{
  "legislationId": "10_2146",
  "lastUpdate": "2026-05-20T20:56:26.286Z",
  "history": [
    {
      "timestamp": "2026-05-20T20:56:26.286Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2146/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 2146 Warszawa, 2 stycznia 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4521.20.2025 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra – Członka Rady Ministrów Jana Grabca do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Warszawa, 2025 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 18 grudnia 2025 r. 3 Spis treści Wprowadzenie .......................................................................................................................4 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce.....................................................5 1. Liczebność i struktura populacji osób starszych ...........................................................5 2.Sytuacja materialna i mieszkaniowa...........................................................................11 3.Sytuacja rodzinna......................................................................................................24 4. Usługi społeczne .......................................................................................................26 5.Sytuacja na rynku pracy .............................................................................................39 6.Stan zdrowia i opieka zdrowotna ................................................................................41 7. Dostępne formy aktywności.......................................................................................52 8.Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy .................................66 9.Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych..............................................................71 10.Wybrane elementy jakości życia.............................................................................74 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej ........................................76 Spis wykresów ......................................................................................................................80 Spis tabel .............................................................................................................................81 4 Wprowadzenie Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z upoważnienia Ministra – Członka Rady Ministrów, działającego w zastępstwie Ministra do spraw Polityki Senioralnej, opracowała kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 2) . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Pani Minister dziękuje Pani Profesor Barbarze Szatur-Jaworskiej, a także Panu Profesorowi Piotrowi Błędowskiemu za zaangażowanie w prace nad dokumentem, a także wszystkim osobom i instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834). 2) W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 5 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.Liczebność i struktura populacji osób starszych Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln i wzrosła o 85,3 tys. w stosunku do 2023 r. Udział osób starszych w 2024 r. wyniósł 26,6% do ogólnej liczby ludności. Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) Źródło: GUS, Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS - stan w dniu 31 XII W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę osób starszych stanowią osoby w wieku 65–69 lat. Ich odsetek w 2024 r. wyniósł 25,1% i zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 0,4 p. proc. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60–64 lata, których udział również zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego (o 1,1 p. proc.), osiągając poziom 22,6%. Nieco mniej liczną, ale rosnącą w ostatnich latach, jest grupa osób w wieku 70–74 lata. W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 0,3 p. proc., a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,6% (wobec 21,3% rok wcześniej). W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75–79 lat (o 1,3 p. proc.). Jej udział w populacji osób starszych kształtował się na poziomie 14,6% wobec 13,3% w 2023 r. Należy zwrócić uwagę, że 16,1% w 2024 r. (16,2% w 2023 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. 73.4% 26.6% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 6 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII W populacji osób starszych większość to kobiety. W 2024 r. stanowiły one 58,0%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski współczynnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie wieku 60–64 lata kobiety w 2024 r. stanowiły 52,6% ogółu osób w tej grupie wieku (współczynnik feminizacji 111), podczas gdy wśród osób w wieku 85 lat i więcej kobiety stanowiły 71,9% (współczynnik feminizacji 256). 22.6% 25.1 % 21.6 % 14.6 % 7.7% 8.4% 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej 58% 42% kobiety mężczyźni 7 Wykres 4 Współczynnik feminizacji 3) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W miastach współczynnik feminizacji wśród osób starszych wyniósł 148, natomiast na wsi – 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. 85 lat i więcej, współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście, wyniósł odpowiednio 264 i 252. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji osób starszych jest konsekwencją dłuższego przeciętnego trwania życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2024 r. odsetek ludności w wieku 60 lat i więcej w miastach wyniósł 28,5% (wobec 28,2% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich odsetek ten kształtował się na poziomie 23,8% (tj. o 0,4 p. proc. więcej niż w 2023r.) Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Trwanie życia, zgony, umieralność 3) Liczba kobiet na 100 mężczyzn - w dniu 31 XII. 0 50 100 150 200 250 300 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemmiastowieś 63.7% 36.3 % miasto wieś 8 Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2024 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2024 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,8 roku życia (w 2023 r. było to 19,6 roku), natomiast kobieta 24,5 roku życia (w roku poprzednim 24,4 roku). Przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn mających 60 lat zamieszkałych w miastach wynosiło 20 lat tj. o 0,6 roku dłużej niż mężczyzn na wsi, natomiast dalsze trwanie życia kobiet w tym wieku zamieszkałych w miastach wyniosło 24,7 roku (tj. o 0,4 więcej niż na wsi). W 2024 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 ludności w tym wieku wyniosła 35,8, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 0,2. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2024 r. wyniósł 40,8, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,1. Obserwuje się wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,7, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,2. Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych są choroby układu krążenia, które w 2023 r. odpowiadały za 39,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 27,0% zgonów osób starszych. Wykres 6 Współczynnik zgonów 4) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2024 r. na poziomie 31,8. 4) Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku. 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemkobietymężczyźni 9 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego 5) osobami starszymi w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym współczynnikiem obciążenia demograficznego charakteryzowało się woj. świętokrzyskie – 36,5 oraz woj. łódzkie – 36,2, natomiast najniższym – woj. małopolskie – z udziałem wynoszącym 28,7. Prognozy demograficzne Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 6) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Przewidywany jest ubytek ludności o ponad 7 mln do 2060 r. oraz spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. 5) Liczba osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15-64 lata. 6) GUS, Prognoza ludności na lata 2023–2060. 34.2 29.5 31.1 36.5 34.1 29.2 31.7 29.9 33 30.2 28.7 36.2 32.5 33.7 32.2 33.4 31.8 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie POLSKA 0510152025303540 zachodniopomorskiewielkopolskiewarmińsko-mazurskieświętokrzyskie śląskiepomorskiepodlaskiepodkarpackie opolskiemazowieckiemałopolskiełódzkie lubuskielubelskiekujawsko-pomorskiedolnośląskie POLSKA 10 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII 72% 28% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 67% 33% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 63% 37% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 11 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Analizując sytuację demograficzną w Polsce należy wziąć pod uwagę, że sytuacja Polski będzie coraz większym wyzwaniem dla polityki krajowej w najbliższych latach. Dane statystyczne oraz prognozy wskazują, że przyspieszeniu ulega proces starzenia się ludności Polski. Wskazują na to tendencje zmian dotyczące udziału ludności w wieku poprodukcyjnym (kobiety – 60 lat i więcej, mężczyźni – 65 i więcej). Struktura wieku mieszkańców Polski się zmienia i wynika przede wszystkim z dwóch czynników. Po pierwsze, niski poziom dzietności, który nie wystarcza, by zastąpić pokolenia. Po drugie, wydłużająca się długość życia, która związana jest z poprawą warunków zdrowotnych i stylu życia, sprawia, że społeczeństwo starzeje się w szybkim tempie. 2. Sytuacja materialna i mieszkaniowa Sytuacja dochodowa i warunki bytu osób w wieku 60 lat i więcej Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2024 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 450,02 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2024 r. stanowiły 80,1% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,8% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 3,1%. 62% 38% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 12 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 3 328,632 992,373 450,023 431,563 485,96 MIASTA w złotych Dochód rozporządzalny 3 615,973 237,463 589,073 567,463 638,11 WIEŚ w złotych Dochód rozporządzalny 2 834,502 689,323 046,492 958,093 114,13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2024 roku wyniosły 2 334,06 zł. W 2024 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 67,7%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 996,151 751,112 334,062 587,272 194,37 MIASTA w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 2 208,361 982,712 413,552 656,612 257,89 WIEŚ w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 631,221 464,732 103,352 345,702 039,13 13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły wyłącznie osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę, wyniósł w 2024 r. 27,3% (o 4,2 p. proc. więcej niż w gospodarstwach bez takich osób). Wydatki na utrzymanie mieszkania lub domu i kosztów energii stanowiły 22,3% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,7%, tj. odpowiednio o 4,5 i 4,3 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami bez takich osób. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. W miastach sytuacja dochodowa gospodarstw domowych jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 17,8% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,7%) niż gospodarstw na wsi. Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra65,550,246,336,557,1 Przeciętna31,344,547,053,440,1 Raczej zła i zła3,25,36,710,12,8 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra68,351,849,238,961,4 Przeciętna28,543,044,852,036,4 Raczej zła i zła3,25,26,09,12,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra59,447,337,828,346,5 Przeciętna37,547,153,658,449,3 Raczej zła i zła3,15,68,613,34,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. 14 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (46,3% wobec 65,5%), a częściej jako przeciętną (47,0% wobec 31,3%) oraz raczej złą lub złą (6,7% wobec 3,2%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,3% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Emerytury i renty wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał emerytury lub renty prawie 8 mln osób w wieku 60 lat i więcej (7 996,5 tys. 7) ). Świadczeniobiorcy ZUS stanowili zatem ponad 80% osób starszych. W grudniu 2024 r. emerytury z Zakładu ubezpieczeń Społecznych pobierało 6 311,6 tys. osób, wśród których 60,5% stanowiły kobiety. Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 8) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 241,9 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców (75,8%) stanowili mężczyźni. Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 9) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty rodzinne pobierało 978,1 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców stanowiły kobiety (ponad 95%). Średni wiek osób uprawnionych do renty rodzinnej 10) wyniósł ogólnie 68,9 lat – w tym 72 lata kobiety oraz 40 lat mężczyźni. 7) Liczba 7 996,5 tys. oznacza przeciętną miesięczną liczbę emerytów i rencistów w 2024 r. 8) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 9) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 10) – stan w grudniu 2024 r. 6360.1 6311.6 3817.5 3817.4 2542.6 2494.2 0 2000 4000 6000 8000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 505 241.9 173.6 58.6 331.4 183.3 0 100 200 300 400 500 600 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 15 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń–grudzień 2024 r. przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS wyniosła 7 996,4 tys. osób, w tym 6 306,0 tys. emerytów, 1 173,8 tys. osób pobierających rentę rodzinną, a najmniej – 516,7 tys. osób pobierało rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r. 11) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeciętna wysokość emerytury dla osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. wynosiła 3 887,03 zł (47,5% przeciętnego wynagrodzenia), renta z tytułu niezdolności do pracy dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 982,14 zł (48,7% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 551,16 zł (43,4% przeciętnego wynagrodzenia) 12) . Dla porównania, wartość minimum socjalnego w IV kwartale 2024 r. dla osoby w wieku powyżej 60 lat wyniosła 1 834,68 zł 13) . W związku z tym przeciętna emerytura była dwukrotnie wyższa od minimum socjalnego we wskazanym okresie. 11) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 12) Są to wysokości świadczeń bez wypłat wyrównawczych, z dodatkami pielęgnacyjnymi dla świadczeniobiorcy, łącznie z kwotą okresowej emerytury kapitałowej. 13) dane z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. 1227.1 978.1 1090.4 938.5 136.7 39.7 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 6306 516.7 1173.8 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 16 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty 14) emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi ZUS 15) , w grudniu 2024 r. wypłacono 433,1 tys. emerytur nowo systemowych w wysokości niższej niż najniższa ustawowa wysokość emerytury – tj. ponad 9,2% więcej niż w grudniu 2023 r. (396,9 tys.) Były to emerytury przyznane osobom o niepełnym stażu, których to emerytur 16) nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury. Osoby w wieku 60 lat i więcej podlegające ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 17) . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2024 r. wyniosła 92 384 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 83 410 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 974 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2024 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 67 639 osób 18) . Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 761 441, w tym 509 001 kobiety i 252 440 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 99 020 osób starszych, w tym 45 740 kobiety i 53 280 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 13 188 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2024 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 14) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 15) Raport: Emerytury nowosystemowe wypłacone w grudniu 2024 r. w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury (tj. niższej niż 1 780,96 zł). 16) zgodnie z art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, 1674). 17) z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, z późn.zm.). 18) Prezentowana ogólna liczba osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą dotyczy nie tylko osób starszych, ale wszystkich ubezpieczonych. 3887.03 3982.14 3551.16 3300 3400 3500 3600 3700 3800 3900 4000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 17 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2024 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15,5 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Ponadto 800 osób zostało skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2024 r. Poziom ubóstwa W 2024 r. w Polsce nastąpiło zmniejszenie zasięgu zagrożenia ubóstwem skrajnym (z 6,6% do 5,2% osób w gospodarstwach domowych). W grupie osób w wieku 60 lat i więcej wskaźnik ten w 2024 r. wyniósł 5,0% (wobec 5,9% w roku poprzednim) i był niższy niż w młodszych grupach wieku. Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) Źródła: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Jednocześnie w 2024 r. zwiększył się zasięg zagrożenia ubóstwem relatywnym (o 1,1 p. proc. do 13,3%), a zmniejszył zasięg zagrożenia ubóstwem ustawowym (o 1,5 p. proc. z 4,1% do 2,6%, przy niezmienionych od 2022 r. progach zagrożenia tym rodzajem ubóstwa). W 2024 r. wartości odsetek osób zagrożonych ubóstwem skrajnym we wszystkich analizowanych grupach wieku były na zbliżonym poziomie (5,2–5,4%). Biorąc pod uwagę podział ze względu na płeć – mężczyźni byli częściej zagrożeni ubóstwem skrajnym niż kobiety – w grupie osób w wieku 65 lat lub więcej – wśród mężczyzn było 5,6% zagrożonych ubóstwem skrajnym, a wśród kobiet – 4,9% Osoby starsze były rzadziej zagrożone niedostatkiem (osoby w wieku 65 lat lub więcej – 40,3%), niż osoby w wieku 0–17 lat (46%). Analogicznie, jak w przypadku ubóstwa skrajnego, 74,4 61,4 65,6 54,6 74,4 62,1 66,5 52,8 73,8 60,8 64,5 55,8 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 5 5.2 5.4 5.2 osoby w wieku 65 lat i więcej osoby w wieku 18-64 lata osoby w wieku 0-17 lat ogółem 4.854.94.9555.055.15.155.25.255.35.355.45.45 18 tak w przypadku niedostatku, zagrożeni nim byli częściej mężczyźni niż kobiety. W najstarszej grupie wieku (65 lat lub więcej), wśród mężczyzn odnotowany odsetek zagrożonych niedostatkiem wyniósł 41,4%, a wśród kobiet 39,5%. Warunki mieszkaniowe gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej DANE Z NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO 2021, GUS 19) Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2021 r. w Polsce było 12 516,5 tys. gospodarstw domowych, w skład których wchodziło 37 459,3 tys. osób. Liczba gospodarstw domowych, w skład których wchodziły osoby z w wieku 60 lat i więcej wyniosła 6 545,3 tys. z liczbą osób 19 728,8 tys. Na wsi było 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi, co stanowiło 34,6% ogółu gospodarstw z osobą starszą – liczba ludności wchodząca w skład takich gospodarstw wynosiła 8 705,1 tys. osób. Natomiast w miastach było ich niemal dwa razy więcej – 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi – co stanowiło 65,4% takich gospodarstw domowych z liczbą 11 023,7 tys. osób. Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej WyszczególnienieGospodarstwa domowe Ludność w gospodarstwach domowych Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym z osobami w wieku 60 lat i więcej (w tys.) ogółem6 545,319 728,83,01 miasto4 282,811 023,72,57 wieś2 262,58 705,13,85 Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym była wyższa na wsi niż w miastach. Sytuacja ta wyglądała podobnie wśród ogółu gospodarstw, jak i wśród gospodarstw domowych z osobami starszymi, gdzie przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym wynosiła 3,01. Nieco wyższa była na wsi 3,85. Wyniki spisu z roku 2011 do wyników z roku 2021 zmieniły proporcję gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba starsza. W omawianym okresie na wsi nastąpił znaczny wzrost liczby gospodarstw domowych z osobami starszymi z 1 932,6 tys. do 2 262,5 tys. (tj. o 17,1%), a ich udział w wśród ogółu gospodarstw domowych na wsi wynosił 55,8% (2021 r.). Warto podkreślić, że 10 lat wcześniej udział gospodarstw domowych z osobą starszą był niższy i wynosił 49,1%. Podobny trend zaobserwowano w miastach – liczba gospodarstw domowych z osobą starszą wzrosła z 3 569,2 tys. do 4 282,8 tys., co stanowi 50,6% gospodarstw domowych w miastach. W 2011 r. udział tych gospodarstw domowych w miastach wyniósł 41,6%. Obserwowane jest również zróżnicowanie regionalne występowania gospodarstw domowych, w skład których wchodzi osoba powyżej 60 r.ż., jak również w liczbie osób wchodzących w ich skład. Województwa o najwyższym, ponad 60%, udziale gospodarstw domowych z osobą starszą, które mieszkały na wsi to: świętokrzyskie (63,3%), podlaskie (62,2%), lubelskie (60,8%). W województwach: łódzkim, opolskim, podkarpackim i śląskim udział takich gospodarstw wynosił blisko 60%. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wskaźnik dla Polski ogółem wynosił 55,8%. Z kolei najmniej gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały na wsi było w województwach: pomorskim (47,3%), wielkopolskim (51,0%) i dolnośląskim (51,7%). 19) dane z Głównego Urzędu Statystycznego. 19 Natomiast najwyższy udział gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały w miastach, był w województwie świętokrzyskim (58,4%), podkarpackim (54,0%), lubelskim (53,8%) oraz łódzkim (53,6%). Warto zauważyć, że jedynie w trzech województwach udział gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. wynosił poniżej 50% tj. w województwie mazowieckim (45,1%), małopolskim oraz pomorskim (po 48,9%). Gospodarstwa z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym mieszkały na terenach wiejskich w województwach: małopolskim (4,27), podkarpackim i pomorskim ze wskaźnikiem (4,03). Natomiast o najniższej przeciętnej liczbie osób w gospodarstwie domowym w województwie: zachodniopomorskim, lubelskim, warmińsko mazurskim i lubuskim. Gospodarstwa domowe z osobą starszą, które mieszkały w miastach, z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym, mieszkały w województwie: podkarpackim (2,89) małopolskim (2,80), wielkopolskim (2,76) oraz podlaskim (2,71), a najmniejszą w województwie: – łódzkim (2,37), dolnośląskim (2,44), mazowieckim (2,47). Dokonując charakterystyki gospodarstw domowych z osobami starszymi warto wziąć również pod uwagę podział według grup wieku. Na wsi wśród 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi połowę (54,5%) stanowiły gospodarstwa z osobami w wieku powyżej 70 lat, a ponad 23% gospodarstwa, w skład których wchodziła osoba w wieku 80 lat i więcej. Podobnie w miastach spośród 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą ponad połowę stanowiły gospodarstwa z osobą w wieku powyżej 70 lat (55,2%), a ponad 21% z osobą w wieku 80 lat i więcej. Warto przy tym zwrócić uwagę, że w starszych grupach wiekowych częściej w skład gospodarstw domowych wchodziły kobiety. Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania Ludność w gospodarstwach domowychGospodarstwa domowe ogółemkobietymężczyźni w tys. z osobami w wieku 60 lat i więcej miasto4 282,811 023,76 069,24 954,5 wieś2 262,58 705,14 465,24 239,9 z osobami w wieku 70 lat i więcej miasto2 364,95 880,93 377,72 503,2 wieś1 233,64 837,32 569,52 267,8 z osobami w wieku 80 lat i więcej miasto926,22 252,21 358,8893,4 wieś521,92 064,31 131,3933 Źródło: GUS Na wsi w skład gospodarstw domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej najczęściej wchodziła jedna osoba i gospodarstwa takie stanowiły przeszło połowę ogółu takich gospodarstw (55%) i blisko 60% w miastach. Udział gospodarstw domowych z dwiema osobami starszymi wyniósł blisko 41% na wsi i ponad 38% w miastach. Najmniej (ponad 4% na wsi i 2,6% w miastach) było gospodarstw domowych w skład których wchodziło 3 i więcej osób powyżej 60. roku życia. 20 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) Źródło: GUS Na wsi prawie co trzecie (637,6 tys., tj. 28,2% z ogółu gospodarstw domowych z osobami starszymi) gospodarstwo domowe stanowiły gospodarstwo domowe, w skład którego wchodziły wyłącznie osoby powyżej 60. roku życia. Wśród nich najwięcej (328 tys., tj. ponad 51%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły blisko 45%. W miastach natomiast spośród 4 282,8 tys. takich gospodarstw domowych aż ponad połowa była tworzona wyłącznie przez osobę starszą (2 148,2 tys., tj. 50,2%). Wśród nich najwięcej (1 230 tys., tj. 57%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły prawie 41%. Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania WyszczególnienieGospodarstwa domowe z osobami starszymi z tego:ogółemwyłącznie z osobami starszymi z osobami starszymi młode z osobami starszymi w średnim wieku z osobami starszymi młode i w średnim wieku z osobami starszymi w tys. Miasta4 282,82 148,22 134,6151,81 143,8839,1 1-osobowe1 230,41 230,4---- 2-osobowe1 438,4876,3562,157,6504,4- 3-osobowe696,837,1659,867,9467,7124,2 4-osobowe374,84,0370,818,5132,3220,0 5 i więcej osobowe 542,40,4542,07,839,4494,8 Wieś2 262,5637,61 624,971,9566,5986,4 1-osobowe328,0328,0---- 2-osobowe500,3285,9214,416,8197,7- 3-osobowe346,021,1324,931,9234,858,3 4-osobowe275,22,4272,913,596,8162,6 5 i więcej osobowe 812,90,2812,79,837,3765,6 Źródło: GUS 3.1 39.2 57.7 4.1 40.9 55 z 3 osobami i więcej z 2 osobami z 1 osobą 010203040506070 wieśmiasto 21 Liczba gospodarstw domowych na wsi, w skład których, oprócz osób starszych wchodziły również inne osoby, wynosiła 1 624,9 tys., tj. 71,8% ogółu gospodarstw z osobami starszymi. W miastach wynosiła 2 134,6 tys., tj. niemal połowę ogółu gospodarstw. Na wsi blisko 43,6% gospodarstwa tworzyły osoby młode i w średnim wieku oraz osoby starsze tzn. trzy i więcej pokoleń, w których mieszkało pięć i więcej osób. W co czwartym gospodarstwie domowym mieszkały osoby starsze i osoby w średnim wieku (głównie 3 osobowe gospodarstwa). W miastach niemal co piąte takie gospodarstwo domowe składało się z osób starszych i w średnim wieku (głównie 2 i 3 osobowe gospodarstwa). Dane za 2024 r. Gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały głównie w budynkach wielorodzinnych (58,8% w 2024 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 41,1% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 73,8 m2, przy czym w miastach była ona o 27,6 m2 mniejsza niż na wsi (66,9 m2 wobec 94,5 m2). Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny54,344,558,866,950,6 dom 1-rodzinny45,655,441,133,049,3 inny0,10,10,10,10,1 MIASTA Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny75,165,173,881,566,7 dom 1-rodzinny24,834,826,118,433,3 inny0,00,10,10,10,0 WIEŚ Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny8,77,813,315,711,5 dom 1-rodzinny91,292,186,484,088,3 inny0,10,10,20,30,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Mieszkania wyposażone w wodociąg miało w 2024 r. 99,8% gospodarstw osób starszych. Mieszkania wyposażone w łazienkę, ciepłą wodę bieżącą – użytkowało odpowiednio 98,6% i 99,1% 22 gospodarstw osób starszych. Gaz z sieci miało doprowadzone do mieszkań 64,3% gospodarstw osób starszych, a 25,0% korzystało z gazu z butli. Z ogrzewania centralnego (z elektrociepłowni, kotłowni osiedlowej lub lokalnego) korzystało 84,2% gospodarstw osób starszych. Najwięcej gospodarstw domowych osób starszych, które używały do ogrzewania mieszkania pieca było wśród jednoosobowych gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej, które mieszkały na wsi – 27,5% (wobec 15,5% gospodarstw domowych też mieszkających na wsi, ale bez osób starszych). Użytkowanie mieszkań, które posiadały odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2024 r. 96,0% gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej (96,9% w miastach i 93,1% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (80,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (96,7%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu wskazało 7,3% gospodarstw osób starszych, 2,9% oceniło, że mieszka w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,5% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (także przemocą, wandalizmem). Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w 2024 r. wyniosła 2,41 w skali kraju. Największa przeciętna liczba osób w gospodarstwach domowych wystąpiła w woj. podkarpackim i małopolskim, natomiast najmniejsza w woj. zachodniopomorskim i lubuskim. 2,15 2,55 2,40 2,49 2,30 2,37 2,38 2,67 2,44 2,38 2,60 2,32 2,18 2,56 2,43 2,31 2,41 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie ogółem 0,000,501,001,502,002,503,00 23 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Posiada odpowiednie warunki techniczno-sanitarne 96,996,096,094,797,4 Jest położone w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu 7,07,27,37,56,8 Jest położone w rejonie szczególnie zagrożonym przestępczością, przemocą, wandalizmem 1,71,41,51,61,3 Jest położone w rejonie o złej infrastrukturze 3,83,42,92,63,6 Jest położone w rejonie o szczególnych zaletach 8,36,37,77,97,6 Posiada balkon (taras), ogródek 82,884,080,375,985,5 Jest wystarczająco ciepłe w zimie 97,497,096,795,598,0 Jest wystarczająco chłodne w lecie 96,196,796,796,097,3 Znajduje się w budynku posiadającym bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania 22,223,826,627,725,6 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Według subiektywnej oceny gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. 