3, potrzeby podjęcia określonych zadań z zakresu zdrowia publicznego – zadanie jest realizowane m.in. przez bieżącą koordynację ustanawiania harmonogramów rocznych realizacji NPZ przez ministerstwa wskazane jako realizatorzy tego rozporządzenia, ze szczególnym uwzględnieniem ministerstw realizujących zadania finansowane ze środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy. Należy podkreślić, że koordynacja realizacji ustawy odnosi się także do obsługi Rady do spraw zdrowia publicznego oraz Komitetu Sterującego Narodowego Programu Zdrowia. Obok obsługi stricte technicznej i kancelaryjnej warto dostrzec aspekt merytoryczny tych działań. Przykładem jest ścisła współpraca z zespołami roboczymi utworzonymi przy Radzie do spraw zdrowia publicznego – rezultaty prac opisano w rozdziale dotyczącym funkcji koordynacyjnych i wspierających. Analizując działania merytoryczne Ministra Zdrowia w różnych obszarach, wobec współistniejących różnych potrzeb zdrowotnych, należy zauważyć, że działania mające wpływ na zmianę stanu zdrowia populacji są podejmowane w ramach różnych mechanizmów prawnych i finansowych – od prac analitycznych po regulacyjne, a także w ramach wykonywania innych aktów prawnych niż ustawa, czego przykładem jest dostosowywanie systemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których część stanowią świadczenia zdrowia publicznego, do zdefiniowanych potrzeb populacji. W związku z tym ustawa, a zawężając NPZ 2021–2025, są realizowane przez Ministra Zdrowia także przez programy polityki zdrowotnej. W latach 2022–2023 Ministerstwo Zdrowia było zaangażowane w realizację następujących programów: Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Narodowy Program Chorób Układu Krążenia (NPChUK) to program wieloletni na lata 2022–2032 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej kardiologii i dziedzinach pokrewnych związanych z chorobami układu krążenia (ChUK). Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały nr 247 z dnia 6 grudnia 2022 r., która weszła w życie w dniu 28 grudnia 2022 r. Głównym celem NPChUK jest obniżenie zachorowalności i umieralności z powodu ChUK. Realizacja Programu powinna przyczynić się do zmniejszenia częstości występowania w populacji Polskiej klasycznych czynników ryzyka ChUK takich jak nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe, otyłość, cukrzyca. Poprawi się także jakość życia pacjentów z ChUK w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia. Program ma zapewnić obywatelom równy i adekwatny do potrzeb dostęp do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system ochrony zdrowia. Strona 34 z 108 Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) to program wieloletni na lata 2020–2030 wprowadzający kompleksowe zmiany w polskiej onkologii. Strategia została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 4 lutego 2020 r. Najważniejszym celem NSO jest zwiększenie ilości osób przeżywających 5 lat od zakończenia terapii onkologicznej oraz zmniejszenie zapadalności na choroby nowotworowe. Poprawie ma ulec również jakość życia pacjentów w trakcie leczenia onkologicznego, jak i po jego zakończeniu. NSO wytycza kierunki rozwoju systemu opieki zdrowotnej w zakresie onkologii, wskazując na 5 obszarów, które są kluczowe dla odwrócenia niekorzystnych trendów epidemiologicznych, poprawy skuteczności terapii onkologicznych i dostosowania rozwiązań systemowych do potrzeb pacjentów z chorobą nowotworową. Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z perspektywą do 2030. „Zdrowa Przyszłość” została przyjęta przez Radę Ministrów w drodze uchwały w dniu 27 grudnia 2021 r. Stanowi kontynuację „Policy Paper dla ochrony zdrowia na lata 2014–2020. Krajowe ramy strategiczne”, obejmując jednak cały system, a nie jedynie środki europejskie. Dokument jest realizacją wizji przyjaznego, nowoczesnego i efektywnego systemu ochrony zdrowia przyczyniającego się do poprawy dobrostanu społeczeństwa. Celem przedstawionych w nim działań jest zapewnienie obywatelom równego i adekwatnego do potrzeb zdrowotnych dostępu do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych przez przyjazny, nowoczesny i efektywny system. Oczekiwanym efektem implementacji zmian wskazanych w Zdrowej Przyszłości jest wydłużenie trwania życia w zdrowiu i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa. Dokument jest nakierowany na działania mające na celu poprawę sytuacji w polskim systemie ochrony zdrowia, które ujęto w cztery główne obszary: pacjent, procesy, rozwój i finanse, definiując dla każdego z nich cele, które z kolei przekładają się na określone kierunki interwencji. Zdrowa Przyszłość to także dokładnie określona strategia na rzecz deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej. Składa się ona z dwóch części – w postaci dwóch załączników do „Zdrowej Przyszłości” – obejmujących dwie grupy: osoby starsze oraz osoby z zaburzeniami psychicznymi. Celem głównym obu strategii deinstytucjonalizacji opieki zdrowotnej jest poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów w środowisku lokalnym oraz poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem psychicznym populacji Strona 35 z 108 oraz zapewnienie odpowiednich warunków opieki w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego 22) . Program służy przede wszystkim zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi jak najlepszej opieki, która będzie odpowiednia do ich potrzeb. Program służy również zapobieganiu stygmatyzacji i dyskryminacji takich osób. Celami programu są: a) Zapewnienie wielostronnej opieki:  upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej,  upowszechnienie różnych form pomocy i wsparcia społecznego,  aktywizacja zawodowa,  skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy,  wsparcie psychologiczno-pedagogiczne uczniów, rodziców i nauczycieli. b) Zapobieganie stygmatyzacji i dyskryminacji:  opracowanie zasad przedstawiania osób z zaburzeniami psychicznymi w mediach,  działania informacyjno-edukacyjne dotyczące poszanowania praw osób z zaburzeniami psychicznymi. c) Sprawdzanie i ocena skuteczności działań:  analizowanie sprawozdań dotyczących realizacji zadań wynikających z programu. Program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2019–2026,  Rządowy program kompleksowej terapii wewnątrzmacicznej w profilaktyce następstw i powikłań wad rozwojowych i chorób dziecka nienarodzonego – jako element poprawy stanu zdrowia dzieci nienarodzonych i noworodków na lata 2018–2023,  Rządowy program kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego w Polsce na lata 2021–2023, Program polityki zdrowotnej służący wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2022–2026, Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej realizowanych przez gminy w obszarze edukacji w zakresie osteoporozy i wczesnego wykrywania osteoporozy realizowane w 22) Program na lata 2016–2022 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2017 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022 (Dz. U. poz. 458), Program na lata 2023–2030 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 (Dz. U. poz. 2480). Strona 36 z 108 ramach Subfunduszu rozwoju profilaktyki, wyodrębnionego w ramach Funduszu Medycznego. Ministerstwo Zdrowia kontynuuje od 2019 r. kampanię społeczną skierowaną do populacji całej kraju „Planuję długie życie”, której celem jest poprawa stanu wiedzy społeczeństwa na temat postaw prozdrowotnych, przeciwdziałania i zapobiegania zachorowaniu na nowotwory, a także zwiększenie zgłaszalności na badania profilaktyczne. W ramach kampanii realizowano działania informacyjno-edukacyjne (m.in. realizacja akcji medialnych, edukacyjnych promujących programy profilaktyczne, udział lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarek i położnych w akcjach informacyjnych, produkcja i dystrybucja materiałów informacyjnych o programach profilaktycznych), realizacja kampanii medialnych w regionalnych stacjach telewizyjnych (emisja spotów edukacyjnych). Kampania społeczna była realizowana w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030. Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania ustawy z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów (Dz. U. poz. 1492 i 1493). Celem dokumentu jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Opłata stanowi: 1) w 96,5% – przychód Narodowego Funduszu Zdrowia; 2) w 3,5% – dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Narodowy Program Zdrowia (NPZ) Zadania określone w celach operacyjnych NPZ skupiają się na przeciwdziałaniu najważniejszym czynnikom ryzyka negatywnie wpływającym na zdrowie. Celem realizacji tych zadań jest poprawa stanu zdrowia i jakości życia zarówno całego społeczeństwa jak i szczególnie zagrożonych grup. Podejmowane w ramach NPZ wielotorowe działania sprzyjają poprawie świadomości i w dalszej perspektywie sytuacji zdrowotnej w kraju (działalność informacyjna, edukacyjna, profilaktyczna – w tym działania nowatorskie) oraz pomagają lepiej zdefiniować zagrożenia i potrzeby (działalność badawcza i analityczna). Strona 37 z 108 Lata 2022–2023 to kolejny okres obowiązywania Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 23) . Celem strategicznym NPZ 2021–2025 jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu. Cele operacyjne obejmują: 1. Profilaktykę nadwagi i otyłości, 2. Profilaktykę uzależnień, 3. Promocję zdrowia psychicznego, 4. Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne, 5. Wyzwania demograficzne. Art. 13 ustawy określa źródła finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w niej określonych, a zatem także w NPZ. Są to środki będące w dyspozycji ministrów (w tym z państwowych funduszy celowych i środków europejskich), państwowych jednostek organizacyjnych, NFZ oraz JST. Omawiając zasady finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego w latach 2022–2023 należy zwrócić uwagę na art. 18 ustawy, który wprowadza bardzo istotny mechanizm zapewniania co najmniej 10% udziału środków przeznaczanych na realizację NPZ na badania epidemiologiczne, monitorowanie stanu zdrowia, prowadzenie badań naukowych i badania pilotażowe. Dla budowania polityki zdrowotnej opartej o dowody naukowe dostępność tego rodzaju informacji jest kluczowa dla zdrowia publicznego. Mechanizm określony w art. 18 ustawy został wprowadzony w związku z faktem, że szereg problemów zdrowotnych pozostaje niezbadanych w satysfakcjonujący sposób, a wobec stałych wydatków na procedury ratujące życie i zdrowie istnieje trudność ze znalezieniem środków na takie cele. Przepis ten daje możliwość prowadzenia faktycznej ewaluacji skuteczności i efektywności zadań przewidzianych do realizacji ustawą. Tryby zlecania zadań z zakresu zdrowia publicznego określono w art. 14 ustawy. Jest to tryb konkursowy albo, w uzasadnionych merytorycznie przypadkach, tryb wnioskowy – jeśli tak jest określone w NPZ. Przechodząc do bardziej szczegółowego opisu realizacji zadań określonych w NPZ trzeba podkreślić, że zadania te są realizowane w sposób planowy, z zachowaniem zasad celowości i gospodarności. Plan realizacji NPZ stanowi harmonogram uwzględniający zadania realizowane zgodnie z właściwością przez Ministerstwo Zdrowia oraz przez ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Harmonogram realizacji NPZ uwzględnia źródła finansowania wskazane w art. 29 ustawy. Poziom finansowania wskazany w ustawie stanowi jednak maksymalny poziom wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy o zdrowiu publicznym, zaś faktyczna wysokość środków na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w danym roku jest uzależniona od poziomu środków zaplanowanych rokrocznie 23) Dz. U. 2021 poz. 642 Strona 38 z 108 w ustawie budżetowej oraz w planie finansowym Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Wydatkowanie środków finansowych przez Ministerstwo Zdrowia na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2022 r. wyniosło 29,1 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 21,58 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 24) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) 25) . Środki budżetowe przewidziane na realizację zadań przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu wynoszą łącznie 10,157 mln zł. Na wskazaną kwotę składały się środki przyznane dla: Ministerstwa Obrony Narodowej (MON) w wysokości 4,5 mln zł, Ministerstwa Edukacji i Nauki (MEiN) 3,125 mln zł, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) w wysokości 0,476 mln zł 26) , Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (MRiPS) – 342 tys. zł. oraz Ministerstwa Sprawiedliwości (MS) w wysokości 690 tys. zł. Środki finansowe przeznaczone w 2022 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły z budżetu państwa, a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. Na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w 2023 r. wydatki Ministerstwa Zdrowia na NPZ kształtowały się na poziomie 35,26 mln zł ze środków z budżetu państwa oraz 22,71 mln zł ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych 27) . W ramach ww. środków z FRPH ponoszone były również wydatki na zadania z zakresu zdrowia publicznego przez jednostkę podległą, KCPU. Dodatkowo w ramach środków przyznanych przez Ministra Finansów w wysokości 10,67 mln zł realizowane były zadania z zakresu zdrowia publicznego przez pozostałe ministerstwa wskazane w rozporządzeniu. Na przyznaną kwotę składały się środki przewidziane dla: MON w wysokości 5 mln zł, MEiN – 3,125 mln zł, MSWiA – 1,5 mln zł, MRiPS – 336 tys. zł oraz MS – 714 tys. zł. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji całość środków przewidziana dla MSWiA została przekazana na inne zadania niezwiązane z NPZ. Środki finansowe przeznaczone w 2023 r. na zadania ujęte w NPZ pochodziły więc podobnie jak w 2022 r. z planu w ramach ustawy budżetowej a także dodatkowo ze środków finansowych Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, którego dysponentem jest Minister Zdrowia. 24) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2022 rok 25) Od dnia 1 stycznia 2022 r. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 26) Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 22 listopada 2022 r. zgłosiło przeniesienie środków w wysokości 1 023 897 zł zaplanowane na NPZ – na inne cele. 27) Sprawozdanie z wykonania budżetu części 46 - Zdrowie za 2023 rok Strona 39 z 108 Dodatkowo, zadania ujęte w NPZ w 2022 r. i 2023 r., zgodnie z właściwością, były realizowane i finansowane również z funduszy będących w dyspozycji Ministra Sportu, tj. Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej oraz Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów. Finansowanie wskazanych zadań przez Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2022 r. i 2023 r. było na poziomie łącznie 175,6 mln zł (57,6 mln zł w 2022 r. i 72,3 mln zł w 2023 r. na realizację Programu Szkolny Klub Sportowy i 24,7 mln zł na zajęcia sportowe dla uczniów w 2022 r. i 24,2 mln zł w 2023 r.). Przedmiotem finansowania z ww. środków były inicjatywy realizujące zadania określone we wszystkich celach operacyjnych NPZ oraz zadaniach koordynacyjnych/wspierających. Łącznie w Ministerstwie Zdrowia, w ramach poszczególnych zadań, nawiązano współpracę z 4 realizatorami w 2022 r. i 2 realizatorami w 2023 r. (instytuty, fundacje, stowarzyszenia, podmioty prywatne, podmioty lecznicze). Cel Operacyjny 1 W ramach celu operacyjnego 1 NPZ 2021–2025 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania informacyjne i edukacyjne tak z zakresu prawidłowego żywienia, jak i promowania aktywności fizycznej, działania mające na celu rozwój kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w walkę z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, a także działania o charakterze naukowo-badawczym dostarczające niezbędnych danych do racjonalnego prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  zwiększenie dostępności do aktualnej wiedzy żywieniowej opartej na dowodach naukowych oraz podniesienie świadomości różnych grup (w tym dzieci i młodzieży czy osób starszych, ale też pracodawców i konsumentów) na temat znaczenia prawidłowo zbilansowanej diety oraz aktywności fizycznej w prewencji chorób dietozależnych oraz rozwijanie umiejętności czytania i interpretowania etykiet; obok szeregu wydarzeń i projektów edukacyjnych (warsztaty kulinarne, poradnictwo, kampanie) kontynuowana była działalność Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej oraz działającego w jego ramach Centrum Dietetycznego Online, gdzie oprócz konsultacji za pośrednictwem komunikacji elektronicznej, na stronie internetowej Centrum udostępniane są materiały edukacyjne (artykuły, ebooki, poradniki i filmy na temat zdrowego żywienia i aktywności fizycznej); w 2022 r. zrealizowano 8236 konsultacji dietetycznych online, z czego 7845 miała charakter porady indywidualnej a 391 rodzinnej, 476 konsultacji psychodietetycznych oraz 307 konsultacji dotyczących aktywności fizycznej. W 2023 r. liczba zrealizowanych konsultacji dietetycznych online wyniosła 10 347, z czego Strona 40 z 108 9912 miała charakter porady indywidualnej a 435 rodzinnej. Liczba zrealizowanych konsultacji psychodietetycznych online wniosła 653, zaś konsultacji dotyczących aktywności fizycznej 602. W 2022 r. przeprowadzono 86 warsztatów kulinarnych – 80 dla uczniów klas 0–8 oraz 6 warsztatów dla realizatorów żywienia zbiorowego. Przeszkolono 1624 dzieci oraz 70 realizatorów żywienia zbiorowego. W 2023 r. przeprowadzono zaś 57 warsztatów kulinarnych dla 1157 dzieci oraz 6 warsztatów dla 51 realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach. Sukcesywnie budowano także bazę materiałów merytorycznych NCEŻ. W 2022 r., podobnie jak w 2023 r. opracowano 4 e-booki zawierające przepisy oraz praktyczne wskazówki dotyczące zasad żywienia w zakresie dietoterapii i dietoprofilaktyki. Zarówno w 2022 r., jak i w 2023 r. przeprowadzono konkurs „Rodzinna Akcja – Zdrowa Rywalizacja”,  działania informacyjne i edukacyjne, w tym: podejmowanie inicjatyw upowszechniających prawidłowe żywienie – upowszechnianie zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem dotyczących zdrowego żywienia; dystrybucja Kodeksu w wersji dla dorosłych, młodzieży i dzieci; organizacja spotkań i wydarzeń dotyczących powyższej tematyki,  poprawę kompetencji grup zawodowych zaangażowanych w działania na rzecz walki z nadwagą i otyłością w zakresie zasad zdrowego żywienia i aktywności fizycznej (pracodawcy, przemysł spożywczy, menedżerowie zdrowia, zawody medyczne, nauczyciele, pracownicy ochrony zdrowia, pracownicy PIS), badanie preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych, w tym przegląd składu i wartości odżywczej wybranych produktów dostępnych na rynku. W 2022 r. podstawowymi celami realizacji zadania było przeprowadzenie badania preferencji konsumentów dotyczących wyborów żywieniowych po wprowadzeniu opłaty cukrowej od napojów słodzonych (tzw. podatku od cukru) oraz wyborów dostępnych na rynku produktów słodkich. Wyniki pozwoliły na uzyskanie informacji na temat zachowań żywieniowych konsumentów, w tym preferencji dotyczących żywności będącej źródłem cukrów w diecie. Drugim celem realizacji zadania było badanie składu i wartości odżywczej wybranych produktów spożywczych. W 2022 r. badaniami objęto grupę słodyczy. W 2023 r. głównym celem zadania było oznaczenie zawartości wybranych składników odżywczych w wytypowanych napojach słodzonych. Dodatkowo przygotowano artykuł pn. Spożycie napojów słodzonych przez osoby dorosłe, kontynuowanie prac nad systemem przyjaznego etykietowania żywności, w 2022 r. przeprowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany Strona 41 z 108 przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu” z uwzględnieniem na bieżąco ukazujących się dokumentów, uczestniczono w krajowych i międzynarodowych spotkaniach dotyczących systemów FOPNL oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. Ponadto, w 2022 r. przeprowadzono badanie systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania. W 2023 r. również prowadzono analizę dokumentów UE z zakresu inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom oraz opracowano produkt: „Krótkie podsumowanie na temat bieżącej sytuacji z zakresu działań w ramach inicjatywy dotyczącej zmiany przepisów UE na temat informacji przekazywanych konsumentom, jako części unijnej strategii „od pola do stołu”. W 2023 r. opracowano też sprawozdanie z przeprowadzonego w 2022 r. badania systemów FOPNL niezbadanych w poprzednich latach realizacji zadania, którego celem było pozyskanie pogłębionej wiedzy dotyczącej rozumienia oznakowania żywności, potrzeb związanych z oznakowaniem żywności wśród osób dokonujących zakupów żywności w sklepach tradycyjnych i internetowych, poznanie odbioru: rozumienia i preferencji w stosunku do istniejących systemów znakowania żywności. Opracowano również materiały edukacyjne i informacyjne dla konsumentów w tym obszarze, prowadzenie e-Bazy izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz jej aktualizacja na podstawie badań zawartości tych związków w żywności. W 2022 r. wykonano badania analityczne 109 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 109 próbkach oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych oraz 63 próbek tłuszczu wyekstrahowanego z produktów spożywczych w poprzednim (2021) roku realizacji zadania w kierunku TFA. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 109 produktów w kierunku tłuszczu oraz 172 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans poprzez aktualizację wyników zawartości TFA dla produktów już występujących w e-Bazie oraz wprowadzenie wyników dla nowych grup produktów spożywczych. W 2023 r. wykonano badania analityczne 83 produktów spożywczych w kierunku tłuszczu, z tego w 83 próbkach tłuszczu wyekstrahowanego z 83 produktów spożywczych oznaczono zawartość izomerów trans kwasów tłuszczowych. Łącznie wykonano oznaczenia analityczne 83 produktów w kierunku tłuszczu oraz 83 produktów w kierunku TFA. Dokonano dwóch aktualizacji e-Bazy izomerów trans oraz uszczegółowiono klasyfikację produktów dotychczas wprowadzonych do e-Bazy i wyodrębniono nowe grupy produktów spożywczych, Strona 42 z 108 Monitorowanie, wczesna diagnoza i interwencja w zakresie występowania nadwagi i otyłości oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi w populacji dzieci. W 2022 r. rozpoczęto realizację badań dzieci w wieku 7–9 lat w ramach trzeciej rundy badań COSI w Polsce. W 2023 r. kontynuowano realizację badań oraz opracowano raport z badania głównego w ramach trzeciej rundy międzynarodowych badań COSI w Polsce.  Mając świadomość, że karmienie piersią wykazuje szereg krótko i długofalowych korzyści zdrowotnych zarówno dla dziecka jak i jego matki zostały podjęte działania wspierające karmienie piersią. Promowanie naturalnego karmienia oraz ochrona i wspieranie matek karmiących piersią stanowi jedną z najbardziej efektywnych strategii poprawiających stan zdrowia ludności. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Centrum Medyczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Sp. z o.o. rozpoczął:  prowadzenie bezpłatnych kursów specjalistycznych dla położnych pn. „Edukacja i wsparcie kobiety w okresie laktacji”, w 2023 r. przeszkolono 120 położnych,  druk i dystrybucję poradnika „Karmienie piersią”, zamieszczonego na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia do szpitali posiadających oddziały położniczo- ginekologiczne w całej Rzeczypospolitej Polskiej. Ponad 300 szpitali otrzymało 210 tys. sztuk poradnika do przekazania swoim pacjentkom,  przygotowanie materiałów promujących karmienie piersią z okazji Światowego Tygodnia Karmienia Piersią w 2024 r. Cel Operacyjny 2 Sprawozdając realizację ustawy przez realizację NPZ 2021–2025, trzeba pamiętać, że akt ten były opracowany z uwzględnieniem szeregu uwarunkowań prawnych, instytucjonalnych, finansowych i organizacyjnych. Mając na uwadze, że mechanizm uzależnienia wiąże się z pewnymi uniwersalnymi prawidłowościami, czynnikami ryzyka oraz czynnikami chroniącymi, problem uzależnień behawioralnych bądź od substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu i tytoniu, powinien być rozpatrywany w sposób zintegrowany, co ma swoje odzwierciedlenie w NPZ 2021–2025. Cel operacyjny 2 jest odzwierciedleniem postępującej integracji działań w sferze zdrowia psychicznego, profilaktyki i leczenia uzależnień, będącej wynikiem uznania istotnych spójnych zakresów w tych politykach zdrowotnych. Z dniem 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii i Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych zostały przekształcone w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). Strona 43 z 108 Zgodnie z ww. ustawą, Centrum prowadzi działalność w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych. Powstanie nowej instytucji, zajmującej się w sposób kompleksowy przeciwdziałaniem problemowemu używaniu substancji psychoaktywnych i uzależnieniom behawioralnym daje szansę na ugruntowanie pozycji problematyki uzależnień w obszarze zdrowia publicznego i w polityce społecznej, jako całości oraz kontynuowania ważnych zadań prowadzonych wcześniej przez Państwową Agencję i Krajowe Biuro Przeciwdziałania Narkomanii. Połączenie doświadczenia, potencjału merytorycznego i organizacyjnego obu podmiotów umożliwia uzyskanie wartości dodanej, skutkującej wzrostem możliwości niesienia pomocy osobom z problemami wynikającymi z różnego rodzaju uzależnień oraz ich bliskim. KCPU realizuje, zgodnie z art. 8a ustawy, zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii i przeciwdziałanie innych uzależnieniom, w tym dofinansowane z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. Do zadań KCPU należy m.in: wykonywanie zadań w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii oraz uzależnieniom behawioralnym, które polegają na powierzaniu i wspieraniu wykonywania zadań publicznych, wraz z udzielaniem dotacji na finansowanie ich realizacji; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań, które zmierzają do ograniczenia używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, w szczególności wśród dzieci i młodzieży; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej, w tym w rodzinach z problemem używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych; inicjowanie, wspieranie i prowadzenie działań w zakresie profilaktyki zaburzeń, które wynikają z prenatalnej ekspozycji na alkohol, środki odurzające, substancje psychotropowe, środki zastępcze lub nowe substancje psychoaktywne, oraz inicjowanie i wspieranie działań w zakresie pomocy osobom ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) oraz ich rodzinom lub opiekunom; prowadzenie działań, które zmierzają do podnoszenia jakości oddziaływań profilaktycznych kierowanych do dzieci i młodzieży; Strona 44 z 108  współpraca z przedstawicielami instytucji i organizacji, które zajmują się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie, profilaktyką i rozwiązywaniem problemów związanych z używaniem alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, a także przeciwdziałaniem uzależnieniom behawioralnym; opracowywanie standardów i rekomendacji w zakresie profilaktyki używania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych oraz uzależnień behawioralnych, a także leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych. Zakres zadań w 2 celu operacyjnym NPZ 2021–2025 obejmuje zadania związane ze zintegrowanym przeciwdziałaniem uzależnieniom, uzależnieniami od tytoniu (nikotyny), alkoholu, narkotyków i od zachowań (uzależnienia behawioralne). Rezultaty osiągnięte w sprawozdawanym okresie to m.in.: Prowadzenie Centralnego Wykazu Osób Objętych Leczeniem Substytucyjnym; Programy terapeutyczne skierowane do problemowych użytkowników przetworów konopii i osób uzależnionych od nich; Poszerzanie i udoskonalanie oferty programów wczesnej interwencji; Edukacja kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień behawioralnych; Prowadzenie badań dotyczących uzależnień behawioralnych oraz monitorowanie i ewaluacja podejmowanych działań; Upowszechnianie standardów i procedur profilaktyki, diagnozy i terapii FASD;  Działania w ramach Grupy Pompidou Rady Europy. W 2022 r. Przedstawiciel Centrum wraz ze Stałym Korespondentem Grupy Pompidou z ramienia polski wzięli udział w 18 Konferencji Ministerialnej Grupy Pompidou, która odbyła się w Lizbonie. Podczas Konferencji funkcję prezydencji i wice-prezydencji na kolejne cztery lata objęły odpowiednio Włochy i Szwajcaria. Ponadto przedstawiono i przyjęto nowy czteroletni Plan Pracy Grupy Pompidou na lata 2023–2025. W 2023 r. Stały Korespondent Grupy Pompidou z ramienia Polski wziął udział w 4 szczycie szefów państw i rządów, który odbył się w Reykjaviku. Grupa Pompidou zademonstrowała w ten sposób jedność Europy w obliczu agresji Rosji na Ukrainę i ustanowiła odnowiony program polityczny i strategiczny dla Organizacji i jej 46 członków. Ponadto reprezentant Polski brał udział w spotkaniach Biura Grupy Pompidou, a także spotkaniach Stałych Korespondentów Strona 45 z 108 organizowanych w 2023 r. ;Wydawanie czasopisma poświęconego problematyce przemocy w rodzinie; Edukacja przedstawicieli ochrony zdrowia w zakresie problematyki przemocy domowej;  Udział w pracach Komisji Środków Odurzających Narodów Zjednoczonych. W 2023 r. Delegacja Polski (w której skład weszli przedstawiciele Centrum) wzięła udział w 66 sesji Komisji Środków Odurzających, która odbyła się (w formacie hybrydowym) w dniach 13–17 marca 2023 r. W 2023 r. tematem przewodnim podczas Forum Politycznego Wysokiego Szczebla (High-level Political Forum on sustainable development – HLPF) było przyspieszenie wychodzenia z epidemii COVID 19 i pełna realizacja Agendy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030 na wszystkich poziomach (Accelerating the recovery from the coronavirus disease (COVID-19) and the full implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development at all levels”). Istotnym punktem tegoroczne sesji była dyskusja i głosowanie ws. rekomendacji 45 posiedzenia Komitetu Ekspertów WHO w sprawie 7 NSP, Komisja przyjęła całość przedmiotowych rekomendacji. Polska podczas 66 sesji CND zorganizowała, we współpracy z Grupą Pompidou Rady Europy, side-event pn. „Building professional competences for drug policy implementation and management”, który dotyczył corocznych szkoleń dla kadry zarządzającej polityką narkotykową. Szkolenia te zostały zapoczątkowane podczas polskiej prezydencji Grupy Pompidou i są dotychczas kontynuowane; Szkolenia terapeutów w zakresie terapii par i rodzin z problemem alkoholowym; Rekomendacje do realizowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii na 2022 i 2023 r.; Podnoszenie jakości oferty pomocy dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym; Edukacja sprzedawców napojów alkoholowych w zakresie niesprzedawania alkoholu niepełnoletnim; Prowadzenie Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia\". Celem Pogotowia jest udzielanie pomocy psychologicznej, prawnej i wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie oraz dla świadków przemocy, a także podejmowanie interwencji; Opracowanie i wydanie publikacji „Konopie i medyczne zastosowanie kannabinoidów – praktyczne rekomendacje\"; Strona 46 z 108 Prowadzenie platformy e-terapii oraz aplikacji telefonicznej wspierającej ograniczenie spożywania alkoholu. Platforma internetowa i aplikacja mobilna E-POP jest ofertą samopomocy dla osób pijących alkohol, które chcą zmodyfikować swój wzór picia na mniej szkodliwy oraz może służyć jako narzędzie dla terapeutów i pacjentów w realizacji programu ograniczenia picia alkoholu; Prowadzenie poradnictwa w ramach ogólnopolskiego telefonu zaufania oraz poradni internetowej. Poradnia internetowa pod adresem www.narkomania.org.pl oferuje specjalistyczne porady lekarza, prawnika, psychologa i specjalista psychoterapii uzależnień. W Serwisie znajdują się materiały informacyjno-edukacyjne, artykuły, czasopisma poruszające tematykę używania substancji psychoaktywnych, aspekty prawne, FAQ, baza placówek pomocowych. Cel Operacyjny 3 W ramach celu operacyjnego 3 realizowano w 2022 r. i 2023 r. działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży, czy zadania na rzecz zapobiegania depresji. Warto podkreślić też realizację zadań mających na celu podnoszenie kompetencji kadr oraz rozpoczęcie największych od lat, istotnych dla planowania i prowadzenia prozdrowotnej polityki publicznej, badań epidemiologicznych. W ramach NPZ 2021–2025 zaproponowany został, jako integralna część NPZ, katalog zadań z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym. Jest to kompleksowy katalog zadań odnoszących się nie tylko do profilaktyki samobójstw, ale także kryzysów psychicznych we wszystkich grupach wiekowych. Pośród rezultatów działań podejmowanych w tych latach można wymienić:  dostęp do bezpłatnej pomocy w stanie kryzysu psychicznego – od 2017 r. działa „Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym” (telefon: 800 70 2222, e-mail: porady@liniawsparcia.pl, strona internetowa, czat), z dyżurem specjalistów tj. psychiatry, prawnika, pracownika socjalnego, terapeuty uzależnień, asystenta zdrowienia i seksuologa. Liczba osób objętych działaniami (świadczenia e-zdrowia telefon zaufania/czat/mail/porady) w 2022 r. wynosiła 30 538, z kolei w 2023 r. wynosiła 35 427. Kampania edukacyjno-informacyjna mająca na celu przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz autostygmatyzacji osób doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych w ramach Zadania 1 Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym Strona 47 z 108 programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej. Celem kampanii Zobacz Człowieka jest upowszechnienie wiedzy o zjawisku stygmatyzacji i autostygmatyzacji. Kampania ma na celu spowodować, że szeroka opinia publiczna zacznie właściwie rozpoznawać i definiować to zjawisko, oceniając je jako negatywne. W ramach kampanii prowadzone są liczne działania informacyjne i edukacyjne, w tym m.in. artykuły, spoty telewizyjne i radiowe, plakaty, filmy edukacyjne, podcasty skierowane do osób dorosłych oraz dzieci i młodzieży z udziałem ekspertów i influencerów. Na stronie dedykowanej kampanii Zobacz Człowieka https://zobaczczlowieka.pl/ dostępne są materiały powstałe w ramach realizacji zadania. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów, specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media publiczne. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. Monitorowanie zachowań ryzykownych, zachowań nałogowych i problemów zdrowia psychicznego. Dobrostan 2021–2022: Dobrostan zawodowy oraz uwarunkowania wypalenia zawodowego specjalistów psychoterapii. W ramach zadania dokonano przeglądu literatury, wykonano badanie jakościowe, badanie ilościowe, przygotowano raportu z badania oraz upowszechniono wyniki. Cel Operacyjny 4 W ramach celu operacyjnego 4 podejmowano inicjatywy mające na celu edukację na temat wpływu środowiska życia na zdrowie, podejmowano inicjatywy na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmacniania zdrowia pracujących, prowadzono działania w zakresie promocji szczepień, powstawania antybiotykooporności u drobnoustrojów, prowadzono nadzór epidemiologiczny nad chorobami zakaźnymi czy prowadzone były bazy danych (oraz ich przetwarzanie i udostępnianie właściwym podmiotom) dotyczące chemicznych zanieczyszczeń żywności, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością W 2022 r. i 2023 r. uznano za konieczne do realizacji: Strona 48 z 108 prowadzenie działań zapobiegawczych, podejmowanie inicjatyw na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmocnienie zdrowia pracujących, prowadzenie badań w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych dla celów nadzoru epidemiologicznego obejmujące:  potwierdzenie podejrzenia albo rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej;  prowadzenie badań przeglądowych oraz nadzoru środowiskowego zakażeń i chorób zakaźnych oraz wywołujących je biologicznych czynników chorobotwórczych;  identyfikacja oraz charakterystyka biologicznych czynników chorobotwórczych w zakresie ich cech genotypowych i fenotypowych, w tym ich lekooporności;  badania niezbędne do potwierdzenia nieobecności biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących choroby zakaźne podlegające eliminacji lub eradykacji, tworzenie i prowadzenie baz danych: w zakresie chemicznych i biologicznych zanieczyszczeń żywności; dotyczących narażenia pracowników, w tym żołnierzy, na czynniki rakotwórcze i mutagenne; Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych, promocja szczepień, utrzymanie funkcjonalności portalu informacyjnego dotyczącego szczepień – działania promocyjne i popularyzacyjne dotyczące szczepień ochronnych,  przeciwdziałanie powstawaniu antybiotykoodporności u drobnoustrojów. Prowadzenie Platformy Nadzoru Genomowego w Polsce. Raport z działalności Krajowego Laboratorium Referencyjnego. Warto zauważyć, że w realizację tego celu operacyjnego NPZ wpisuje się także szereg aktywności podejmowanych przez Krajowe Centrum ds. AIDS, jednostkę podległą Ministrowi Zdrowia, w ramach jego obowiązków związanych z realizacją i koordynacją realizacji przez podmioty w całym kraju rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS 28) . Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS – realizowany był zarówno w 2022 r. jak i 2023 r. Wśród zrealizowanych w Rzeczypospolitej Polskiej zadań uwzględniono wytyczne dotyczące poniższych zakresów określonych ww. rozporządzeniem: 28) Dz. U. poz. 227. Strona 49 z 108 zapobieganie zakażeniom HIV wśród ogółu społeczeństwa (w tym edukację i profilaktykę – liczne działania od ogólnopolskich po regionalne i lokalne, skierowane do różnych grup docelowych, dostosowane m.in. do potrzeb poszczególnych populacji, z uwzględnieniem wieku, rodzaju wykonywanego zawodu itp.), zapobieganie zakażeniom HIV wśród osób o zwiększonym poziomie zachowań ryzykownych, w tym finansowanie działalności punktów konsultacyjno- diagnostycznych na terenie całego kraju, w których można wykonać test w kierunku HIV anonimowo i bezpłatnie, wsparcie i opiekę zdrowotną dla osób zakażonych HIV i chorych na AIDS (w tym przez realizację programu polityki zdrowotnej „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z HIV w Polsce”,  współpracę międzynarodową (niezwykle istotną z uwagi na transgraniczny charakter epidemii oraz polską pozycję wypracowaną w ubiegłych dekadach), monitoring (na poziomie krajowym oraz regionalnym przez działalność powołanych zgodnie z ww. rozporządzeniem Zespołów, które koordynują prace w województwach, w skład których wchodzą m.in. przedstawiciele urzędów wojewódzkich, marszałkowskich, urzędów miast, wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych, oddziałów NFZ, kuratoriów oświaty, służb mundurowych, środowisk medycznych, organizacji pozarządowych). Cel Operacyjny 5 W NPZ 2021–2025 wyodrębniono cel operacyjny 5 pn. Wyzwania demograficzne. W ramach powyższego celu zostały zaplanowane zadania z zakresu zdrowia publicznego, dotyczące zdrowotnej polityki senioralnej, polegające m.in. na: podnoszeniu świadomości zdrowotnej społeczeństwa, edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia i profilaktyce chorób, tworzeniu środowiska sprzyjającego zdrowiu,  ułatwianiu podejmowania wyborów prozdrowotnych skierowanych do osób starszych, oraz zdrowia prokreacyjnego, w tym działania: edukacyjne, profilaktyczne, szkoleniowe, Strona 50 z 108 konferencyjne, badawcze. W latach 2022–2023 realizowano w tym celu:  Działania na rzecz koordynacji opieki nad osobami starszymi dostępnej w ramach systemów ochrony zdrowia i pomocy społecznej,  Działania edukacyjne ukierunkowane na profilaktykę problemów zdrowotnych występujących u osób starszych, w szczególności w zakresie urazów i prewencji upadków oraz zasad unikania skutków polipragmazji, Upowszechnianie rozwiązań systemowych w zakresie zdrowia prokreacyjnego, w tym w opiece prekoncepcyjnej i okołoporodowej. W 2023 r. wybrany w ramach konkursu realizator – Uniwersytet Medyczny w Lublinie opracował Informator pt. „ABC opieki okołoporodowej”, którego celem jest przekazanie, w sposób przystępny wiedzy o organizacji opieki okołoporodowej wynikającej z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1324). Informator skierowany do kobiet w ciąży jest dostępny w poradniach ginekologicznych oraz u położnych podstawowej opieki zdrowotnej. W latach 2022–2023 realizowana była kampania informacyjno-promocyjna na temat zaburzeń otępiennych, realizowanej. Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. Kreowanie postaw prozdrowotnych oddziałujących na zdrowie prokreacyjne oraz podnoszenie kompetencji kadr medycznych w zakresie zdrowia prokreacyjnego Rozwój usług wspierających zdrowie i jakość życia związaną ze zdrowiem u osób starszych i ich opiekunów nieformalnych, w szczególności przez rozwój dziennych form wsparcia i pomocy psychologicznej. Edukacja przedstawicieli zawodów medycznych w zakresie potrzeb zdrowotnych osób starszych. Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych. Strona 51 z 108 Zadania koordynacyjne, ewaluacyjne i badawcze – zadania wspierające Informacja o zadaniach realizowanych w poszczególnych obszarach merytorycznych zdefiniowanych przez cele operacyjne NPZ wymaga uzupełnienia przez podkreślenie tak wagi zadań koordynacyjnych realizowanych w ramach działalności statutowej Ministerstwa Zdrowia jak i kluczowego charakteru inicjatyw mających na celu monitoring i analizę efektywności i adekwatności podejmowanych wysiłków na terenie kraju, realizowanych przez administrację rządową i inne zaangażowane podmioty. Wśród zadań realizowanych w 2022 r. i 2023 r. należy wymienić przede wszystkim: przygotowanie w 2022 r. kompleksowej publikacji opisującej sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu, upowszechnianie wiedzy na temat powiązań między różnymi zagrożeniami dla zdrowia lub korelującymi czynnikami ryzyka i chroniącymi, testowanie skuteczności zadań z zakresu zdrowia publicznego polegających na promocji zdrowia lub profilaktyce chorób innych, niż określone w NPZ przez programy pilotażowe, gromadzenie informacji o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego zrealizowanych lub podjętych w danym roku oraz sporządzanie raportów, rozwój portalu pacjent.gov.pl jako wiarygodnego źródła informacji,  działania na rzecz podnoszenia zgłaszalności do rządowych programów profilaktycznych i szczepień obowiązkowych. Działalność innych ministerstw Warto podkreślić, że do zmian sytuacji zdrowotnej populacji przyczynia się wiele czynników nieobjętych zakresem działania Ministra Zdrowia, a tym bardziej zakresem jego działania związanym z dodatkowym finansowaniem, o którym mowa w art. 29 ustawy i powyżej opisanym. Czynniki środowiskowe – zarówno społeczno-ekonomiczne jak i te w miejscu pracy, nauki, zamieszkania i rekreacji, determinują bardzo istotnie poziom ryzyka powstania wielu chorób. Dużą zasługą innych ministrów jest inicjowanie i podejmowanie programów rządowych przyczyniających się do kreowania środowisk prozdrowotnych, w różnych wymiarach istotnych dla ich funkcjonowania. Należy podkreślić, że opisane poniżej działania realizowane są zarówno w ramach projektów z określonym dla nich poziomem finansowania, jak i w ramach działalności bieżącej zgodnej z kompetencjami poszczególnych działów administracji Strona 52 z 108 rządowej. Poziom zaangażowania i wpływu Ministra Zdrowia na kształt, zakres i sposób realizacji programów i innych działań był w ostatnich latach zróżnicowany – przedstawiciele Ministra Zdrowia uczestniczyli lub uczestniczą w procesie ich opracowywania, biorą udział w komitetach sterujących, zespołach roboczych lub konsultują je w ramach codziennej współpracy ministerstw. W latach 2022–2023 można było zaobserwować jeszcze ściślejszą współpracę w ramach planowania i realizacji zadań innych ministrów, finansowanych ze środków, o których mowa w art. 29 ustawy, uwzględnianych w rocznych harmonogramach realizacji NPZ 2021–2025. Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo w latach 2022–2023 prowadziło prozdrowotną politykę publiczną w zakresie promowanie kultury fizycznej w ramach ogólnopolskiego Programu „Szkolny Klub Sportowy”. Głównym celem programu jest aktywizacja dzieci i młodzieży szkolnej oraz budowa systemu identyfikacji utalentowanych uczniów, których można w przyszłości skierować do sekcji sportowych w klubach. Program zakłada systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego głównie na terenie obiektów szkolnych. Program ten jest finansowany ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 57 633 245 zł ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy dofinansowano ponad 14,7 tys. grup ćwiczebnych i zapewniono systemowe dofinansowanie organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego ( 12 740 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2 173 gminach. Podczas szóstej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 876 574 godz. zajęć sportowych w 92 sportach, w których udział wzięło blisko 338 tys. uczniów. W 2023 r. zapewniono dofinansowanie (ponad 15,1 tys. grup ćwiczebnych) organizacji pozalekcyjnych zajęć sportowych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego (13 204 nauczycieli) głównie na terenie obiektów szkolnych. Łączna kwota przyznana w 2022 r. na dofinansowanie przedsięwzięcia to 72 300 171 zł. Program był realizowany we wszystkich 380 powiatach – w 2189 gminach. Podczas siódmej edycji programu Szkolny Klub Sportowy przeprowadzono łącznie 957 652 godz. zajęć sportowych w 92 sportach. Wzięło w nich udział ponad 340 tys. uczniów. Ministerstwo dofinansowało również ogólnodostępne zajęcia sportowe dla uczniów z elementami gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej skierowane do uczniów szkół podstawowych (w tym korzystających z wychowania przedszkolnego) i gimnazjów. Głównym celem organizacji zajęć jest aktywizacja sportowa dzieci i młodzieży szkolnej oraz profilaktyka wad postawy, w formie odpowiadającej wiekowi i możliwościom psychoruchowym Strona 53 z 108 uczestników. W sprawozdawanych latach zadanie realizowały podmioty o zasięgu ogólnopolskim jak również lokalne organizacje sportowe zlokalizowane na terenie całego kraju. W 2022 r. realizacja zadania umożliwiła uczestnictwo ponad 138,1 tys. dzieci i młodzieży w zorganizowanych pozalekcyjnych zajęciach sportowych z elementami profilaktyki wad postawy. W 2023 r. w programie wzięło udział ponad 112,3 tys. osób. Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Edukacji i Nauki koordynowało działania w środowisku szkolnym z zakresu edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia czy podnoszenia kompetencji kadr. Pośród zadań realizowanych przez MEiN wymienić należy:  realizację projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej, takich jak:  Pozytywny klimat szkoły: Poradnia on-line – ochrona zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży, nauczycieli w okresie pandemii i po powrocie do szkół po nauce zdalnej. Zastosowanie profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej w ramach działalności poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i współpracy międzysektorowej w środowisku lokalnym; Klimat szkoły – ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży poprzez stwarzanie warunków do budowania pozytywnego klimatu w środowisku nauczania i wychowania oraz doskonalenie umiejętności rozwiązywania sytuacji trudnych i konfliktowych;  Pozytywna szkoła: Platforma do diagnozy – podejmowanie trafnych, opartych na podstawach naukowych działań wychowawczo-profilaktycznych w szkołach i placówkach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego uczniów, rodziców i nauczycieli, budowanie pozytywnego klimatu szkoły lub placówki, przeciwdziałanie zachowaniom ryzykownym; Promocja i profilaktyka zdrowia psychicznego; Szkolny wolontariat – realizacja projektów edukacyjnych, wychowawczych lub społecznych aktywizujących do działań wolontariackich grupy uczniów ze szkół; Standardy wsparcia dziecka – podniesienie jakości pracy z dzieckiem, uczniem i rodziną w zakresie psychoterapii i pomocy psychologicznej w publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych oraz w placówkach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach.  realizację działań w ramach Porozumienia międzyresortowego w zakresie prowadzenia spójnej polityki przeciwdziałania narkomanii w szkołach i placówkach. Strona 54 z 108 Liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego związane z przygotowaniem uczniów do odpowiedzialnego i zdrowego życia, realizowała jednostka podległa Ministrowi Edukacji i Nauki – Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Ośrodek opracował materiały edukacyjne, realizował szkolenia, organizował konkursy w celu upowszechniania wiedzy i podnoszenia kompetencji zarówno kadry pedagogicznej, jak i uczniów. ORE prowadził działania edukacyjne w zakresie zdrowego żywienia i promowania aktywności fizycznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z używania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, przeciwdziałania przemocy, upowszechnienia i podnoszenia świadomości na temat znaczenia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w procesie edukacyjnym w ramach Sieci Szkół i Przedszkoli Promujących Zdrowie. ORE prowadził i aktualizował zasoby edukacyjne w Banku Dobrych Praktyk.”. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej Działania Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, tak wobec określonego w ustawie zadania ograniczania nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno- ekonomicznych, ale i celu strategicznego NPZ jakim jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu, mają szczególne znaczenie dla realizacji tej ustawy. I należy tu mieć na uwadze wszelkie działania mające pozytywny wpływ na rynek pracy czy dostarczające świadczeń pieniężnych czy innych mechanizmów z zakresu pomocy społecznej, których beneficjentami są różne grupy społeczne i demograficzne. W ramach aktywności na rzecz zdrowia publicznego Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, wobec zdefiniowanych trendów demograficznych odzwierciedlonych w celu operacyjnym 5 NPZ, należy wyróżnić prowadzenie polityki senioralnej ukierunkowanej na jak najdłuższą aktywność społeczną, zawodową i rodzinną osób starszych, w tym: tworzenie przyjaznej seniorom przestrzeni publicznej, z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych, wspieranie aktywności osób starszych na poziomie lokalnym, wspieranie osób starszych przez umożliwienie korzystania z nowoczesnych technologii przeciwdziałających e-wykluczeniu, wspieranie i promowanie zorganizowanych zajęć adresowanych do osób starszych, z włączeniem w nie młodszych pokoleń, w celu wzmacniania więzi międzypokoleniowych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji we współpracy z jednostkami podległymi w 2022 r. i 2023 r. realizowało szereg działań informacyjnych, edukacyjnych, profilaktycznych i badawczych z zakresu zdrowia publicznego. Zadania te skierowane były zarówno do pracowników służb mundurowych, jak i do populacji ogólnej, ze szczególnym uwzględnieniem Strona 55 z 108 dzieci i młodzieży. Działania tych instytucji dotyczyły ograniczenia ryzyka zdrowotnego wynikającego z zagrożeń fizycznych, chemicznych i biologicznych w środowisku zewnętrznym (w miejscu zamieszkania, rekreacji, ale też w miejscu służby i pracy), upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań oraz profilaktyki i rozwiązywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, uzależnieniami behawioralnymi i innymi zachowaniami ryzykownymi, a także prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej. Pośród realizowanych inicjatyw na szczególną uwagę, z uwagi na ich wpływ na zdrowie populacji, zasługują: Promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych. Edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień (uniwersalna, selektywna, wskazująca) realizowana zgodnie z wynikami badań naukowych (w tym epidemiologicznych) oraz dobrą praktyką w dziedzinie przeciwdziałania uzależnieniom, Monitorowanie i badania problematyki związanej z sytuacją epidemiologiczną w zakresie używania wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych i elektronicznych papierosów, używania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i NSP, spożywania alkoholu (z uwzględnieniem monitorowania poziomu i struktury spożycia oraz dostępności alkoholu),Zapewnienie skutecznego przestrzegania przepisów obowiązującego prawa w zakresie polityki antynikotynowej, wsparcie realizacji NPZ w obszarze ograniczania popytu i podaży przez opracowanie i realizację resortowych programów, planów działania lub wytycznych ograniczania podaży i popytu środków psychoaktywnych, specjalistyczne szkolenia Policji z zakresu ograniczenia obrotu i dostępności środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych i środków zastępczych, ograniczenie krajowej produkcji narkotyków syntetycznych oraz konopi innych niż włókniste, prowadzenie działań na rzecz upowszechniania wiedzy na temat zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań, kształtowanie przekonań, postaw, zachowań i stylu życia wspierającego zdrowie psychiczne, rozwijanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach zagrażających zdrowiu psychicznemu, przeciwdziałanie seksualizacji dzieci i młodzieży – w szczególności przez prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych. Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Obrony Narodowej najczęściej podejmowało zadania z zakresu zdrowia publicznego wśród służb mundurowych i ich rodzin, psychologów i psychiatrów wojskowych oraz – szerzej – pracowników podmiotów leczniczych MON – część zadań była realizowana Strona 56 z 108 przez podmioty podległe Ministerstwu, zwłaszcza w ramach celu operacyjnego 4 NPZ, zgodnie z ich kompetencjami. Działania najczęściej miały charakter informacyjny, edukacyjny (zadania dotyczące m.in. modelu prawidłowego żywienia dla służb mundurowych, radzenia sobie ze stresem, mobbingiem), profilaktyczny (np. realizacja szczepień ochronnych), realizowano liczne szkolenia (na temat zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia, zapobiegania chorobom cywilizacyjnym, pomocy psychologicznej dla pracowników służb mundurowych), nadzorczy oraz badawczy (badania dotyczące zdrowia służb mundurowych). Wśród zadań na rzecz zdrowia publicznego realizowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej i jej jednostki podległe w latach 2022–2023 należy wymienić: promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród służb mundurowych, w tym m.in. w zakresie opracowania materiałów edukacyjnych, przygotowania platformy edukacyjnej czy badań krwi – w celu oceny zaburzeń metabolicznych żołnierzy zgłaszających się na konsultacje psychodietetyczne w celu zindywidualizowania zaleceń dietetycznych, promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych poprzez szkolenia z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej w aspekcie metabolicznych chorób cywilizacyjnych oraz podniesienia odporności organizmu,  ocenę wpływu ekspozycji na czynniki chemiczne, biologiczne i fizyczne wynikające ze specyfiki służby żołnierzy zawodowych z wyłączeniem lotnictwa wojskowego i Marynarki Wojennej m.in. poprzez: opracowanie zbiorczych map ryzyka zdrowotnego dla środowiska służby żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych, opracowanie ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń fizycznych tj. promieniowanie elektromagnetyczne, promieniowanie jonizujące, hałas, opracowanie mapy ryzyka zdrowotnego dla zagrożeń chemicznych, biologicznych, środowiskowych w rejonach dyslokacji Jednostek Wojskowych żołnierzy zawodowych Wojsk Lądowych. ocenę wpływu uwarunkowań otoczenia (fizycznych, biologicznych i chemicznych) wynikający ze specyfiki życia żołnierzy zawodowych Marynarki Wojennej (z wyłączeniem lotnictwa wojskowego), funkcjonariuszy służb mundurowych i ich rodzin; działalność naukowo- badawcza oraz współpraca międzynarodowa, w tym zlecenie kompleksowego badania sposobu żywienia i stanu odżywiania żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z identyfikacją czynników ryzyka rozwoju otyłości, z oceną aktywności fizycznej, poziomu wiedzy żywieniowej oraz występowania nierówności w zdrowiu, prowadzenie działań mających na celu podniesienie poziomu świadomości zdrowotnej dotyczącej wpływu egzogennych czynników ryzyka zagrożenia zdrowia i życia, a także Strona 57 z 108 czynników ryzyka chorób układu krążenia w Siłach Powietrznych, Wojskach Obrony Terytorialnej oraz pracowników wojska, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjnych i szkoleniowych na temat agresji i mobbingu oraz szkolenie w zakresie metod psychoterapeutycznych zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz zapobieganiu następstwom stresu – działania informacyjno-edukacyjne i szkoleniowe mające na celu podniesienie kompetencji psychologów wojskowych w pomocy osobom w radzeniu sobie z mobbingiem, agresją, stresem, dostarczenie wiedzy oraz podniesienie kompetencji żołnierzy, ich rodzin, weteranów w zakresie radzenia sobie z tymi problemami, przygotowanie i wprowadzenie do realizacji programów informacyjno-edukacyjnych, szkoleniowych oraz wprowadzenie metod i narzędzi diagnostycznych dotyczących zaburzeń związanych ze stresem, stresem traumatycznym oraz metod zapobiegania następstwom stresu w środowisku wojskowym, nadzór nad warunkami pracy i inne działania w środowisku służby i pracy, w tym: prowadzenie programów redukcji nadwagi i otyłości wśród służb mundurowych, ograniczanie ekspozycji na nadmierny hałas, zmniejszanie narażenia na biologiczne czynniki chorobotwórcze. Ministerstwo Sprawiedliwości W sprawozdawanym okresie Ministerstwo Sprawiedliwości realizowało zadania przez:  Służbę Więzienną wobec funkcjonariuszy i pracowników tej służby,  kuratorską służbę sądową wobec nieletnich skierowanych przez sąd do ośrodka kuratorskiego w ramach środka wychowawczego oraz szkolenia dla kuratorów sądowych realizujących zadania w ośrodkach kuratorskich, pedagogów dla wychowanków zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich oraz okręgowych ośrodków wychowawczych oraz dyrektorów tych placówek dla kadry pedagogicznej tam zatrudnionej. Zakres merytoryczny i charakter tych działań obejmował: poszerzenie świadomości funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, która pomoże przeciwdziałać patologiom społecznym i zawodowym, wpłynie na wzrost kompetencji kadry Służby Więziennej umożliwiających wdrażanie nowoczesnych metod w zakresie promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, Strona 58 z 108  profilaktykę zdrowia psychicznego i patologii społecznej oraz promocję zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży przejawiających cechy demoralizacji w ośrodkach kuratorskich,  działania z zakresu promocji zdrowia psychicznego – realizacja programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych w placówkach dla nieletnich, poszerzanie i udoskonalanie oferty oraz wspieranie realizacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, prowadzenie edukacji kadr (w tym w formie szkoleń) uczestniczących w realizacji zadań z zakresu profilaktyki uzależnień. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Niezależnie od realizacji zadań związanych z bezpieczeństwem żywności w zakresie nadzoru nad produkcją rolną czy prowadzenia polityki rolnej mającej wpływ na strukturę produkcji żywności, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest odpowiedzialne za nadzorowanie unijnego „Programu dla szkół”, będącego jednym z mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej. Program ten łączy realizowane w poprzednich latach programy „Mleko w szkole” i „Owoce i warzywa w szkole”. Celem podstawowym Programu dla szkół jest upowszechnianie wśród dzieci zdrowych nawyków żywieniowych, skutkujące zwiększeniem w ich diecie udziału świeżych owoców i warzyw oraz mleka spożywczego. Co bardzo istotne organy UE określając założenia programu jako problem, do rozwiązania którego program ma się przyczyniać, wskazały spadkową tendencję spożycia ww. produktów szczególnie wśród dzieci oraz coraz powszechniejsze występowanie wśród nich otyłości, będącej skutkiem utrwalonych niepożądanych nawyków żywieniowych polegających na spożywaniu wysoko przetworzonych środków spożywczych, często z dodatkiem cukru, soli oraz tłuszczu. Ponadto Ministerstwo realizuje Program Wieloletni na lata 2019–2023 pn. „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, w ramach którego prowadzone są badania z zakresu kontroli występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, oceny występowania chorób odzwierzęcych, oceny stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt hodowlanych i wolno żyjących, a także z zakresu monitorowania wielkości obrotu produktami leczniczymi weterynaryjnymi. Ponadto Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi realizuje zadania związane z wprowadzaniem do obrotu środków ochrony roślin, w tym w zakresie oceny ich oddziaływania na zdrowie człowieka i zwierząt wynikającego ze stosowania środka ochrony roślin, a także pozostałości (zdrowie konsumenta). Tym samym Ministerstwo zwraca szczególną uwagę, aby dopuszczane do obrotu środki ochrony roślin nie wykazywały szkodliwego wpływu na zdrowie Strona 59 z 108 ludzi lub zwierząt, bezpośrednio lub poprzez wodę pitną, żywność, paszę lub powietrze ani skutków w miejscu pracy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska W latach 2022–2023 Ministerstwo kontynuowało prowadzenie polityki ukierunkowanej na zmniejszenie narażenia na fizyczne, chemiczne i biologiczne czynniki ryzyka zdrowotnego przez wspieranie poprawy jakości powietrza w ramach koordynacji Programu \"Czyste Powietrze\". Zadanie to jest realizowane przez wspieranie termomodernizacji, wdrażanie nowego systemu oceny jakości powietrza metodami modelowania matematycznego, ustanowienia wymagań jakościowych dla paliw stałych, ograniczenia emisji z transportu drogowego, powołania doradców energetycznych, organizowaniu spotkań w gminach oraz szkoleniu przez Doradców Energetycznych pracowników Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej. Prowadzono również ogólnopolską kampanię „Nasz Klimat” – kampanię informacyjno-edukacyjną której głównym celem jest podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa na temat indywidualnych działań, jakie można podejmować na rzecz ochrony klimatu. Istotnym zadaniem kampanii jest kreowanie pozytywnych wzorców w zakresie inicjatyw społecznych oraz codziennych nawyków, które przyczyniają się do zahamowania negatywnych skutków zmian klimatycznych (m.in. oszczędzanie zasobów naturalnych, zrównoważona konsumpcja, korzystanie z przedmiotów powstałych z recyklingu lub biodegradowalnych). Kampania „Nasz Klimat” była w omawianym okresie prowadzona wielokanałowo: za pośrednictwem m.in. mediów tradycyjnych (telewizja, prasa drukowana, radio) i Internetu (bannery, media społecznościowe – Facebook, Instagram, Twitter, YouTube, podcasty i serwisy VOD) Tylko w 2022 r. emisją spotów objęto ponad 18mln osób. Ministerstwo realizowało również zadania dotyczące ograniczania ekspozycji na nadmierny hałas m.in. przez badania pomiarowe. Ponadto, opracowano i przeprowadzono proces legislacyjny projektów rozporządzeń Ministra Klimatu i Środowiska: z dnia 12 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych ujętych na strategicznych mapach hałasu, sposobu ich prezentacji i formy ich przekazywania (Dz. U. 2022 poz. 2795), z dnia 7 grudnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie programu ochrony środowiska przed hałasem (Dz. U. 2022 poz. 2786). Celem ww. nowelizacji było m.in. wprowadzenie wymogu oceny szkodliwych skutków hałasu w procesie sporządzania strategicznych map hałasu oraz wykonywanych na ich podstawie programów ochrony środowiska przed hałasem. W ramach prac nad tymi dokumentami prowadzone były szacunki dotyczące zmniejszenia liczy osób dotkniętych skutkiem znacznej Strona 60 z 108 uciążliwości hałasu (HA) oraz szkodliwymi skutkami takimi, jak: znaczne zaburzenia snu (HSD) i choroba niedokrwienna serca (IHD). W związku z implementacją nowych przepisów Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadziło szkolenia dla marszałków województw w zakresie przygotowywania programów ochrony środowiska przed hałasem. Powyższe działania miały na celu zwiększenie efektywności realizacji programów ochrony środowiska przed hałasem, co powinno wpłynąć pozytywnie na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego środowiska, a tym samym na zdrowie ludzi. Pozostałe ministerstwa Omawiając zadania z zakresu zdrowia publicznego realizowane przez administrację rządową należy mieć na uwadze cały katalog działań innych ministerstw kształtujących środowisko życia i otoczenie prawne mające wpływ na zachowania zdrowotne oraz stanowiących wykonanie prawa (przez szereg działań nadzorczych i kontrolnych). Ministerstwo Finansów we współpracy z Krajową Administracją Skarbową (KAS) realizowało zadania w zakresie eliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi, suszem tytoniowym oraz wyrobami powiązanymi, ograniczenia skali przemytu i liczby nielegalnych miejsc odkażania alkoholu, prowadzenia działań zmierzających do ograniczenia przywozu na terytorium RP substancji psychoaktywnych oraz egzekwowanie opłaty za napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. W wyniku działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. w 1597 przypadkach ujawniła 72 374 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. Ujawniła i zlikwidowała także 1 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 23 bimbrownie. Natomiast w 2023 r. Krajowa Administracja Skarbowa w 1511 przypadkach ujawniła 22 514 litrów różnego rodzaju wyrobów alkoholowych. KAS ujawniła i zlikwidowała także 2 nielegalne miejsce odkażania/rozlewu alkoholu oraz 21 bimbrowni. W 2022 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 23 nielegalne fabryki oraz 21 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 199 mln sztuk papierosów, 101,6 tys. kg krajanki oraz 128,1 tys. kg suszu tytoniowego. Natomiast w 2023 r. KAS ujawniła i zlikwidowała (sama lub we współpracy z innymi służbami) 16 nielegalnych fabryk oraz 13 krajalni wyrobów tytoniowych. Zatrzymano także 195,3 mln sztuk papierosów, 106,8 tys. kg krajanki oraz 96,8 tys. kg suszu tytoniowego.Ponadto KAS realizowała działania mające na celu ograniczenie podaży środków odurzających, substancji psychotropowych i NSP. W wyniku tych działań Krajowa Administracja Skarbowa w 2022 r. – dokonała łącznie 470 ujawnień środków narkotycznych. W 2023 roku Krajowa Administracja Skarbowa dokonała 830 ujawnień środków narkotycznych. Strona 61 z 108 Także Ministerstwo Infrastruktury we współpracy z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego. W 2023 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, w zakresie działań edukacyjnych podjęło szereg czynności, koncentrujących się wokół zwrócenia uwagi na problem zanieczyszczeń wód, edukacji wodnej i bezpiecznej rekreacji wodnej, co wpisuje się na wpływ środowiska życia na zdrowie. Ponadto Ministerstwo koordynowało zadania z zakresu zdrowia publicznego podejmowane przez jednostki podległe bądź nadzorowane: Polskie Koleje Państwowe (PKP) w 2022 r. prowadziły działania promocyjno- edukacyjne z zakresu zdrowia w warunkach epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego. W 2023 r. podejmowane były działania z obszaru promocji zdrowia na stanowiskach kolejowych w warunkach badań profilaktycznych po epidemii  Główny Inspektorat Transportu Drogowego podejmował działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego w ramach automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym oraz realizował projekty edukacyjno-informacyjne promujące zasady bezpieczeństwa w ruchu i transporcie drogowym, a także uczestniczył w konferencjach, akcjach charytatywnych, piknikach, festynach i imprezach branżowych poświęconych tematyce bezpieczeństwa ruchu drogowego. W ramach realizowanych działań informacyjnych GITD, we współpracy ze służbami sanitarnymi (GIS), promował zasady zdrowego trybu życia wśród kierujących pojazdami, w tym ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb kierowców zawodowych (m.in.: ryzyka wynikające z używania środków psychoaktywnych, palenia papierosów, prowadzenia pojazdów niezgodnie z normami czasu pracy, braku aktywności fizycznej, problemów z nadwagą, chorób układów krążenia, schorzeń kręgosłupa). Inspektorat prowadził także akcję „Bezpieczna Szkoła Krokodylka Tirka\" lekcje bezpieczeństwa skierowane do uczniów szkół podstawowych oraz podopiecznych przedszkoli. Lekcje te odbywały się m.in. z udziałem Małżonki Prezydenta RP, Ministra Infrastruktury, przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki. W trakcie lekcji realizowanych we współpracy z Ministerstwem Zdrowia poruszano tematykę bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz z zakresu edukacji zdrowotnej. GITD prowadził również działania w zakresie zapobiegania rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19. Ponadto w ramach promowania prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych GITD realizowało działania w ramach „dni aktywności fizycznej”. Tylko w 2023 r. działanie to objęło 6500 osób. Strona 62 z 108 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizowało akcję „60+Kultura” skierowaną do osób powyżej sześćdziesiątego roku życia. Dzięki akcji seniorzy mieli okazję dowiedzieć się i zobaczyć, jak wiele do zaoferowania mają działające w ich okolicy placówki kultury. Wśród bezpłatnych lub płatnych symboliczną złotówkę propozycji były m.in. oprowadzania po muzeach, spacery tematyczne, wystawy, spektakle, projekcje filmów, koncerty, warsztaty, spotkania autorskie, prelekcje, a nawet zajęcia gimnastyczne i taneczne oraz podróże w świecie wirtualnym. Dodatkowo Ministerstwo realizowało programy: Dojrzali do sztuki, Edukacja kulturalna, Kultura dostępna czy Dekady ze sztuką – wykłady dla seniorów na trzydziestolecie międzynarodowego Centrum Kultury. Z kolei jednostki podległe Ministerstwu Edukacji i Nauki – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Narodowe Centrum Nauki, zapewniały finansowanie badań w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu. W 2022 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych realizowało liczne zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. W realizacji zadań z zakresu współpracy międzynarodowej na rzecz zdrowia publicznego w 2022 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy Biurze Narodów Zjednoczonych w Genewie współpracowało przede wszystkim z wyspecjalizowaną organizacją systemu Narodów Zjednoczonych – Światową Organizacją Zdrowia (WHO). Prace w ramach tej organizacji koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 150. sesji Rady Wykonawczej (EB) WHO oraz 75. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA). W ramach 75. Sesji WHA została wypracowana i przyjęta rezolucja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Przedstawiciel polskiej placówki zagranicznej w Genewie wraz z delegatami z Ministerstwa Zdrowia brał również udział w spotkaniach organizowanych w gronie państw Unii Europejskiej i na forum WHO w zakresie prac nad tzw. traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Natomiast prace w nowojorskim ośrodku ONZ w ramach problematyki zdrowotnej w dużej mierze w 2022 r. nadal koncentrowały się na odpowiedzi na skutki pandemii COVID-19, a jednym z istotnych elementów dyskusji była kwestia zapewnienia równego i powszechnego dostępu do szczepionek przeciwko COVID-19. W wystąpieniach na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ i Zgromadzenia Ogólnego ONZ, poświęconych sytuacji humanitarnej na Ukrainie, Polska informowała o pomocy udzielanej ukraińskim uchodźcom, w szczególności w zakresie udzielonego im w Polsce dostępu do opieki zdrowotnej. Polska aktywnie uczestniczyła w dyskusji dot. zdrowia psychicznego, m.in. poprzez wygłoszenie wystąpienia podczas spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ w formule Arria na Strona 63 z 108 temat zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego w kontekście konfliktów zbrojnych, które odbyło się w dniu 25 marca 2022 r. Ponadto Polska dołączyła do grona państw, które poparły inicjatywę Meksyku zatytułowaną „Call to Action on Mental Health and Psychosocial Support\", opierającą się na rekomendacjach przedstawionych podczas ww. spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało zaangażowanie w promocję tematyki ochrony zdrowia w konfliktach zbrojnych. 24 maja 2022 r. odbyło się współorganizowane przez Polskę wirtualne wydarzenie wysokiego szczebla poświęcone ochronie zdrowia w konfliktach zbrojnych i wdrażaniu zapisów rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2286. Zostało ono przygotowane razem z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC). Do wydarzenia w charakterze sponsorów dołączyły: Kanada, Unia Europejska, Meksyk i Francja. Spotkanie zostało zorganizowane w ramach tygodnia na rzecz ochrony ludności cywilnej (Protection of Civilians week), które odbył się na marginesie debaty Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczącej ochrony ludności cywilnej w konfliktach zbrojnych w dniu 25 maja 2022 r. Polska nadal była zaangażowana w dyskusję dotyczącą walki z HIV/AIDS, w szczególności wzięła aktywny udział w posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ na temat postępów w walce z HIV/AlDS na świecie, które odbyło się w dniu 9 czerwca 2022 r. W wystąpieniu narodowym Polska podkreśliła zaangażowanie w tę problematykę, informując o działaniach podejmowanych na szczeblu krajowym. W 2023 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych kontynuowało realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego w ramach koordynacji współpracy międzynarodowej. Na forum ONZ w Nowym Jorku toczyły się 3 międzyrządowe procesy dotyczące globalnej agendy zdrowotnej poświęcone przygotowaniom i odpowiedzi na pandemię, walce z gruźlicą oraz powszechnemu dostępowi do opieki zdrowotnej. Zwieńczeniem wyżej wymienionych procesów były 3 spotkania wysokiego szczebla które odbyły się w dniach 20– 22 września 2023 r. w Nowym Jorku, podczas których przyjęto wynegocjowane wcześniej deklaracje polityczne. Stały Przedstawiciel RP pełnił funkcję facylitatora (razem z Uzbekistanem) procesu międzyrządowych negocjacji prowadzących do spotkania wysokiego szczebla na temat walki z gruźlicą. Ponadto Stały Przedstawiciel RP wziął udział w Konferencji nt. Zdrowych Płuc i specjalnej sesji poświęconej spotkaniu wysokiego szczebla w sprawie gruźlicy, która odbyta się w Paryżu 18 listopada 2023 r. Polska przedstawiła wówczas informacje nt. przyjętej wcześniej na forum ONZ deklaracji politycznej w sprawie walki z gruźlicą. Strona 64 z 108 W 2023 r. Stałe Przedstawicielstwo RP przy ONZ w Nowym Jorku kontynuowało długoletnie zaangażowanie w tematykę ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W ramach corocznego tygodnia ochrony ludności cywilnej Polska zorganizowała 24 maja 2023 r. – we współpracy z Hiszpanią, International Rescue Committee (IRC) i Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC) – wydarzenie nt. ochrony zdrowia podczas konfliktów zbrojnych. W charakterze sponsorów dołączyły również: Unia Europejska, Norwegia, Kanada, Geneva Call, Watchlist on Children and Armed Conflict oraz Physicians for Human Rights. W I połowie 2023 r. na forum ONZ w Nowym Jorku trwały także prace nad rezolucją zainicjowaną przez Meksyk, nt. zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego. Dokument został przyjęty przez ZO ONZ w czerwcu 2023 r., a Polska znalazła się w gronie jego sponsorów. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie w 2023 r. realizowało zadania z zakresu zdrowia publicznego w ramach współpracy z wyspecjalizowaną organizacją NZ – Światową Organizacją Zdrowia (WHO) oraz Wspólnym Programem Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS (UNAIDS). Prace koncentrowały się na przygotowaniu i wsparciu merytorycznym w przebiegu obrad 152. Sesji Rady Wykonawczej WHO (EB), 76. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA) oraz sesjach Rady Programowej UNAIDS (PCB). W ramach 76. sesji została wypracowana i przyjęta decyzja współautorstwa Polski dot. skutków zdrowotnych agresji Rosji na Ukrainę. Stałe Przedstawicielstwo RP w Genewie, we współpracy z MZ, zorganizowało również wydarzenia towarzyszące WHA: nt. skutków zdrowotnych agresji rosyjskiej na Ukrainę, dot. walki z gruźlicą pt. „on the road to the second UN High Level meeting on TB”,  promujące kandydaturę Polski do Rady Wykonawczej WHO. Przedstawiciel Stałego Przedstawicielstwa w Genewie brał również udział, wraz z delegatami z MZ, w spotkaniach UE i na forum WHO dot. prac nad tzw. Traktatem pandemicznym oraz nowelizacją Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Państwowa Inspekcja Sanitarna W 2022 r. jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdały realizację 13 749 interwencji, co stanowiło 93,91% ogółu zadań podjętych przez administrację rządową, z kolei w 2023 r. sprawozdano 13 606 interwencji z zakresu zdrowia publicznego, które stanowiły 93,23% ogółu interwencji podjętych przez administrację rządową. Działania Inspekcji skupiły się przede wszystkim na: Strona 65 z 108 nadzorze epidemiologicznym nad czynnikami chemicznymi, fizycznymi, biologicznymi, przygotowaniem raportu o stanie zaszczepienia, profilaktyce grypy, promocji szczepień ochronnych, w tym przeciwko COVID-19,  działaniach promujących właściwe nawyki żywieniowe i aktywność fizyczną przez prowadzenie prozdrowotnej polityki publicznej, oraz działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących prawidłowego żywienia, w tym bezpiecznego stosowania suplementów diety, programie promującym aktywność fizyczną oraz prawidłowe żywienie wśród dzieci i młodzieży pod nazwą „Trzymaj Formę”,  działaniach w ramach Krajowego Programu Zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS, programie skierowanym do dzieci i młodzieży dotyczącym szkodliwości palenia tytoniu „Czyste powietrze wokół nas”, zadaniach z zakresu profilaktyki używania substancji psychoaktywnych w tym dopalaczy, adresowanych do różnych grup docelowych, w szczególności do dzieci, młodzieży i rodziców, programach promujących zdrowy styl życia, w tym rzucania palenia tytoniu, nadzorze na bezpieczeństwem żywności i żywienia oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, nadzorze sanitarnym, w tym kontroli i monitoringu jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, wody w kąpieliskach, wody na pływalniach, nadzorze nad warunkami pracy, nadzorze nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych w miejscach użyteczności publicznej. Działalność Inspekcji, w tym Głównego Inspektoratu Sanitarnego, była skupiona przede wszystkim na szeroko zakrojonych działaniach statutowych, szczególnie wskazując zaangażowanie w edukację i profilaktykę wielu chorób takich jak otyłość, choroby zakaźne czy profilaktykę uzależnień, w tym od dopalaczy, gdzie niezwykle istotne jest podejście wielopłaszczyznowe ze strony wielu instytucji w kraju. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) Programy zdrowotne NFZ w 2022 r. Strona 66 z 108 Łącznie, w 2022 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2537 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2022 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 256 957 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 203 853 820 zł Programy zdrowotne NFZ w 2023 r. Łącznie, w 2023 r. NFZ prowadził 5 programów zdrowotnych, realizowanych przez 2635 świadczeniodawców. Były to: Program profilaktyki raka szyjki macicy; Program profilaktyki raka piersi; Program badań przesiewowych raka jelita grubego; Program badań prenatalnych; Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP). W 2023 r. łączna kwota przeznaczona na finansowanie programów zdrowotnych wyniosła:  Wartość umów: 391 619 000 zł Koszty realizacji świadczeń: 354 218 960 zł. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, NFZ realizuje zadania z zakresu zdrowia publicznego obejmujące finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz dofinansowanie programów polityki zdrowotnej na zasadach określonych w art. 48d tej ustawy. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2022 r. Strona 67 z 108 W 2022 r. NFZ dofinansował 81 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 2,38 mln zł. Zakres programuLiczba okulistyka2 diagnostyka boreliozy2 choroby zakaźne3 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza8 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości2 profilaktyka raka jelita grubego3 profilaktyka raka piersi4 profilaktyka wad wzroku i słuchu2 psychiatria i psychoedukacja1 pulmonologia1 rehabilitacja25 stomatologia4 szczepienia10 szczepienia przeciw HPV2 Strona 68 z 108 szkoła rodzenia3 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 10 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2022 r. W 2022 r. najwięcej programów dotyczyło rehabilitacji (25) i szczepień (12), w tym przede wszystkim szczepienia przeciwko grypie, HPV, meningokokom i pneumokokom. Istotną część programów stanowiły również te dotyczące osteoporozy (8). 35 programów polityki zdrowotnej dotyczyło różnorodnych tematyk zgodnie z powyższą tabelą. Dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w 2023 r. W 2023 r. NFZ dofinansował 99 programów polityki zdrowotnej – łączna kwota dofinansowania to 4,89 mln zł. Zakres programuLiczba cukrzyca1 okulistyka1 diagnostyka boreliozy3 choroby zakaźne1 medycyna sportowa1 opieka długoterminowa2 opieka paliatywno-hospicyjna1 osteoporoza7 poradnictwo laktacyjne – położnictwo1 profilaktyka chorób układu krążenia2 profilaktyka otyłości5 profilaktyka raka jelita grubego3 Strona 69 z 108 profilaktyka raka piersi3 profilaktyka wad wzroku i słuchu7 psychiatria i psychoedukacja4 pulmonologia1 rehabilitacja30 stomatologia3 szczepienia12 szczepienia przeciw HPV6 szkoła rodzenia3 neonatologia1 profilaktyka zdrowotna1 Tabela 11 – Tematyka dofinansowanych programów polityki zdrowotnej prze NFZ w 2023 r. W 2023 r. większość dofinansowanych programów polityki zdrowotnej dotyczyła rehabilitacji, w tym tej skierowanej do niepełnosprawnych oraz osób starszych (30), szczepień (18), osteoporozy (7). I tyle samo działań z zakresu profilaktyki wad wzroku i słuchu (7). Reszta programów polityki zdrowotnej dotyczyła różnorodnych tematyk zgodnie z powyższym wykresem. Wykorzystanie środków z opłaty od napojów z dodatkiem substancji o właściwościach słodzących, kofeiny lub tauryny w 2022 r. i 2023 r. W 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 lutego 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów 29) . Celem ustawy jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów m.in. przez wprowadzenie dodatkowej opłaty na napoje bezalkoholowe, w których składzie znajduje się co najmniej jedna substancja o właściwościach słodzących, kofeina lub tauryna. Zgodnie z art. 12c ust. 1 ustawy, opłata oraz dodatkowa opłata, o której 29) Dz. U. z 2020 r. poz. 1492 i 1493. Strona 70 z 108 mowa w art. 12i ust. 1 ustawy, stanowią w wysokości: 96,5% przychód NFZ oraz 3,5% dochód budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Stosownie do zapisów ustawy, NFZ przeznacza środki z tzw. opłaty cukrowej na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością. Prezes NFZ, nie później niż do dnia 15 kwietnia, przedstawia ministrowi właściwemu do spraw zdrowia informację o sposobie wykorzystania środków, o których mowa w art. 12c ust. 1 pkt 1, w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez Ministerstwo Finansów łączna kwota środków finansowych, które wpłynęły z tytułu tzw. opłaty cukrowej wynosiła: 1 655 793 394,88 zł – w 2022 r. 1 505 375 961,84 zł– w 2023 r. Podejmowanie tematyki zdrowia publicznego w mediach publicznych Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, w ramach programów radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych podejmowano tematy wynikające z zadań określonych w Narodowym Programie Zdrowia, w zróżnicowanych gatunkowo i tematycznie audycjach. W 2022 r. wszyscy nadawcy publiczni (zarówno telewizyjni, jak i radiowi) realizowali w swoich programach zadania wynikające z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. Zagadnienia związane ze zdrowiem publicznym były obecne w różnorodnych rodzajach audycji – niektóre z nich w całości poświęcone były tej tematyce (np. Na zdrowie), inne w części (np. Rodzinny PiKnik). Szerokie było również spektrum poruszanych tematów: od technologii medycznej, przez diagnostykę i leczenie chorób, relacje międzyludzkie i ich wpływ na zdrowie. Zdecydowana większość audycji tworzona była we współpracy z ekspertami i specjalistami z zakresu zdrowia, m.in. lekarzami, psychologami, fizjoterapeutami, dietetykami. Ich adresatem był ogół społeczeństwa, ale także wybrane grupy odbiorców (dzieci, młodzież, rodzice, seniorzy, osoby niepełnosprawne, chore, a także uchodźcy, którzy przybyli do Polski w związku z napaścią Rosji na Ukrainę). Jedną z podstawowych kwestii poruszanych w audycjach było zdrowie psychiczne, szczególnie w kontekście dzieci i młodzieży – mówiono o depresji, stresie, emocjach, problemach w szkole, wypaleniu zawodowym, miejscach, gdzie szukać pomocy, etc. Dużo miejsca poświęcono również profilaktyce i diagnostyce różnego rodzaju chorób (szczególnie Strona 71 z 108 cywilizacyjnych: nowotworów, otyłości), uzależnieniom (m.in. od alkoholu, mediów, nikotyny, narkotyków), ale także cyberprzemocy. W 2022 r. nadal często mówiono o COVID-19 – najwięcej uwagi poświęcono szczepieniom na koronawirusa, rehabilitacji po-covidowej. Stałe miejsce w programach nadawców publicznych miały również tematy związane z aktywnością fizyczną i zdrowym odżywianiem, co ma bezpośrednie przedłożenie na wydłużenie życia człowieka w dobrej kondycji i zdrowiu. W programach nadawców publicznych szeroko omawiano również: wyzwania demograficzne i problem starzenia się społeczeństwa, krwiodawstwo, przemoc w rodzinie, w tym wobec dzieci oraz przybliżano tematy związane z ciążą i rodzicielstwem oraz z procesami zachodzącymi w ludzkim ciele np. w okresie dojrzewania, menopauzy. W 2023 r. media publiczne kontynuowały realizację wszystkich obszarów określonych w NPZ 2021–2025. Dużo miejsca poświęcono profilaktyce, diagnostyce i leczeniu różnego rodzaju chorób, szczególnie cywilizacyjnych, w tym otyłości, cukrzycy, nowotworów. W ramach zagadnień związanych z profilaktyką nadwagi i otyłości podkreślano wagę sposobu odżywiania oraz aktywności fizycznej, jako głównego czynnika służącego utrzymaniu zdrowia i dobrej kondycji do późnej starości. Zapoznawano również odbiorców z trudnymi problemami związanymi z procesami fizjologicznymi, np. z działaniem układu immunologicznego, zmianami zachodzącymi w ludzkim ciele w okresie dojrzewania, starzeniem się i menopauzą. Przestrzegano przed nadużywaniem niektórych środków farmakologicznych (np. leków przeciwbólowych i psychotropowych, antybiotyków), suplementów oraz zabiegów medycyny estetycznej. W 2023 r. nadal była obecna tematyka związana z wirusem COVID, aczkolwiek głównie w kontekście popularyzowania szczepień przeciwko temu wirusowi. Promowano też szczepienia przeciwko takim chorobom zakaźnym jak wirus HPV, grypa oraz choroby odkleszczowe. Kolejnym zagadnieniem często poruszanym w audycjach – podobnie jak w latach poprzednich – była profilaktyka zdrowia psychicznego, w szczególności dotycząca dzieci i młodzieży. Edukowano w zakresie depresji, radzenia sobie ze stresem, negatywnymi emocjami, problemami w szkole, w domu i w pracy oraz prezentowano formy terapii różnego rodzaju zaburzeń psychicznych. Jednym z elementów służących profilaktyce zdrowia psychicznego były też audycje podejmujące zagadnienia dotyczące jakości relacji międzyludzkich i ich wpływu na zdrowie psychiczne i fizyczne, a także audycje dotyczące sposobów radzenia sobie z niepełnosprawnością, chorobą oraz śmiercią. W audycjach poświęconych świadomemu rodzicielstwu zachęcano do aktywnych form wypoczynku z dziećmi, edukowano w zakresie sposobu żywienia dzieci, chorób wieku Strona 72 z 108 dziecięcego i ochrony przed różnego rodzaju zagrożeniami, np. cyberprzemocą, cyberuzależnieniem, pedofilią. W programach nadawców publicznych były też podejmowane kwestie związane z profilaktyką i leczeniem różnego rodzaju uzależnień (m.in. od alkoholu, nikotyny, narkotyków – w tym od fentanylu, mediów cyfrowych, uzależnień behawioralnych). Informowano w nich o formach i ośrodkach wsparcia, ostrzegano przed ryzykownymi zachowaniami prowadzącymi do uzależnienia lub konfliktu z prawem. Omawiano również problem starzenia się społeczeństwa i wynikające z tego wyzwania demograficzne. Nadawano audycje adresowane do seniorów, w których zachęcano ich do aktywności społeczno-zawodowej oraz omawiano kwestie związane z profilaktyką i leczeniem schorzeń występujących u osób starszych. Były też podejmowane kwestie związane z promocją zdrowia środowiskowego i służące kształtowaniu postaw proekologicznych. Prezentowano walory ekologicznego stylu życia, podkreślano wpływ natury i czynników środowiskowych (np. różnego rodzaju zanieczyszczeń) na dobrostan człowieka. Poniżej znajduje się zestawienie czasów audycji nadawców publicznych w latach 2022–2023: Wykres 11 – Czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyce chorób w mediach publicznych w latach 2022–2023 (w godz.) W 2023 r. względem 2022 r. czas audycji poświęconych promocji zdrowia i profilaktyki chorób zwiększył się o ponad 700 godzin (suma czasu audycji w rozgłośniach regionalnych, radiu i Czas audycji w 2022 r.:Czas audycji w 2023 r.: Rozgłośnie Regionalne 2338.52457.5 Polskie Radio 41.5128.5 Telewizja Polska 2559.53155 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Strona 73 z 108 telewizji). O 19% wzrósł czas audycji w Telewizji Polskiej. Najmniej czasu poświecono tematyce zdrowia publicznego w Polskim Radiu (w 2022 r. – 41,5h, w 2023 r. – 128,5h). Ocena zgodności podejmowanych interwencji z zakresu zdrowia publicznego z Krajowym i Wojewódzkimi Planami Transformacji W oparciu o zgromadzone informacje o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego w okresie objętym Informacją, w tym opiniach wojewody dotyczących zgodności zrealizowanych lub podjętych zadań z krajowym planem transformacji, o którym mowa w art. 95b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, i wojewódzkim planem transformacji, o którym mowa w art. 95c ust. 1 tej ustawy, należy stwierdzić, że interwencje zrealizowane w latach 2022–2023 w swoich obszarach co do zasady były zgodne z krajowym planem transformacji i wojewódzkimi planami transformacji. 2.2 Monitorowanie i ocena sytuacji zdrowotnej społeczeństwa oraz jej uwarunkowań Nie jest możliwe prawidłowe planowanie i realizacja polityki zdrowotnej bez szczegółowej wiedzy o stanie zdrowia społeczeństwa, obserwowanych trendach, prognozach i czynnikach kształtujących sytuację zdrowotną (chroniących, zagrażających). W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem podjęte zostały liczne projekty badawcze, które miały na celu uzyskanie informacji o poszczególnych aspektach stanu zdrowia różnych grup społecznych i wiekowych. Poniżej przedstawiono wykaz badań, z syntetycznym opisem oraz wskazaniem rezultatów (cząstkowych lub ostatecznych). Realizacja tych zadań pozwala na uzyskanie lepszej diagnozy stanu zdrowia populacji co powinno stanowić podstawę działań całej administracji rządowej, JST i innych interesariuszy. Nie jest możliwe racjonalne i gospodarne prowadzenie polityki publicznej, niezależnie od jej obszaru, bez wiarygodnych, pozyskiwanych systematycznie danych odnoszących się do zdrowia i życia ludności, nie tylko danych opisujących system świadczeń zdrowotnych czy społecznych finansowanych ze środków publicznych czy dotacji na programy pilotażowe czy interwencyjne. Badania zainicjowane w ramach 1. celu operacyjnego NPZ:  badania nad opracowaniem przyjaznego systemu etykietowania żywności,  aktualizacja norm żywienia dla populacji,  badanie zawartości izomerów trans kwasów tłuszczowych w żywności i prowadzenie bazy danych dotyczących izomerów trans w środkach spożywczych, Strona 74 z 108  Badanie zawartości wybranych substancji powodujących alergie lub reakcje nietolerancji w produktach spożywczych, Ocena zawartości azotynów w produktach mięsnych w Polsce w latach 2019–2020,  Ocena wpływu wybranych produktów i składników żywności na zakażenie Helicobacter pylori (czarna porzeczka)  Badanie składu i wartości odżywczej żywności oraz aktualizacja bazy danych o wartości odżywczej żywności W ramach 2. celu operacyjnego KCPU zrealizowało następujące badania:  Jakość życia i jej wyznaczniki w obliczu doświadczeń wojennych – badania matek i dzieci ukraińskich. Badanie czynników leczących w społecznościach terapeutycznych w grupie pacjentów uczestniczących w terapii metodą społeczności terapeutycznych System Wczesnego Ostrzegania o nowych substancjach psychoaktywnych. W ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach, w okresie referencyjnym prowadzono bieżącą wymianę informacji z EMCDDA oraz partnerami krajowymi dotyczącą identyfikacji nowych substancji psychoaktywnych. W ramach sprawozdawczości rocznej przeanalizowano i przekazano informacje o 604 identyfikacjach nowych substancji psychoaktywnych; przygotowano zgłoszenie o pierwszej w Polsce identyfikacji syntetycznego kannabinoidu o nazwie MDMB-4en- PINACA; Dodatkowo w okresie referencyjnym zebrano dane, przeprowadzono analizę i przygotowano materiały na potrzeby prac Zespołu do Spraw Oceny Ryzyka w oparciu o wszelkie dostępne dane na poziomie krajowym i europejskim na temat następujących substancji: pBPP, 3-HO-PCP, 1CP-LSD, 5-CI-DMT, 5-Br-DMT, 4-PrO-DMT,5-Br- DMT, 3D-MXE, MXPr, MXiPr; analiza obejmowała charakterystykę chemiczną substancji, dostępną literaturę, informacje o identyfikacji wyżej wymienionych substancji oraz status prawny w krajach europejskich, informacje o ewentualnych zatruciach i zgonach spowodowanych wyżej wymienionymi substancjami na terenie Polski i Europy. Wspieranie badań naukowych dotyczących problemu uzależnień i bieżące monitorowanie. Ponadto Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach realizacji zadania „Wspieranie badań naukowych dotyczących problematyki związanej z piciem alkoholu\" realizował badania pn. „DOBROSTAN 2021–2022 – Badanie psychospołecznych warunków pracy specjalistów psychoterapii uzależnień, w tym uwarunkowań wypalenia zawodowego Strona 75 z 108 oraz wpływu pandemii COVID-19\". 40 transkrypcji wywiadów zostało poddanych analizie zdanie po zdaniu i oznaczone słowami kluczowymi, odnoszącymi się do dyspozycji do wywiadu. Oznaczenia te stanowiły podstawę do kodowania wywiadu. Do analizy danych na etapie kodowania wywiadów wykorzystano program do wspomaganej komputerowo analizy danych jakościowych (Atlas.ti). Zastosowano procedurę kodowania otwartego. Ostatnim etapem analizy było poszukiwanie głównych obszarów tematycznych wspólnych dla analizowanych transkrypcji wywiadów oraz interpretacja wyników. Opracowano narzędzia do badań ilościowych – informację o badaniu oraz ankietę do samodzielnego wypełnienia poprzez platformę online. Ankieta zawiera zarówno pytania autorskie opracowane na podstawie wyników badania jakościowego, jak i skale do badania: wypalenia zawodowego (Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego OLBI), psychospołecznych warunków pracy (Kopenhaskiego Kwestionariusza Psychospołecznego COPSOQ II) i lęku przed koronawirusem (Skala Lęku przed Koronawirusem). Opracowano raport z realizacji badań jakościowych zawierający przegląd literatury naukowej, opis metodologii badania oraz wyniki analizy danych jakościowych wraz z rekomendacjami. W ramach 3 celu operacyjnego NPZ Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził działalność naukowo-badawczą, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych. W ramach celu operacyjnego 4. NPZ Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy realizował m.in. następujące zadania związane z uwarunkowaniami środowiskowymi i prewencją chorób zakaźnych: Ocena ochronnych lub łagodzących działanie promieniowania jonizującego właściwości luteiny i zeaksantyny w nasieniu ludzkim, Wykrywanie i różnicowanie czynników zakaźnych w zespołach ocznych, Identyfikacja, typowanie oraz charakterystyka czynników chorobotwórczych bakterii z grupy Bacillus cereus izolowanych z żywności, Ocena narażenia niemowląt i małych dzieci na wybrane zanieczyszczenia chemiczne w trakcie rozszerzania diety metodą BLW, Zanieczyszczenie mikrobiologiczne wody i powietrza wewnątrz pomieszczeń wybranych budynków użyteczności publicznej, Analiza bioróżnorodności i mikrobiologicznego potencjału borowin leczniczych w Polsce, Strona 76 z 108 Opracowanie metody pobierania próbek wody i metod analitycznych w ocenie ryzyka w zakresie narażenia na ołów, nikiel i miedź, Opracowanie i wdrożenie metodyki badawczej do oceny właściwości fizykochemicznych leczniczych past borowinowych, Analiza mikrobiologicznych zagrożeń bezpieczeństwa żywności na podstawie badania kolekcji szczepów bakterii patogennych, Prace projektowe (etap I) dotyczące utworzenia laboratorium badania alergenów, Opracowanie metodyki klonowania oraz wyciszania genów kodujących białka strukturalne Corynebacterium diphtheriae BS-1/2023,  Wpływ pandemii COVID-19 na występowanie i czynniki ryzyka wybranych chorób zakaźnych w Polsce, Opracowanie nowej immunoterapii przeciwnowotworowej w leczeniu międzybłoniaka z użyciem adenowirusów onkolitycznych, Badanie seroepidemiologiczne połączone z badaniami na obecnośćSARS-CoV-2na reprezentatywnej próbie populacji Polski(OBSER-CO 2), Molekularna charakterystyka wirusów zakażających układ pokarmowy człowieka uzyskanych z próbek klinicznych i środowiskowych, Badanie ścieków komunalnych jako uniwersalne narzędzie do monitorowania krążenia w populacji wirusów. prowadzenie baz danych dotyczących chemicznych zanieczyszczeń żywności, pozostałości pestycydów, mikrobiologii żywności, dodatków do żywności, bezpieczeństwa materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W ramach celu operacyjnego nr 5 prowadzono m.in. następujące badania: Ocena sposobu żywienia kobiet ciężarnych i jego wpływu na przebieg ciąży i stan zdrowia noworodka, Badania dotyczące stanu zdrowia osób starszych i współpraca międzynarodowa w zakresie zdrowia osób starszych, Opracowywanie rozwiązań wspierających wykrywanie i monitorowanie przebiegu chorób związanych z wiekiem oraz wdrożenie tych rozwiązań. W ramach zadań koordynacyjnych NIZP-PZH opracował w 2022 r. kompleksową publikację opisującą sytuację zdrowotną ludności Rzeczypospolitej Polskiej i jej uwarunkowania, z Strona 77 z 108 uwzględnieniem społecznych nierówności w zdrowiu. Na potrzeby opracowania publikacji realizowano działania o charakterze badawczym. 2.3 Funkcje koordynacyjne i wspierające Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, w skład którego wchodzą wiceministrowie z ministerstw zaangażowanych bezpośrednio w realizację NPZ. W okresie objętym sprawozdaniem nie zostało zwołane posiedzenie Komitetu. W skład Rady ds. Zdrowia Publicznego, zgodnie z ustawą wchodzą: 1. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 2. przedstawiciele każdego z ministrów kierujących działami administracji rządowej; 3. konsultanci krajowi w dziedzinach: zdrowia publicznego, epidemiologii, chorób zakaźnych, kardiologii, onkologii klinicznej, diabetologii, psychiatrii, medycyny pracy, zdrowia środowiskowego oraz pielęgniarstwa; 4. przedstawiciele wskazanych przez stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (nie więcej niż czterech); 5. przedstawiciel Narodowego Funduszu Zdrowia; 6. przedstawiciel Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny; 7. przedstawiciel Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom; 8. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego; 9. przedstawiciel Głównego Inspektora Sanitarnego Wojska Polskiego; 10. przedstawiciel Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych; 11. przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej; 12. przedstawiciela Naczelnej Rady Aptekarskiej; 13. przedstawiciel Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych; 14. przedstawiciela Krajowej Rady Fizjoterapeutów; 15. przedstawiciele reprezentatywnych organizacji pracodawców; 16. przedstawiciele organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, których cele statutowe lub przedmiot działalności dotyczą spraw objętych zadaniami określonymi w art. 2. Strona 78 z 108 Rada ds. Zdrowia Publicznego w 2022 r. odbyła dwa posiedzenia, a w 2023 r. jedno posiedzenie. W 2022 r. została przyjęta przez Radę i opublikowana na stronie Ministerstwa Zdrowia uchwała Rady nr 20/2022 w sprawie przyjęcia podejścia „Jedno zdrowie” w realizacji zadań dotyczących zapobiegania antybiotykoodporności drobnoustrojów. Informacje dotyczące Rady ds. Zdrowia Publicznego oraz wszystkie dokumenty wypracowane przez gremium są publikowane na stronie Ministerstwa Zdrowia: https://www.gov.pl/web/zdrowie/rada-do-spraw-zdrowia-publicznego. W okresie objętym sprawozdaniem odbyły się dwa posiedzenia Rady w ramach których m.in.: zniesiono zespół roboczy do spraw programu polityki zdrowotnej służącego wykonaniu programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2017–2021. Od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje system „Profibaza – cyfrowe udostępnienie informacji publicznej na temat sytuacji zdrowotnej ludności oraz realizacji programów zdrowotnych dla potrzeb profilaktyki chorób i promocji zdrowia w Polsce”. System Profibaza jest rozwiązaniem długofalowym, zainicjowanym w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa (POPC). Celem systemu jest udostępnienie do ponownego wykorzystania w celach poznawczych, naukowych, administracyjnych i komercyjnych gromadzonych przez NIZP PZH – PIB oraz inne podmioty zasobów informacji sektora publicznego dotyczących profilaktyki chorób i promocji zdrowia, a także sytuacji zdrowotnej ludności w Polsce. System ten przede wszystkim pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań. Jedną z funkcji systemu ProfiBaza jest generowanie raportów wykorzystujących dane zgromadzone w systemie. Raporty są stopniowo udostępniane w postaci tabel, map i wykresów różnym grupom odbiorców (m. in.: instytucjom centralnym, JST, stacjom sanitarno- epidemiologicznym, uczelniom wyższym i instytutom badawczym, organizacjom pozarządowym i innym zainteresowanym) w zależności od przyznanych uprawnień. Współpraca międzynarodowa Obszar działań związanych z nowoczesnym zdrowiem publicznym jest działalnością naukową i praktyczną relatywnie młodą, a tempo jej rozwoju oraz stale powiększające się repozytorium dostarczające nowych danych i analiz odnoszących się do różnych aspektów zdrowia publicznego wymagają regularnej współpracy międzynarodowej. Wiele państw rozwiniętych od lat buduje swą politykę rozwojową w oparciu o priorytety zdrowia publicznego, dostrzegając Strona 79 z 108 że to zdrowie ludności kształtuje życie społeczne i ekonomiczne, sprzyja niwelacji nierówności na różnych płaszczyznach, buduje dobrobyt i dalszy stabilny rozwój. Międzynarodowa polityka rozwojowa w kwestiach dotyczących zdrowia dotyka istoty pojęcia zdrowia publicznego, w którym zapobieganie konsekwencjom zdrowotnym niewłaściwego stylu życia oraz działania czynników środowiskowych jest wskazywane jako bardziej efektywne dla zachowania pożądanej jakości zdrowia i życia ludzi niż świadczenia opieki zdrowotnej o charakterze naprawczym. Kraje rozwinięte, prowadząc działania – skoordynowane w różnym stopniu i na różnym poziomie – na rzecz zdrowia publicznego, realizują opracowywane przez specjalistów zalecenia instytucji międzynarodowych, przyjmowane przez ich państwa członkowskie. Ustawa powstawała na przełomie dwóch er Organizacji Narodów Zjednoczonych, w środku procesu przejścia z ery Milenijnych Celów Rozwojowych do ery Celów Zrównoważonego Rozwoju. Niewątpliwie te światowe doświadczenia miały wpływ na postrzeganie zdrowia publicznego i jego ponadnarodowego wymiaru tak przez autorów jak i wykonawców przepisów odnoszących się do zdrowia publicznego. Przemyślana, systematyczna i konsekwentna współpraca międzynarodowa w zdrowiu publicznym wymaga zaangażowania specjalistów z zakresu zdrowia publicznego i dziedzin powiązanych, teoretyków i praktyków, ośrodków naukowych i decyzyjnych. Wartością dodaną pozostaje, że mimo wspólnych wytycznych organizacji międzynarodowych, czy to na poziomie światowym czy regionalnym, poszczególne rozwiązania stosowane w krajach rozwiniętych, w tym w Unii Europejskiej, są zróżnicowane pod względem systemowym, a zatem prawnym, organizacyjnym czy finansowym. Różnice są pochodną specyfiki poszczególnych zagadnień z obszaru zdrowia publicznego w krajach i regionach, zakresu przedmiotowego realizowanych dokumentów strategicznych bądź też ustalonych priorytetów poszczególnych rządów. Realizacja takiej współpracy odbywała się na wszystkich wymienionych poziomach i przybierała różnorodne formy, wśród których za najistotniejsze dla zdrowia publicznego i mające największy wkład w rozwój wiedzy o systemach zdrowia publicznego można uznać:  współpracę z ONZ i organizacjami wyspecjalizowanymi (głównie ze Światową Organizacją Zdrowia – World Health Organization (WHO) i Programem Wspólnym NZ ds. HIV/AIDS – Joint United Nations Programme on HIV and AIDS (UNAIDS) oraz z sekretariatem Ramowej Konwencji o Ograniczaniu Użycia Tytoniu – Framework Convention on Tobacco Control (FCTC),  działania polegające na ustalaniu treści dokumentów strategicznych i wykonawczych, przekazywanie danych w ramach systemów sprawozdawczych, wymiana wiedzy i doświadczeń,  współpracę z Komisją Europejską i jej strukturami – zakres działań jw., Strona 80 z 108 inne projekty wielostronne i dwustronne realizowane także w ramach środków będących w dyspozycji Komisji Europejskiej (np. w postaci działań wspólnych, tzw. Joint Action), Norweskiego Mechanizmu Finansowego, Współpracy Szwajcarsko-Polskiej. Rozdział 3 Wskaźniki zdrowotne populacji Rzeczypospolitej Polskiej Monitorowanie i ewaluacja ustawy jest bezpośrednio związana z oceną wskaźników określonych w NPZ. Jest ona prowadzona w oparciu o zestaw wskaźników określonych w rozdziale XI NPZ 2021–2025. Zestawy te powstały w oparciu o 88 wskaźników European Community Health Indicators oraz wskaźniki sugerowane do monitorowania na potrzeby wdrażania strategii Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącej walki z przewlekłymi chorobami niezakaźnymi (ang. non-communicable diseases) oraz Zdrowie 2020 (ang. Health 2020). Przedstawione poniżej dane przedstawiają wartości najbliższe okresowi sprawozdawczemu. Dane dotyczące poniższych wskaźników zostały opracowane na podstawie załącznika do raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego pt. Analiza możliwości osiągnięcia wskaźników NPZ za 2022 r.” do raportu pt.: „Prowadzenie monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego za 2022 r. oraz danych statystycznych m.in. Głównego Urzędu Statycznego (GUS) i EUROSTAT. Przegląd najważniejszych wskaźników Najważniejszym tłem dla przedstawienia wskaźników zdrowotnych są informacje o sytuacji demograficznej oraz ekonomiczno-społecznej. Sytuacja ta warunkuje w sposób istotny stan zdrowia społeczeństwa. RokOgółemMężczyźniKobiety 201662,961,364,6 20176260,663,5 201862,460,564,3 201962,560,964,1 202062,360,364,3 Strona 81 z 108 202162,660,764,6 202262,960,163,7 Tabela 52 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu w momencie urodzenia Powyższa tabela przedstawia dane dotyczące oczekiwanej długości życia w zdrowiu (HLY) w momencie urodzenia w podziale na płeć za lata 2016–2022 30) . Ogólna wartość HLY dla całej populacji wynosiła od 62,0 do 62,9 lat. Dla mężczyzn wartość ta wynosiła od 60,1 do 61,3 lat, natomiast dla kobiet od 63,7 do 64,6 lat. Dane te wskazują na nieznaczne różnice między latami i zarówno dla kobiet jak i mężczyzn uległa nieznacznemu zmniejszeniu, oraz wyraźnie wyższą oczekiwaną długość życia w zdrowiu dla kobiet w porównaniu do mężczyzn. RokOgółemMężczyźniKobiety 201617,7 16,5 18,9 201717,516,518,4 201817,516,418,6 201917,816,618,9 202017,516,218,7 202117,616,318,9 202218,016,719,3 Tabela 13 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 50 lat Ogólna oczekiwana długość życia w zdrowiu dla osób w wieku 50 lat wynosiła od 17,5 do 18,0 lat. Analiza wykazała, że oczekiwana długość życia w zdrowiu dla mężczyzn, konsekwentnie pozostaje poniżej 17,0 lat podczas gdy dla kobiet każdorazowo przekracza 18,0 lat, co podkreśla znaczną różnicę między płciami 31) . RokOgółemMężczyźniKobiety 20168,68,28,9 30) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 31) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. Strona 82 z 108 20178,48,38,6 20188,58,28,8 20198,68,19,0 20208,27,68,7 20218,37,78,9 20228,47,89,1 Tabela 14 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu osób w wieku 65 lat W 2016 r. ogólna oczekiwana długość życia wynosiła 8,6 lat, dla mężczyzn 8,2, a dla kobiet 8,9 lat. Dla większości lat obserwujemy wzrost oczekiwanej długości życia zarówno dla ogółu, jak i dla kobiet. Oczekiwana długość życia dla mężczyzn jest zazwyczaj krótsza niż dla kobiet 32) . Wykształcenie Rokpodstawoweśredniewyższe 201674,177,281,1 201772,877,081,7 201874,677,281,8 201975,077,381,9 202075,577,482,0 202176,077,682,1 202276,477,782,2 Tabela 15 – Wartości oczekiwanej długości życia w zależności od poziomu wykształcenia Analizę wykonano w podziale na następujących 3 grupy wykształcenia: podstawowe, średnie i wyższe 33) . W 2022 r. osoby z wykształceniem podstawowym miały oczekiwaną długość życia 32) Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00150/default/table?lang=en, stan na 03.06.2024 r. 33) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 04.06.2024 Strona 83 z 108 wynoszącą 76,4 lata, podczas gdy osoby ze średnim wykształceniem żyły średnio 77,7 lat. Najdłuższą oczekiwaną długość życia miały osoby z wykształceniem wyższym, osiągając w 2022 r. 82,2 lata. Z danych wynika, że wyższy poziom wykształcenia koreluje z dłuższą oczekiwaną długością życia, co jest widoczne na przestrzeni badanych lat. Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 413,9 412,0 418,1 409,9 447,8 461,6 417,2 Dolnośląskie 434,9 459,7 479,1 462,9 506,1 614,7 560,2 Kujawsko-Pomorskie 371,0 359,8 381,9 381,5 399,7 534,3 399,9 Lubelskie 434,4 377,8 417,5 425,6 516,2 530,0 453,4 Lubuskie 385,5 386,2 423,0 383,7 390,4 658,5 555,4 Łódzkie 433,6 437,9 425,2 391,0 443,1 430,4 379,7 Małopolskie 451,4 456,4 461,5 468,3 515,0 473,3 440,1 Mazowieckie 403,6 362,4 348,6 316,3 308,4 362,8 307,8 Opolskie 441,2 475,6 445,3 473,1 462,9 462,7 440,7 Podkarpackie 359,2 331,9 343,5 371,3 398,0 384,9 431,0 Podlaskie 312,9 360,4 349,2 339,7 399,5 378,9 409,7 Pomorskie 400,8 420,6 421,3 422,6 485,2 437,9 407,9 Śląskie 454,3 471,0 471,4 459,2 520,6 517,4 456,0 Świętokrzyskie 527,0 488,7 537,1 564,2 699,1 535,5 505,0 Warmińsko-Mazurskie 361,2 382,1 363,4 368,0 397,9 336,3 343,9 Wielkopolskie 337,6 335,5 366,8 365,8 374,8 345,9 321,4 Zachodniopomorskie467,6 462,3 471,9 476,3 544,1 505,8 488,8 Tabela 16 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Strona 84 z 108 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających w miastach od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała nieznacznym wahaniom, odnotowano niewielki wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty na przestrzeni monitorowanego okresu odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 169,9 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 125,3 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 95,8 zgonów) 34) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 418,4 402,4 405,7 401,5 432,1 435,3 390,8 Dolnośląskie 390,3 383,1 413,0 393,6 415,1 517,1 469,1 Kujawsko-Pomorskie 363,1 309,2 344,7 323,2 320,9 478,5 319,5 Lubelskie 551,6 496,3 492,5 486,0 597,7 619,3 515,0 Lubuskie 384,4 391,2 382,1 389,0 350,3 600,5 495,0 Łódzkie 484,2 482,2 458,0 440,6 470,4 433,7 381,7 Małopolskie 399,1 367,3 410,6 403,1 431,3 396,9 373,0 Mazowieckie 424,4 398,9 367,8 367,3 359,9 384,2 315,2 Opolskie 471,9 505,8 458,8 489,0 522,8 490,3 405,0 Podkarpackie 410,6 375,8 383,4 384,9 395,6 400,9 469,7 Podlaskie 526,7 529,9 542,4 490,2 585,9 583,7 569,3 Pomorskie 316,4 334,1 328,8 344,8 367,6 343,6 331,3 Śląskie 466,6 463,3 456,7 459,5 519,3 506,1 429,1 Świętokrzyskie 558,5 521,4 539,4 543,4 655,1 484,0 450,0 Warmińsko-Mazurskie 332,8 360,5 369,3 357,5 358,2 343,2 329,7 Wielkopolskie 309,9 311,5 319,1 322,7 334,5 300,2 288,9 34) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 85 z 108 Zachodniopomorskie397,0 395,3 391,4 393,6 462,1 426,0 379,3 Tabela 17 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn mieszkających na wsi od 2016 do 2022 w przeliczeniu na 100 tys. ludności ulegała znacznym wahaniom i zmalała w 2022 r. względem 2016 r. Największe wzrosty odnotowano w województwach: lubuskim (wzrost o 110,6 zgonów) i dolnośląskim (wzrost o 78,8 zgonów), największy spadek można zauważyć w województwie mazowieckim (spadek o 109,2 zgonów) i w województwie świętokrzyskim (spadek o 108,5 zgonów) 35) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 438,1 444,5 445,2 427,1 458,9 496,9 442,7 Dolnośląskie 471,6 518,3 509,9 445,8 639,7 639,7 613,0 Kujawsko-Pomorskie 392,5 391,8 414,4 399,3 535,9 535,9 401,1 Lubelskie 440,6 435,7 410,1 420,4 572,6 572,6 494,4 Lubuskie 393,8 390,0 395,7 329,5 624,2 624,2 469,1 Łódzkie 491,4 496,2 505,7 470,0 479,4 479,4 423,3 Małopolskie 466,0 491,9 494,6 479,7 507,9 505,8 483,4 Mazowieckie 421,4 391,1 365,7 324,3 426,8 426,8 329,7 Opolskie 468,9 485,4 453,7 481,4 536,7 536,7 420,4 Podkarpackie 376,0 358,1 352,4 387,7 422,9 422,9 434,4 Podlaskie 362,7 393,0 407,1 387,0 468,5 468,5 465,3 Pomorskie 409,9 437,5 453,6 462,0 471,1 471,1 455,6 Śląskie 492,4 505,1 507,2 500,3 539,7 539,7 495,8 Świętokrzyskie 568,9 535,5 538,4 539,5 556,1 556,1 549,0 35) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 08.07.2024 r. Strona 86 z 108 Warmińsko-Mazurskie 365,1 395,0 381,7 371,2 365,4 365,4 375,9 Wielkopolskie 359,0 357,9 387,8 375,3 370,2 370,2 320,4 Zachodniopomorskie 461,8 475,2 501,7 505,1 545,6 545,6 490,0 Tabela 18 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających w miastach w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie dolnośląskim (wzrost o 141,4 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 91,7 zgonów) 36) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 487,4 484,3 483,1 446,3 492,8 503,1 448,4 Dolnośląskie 453,4 476,4 481,5 388,6 460,0 549,9 513,4 Kujawsko-Pomorskie 398,0 385,2 435,8 378,3 376,2 528,0 383,8 Lubelskie 665,7 626,1 602,0 544,6 734,6 775,2 629,6 Lubuskie 422,8 453,9 399,0 324,2 334,1 603,1 443,9 Łódzkie 582,8 602,8 587,1 524,2 570,4 515,8 470,9 Małopolskie 467,2 452,4 440,5 437,9 482,0 437,0 433,1 Mazowieckie 486,3 482,6 461,5 422,2 432,4 466,7 361,7 Opolskie 539,6 576,4 559,2 498,0 491,9 539,9 486,7 Podkarpackie 500,2 472,4 483,8 454,0 470,5 474,3 501,4 Podlaskie 690,2 700,2 694,2 637,3 701,0 729,7 772,9 Pomorskie 344,8 336,9 354,6 357,5 389,7 362,3 342,6 Śląskie 516,3 512,2 538,8 486,4 569,2 551,1 497,4 36) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 87 z 108 Świętokrzyskie 672,3 668,9 649,4 613,8 794,5 665,4 568,2 Warmińsko-Mazurskie 379,0 417,0 397,0 373,2 407,0 396,1 365,1 Wielkopolskie 348,4 346,2 364,0 348,5 351,1 330,7 311,2 Zachodniopomorskie 442,2 447,8 473,6 497,3 489,8 500,3 405,3 Tabela 19 – Liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Ogólna liczba zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet mieszkających na wsi w przeliczeniu na 100 tys. ludności od 2016 do 2022 ulegała znacznym wahaniom. Największy wzrost odnotowano w województwie podlaskim (wzrost o 82,7 zgonów), największy spadek odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 124,6 zgonów) i w województwie łódzkim (spadek o 111,9 zgonów) 37) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 329,4 333,7 340,3 334,6 339,0 314,7 331,6 Dolnośląskie 348,9 362,0 360,8 355,2 365,4 310,2 339,4 Kujawsko-Pomorskie 354,5 361,8 377,1 371,7 398,6 340,6 368,0 Lubelskie 302,5 300,6 307,6 292,8 300,1 294,6 312,3 Lubuskie 320,7 333,0 319,6 321,4 336,6 278,4 291,6 Łódzkie 363,1 372,1 375,8 363,5 360,1 336,4 354,0 Małopolskie 314,3 316,5 319,7 305,5 312,3 306,3 330,1 Mazowieckie 316,2 312,1 315,5 312,5 303,7 279,8 301,2 Opolskie 256,6 302,5 333,5 321,0 344,7 329,8 353,9 Podkarpackie 273,2 274,3 285,8 292,3 289,1 269,9 266,5 Podlaskie 267,0 272,8 284,6 286,3 276,0 272,2 285,9 37) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 88 z 108 Pomorskie 338,0 332,6 340,8 325,9 322,0 311,8 335,9 Śląskie 355,7 363,5 370,7 368,0 380,3 351,5 362,1 Świętokrzyskie 350,7 318,3 329,0 332,0 349,2 353,2 372,1 Warmińsko-Mazurskie 334,1 323,9 337,1 331,3 327,1 323,1 325,2 Wielkopolskie 325,7 336,4 346,0 345,6 348,5 318,3 325,3 Zachodniopomorskie 