96,0% spośród nich zamieszkiwało mieszkania posiadające odpowiednie warunki techniczno-sanitarne. Odsetek ten był nieco niższy w jednoosobowych gospodarstwach domowych osób w wieku 60 lat i więcej i wyniósł 94,7%. Zdecydowana większość mieszkań gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej była wystarczająco ciepła w zimie i wystarczająco chłodna w lecie – po 96,7%. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej mieszkało w budynkach z barierami architektonicznymi, które utrudniały dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. Dane dotyczące sytuacji gospodarstw domowych seniorów wskazują, że pomimo ogólnego dobrego stanu mieszkań, niezbędne jest projektowanie nowych rozwiązań w polityce mieszkaniowej, które przyczynią się do poprawy komfortu życia osób starszych. Konieczne jest uwzględnienie faktu, iż pogarszający się stan zdrowia i zmieniające się możliwości psychofizyczne osób starszych wraz z postępującym wiekiem, będą wymagały dostosowywania przestrzeni, w której mieszkają, w taki sposób, aby nie ograniczała ich samodzielności. W najbliższych latach szczególnie ważne będzie likwidowanie barier architektonicznych w gospodarstwach domowych seniorów oraz otaczającej ich infrastruktury społecznej. Pomoc 24 ta powinna dotrzeć w pierwszej kolejności do tzw. „więźniów 4. piętra”, którzy ze względu na problemy z poruszaniem się są szczególnie narażeni na gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia i wykluczenie społeczne. Działania powinny uwzględnić także pomoc dla osób starszych na terenach wiejskich, które biorąc pod uwagę duże odległości i koszty życia nie są w stanie korzystać z przysługujących im usług społecznych i zdrowotnych. 3. Sytuacja rodzinna Stan cywilny osób starszych 20) Na podstawie danych porównawczych z Narodowego Spisu Powszechnego 2011 i 2021 można zauważyć, że spadek udziału wdów i wdowców w populacji Polski był znaczący. Różnica wynosi prawie 9 p. proc. (około 140 tys. osób). Prawdopodobnie jest to konsekwencją poprawy stanu zdrowia, dostępu do diagnostyki i długości życia osób starszych, w szczególności mężczyzn. Choć różnica między przeciętnym trwaniem życia kobiet i mężczyzn nadal jest znacząca to z biegiem lat się zmniejsza. W 2024 r. wyniosła 7,3 roku. Dostrzegany jest także dwukrotny wzrost liczby osób rozwiedzionych w wieku 60 lat i więcej. W 2011 r. osoby te stanowiły 4,5%, a w 2021 r. ponad 8%. Jednocześnie wzrósł udział osób żonatych zamężnych o ponad 4 p. proc. (około 1,6 mln). Na przestrzeni lat nieznaczny wzrost odnotowano w liczbie kawalerów i panien w wieku 60 lat i więcej, co może być efektem opóźniania decyzji o małżeństwie lub pozostawania w stanie wolnym do późniejszego wieku. Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Gospodarstwa domowe osób starszych według składu rodzinnego 21) Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 ogólna liczba gospodarstw domowych z osobami 60+ wyniosła 6 545,3 tys., w tym w miastach 4282,8 tys. i 2262,5 na wsi. Najczęściej występującym typem gospodarstwa osób starszych były gospodarstwa jednorodzinne – stanowiły one ponad 55% wszystkich gospodarstw (około 3,6 mln) oraz gospodarstwa 20) dane z Głównego Urzędu Statystycznego 21) dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS. 0.33 4.48 33.66 56.81 4.72 0.31 8.19 24.92 61.05 5.53 nieustalony rozwiedzione/rozwiedze... wdowy/wdowcy zamężne/żonaci panny/kawalerowie 010203040506070 NSP 2021NSP 2011 25 nierodzinne (zarówno jednoosobowe jak i wieloosobowe) – 28% (około 1,8 mln). Gospodarstw dwurodzinnych odnotowano 14,2% (prawie 1 mln), natomiast trzy i więcej rodzinnych zaledwie 2% (około 133 tys.). Analizując dane dotyczące gospodarstw nierodzinnych warto podkreślić, że dominują tam gospodarstwa jednoosobowe, których było ponad 1,5 mln (około 84,8% nierodzinnych). Świadczy to o dużej liczbie seniorów mieszkających samotnie. Dane z poszczególnych województw uwidaczniają różnice regionalne, które są konsekwencją m.in. gęstością zaludnienia i sytuacją demograficzną na tym obszarze. W województwach o większej liczbie ludności tj. woj. mazowieckie czy śląskie jest większa liczba gospodarstw jednorodzinnych oraz nierodzinnych. W woj. mazowieckim odnotowano największą liczbę gospodarstw domowych osób starszych – ponad 916, 3 tys., w tym wysoki udział gospodarstw jednorodzinnych (491,5 tys.) i nierodzinnych jednoosobowych (245,5 tys.). Na drugim miejscu znalazło się woj. śląskie (807, 3 tys.), a następnie woj. małopolskie (535,5 tys.). Najmniej gospodarstw odnotowano w woj. lubuskim (173,6 tys.) i woj. opolskim (171,0 tys.). Warto także zwrócić uwagę, że, w woj. śląskim wystąpiła duża liczba nierodzinnych gospodarstw jednoosobowych (ponad 207 tys.), a w woj. małopolskim relatywnie wysoki odsetek gospodarstw dwurodzinnych (103 tys.). Woj. lubuskie i woj. opolskie wyróżniły się z kolei relatywnie małą liczbą gospodarstw z osobami 60 lat i więcej. Miasto W miastach większość stanowiły mieszkania w gospodarstwach jednorodzinnych – 2 396,4 tys. (56%) oraz jednoosobowych nierodzinnych – 1 230,4 tys. (85%). Gospodarstwa trzy i więcej rodzinne występowały bardzo rzadko 49,2 tys. (około 1%). Gospodarstwa dwurodzinne natomiast stanowiły 396,4 tys. (ponad 9%). Najwięcej gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w miastach było w woj. mazowieckim (624,9 tys.). Kolejne miejsca zajęły woj. śląskie (646, 6 tys.), woj. wielkopolskie (339,5 tys.) i woj. dolnośląskie (388,5 tys.). Najmniej gospodarstw w miastach odnotowano w woj. opolskim (99,9 tys.) oraz woj. lubuskim (121,2 tys.). Porównując dane z poszczególnych regionów można zauważyć, że woj. mazowieckie miało najwięcej zarówno gospodarstw jednorodzinnych (330,7 tys.), dwurodzinnych (50,0 tys.) i wielorodzinnych (7,2 tys.). Podobnie sytuacja prezentowała się w kontekście gospodarstw jednoosobowych nierodzinnych (199,0 tys.). Wieś Spośród wszystkich 2262,5 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą zamieszkałych na wsi ponad 82% stanowiły gospodarstwa rodzinne, przy czym 1246,3 tys. (tj. 55,1%) było tworzonych przez jedną rodzinę. Gospodarstwa domowe dwurodzinne stanowiły 23,6% ogółu gospodarstw domowych z osobą starszą i mieszkały na wsi. Widoczne jest zróżnicowanie regionalne biorąc pod uwagę skład rodzinnych gospodarstw domowych z osobami starszymi, które mieszkają na wsi. Najwięcej gospodarstw jednorodzinnych mieszkało w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim, lubuskim, opolskim i kujawsko-pomorskim, gdzie ich udziały wynosiły odpowiednio od 58,0% do 56,4%. Natomiast najmniej w małopolskim (52,4%) oraz świętokrzyskim, podlaskim, podkarpackim i śląskim (powyżej 54%). 26 Gospodarstwa dwurodzinne, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. najczęściej przebywały w województwie małopolskim (28,5%) oraz śląskim i wielkopolskim – prawie co czwarte gospodarstwo. Najmniej takich gospodarstw było w województwach: zachodniopomorskim (18,0%), warmińsko-mazurskim (19,4%), dolnośląskim i lubuskim (nieco ponad 20,0%). Gospodarstwa składające się z trzech i większej liczby rodzin występowały rzadko w każdym z województw, a ich udział oscylował pomiędzy 5,0% w województwie pomorskim a 2,8% w województwach opolskim i łódzkim. Warto zwrócić uwagę na wysokie – ponad 20% – udziały gospodarstw domowych nierodzinnych w województwach podlaskim, zachodniopomorskim, lubelskim. Najmniej gospodarstw nierodzinnych z osobą starszą było w województwie małopolskim, wielkopolskim i śląskim, a ich udziały wynosiły odpowiednio 14,3%, 14,7% i 15,2%. Analizując sytuację rodzinną należy wziąć również pod uwagę stały, na przestrzeni dziesięcioleci, spadek liczby rodzin wielopokoleniowych na rzecz rozwoju rodzin nuklearnych, a także skalę feminizacji starości. Proces ten niesie za sobą wiele wyzwań społecznych, w tym m.in. rozluźnienie relacji rodzinnych czy brak poczucia przynależności – szczególnie w przypadku osób starszych, niesamodzielnych. 4. Usługi społeczne System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia. Skierowany jest do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w trudnej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. W 2024 r. rzeczywista liczba rodzin objętych pomocą społeczną, w tym wyłącznie w postaci pracy socjalnej w 2024 r. wyniosła 851 732, w tym na wsi 334 543. W 2024 r. pomocą społeczną objęto 193 060 rodzin emerytów i rencistów. Należy zwrócić uwagę, że prawie 75% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa jednoosobowe, w tym ponad 1/3 na wsi – 64 825. WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn, wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi mogą zostać przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji usługi opiekuńcze ogółem w ramach zadań własnych gminy 22) – 111 537. 22) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 27 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich Są to usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przyznane w formie usług sąsiedzkich. Jest to zatem jedna z form (nieobligatoryjna) świadczenia usług opiekuńczych. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Usługi te mogą być świadczone przez osobę pełnoletnią, która spełnia wymagania określone w ustawie 23) . •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 24) – 3 153. 23) ustawa o pomocy społecznej. 24) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 96.5 94.2 96.6 88.2 92.2 95.9 68.6 88.8 91.5 86.4 91.8 80.2 98.8 82.2 93.8 91.7 89.2 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 28 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności i świadczone są przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 25) – 5 139. 25) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29.2 16.4 19 39.2 18 35.8 16.1 36.9 12.7 21.1 19.2 12.4 32.9 15.5 20.1 17.2 21.6 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530354045 29 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są świadczeniem należącym do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej i realizowane są ze środków budżetu państwa dla szczególnej grupy osób wykazujących zaburzenia psychiczne. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 26) – 14 555. 26) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 10.6 12.8 5.2 8.8 26.9 10.6 1.7 9.4 9.9 9.9 11 7.3 6.1 11.3 13.2 8.3 10.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530 30 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia Osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkiem wsparcia może być ośrodek wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, dzienny dom pomocy, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schronisko i dom dla bezdomnych oraz klub samopomocy. •liczba ośrodków 27) – 2 676 •liczba miejsc 28) – 89 400 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 29) – 109 482. Mieszkania treningowe i wspomagane 27) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 28) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 42.5 52.2 26.7 65.7 43.1 77.2 45.8 71.3 49.3 42.2 45.6 20.3 18.3 32.4 98.6 41.4 47.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 31 Mieszkania treningowe i wspomagane 30) są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierające te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Każde mieszkanie treningowe i wspomagane musi spełniać minimalne standardy określone w rozporządzeniu 31) . •liczba ośrodków 32) – 2 093 •liczba miejsc 33) – 5 571 liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 34) – 5 225. Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. województwoliczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie213513385 kujawsko-pomorskie123289288 lubelskie105371313 lubuskie64138112 łódzkie119303342 małopolskie143489444 mazowieckie81260223 opolskie89147156 podkarpackie3611484 podlaskie3610669 pomorskie132444520 śląskie247792846 świętokrzyskie329420360 warmińsko-mazurskie95257159 wielkopolskie184568520 zachodniopomorskie97360404 RAZEM2 0935 5715 225 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej 30) zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 31) Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2023 r. (Dz. U. 2023 r. poz. 2354) w sprawie mieszkań treningowych i wspomaganych. 32) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 33) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 32 To usługi świadczone przez dom pomocy społecznej w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej osobom pełnoletnim wymagającym wsparcia z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niebędącym mieszkańcami domu. Usługi wsparcia krótkoterminowego mogą być przyznane osobie, która wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Usługi wsparcia krótkoterminowego w domach pomocy społecznej 35) : •liczba jednostek – 34 •liczba miejsc – 151 •liczba osób korzystających – 167 36) INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób, które w nim przebywają. Możliwość pobytu w domu pomocy społecznej przysługuje osobie, która wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu oraz której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. •liczba jednostek 37) – 824 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 38) – 80 322 (49 338 miejsc dla osób urodzonych w latach 1916–1964) •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS- ów 39) – było 78 323 mieszkańców, w tym 49 338 osób w wieku 60 lat i więcej. Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. ogółem liczbaDomy Pomocy Społecznej w podziale na typy i sposoby ich łączenia 40) jednostekMieszkańców urodzonych w 35) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 36) Zgodnie z objaśnieniami: Należy wykazać liczbę osób korzystających z usługi wsparcia krótkoterminowego w ciągu całego roku sprawozdawczego (od 1 I 2024 do 31 XII 2024). Każdą osobę należy wykazać tylko jeden raz, nawet jeśli wielokrotnie skorzystała w ciągu roku z usług. 37) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 38) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 39) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 40) zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 33 latach 1916– 1964 OGÓŁEM z tego dla: 82449 338 1) osób w podeszłym wieku845 150 2) osób przewlekle somatycznie chorych13911 093 3) osób przewlekle psychicznie chorych17511 240 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie1123 317 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie35174 6) osób niepełnosprawnych fizycznie6297 7) osób uzależnionych od alkoholu124 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 1228 760 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 153 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 211 410 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 651 007 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 41) 525 713 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne Domy Pomocy Usługi opiekuńcze i bytowe w rodzinnym domu pomocy świadczone są całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony (o jakim mowa w art. 25 ustawy o pomocy społecznej). W domu takim może mieszkać od trzech do ośmiu osób wymagających wsparcia w tej formie. Z usług tych może skorzystać osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: z powodu wieku lub niepełnosprawności wymaga pomocy innych osób, nie można zapewnić jej usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. •liczba ośrodków 42) – 55 ogółem •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 43) – 406 ogółem •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 44) – 430 ogółem. Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r. Inny podmiot prowadzący na zlecenie gminy Województwo liczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie32113 kujawsko-pomorskie32426 41) Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 42) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 43) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 44) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34 lubelskie43232 lubuskie144 łódzkie144 małopolskie188 mazowieckie000 opolskie000 podkarpackie188 podlaskie75154 pomorskie32433 śląskie189 świętokrzyskie107995 warmińsko-mazurskie1497103 wielkopolskie53833 zachodniopomorskie188 RAZEM55406430 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku może być prowadzona po uzyskaniu zezwolenia wojewody 45) . Wojewoda wydaje zezwolenie, jeżeli podmiot o nie występujący: spełnia warunki określone w ustawie o pomocy społecznej, spełnia standardy, o których mowa w ustawie 46) . Standardy te określają zakres usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Opieka w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku polega na świadczeniu przez całą dobę usług: 1. opiekuńczych zapewniających: •udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, • pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby, • opiekę higieniczną, • niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych, •kontakty z otoczeniem; 2. bytowych zapewniających: •miejsce pobytu, • wyżywienie, •utrzymanie czystości. Sposób świadczenia usług powinien uwzględniać stan zdrowia, sprawność fizyczną i intelektualną oraz indywidualne potrzeby i możliwości osoby przebywającej w placówce, a także prawa człowieka, w tym w szczególności prawo do godności, wolności, intymności i poczucia bezpieczeństwa. •liczba ośrodków 47) – 707 45) zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej 46) art. 68 ustawy o pomocy społecznej 47) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 35 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 48) – 28 896 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS-ów placówek 49) – 24 956 (prowadzone w ramach działalności gospodarczej 21 542, statutowej 3 414), brak danych w zakresie osób starszych. Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-05 za 2024 r. KADRA POMOCY SPOŁECZNEJ •liczba pracowników socjalnych (zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024) – 22 046 osób •liczba pracowników wykonujących usługi opiekuńcze 50) – zatrudnieni w OPS – 6 305, w CUS – 332 Kadra pomocy społecznej w domach pomocy społecznej (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 51) •liczba pracowników socjalnych – 1 962, •liczba pielęgniarek – 3 988, •liczba opiekunów i opiekunów medycznych – 21 124, •liczba terapeutów – 2 551, •liczba fizjoterapeutów – 991 osób. Kadra pomocy społecznej w środowiskowych domach samopomocy (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 52) •liczba pracowników socjalnych – 346 •liczba pielęgniarek – 159 •liczba instruktorów terapii zajęciowej – 2 368 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW 48) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 49) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 50) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 51) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 52) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. Ogółem liczbaWojewództwo PlacówekMiejscMieszkańców dolnośląskie582 3602 086 kujawsko-pomorskie29947753 lubelskie21697590 lubuskie14415354 łódzkie331 1601 098 małopolskie562 4532 142 mazowieckie1516 7485 814 opolskie331 3101 188 podkarpackie19812687 podlaskie23963816 pomorskie873 1682 741 śląskie923 9943 442 świętokrzyskie20911742 warmińsko-mazurskie00 0 wielkopolskie461 817 1 493 zachodniopomorskie251 1411 010 RAZEM70728 89624 956 36 Opieka 75+ W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizowany jest program „Opieka 75+”, który skierowany jest do gmin miejskich, wiejskich oraz miejsko – wiejskich, liczących do 60 tys. mieszkańców. Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. Wysokość dotacji celowej z budżetu państwa w roku bieżącym nie może przekroczyć 60% kosztów realizacji zadania. W ramach programu, gmina przystępująca do jego realizacji, może skorzystać z dofinansowania ze środków budżetu państwa na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli: 1)dane świadczenie realizuje samodzielnie tj. przez pracowników ośrodka pomocy społecznej, urzędu gminy lub innych gminnych jednostek organizacyjnych lub 2)zleca realizację przedmiotowego zadania organizacjom pozarządowym lub 3)kupuje usługi opiekuńcze od podmiotów sektora prywatnego. Środki finansowe z programu mogą być przeznaczone na dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Zgodnie z danymi przekazanymi przez MRPiPS w 2024 r. program był realizowany przez 691 gmin – najwięcej w woj. mazowieckim i wielkopolskim, natomiast najmniej w woj. łódzkim i opolskim. Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że program realizowało około 28%. Dla porównania w 2023 r. było to 612 gmin. Wsparciem w ramach usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych z programu objęto łącznie 14 311 osób. 37 Wykres 26 Program Opieka 75+ Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Korpus Wsparcia Seniorów Realizowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej program „Korpus Wsparcia Seniorów” jest elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W roku 2024 program zakładał realizację dwóch Modułów: Moduł I, którego celem było zapewnienie usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich seniorom w wieku 60 lat i więcej. Usługi sąsiedzkie świadczone w ramach Modułu I obejmowały swoim zakresem pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji, oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Moduł II, którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych przez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. W ramach Modułu II gminy mogły uzyskać wsparcie finansowe na dofinansowanie zakupu, jak również kosztów użytkowania tzw. opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa oraz 45 68 45 33 43 40 14 48 25 84 52 22 26 44 46 56 1253 1599 1070 558 1180 585 218 623 903 1349 1081 579 327 565 1129 1292 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020040060080010001200140016001800 liczba osób objętych wspraciemliczba gmin realizujących projekt 38 na dofinansowanie kosztów użytkowania opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa zakupionych w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów w latach 2022–2023. Na realizację programu w 2024 r. przeznaczono ogółem kwotę 50 mln zł, w tym 29 840.000,00 zł na realizację Modułu I oraz 20 160 000,00 zł na realizację Modułu II. Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r. WojewództwoLiczba gmin Liczba osób w wieku 60 lat i więcej objętych wsparciem w ramach Modułu I Całkowity koszt realizacji Modułu I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” na 2024 r. (dotacja + wkład własny) – (w zł) WYKONANIE – Wysokość środków faktycznie wydatkowanych na realizację MODUŁU I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” (dotacja) – (w zł) dolnośląskie26138654 286,09484 993,94 kujawsko-pomorskie302211 147 644,79813 341,51 lubelskie30129637 164,03502 094,60 lubuskie25141567 955,83439 565,58 łódzkie1794449 330,00350 973,67 małopolskie34211936 777,95699 148,64 mazowieckie643101 557 688,861 158 329,42 opolskie936156 608,30124 969,85 podkarpackie562761 263 064,07989 592,13 podlaskie1785418 057,27316 614,45 pomorskie432501 142 094,11886 530,51 śląskie28141609 251,36486 249,19 świętokrzyskie362411 228 148,67927 221,11 warmińsko-mazurskie22108496 849,15385 163,22 wielkopolskie362401 071 915,66796 792,78 zachodniopomorskie30178687 298,41539 961,69 RAZEM503279913 024 134,559 901 542,29 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Z analizy przekazanych danych wynika, że w 2024 r. w programie uczestniczyło ogółem 503 gminy. Wsparciem w ramach programu objęto 2 799 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w 2024 r. wyniosła 9 901 542,29 zł. Biorąc pod uwagę powyższe dane należy podkreślić, że zauważalny jest widoczny w ostatnich latach rozwój katalogu świadczonych usług społecznych, jednak ich poziom jest zdecydowanie niewystarczający. Konsekwentnie rozszerzana oferta usług, zarówno w formie ogólnokrajowych, jak i lokalnych rozwiązań, umożliwi skuteczne i dopasowane do indywidualnych potrzeb wsparcie osób najbardziej potrzebujących. Działania te przyczynią się do ograniczenia nierówności społecznych i wykluczenia społecznego w zbiorowości osób starszych. 39 5. Sytuacja na rynku pracy W 2024 r. ludność aktywna zawodowo w wieku 60–89 lat liczyła 1 438 tys. osób tj. o 0,3% mniej niż rok wcześniej (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL). Wśród tych osób 98,5% to osoby pracujące. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60–89 lat, podobnie jak w roku poprzednim, stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15–89 lat. Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2024 r., w analizowanej grupie wieku, wyniósł 65,6%. W 2024 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60–89 lat wyniósł 15,2%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,4%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2024 r. na poziomie 15,0% (wobec 15,2% rok wcześniej). Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. Wyszczególnienie OgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35014 55815 79218 30312 047 w tym osoby w wieku 60–89 lat9 4484 0065 4426 0293 418 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 7439 5588 18410 7916 952 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 438944493946492 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 2319 3007 93110 4906 740 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 417927490931486 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem12 6074 9997 6087 5125 095 w tym osoby w wieku 60–89 lat8 0103 0614 9495 0832 927 Współczynnik aktywności zawodowej – w %. Dane średnioroczne. Ogółem58,565,751,859,057,7 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,223,69,115,714,4 Wskaźnik zatrudnienia – w %. Dane średnioroczne. Ogółem56,863,950,257,355,9 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,023,19,015,414,2 Bierni zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem5 4382 0953 3433 3462 092 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem5 4362 0933 3433 3452 091 osoby nieposzukujące pracy – emerytura4 9581 8003 1583 0901 868 osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 29522471154141 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem786,2380,4405,8427,2359 w tym osoby w wieku 60 lat i więcej49,048,70,328,120,9 Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. Źródło: Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) ; dane dot. bezrobotnych – dane MRPiPS. Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60–89 lat wyniosła 8 010 tys. i wzrosła o 1,0% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,8% osób w analizowanej grupie wieku. 40 Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60–74 lata było pobieranie emerytury, którą w 2024 r. wskazało 91,2% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,4% biernych zawodowo w wieku 60–74 lata. W końcu 2024 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,7 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia, tj. o 0,3 tys. osób, czyli 0,2% więcej niż w końcu 2023 r. Bezrobotni powyżej 50. roku życia w końcu 2024 r. stanowili 26,9% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych wobec 26,8% rok wcześniej. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2024 r. 49,0 tys. (tj. 6,2%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do końca 2023 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 2,6 tys. osób, tj. o 4,9%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2024 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,1 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 14,0% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. (Niektóre osoby są liczone kilkukrotnie, jeśli w ciągu roku brały udział w więcej niż jednej aktywnej formie przeciwdziałania bezrobociu.) W porównaniu do 2023 r. liczba bezrobotnych powyżej 50. roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 0,6 tys. osób, tj. o 1,7%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 2,8%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50. roku życia rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,5 tys.) oraz staż (6,2 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęło w 2024 r. 96 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 22,2% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 86,7% osób powyżej 50. roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2024 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2024 r. rozpoczęło udział 595 bezrobotnych powyżej 50. roku życia, co stanowiło 20,4% ogółu bezrobotnych, którzy rozpoczęli udział w programach regionalnych. Udział w programach zakończyło 515 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 357 osób (tj. 69,3% tych, którzy zakończyli udział). Na mocy ustawy 53) , osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia były w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Szczegółowe dane na temat udziału w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu były więc zbierane o osobach bezrobotnych w tym wieku. Na mocy ustawy o promocji (...) osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia mogły na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo, wg ustawy bezrobotnym powyżej 50. roku życia przysługiwało pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, umożliwiających zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji przewidziała także szereg instrumentów kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: 53) z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która obowiązywała w 2024 r. 41 •pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50. rok życia, mógł otrzymać refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; •pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniający osoby, które ukończyły 50 rok życia, i w okresie 30 dni przed zatrudnieniem pozostawały w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy byli zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; •pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn byli całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; •pracodawcy lub przedsiębiorcy mogli również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60. rok życia). 6. Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2024 r. 33,1% osób w wieku 60 lat i więcej oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (36,0%) niż kobiety (31,0%). Z kolei 19,7% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (20,2% wobec 19,0%). Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,8%) niż na wsi (31,9%), „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał również większy odsetek mieszkańców miast (20,2%) niż wsi (18,9%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,2% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 3.6 15.4 45 33.5 2.5 3.8 16.5 48.7 29 2 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 KobietyMężczyźni 42 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2024 r. 62,0% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano, że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,1%) niż mężczyźni (58,9%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (62,7%) niż na wsi (60,7%). Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 4 16.2 46 31.4 2.3 3.2 15.7 49.2 29.9 1.9 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 wieśmiasto 41.1 58.9 35.9 64.1 nie tak 010203040506070 kobietymężczyźni 43 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m-sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2024 r. 42,0% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,5 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem Razem Poważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(- am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10042,012,729,258,0 Mężczyźni10039,312,926,460,7 Kobiety100 43,812,631,256,2 Miasta10042,013,428,658,0 Wieś10041,811,530,358,2 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 84,5% osób starszych. Z tej grupy 8,9% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,1%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2024 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. 37.3 62.7 39.3 60.7 nie tak 010203040506070 wieśmiasto 44 ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Podstawowa Opieka Zdrowotna stanowi kluczowy element systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Obejmuje świadczenia medyczne udzielane przez lekarza rodzinnego czy pielęgniarkę. Celem POZ jest zapewnienie pacjentom – w tym osobom starszym – łatwego dostępu do podstawowej diagnostyki, leczenia, profilaktyki oraz opieki zdrowotnej bez konieczności skierowania do specjalisty. Dla seniorów POZ odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu chorób przewlekłych, prowadzeniu badań kontrolnych i utrzymaniu dobrej jakości życia. •ogólna liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat: 80 413 370 •liczba porad udzielona kobietom w wieku 60 i więcej lat: 48 851 112 •liczba porad udzielona mężczyznom w wieku 60 i więcej lat: 31 561 957 •liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat (płeć nieokreślona): 301 Przeciętna liczba porad udzielonych w podstawowej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 5 porad, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 8,8 porady. Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna (AOS) – to część systemu opieki zdrowotnej w Polsce, która obejmuje świadczenia zdrowotne udzielane przez lekarzy specjalistów poza szpitalem, najczęściej w poradniach specjalistycznych. W ramach AOS pacjent może skorzystać z konsultacji, diagnostyki oraz leczenia w takich dziedzinach jak m.in. kardiologia, ortopedia, neurologia, dermatologia czy endokrynologia. Do skorzystania z AOS (w ramach NFZ) zwykle wymagane jest skierowanie od lekarza POZ, z wyjątkiem niektórych specjalizacji (np. ginekologa, psychiatry, onkologa). AOS jest szczególnie ważna w leczeniu schorzeń przewlekłych i wymagających specjalistycznej wiedzy. Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. OW NFZOW pacjentapłećliczba porad 01Dolnośląskiekobiety1 777 056 01Dolnośląskiemężczyźni1 110 858 02Kujawsko-pomorskiekobiety1 230 355 02Kujawsko-pomorskiemężczyźni830 277 03Lubelskiekobiety1 547 047 03Lubelskiemężczyźni967 030 04Lubuskiekobiety554 264 04Lubuskiemężczyźni393 751 05Łódzkiekobiety1 970 394 05Łódzkiemężczyźni1 186 933 06Małopolskiekobiety2 294 137 06Małopolskiemężczyźni1 501 603 07Mazowieckiekobiety3 839 260 07Mazowieckiemężczyźni2 307 131 08Opolskiekobiety535 119 08Opolskiemężczyźni362 411 09Podkarpackiekobiety1 331 459 09Podkarpackiemężczyźni934 189 10Podlaskiekobiety887 345 45 10Podlaskiemężczyźni570 261 11Pomorskiekobiety1 627 624 11Pomorskiemężczyźni1 109 790 12Śląskiekobiety3 704 650 12Śląskiemężczyźni2 410 367 13Świętokrzyskiekobiety849 585 13Świętokrzyskiemężczyźni568 126 14Warmińsko-mazurskiekobiety861 623 14Warmińsko-mazurskiemężczyźni566 349 15Wielkopolskiekobiety1 936 315 15Wielkopolskiemężczyźni1 336 015 16Zachodniopomorskiekobiety1 097 861 16Zachodniopomorskiemężczyźni736 179 PolskaPolskakobiety26 044 094 PolskaPolskamężczyźni16 891 270 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej udzielono łącznie 42,5 mln porad pacjentom w wieku 60 lat i więcej, w tym 60% z nich dotyczyła kobiet i 40% mężczyzn. Ponadto, lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,8 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,2% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 9,6 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 15,1 porady. Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku. Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W ramach AOS osoby w wieku senioralnym mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej we wszystkich poradniach specjalistycznych dedykowanych pacjentom dorosłym, zgodnie z aktualnymi potrzebami wynikającymi ze stanu zdrowia. Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. liczba pacjentów geriatrycznych63 224 wartość rozliczonych świadczeń348 503 482 zł liczba świadczeniodawców138 liczba oddziałów geriatrycznych 60 liczba łóżek1 266 54) liczba korzystających33 353 liczba poradni geriatrycznych110 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka długoterminowa Opiekę długoterminową definiuje się jako zakres usług udzielanych osobom z ograniczoną fizyczną, psychiczną lub poznawczą zdolnością funkcjonowania, które na skutek tych ograniczeń przez dłuższy czas stają się zależne od pomocy w podstawowych aktywnościach życia codziennego. Opiekę tę można traktować jako całokształt działań medycznych i społecznych polegających 54) dane za 2023 r. 46 na świadczeniu długotrwałej opieki pielęgniarskiej, rehabilitacji, świadczeń terapeutycznych i usług pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz kontynuacji leczenia farmakologicznego i dietetycznego osobom przewlekle chorym i niesamodzielnym, które nie wymagają hospitalizacji w warunkach oddziału szpitalnego. Opieka ta może być udzielana przez opiekunów formalnych (personel medyczny i pracowników pomocy społecznej) lub opiekunów nieformalnych (rodzinę, bliskich, wolontariuszy). W Polsce pod pojęciem opieki długoterminowej zwykło się rozumieć korzystanie z systemu opieki zdrowotnej (co odzwierciedla również formalne nazewnictwo systemu świadczeń gwarantowanych, gdyż jedynie świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w systemie ochrony zdrowia są udzielane jako „świadczenia opieki długoterminowej”, natomiast świadczenia opiekuńcze udzielane w ramach systemu pomocy społecznej przyjmują formalnie inną nazwę, stosownie do ich rodzaju i zakresu). Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach ostrego oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. W ramach kamienia milowego A70G Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) 55) trwa aktualnie realizacja priorytetów reformy opieki długoterminowej w Polsce określonych na podstawie strategicznego przeglądu opieki długoterminowej w Polsce (w oparciu o wnioski z realizacji kamienia milowego A69G). Reforma zakłada wejście w życie do końca 2025 r. przepisów prawnych zapewniających w szczególności: •zdefiniowanie „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej); •zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”; • zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego; • zmianę przepisów lub przyjęcie nowych przepisów dotyczących standardów jakości opieki długoterminowej w ramach systemów pomocy społecznej i opieki zdrowotnej, w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy; •wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz działalność informacyjną. Nowe definicje opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna nieformalnego zostaną wprowadzone w życie poprzez ustawę. Rozwiązanie to pozwoli na formalne włączenie w obszar opieki długoterminowej działań z zakresu pomocy społecznej lub wsparcia osób z niepełnosprawnościami. 55) realizowanego w ramach reformy A4.6 „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” 47 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych 490 liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie 62 liczba pacjentów korzystających ze świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych 107541 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 3 391 088 039 zł, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców1 417 świadczeniodawców liczba wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa) 9 590 272 wizyty pielęgniarki lub fizjoterapeuty, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba porad lekarskich (w opiece stacjonarnej i domowej) w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej 3 229 917 porad lekarskich, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba oczekujących do ZPO i ZOL-i22 011 (dane NFZ) przeciętny czas oczekiwania na miejscewarunkowany wypisem pacjenta Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe. Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej osobom starszym są udzielane w warunkach: •stacjonarnych – w hospicjach domowym i oddziałach medycyny paliatywnej; •ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; •domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. liczba hospicjów stacjonarnych148 liczba łóżek4 737 56) liczba hospicjów domowych 568 liczba pacjentów korzystających z opieki paliatywnej i hospicyjnej 93 063 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 1 674 280 202 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców 544 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia 56) dane za 2023 r. Dane za 2024 r. są aktualnie niedostępne. 48 Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia finansowane i realizowane są w oparciu o rozporządzenie 57) . Wykaz świadczeń w nim zawartych obejmuje świadczenia ambulatoryjne i stacjonarne. W systemie nie są realizowane świadczenia dedykowane wyłącznie osobom starszym – świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają z rehabilitacji na zasadach ogólnych tj. 1.udzielanej w warunkach ambulatoryjnych: •lekarskiej ambulatoryjnej opieki rehabilitacyjnej, •fizjoterapii ambulatoryjnej; 2.udzielanej w warunkach domowych – fizjoterapii domowej; 3.udzielanej w warunkach ośrodka/oddziału dziennego: •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji osób z dysfunkcją słuchu i mowy, •rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku, •rehabilitacji pulmonologicznej; 4.udzielanej w warunkach stacjonarnych: •rehabilitacji neurologicznej, •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji pulmonologicznej. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim i różnorodnym spektrum zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy lekarz kierujący, wystawiając skierowanie decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r. liczba pacjentów korzystających z rehabilitacji1 929 285 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń4 696 401 096 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców2 781 (2 611 udzielało świadczeń pacjentom w wieku >= 60 lat) liczba porad lekarskich, 881 831 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba wizyt fizjoterapeutycznych, 3 640 263 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba zabiegów fizjoterapeutycznych skierowanych do osób w wieku 60 lat i więcej 200 621 268 dla pacjentów w wieku >= 60 lat Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Do najczęściej występujących rozpoznań wśród pacjentów w wieku 60 lat i więcej, którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej należały: M47 – Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, M15 – Zwyrodnienia wielostawowe, M17 – Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych (gonartroza). 57) rozporządzenie Ministra Zdrowia z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2023 poz. 1954). 49 Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 58) . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób w wieku 60 lat i więcej: • świadczenia stacjonarne – świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia; • świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60. roku życia. W 2024 r. udzielono łącznie 7 638 świadczeń psychogeriatrycznych osobom w wieku 60 lat i więcej. Ratownictwo medyczne W 2024 r. ze świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w zakresie pozaszpitalnym skorzystało 3 153,7 tyś. osób, z tego 1 593,6 tys. osób stanowiły osoby w wieku 65 lat i więcej (50,5%). Ponadto 4 093,0 tys. osób skorzystało ze świadczeń w izbie przyjęć lub SOR w trybie ambulatoryjnym. Osoby w wieku 65 lat i więcej stanowiły prawie 25% tej grupy. Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. Z ogółem w wiekuWyszczególnienie Ogółem 65 lat i więcej 0–64 lata Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia (w tys.) 3 153,71 593,61 560,0 Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia na 1 tys. ludności w danym wieku 8420952 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym (w tys.) 4 093,0993,53 099,4 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym na 1 tys. ludności w danym wieku 109130104 Źródło: Badanie GUS (formularz ZD-4) Lecznictwo uzdrowiskowe Ponadto, w 2024 r. odnotowano 849,6 tys. kuracjuszy leczenia uzdrowiskowego w trybie stacjonarnym i ambulatoryjnym (z wyłączeniem cudzoziemców). Z tej liczby kuracjuszy leczonych stacjonarnie i ambulatoryjnie w wieku 65 lat i więcej było 477,3 tys. osób (tj. 56,2% ogółu kuracjuszy). Najwięcej kuracjuszy odnotowano na terenie woj. kujawsko-pomorskiego (117 647) oraz woj. zachodniopomorskiego (94 630). 58) Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. 50 KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku), a liczba pracujących lekarzy specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych wynosiła 26 512. Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych 2 434 lekarzy 59) . Według metodologii Ministerstwa Zdrowia za aktywnego zawodowo lekarza uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM). Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Naczelna Izba Lekarska za aktywnego zawodowo lekarza uznaje osobę, która składa oświadczenie aktywności zawodowej w Naczelnej Izbie Lekarskiej i nie zgłasza zaprzestania aktywności zawodowej lub nie została zgłoszona jej śmierć ani nie zidentyfikowano zgonu w danych GUS (identyfikacja jest przeprowadzana 1–2 razy w roku). Na koniec 2024 r. liczba lekarzy pracujących w dziedzinie: • geriatrii była równa 559 lekarzy – najwięcej w woj. śląskim (111) oraz woj. mazowieckim (95), najmniej w woj. świętokrzyskim (6) oraz woj. warmińsko-mazurskim i opolskim (9); • chorób wewnętrznych była równa 26 512 lekarzy – najwięcej w woj. mazowieckim (5 930) oraz woj. śląskim (3 425), natomiast najmniej w woj. lubuskim (430) oraz woj. opolskim (495). Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki przygotowane na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnym okresie życia oraz w różnym stanie zdrowia, a także pielęgniarki z kwalifikacjami specjalistycznymi uzyskanymi w procesie kształcenia podyplomowego w poszczególnych dziedzinach: •chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, •anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, • pielęgniarstwa opieki długoterminowej, •neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, •opieki paliatywnej, •podstaw rehabilitacji. Zgodnie z danymi za 2024 r. zatrudnionych było łącznie 230 750 pielęgniarek (stan na ostatni kwartał roku). Za aktywną zawodowo pielęgniarkę uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM) 60) . 59) według metodologii DAiS MZ. 60) Według metodologii Ministerstwa Zdrowia. 51 Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. Według danych Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych, według stanu na dzień 31.12.2024 r., liczba pielęgniarek z poszczególną specjalizacją była równa: •pielęgniarstwo geriatryczne – 2 866, •pielęgniarstwo internistyczne – 12 828, •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 3 258, •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 2 962, •pielęgniarstwo rodzinne – 5 822. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych nie publikuje danych dotyczących kursów specjalistycznych. Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. NIPiP publikuje jednak dane dotyczące osób, które ukończyły kurs kwalifikacyjny w określonej dziedzinie pielęgniarstwa (stan na 31.12.2024 r.) i liczby te prezentują się następująco dla wybranych, przykładowych dziedzin: •pielęgniarstwo geriatryczne – 525 •pielęgniarstwo internistyczne – 213 •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 12 018 •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 3 210 •pielęgniarstwo rodzinne – 24 420. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r., w placówkach ochrony zdrowia pracowało 13 477 opiekunów medycznych 61) – najwięcej w woj. śląskim (1 872) oraz woj. mazowieckim (1 744), natomiast najmniej w woj. podlaskim (229) oraz woj. świętokrzyskim (241). 61) Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (Bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS). 52 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Jednocześnie, łącznie 2 457 opiekunów medycznych pracowało w obszarze opieki długoterminowej – podobnie jak w przypadku liczb na poziomie ogólnokrajowym – najwięcej w woj. mazowieckim (431) oraz woj. śląskim (329), natomiast najmniej w woj. podlaskim (31) oraz woj. świętokrzyskim (41). Starzenie się jest związane ze stopniowym pogorszeniem się stanu zdrowia i narastaniem problemów z wykonywaniem codziennych czynności. Stanowi to znaczące wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia w zakresie dostępności świadczeń medycznych oraz opieki długoterminowej. Realizowana reforma opieki długoterminowej, w ramach KPO, poprzez miedzy innymi zdefiniowanie opieki długoterminowej wraz z określeniem usług i świadczeń zaliczanych do tego obszaru, pozwoli na określenie rzeczywistego zaspokojenia potrzeb w tym zakresie, identyfikację skali niezaspokojonych potrzeb oraz podjęcie działań zmierzających do lepszej koordynacji wsparcia pomiędzy systemem ochrony zdrowia i pomocy społecznej. 7. Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu Osoby starsze posiadają najniższe kompetencje cyfrowe na tle innych grup wiekowych. Wśród osób w wieku 55–64 posiadający podstawowe lub ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe stanowili w 2024 r. 30,8%, natomiast w grupie 65–74 lata tylko 13,7%. W przypadku szerszej grupy wiekowej – osób w wieku od 55. do 74 roku życia osoby z co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi stanowiły 22,0% tej grupy (tj. 1 911 602 osób z 8 699 943). Dla porównania w Polsce osób z co najmniej podstawowymi kompetencjami cyfrowymi (wśród osób w wieku 16–74 lata) było 48,8%. 637 953 507 241 1872 911 229 537 375 1744 1258 793 367 607 1153 1293 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 0200400600800100012001400160018002000 Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy)* 53 W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego odnotowano poprawę w zakresie wzrostu kompetencji cyfrowych osób starszych, w tym zmniejszenie wśród tej grupy liczby osób nigdy nie korzystających z Internetu. W 2023 r. wśród osób w wieku 55–74 było 18,4% posiadających podstawowe oraz ponadpodstawowe kompetencje cyfrowe (tj. 1 628 030 z 8 826 908), natomiast osoby nigdy nie korzystające z Internetu stanowiły 25,8% tej grupy (tj. 2 274 586 z 8 826 908 osób). Najwięcej osób nigdy nie korzystających z Internetu było również wśród najstarszych grup wiekowych. Osoby, które nigdy nie korzystały z internetu (pierwotne wykluczenie cyfrowe) wśród osób w wieku 60–74 lata stanowiły 26,5%. Dla porównania w Polsce osoby nigdy nie korzystające z internetu wśród osób w wieku 16–74 lata stanowiły 8,5% w 2024 r. Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 36,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie – 19,0%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia – 8,3%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,4% osób w wieku 60–74 lata. Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS W Polsce w 2024 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało łącznie 22 886,4 tys. osób w wieku 16–74 lata, z tego 4542,4 tys. osób w wieku 60–74 lata – stanowiło to 66,5% ogółu osób w tej grupie wieku, wobec 61,9% w roku poprzednim. 66.5 36.9 19 8.3 2.4 67.6 37.1 19.5 8.7 2.3 65 36.7 18.2 7.7 2.4 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 latakobietymężczyźni 73.8 67.6 2.4 3.7 26.2 73.2 65 2.9 5.2 26.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu kobietymężczyźni 54 Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2024 r. 67,6% kobiet i 65,0% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Szkoła międzypokoleniowa W celu wzmacniania kompetencji cyfrowej seniorów – Minister ds. Polityki Senioralnej Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Edukacji Narodowej, i Państwowy Instytut Badawczy NASK – zrealizowali wspólnie projekt „Szkoła międzypokoleniowa”. Konkurs był skierowany do szkół podstawowych i ponadpodstawowych podłączonych do Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Zadaniem szkół biorących udział w rywalizacji było zaangażowanie swoich uczniów i zorganizowanie z nimi międzypokoleniowych warsztatów dla seniorów dotyczących bezpiecznego korzystania z Internetu. Projekt miał na celu otwarcie szkół na zajęcia z udziałem seniorów oraz stworzenie warunków do integracji międzypokoleniowej. Nauczyciele wraz ze swoimi uczniami mieli za zadanie wymyślić i zorganizować warsztaty dla seniorów poświęcone kompetencjom cyfrowym i cyberbezpieczeństwu, podczas których dzielili się nie tylko swoją wiedzą i umiejętnościami, ale też rozpoczęli bezcenny międzypokoleniowy dialog. W inicjatywie udział wzięło ponad 1550 szkół, 10 tysięcy seniorów oraz 11 tysięcy uczniów, którzy razem pracowali nad przełamywaniem barier cyfrowych. Dzięki zaangażowaniu młodszych pokoleń, osoby starsze mogły nauczyć się korzystania z internetu, aplikacji mobilnych, a także zdobyć wiedzę z zakresu cyberbezpieczeństwa. Czytelnictwo wśród osób starszych W 2024 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5,4 mln czytelników, z czego 18,5% stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2023 r. jest to o 0,6 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,8%), woj. warmińsko-mazurskiego (21,4%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,4%) i woj. podkarpackiego (15,4%). Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) 23.8 17.6 21.4 18.8 20.8 18.9 17.6 15.4 18.3 17.3 14.4 20.4 20.7 17.5 20.6 20.4 18.5 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska ogółem 051015202530 55 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Aktywność edukacyjna W 2022 r. 62) w Polsce 31,7% osób w wieku 60–69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18–69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18–69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60–69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwie k formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalny m W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. ogółem24 83313 3992 2884 9176 64611 98811 435 w tym 60–642 361800•1781797401 561 65–69 lat2 529749•1261277321 780 mężczyźni 12 2246 4259632 2893 0345 7045 800 w tym 60–641 107387•109110337721 65–69 lat1 056266•25 v 26 v 256790 kobiety 12 6096 9741 3252 6283 6126 2835 635 w tym 60–641 254413•6869404841 65–69 lat1 473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60–69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 63) W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. ogółem 24 83317 91311 2715 3461 2976 679 w tym 60–642 3611 340940309911 008 65–69 lat2 5291 3828953771101 124 mężczyźni 12 2248 6865 5162 6015693 413 w tym 60–641 10762343615136 v 479 62) Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 63) (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 56 65–69 lat1 05653837513925 v 501 kobiety 12 6099 2275 7542 7457273 266 w tym 60–641 25471750415755 v 529 65–69 lat1 47384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 64) udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko-pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22, GUS Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Mając na uwadze, że dane z GUS dotyczące liczby UTW w Polsce pochodzą z badania realizowanego w cyklu kilkuletnim – poniżej umieszczona została także informacja aktualizująca, przekazana przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Zgodnie z przekazanymi danymi dokładne ustalenie działających w Polsce UTW jest trudne i zawsze obarczone błędem, z uwagi na różnorodność form organizacyjno-prawnych, w jakich działają. Jedynie UTW posiadające osobowość prawną – Stowarzyszenia i Fundacje (wpisane do KRS) są łatwe do identyfikacji – jest ich ok. 40%. Pozostałe funkcjonują w ramach: jednostek samorządu terytorialnego, (jak GOSIR-y, Domy Kultury), w strukturach wyższych uczelni, państwowych i prywatnych jako jednostki administracyjne. Najtrudniejsze do identyfikacji są UTW działające w strukturach innych osób prawnych np. Towarzystwach Krajoznawczych, Kulturalnych, spółkach sportowych, Cechach Rzemiosł, Zakładach Doskonalenia Zawodowego i innych. 64) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 57 Fundacja Ogólnopolskie Porozumienie UTW podjęła próbę uaktualnienia posiadanych danych i drogą wywiadów z jednostkami samorządami oraz w oparciu o własne dane. Wg Fundacji Ogólnopolskie Porozumienie UTW aktualnie funkcjonuje 707 UTW na terenie całej Polski. Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach Źródło: dane przekazane przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Aktywność społeczna i kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. Z ogółem osoby powyżej 60 lat WyszczególnienieOgółem razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem256 05753 21130 96022 251 w tym: teatralnych25 9115 1123 2131 899 muzycznych – instrumentalnych 37 0154 1612 4571 704 wokalnych i chórów49 02619 19212 4996 693 folklorystycznych53 11618 4907 76010 730 tanecznych77 0493 4902 868622 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem534 689177 039134 16942 870 27 38 50 24 87 46 19 19 20 130 53 31 24 27 69 43 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020406080100120140 58 w tym: plastycznych/ technicznych117 29412 1858 5853 600 tanecznych81 7046 3995 447952 muzycznych 48 3843 5782 5431 035 informatycznych4 7011 1121 02488 fotograficznych i filmowych6 20891284369 teatralnych12 9351 2801 001279 turystycznych i sportowo- rekreacyjnych 71 93121 37916 8894 490 literackich5 0502 1751 687488 seniora71 47467 91945 59522 324 Uniwersytetów Trzeciego Wieku 48 61045 42738 8646 563 dyskusyjnych klubów filmowych 8 1962 1552 042113 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem70 9239 9697 6102 359 w tym: języków obcych13 3962 2152 074141 plastycznych13 2421 8261 212614 nauki gry na instrumentach11 1241195366 wiedzy praktycznej5 0011 030500530 tańca12 9931 8951 709186 komputerowych2 5881 405974431 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. 59 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07), stan na 31 XII Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły ponad 20% uczestników tych stałych form działalności. Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 65) r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60–64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65–89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60–89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. 65) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 3490 18490 19192 4161 5112 53211 2868 7760 12499 2457 3213 30960 622 10730 6693 1704 1899 22251 taneczne folklorystyczne wokalne i chóry muzyczno-instrumentaln... teatralne ogółem 0100002000030000400005000060000 wieśmiastorazem 60 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 66) Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem raze m znajomych , przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomyc h społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości raze m raze m stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczn y WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60– 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65–89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60– 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65–89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60– 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65–89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60–64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65–89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2024 r. w kraju funkcjonowało 498 gminnych rad seniorów 67) . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 20% gmin. 66) 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 67) Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 poz. 1153). 61 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Analizując dane z lat poprzednich można zauważyć, że liczba rad seniorów systematycznie rośnie, jednak jest ona w dalszym ciągu niewystarczająca. Postępujące zmiany demograficzne powinny skłaniać władze lokalne do tworzenia polityk publicznych i rozwiązań, które w sposób systematyczny i trwały będą wspierały potencjał osób starszych w lokalnej społeczności oraz zapewniały im bezpieczne i aktywne formy spędzania czasu wolnego. Działalność rad będzie się przyczyniała także do właściwego zidentyfikowania potrzeb i możliwości osób starszych. Aktywność sportowa osób starszych Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 68) można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie – 1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą – 3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną – o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sportowych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. 68) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 197 290 338 380 377 423 456 460 498 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0100200300400500600 62 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 40 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich 36.7 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 41 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 63 wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Wykres 41 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2024 r. funkcjonowało 17 451 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim, woj. wielkopolskim i woj. lubelskim. W porównaniu do 2023 r. nastąpił wzrost o ponad 3 335 nowych KGW. Łącznie w 2024 r. na Koła gospodyń wiejskich wydano 143 189 964,86 zł. Uczestnictwo osób starszych w podróżach Aktywność turystyczna osób starszych jest wielowymiarowa. Aktualnie seniorzy coraz chętniej korzystają z różnych form turystyki – zarówno krajowej, jak i zagranicznej – co sprzyja ich integracji społecznej, poprawie zdrowia fizycznego oraz dobrostanu psychicznego. Turystyka dla osób starszych obejmuje różnorodne formy, takie jak wyjazdy rekreacyjne, zdrowotne, edukacyjne, a także uczestnictwo w specjalistycznych programach „silver tourism” dostosowanych do ich potrzeb i możliwości. Wyjazdy te umożliwiają seniorom nie tylko poznawanie nowych miejsc, ale także rozwijanie zainteresowań, budowanie relacji społecznych oraz aktywne spędzanie czasu wolnego. Ponadto aktywność turystyczna sprzyja przeciwdziałaniu izolacji społecznej, poprawia samopoczucie i motywuje do prowadzenia zdrowego stylu życia. W 2024 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat i więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) wyniósł 12,8% tj. o 0,7 p. proc. więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat i więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2024 r. 9,1% ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej, a wsi– 3,8%. 779 2275 794 1033 554 662 666 1174 303 2400 1162 1519 333 1872 1101 824 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 050010001500200025003000 64 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW Program wieloletni Senior+ na lata 2021–2025 Program zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. • według danych zebranych od wojewodów, w 2024 r. utworzono 15 Dziennych Domów Senior+ i 25 Klubów Senior+, •dofinansowanie do funkcjonowania otrzymały 704 ośrodki wsparcia „Senior+”. Program Wieloletni na rzecz osób starszych Aktywni+ na lata 2021–2025 W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe, 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. •dofinasowanych zostało łącznie 199 ofert, •Minister do spraw Polityki Senioralnej, przyznała dodatkowo dotację dla 92 organizacji z terenów objętych stanem klęski żywiołowej – dotacje pochodziły z w rezygnacji z realizacji zadań publicznych przez inne organizacje oraz ze środków na obsługę techniczną Programu, •w sumie w ramach realizacji programu w 2024 r. zawarto 282 umowy dotacyjne. W 2024 r. najwięcej dofinansowanych projektów należało do organizacji z województw: dolnośląskiego (61), śląskiego (57), małopolskiego (22) i zachodniopomorskiego (17) – łącznie 157 projektów. W tych województwach zrealizowano ponad 55% wszystkich projektów. Z kolei najmniej projektów zrealizowały organizacje z województw: świętokrzyskiego (3), łódzkiego (7), pomorskiego (7) i kujawsko-pomorskiego (7), co łącznie daje 8,5%. 65 Wykres 42 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa Źródło: Dane własne Departamentu Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 Konkurs ofert „Program Wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 Ważnym uzupełnieniem były działaia Ministerstwa Sportu i Turystyki w roku 2024 na rzecz osób starszych w zakresie turystyki społecznej w ramach 3 Programów dotacyjnych. Wsparcie finansowe otrzymało 49 zadań realizujących cele związane z udostępnianiem usług turystycznych dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorów, oraz przeznaczono na ich realizację ponad 10 mln zł, z czego ponad 2,5 mln z budżetu państwa i 7,5 mln z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Celem wszystkich powyższych działań wspieranych przez Ministerstwo Sportu i Turystyki było zapewnienie możliwości podróżowania oraz wyrównywania szans uprawiania turystyki jak największej liczbie beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorom. W 2024 r. zrealizowano w MSiT następujące działania w obszarze turystyki, w ramach których zrealizowano cele na rzecz osób starszych: – Konkurs ofert pn. „Program wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 W ramach konkursu zrealizowano 13 zadań, których efekty związane były z udostępnianiem usług turystycznych seniorom. Na realizację powyższych zadań wydatkowano łącznie kwotę 2 466 612 zł. – Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 9 zadań, na które Minister Sportu i Turystyki przyznał dofinansowanie w łącznej wysokości 2 963 540,77 zł. Zadania te realizowały cele związane z udostępnianiem szlaków turystycznych m.in. osobom starszym. – Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 16 zadań, które skierowane były do osób starszych i przeznaczono na dofinansowanie w łącznej kwocie 3 494 584,57 zł. Podsumowanie działań w 2024 r.: W ramach ww. programów dotacyjnych zrealizowano na rzecz seniorów 38 zadań, na które wydatkowano łącznie ok. 9 mln zł, z czego z budżetu państwa ok. 2,5 mln zł i ok. 6,5 mln zł z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. 61 7 1515 7 22 15 14 10 9 7 57 3 11 12 17 0 10 20 30 40 50 60 70 dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 66 Efekty wszystkich zrealizowanych działań w 2024 r. w tym dla seniorów to m. in.: •ok. 2 tys. seniorów było uczestnikami wyjazdów krajoznawczych, •ok. 138 km nowych szlaków rowerowych dostępnych dla seniorów, •19 km nowych szlaków pieszych z elementami infrastruktury zapewniającymi dostępność dla seniorów; •7 nowych narzędzi cyfrowych dostosowanych dla osób o szczególnych potrzebach (aplikacje mobilne, portale informacyjno-krajoznawcze); •3 konferencje dot. turystyki dostępnej. Program NOWEFIO Pośrednio seniorzy wspierani są również w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030, realizowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. W ramach Programu dofinansowywane są działania podejmowane przez organizacje pozarządowe obejmujące m.in.: • zwiększanie aktywności i samoorganizacji obywatelskiej, w tym działania adresowane do osób starszych – w ramach Priorytetu 2. Programu, •wspieranie tworzenia i aktywnej działalności rad seniorów przy jednostkach samorządu terytorialnego – w ramach Priorytetu 3. Programu. W ramach edycji 2024 Programu dofinansowano 17 projektów adresowanych do seniorów, które zostały wsparte środkami NOWEFIO 2024 na łączną kwotę 3 091 038 zł. 8. Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 69) . Zasada równości obywatela wobec prawa, która głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 70) w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości 69) (Dz. U. z 1997 r. poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 70) z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 620). 67 w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi: • przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, •debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku, • wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach–wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, • współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, •organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 71) oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2023 72) . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami. Na podstawie przepisów ustawy 73) , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 74) . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 75) , natomiast od 2022 r. artykuł 76) . Krajowy Program 71) z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1673). 72) Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 r. poz. 1204). 73) o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 74) Wymienionych w art. 9a ust. 11–11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75) art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 76) art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 68 Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: •zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej; • zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową; • zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową; • zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W 2023 r. odnotowano 15 403 osoby starsze, doświadczające przemocy w rodzinie, objętych w danym roku działaniami w ramach procedury „Niebieskie Karty” – w tym prawie 80% stanowiły kobiety. Z punktów konsultacyjnych skorzystało 1 739 osób starszych, z pomocy w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 17 osób starszych, z miejsc całodobowych w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 3 osoby starsze. Ponadto liczba osób doznających przemocy w rodzinie, które skorzystały z pomocy w ośrodkach interwencji kryzysowej wyniosła 917 osób starszych. Z miejsc całodobowych w ośrodkach interwencji kryzysowej skorzystało 25 osób starszych. Z pomocy w innych placówkach świadczących specjalistyczną pomoc dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie skorzystały 303 osoby starsze, w tym 75% stanowiły kobiety. Z różnych form pomocy w specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie skorzystało 207 osób w wieku 60 lat i więcej. Dodatkowo 49 osób starszych zostało objętych monitoringiem po opuszczeniu specjalistycznych ośrodków wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, u których przemoc w rodzinie ustała. Imigranci w wieku senioralnym Departament Pomocy Socjalnej Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewnia świadczenia pomocy socjalnej i opieki medycznej jedynie tym cudzoziemcom, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub otrzymali zaświadczenie o objęciu ochroną czasową. Spośród wszystkich zarejestrowanych w Departamencie Pomocy Socjalnej świadczeniobiorców pomocy socjalnej i opieki medycznej, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej, liczyli w 2024 r. 226 osób, co stanowi 3,59% całkowitej liczby świadczeniobiorców (dane na dzień 31.12.2024 r.). Wśród nich zaledwie 23 osoby mieszkały w ośrodkach dla cudzoziemców, a 203 osoby wybrały możliwość zamieszkania poza ośrodkiem. We wskazanej grupie 226 cudzoziemców w wieku 60+, znajdowało się 141 kobiet i 85 mężczyzn. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Policji Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2024 r. dokonano 68 177 przestępstw, w tym 21 960 oszustw wobec osób w wieku 60 lat i więcej. Jednocześnie w 2024 r. policjanci w całym kraju zrealizowali 648 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym bezpieczeństwa seniorów, w ramach których odbyło 69 się 17 445 spotkań, z udziałem 416 791 osób. Jako przykłady przedmiotowych działań realizowanych przez Policję w 2024 r. na rzecz ochrony osób starszych można wskazać: 1. Ogólnopolską kampanię społeczną #ZnamTeNumery, której celem jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założenia kampanii to: uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj, nie ufaj”. W ramach kampanii Telewizja Puls wspólnie z Komendą Główną Policji oraz Fundacją Pod Dębem przygotowuje materiały na stronę internetową, np. spoty edukacyjne, które są wykorzystywane przez policjantów podczas spotkań z seniorami, ale również są emitowane na ekranach w salach obsługi klientów w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w sanatoriach, komunikacji miejskiej, itp. Ponadto przygotowano plakaty, ulotki w formie plików graficznych, które są drukowane i rozdawane przez policjantów seniorom. Twarzami projektu są znani i lubiani bohaterowie serialu Telewizji Puls „Lombard. Życie pod zastaw”. Należy podkreślić, że cztery odcinki w dwóch ostatnich sezonach (po dwa na sezon) były poświęcone oszustwu metodą na tzw. legendę. Należy dodać, że w 2024 r. zrealizowano kolejną odsłonę kampanii „#ZnamTeNumery”, skierowaną do seniorów i ich bliskich – akcję Emerytura na maxa, która opierała się na wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Do kampanii włączyły się: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe S.A., Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, zaś patronami merytorycznymi były: Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości 77) , Związek Banków Polskich, Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. 2.Program profilaktyczny Świadomy Senior=Bezpieczny Senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 537 spotkań, w których wzięło udział 12 258 osób, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. Urząd Wojewódzki w Białymstoku, Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, Kuratorium Oświaty w Białymstoku, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku, Uniwersytet Trzeciego Wieku w Białymstoku, Muzeum Wojska Polskiego w Białymstoku, Polski Związek Niewidomych (organizator Komenda Wojewódzka Policji 78) w Białymstoku). 3.Program profilaktyczny Bezpieczne Życie Seniorów, którego głównym celem jest podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, a także uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej podmioty działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 484 spotkania, w których wzięło udział 8 309 seniorów. W projekcie pośrednio uczestniczą m.in. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, Wielkopolski Urząd Wojewódzki, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu, Straż Miejska, Kluby Seniora, Domy Kultury (organizator KWP w Poznaniu). 77) dalej CBZC. 78) dalej KWP 70 4.Program profilaktyczny Bezpieczny senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, poprzez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawę świadomości prawno-wiktymologicznej, jak również zapoznanie adresatów programu ze specyfiką pracy w terenie, m.in. pracowników zakładu energetycznego, gazowni, poczty, pracowników socjalnych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 694 spotkania, w których wzięło udział 10 896 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. przedstawiciele lokalnych władz i mediów, Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej, Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej, Fundacja PZU, Uniwersytet Trzeciego Wieku, Gminne Rady Seniorów, Ośrodki i Domy Pomocy Społecznej, Kluby Seniora (organizator KWP w Rzeszowie). 5.Program profilaktyczny Roztropny senior, którego głównym celem jest ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 614 spotkań, w których wzięło udział 96 926 osób. Podmiotami partnerskimi są Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Uniwersytet Szczeciński, ZUS, Rzecznik Praw Konsumenta, Kluby Seniora (organizator KWP w Szczecinie). 6. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberbank 3.0, których głównym celem jest upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 67 spotkań, w których wzięło udział 1 173 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in.: Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach, Domy i Kluby Seniora, ZUS, Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytety III Wieku, Ośrodki Pomocy Społecznej, lokalne media, (organizator KWP w Kielcach). 7. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberdojrzali. Bądź mądrzejszy od oszusta, których celem jest budowanie świadomości w zakresie rozpoznawania i unikania oszustw przez osoby starsze, zarówno w Internecie, jak i w realnym świecie. Powyższe działania polegają na organizowaniu cyklicznych webinariów, na których w przystępny sposób prezentowana jest szeroko pojęta problematyka zagrożeń w korzystaniu z usług finansowych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 4 webinary, które osiągnęły 343 785 wyświetleń na platformach YouTube, Facebook i „X” (organizator Komenda Stołeczna Policji). 8.Audycje na kanale YouTube pn. Senior Online – spotkania odbywają się w zależności od potrzeby i są organizowane przez policjantów z danej Komendy Powiatowej/Miejskiej Policji, którzy spotykają się z mieszkańcami i omawiają zagrożenia, w tym konkretne przykłady zdarzeń, do jakich doszło w ostatnim czasie z udziałem seniorów na terenie powiatu. Celem omawianych audycji jest przede wszystkim kontakt Policji z seniorami i uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci i zaproszeni eksperci zwracają uwagę na różnego rodzaju zagrożenia, w tym m.in. na powody wyboru seniorów jako ofiar, np. oszustw oraz podają wskazówki, jak można ten proces zatrzymać lub gdzie szukać pomocy. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Państwowej Straży Pożarnej W ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Państwowa Straż Pożarna (PSP) realizowała przedsięwzięcia skierowane do seniorów w całym kraju, w których udział wzięło 209 395 osób w wieku powyżej 65 roku życia. 71 Treści edukacyjne były przekazywane w ramach spotkań w jednostce organizacyjnej PSP, w ramach Uniwersytetów Trzeciego Wieku, na zaproszenie klubów seniora, w ramach lekcji on-line oraz pikników, festynów, itp. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: • realizowanych kampanii społecznych PSP, tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, • zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, • pierwszej pomocy, • sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, • zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie, itp., • zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów, itp., • zasad bezpiecznej ewakuacji, • bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, gazowej, czujki tlenku węgla, itp. W ramach realizowanych przez PSP przedsięwzięć skierowanych do seniorów korzystano z poradnika „Bezpieczni poradnik dla seniorów i nie tylko”, który służy do bezpośredniego prowadzenia zajęć, pracy indywidualnej z Uniwersytetami Trzeciego Wieku oraz w formie elektronicznej jako prezentacja do prowadzenia zajęć dotyczących prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Podczas zajęć uczestnikom często przekazywane były bezpłatne czujki dymu i czadu, które poszczególne jednostki organizacyjne PSP otrzymują w ramach realizowanych programów we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz sponsorów. 9. Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób z niepełnosprawnością, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób z niepełnosprawnością dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 43 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Najwięcej osób starszych z niepełnosprawnością odnotowano w woj. mazowieckim (426,6 tys. osób) oraz woj. śląskim (389,5 tys. osób), natomiast najmniej w woj. opolskim (82,4 tys. osób), a także w woj. podlaskim (103,4 tys. osób). Instrumenty wsparcia aktywizacji zawodowej na podstawie przepisów ustawy 79) nie są kierowane do osób 60+, ale ogólnie do osób niepełnosprawnych. Instrumenty realizowane przez powiatowe 79) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913 i 1301). 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem w wieku 60 lat i więcejw tym kobietyw tym mężczyźni 72 urzędy pracy – są dostępne także dla seniorów, w tym emerytów, po zarejestrowaniu w urzędzie pracy jako poszukująca pracy i niepozostająca w zatrudnieniu. INSTRUMENTY WSPARCIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ Dofinansowanie rozpoczęcia działalności gospodarczej Osoba z niepełnosprawnością może otrzymać ze środków PFRON jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na podjęcie działalności w formie spółdzielni socjalnej na jednego członka założyciela spółdzielni oraz na jednego członka przystępującego do spółdzielni socjalnej po jej założeniu, w wysokości określonej w umowie zawartej ze starostą: •nie wyższej niż sześciokrotność przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy, • wynoszącej od sześciokrotności do piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 24 miesięcy – jeżeli nie otrzymała bezzwrotnych środków publicznych na ten cel. Dofinansowanie do oprocentowania kredytu bankowego Osoba z niepełnosprawnością prowadząca działalność gospodarczą albo własne lub dzierżawione gospodarstwo rolne może otrzymać ze środków PFRON dofinansowanie do wysokości 50% oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie tej działalności, jeżeli: •nie korzystała z pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo pożyczka została w całości spłacona lub umorzona; •nie otrzymała bezzwrotnych środków na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo prowadziła tę działalność co najmniej przez 24 miesiące od dnia otrzymania pomocy na ten cel. Refundacja składek – obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych refunduje: •osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, • niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników – wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe – pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku. Refundacja dla niepełnosprawnego przedsiębiorcy przysługuje w wysokości: •100% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; •60% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; •30% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. 73 ŚWIADCZENIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Organizacji Pozarządowych Celem programów jest zapewnienie możliwości skorzystania przez osoby z niepełnosprawnością z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz stymulowanie ww. osób do podejmowania aktywności i umożliwienie im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym ich aspektem jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Beneficjentami Programów są m.in. osoby z niepełnosprawnościami posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo traktowane na równi z orzeczeniami wymienionymi powyżej, zgodnie z ustawą 80) . „Opieka Wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Opieka Wytchnieniowa\" dla Organizacji Pozarządowych Głównym celem usługi opieki wytchnieniowej świadczonej w ramach ww. programów jest odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami zaangażowanych na co dzień w sprawowanie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, poprzez udzielenie im wsparcia w wykonywaniu codziennych obowiązków opiekuńczych i zapewnienie im w tym zakresie czasowego zastępstwa. Dzięki temu wsparciu zyskują oni czas, który mogą wykorzystać zarówno na odpoczynek czy regenerację, jak i na załatwienie niezbędnych życiowych spraw. Usługa opieki wytchnieniowej może również służyć zabezpieczeniu potrzeb osób z niepełnosprawnościami w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie mogą wykonywać swoich obowiązków. Adresatami usług opieki wytchnieniowej są członkowie rodzin lub opiekunowie sprawujący bezpośrednią opiekę nad m. in. osobami niepełnosprawnymi posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z ustawą 81) . \"Centra Opiekuńczo-Mieszkalne\" Głównym założeniem programu jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób z niepełnosprawnościami. Centra te mają za zadanie poprawić sytuację osób z niepełnosprawnościami, dając im szansę na samodzielne i niezależne życie. Centra opiekuńczo-mieszkalne przeznaczone są dla dorosłych osób niepełnosprawnych z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie 82) oraz orzeczeniem traktowanym na równi z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ww. ustawy. Świadczenie uzupełniające Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji to dodatkowe środki służące zaspokajaniu potrzeb życiowych dorosłych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Warunki przyznawania: ukończony 18 r.ż., posiadanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, 80) art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). 81) art. 5 i art. 62 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 82) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 74 spełnienie kryterium dochodowego. Przysługuje w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Zróżnicowanie wysokości świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (przy zastosowaniu formuły \"złotówka za złotówkę\"). Brak waloryzacji samego świadczenia – corocznej waloryzacji (od 1 marca) podlega próg dochodowy uprawniający do jego otrzymania. Według stanu na koniec 2024 r. liczba osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności powyżej 16 roku życia ogólnie: 2 909 965 osób, w tym 1 562 116 osób w wieku 60 lat i więcej (w tym 901 461 kobiet i 660 655 mężczyzn). Świadczenie wspierające Zgodnie z ustawą 83) świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w ustawie 84) , w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające przysługuje miesięcznie w wysokości od 40 do 220% renty socjalnej. Wysokość świadczenia uzależniona jest od liczby punktów w skali potrzeby wsparcia. Podsumowując, materiał zebrany w ramach Narodowego Spisu Powszechnego potwierdza, że postępujące zmiany demograficzne, ale także wydłużenie się długości życia seniorów skutkuje zwiększonym ryzykiem występowania chorób przewlekłych, w tym wzrostem liczby osób z niepełnosprawnością. Długoterminowa strategia, realizowana zarówno na poziomie krajowym jak i regionalnym, powinna uwzględniać rozwój różnorodnych form wsparcia osób z niepełnosprawnościami w wielu płaszczyznach życia. Kluczowe jest dostosowanie usług społecznych i zdrowotnych do zmieniających się potrzeb i możliwości osób z niepełnosprawnościami, które dzięki odpowiedniemu wsparciu zapewnią im dłuższą samodzielność i niezależność oraz ograniczą ryzyko samotności i wykluczenia społecznego. W ostatnich latach zauważalny jest wzrost liczby programów, projektów pilotażowych i inicjatyw skierowanych do tej grupy. Mając jednak na uwadze rosnące potrzeby, niezbędne jest dalsze wsparcie finansowe, instytucjonalne działań w tym zakresie. Liczba uprawnionych osób do świadczenia wspierającego za okres styczeń–listopad 2024 r. (osób, które pobrały w tym okresie co najmniej jedno świadczenie wspierające) wyniosła ponad 70 tys. osób. 10.Wybrane elementy jakości życia Satysfakcja z życia wg Eurostatu Satysfakcja z życia to subiektywna ocena ogólnego zadowolenia z życia. Na jej poziom mają wpływ zarówno czynniki zewnętrzne jak i wewnętrzne. Są to m. in: wiek, poziom wykształcenia, sytuacja rodzinna i finansowa, zdrowie, umiejętność radzenia sobie ze stresem, poczucie bezpieczeństwa, czy niezależność i samodzielne funkcjonowanie w życiu codziennym. 83) Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, 2760). 