326,9 338,0 345,4 337,3 346,7 343,4 355,2 Tabela 20 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 97,3 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 29,1 zgonów) 38) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 291,4 285,6 290,9 289,7 291,9 275,2 282,9 Dolnośląskie 309,3 309,2 318,1 307,5 306,4 279,3 291,4 Kujawsko-Pomorskie 295,4 279,8 306,9 299,5 306,4 287,7 282,4 Lubelskie 296,3 302,2 293,6 287,5 306,4 293,1 295,5 Lubuskie 323,4 279,4 282,8 302,6 277,7 254,8 266,8 Łódzkie 314,3 323,8 317,1 321,7 296,1 304,1 302,2 Małopolskie 269,0 255,9 263,7 266,1 269,8 251,4 272,1 Mazowieckie 301,9 304,2 293,0 297,2 300,9 272,4 284,4 Opolskie 233,0 275,7 292,9 308,2 326,6 286,6 321,7 38) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 89 z 108 Podkarpackie 263,8 257,2 272,5 271,3 267,9 252,4 245,9 Podlaskie 315,4 288,5 318,9 313,0 306,7 288,3 306,8 Pomorskie 253,9 233,3 244,6 245,8 245,1 252,5 253,7 Śląskie 310,0 310,8 311,8 297,3 300,3 294,6 301,9 Świętokrzyskie 330,2 306,4 319,5 326,7 314,8 338,3 348,7 Warmińsko-Mazurskie 316,1 280,4 302,0 280,9 304,5 286,1 277,6 Wielkopolskie 279,6 279,1 282,0 280,4 281,5 251,8 261,7 Zachodniopomorskie 294,3 292,6 284,3 289,5 320,2 278,2 285,4 Tabela 21 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 88,7 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie lubuskim (spadek o 56,6 zgonów) 39) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 264,2 271,2 278,2 280,4 280,7 264,4 278,7 Dolnośląskie 282,1 291,7 297,7 306,2 269,7 269,7 284,3 Kujawsko-Pomorskie 285,3 300,7 304,2 315,9 294,8 294,8 320,1 Lubelskie 217,0 236,3 234,0 238,5 251,2 251,2 263,2 Lubuskie 228,5 258,9 265,2 277,3 241,5 241,5 252,5 Łódzkie 299,7 300,1 312,5 311,1 295,0 295,0 314,0 Małopolskie 262,6 255,3 262,7 267,1 268,0 259,4 274,8 39) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 90 z 108 Mazowieckie 265,6 268,7 271,5 268,5 237,3 237,3 257,7 Opolskie 194,7 246,2 289,4 282,9 287,3 287,3 288,6 Podkarpackie 217,1 223,2 220,8 216,1 234,2 234,2 224,1 Podlaskie 210,2 224,1 232,2 231,0 219,1 219,1 231,9 Pomorskie 267,9 271,9 278,9 279,5 250,8 250,8 281,1 Śląskie 283,8 295,4 294,6 297,6 289,7 289,7 306,7 Świętokrzyskie 258,6 267,2 250,0 257,0 280,0 280,0 304,2 Warmińsko-Mazurskie 255,9 240,4 262,3 279,3 255,1 255,1 270,7 Wielkopolskie 266,0 264,9 291,9 282,8 262,3 262,3 265,0 Zachodniopomorskie 262,2 269,4 277,5 286,2 286,9 286,9 275,9 Tabela 22 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 93,9 zgonów), największy spadek z kolei odnotowano w województwie mazowieckim (spadek o 7,9 zgonów) 40) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 201,5 203,3 208,4 207,9 207,1 201,6 207,7 Dolnośląskie 236,0 240,5 236,9 233,3 245,6 203,1 228,4 Kujawsko-Pomorskie 212,7 230,2 227,6 224,8 210,3 209,4 221,8 Lubelskie 190,4 200,2 200,3 184,0 194,4 206,4 204,6 Lubuskie 200,7 218,0 219,3 236,1 244,7 196,1 228,8 40) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 91 z 108 Łódzkie 218,4 212,9 230,2 224,9 222,9 214,0 224,4 Małopolskie 182,5 179,4 189,4 192,1 186,4 195,9 198,2 Mazowieckie 199,6 208,6 213,3 214,3 211,0 191,5 208,3 Opolskie 160,0 222,4 217,3 234,5 214,0 222,2 237,8 Podkarpackie 183,1 171,2 176,6 180,9 193,5 173,3 174,1 Podlaskie 224,6 203,6 205,7 203,5 226,7 207,7 205,2 Pomorskie 184,7 174,6 184,8 183,7 166,0 179,3 181,9 Śląskie 220,6 219,2 219,8 210,7 219,4 219,2 215,6 Świętokrzyskie 222,6 198,9 201,7 185,9 196,6 217,5 239,2 Warmińsko-Mazurskie 217,6 218,7 214,3 238,6 225,8 207,3 214,6 Wielkopolskie 194,4 202,4 213,1 208,2 206,4 206,3 195,9 Zachodniopomorskie 213,8 200,2 219,4 240,4 211,4 218,8 214,0 Tabela 23 – Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób nowotworowych kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie opolskim (wzrost o 77,8 zgonów), największy spadek z kolei w województwie podlaskim (spadek o 19,4 zgonów) 41) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 70,7 77,9 85,0 85,0 91,3 87,9 94,5 Dolnośląskie 81,9 84,1 92,5 97,0 94,2 103,3 130,5 Kujawsko-Pomorskie 66,9 79,1 91,1 89,5 101,0 101,9 96,1 41) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 92 z 108 Lubelskie 45,6 50,6 52,5 53,9 66,5 64,5 71,8 Lubuskie 57,8 45,9 68,3 65,7 67,4 68,9 73,3 Łódzkie 87,3 101,3 115,9 114,2 125,4 115,6 126,4 Małopolskie 48,3 68,0 72,6 81,2 68,5 68,3 65,3 Mazowieckie 93,6 98,0 106,0 101,3 111,1 100,2 99,3 Opolskie 104,5 70,9 63,7 78,4 82,4 70,8 77,1 Podkarpackie 44,8 58,6 68,2 68,8 95,4 91,5 83,6 Podlaskie 61,6 76,5 74,6 80,9 95,6 82,7 87,6 Pomorskie 89,4 95,9 101,9 94,6 99,6 95,2 102,2 Śląskie 52,3 63,6 67,8 69,9 71,2 69,1 80,0 Świętokrzyskie 54,6 61,9 54,6 55,1 84,9 95,9 84,2 Warmińsko-Mazurskie 67,6 73,5 85,9 96,9 102,8 96,0 88,4 Wielkopolskie 71,2 74,8 84,5 77,0 82,3 79,0 103,6 Zachodniopomorskie 77,6 85,7 92,1 86,4 95,6 92,2 96,0 Tabela 24 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom, odnotowano wyraźny wzrost w 2022 r. względem 2016 r. Wzrost odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 48,6 zgonów). Spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 27,4 zgonów) 42) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 69,2 75,8 77,0 75,6 82,9 78,2 81,0 42) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 93 z 108 Dolnośląskie 75,9 76,0 73,8 76,0 74,7 86,2 117,0 Kujawsko-Pomorskie 62,0 69,4 77,1 71,5 84,6 79,4 74,1 Lubelskie 67,1 64,6 57,5 51,6 77,0 66,9 74,6 Lubuskie 57,1 65,9 62,8 66,8 78,4 64,8 76,2 Łódzkie 81,6 97,4 91,6 104,6 112,2 98,4 105,5 Małopolskie 53,9 72,4 71,2 77,5 77,9 66,9 62,0 Mazowieckie 89,9 92,4 100,7 86,7 100,5 92,5 88,0 Opolskie 111,8 88,3 54,7 71,2 77,1 83,0 84,7 Podkarpackie 50,5 67,3 69,5 69,0 100,0 80,5 74,1 Podlaskie 104,6 122,8 124,1 123,7 114,5 106,4 107,4 Pomorskie 70,2 70,4 68,2 74,1 75,7 62,2 75,5 Śląskie 55,4 63,0 66,7 61,5 49,7 57,7 71,5 Świętokrzyskie 62,9 60,6 53,9 56,1 83,0 88,3 73,3 Warmińsko-Mazurskie 78,4 86,9 101,2 96,9 91,8 105,1 77,4 Wielkopolskie 60,5 64,4 73,3 67,2 63,8 69,1 81,8 Zachodniopomorskie 58,0 71,2 85,6 74,4 74,0 65,0 70,4 Tabela 25 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego mężczyzn mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. w odniesieniu do 2016 r. odnotowano w 13 województwach. Największy wzrost zauważono w województwie dolnośląskim (wzrost o 41,1 zgonów), spadek odnotowano w 3 województwach, z czego największy w województwie opolskim (spadek o 27,1 zgonów) 43) . 43) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 94 z 108 Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 53,7 63,8 67,2 66,8 68,4 69,3 77,2 Dolnośląskie 53,6 70,9 73,8 79,3 82,3 82,3 104,8 Kujawsko-Pomorskie 50,1 61,8 71,7 74,1 87,8 87,8 82,6 Lubelskie 29,4 44,4 36,0 35,6 48,5 48,5 57,0 Lubuskie 34,8 41,6 56,6 49,9 39,8 39,8 50,7 Łódzkie 80,5 94,1 100,2 93,6 100,5 100,5 114,6 Małopolskie 31,8 53,3 52,4 59,9 54,8 54,8 53,7 Mazowieckie 75,2 80,9 88,4 81,3 79,1 79,1 85,3 Opolskie 88,1 59,2 47,5 57,9 63,6 63,6 77,5 Podkarpackie 33,2 49,0 47,7 52,2 77,5 77,5 62,1 Podlaskie 44,3 59,9 62,4 66,2 63,2 63,2 74,7 Pomorskie 76,1 79,6 83,0 74,4 68,8 68,8 86,4 Śląskie 36,8 45,7 46,1 49,2 50,4 50,4 61,5 Świętokrzyskie 32,3 40,9 27,9 34,8 68,1 68,1 55,6 Warmińsko-Mazurskie 55,9 62,5 73,0 76,3 84,2 84,2 71,0 Wielkopolskie 56,0 64,0 67,5 68,6 61,6 61,6 80,2 Zachodniopomorskie 51,9 64,9 78,9 66,4 67,1 67,1 70,3 Tabela 26 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających w miastach w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. W 2022 r. w stosunku do 2016 r. odnotowano wzrost liczby zgonów w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o Strona 95 z 108 51,2 zgonów), spadek odnotowano wyłącznie w województwie opolskim (spadek o 10,6 zgonów) 44) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 45,1 55,3 54,9 52,7 55,8 58,1 60,5 Dolnośląskie 47,4 62,0 58,0 64,4 55,8 62,9 85,6 Kujawsko-Pomorskie 33,5 44,3 53,2 50,9 52,5 59,9 57,6 Lubelskie 37,1 47,0 36,0 33,4 43,9 49,5 54,9 Lubuskie 44,4 47,8 59,9 46,9 51,6 34,4 49,3 Łódzkie 56,7 64,8 65,8 72,6 81,0 71,1 83,6 Małopolskie 32,5 52,0 49,6 50,1 54,0 47,2 44,2 Mazowieckie 60,2 68,1 69,3 57,1 63,9 67,5 72,5 Opolskie 70,3 59,3 51,6 51,3 65,2 50,9 57,8 Podkarpackie 38,9 52,3 48,1 49,3 64,2 76,8 54,8 Podlaskie 62,6 78,1 81,1 87,5 85,7 75,8 75,8 Pomorskie 43,1 51,0 57,6 51,1 46,6 48,9 51,7 Śląskie 31,5 48,6 42,5 41,5 43,3 41,2 50,5 Świętokrzyskie 39,6 43,5 34,1 34,0 47,4 54,2 47,5 Warmińsko-Mazurskie 49,7 67,7 63,0 66,6 69,5 70,4 62,7 Wielkopolskie 47,2 49,9 55,6 50,1 41,6 55,2 62,9 Zachodniopomorskie 46,5 53,5 67,9 58,8 48,2 57,0 53,2 Tabela 27 – Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 44) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 96 z 108 Liczba zgonów z powodu chorób układu oddechowego kobiet mieszkających na wsi w poszczególnych województwach w przeliczeniu na 100 tys. ludności dla lat 2016–2022 ulegała znacznym fluktuacjom. Wzrost liczby zgonów w 2022 r. względem 2016 r. odnotowano w 15 województwach, z czego największy w województwie dolnośląskim (wzrost o 38,2 zgonów). Spadek odnotowano jedynie w województwie opolskim (spadek o 12,5 zgonów) 45) . 20222023 6 401 334 uczestników5 341 082 uczestników Tabela 28 – Liczba uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w latach 2022– 2023 W oparciu o powyższe dane należy zauważyć spadek liczby uczestników zadań realizowanych w ramach programu sportu dla wszystkich w 2023 r. względem 2022 r. 46) Wykres 12 – Przeciętne miesięczne spożycie warzyw na 1 osobę (w kg) W latach 2016–2022 ilość zjadanych warzyw systematycznie zmniejszała się, w 2020 r. trend ten się nieznacznie odwrócił, by znów ilość zjadanych warzyw zaczęła spadać. Spożycie warzyw w 2022 r. w porównaniu do 2016 r. spadło o 1,46 kg 47) . 45) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. 46) Departament Sportu dla Wszystkich w Ministerstwie Sportu i Turystyki, stan na 10.07.2024 r. 47) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/metadane/cechy/2456?back=True, stan na 10.07.2024 r. 8.59 8.24 7.92 7.61 7.72 7.43 7.13 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2016201720182019202020212022 Spozycie waryzw mieisęcznie w kg Rok Strona 97 z 108 Wykres 13 – Zgony z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca Na podstawie powyższych danych można stwierdzić wyraźny spadek liczby zgonów z powodu nowotworu złośliwego tchawicy/oskrzela/płuca w latach 2016–2021. W 2022 r. odnotowano nieznaczny wzrost liczby zgonów w porównaniu z 2021 r. 48) Wykres 14 – Średnie roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu Na podstawie powyższych danych można stwierdzić, że roczne spożycie napojów alkoholowych na 1 mieszkańca w litrach w przeliczeniu na 100% alkoholu na przestrzeni lat 2016–2022, pomimo nieznacznych fluktuacji, pozostaje na niezmiennym poziomie 49) . 48) Główny Urząd Statystyczny, https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx, stan na 10.07.2024 r. 49) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.12.2024 r 9.37 9.45 9.55 9.78 9.62 9.7 9.37 9.35 9.4 9.45 9.5 9.55 9.6 9.65 9.7 9.75 9.8 2016201720182019202020212022 Spozycie w przeliczeniu na 100% alkoholu Rok 23833 23351 23722 23136 22238 20866 20977 20500 21000 21500 22000 22500 23000 23500 24000 2016201720182019202020212022 liczba zgonów Rok Strona 98 z 108 RokWyroby spirytusowe (100% alkoholu) Wino i miody pitne Wino i miody pitne w przeliczeniu na 100% alkohol PiwoPiwo w przeliczeniu na 100% alkohol 20163,25,80,799,55,47 20173,36,10,7398,55,42 20183,360,72100,55,53 20193,76,20,7497,15,34 20203,76,50,77945,17 20213,86,70,893,25,13 20223,56,30,7692,95,11 20233,46,80,7287,44,81 Tabela 29 – Spożycie w litrach na jednego mieszkańca i w przeliczeniu na 100% alkohol Zgodnie z powyższymi danymi można stwierdzić nieznaczną tendencję wzrostową spożycia alkoholi wysoko procentowych, w tym wyrobów spirytusowych (w przeliczeniu na 100% alkoholu) i win oraz miodów pitnych. Tendencję spadkową odnotowano w zakresie spożycia piw 50) . 50) Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Spozycie- napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca.pdf, stan na 10.07.2024 r. Strona 99 z 108 Wykres 15 – Liczba zamachów samobójczych – ogółem W latach 2017–2022 należy odnotować stały, wyraźny wzrost liczby prób samobójczych. W 2022 r. liczba prób samobójczych była wyższa o 30,3% względem 2016 r. 51) Wykres 16 – Liczba zgonów w wyniku samobójstw – ogółem Liczba zgonów w wyniku samobójstw na przestrzeni lat 2017–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Należy odnotować spadek w 2022 r. względem 2021 r. 52) 2016201720182019202020212022 Wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV) 11,0910,448,968,732,513,266,69 Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) 9,98,758,327,412,594,056,61 HIV3,613,813,454,592,093,276,34 51) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. 52) Komenda Główna Policji, https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy- samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html, stan na 10.07.2024 r. Strona 100 z 108 Różyczka2,91,21,10,70,260,130,40 Odra0,350,160,933,940,080,030,07 Polio000000,670,87 Tabela 30 – Zapadalność na wybrane choroby zakaźne (na 100 tys. osób) W latach 2016–2020 systematycznie zmniejszała się zapadalność na wirusowe zapalenia wątroby typu B i C, różyczkę, by ponownie znacząco wzrosnąć w 2022 r. W przypadku HIV zapadalność również malała do 2020 r., jednakże w 2022 r. odnotowano duży wzrost zapadalności, do poziomów nie notowanych od 2016 r. 53) Wzrost zachorowań na odrę, różyczkę i polio był związany ze wzrostem liczby zachorowań w całym regionie Europejskim WHO, w tym krajach bezpośrednio graniczących z Polską, co wiąże się prawdopodobnie z dużymi ruchami uchodźczymi w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, jak również z wieloletnią aktywnością ruchów antyszczepionkowych prowadzących do spadku zaufania do szczepień ochronnych. Stan zdrowia Zmienna201620172018201920202021 Miasta17,418,217,817,315,517,1 Wieś16,016,014,915,315,216,2 Mężczyźni18,919,618,318,217,418,8 Kobiety14,915,315,114,913,614,8 60–741,92,62,42,72,22,4 75 lat+0,20,60,80,90,61,1 Bardzo dobre Ogółem16,817,316,616,615,416,7 Miasta43,143,544,445,347,849,2 Wieś43,843,144,645,648,149,0 53) Główny Inspektorat Sanitarny, Raport Stan Sanitarny Kraju 2022, https://www.gov.pl/web/gis/stan-sanitarny- kraju-w-2022-r-opublikowany--podsumowanie-dzialan-panstwowej-inspekcji-sanitarnej, stan na 10.07.2024 r. Strona 101 z 108 Mężczyźni44,844,746,047,249,150,7 Kobiety42,042,043,243,746,847,6 60–7422,527,228,930,333,135,7 75 lat+9,311,811,014,214,417,2 Dobre Ogółem43,443,344,545,447,949,1 Miasta26,825,926,225,826,524,2 Wieś26,827,327,726,426,124,5 Mężczyźni24,724,124,723,524,021,5 Kobiety28,728,628,728,328,526,9 60–7451,147,347,746,548,045,9 75 lat+41,741,946,243,447,947,7 Ani dobre, ani złe Ogółem26,826,426,826,026,424,3 Miasta10,19,79,29,28,37,8 Wieś11,111,310,510,79,28,8 Mężczyźni9,29,39,08,87,87,5 Kobiety11,711,410,410,79,48,9 60–7420,818,217,416,914,013,9 75 lat+37,334,830,831,530,027,0 Złe Ogółem10,510,49,79,88,68,2 Miasta2,72,72,42,58,31,7 Wieś2,32,32,32,19,21,6 Mężczyźni2,32,42,12,27,81,5 Strona 102 z 108 Kobiety2,72,72,62,49,41,8 60–743,64,63,63,714,02,1 75 lat+11,510,811,210,030,07,0 Bardzo złe Ogółem2,52,52,32,31,71,6 Tabela 31 – Samoocena stanu zdrowia (Self-perceived health) osób w wieku, co najmniej 60 lat (dla osób w wieku 60–74 i 75+) według miejsca zamieszkania, płci w latach 2016–2021 W kolejnych latach można zaobserwować wzrosty i spadki dynamiki zmian samooceny stanu zdrowia. Osoby starsze oceniają swój stan zdrowia ogólnie jako gorszy. W podziale na płeć kobiety gorzej niż mężczyźni oceniają swój stan zdrowia. W przypadku osób mieszkających na wsi i w miastach wartości wskaźnika samooceny były do siebie zbliżone 54) . 2016201720182019202020212022 Kobiety20,420,220,120,119,118,419,5 Mężczyźni16,015,915,816,014,614,115,3 Tabela 32 – Przeciętne dalsze trwanie życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 W 2022 r. należy odnotować spadek przeciętnego dalszego trwania życia zarówno kobiet jak i mężczyzn w porównaniu z 2016 r. U Kobiet spadek ten wyniósł 0,9 lat, u mężczyzn 0,7 lat 55) . Województwo2016201720182019202020212022 Polska8,48,58,58,58,38,28,6 Dolnośląskie8,08,28,58,48,18,08,9 Kujawsko- Pomorskie 8,88,88,88,78,58,08,3 Lubelskie8,28,58,48,48,08,28,0 54) Główny Urząd Statystyczny, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia, stan na 10.07.2024 r. 55) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica, stan na 10.07.2024 r. Strona 103 z 108 Lubuskie7,98,38,79,19,18,19,5 Łódzkie8,88,28,08,07,99,07,9 Małopolskie8,88,88,78,58,48,18,9 Mazowieckie9,08,48,28,28,38,38,8 Opolskie8,08,28,58,48,28,29,0 Podkarpackie8,38,68,58,58,08,38,1 Podlaskie8,38,78,58,58,18,08,1 Pomorskie8,88,98,98,88,78,28,4 Śląskie8,48,58,38,28,27,98,5 Świętokrzyskie8,18,58,48,38,18,08,2 Warmińsko- Mazurskie 8,88,98,98,78,68,58,4 Wielkopolskie7,98,38,89,19,29,19,5 Zachodniopomorskie7,98,38,89,19,39,19,5 Tabela 33 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu kobiet w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie wielkopolskim, lubuskim i zachodniopomorskim, o 1,6 lat, największy spadek odnotowano w województwie łódzkim, o 0,9 lat 56) . Województwo 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Polska 7,4 7,6 7,8 7,8 7,3 7,1 7,6 Dolnośląskie 6,9 7,1 7,4 7,6 7,2 7,2 7,7 56) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 104 z 108 Kujawsko- Pomorskie 7,7 7,7 7,7 7,6 7,2 6,8 7,3 Lubelskie 7,4 8,1 8,1 8,1 7,3 6,9 7,3 Lubuskie 7,1 7,7 7,9 7,9 7,7 7,5 8,2 Łódzkie 7,5 7,3 7,4 7,5 7,1 7,1 7,2 Małopolskie 8,0 8,0 7,8 7,6 7,1 7,0 7,6 Mazowieckie 7,8 7,7 7,7 7,9 7,0 7,1 7,7 Opolskie 7,0 7,1 7,5 7,7 7,3 7,4 7,7 Podkarpackie 7,7 8,4 8,5 8,3 7,5 7,2 7,5 Podlaskie 7,6 8,3 8,3 8,2 7,6 7,0 7,3 Pomorskie 7,7 7,9 7,9 7,8 7,4 7,0 7,3 Śląskie 7,7 7,6 7,6 7,3 6,8 6,6 7,2 Świętokrzyskie 7,5 8,1 8,2 8,0 7,2 7,2 7,3 Warmińsko- Mazurskie 7,4 7,5 7,5 7,5 7,2 6,7 7,2 Wielkopolskie 7,2 7,8 8,0 8,2 7,8 7,7 8,3 Zachodniopomorskie 7,2 7,6 8,0 8,2 7,8 7,7 8,2 Tabela 34 – Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w poszczególnych województwach Oczekiwana długość życia w zdrowiu mężczyzn w wieku 65 lat w latach 2016–2022 ulegała nieznacznym fluktuacjom. Największy wzrost odnotowano w województwie lubuskim i wielkopolskim, o 1,1 lat, największy spadek odnotowano w województwie śląskim, o 0,5 lat 57) . 2022 r.2023 r. 22 923 interwencje22 589 interwencji 57) Główny Urząd Statystyczny, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/temat/3/7/2577, stan na 10.07.2024 r. Strona 105 z 108 Tabela 35 – Liczba interwencji sprawozdanych do systemu ProfiBaza, w których wskazano jeden z 5 celów operacyjnych NPZ na lata 2021–2025 wraz z zadaniami wspierającymi Na podstawie powyższych danych należy zauważyć że liczba zadań realizowanych w ramach NPZ na lata 2021–2025 w 2022 r. i 2023 r. utrzymuje się na podobnym poziomie. 58) Rozdział 4 Porównanie z okresem sprawozdawczym za lata 2020 i 2021 Wykres 17 – Liczba interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 ogółem. W okresie 2020–2023 zauważalne jest, że liczba interwencji ulegała nieznacznym fluktuacjom, z zauważalnym spadkiem w 2021 r. (pierwszy rok sprawozdawczy objęty sprawozdawczością w systemie Profibaza). w latach 2022–2023 zauważalny jest wyraźny wzrost liczby interwencji w porównaniu z poprzednim okresem. Wykres 18 – Liczba zadań/interwencji zrealizowanych w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 58) System Profibaza, https://profibaza.pzh.gov.pl/, stan na 10.12.2024 r. 27171 24861 2849628069 2020202120222023 2020202120222023 JST 15025127611385513475 AC 12146121001464114594 Strona 106 z 108 W latach 2020–2021 największą liczbę zadań/interwencji sprawozdały JST. Jednak w latach 2022–2023 tendencja odwróciła się – większość interwencji sprawozdała administracja centralna. Lata 2022–2023 to także zwiększenie liczby realizowanych interwencji w porównaniu z latami 2020–2021. Wykres 19 – Finansowanie w latach 2020–2023 ogółem (w mld). 2023 r. to spadek względem 2020 r., w zakresie finansowania zadań z zakresu zdrowia publicznego. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny kosz zadań spadł w 2023 r. o ok. 1,2 mld., a w porównaniu z 2021 r. wzrósł o ok 500 mln złotych. Wykres 20 – Koszt realizacji zadań/interwencji w latach 2020–2023 w podziale na administrację centralną i JST. 2023 r. to spadek, względem 2020 r., jeśli chodzi o nakłady podmiotów centralnych na realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego, w wypadku JST jednakże odnotowano wzrost. W porównaniu z 2020 r. sumaryczny koszt zadań JST w 2023 r. wzrósł o ponad 800 mln zł. – natomiast finansowanie przez administrację centralną zmniejszyło się o ok. 2 mld zł. Wnioski z realizacji ustawy w latach 2022–2023 Analiza informacji o zrealizowanych w 2022 i 2023 r. zadaniach z zakresu zdrowia publicznego pozwala na sporządzenie wniosków. 1. W ostatnim czasie poprawia się stan zdrowia ludności Rzeczypospolitej Polskiej po epidemii COVID-19. Jednakże prognozy demograficzne nie są optymistyczne. Starzenie się polskiego 7.1 5.4 5.2 5.9 2020202120222023 2020202120222023 JST 2 557 319 1933 595 684 2943 010 815 2053 370 846 344 AC 4 556 513 9321 793 198 855,172 173 677 8182 539 353 148,80 Strona 107 z 108 społeczeństwa będzie w przyszłości istotnie wpływać na zwiększenie zapotrzebowania na opiekę zdrowotną. Dodatkowo, w wyniku epidemii COVID-19 oczekiwana długość życia w Rzeczypospolitej Polskiej uległa skróceniu, chociaż nastąpiło korzystne odbicie wskaźników, niezbędne jest dalsze intensyfikowanie działań profilaktycznych w celu poprawy zdrowia publicznego. Zasadne jest podnoszenie świadomości na temat czynników determinujących zdrowie, kształtowanie środowisk (pracy, zamieszkania, wypoczynku) sprzyjających zdrowiu jak i dostarczanie narzędzi pozwalających dokonywać wyborów prozdrowotnych by minimalizować negatywne trendy odbijające się w przeciążeniu systemu ochrony zdrowia. 2. Zmiany postaw i zachowań oraz ich konsekwencje dla zdrowia w wymiarze tak jednostki jak i populacji – co jest w ognisku zainteresowania zdrowia publicznego – nie są możliwe do zaobserwowania w perspektywie kilku czy kilkudziesięciu miesięcy. Obserwacja trendów w odniesieniu do zjawisk epidemiologicznych wymaga wieloletnich obserwacji. Brak natychmiastowych efektów nie zwalnia z czynienia wysiłków na rzecz zmian prozdrowotnych. 3. Działania profilaktyczne i edukacyjne muszą być wspierane działaniami regulacyjnymi, których kierunek został określony w NPZ – czego dobrym przykładem jest polityka antytytoniowa i tzw. opłata cukrowa. 4. Konieczne jest prowadzenie profilaktyki dostosowanej do popartych danymi potrzeb zdrowotnych populacji, adekwatnej do określonych czynników chroniących i czynników ryzyka przewlekłych chorób niezakaźnych (choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca, choroby układu oddechowego). 5. Realizowane były wszystkie zadania określone w ustawie i niemal wszystkie zadania określone w NPZ 2021–2025 co wskazuje na adekwatność opisanego w tych aktach prawnych katalogu interwencji z zakresu zdrowia publicznego. 6. Silną stroną zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest duża liczba podmiotów zaangażowanych w realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego – bardzo duża liczba podmiotów realizowała zadania określone w ustawie i NPZ 2021–2025. Większość JST sprawozdało realizację co najmniej jednego zadania. Ponadto wysoką aktywność wykazują stacje sanitarno-epidemiologiczne. 7. JST potrzebują wsparcia merytorycznego w przygotowaniu, realizacji i ocenie programów prozdrowotnych (JST wdrażają ok. 50% wszystkich programów). W związku z zauważalnymi istotnymi różnicami w podejściu do sprawozdawczości, zróżnicowaniem terytorialnym priorytetów działań a także mając na uwadze postulaty kierowane do Ministerstwa Zdrowia przez JST niezbędne jest utworzenie mechanizmu stałych szkoleń dla administracji samorządowej dotyczących aspektów merytorycznych i prawnych zdrowia publicznego. Trzeba zauważyć, że zdrowie publiczne jest dyscypliną rozwijającą się bardzo dynamicznie, Strona 108 z 108 kolejne lata dostarczają nowych danych m.in. o skuteczności i efektywności różnych interwencji. Stała aktualizacja wiedzy i budowanie właściwych postaw wśród profesjonalistów zajmujących się zdrowiem publicznym wydaje się być konieczne. 8. Realizacja NPZ 2021–2025 w kolejnych latach będzie wymagała co najmniej porównywalnego poziomu zaangażowania właściwych instytucji. Na uwagę zasługuje również kilka szczegółowych zagadnień:  wdrożono nowy system Profibaza do gromadzenia danych o podjętych lub zrealizowanych zadaniach z zakresu zdrowia publicznego. System ten pozwala na generowanie danych dotyczących sytuacji zdrowotnej ludności oraz podejmowanych działań w zakresie profilaktyki chorób i promocji zdrowia na danym terenie, a także zapewnia dostęp do rejestru programów zdrowotnych i innych interwencji zdrowia publicznego w kontekście ich planowania oraz sprawozdawania podjętych działań,  poprawiła się jakość sprawozdawczości – przede wszystkim wynika to z coraz lepszej identyfikacji podejmowanych interwencji jako zadań z zakresu zdrowia publicznego, zwiększenia intensywności starań urzędów wojewódzkich oraz wprowadzenia nowego systemu Profibaza.\n--- KONIEC DOKUMENTU ---\n\nPAMIĘTAJ: Twoja odpowiedź MUSI być wyłącznie poprawnym obiektem JSON. Nie dodawaj żadnych dodatkowych znaków, komentarzy ani tekstu przed znacznikiem '{' ani po znaczniku '}'. Cała odpowiedź musi być parsowalna jako JSON.\nNa podstawie POWYŻSZEGO dokumentu, wypełnij poniższą strukturę JSON:\nOto struktura JSON, której oczekuję (wypełnij ją treścią):\n{\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\n    \"Second short bullet point in English...\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\n    \"Deuxième court point en français...\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\n    \"Segundo punto breve en español...\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\n  ],\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \"Other\". If you use \"Other\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\"Taxes\", \"Family\"].\"]\n}\n\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Raport o zdrowiu Polaków 2022-2023: Działania rządu i samorządów na rzecz poprawy zdrowia\",\n  \"pl_summary\": \"Rządowy raport podsumowuje stan zdrowia publicznego w Polsce w latach 2022-2023. Po pandemii wzrosła oczekiwana długość życia, jednak wciąż dużym wyzwaniem pozostaje otyłość wśród dzieci i problemy ze zdrowiem psychicznym. Na ponad 56 tysięcy programów prozdrowotnych, od profilaktyki uzależnień po promocję sportu, przeznaczono łącznie 10,8 mld zł.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Oczekiwana długość życia wzrosła po pandemii do 82 lat dla kobiet i 74,7 lat dla mężczyzn.\",\n    \"Głównymi problemami zdrowotnymi są rosnąca nadwaga i otyłość u dzieci (dotyczy co trzeciego 9-latka) oraz nieznaczny wzrost liczby samobójstw.\",\n    \"Na działania prozdrowotne, takie jak walka z uzależnieniami, promocja aktywności fizycznej i programy zdrowia psychicznego, wydano łącznie 10,8 mld zł w ciągu dwóch lat.\",\n    \"Tzw. opłata cukrowa od słodzonych napojów przyniosła ponad 3,1 mld zł, które przeznaczono na finansowanie działań edukacyjnych i świadczeń zdrowotnych.\",\n    \"Najwięcej działań (ponad 30%) skupiło się na profilaktyce uzależnień od alkoholu, tytoniu i innych substancji.\",\n    \"Wzrasta liczba programów zdrowotnych finansowanych przez NFZ dla samorządów, obejmujących m.in. rehabilitację, szczepienia i wczesne wykrywanie osteoporozy.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Poland's Public Health Report 2022-2023: Government and Local Actions to Improve Health\",\n  \"eng_summary\": \"A government report summarizes the state of public health in Poland for 2022-2023. Post-pandemic life expectancy has increased, but childhood obesity and mental health issues remain significant challenges. A total of PLN 10.8 billion was allocated to over 56,000 health-promoting programs, from addiction prevention to sports promotion.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"Life expectancy increased post-pandemic to 82 years for women and 74.7 years for men.\",\n    \"The main health problems are rising overweight and obesity in children (affecting one in three 9-year-olds) and a slight increase in the number of suicides.\",\n    \"A total of PLN 10.8 billion was spent over two years on health-promoting activities such as combating addiction, promoting physical activity, and mental health programs.\",\n    \"The 'sugar tax' on sweetened beverages generated over PLN 3.1 billion, which was used to fund educational activities and healthcare services.\",\n    \"The majority of actions (over 30%) focused on preventing addiction to alcohol, tobacco, and other substances.\",\n    \"The number of health programs funded by the National Health Fund for local governments is increasing, covering areas like rehabilitation, vaccinations, and early osteoporosis detection.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht zur öffentlichen Gesundheit in Polen 2022-2023: Maßnahmen von Regierung und Kommunen zur Gesundheitsverbesserung\",\n  \"de_summary\": \"Ein Regierungsbericht fasst den Stand der öffentlichen Gesundheit in Polen für 2022-2023 zusammen. Nach der Pandemie ist die Lebenserwartung gestiegen, jedoch bleiben Fettleibigkeit bei Kindern und psychische Probleme große Herausforderungen. Insgesamt wurden 10,8 Mrd. PLN für über 56.000 gesundheitsfördernde Programme ausgegeben, von Suchtprävention bis zur Sportförderung.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Die Lebenserwartung stieg nach der Pandemie auf 82 Jahre für Frauen und 74,7 Jahre für Männer.\",\n    \"Die Hauptgesundheitsprobleme sind zunehmendes Übergewicht und Fettleibigkeit bei Kindern (betrifft jeden dritten 9-Jährigen) sowie ein leichter Anstieg der Suizidrate.\",\n    \"Insgesamt wurden über zwei Jahre 10,8 Mrd. PLN für gesundheitsfördernde Maßnahmen wie Suchtbekämpfung, Förderung körperlicher Aktivität und psychische Gesundheitsprogramme ausgegeben.\",\n    \"Die sogenannte 'Zuckersteuer' auf gesüßte Getränke brachte über 3,1 Mrd. PLN ein, die zur Finanzierung von Bildungsmaßnahmen und Gesundheitsleistungen verwendet wurden.\",\n    \"Die meisten Maßnahmen (über 30 %) konzentrierten sich auf die Prävention von Alkohol-, Tabak- und anderen Substanzabhängigkeiten.\",\n    \"Die Zahl der vom Nationalen Gesundheitsfonds für Kommunen finanzierten Gesundheitsprogramme steigt, u.a. in den Bereichen Rehabilitation, Impfungen und Früherkennung von Osteoporose.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur la santé publique en Pologne 2022-2023 : Actions du gouvernement et des collectivités locales pour améliorer la santé\",\n  \"fr_summary\": \"Un rapport gouvernemental résume l'état de la santé publique en Pologne pour 2022-2023. L'espérance de vie a augmenté après la pandémie, mais l'obésité infantile et les problèmes de santé mentale restent des défis majeurs. Un total de 10,8 milliards de zlotys a été alloué à plus de 56 000 programmes de promotion de la santé, de la prévention des addictions à la promotion du sport.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"L'espérance de vie a augmenté après la pandémie pour atteindre 82 ans pour les femmes et 74,7 ans pour les hommes.\",\n    \"Les principaux problèmes de santé sont l'augmentation du surpoids et de l'obésité chez les enfants (touchant un enfant de 9 ans sur trois) et une légère hausse du nombre de suicides.\",\n    \"Un total de 10,8 milliards de PLN a été dépensé sur deux ans pour des activités de promotion de la santé telles que la lutte contre les addictions, la promotion de l'activité physique et les programmes de santé mentale.\",\n    \"La 'taxe sur le sucre' sur les boissons sucrées a généré plus de 3,1 milliards de PLN, utilisés pour financer des activités éducatives et des services de santé.\",\n    \"La majorité des actions (plus de 30 %) se sont concentrées sur la prévention des addictions à l'alcool, au tabac et à d'autres substances.\",\n    \"Le nombre de programmes de santé financés par la Caisse Nationale de Santé pour les collectivités locales augmente, couvrant des domaines comme la réadaptation, les vaccinations et le dépistage précoce de l'ostéoporose.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe de Salud Pública de Polonia 2022-2023: Acciones del gobierno y locales para mejorar la salud\",\n  \"es_summary\": \"Un informe del gobierno resume el estado de la salud pública en Polonia para 2022-2023. La esperanza de vida ha aumentado tras la pandemia, pero la obesidad infantil y los problemas de salud mental siguen siendo desafíos importantes. Se destinaron un total de 10.800 millones de eslotis a más de 56.000 programas de promoción de la salud, desde la prevención de adicciones hasta el fomento del deporte.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"La esperanza de vida aumentó tras la pandemia a 82 años para las mujeres y 74,7 años para los hombres.\",\n    \"Los principales problemas de salud son el aumento del sobrepeso y la obesidad en niños (afecta a uno de cada tres niños de 9 años) y un ligero incremento en el número de suicidios.\",\n    \"Se gastaron un total de 10.800 millones de eslotis en dos años en actividades de promoción de la salud como la lucha contra las adicciones, el fomento de la actividad física y programas de salud mental.\",\n    \"El 'impuesto sobre el azúcar' a las bebidas azucaradas generó más de 3.100 millones de eslotis, que se utilizaron para financiar actividades educativas y servicios de salud.\",\n    \"La mayoría de las acciones (más del 30%) se centraron en la prevención de la adicción al alcohol, el tabaco y otras sustancias.\",\n    \"Está aumentando el número de programas de salud financiados por el Fondo Nacional de Salud para los gobiernos locales, que cubren áreas como la rehabilitación, las vacunas y la detección temprana de la osteoporosis.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Rapporto sulla salute pubblica in Polonia 2022-2023: Azioni del governo e locali per migliorare la salute\",\n  \"it_summary\": \"Un rapporto governativo riassume lo stato della salute pubblica in Polonia per il 2022-2023. L'aspettativa di vita è aumentata dopo la pandemia, ma l'obesità infantile e i problemi di salute mentale rimangono sfide significative. Un totale di 10,8 miliardi di zloty è stato destinato a oltre 56.000 programmi di promozione della salute, dalla prevenzione delle dipendenze alla promozione dello sport.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"L'aspettativa di vita è aumentata dopo la pandemia a 82 anni per le donne e 74,7 anni per gli uomini.\",\n    \"I principali problemi di salute sono l'aumento del sovrappeso e dell'obesità nei bambini (che colpisce un bambino di 9 anni su tre) e un leggero aumento del numero di suicidi.\",\n    \"Un totale di 10,8 miliardi di PLN è stato speso in due anni per attività di promozione della salute come la lotta alle dipendenze, la promozione dell'attività fisica e programmi di salute mentale.\",\n    \"La 'tassa sullo zucchero' sulle bevande zuccherate ha generato oltre 3,1 miliardi di PLN, utilizzati per finanziare attività educative e servizi sanitari.\",\n    \"La maggior parte delle azioni (oltre il 30%) si è concentrata sulla prevenzione della dipendenza da alcol, tabacco e altre sostanze.\",\n    \"Il numero di programmi sanitari finanziati dal Fondo Sanitario Nazionale per gli enti locali è in aumento, coprendo aree come la riabilitazione, le vaccinazioni e la diagnosi precoce dell'osteoporosi.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport Volksgezondheid Polen 2022-2023: Acties van overheid en lokale besturen voor gezondheidsverbetering\",\n  \"nl_summary\": \"Een overheidsrapport vat de staat van de volksgezondheid in Polen voor 2022-2023 samen. De levensverwachting is na de pandemie gestegen, maar obesitas bij kinderen en psychische problemen blijven grote uitdagingen. In totaal werd 10,8 miljard zloty besteed aan meer dan 56.000 gezondheidsbevorderende programma's, van verslavingspreventie tot sportpromotie.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"De levensverwachting steeg na de pandemie tot 82 jaar voor vrouwen en 74,7 jaar voor mannen.\",\n    \"De belangrijkste gezondheidsproblemen zijn toenemend overgewicht en obesitas bij kinderen (treft een op de drie 9-jarigen) en een lichte stijging van het aantal zelfdodingen.\",\n    \"In twee jaar tijd werd in totaal 10,8 miljard PLN uitgegeven aan gezondheidsbevorderende activiteiten zoals de bestrijding van verslaving, de promotie van lichaamsbeweging en programma's voor geestelijke gezondheid.\",\n    \"De 'suikertaks' op gezoete dranken bracht meer dan 3,1 miljard PLN op, die werd gebruikt voor de financiering van educatieve activiteiten en gezondheidszorgdiensten.\",\n    \"De meeste acties (meer dan 30%) waren gericht op de preventie van verslaving aan alcohol, tabak en andere middelen.\",\n    \"Het aantal door het Nationaal Gezondheidsfonds gefinancierde gezondheidsprogramma's voor lokale overheden neemt toe, en omvat gebieden als revalidatie, vaccinaties en vroege opsporing van osteoporose.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório de Saúde Pública da Polónia 2022-2023: Ações do governo e locais para melhorar a saúde\",\n  \"pt_summary\": \"Um relatório do governo resume o estado da saúde pública na Polónia para 2022-2023. A esperança de vida aumentou após a pandemia, mas a obesidade infantil e os problemas de saúde mental continuam a ser desafios significativos. Um total de 10,8 mil milhões de zlotys foi alocado a mais de 56.000 programas de promoção da saúde, desde a prevenção de dependências à promoção do desporto.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"A esperança de vida aumentou após a pandemia para 82 anos para as mulheres e 74,7 anos para os homens.\",\n    \"Os principais problemas de saúde são o aumento do excesso de peso e da obesidade em crianças (afetando uma em cada três crianças de 9 anos) e um ligeiro aumento no número de suicídios.\",\n    \"Um total de 10,8 mil milhões de PLN foi gasto ao longo de dois anos em atividades de promoção da saúde, como o combate à dependência, a promoção da atividade física e programas de saúde mental.\",\n    \"O 'imposto sobre o açúcar' aplicado a bebidas açucaradas gerou mais de 3,1 mil milhões de PLN, que foram utilizados para financiar atividades educativas e serviços de saúde.\",\n    \"A maioria das ações (mais de 30%) focou-se na prevenção da dependência de álcool, tabaco e outras substâncias.\",\n    \"O número de programas de saúde financiados pelo Fundo Nacional de Saúde para os governos locais está a aumentar, abrangendo áreas como reabilitação, vacinação e deteção precoce da osteoporose.\"\n  ],\n  \"category\": [\n    \"Health\",\n    \"Local Government\",\n    \"Education\"\n  ]\n}"
    }
  ]
}