84) art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 75 Zgodnie z danymi z Eurostatu w 2023 r. średnia ocena satysfakcji z życia w UE wyniosła 7,3 (w skali od 0 do 10). Spośród 27 krajów UE, 15 uzyskało ocenę na poziomie lub powyżej średniej unijnej. W Polsce w 2023 r. ogólna satysfakcja z życia była wyższa, niż średnia unijna – wyniosła 7,6 (w skali od 0 do 10). Ponadto, średnia ocena satysfakcji z życia w UE dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniosła 7,1, natomiast w Polsce 7,4. Biorąc pod uwagę poziom zadowolenia, w 2024 r. całkowita satysfakcja z życia w UE w grupie wiekowej 65 lat i więcej – w przypadku 19% była wysoka, 61% oceniło ją jako średnią, natomiast w przypadku 20% była niska. W Polsce sytuacja ta wyglądała korzystniej – wysoki poziom satysfakcji z życia wskazało prawie 25% osób w wieku 65 lat i więcej, prawie 63% oceniło ją na średnim i o ponad 7,6 p. proc. mniej niż w UE (12,8%) na poziomie niskim. Biorąc pod uwagę zróżnicowanie ze względu na płeć, kobiety w wieku 65 lat i więcej w Polsce zdecydowanie częściej oceniały swoją satysfakcję z życia na poziomie wysokim (w UE 18,2%, w Polsce 25,4%). Średnią satysfakcję z życia wykazało 64,5% mężczyzn w wieku 65 lat i więcej (w UE 61,1%) oraz 61,5% kobiet w tym wieku (w UE 60,1%). Natomiast niski poziom satysfakcji w Polsce ukształtował się – w przypadku kobiet na poziomie 13,1% oraz 12,3% mężczyzn. Zadowolenie z życia Zgodnie z raportem CBOS z 2023 r. 72% osób w wieku 65 lat i więcej deklarowały zadowolenie z całego życia, 26% osób – średnie zadowolenie, 2% – niezadowolenie. Zaledwie 1% osób w wieku 65 lat i więcej zadeklarował problem z określeniem się lub odmówił odpowiedzi. Jednocześnie, osoby w wieku 65 lat i więcej są jedną z najbardziej licznych grup badanych (15%), które deklarują samotne spędzanie czasu wolnego 85) . 85) Raport Więzi społeczne, nr 90/2024, CBOS 76 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej Na podstawie zebranych informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. oraz informacji na temat realizacji działań wobec osób starszych realizowanych na poziomie regionalnym zostały sformułowane wnioski i rekomendacje. Zmiany demograficzne Na proces starzenia się społeczeństwa ma wpływ wiele czynników tj. poprawa warunków życia, stały rozwój medycyny oraz świadomość społeczna, w tym zdrowy tryb życia i profilaktyka zdrowotna. Ważną rolę odgrywają również zmiany zachodzące w strukturze rodziny, rynku pracy, migracje czy zmiany kulturowe. Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w 2060 r. do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Powyższe zmiany demograficzne wymagają stałego podejmowania zintegrowanych działań w obszarze polityki senioralnej. Priorytetem dla polityki senioralnej w najbliższych latach powinna być realizacja inicjatyw, działań, projektów i programów, które będą służyły wsparciu osób starszych we wszystkich sferach życia, a które będą wpływały na polepszanie jakości i warunków życia. Sytuacja zdrowotna osób starszych Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2024 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 115,6 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 67,3 mln porad (36,0% ogółu porad w tym zakresie). W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 42,5 mln porad lekarskich, tj. 30,9% wszystkich porad specjalistycznych. W 2024 r. w Polsce funkcjonowało 60 oddziałów geriatrycznych. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku). Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy 86) . Biorąc powyższe pod uwagę niezbędne jest się kształcenie zawodowe specjalistów w zakresie leczenia oraz świadczenia usług zdrowotnych dla osób starszych, promowanie zawodów związanych z opieką nad najstarszymi pacjentami, ich szczególnymi potrzebami i wielochorobowością. Ważna jest również kontynuacja programów profilaktycznych, akcji promujących zdrowy tryb życia oraz działań uświadamiających społeczeństwo w zakresie edukacji zdrowotnej. Ponadto konieczny jest rozwój opieki uzdrowiskowej, która wspiera profilaktykę, rehabilitację i rekonwalescencję osób starszych. Pobyt w uzdrowisku oddziałuje pozytywnie na wzmocnienie zarówno kondycji fizycznej jak i psychicznej organizmu poprzez m.in. złagodzenie dolegliwości bólowych, poprawę mobilności czy wydolności organizmu, ale także zmianę otoczenia i regularne kontakty międzyludzkie. 86) Według metodologii DAiS MZ. 77 Rozwój opieki długoterminowej w Polsce Obecnie usługi opieki długoterminowej w Polsce są rozproszone między ochroną zdrowia, a pomocą społeczną, a świadczenia i usługi kierowane są do różnych grup (osób starszych, osób z niepełnosprawnościami). Ponadto, funkcjonują różnorodne kryteria dostępu do tego rodzaju wsparcia. W odpowiedzi na te wyzwania, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) Polska wdraża obecnie szereg reform systemu opieki długoterminowej. Działania podejmowane w ramach kamienia milowego A70G obejmują m.in.: zdefiniowanie pojęć „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej), wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego czy przeprowadzenie przeglądu wydatków na opiekę długoterminową. Zapewnienie bezpieczeństwa seniorom Wydłużanie się średniej długości życia oraz zachowanie dobrej kondycji psychofizycznej organizmu, a także niezależności jest kluczowym wyzwaniem dla polityki społecznej wobec osób starszych i wymaga opracowania długofalowych rozwiązań m.in. w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Osoby starsze są grupą szczególnie narażoną na ryzyko urazów i kontuzji, które często prowadzą do stopniowej utraty samodzielności. Dlatego polityka senioralna powinna uwzględniać dzisiejsze zapotrzebowanie na usługi zdrowotne, w tym profilaktykę, badania przesiewowe i dogodny dostęp do specjalistów (bez względu na miejsce zamieszkania). Działania w ramach polityki społecznej powinny zachęcać seniorów do aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności, wzmacniać więzi społeczne, w tym sąsiedzkie, ale przede wszystkim zapewniać wsparcie i gwarantować poczucie bezpieczeństwa w codziennym funkcjonowaniu poprzez m. in. dostosowanie infrastruktury społecznej do potrzeb i możliwości osób starszych, czy zapewnienie wspólnej przestrzeni, sprzyjającej integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej. Niezbędne będą także inicjatywy w zakresie szeroko rozumianej edukacji seniorów, m.in. w zakresie regulacji prawnych dotyczących różnych sfer życia, w tym, praw obywatelskich, konsumenckich, informacji na temat przysługujących świadczeń oraz dostępnych formach wsparcia ze strony instytucji społecznych. Czynnikiem wzmacniającym godną starość jest również włączenie cyfrowe osób starszych – ogranicza ryzyko wykluczenia społecznego, ryzyko oszustw i wyłudzeń, a także podtrzymuje umiejętności samodzielnego funkcjonowania. To wyzwanie, które, biorąc pod uwagę tempo rozwoju nowych technologii, będzie jednym z kluczowych w najbliższej przyszłości. Mając na uwadze, że osoby starsze są jedną z grup najbardziej narażonych na różnego rodzaju oszustwa, należy podjąć działania, które będą zapewniały szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Działania te powinny mieć m.in. charakter informacyjny, profilaktyczny, ekonomiczny, środowiskowy, tak aby realnie wpływy na poprawę bezpieczeństwa osób starszych. Sytuacja mieszkaniowa osób starszych Analizując stały przyrost liczby osób starszych w społeczeństwie, jednym z kluczowych obszarów do podjęcia działań w najbliższym czasie będzie poprawa sytuacji mieszkaniowej osób starszych poprzez zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych. Jest to niezwykle ważne z punktu widzenia występujących ograniczeń związanych z wiekiem. 78 Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że w 2024 r. 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej zamieszkiwało w mieszkaniach znajdujących się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania. Problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. W związku z powyższym, wyzwaniem w następnych latach będzie wdrożenie systemowych rozwiązań, które uwzględnią potrzebę dostosowania dostępnych mieszkań do potrzeb, wieku i możliwości osób starszych i z niepełnosprawnością. Tworzenie przyjaznej przestrzeni dla osób starszych Integracja społeczna seniorów pełni niezwykle ważną rolę – oddziałuje na ich zdrowie psychiczne i fizyczne, pomaga budować i utrzymać relacje międzyludzkie oraz poczucie przynależności w środowisku lokalnym. Ponadto, pomaga zachować aktywny tryb życia i samodzielność poprzez dostęp do usług (w tym społecznych). Integracja realizowana jest poprzez regularne spotkania i wszelkiego rodzaju aktywności, realizowane programy i projekty oraz usługi świadczone na rzecz osób starszych. W Polsce, z roku na rok, zwiększa się zarówno liczba różnego rodzaju ośrodków, klubów i centrów społeczności lokalnych, w których seniorzy mogą aktywnie i bezpiecznie spędzić czas. Są to m. in. programy aktywizujące, edukacyjne i szkoleniowe, inicjatywy promujące aktywność kulturalną i społeczną, np. wolontariat, działania profilaktyczne i zdrowotne czy działania z zakresu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów. Mając na uwadze proces starzenia się populacji i systematycznie rosnącą długość życia w Polsce coraz większe znaczenie będzie miało projektowanie przestrzeni (planowanie przestrzenne) dostosowanych do potrzeb i możliwości osób starszych. Odpowiednie rozwiązania architektoniczne, budowlane, komunikacyjne i transportowe zapewnią seniorom jak najdłuższą niezależność, bezpieczeństwo i umożliwią zachowanie kontaktów społecznych w środowisku lokalnym, przeciwdziałając ich osamotnieniu. Niezbędny jest także dalszy rozwój usług społecznych i wspólnych, przyjaznych przestrzeni w środowisku zamieszkania osób starszych, które zapewnią integrację oraz aktywne i bezpieczne formy spędzania czasu. Należy zintensyfikować działania na rzecz rozwoju działań samopomocowych oraz zwiększenia zaangażowania seniorów w życie społeczności lokalnych. Dodatkowo, niezbędny jest rozwój usług transportowych dla osób starszych, które nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do docelowego miejsca. Solidarność międzypokoleniowa i wzmocnienie pozytywnego wizerunku osób starszych Szczególnie ważną rolę w zapewnieniu jakości życia osób starszych ma integracja międzypokoleniowa, która wzmacnia relacje społeczne, zapewnia wsparcie oraz sprzyja wymianie doświadczeń życiowych. Coraz częściej placówki skupiające seniorów w środowisku lokalnym nawiązują stałą współpracę ze żłobkami, przedszkolami i szkołami. Wspólnie realizowane inicjatywy budują trwałe, wartościowe relacje, a także szacunek i zrozumienie dla potrzeb osób w określonym wieku. Edukacja na temat starzenia się społeczeństwa pomaga zrozumieć procesy zachodzące w organizmie, uświadamia możliwość adaptacji do zmian oraz spowolnienia niektórych procesów przez zmianę stylu życia, utrzymanie sprawności organizmu, aktywności i kontaktów społecznych, a także utrzymania samodzielności i niezależności. Nauka ta ma także ogromne znaczenie dla młodszych pokoleń. 79 Dlatego też, szczególnie ważne jest kontynuowanie działań na wielu poziomach, tj. ogólnokrajowe kampanie społeczne, programy edukacyjne skierowane zarówno do instytucji publicznych, organizacji samorządowych (realizujących programy i projekty skierowane do seniorów) jak i szkół i przedszkoli na temat starości i aktywnego starzenia się. Szczególnie ważne jest wdrażanie metod edukacyjnych ukierunkowanych na przeciwdziałanie stereotypom, dyskryminacji i przemocy wobec osób starszych, wzmacniania tolerancji i zaangażowania w życie społeczne. Współpraca z samorządami i organizacjami pozarządowymi Zaangażowanie jednostek samorządu terytorialnego stanowi fundament zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnej. Samorządy, wykorzystując swoją wiedzę i doświadczenie w zakresie realizacji polityki senioralnej, dostosowują dostępną infrastrukturę oraz katalog usług do zmieniających się potrzeb i możliwości osób starszych. W ramach swojej działalności tworzą lokalne strategie i programy, koordynują działania różnych instytucji i wdrażają rozwiązania, które mają na celu podniesienie jakości życia najstarszych mieszkańców. Analizując dane przekazane przez wojewodów można zauważyć, że działalność samorządów skupia się głównie na zapewnieniu usług opiekuńczych, usług z zakresu teleopieki, ale także zapewnieniu oferty bardzo różnorodnych działań aktywizujących. Ponadto, w samorządach rozwinięte są usługi tj. transportowe, „złotej rączki”, dowozu posiłków czy książek. Jednostki samorządu terytorialnego skutecznie współpracują z ośrodkami wsparcia dla osób starszych, placówkami ochrony zdrowia oraz organizacjami pozarządowymi, w tym Uniwersytetami Trzeciego Wieku czy Radami Seniorów. Jednocześnie należy dążyć do zwiększania skuteczności działania rad seniorów oraz ich wpływu na polityki publiczne. Cel ten może być osiągany poprzez m.in. systematyczne finansowanie rad przez jednostki samorządu terytorialnego, merytoryczne wspieranie opiekunów i członków rad, a także intensyfikowanie współpracy rad z jednostkami samorządu oraz innymi partnerami lokalnymi. Mając na uwadze postępujące procesy demograficzne, a także zróżnicowaną sytuację osób starszych w regionach – rola jednostek samorządu terytorialnego będzie miała coraz większe znaczenie. Ponadto, z roku na rok coraz bardziej widoczna jest współpraca jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi, które w wybranych obszarach uzupełniają zadania instytucji publicznych. Mowa tu np. o dostarczaniu usług i wsparcia społecznego, edukacji w zakresie zdrowego stylu życia, włączenia cyfrowego, integracji społecznej. Dlatego też niezbędna jest kontynuacja współpracy pomiędzy samorządami oraz lokalnymi organizacjami w celu poszerzenia oferty działań na rzecz osób starszych. Podsumowując, sytuacja demograficzna w Polsce wymaga współpracy międzysektorowej i kompleksowych rozwiązań w ramach polityki senioralnej. Odpowiedzialne działania, realizowane równocześnie na wielu płaszczyznach wpłyną korzystnie na jakość życia osób starszych. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oaz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Ewentualna realizacja nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 80 Spis wykresów Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) ................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) ...........................................6 Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) ......................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji w 2024 r. ...........................................................................7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)......7 Wykres 6 Współczynnik zgonów w 2024 r. ...............................................................................8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi w 2024 r. ..................9 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).........................................................................10 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).........................................................................11 Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) .................................................................................................................................14 Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................14 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................................................15 Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r.(w tys.) .............................................................................................................15 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) .........................................................................................................................16 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) ........17 Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) .....................................................................................17 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) .............................................................................................................20 Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. .........................................................................................................22 Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) ..............................24 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % .................27 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % .....................................28 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % ............29 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % 30 Wykres 26 Program Opieka 75+ .............................................................................................37 Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)......................................................................................................................41 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)..............................................................................................42 Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....................................42 81 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m- sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....43 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. ......................................52 Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) .............................................................................................53 Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) .........................53 Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) .................54 Wykres35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa .......................................................................................................................56 Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach .....................................................57 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. ............................................................................................................59 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 .......................................................................61 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 41 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 42 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r..........................................................................63 Wykres 43 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa ...................................65 Wykres 44 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) .......................71 Spis tabel Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. ................................12 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................12 Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r...................................................13 Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej ............................................................................................................................18 Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania ......................................................................19 Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania..............20 Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................................................21 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r................................................................23 Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. .......................................................31 Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. .......................................................................32 Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r...........................................................................33 Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. .............................................35 Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r..............................38 82 Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. .........................................................................................................39 Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. ........................................43 Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. ....................................................................................................44 Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. ................................................................................45 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. ..........................................................................47 Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. ................................................................47 Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r............................................................................................48 Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. ..........................................................................49 Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. .......................................................................................55 Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r................55 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. ..................................................................57 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ....................................................................................................60 1 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu w dniu 1 stycznia 2024 r. podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, 314 powiatów oraz 2 477 gmin, w tym 66 miast na prawach powiatu. Porównując z rokiem poprzednim, w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 876 jednostkach (75,7% gmin). W 18 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2024 1) r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Biorąc pod uwagę liczbę ludności w poszczególnych rodzajach gmin na koniec 2024 r. – sytuacja prezentuje się następująco: Wykres 2 Ludność Polski w podziale na rodzaj gmin – stan na 31 grudnia 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,8%) i woj. łódzkie (29,1%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,5%) oraz woj. pomorskie (24,6%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1) stan na 1.01.2024 r. 2477 302 1464 711 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymmiejskiewiejskiemiejsko-wiejskie 37489.1 17817.4 9249.5 10422.1 9979 5076.5 2429.4 2473 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000 PolskaPolska - gminy miejskie Polska - gminy miejsko- wiejskie Polska - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 2 Wykres 3 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,4% 27,1% 27,9% 27,2% 29,1% 24,5% 24,9% 28,4% 25,9% 27,3% 24,6% 28,4% 29,8% 27,0% 24,9% 28,3% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.Województwo dolnośląskie ...............................................................................................4 2.Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................11 3.Województwo lubelskie ...................................................................................................18 4.Województwo lubuskie ....................................................................................................26 5.Województwo łódzkie ......................................................................................................32 6.Województwo małopolskie ..............................................................................................38 7.Województwo mazowieckie .............................................................................................45 8.Województwo opolskie ....................................................................................................52 9.Województwo podkarpackie ............................................................................................59 10.Województwo podlaskie ..............................................................................................67 11.Województwo pomorskie .............................................................................................74 12.Województwo śląskie ..................................................................................................79 13.Województwo świętokrzyskie .......................................................................................87 14.Województwo warmińsko-mazurskie ...........................................................................93 15.Województwo wielkopolskie ........................................................................................98 16.Województwo zachodniopomorskie ...........................................................................101 Zestawienie kart wojewódzkich...............................................................................................107 4 1. Województwo dolnośląskie Wykres 4 Ludność woj. dolnośląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3131,38 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 31,5%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2149,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 23,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,5%, a na zdrowie – 6,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,31. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,5 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej na lata 2021–2030 •Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością Edycja 2024 •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami, •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie, •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy, •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 079 osób, w tym 1 987 seniorów. 2868.2 1541.4 745.1 581.7 785.9 450.4 200.1 135.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 dolnośląskie dolnośląskie - gminy miejskie dolnośląskie - gminy miejsko-wiejskie dolnośląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 5 Program \"Opieka 75+\" Edycja 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie; zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych oraz kontaktów z otoczeniem. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: w programie uczestniczyło 58 gmin, wsparciem objęto 1 292 osoby. Program \"Korpus wsparcia Seniorów\" •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 32 130 osób ( z tego 27 658 w formie usług sąsiedzkich i 4 472 w formie opasek). Program Wieloletni ,,Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 026 osób. Program Opieka wytchnieniowa Edycja 2024 •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 1 435 osób ( z czego w formie dziennej 1 200 osób, a w formie całodobowej 235 osób), w tym 713 seniorów (z czego w formie dziennej 551 osób i w formie całodobowej 162 osoby). Program Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021–2027 •Cel: pomoc w formie paczek żywnościowych m.in. dla Seniorów •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz środki własne Gminy •Rezultaty: uprawnionych do korzystania z programu było 45 508 osób. Program Gmina Przyjazna Seniorom – Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: dystrybucja ogólnopolskich kart seniora, zapewniających zniżki i rabaty dla osób starszych w całej Polsce •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: współfinansowany przez gminy uczestniczące w projekcie 6 •Rezultaty: w programie uczestniczyło 29 gmin. Wydano 3 561 kart. Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku •Cel: podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. •Alokacja środków: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego (329 036,70 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2024 r. •Cel: udostępnienie usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się do m.in. lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: udzielono 8 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 8 dotacji (1 499 464,47 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2024 r. •Cel: prowadzenie działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianie różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działania edukacyjne mające na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia, zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. •Alokacja środków: udzielono 20 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 20 dotacji (974 987,84 zł). 7 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Karpacz Rodzaj działania: Program sportowy dla seniorów Szczegółowy opis: Zimowa Akademia Sportu w Karpaczu. Innowacyjna formuła zajęć sportowych z symulacjami zimowych dyscyplin – curling, skisymulator, minihokej. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w programie uczestniczyło 10 osób. Powiat dzierżoniowski Rodzaj działania: badania przesiewowe w busach Szczegółowy opis: W 2024 r. zorganizowano akcje profilaktyczne w dniach 10 i 21 września oraz w dniu 24 października. Badania przeprowadzone w dniach 10 i 21 września odbyły się w gabinecie mobilnym, natomiast badanie w dniu 24 października odbyło się w gabinecie stacjonarnym należącym do struktur PCPRiOZ w Dzierżoniowie. Wszystkie badania wykonywane były przez wykwalifikowany personel. Mieszkańcy powiatu dzierżoniowskiego mogli korzystać z bezpłatnych mobilnych badań densytometrycznych kości (osteoporoza), badań tętnic kończyn dolnych ABI, badań spirometrycznych, a także badań Doppler tętnic szyjnych i kręgowych. Alokacja środków: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Źródło finansowania: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Rezultaty: Z badań densynometrycznych skorzystało 109 osób, z badań tętnic kończyn dolnych ABI skorzystały 182 osoby, z badań spirometrycznych 74 osoby, natomiast z USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych skorzystało 80 osób. Gmina Głogów Rodzaj działania: Projekt – Warsztaty edukacyjne pt. Międzypokoleniowe spotkania warsztatowe ,,Uczymy rzeczy, których się nie uczy\" Szczegółowy opis: Warsztaty międzypokoleniowe, które polegały na wzajemnym uczeniu się dzieci i młodzieży i osób starszych, przekazie wiedzy i umiejętności między pokoleniami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 48 osób. Gmina Strzelin Rodzaj działania: Organizacja szkoleń Szczegółowy opis: Organizacja szkolenia \"Bezpieczny Senior\" przy współpracy z Aglomeracją Wrocławską oraz Fundacją Przyszłość Pokoleń. Zakres i tematyka szkolenia: prawo spadkowe, oszustwa i kradzieże. Szkolenie połączone zostało z bezpłatnymi, indywidualnymi poradami prawnymi. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Ze szkolenia skorzystało ok. 40 seniorów i seniorek z Gminy Strzelin. Gmina Czernica Rodzaj działania: Edukacja i rozwój osobisty Szczegółowy opis: Kursy komputerowe dla seniorów – obsługa Internetu, e-recepta, bankowość online; warsztaty tematyczne: rękodzieło: ceramika, docoupage, wianki okolicznościowe, ręczne 8 szycie, kluby dyskusyjne, spotkania autorskie; wycieczki krajoznawcze: wyjazdy jedno lub kilku dniowe po terenie Polski, Karta Seniora Aglomeracji Wrocławskiej; spotkania z Policją nt. bezpieczeństwa w domu i oszustw \"na wnuczka\", bezpieczeństwa na drodze i noszenia odblasków. Alokacja środków: 80% dotacja z budżetu gminy Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w kursie uczestniczyło 18 osób. Gmina Wisznia Mała Rodzaj działania: wolontariat indywidualny i grupowy na rzecz seniorów Szczegółowy opis: Wolontariat indywidualny: Młodzież w wieku szkolnym (klasy 7–8) w ramach wolontariatu świadczyła nieodpłatną pomoc na rzecz seniorów zamieszkujących na terenie gminy Wiszni Małej, w szczególności wykonując drobne prace porządkowe, robiąc zakupy seniorom, dotrzymując towarzystwa. Wolontariat grupowy: młodzież angażowała się w organizację wydarzeń dla seniorów, tj. wigilia dla seniorów, warsztaty dla seniorów, zbiórki żywności. Alokacja środków: działania na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W wolontariat zaangażowanych było 28 wolontariuszy. Ze wsparcia skorzystało ok. 40 osób Gmina Miejska Dzierżoniów Rodzaj działania: Projekt \"Seniorzy – seniorom\" Szczegółowy opis: Projekt zorganizowany jest przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie i polega na prowadzeniu punktu wymiany sprzętu rehabilitacyjnego. Akcja umożliwia bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy z uwagi na swoje dysfunkcje potrzebują w wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji jest bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: z usług skorzystało 25 osób Gmina Stoszowice – Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Stoszowicach Rodzaj działania: Warsztaty kulinarne dla seniorów „Zdrowa żywność” Szczegółowy opis: Warsztaty kulinarne prowadzone przez instruktorkę prowadzącą działalność na rzecz propagowania zdrowej żywności w każdym wieku. W zajęciach uczestniczyły głównie panie, które uczyły się przygotowywać posiłki wg nowych receptur lub ulepszając stare receptury, uczyły się stosować w swoich posiłkach zdrowe produkty – jako zamienniki tych mniej zdrowych, poznawały sposoby zdrowszego odżywiania oraz wpływu jakości żywienia na stan zdrowia Alokacja środków: zgodnie z planem finansowym GOKSiR Źródło finansowania: środki finansowe GOKSiR Rezultaty: z warsztatów skorzystało 25 osób. Gmina Wrocław Rodzaj działania: Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora Szczegółowy opis: Podczas trwania projektu osoby starsze uczestniczyły w warsztatach aktorskich z zakresu ruchu scenicznego, castingach, spotkaniach z aktorami i reżyserami, monodramach oraz pokazie polskich filmów fabularnych konkursowych, spotkaniach z aktorami, w Festiwalu Reżyserii i Aktorstwa Filmowego, w przygotowaniu i realizacji przedstawień oraz przygotowaniu i realizacji filmu fabularnego oraz spektaklu. Projekt jest organizowany corocznie od 2021 r. Źródło finansowania: Gmina Wrocław 9 Rezultaty: W projekcie wzięło udział około 1 000 osób. Gmina/ MOPS Wałbrzych Rodzaj działania: Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin Szczegółowy opis: W październiku uruchomiono w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. Punkt informacyjny jest zadaniem realizowanym na rzecz środowiska osób z niepełnosprawnościami, mieszkających na terenie miasta Wałbrzycha, które w związku z napotykanymi na co dzień trudnościami, wymagają wsparcia w zakresie informacyjnym, doradczym lub bezpośredniego dostępu do dedykowanej im oferty instytucji oraz podmiotów funkcjonujących na terenie miasta. Punkt wspiera osoby z niepełnosprawnościami w następującym zakresie ulg i uprawnień wynikających z obowiązujących przepisów, możliwości uzyskania wsparcia finansowego i rzeczowego w ramach pomocy społecznej, rehabilitacji społecznej i zawodowej, programów realizowanych na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami oraz projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe, działające w najbliższej okolicy oraz zakresu działalności instytucji i organizacji zajmujących się wspieraniem osób niepełnosprawnych. Z Punktu można korzystać telefonicznie – w tym celu została utworzona infolinia czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 18:00, mailowo lub osobiście w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałbrzychu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: ze wsparcia od października 2024 r. skorzystało ok. 150 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Długołęka Rodzaj działania: Projekt socjalny – Trening Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: Treningi pamięci to cykl spotkań skierowanych do osób w wieku 65 lat i więcej, zamieszkałych na terenie Gminy Długołęka. Celem projektu była poprawa sprawności umysłu i aktywizacja pamięci i uwagi. Treningi polegały na ćwiczeniach angażujących różne obszary i funkcje mózgu, a tym samym poprawę sprawności umysłu lub utrzymanie jego aktualnego stanu. Treningi były bezpłatne i odbywały się w miejscu zamieszania seniora. Cykl treningów składał się z 5 spotkań, trwających w zależności od możliwości klienta 30 – 45 minut. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba uczestników Treningów pamięci w 2024 r. wyniosła 5 osób. Gmina Sobótka Rodzaj działania: Pomoc w drobnych remontach Szczegółowy opis: Pomoc osób w drobnych remontach osobom starszych, samotnych, tj. malowanie, sprzątanie Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: brak Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 4 osoby, (w tym 3 seniorów i 1 osoba niepełnosprawna). Wałbrzych – miasto na prawach powiatu Rodzaj działania: moderowana komunikacja z wykorzystaniem 60 sztuk tabletów i abonamentu Internetowego 10 Szczegółowy opis: Komunikacja z wykorzystaniem obrazu i dźwięku pozwala na dodatkowy kontakt z opiekunami świadczącymi usługi asystenckie, kontakt ze specjalistami także spoza regionu, zapraszanymi do współpracy przez pracowników moderujących. System pozwala także prezentować nagrane materiały i dostępne w sieci, a także zmniejsza poczucie samotności i odrzucenia, daje możliwość tak zwanego „wygadania się”, co jest bardzo istotne dla wsparcia emocjonalnego. Komunikatory pozwalają sieciować osoby na spotkania online wg zainteresowań lub potrzeb. Alokacja środków: 70 % – dofinansowanie ze środków UE, 10 % – dofinansowanie ze środków budżetu Państwa, 20 % – wkład własny Źródło finansowania: projekt dofinansowany ze środków UE Rezultaty: Komunikatory pozwalają na ograniczenie skali bezpośredniego fizycznego wsparcia, a zarazem wzmacniają stan i poczucie bezpieczeństwa, os. w szczególności w okresach pozostawania w osamotnieniu. 11 2. Województwo kujawsko-pomorskie Wykres 5 Ludność woj. kujawsko-pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3019,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 33,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1923,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,9%, a na zdrowie – 6,0%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 51,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,43. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2024 •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów w postaci doraźnej, czasowej przerwy w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, a także nad osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. •Alokacja środków: dotacja – 100 794,24 zł, koszty obsługi programu – 1 996,83 zł •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Łącznie skorzystało 14 osób, w tym 7 osób dorosłych. 1984.5 914.5 472.6 597.3 537.3 275.1 125.5 136.7 0 500 1000 1500 2000 2500 kujawsko-pomorskie kujawsko-pomorskie - gminy miejskie kujawsko-pomorskie - gminy miejsko-wiejskie kujawsko-pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 12 Program Wieloletni „Senior+” na lata 2021–2025 Edycja 2024 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. W ramach zajęć przewidziane zostały między innymi zajęcia ruchowe, warsztaty rękodzieła, warsztaty krawieckie, zajęcia z kosmetologiem, zajęcia plastyczne, zajęcia muzyczne, zajęcia komputerowe i przegląd prasy. Ponadto realizowano różnego rodzaju spotkania: karnawałowe, wielkanocne, walentynkowe, wigilijne, dzień kobiet i mężczyzn, dzień seniora. W 2024 r. zrealizowano również Akcję Żonkile, a wspólnie z Gminną Biblioteką Publiczną – Czytanie Narodowe, w którym uczestniczyć mogli mieszkańcy gminy Bądkowo. Klubowicze skorzystać mogli również z wyjazdów krajoznawczych i integracyjnych. •Alokacja środków: dotacja w wysokości 41 085,00 zł oraz wkład własny w wysokości 96 113,39 zł. •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Klub Senior+ działający na terenie gminy mieści się w Toporzyszczewie Starym i liczy 20 klubowiczów. Uczestnictwo w Klubie Senior+ miało służyć zaspokajaniu potrzeb osób starszych, dawać im poczucie jedności i przynależności do grupy, dostarczać wsparcia psychicznego. Wśród seniorów zaobserwować można poprawę ogólnego samopoczucia i wzrost aktywności fizycznej. Uczestnictwo w zajęciach pozwoliło nawiązać nowe znajomości, zbudować relację, dzięki czemu seniorzy aktywniej włączają się w życie lokalnej społeczności. „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim” Powiat Mogileński •Cel: Powiat Mogileński zorganizował zajęcia aktywności fizycznej, w ramach których prowadzone były ćwiczenia usprawniające dla zrekrutowanych seniorów z terenu powiatu mogileńskiego. Zajęcia realizowane były trzy razy w tygodniu w okresie wrzesień-listopad 2024 r. Program zakończony został w dniu 6 grudnia 2024 r. przeprowadzonym szkoleniem oraz badaniami kontrolnymi seniorów. •Alokacja środków: 14 757,00zł z budżetu JST (Powiatu Mogileńskiego) •Źródło finansowania: budżet JST: Powiatu Mogileńskiego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego •Rezultaty: Zrekrutowano 60 uczestników, tj.: 4 grupy po 15 osób w wieku 60 lat i więcej oraz przeprowadzono nabór trenera aktywności fizycznej. Udział w programie poprzedzony został kwalifikacyjnymi badaniami lekarskimi, w wyniku których 4 osoby ze względu na stan zdrowia nie zostały zakwalifikowane do udziału w zajęciach. Finalnie w programie uczestniczyły 53 osoby. Wszyscy uczestnicy projektu poprawili sprawność fizyczną. Większość uczestników wykształciło nawyk systematycznych ćwiczeń, o czym może świadczyć informacja o utworzeniu się grup prywatnych i kontynuacji indywidualnych ćwiczeń. Dzięki realizacji programu uczestnicy zwiększyli wiedzę dotyczącą wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, zdrowego stylu życia, zdrowego odżywiania, prewencji upadków oraz związanych z nimi urazów. Program \"Asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – edycja 2024\" •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej spełniającym warunki przystąpienia do programu, wsparcie w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób niepełnosprawnych. •Alokacja środków: 117 208,11 zł •Źródło finansowania: dotacja 13 •Rezultaty: Programem objęto 9 osób. Poprawa bezpieczeństwa oraz wsparcie w życiu codziennym dla osób z orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym , znacznym lub sprzężonym. Wzmocnienie pozycji w życiu społecznym, integracja z osobami z sąsiedztwa. Korpus wsparcia Seniorów – Gmina Drzycim •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". Usługa polegała na całodobowym monitoringu czynności życiowych poprzez tzw. opaski monitorujące. •Alokacja środków: dotacja – 7 452,80 zł, środki własne gminy – 1 863,20 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne gminy •Rezultaty: Usługą objęto 24 osoby. Poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. Program \"Opieka 75+\" na rok 2024 •Cel: zwiększenie dostępności usług opiekuńczych – w tym specjalistycznych – dla osób w wieku 75 lat i więcej, szczególnie tych, które są samotne, samotnie gospodarujące, lub pozostające w rodzinach, poprzez wsparcie gmin małych i średnich (do 60 tys. mieszkańców) w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym. •Alokacja środków: dotacja z budżetu państwa – 121 262,00 zł, środki własne – 80 841,00 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne •Rezultaty: Wsparciem objęto 50 osób w formie usług opiekuńczych oraz 6 osób w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Zapewniono osobom starszym w wielu 75 lat i więcej wsparcia i pomocy adekwatnej do potrzeb i możliwości wynikających z wieku i stanu zdrowia Projekt: ‘kujawsko-pomorska teleopieka etap I’. •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym w postaci usług opiekuńczych, pomocy sąsiedzkiej, wolontariatu opiekuńczego przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii tj. teleopieka dla 3 500 osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, mieszkających na terenie województwa. Projekt opierał się na 3 zadaniach: usługi społeczne świadczone w środowisku lokalnym, świadczenie usług w obszarze teleopieki, świadczenia w obszarze telemedycyny. Projekt partnerski. Lider projektu Województwo Kujawsko – Pomorskie/ROPS w Toruniu, partner projektu Gmina Więcbork/MGOPS w Więcborku. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wynosi 33 316 302,61 zł, w tym łączne dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz budżetu Państwa wynosi 31 650 487,47 zł. Zgodnie z budżetem szczegółowym projektu, Gmina Więcbork w okresie realizacji projektu dysponuje łączną kwotą 156 091,60 zł, z czego 20 000,00 zł stanowi wkład własny, pozostałą kwotę 136 091,60 zł stanowi dofinansowanie. •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus •Rezultaty: W 2024 r. – 8 osób niesamodzielnych w wieku 60 lat i więcej skorzystało z usług teleopieki. 14 Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 •Cel: wyżywienie, usługi w zakresie opieki, aktywizacja w sferze fizycznej, intelektualnej i społecznej, pomoc psychologiczna, poradnictwo i wsparcie w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych oraz bieżących spraw życia codziennego •Alokacja środków: 541 297,09 zł dofinansowanie, 356 000,00 zł środki własne •Źródło finansowania: Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 oraz środki własne •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 30 osób w ramach zajęć w Dziennym Domu \"Senior+\" w Świedziebni z siedzibą w Michałkach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piotrków Kujawski Rodzaj działania: wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania Szczegółowy opis: zapewnienie wsparcia i opieki seniorom chcącym mieszkać w swoich mieszkaniach w ramach usług opiekuńczych; regularne wizyty pracowników socjalnych oraz opiekunek środowiskowych polegające na rozmowach, pomocy w robieniu zakupów, sprzątaniu czy wyjściu do lekarzy; bieżące monitorowanie na podstawie informacji zebranych od służby zdrowia, sąsiadów, sołtysów czy innych osób, które mają kontakt ze seniorami. Alokacja środków: środki własne gminy – 176 953,43 zł; środki Wojewody – 7 033,20 zł Źródło finansowania: środki własne gminy, środki Wojewody Rezultaty: poprawa funkcjonowania 16 osób starszych w miejscu zamieszkania Łasin Rodzaj działania: usługi asystenckie osobą z niepełnosprawnością Szczegółowy opis: pomoc osobom z niepełnosprawnością w codziennych czynnościach w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych , aktywne spędzanie czasu Alokacja środków: zapewnienie wytchnienia – 109 548,00 zł, usługi asystenckie – 242 250,00 zł. Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy Rezultaty: pomoc w codziennym funkcjonowaniu, uspołecznianie osób z niepełnosprawnością, zwiększenie aktywności w kontaktach ze środowiskiem – Klub Senior – ok. 28 osób, opieka Wytchnieniowa – 14 osób, asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – 13 osób. Gmina Solec Kujawski Rodzaj działania: Klub Samopomocy \"Stokrotka\" Szczegółowy opis: Klub Samopomocy „Stokrotka” działa przy CUS, przeznaczony jest dla 15 osób starszych, potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Placówka działa pięć dni w tygodniu, zajęcia odbywały się według przygotowanych planów pracy. Uczestnicy w trakcie pobytu mieli zapewniony poczęstunek i dowóz na zajęcia. Osoby starsze miały dostęp do sali rehabilitacyjnej, wsparcia fizjoterapeuty, uczestniczyli w zajęciach integracyjnych, wspierali się wzajemnie, uczestniczyli w wyjściach do placówek kulturalnych. Klub samopomocy w 2024 r. współpracował między innymi z: Muzeum Solca Kujawskiego im. Księcia Przemysła, przedszkolem „Dinuś” oraz „Promyczek”, Stowarzyszeniem im. Sue Ryder. Klub Samopomocy oferował duży wybór różnorodnych zajęć, które były dopasowane do zainteresowań każdego uczestnika. Zapraszano gości, którzy przeprowadzili pogadanki na rozmaite tematy, dzielili się swoją wiedzą i doświadczeniem. Była to doskonała okazja dla seniorów na rozwijanie swoich zainteresowań, poszerzanie wiedzy i prowadzenie inspirujących dyskusji. Osoby korzystające z formy wsparcia w 15 postaci klubu brały udział w zajęciach, które poświęcone były profilaktyce prozdrowotnej (regularne ćwiczenia, pogadanki). Praca w grupie pozwalała seniorom na powrót do życia społecznego i nawiązanie nowych znajomości. Alokacja środków: 28 760,12 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z oferty skorzystało 16 osób. Mrocza Rodzaj działania: Centrum Usług Społecznych w Mroczy – Projekt profilaktyczno-edukacyjny dla osób starszych, samotnych, z niepełnosprawnościami: \"„ Moja jesień życia – aktywna, zdrowa, bez palenia i picia” Szczegółowy opis: Spotkanie z osobami starszymi z terenu Gminy Mrocza, połączone z prelekcją specjalisty- psychologa, mające na celu podniesienie świadomości na temat procesu starzenia się, jego następstw zarówno w sferze fizycznej jak i psychicznej, radzenia sobie z zachodzącymi zmianami; promocja zdrowych nawyków, poodejmowania aktywności zarówno fizycznej, jak i w sferze życia społecznego; przedstawienie rodzajów najczęstszych uzależnień występujących w wieku starszym m.in. od alkoholu, tytoniu, leków, łączenia tych środków i ewentualnych następstw, połączone z poczęstunkiem, Alokacja środków: wynagrodzenie dla specjalisty – 300,00 zł , poczęstunek dla 90 osób oraz sala – 9 000zł , drobne upominki, kartki z życzeniami – 1 000zł Źródło finansowania: Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii Rezultaty: W spotkaniu wzięło udział 90 seniorów. Podniesienie świadomości uczestników na temat procesów starzenia, aktywnościach jakie powinno podejmować się w starszym wieku, problemów i ograniczeń oraz sposobów radzenia sobie z nimi a także promocja zachowań prozdrowotnych z uwzględnieniem przeciwdziałania uzależnieniom. Gmina Kruszwica Rodzaj działania: Grupowe warsztaty z psychologiem Szczegółowy opis: Seniorzy zdobywali umiejętności z zakresu: radzenia sobie ze stresem i sytuacjami związanymi z przeciążeniem emocjonalnym, sposobów niwelowania barier w komunikacji, uczenia się pozytywnego myślenia i asertywności oraz poznania sposobów rozładowywania napięcia fizycznego i emocjonalnego, w tym nauka technik relaksacyjnych. Alokacja środków: całkowity koszt zadania publicznego 170 947,57 zł, w tym środki z Województwa Kujawsko-Pomorskiego 71 265,03 zł oraz środki własne Gminy Kruszwica 99 682,54 zł. Źródło finansowania: budżet Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i budżet Gminy Kruszwica Rezultaty: zapewniono seniorom wsparcie emocjonalne i wyposażono w wiedzę z zakresu umiejętności intrapsychicznych i interpersonalnych – 36 osób Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Seniora Szczegółowy opis: Karta wydawana jest ramach realizacji Programu „Rodzina Razem, Toruń dla Pokoleń”, którego celem jest wsparcie dwóch grup: osób w wieku 65+ oraz rodzin wielodzietnych. Kartę Seniora może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, który ukończył 65 lat. Karta jest bezpłatna i wydawana na 3 lata. Celem Programu jest zwiększenie aktywności społecznej oraz fizycznej, poprzez ułatwienie dostępu do dóbr kultury, turystyki, rekreacji i sportu. Alokacja środków: nie dotyczy 16 Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano 13 362 karty. Seniorzy mogli skorzystać z różnego rodzaju zniżek u 65 partnerów. Solec Kujawski Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: świadczenie usług bytowych, pracy socjalnej oraz innych działań w celu utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. W mieszkaniu świadczone były usługi opiekuńcze 7 dni w tygodni po 3 godziny dziennie; wsparcie opiekuna mieszkań i praca socjalna. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. wsparciem w 3 mieszkaniach objęto narastająco 4 osoby. Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością Szczegółowy opis: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością jest częścią „Programu działań miasta Torunia na rzecz osób z niepełnosprawnością na lata 2024–2030”. Z Karty korzysta liczna grupa seniorów, posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. Daje ona możliwość uzyskania wielu atrakcyjnych rabatów. Kartę może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, posiadający orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz dzieci posiadające orzeczenie o niepełnosprawności. Karta jest bezpłatna i wydawana zgodnie z terminem orzeczenia o niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż na okres 3 lat. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano:2 498 kart. Osoby niepełnosprawne mogły korzystać z oferty 27 partnerów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Inowrocław Rodzaj działania: Pomoc w kryzysie bezdomności Szczegółowy opis: Monitoring sytuacji osób bezdomnych pozostających w przestrzeni publicznej; udzielanie pomocy osobom bezdomnym w formie zakupów leków, zasiłku stałego, opłacania składki na ubezpieczenie społeczne. Finansowanie pobytu i wyżywienia w schroniskach dla osób bezdomnych. Alokacja środków: 1 521 795,72 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. opłacono pobyt w schroniskach 44 osobom starszym. Gmina Brzozie Rodzaj działania: Projekt Kujawsko Pomorska Teleopieka etap I na lata 2024 – 2026 Szczegółowy opis: Realizatorem Projektu jest ROPS w Toruniu, w partnerstwie z Wojewódzką Stacją Pogotowia Ratunkowego w Bydgoszczy, Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Fundacją Ekspert-Kujawy oraz gminami Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Uczestnik po naciśnięciu przycisku SOS łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy. Opaska ma geolokalizację, czujnik upadku, czujniki pomiaru tętna, ciśnienia. Alokacja środków: 1 772,14 zł 17 Źródło finansowania: Projekt współfinansowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza na lata 2021–2027 Rezultaty: W 2024 r. 3 seniorów z terenu Gminy Brzozie w ramach realizacji w/w projektu było objętych pomocą w formie usługi teleopieki. Inowrocław Rodzaj działania: prowadzenie mieszkań wspomaganych Szczegółowy opis: Przy MOPS Inowrocław funkcjonuje kompleks 34 mieszkań wspomaganych oferujących pobyt stały bądź czasowy maksymalnie 43 osobom, które mają ograniczoną zdolność do samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb życiowych w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub przebywania. Alokacja środków: 155775,41 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. z tej formy pomocy skorzystało 20 osób powyżej 60 roku życia. Koronowo Rodzaj działania: bransoletka życia Szczegółowy opis: opaska wyposażone w przycisk SOS, w momencie pogorszenia stanu zdrowia uczestnik naciskał przycisk, dzięki któremu łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy Alokacja środków: Kujawsko-Pomorska Teleopieka – Etap I, EFS – 8 500,00 zł , budżet państwa 1 000,00 zł oraz koszty pośrednie – 3 325,70 zł Źródło finansowania: budżet Państwa i EFS Rezultaty: łącznie 19 osób objętych szybką pomocą w razie pogorszenia stanu zdrowia oraz prostą obsługą która zapewnia poczucie bezpieczeństwa Gmina Brzozie Rodzaj działania: usługa transportowa door to door Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Brzozie w tym głównie osoby z orzeczoną niepełnosprawnością lub osoby starsze mające problem z przemieszczaniem się miały możliwość skorzystania z bezpłatnej usługi transportowej door to door Alokacja środków: 84 605 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: dzięki usłudze Seniorzy otrzymują wsparcie polegająca na transporcie z miejsca zamieszkania do celu i z powrotem. Zazwyczaj obejmuje pomoc w wyjściu z domu, przejazd i dotarcie do miejsca docelowego. Usługa ta ma na celu ułatwienie seniorom dostępu do różnych miejsc, takich jak ośrodki zdrowia, urzędy, czy wydarzenia kulturalne, a także wsparcie w aktywizacji społecznej. usługa ta cieszy się dużym zainteresowaniem – wsparcie otrzymały 74 osoby. 18 3. Województwo lubelskie Wykres 6 Ludność woj. lubelskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2905,42 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1754,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 15,6%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,56. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 104,3m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021–2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: program przeznaczony jest dla seniorów zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu. W program zaangażowały się m.in.: uzdrowiska, ośrodki zdrowotno – medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora jest bezpłatna i bezterminowa, a jedynym warunkiem jej otrzymania jest ukończone 60 lat. •Alokacja środków: nie dotyczy 1996.4 794.9 288.4 913.1 557 238.7 82.6 235.8 0 500 1000 1500 2000 2500 lubelskielubelskie - gminy miejskie lubelskie - gminy miejsko- wiejskie lubelskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 19 •Źródło finansowania: budżet samorządu województwa lubelskiego; środki własne Stowarzyszenia MANKO •Rezultaty: W 2024 r. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 2 117 seniorów z województwa lubelskiego. Projekt Polityka Senioralna (EFS+) •Cel: poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. Projekt skierowany jest do seniorów, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wydatkowana w 2024 r.: 5 992 518,70 zł, w tym: wartość dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+): 5 684 393,96 zł, wkład własny: 308 124,74 zł •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) – główne źródło finansowania, budżet państwa – współfinansowanie krajowe, wkład własny partnerów projektu – samorządów uczestniczących w realizacji działań •Rezultaty: 1. Szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów – 5 osób, szkolenie dla asystentów osobistych osoby niepełnosprawnej – 10 osób, szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej – 230 osób, szkolenia dla opiekunów świadczących usługi sąsiedzkie/wolontariackie – 115 osób, szkolenia dla opiekunów faktycznych – 300 osób. Ponadto, pomoc prawna dla osób w wieku 65 lat i więcej – 1727 godzin dla 791 osób, doradztwo w zakresie dostępności – 360 godzin dla 36 gmin, wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego – 12 wypożyczalni na terenie województwa lubelskiego, a także zakup opasek życia z systemem przywołującym i pakietów bezpieczeństwa dla seniorów – 285 opasek dla 10 gmin. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji w ramach realizacji Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025. •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji zarówno w trybie konkursowym, jak i pozakonkursowym •Alokacja środków: środki własne budżetu samorządu województwa lubelskiego w wysokości 197 600,00 zł •Źródło finansowania: Budżet samorządu województwa lubelskiego •Rezultaty: W 2024 r. dotacja została przekazana 23 organizacjom pozarządowym, które realizując różnorodne projekty, objęły wsparciem seniorów z terenu województwa lubelskiego. W ramach dofinansowanych inicjatyw zorganizowano m.in. warsztaty edukacyjne i kulinarne, wydarzenia o charakterze integracyjnym, wyjazdy rekreacyjne oraz działania sprzyjające rozwojowi kompetencji społecznych osób starszych. Przedsięwzięcia te miały na celu aktywizację społeczną seniorów, przeciwdziałanie ich wykluczeniu oraz umacnianie więzi międzypokoleniowych 20 Projekt \"Świadomi i bezpieczni dzięki wiedzy\" w ramach programu osłonowego Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy domowej – edycja 2024 – Miasto Puławy •Cel: rozwój działań profilaktycznych podnoszących świadomość społeczną na temat zjawiska przemocy domowej skierowany m.in. do seniorów. Projekt skierowany był do mieszkańców Miasta Puławy, m.in. do osób starszych; realizowany był w okresie lipiec- grudzień 2024. •Alokacja środków: 3 000 000 zł •Źródło finansowania: wkład własny jst, dotacja z budżetu państwa •Rezultaty: projekt objął swoim bezpośrednim oddziaływaniem 525 osób – uczestników zajęć profilaktyczno-sportowych dla młodzieży, seminarium, konferencji, festynu, prelekcji dla seniorów. Dodatkowo grupę docelową nieokreśloną liczbowo stanowili odbiorcy kampanii medialnej, która swoim zasięgiem objęła społeczność Puław. Specjalnie przygotowane dla potrzeb kampanii spoty były dystrybułowane w mediach społecznościowych, w pojazdach komunikacji miejskiej, w ramach działań projektowych – seminarium, konferencja, prelekcjji. Projekt socjalny \"pt. „Łączymy pokolenia\" – Gmina Tomaszów Lubelski •Cel: rozwijanie twórczej aktywności i ekspresji poprzez wspólne spędzanie czasu wolnego wychowanków świetlicy środowiskowej \"Nasza świetlica\" w Majdanku z seniorami. Zadania określone w projekcie zostały zrealizowane w czasie wakacji, zorganizowano m.in. warsztaty kulinarne, rękodzieła, garncarskie, zajęcia plastyczne oraz integracyjny piknik z animatorami. •Alokacja środków: 6 273 zł. •Źródło finansowania: budżet Gminy Tomaszów Lubelski •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 40 osób. Program Lublin Strefa 60+ •Cel: wspieranie i wzmacnianie aktywności społecznej seniorów, zwiększenie dostępności do różnego rodzaju usług i dóbr oraz poprawa jakości życia osób starszych i kształtowanie ich pozytywnego wizerunku. Potwierdzeniem uczestnictwa w Programie było posiadanie Lubelskiej Karty Seniora. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: Budżet Miasta Lublin •Rezultaty: Program ułatwił seniorom rozwój swoich pasji i zainteresowań oraz uatrakcyjnił sposób spędzania czasu wolnego. W Programie zaangażowanych było 170 partnerów. Efekty realizacji Programu. W 2024 r. wydano 1 969 Lubelskich Kart Seniora. Projekt „Polityka Senioralna EFS+” – gmina Ryki •Cel: realizacja szerokiego wachlarza usług społecznych o indywidualnym charakterze, które były skierowane do osób 65 + z całego województwa lubelskiego. Projekt był realizowany we współpracy z gminami, na podstawie umów partnerskich. Odbiorcami Projektu byli seniorzy z terenu Gminy Ryki, w tym osoby z niepełnosprawnościami, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, opiekunowie faktyczni osób w wieku 65 lat i więcej. •Alokacja środków: 118 361,80 zł •Źródło finansowania: środki unijne – 95%, środki własne – 5% •Rezultaty: Liczba osób objętych usługami realizowanymi w ramach zadania to 597 osób, co stanowi 15% populacji osób 65+ z terenu Gminy Ryki. Środki zostały przeznaczone m.in. na 21 1 110 godzin usług opiekuńczych, 574 godziny usług asystenckich, 24 godziny usług poradnictwa specjalistycznego psychologicznego Projekt pt. \"Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski\" •Cel: przeciwdziałanie samotności wśród osób starszych poprzez zaproszenie ich do wspólnego, wigilijnego stołu. W dniu 19 grudnia 2024 r. w Wiejskim Domu Kultury w Majdanie Górnym zostało zorganizowane Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski. Realizatorem zadania było Stowarzyszenie Liderki Gminy Tomaszów Lubelski we współpracy z Biblioteką Komunalną z/s w Majdanie Górnym. •Alokacja środków: 6 000 zł •Źródło finansowania: Fundacja Biedronki •Rezultaty: Rezultatem spotkania była integracja osób, przeciwdziałanie izolacji społecznej wśród osób samotnych. Odbiorcami Projektu było 140 osób. Projekt międzypokoleniowy Lublin. Zawodowcy •Cel: pilotażowy, wakacyjny projekt zainicjowany w ramach programu „Rodzina Trzy Plus”. Projekt realizowany był w formie cyklu międzypokoleniowych spotkań dla najmłodszych oraz najstarszych mieszkanek i mieszkańców Lublina, podczas których poznali najważniejsze przedsiębiorstwa i instytucje w ich najbliższym otoczeniu oraz związane z nimi zawody. Najmłodsi wraz z dziadkami w sposób praktyczny zapoznali się z zasadami pracy, zakresami czynności i obowiązków. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: projekt był realizowany bezkosztowo. •Rezultaty: w programie wzięło udział 700 uczestniczek i uczestników (seniorów oraz dzieci w wieku od 6 do 13 lata), odbyły się 33 spotkania w 14 lubelskich instytucjach i przedsiębiorstwach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Stanin/ powiat łukowski Rodzaj działania: Funkcjonowanie bezpłatnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego dla mieszkańców gminy Stanin Szczegółowy opis: Kontynuowanie działalności wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, która powstała w 2019 r. w ramach projektu \"Niesamodzielni i niepełnosprawni mają wsparcie w gminie Stanin\". Wypożyczalnia funkcjonuje przy Klubie Seniora. Dysponuje sprzętem takim jak: łóżka rehabilitacyjne i materace przeciwodleżynowe, wózki inwalidzkie, rotory, chodziki, balkoniki, chodziki typu \"ambona\", kule ortopedyczne, itp. Alokacja środków: 18 910,00 zł Źródło finansowania: budżet gminy. Rezultaty: w 2024 r. z wypożyczalni skorzystały ogółem 73 osoby, w tym 24 osoby wypożyczyły łóżka rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy z możliwością przedłużenia na kolejny okres. Pozostałe wypożyczone sprzęty: koncentratory tlenu – 10 osób, chodziki – 9 osób, balkoniki – 11 osób, wózki inwalidzkie 6 osób, krzesła toaletowe i prysznicowe – 14 osób, wózki prysznicowe – 3 osoby, materace przeciwodleżynowe – 16 osób, rotory rehabilitacyjne – 3 osoby, pionizatory statyczne – 2 osoby, laski czwórnóg – 4 osoby, kule łokciowe – 4 osoby, ssak elektryczny – 1 osoba, wanna pneumatyczna – 1 osoba, basen do mycia głowy – 1 osoba, stolik przyłóżkowy – 1 osoba. 22 Gmina Dzwola/powiat janowski Rodzaj działania: Pośnik Kocudzki Szczegółowy opis: organizacja corocznego tzw. Pośnika Kocudzkiego, który skierowany jest do osób starszych, często samotnych z terenu gminy. Realizacja zadania możliwa była dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji z terenu (m.in. uczniowie szkół, Stowarzyszenie KGW, szkoły z terenu Gminy, OSP). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: bezkosztowo (sponsorzy i organizacje pozarządowe) Rezultaty: w ramach Pośnika przygotowano i dostarczono ok. 200 paczek z żywnością i z upominkami, dla szczególnie potrzebujących. Paczki Bożonarodzeniowe zostały dostarczone 18 grudnia 2024 r. Gmina Tyszowce Rodzaj działania: XXIV Zbiórka Żywności „Tak! Pomagam” Szczegółowy opis: zbiórki odbyły się w dniach 8–9 marca 2024 r. i 6–7 grudnia 2024 r. w sklepie Biedronka w Tyszowcach. Zbiórkę żywności prowadziło 13 wolontariuszy, uczestników Tyszowieckiego Klubu Seniora oraz Klubu „Senior+” w Perespie. Podstawa prawna: nie dotyczy Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne budżetu gminy, Caritas Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej Rezultaty: podczas zbiórki zebrano 261 kg żywności, którą przekazano 24 potrzebującym osobom i rodzinom z terenu gminy. Miasto Kraśnik Rodzaj działania: bezpłatne przejazdy MPK Kraśnik dla osób 60+ Szczegółowy opis: umożliwienie seniorom korzystania z darmowej komunikacji publicznej na terenie Kraśnika. Realizatorem działań jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. Celem są oszczędności w budżetach domowych wielu rodzin, zachęcanie mieszkańców do korzystania z usług komunikacji publicznej w celu uzyskania efektów ekologicznych, czy poprawy bezpieczeństwa na drogach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: darmowa komunikacja miejska dla 10 000 seniorów. Gmina Siennica Różana Rodzaj działania: Kontynuacja działalności Teatru Pokoleń Szczegółowy opis: przygotowanie przez seniorów oraz członków ich rodzin nowego spektaklu „Zielony Ładunek” w reżyserii Michała Zgieta i w wykonaniu Teatru Pokoleń. Teatr pokoleń funkcjonuje na ziemi siennickiej od przeszło 100 lat. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Efekt: W spektaklu zaangażowanych było 12 osób. Gmina Jabłonna Rodzaj działania: Senioralia Szczegółowy opis: przy współpracy Centrum Gminy Jabłonna i Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jabłonnie oraz Kół Gospodyń Wiejskich odbyły się pierwsze Senioralia (1–6 23 października), w ramach których codziennie odbywała się inna aktywność, np. nordic wallking (Wierciszów), zajęcia zdrowy kręgosłup (Czerniejów), badanie wzroku (Tuszów), warsztaty kulinarne (Skrzynice), warsztaty rękodzieła (Jabłonna – Majątek). Całość została zakończona Galą Seniorów, gdzie odbyły się występy Zespołu TUJAWICZE, kabaretu Pod Siwym Włosem i Zespołu Sołectw Song Alokacja środków: ok. 4 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy i opłaty uczestników Rezultaty: w inicjatywie wzięło udział 140 seniorów z gminy. Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Działania aktywizujące pod nazwą ,,Aktywny Senior” Szczegółowy opis: Nowy cykl działań obejmował wydarzenia zarówno z zakresu profilaktyki zdrowotnej, kultury, rekreacji, jak i edukacji najstarszych mieszkańców. Były to m.in.: cykliczne spotkania „Dbamy o zdrowie” poświęcone zagadnieniom z zakresu diagnozy, profilaktyki zdrowotnej oraz zdrowego stylu życia; organizacja konferencji „Lublin – miasto zdrowego seniora”, podczas której uczestnicy mogli wykonać bezpłatne badania; cykl spotkań ze sztuką zorganizowanych przy współpracy z Fundacją Stock oraz Muzeum Narodowym w Lublinie, obejmujący różnorodne wykłady; koncerty, w tym cykliczne już spotkania z uczniami i nauczycielami Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Tadeusza Szeligowskiego w Lublinie; zajęcia „Pierwsza pomoc – ja też mogę uratować komuś życie” prowadzone przez strażniczki i strażników miejskich ze Straży Miejskiej Miasta Lublin; warsztaty Jak bezpiecznie korzystać z karty i uchronić się przed oszustami, zajęcia sportowo – sprawnościowe z elementami samoobrony zorganizowane przy współpracy z Uniwersytetem Medycznym i Komendą Miejską Policji, zajęcia w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie, lekcje tenisa ziemnego dla seniorów oraz zajęcia taneczne, spacery z lubelskimi przewodnikami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin, niektóre działania były realizowane bezkosztowo Rezultaty: w cyklu 7 spotkań ,,Dbamy o zdrowie wzięło udział ok. 600 osób; w 6 spotkaniach ze sztuką – ok.240 osób Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Konkurs „Miejsce Przyjazne Seniorom” Szczegółowy opis: miejski konkurs adresowany jest do instytucji, organizacji oraz lokalnych przedsiębiorców, którzy podczas realizowania swojej działalności uwzględniają potrzeby i oczekiwania osób starszych, oferując im różnorodne produkty, usługi czy zniżki lub stosując odpowiednie rozwiązania architektoniczne podnoszące jakość życia najstarszych mieszkanek i mieszkańców miasta. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin Rezultaty: W jubileuszowej 10. edycji konkursu wyłoniono 64 podmioty działające na terenie Lublina. Ponadto w 2024 r. po raz drugi wręczono wyróżnienie „Przyjaciel Lubelskiego Seniora”, dedykowane osobie szczególnie zaangażowanej społecznie w inicjatywy służące wsparciu osób starszych. 24 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Jabłoń Rodzaj działania: Zakochaj się w teatrze – Amatorski Teatr Podwórkowy w Dawidach Szczegółowy opis: Przygotowanie przedstawienia tetralnego: \"Tłoka\", \"Misterium Drogi Krzyżowej\" w Gęsi Alokacja środków: 3 200 zł Źródło finansowania: dotacja z budżetu miasta Rezultaty: Teatr tworzy 8 seniorów oraz instruktorzy. W roku 2024 odbiorcami przedstawień teatralnych było ok. 200 osób. Gmina Cyców Rodzaj działania: „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Gminna Biblioteka Publiczna w Cycowie realizowała działanie polegające na dostarczaniu książek do domów osób starszych, chorych i niepełnosprawnych z terenu gminy. Usługa odbywała się po wcześniejszym telefonicznym umówieniu się z pracownikiem biblioteki. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Umożliwienie osobom z ograniczoną mobilnością korzystania ze zbiorów bibliotecznych oraz przeciwdziałanie wykluczeniu kulturalnemu. Z usług skorzystały dwie osoby zamieszkałe na terenie miejscowości Cyców. Stoczek Łukowski/Łukowski Rodzaj działania: opaski bezpieczeństwa Szczegółowy opis: Opaski to nowoczesny system wsparcia dla seniorów, alternatywny sposób na zapewnienie bezpieczeństwa seniorom, odpowiada na potrzeby osób samotnie mieszkających. Urządzenie pozwala na natychmiastowe wzywanie pomocy w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub bezpieczeństwa. Opaska wyposażona jest w przycisk SOS w celu połączenia z Centrum Teleopieki, zapewnia monitoring zdrowia całodobowo 24/7, 7 dni w tygodniu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki unijne Rezultaty: wsparciem objęto 10 seniorów z terenu gminy Gmina Miejska Włodawa Rodzaj działania: Nauka języka angielskiego seniorów metodą innowacyjną. Szczegółowy opis: „Język angielski łączy pokolenia”, innowacja pedagogiczna w ramach współpracy Klubu „Senior+” z Przedszkolem Miejskim nr 2 we Włodawie. Zajęcia cykliczne polegające na nauce języka angielskiego, gdzie nauczycielami były dzieci. Nauka odbywała się przez zabawę, integrację międzypokoleniową. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W trakcie 4 spotkań 16 seniorów nabyło podstawy umiejętności językowych. Ponadto zostały nawiązane trwałe więzi międzypokoleniowe. Nauka języka angielskiego była formą aktywizacji społecznej oraz ćwiczeń sfery poznawczej. Realizowane działanie wpłynęło na poprawę jakości komunikacji seniorów w języku angielskim (chętniej i odważniej podejmowali próbę rozmowy), np. z dziećmi i wnukami mieszkającymi za granicą. 25 Gmina Miasto Chełm Rodzaj działania: utworzenie Bazy Usług Społecznych Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Chełmie utworzył Bazę Usług Społecznych w celu zwiększenia dostępności do lokalnego koszyka usług społecznych, stanowiącego zbiór różnorodnych, uporządkowanych i przydatnych rodzajów wsparcia. Wykorzystując zgromadzony zbiór informacji, możemy odnaleźć lokalne instytucje, podmioty niepubliczne oraz organizacje pozarządowe świadczące usługi społeczne na rzecz seniorów i osób starszych z miasta Chełm, a także posiąść wiedzę o dostępności i warunkach skorzystania z usług. Lokalna baza usług społecznych jest działaniem zbieżnym z zapisami LPDiRUS w Mieście Chełm. Baza jest ogólnodostępna i aktualizowana. Alokacja środków: działanie bezkoztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Łatwiejszy dostęp seniorów do usług, lepsze dopasowanie usług do potrzeb, skuteczniejsze planowanie lokalnej polityki społecznej, większa integracja środowiska pomocowego. Liczba osób, które skorzystały z Bazy Usług Społecznych – ok. 300. 26 4. Województwo lubuskie Wykres 7 Ludność woj. lubuskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3256,70 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 37,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1747,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,3%, a na zdrowie – 4,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 32,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,18. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 85,5 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021 – 2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych •Zespół ds. opieki długoterminowej •Ocena Zasobów Pomocy Społecznej woj. lubuskiego •Lubuska Rada Seniorów •Wojewódzki Plan Transformacji Województwa Lubuskiego na lata 2022–2026 969.8 384.3 393.8 191.7 263.7 111.2 106.1 46.3 0 200 400 600 800 1000 1200 lubuskielubuskie - gminy miejskie lubuskie - gminy miejsko- wiejskie lubuskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 27 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Lubuska Karta Seniora •Cel: posiadacze Karty są uprawnieni do ulg przez podmioty, przedsiębiorstwa przystępujące do projektu. •Alokacja środków: działanie bezkosztowe •Źródło finansowania: działanie bezkosztowe •Rezultaty: w 2024 r. 39 podmiotów zaoferowało zniżki i rabaty dla seniorów w woj. lubuskim. Łącznie wydano 623 karty seniora. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji; wsparcie w tworzeniu dziennych placówek dla seniorów. •Alokacja środków: 11 303 626,82 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa, środki własne. •Rezultaty: do edycji 2024 przystąpiło 31 jednostek samorządu terytorialnego, w tym: 30 gmin i 1 powiat. Na koniec 2024 r. prowadzonych było 19 Domów Dziennego Pobytu z 500 miejscami oraz 33 Kluby z 728 miejscami. Łacznie w ramach programu zapewniono 1 228 miejsc w woj. lubuskim. Program \"Korpus Wsparcia Seniorów\" – edycja 2024 •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: moduł I – 439 565,58 zł, moduł II – 547 631,68 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do Modułu I przystąpiło 28 gmin; z tej formy pomocy w 2024 r. skorzystało 141 seniorów. Do Modułu II przystąpiły w 2024 r. 44 gminy. W ramach Modułu II w 2024 r. skorzystało 1 711 seniorów. Program \"Opieka 75+\" – edycja 2024 •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych , w tym specjalistycznych usług opiekuńczych. •Alokacja środków: 841 583,57 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do programu „Opieka 75+” przystąpiło 26 gmin. Programem zostało objętych 327 osób. Program polityki zdrowotnej •Cel: ABC zdrowia – działania profilaktyki i promocji zdrowia osób 60+ – bezpłatne szczepienia przeciw grypie, badania densytometryczne w kierunku osteoporozy, badania cholesterolu i antygenu prostaty PSA, badania słuchu, badania hormonów tarczycy, USG piersi, echo serca, porady dietetyka, porady dermatologa. Gmina Zbąszynek wspiera organizacyjnie program profilaktyki raka piersi – badania mammograficzne w mammobusie. •Alokacja środków: 6.808,00 zł – budżet gminy – 12.000,00 zł – budżet MZ •Źródło finansowania: środki własne gminy, budżet Ministerstwa Zdrowia •Rezultaty: Z programu skorzystało 122 osoby (77 kobiet, 45 mężczyzn). 28 Program profilaktyki zdrowotnej – Program rehabilitacji dla mieszkańców Gminy Żary •Cel: zahamowanie lub ograniczenie skutków procesów chorobowych m.in. wśród populacji powyżej 65 roku życia, posiadających dolegliwości ze strony narządu ruchu. Wyboru realizatora dokonano w drodze konkursu ofert. •Alokacja środków: 139 998,60 zł •Źródło finansowania: środki własne gminy, środki pozyskane z Narodowego Funduszu Zdrowia •Rezultaty: W 2024 r. planowana liczba uczestników wynosiła 400, lecz w zawiązku z dużym zainteresowaniem programem zwiększono liczę uczestników do 457. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Lubuskie Igrzyska Seniorów Szczegółowy opis: Miasto, we współpracy z licznymi partnerami, współorganizowało II edycję Lubuskich Igrzysk Seniora. Podczas trwania Lubuskich Igrzysk Seniorów mieszkańcy województwa rywalizowali m.in. o puchar Prezydenta Miasta w różnych dyscyplinach sportowych. Wydarzenie odbyło się w Arenie Gorzów, w której seniorzy grali w ringo, boccia, koszykówkę oraz rywalizowali na basenie Słowianka. Alokacja środków: 400 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w edycji 2024 r. wzięło udział ok. 300 seniorów. Miasto Nowa Sól Rodzaj działania: Majster dla Seniora Szczegółowy opis: Program skierowany do mieszkańców Nowej Soli, którzy ukończyli 60 lat i posiadają Nowosolska Kartę Senior. W ramach programu seniorowi przysługiwała realizacja trzech usług w roku. Realizacja dotyczyła wyłącznie prac roboczych. Materiały niezbędne do naprawy musiał zapewnić senior. Alokacja środków: 50 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba złożonych i przyjętych do realizacji wniosków – 190; liczba zrealizowanych usług – 336; wartość zrealizowanych usług – 45 170,00 zł. Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Program Taxi Senior 60+ Szczegółowy opis: Program Taxi Senior 60 plus. Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług transportowych do lekarza na terenie gminy. Adresatami programu byli seniorzy, którzy ukończyli 60 rok życia, zamieszkujący na terenie Gminy Świebodzin, a w szczególności osoby samotne, chore, z niepełnosprawnością Zgłoszenia przejazdów i odwołanie odbywało się za pośrednictwem infolinii w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Alokacja środków: 127 416,43 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024r. w ramach usług transportowych dla seniorów zamieszkałych na terenie gminy wykonano 5 679 przejazdów. Z programu skorzystało 483 seniorów. 29 Strzelce Krajeńskie Rodzaj działania: Utworzenie Centrum Aktywności Społecznej na terenie Gminy Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Społecznej w Strzelcach Krajeńskich to miejsce, którego celem jest wychodzenie naprzeciw zróżnicowanym potrzebom osób starszych, stwarzając przy tym warunki szeroko pojmowanego rozwoju seniorów, wsparcia społecznego oraz przygotowania do życia na emeryturze. Przynależność jest dobrowolna oraz nieodpłatna. Uczestnikami są osoby nieaktywne zawodowo w wieku 60+, zamieszkujące obszar Gminy i Miasta Strzelce Krajeńskie. Wspólnie celebrowane są święta, a także uczestnicy angażują się w ważne sprawy społeczne. W ramach Centrum Aktywności Społecznej działa Klub Seniora, który wypełnia czas wolny, aby seniorzy mogli wyjść z domu, spotkać się z ludźmi. Klub Seniora to przede wszystkim miejsce, które tworzy każdy z jego uczestników poprzez swoją historię, motywację, chęć dzielenia się doświadczeniami i chęć dalszego rozwijania się. Seniorzy mają tu okazję zawiązać nowe znajomości, pielęgnować przyjaźnie i przy okazji skorzystać z bogatej oferty dydaktycznej klubu. W Centrum działają lokalne stowarzyszenia. Alokacja środków: 123 074,12 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Rezultaty: w 2024 r. zorganizowano 315 wydarzeń/warsztatów, z zajęć skorzystało łącznie152 seniorów. Gmina Żary Rodzaj działania: Zdrowie fizyczne Szczegółowy opis: Adresatami programu są seniorzy w wieku co najmniej 65 lat zameldowani w Gminie Żary. Celem programu jest ułatwienie seniorom dostępu do dóbr kultury, sportu i rozrywki, kształtowanie pozytywnego wizerunku seniorów, wzmacnianie kondycji fizycznej oraz podnoszenie aktywności i sprawności seniorów. Program jest elementem polityki społecznej realizowanej przez Gminę Żary i obejmuje system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień skierowanych do seniorów. Adresatami programu są seniorzy, za których uznaje się osoby zameldowane w Gminie Żary w wieku co najmniej 65 lat. Od początku realizacji programu wydano kartę dla 560 osób. W ramach programu seniorzy mają możliwość korzystania z pływalni Wodnik w Żarach w formie 100% zniżki od ceny biletu obowiązującej za pierwszą godzinę pobytu na basenie 4 razy w miesiącu. Alokacja środków: 114 240,00 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. 115 osób skorzystało z pływalni. Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Projekt Miasto Seniorów – poznajmy się lokalnie Szczegółowy opis: Cykl spotkań kulturalnych przy muzyce dla seniorów z różnych grup Alokacja środków: 1 600 zł Źródło finansowania: środki własne JST Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział ok. 80 seniorów. Świebodzin Rodzaj działania: Program Majsterkowicz dla Seniora 60 plus Szczegółowy opis: Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług naprawczych niewymagających dużych nakładów finansowych na zakup materiałów oraz takich usług, które nie były świadczone w ramach innych umów np. ze wspólnotą mieszkaniową, administracją itd. na terenie gminy. Problem techniczny można było zgłaszać wykorzystując jedną z 30 trzech dostępnych możliwości: telefonicznie, mailowo, składając formularz zgłoszeniowy w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Naprawy realizowane były w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00. Alokacja środków: 27 450,35 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W okresie sprawozdawczym przyjęto 72 zgłoszenia od 57 seniorów. Wykonano 67 napraw, 9 zleceń zostało anulowanych przez seniorów, a 1 naprawa nie została wykonana ze względu na brak możliwości dokonania naprawy. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Trzciel/Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Zielone Gospodarstwa Opiekuńcze Szczegółowy opis: Innowacyjna forma wsparcia seniorów, która zapewnia im odpowiedni poziom opieki a jednocześnie pozwala aktywnie prowadzić życie społeczne. Projekt mający na celu wsparcie osób potrzebujących pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Usługi świadczone w gospodarstwie wiejskim, które posiada potencjał do prowadzenia działań terapeutycznych opartych na uprawach rolniczych i hodowli zwierząt gospodarskich. Gospodarstwa opiekuńcze mają zapewnić seniorom fachową opiekę oraz kontakt z innymi ludźmi i różnego rodzaju aktywności. Realizacja projektu „Zielone gospodarstwa opiekuńcze” realizowały 2 gminy. Alokacja środków: 280 000,00 zł Źródło finansowania: zamówienie publiczne. Rezultaty: Opieką zostało objętych 18 podopiecznych z 2 gmin. Gmina Zbąszynek Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: Rozwój usług mieszkalnictwa wspomaganego w Gminie Zbąszynek skierowany jest do osób starszych, w szczególności samotnych i niepełnosprawnych, które są mało samodzielne w czynnościach dnia codziennego / pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych itp./ ale stan zdrowia umożliwia im samodzielne poruszanie się i wykonywanie czynności samoobsługowych. Mieszkania wspomagane oferują oprócz lokalu mieszkalnego pełen zakres usług wspierających i aktywizujących pobyt osoby w mieszkaniu, tj. pracę socjalną, poradnictwo specjalistyczne, usługi opiekuńcze i asystenckie oraz rehabilitację. Rodzaj oraz zakres usług świadczonych w mieszkaniu wspomaganym jest dostosowany do indywidualnych potrzeb mieszkańców. Alokacja środków: 689 451,39 zł Źródło finansowania: własne zasoby lokalowe Rezultaty: Gmina Zbąszynek utworzyła 10 mieszkań wspomaganych dla osób starszych w wieku 75+. Gmina Trzciel Rodzaj działania: Odwrócona asystentura \" Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny. Szczegółowy opis: Podjęcie współpracy asystentów rodziny z seniorami zakwalifikowanymi do projektu usług społecznych \"Zielone Gospodarstwo Opiekuńcze\" w celu podjęcia wspólnych przedsięwzięć z dziećmi objętymi pomocą asystenta rodziny z jednoczesnym propagowaniem propagowaniem rozwoju dzieci, kulturowości i różnic międzypokoleniowych. Projekt z współpracą z Nadleśnictwem w Trzcielu. Alokacja środków: bezkosztowo (w ramach zielonego gospodarstwa) 31 Źródło finansowania: bezkosztowo Rezultaty: Integracja seniorów z dziećmi w ramach projektów: Wysiewanie wiosennych kwiatów, Karma dla ptaków, Na tropie wielkanocnego zająca oraz Bee fun, Dzień dziecka na wesoło. Gmina Wschowa Rodzaj działania: Listy do Świętego Mikołaja Szczegółowy opis: Ośrodek Pomocy Społecznej we Wschowie, we współpracy z Biblioteką Publiczną Miasta i Gminy Wschowa, współorganizował świąteczną akcję, której celem było spełnienie marzeń Seniorów w potrzebie. Seniorzy pisali listy do Świętego Mikołaja, prosząc o najbardziej potrzebne im rzeczy często były to skromne, codzienne przedmioty. Mieszkańcy Wschowy i okolic z ogromnym zaangażowaniem odpowiedzieli na tę inicjatywę. Chętnie wybierali listy Seniorów, przygotowując dla nich prezenty. Co więcej, w wielu przypadkach darczyńcy przekazywali znacznie więcej, niż proszono dołączając do paczek dodatkowe upominki, słodycze. W akcję włączyły się także lokalne firmy, które wspomogły akcję nie tylko finansowo czy rzeczowo, ale także usługowo (np. doręczając paczki do miejsca zamieszkania Seniora, czy zapewniając obsługę techniczną). Alokacja środków: bezkosztowo Źródło finansowania: wskazane w listach potrzeby zostały zaspokojone w sposób rzeczowy przez darczyńców Rezultaty: W akcji udział wzięło 22 seniorów. 32 5. Województwo łódzkie Wykres 8 Ludność woj. łódzkiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3163,98 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,2% i 31,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1899,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,8%, a na zdrowie – 5,9%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,3%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 8,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,32. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 84,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023–2025 •Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 r. DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Karta Seniora Województwa Łódzkiego. •Cel: zbiór ulg i uprawnień oferowanych mieszkańcom województwa, którzy ukończyli 60 rok życia. Karta upoważnia do korzystania z ulg i uprawnień oferowanych przez partnerów programu. Partnerami programu mogą być jednostki samorządu województwa, instytucje oraz prywatne przedsiębiorstwa. •Alokacja środków: Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi 2345.9 1253.2 453.2 639.5 683.5 393.2 125.2 165.1 0 500 1000 1500 2000 2500 łódzkiełódzkie - gminy miejskie łódzkie - gminy miejsko- wiejskie łódzkie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 33 •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. wydano 3 975 Kart. Według stanu na 31.12.2024 r. w programie „Karta Seniora Województwa Łódzkiego” uczestniczyło 90 partnerów, w tym 8 podmiotów jednostek podległych Samorządowi Województwa Łódzkiego oraz 82 podmioty prywatne/instytucje, z którymi Samorząd Województwa Łódzkiego podpisał porozumienia. W 2024 r. do programu przystąpiło 10 podmiotów oferujących zniżki w obszarze wypoczynku, zdrowia i usług. Działania wspierające i aktywizujące osoby starsze. •Cel: poprawa jakości życia seniorów z terenu województwa poprzez inicjowanie działań służących aktywizacji i integracji środowiska osób starszych oraz wzrost kompetencji liderów działających w organizacjach pozarządowych realizujących zadania na rzecz osób starszych na terenie naszego województwa. •Alokacja środków: 39 900 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. przeprowadzono następujące szkolenia i inicjatywy dla przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych działających na rzecz osób starszych w woj. łódzkim: – „Warsztaty florystyczne – jako forma aktywizacji społecznej osób starszych” (20 uczestników); – dwa szkolenia pn. „Jesień życia czy wiosna możliwości – jak dbać o jakość życia i budować odporność psychiczną” (w sumie 32 uczestników); – szkolenie: „KPA w ngo” obejmującego zagadnienia kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście funkcjonowania organizacji pozarządowych (20 uczestników), – event pn. „Rola organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących działania na rzecz osób starszych w środowisku lokalnym (82 uczestników). „Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów”. •Cel: poradnictwo dla osób starszych od następujących specjalistów: prawnika, psychologa, pracownika pomocy społecznej. Telefon jest odpowiedzią na problemy osób starszych z dotarciem do specjalistycznego poradnictwa, bez wychodzenia z domu. •Alokacja środków: 97 968,60 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. w ramach zadania porad osobom starszym udzielali m. in. psycholog, prawnik oraz pracownik pomocy społecznej. W 2024 r. liczba przepracowanych godzin wyniosła 666. Współpraca z mediami •Cel: kontynuacja współpracy z mediami: TVP 3, Telewizją TOYA w zakresie promocji wizerunku osób starszych, ich potencjału i aktywności społecznej. •Alokacja środków: 14 100 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. zrealizowano: 1) reportaż telewizyjny pn. „Co nam w duszy gra...” promujący aktywność osób starszych i będący relacją z II Przeglądu Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...., 2) emisję telewizyjnych spotów reklamowych promujących Kartę Seniora Województwa Łódzkiego i Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów 34 Centra zdrowego i aktywnego seniora w Łodzi •Cel: edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z sal Centrów mogą nieodpłatnie korzystać seniorzy, którzy chcą podzielić się z innymi swoimi pasjami lub umiejętnościami (w formie wykładów bądź warsztatów), a także grupy seniorskie i międzypokoleniowe, które nie mają własnej siedziby (grupy zainteresowań, brydżyści, szachiści, kluby dyskusyjne etc.). W ramach rozwoju projektu planowane jest utworzenie kolejnych Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w każdej z dzielnic. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w roku 2024 r. łódzcy seniorzy skorzystali 50 103 razy. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów – Miasto Łódź •Cel: bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społeczneji rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Łodzi •Rezultaty: W 2024 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymały 23 podmioty. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Funkcjonowanie placówek wspierających aktywizację intelektualną, fizyczną oraz społeczną bełchatowskich seniorów Szczegółowy opis: „Cafe Senior Raj – Centrum Aktywności Seniora” działa od 2018 r., powstało w ramach Budżetu Obywatelskiego Bełchatowa i jest miejscem szczególnie przyjaznym osobom starszym. Podejmowane działania umożliwiają seniorom nawiązywanie nowych znajomości oraz zapewniają dostęp do informacji o wszelkich ofertach miasta adresowanych do bełchatowskich seniorów. Ponadto w miejscu tym realizowane są programy integrujące i aktywizujące lokalne środowisko seniorów w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym. Cafe Senior Raj stawia też na aktywność i rozwój zainteresowań najstarszych mieszkańców miasta m. in. poprzez zajęcia komputerowe, warsztaty plastyczne, muzyczne, florystyczne, teatralno-literackie, sportowe, dietetyczne, kulinarne. Ważną częścią tej inicjatywy jest także Punkt Informacji Prozdrowotnej, gdzie można uzyskać wyczerpującą wiedzę w zakresie szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Cafe Senior Raj prowadzi Regionalne Towarzystwo Społeczno-Kulturalne ERSKA. Rezultaty: W ciągu roku w zajęciach uczestniczyło około 200 osób w wieku senioralnym. 35 Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Akademia Seniora w Bełchatowie Szczegółowy opis: Akademia Seniora to kolejne miejsce działalności bełchatowskich seniorów. Podejmowane działania w ramach inicjatywy mają charakter edukacyjno-profilaktyczno- integracyjny, a ich celem jest wzmocnienie aktywności osób starszych Bełchatowa w życiu społecznym, a tym samym poprawa komfortu życia oraz zwiększanie świadomości, wiedzy i umiejętności seniorów w zakresie zachowań wpływających na ich bezpieczeństwo. Spotkania w Akademii tworzą okazję do budowania więzi międzyludzkich oraz grup samopomocowych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: W 2024 r. beneficjentami Akademii było 214 seniorów. Miasto Łódź Rodzaj działania: Miejski Informator dla Seniorów Szczegółowy opis: Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. Alokacja środków: budżet miasta Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. rozdysponowano 2 000 sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. Gmina Pabianice Rodzaj działania: Gminny Dzień Seniora Szczegółowy opis: Gminny Dzień Seniora to inicjatywa dedykowana seniorom z terenu Gminy Pabianice, organizowana przez Gminny Dom Kultury w Bychlewie. Odbywa się raz w roku, w październiku, z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora . W roku 2024 miał on miejsce w dniu 13.10.2025 w sali GDK. W programie wydarzenia znalazły się: występ artystyczny solistów Teatru Muzycznego w Łodzi, poczęstunek oraz zabawa taneczna z DJ. Udział w Dniu Seniora był bezpłatny. Celem wydarzenia była integracja środowiska seniorów z terenu Gminy Pabianice. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: dotacja podmiotowa – budżet Gminnego Domu Kultury w Bychlewie Rezultaty: w Gminnym Dniu Seniora Udział wzięło 120 seniorów, wydarzenie stanowiło okazję do integracji, rozrywki, obcowania ze sztuką wokalną oraz spędzenia czasu wolnego w atrakcyjny sposób. Miasto Zgierz Rodzaj działania: Działalność Zgierskiego Centrum Seniora Szczegółowy opis: Zgierskie Centrum Seniora powstało z myślą o stworzeniu wspólnej przestrzeni dla seniorów z terenu miasta Zgierza. W ramach Centrum zaplanowana jest oferta społeczno – kulturalna, edukacyjna, profilaktyczna. Oferta uwzględnia zajęcia i warsztaty dla seniorów m.in. ceramiczne, gimnastyczne, taneczno-ruchowe, językowe, informatyczne, wokalno-muzyczne, z rękodzieła artystycznego; spotkania informacyjno-profilaktyczne w sferze bezpieczeństwa ogólnego seniorów, w tym cyberbezpieczeństwa oraz szerokorozumianej profilaktyki zdrowotnej i propagującej proekologiczne postawy; organizacja wycieczek krajoznawczych w ramach 36 propagowania działań rekreacyjno-turystycznych; organizacja koncertów i wydarzeń kulturalnych, w tym zgierskiego Sylwestra dla seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet gminy Miasto Zgierz Rezultaty: Łącznie z działań realizowanych przez Zgierskie Centrum Seniora skorzystało blisko 2 200 osób. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Organizowanie wydarzeń cyklicznych Szczegółowy opis: Bełchatowska Olimpiada Seniorów. Impreza ma charakter rekreacyjno- integracyjny z elementami rywalizacji sportowej. Celem zawodów jest wypracowanie w pokoleniu osób powyżej 60. roku życia nawyków dbania o własne zdrowie, dobrą kondycję fizyczną i psychiczną, zrozumienia potrzeby ruchu oraz promowania aktywnego stylu życia. Organizatorem Olimpiady, która odbyła się w Hali Energia byli Miasto Bełchatów oraz Miejskie Centrum Sportu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: III Bełchatowska Olimpiada Sportowa Seniorów pn. „Seniorzy na sportowo, radośnie i profilaktycznie”, w której najstarsi mieszkańcy miasta wzięli czynny udział. Do zmagań sportowych przystąpiło blisko 60 osób z bełchatowskich klubów seniora. Uczestnicy musieli wykazać się szybkością, celnością, zdolnościami manualnymi, a także wiedzą. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Usługa „Książka z dostawą do domu” realizowana przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną w Bełchatowie Szczegółowy opis: Usługa przeznaczona dla osób starszych, przewlekle chorych oraz niepełnosprawnych ruchowo mających problem z dotarciem do biblioteki i mieszkających na terenie powiatu bełchatowskiego. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jednostki Rezultaty: W 2024 r. Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna obsłużyła 21 osób – 91 wizyt – 274 książki, 84 zbiory specjalne, 10 czasopism wypożyczonych. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Zapewnienie usług zwiększających mobilność oraz samodzielność seniorów, m.in. w zakresie: usług transportowych door-to-door, organizacji i dowożenia posiłków. Szczegółowy opis: Wsparcie polega na transporcie uczestnika z i do miejsca zamieszkania w celu załatwienia m.in. wizyty lekarskiej , leczenia lub rehabilitacji, w celu załatwienia spraw urzędowych , zakupu leków, aktywizacji zawodowej lub potrzeb duchowych, do biblioteki, kina, filharmonii, teatru. Usługa ta jest dostępna na terenie powiatu bełchatowskiego a w szczególnych sytuacjach możliwe są wyjazdy poza granice powiatu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki pozyskane przez Stowarzyszenie Przystań w Bełchatowie. Rezultaty: W 2024 r. wsparciem objęto 45 seniorów. 37 Miasto Łódź Rodzaj działania: Wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania poprzez wdrażanie teleopieki Szczegółowy opis: Projekt „Teleopieka dla łódzkich Seniorów” realizowany jest w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów. Projekt adresowany jest do osób starszych, po przebytych udarach, zawałach, narażonych na utratę przytomności, mających problem z pamięcią wynikający z przebytych chorób lub zabiegów, do osób niepełnosprawnych, jak i również pozostających samotnie w swoich domach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacja celowa budżetu państwa oraz budżet miasta. Rezultaty: w 2024 r. usługą objęto 550 seniorów. 38 6. Województwo małopolskie Wykres 9 Ludność woj. małopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3254,27 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,7% i 23,7%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1659,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,1%, a na zdrowie – 4,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 66,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 30,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 101,9 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” •Program strategiczny Srebrna Małopolska 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy wśród mieszkańców województwa małopolskiego. •Cel: uzyskanie lub utrzymanie wysokiego poziomu wiedzy z zakresu profilaktyki osteoporozy oraz zapobiegania złamaniom osteoporotycznym. W ramach programu każdemu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. W ramach programu przeprowadzane są również działania 3429.1 1189.5 1020.2 1219.3 841.5 311.2 261 269.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 małopolskie małopolskie - gminy miejskie małopolskie - gminy miejsko-wiejskie małopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 39 informacyjno-promocyjne adresowane do szerokiego grona odbiorców, upowszechniające wiedzę o tym, co możemy zrobić, żeby lepiej zadbać o zdrowie swoich kości. Uczestnicy, u których wykonano badanie densytometryczne uzyskali również konsultację lekarską z omówieniem otrzymanych wyników. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: Zrealizowane działania umożliwiły wykrycie osteoporozy wśród uczestników programu oraz pozwoliły na identyfikację osób szczególnie narażonych na wystąpienie tej choroby. Działaniami Programu w 2024 r. zostało objętych 915 osób. Program Prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce •Cel: zwiększenie odsetka wcześnie wykrytych nowotworów poprzez wzrost czujności onkologicznej w wyniku prowadzonych działań edukacyjnych, a w konsekwencji spadek zachorowań na nowotwory złośliwe związane z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka poprzez zmianę stylu życia. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: zrealizowano 11 spotkań edukacyjnych dla ok. 1 022 Małopolan, w tym 6 spotkań stacjonarnie, 5 w trybie online. Ponadto, 5 dni w tygodniu funkcjonował onkologiczny telefon zaufania, prowadzony przez lekarza specjalistę z zakresu onkologii, z którego skorzystało około 134 osoby. Prowadzona była także kampania informacyjna w mediach lokalnych: emisja spotów i audycji radiowych, emisja spotów i audycji video w 38 lokalnych portalach informacyjnych oraz emisja 2 audycji wideo i 2 spotów video w TVP Kraków. Publikowane były posty na portalu Facebook. Program Zdrowie w centrum uwagi – cykl konferencji edukacyjnych na temat zdrowia dla seniorów wpisujących się w ideę uczenia się przez całe życie •Cel: organizacja 3 konferencji edukacyjnych dla seniorów na temat znaczenia aktywności fizycznej i diety dla utrzymania dobrej kondycji psychofizycznej jako podstawy wszelkich aktywności osób starszych, warunkującej możliwość uczenia się. Druk i dystrybucja 50 000 Zeszytów Pacjenta do blisko 100 podmiotów Podstawowej Opieki Zdrowotnej z terenu całego województwa małopolskiego. •Alokacja środków: 203 500,00 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 r. blisko 450 seniorów zwiększyło swoją wiedzę z zakresu szeroko pojmowanego zdrowia tj.: bezpiecznego stosowania leków i suplementów diety, czynników wpływających na zaburzenia poznawcze i psychiczne wieku podeszłego, wpływu żywienia i stylu życia na zdrowie seniora oraz formy rehabilitacji czy ćwiczenia poprawiające funkcjonowanie aparatu ruchu. Ponadto, 50 000 Małopolan zostało wyposażonych w Zeszyty Pacjenta, który pomaga im kształtowaniu umiejętności dotyczących zarządzania własnym zdrowiem i dobrym samopoczuciem. Projekt – „Aktywny Senior” – Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych – zadanie zaplanowane na lata 2023–2024. •Cel: realizacja zajęć edukacyjnych, w tym edukacji w zakresie aktywności obywatelskiej, warsztatów rękodzielniczych, przedsięwzięć turystycznych, krajoznawczych, wydarzeń kulturalnych, wolontariatu seniorów, promocji zdrowego stylu życia – warsztatów, 40 wykładów, rekreacji i rehabilitacji ruchowej, nauki obsługi komputera i korzystania z Internetu, integracji międzypokoleniowej. •Alokacja środków: 748 000 zł. •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 roku dofinansowano 43 oferty skierowane do seniorów. Program Projekt pn. Wielopokoleniowa Edukacja Małopolan. •Cel: rozpowszechnianie materiałów edukacyjnych (kartki okolicznościowe, kalendarze) adresowane do seniorów, poprzez dotarcie do ich naturalnych środowisk. Forma publikacji treści edukacyjnych jest zróżnicowana i opracowana tak, by dzięki wykorzystaniu funkcjonalności użytkowej poszczególnych elementów kampanii, zoptymalizować skuteczność przekazu edukacyjnego. Projekt podnosił poziom poczucia bezpieczeństwa oraz uczył gdzie uczył pomocy. Projekt był realizowany we współpracy z Komendą Wojewódzką Policji w Krakowie – Wydział Prewencji oraz z Pedagogiczną Biblioteką Wojewódzką im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. •Alokacja środków: 50 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: 250 000 kartek zostało przekazanych do przedszkoli z województwa małopolskiego, gdzie następnie dzieci udekorowały je i przekazały swoim babciom i dziadkom. Ponadto zostały przygotowane kalendarze o charakterze edukacyjnym, które w kompetentny i profesjonalny sposób informowały o metodologii przestępczej wobec seniorów oraz skutecznych formach ochrony w liczbie kilkaset sztuk. Projekt Małopolski Tele-Anioł 2.0 •Cel: zorganizowanie kompleksowego systemu opieki umożliwiającego osobom niesamodzielnym jak najdłuższe, bezpieczne pozostanie w ich środowisku oraz miejscu zamieszkania. Projekt uwzględnia wykorzystanie nowoczesnych technologii informacyjno- komunikacyjnych oraz zapewnienie wsparcia w zakresie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania poprzez realizację działań na rzecz rozwoju usług opiekuńczych i sąsiedzkich w miejscu zamieszkania oraz usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne (teleopiekę i telemedycynę), a także działań w zakresie opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: 11 714 087,88 zł •Źródło finansowania: środki europejskie – 85%, środki budżetu państwa – 10%, wkład własny Województwa Małopolskiego – 2,5%, wkład własny Parterów – 2,5% •Rezultaty: Od początku realizacji projektu z usług teleopiekuńczych skorzystało 1 988 osób niesamodzielnych z terenu całego województwa. Dodatkowe wsparcie w postaci usług opiekuńczych/sąsiedzkich świadczonych w miejscu zamieszkania otrzymało 248 osób, dla których zrealizowano łącznie 2 311 godzin wsparcia opiekuńczego/sąsiedzkiego. Przeszkolono 250 osób z zakresu realizacji usług opiekuńczych/sąsiedzkich. Zdecydowaną większość z tej grupy stanowili seniorzy. „Małopolski Tele-Anioł 2.0” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce. 41 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Zakopane Rodzaj działania: Wolontariat Szczegółowy opis: Wolontariusze pomagali osobom potrzebującym – starszym i niepełnosprawnym w codziennych zakupach, drobnych pracach domowych, organizacji wolnego czasu (np. spacer, rozmowa). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Wolontariat świadczyło 40 uczniów dla 60 seniorów. Gmina Wojnicz Rodzaj działania: Program osłonowy \"Pomoc lekowa dla mieszkańców gminy Wojnicz\" Szczegółowy opis: Celem programu było wsparcie finansowe dla osób długotrwale lub przewlekle chorych, które ponoszą znaczne koszty związane z koniecznością zakupu leków, co w poważnym stopniu ogranicza zaspokajanie innych pilnych, podstawowych potrzeb. Alokacja środków: 16 027,83 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Wojnicz Rezultaty: 33 osobom wypłacono zasiłki celowe i celowe specjalne; udzielono 54 świadczenia. Miasto Tarnów Rodzaj działania: Półkolonia dla Seniora Szczegółowy opis: Program półkolonii obejmował kilkudniowe turnusy, w trakcie których uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach – m.in. rekreacyjnych, edukacyjnych, ruchowych, artystycznych oraz integracyjnych. Codzienne aktywności odbywały się w przyjaznym, lokalnym środowisku, często w plenerze lub miejskich instytucjach kultury i sportu. Alokacja środków: Centrum Usług Społecznych w Tarnowie, przy współudziale lokalnych partnerów i instytucji kultury Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w półkoloniach wzięło udział łącznie 85 osób, a średnia dzienna frekwencja wyniosła 55 uczestników. Gmina Skawina Rodzaj działania: Treningi Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: To zajęcia prowadzone przez psychologa, które mają na celu poprawę i utrzymanie sprawności umysłowej osób starszych. Podczas spotkań uczestnicy wykonują ćwiczenia wspierające pamięć, koncentrację i logiczne myślenie, dostosowane do ich możliwości i potrzeb. Zajęcia odbywają się w przyjaznej atmosferze, sprzyjającej aktywizacji społecznej i budowaniu poczucia własnej wartości. Alokacja środków: 1 173,36 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w treningach wzięło udział 41 seniorów. Gmina Myślenice Rodzaj działania: Usługi Społeczne w ramach Pakietu Senior Szczegółowy opis: Pakiet \"Senior\" to wsparcie dla mieszkańców gminy w wieku 60 lat i więcej służy zaspokojeniu potrzeb i poprawie jakości życia Seniorów znajdujących się w różnorodnych sytuacjach życiowych. Projekt ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, wspieranie 42 rozwoju jednostek oraz umożliwienie osiągnięcia stabilności i samodzielności Seniorom. Seniorzy z gminy Myślenice mogli skorzystać ze wsparcia specjalistycznego (tj. z: poradnictwa psychologicznego, terapii rodzinnej, poradnictwa prawnego, wsparcia logopedycznego i neurologopedycznego, rehabilitacji ogólnoustrojowej), wsparcia indywidualnego np. w postaci pracy socjalnej Alokacja środków: budżet Gminy Źródło finansowania: budżet Gminy Rezultaty: z rehabilitacji ogólnoustrojowej skorzystało – 459 Seniorów, co stanowi 67% ogółu korzystających z usługi; z wsparcia neurologopedycznego skorzystało – 3 Seniorów; z poradnictwa prawnego skorzystało – 31 Seniorów. Gmina Brzeszcze Rodzaj działania: Projekt socjalny na rzecz aktywizacji i integracji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym Szczegółowy opis: Celem projektu była organizacja i realizacja przedsięwzięć aktywizujących o charakterze kulturalnym, rozrywkowym, edukacyjnym i integracyjnym, adresowanych do osób starszych, w tym z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób bezdomnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami. Bezpośrednim realizatorem projektu socjalnego był Ośrodek Pomocy Społecznej, który zakładał podjęcie współpracy z lokalnymi placówkami, instytucjami oraz z podmiotami ekonomii społecznej np. kołami gospodyń wiejskich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy: (budżet OPS w Brzeszczach, 2. budżet Ośrodka Kultury w Brzeszczach) Rezultaty: W2024 r. działaniami objęto 56 osób (112%), z czego: 53,57% to osoby w wieku 60 lat i więcej, 32,14% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, 8,92% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, w kryzysie bezdomności. Powiat Gorlicki Rodzaj działania: Program Działań Na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Gorlickim na lata 2021–2027 Szczegółowy opis: zapewnienie osobom z niepełnosprawnością różnorodnych form wsparcia umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym i dostępie do edukacji Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Powiatu, środki PFRON Rezultaty: w ramach programu wsparcie do zakupu sprzętu rehabilitacyjnego otrzymało 31 osób w wieku 60 +. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo małopolskie Rodzaj działania: Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” Szczegółowy opis: Celem projektu jest pokazanie pracodawcom potencjału wynikającego z różnorodności pracowników, m.in. wiekowej oraz promowanie wydłużenia aktywności zawodowej. Pracodawcy w projekcie otrzymują pomoc ekspertów w określeniu, jakie działania mogą poprawić efektywność ich firm, uczą się jak budować transgeneracyjne zespoły oraz jak efektywnie wykorzystać potencjał pracowników, uwzględniając ich potrzeby i oczekiwania. Dużą wartością projektu jest podnoszenie świadomości na temat zarządzania wiedzą pracowników w organizacji. Kluczowym wyzwaniem zwiększania udziału osób starszych w populacji pracowniczej i wydłużania ich aktywności na rynku pracy stało się także promowanie zdrowego stylu życia oraz umożliwianie 43 pracownikom, bez względu na wiek, jak najdłuższego pozostawania w dobrym zdrowiu oraz satysfakcjonującej kondycji psychofizycznej. Alokacja środków: 34 000 000 zł Źródło finansowania: EFS – 85%, budżet Województwa Małopolskiego – 5%, wkład własny prywatny – 10% Rezultaty: W projekcie wsparciem objęto łącznie 200 małych i średnich pracodawców, którzy otrzymali wsparcie w opracowaniu oraz wdrożeniu kompleksowych rozwiązań z zakresu efektywnego zarządzania pracownikami – ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania wiekiem i różnorodnością. Przeprowadzono 108 szkoleń z zarządzania różnorodnością (w szczególności: wiekiem), 80 z zakresu wydłużania aktywności zawodowej i przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu, 80 z zakresu niedyskryminacji i współpracy w zespołach międzypokoleniowych. Dla 120 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a 128 pracodawcom przekazano granty na realizację działań zaplanowanych w uzgodnionych Indywidualnych Planach Wsparcia. Województwo małopolskie Rodzaj działania: Festiwal Kultury Wrażliwej Szczegółowy opis: Kilkadziesiąt instytucji z całego województwa, wśród nich muzea, teatry i ośrodki muzyczne, zaprezentowały ofertę kulturalną przeznaczoną dla każdego. Wydarzenia zostały zaplanowane z myślą o pełnej dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz tych, którzy mogą napotykać trudności w uczestnictwie w tradycyjnych formach kultury. Projekt realizowany przez Małopolski Instytut Kultury wraz z 24 instytucjami kultury z całego województwa. Alokacja środków: 125 000 zł Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego Rezultaty: Kilkadziesiąt wydarzeń – spektakle, koncerty, warsztaty, wystawy, pokazy filmowe itp. Wydarzenia odbywały się w takich miejscowościach, jak: Alwernia, Gorlice, Kraków, Krynica-Zdrój, Lusławice, Nowa Sącz, Oświęcim, Tarnów, Wadowice, Wierzchosławice, Wygiełzów, Zakopane i Zubrzyca Górna. Gmina Zabierzów Rodzaj działania: Konkurs Mocni Seniorzy 2024 Samorządowego Centrum Kultury i Promocji Gminy Zabierzów Szczegółowy opis: Celem konkursu była aktywizacja seniorów i integracja międzypokoleniowa w lokalnej społeczności. Alokacja środków: 70 000 zł Źródło finansowania: środki Gminy Zabierzów Rezultaty: 17 projektów na rzecz społeczności lokalnej Gmina miejska Kraków Rodzaj działania: Projekt Wzmocnienie systemu przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami w Krakowie Szczegółowy opis: Projekt miał na celu rozwój lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami, a także wzrost kompetencji specjalistów podejmujących interwencję w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. W 2024 r. upowszechniano model przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami na terenie gminy. W ramach projektu upowszechniano również materiały kampanii społecznej \"Przemoc jest bliżej niż myślisz. Nie bądź obojętny. Reaguj\". Szkolenia oraz konferencja dedykowane były 44 specjalistom realizującym zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej oraz świadczącym usługi wsparcia i pomocy dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: 133 710 zł Źródło finansowania: Program Sprawiedliwość, Norweski Mechanizm Finansowy 2014–2021 środki Gminy Miejskiej Kraków Rezultaty: promowano 4 filmy informacyjno-edukacyjne, 5 filmów animowanych. W 2024 r. w ramach projektu przeprowadzono 3 interdyscyplinarne szkolenia oraz 2 dniową konferencję pn. Rola specjalisty w skutecznej pomocy osobom doznającym przemocy domowej. 45 7. Województwo mazowieckie Wykres 10 Ludność woj. mazowieckiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3632,26 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,4% i 23,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2155,08 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 22,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 17,9%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 61,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 •Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną •Cel: wspieranie i umożliwianie aktywnego starzenia się oraz prowadzenia samodzielnego •i satysfakcjonującego życia np. poprzez zapewnienie atrakcyjnego spędzania czasu, dostępu do nowych mediów cyfrowych, edukację, budowanie i rozwijanie dialogu pokoleniowego • i międzypokoleniowego, organizację warsztatów i wydarzeń skierowanych do seniorów itp. •Alokacja środków: 2 699 450 zł 5508.3 3059.9 1067.6 1380.8 1370.5 779.2 263.9 327.4 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 mazowieckie mazowieckie - gminy miejskie mazowieckie - gminy miejsko-wiejskie mazowieckie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 46 •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: w 66 zadaniach publicznych udział wzięło łącznie 9166 osób. Przykładowe rezultaty twarde osiągnięte przez oferentów w ramach niniejszych 66 zadań obejmują m.in.: organizację wyjść (np. do teatru, kina, na basen), wyjazdów i wycieczek (np. do Zakopanego, Sulejówka, Płocka, Modlina), warsztatów (np. kulinarne, rękodzielnicze, florystyczne, fotograficzne, ekologiczne, muzyczne, komputerowe), pikników, spacerów nordic-walking, wykładów. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” •Cel: kontynuacja działań w ramach kampanii społecznej pn. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki”, której głównym celem było zwrócenie uwagi na negatywne skutki nadużywania alkoholu przez osoby starsze, w tym negatywne skutki łączenia alkoholu z przyjmowanymi lekami. Kampania skierowana była do mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku powyżej 60 roku życia. •Alokacja środków: 135 972,81 zł •Źródło finansowania: środki pochodzące z tytułu opłat za wydawanie zezwoleń na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości do 18% alkoholu. •Rezultaty: Podniesienie poziomu wiedzy mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku 60+ na temat szkodliwości spożywania alkoholu, a w szczególności jego interakcji z lekami. W 2024 r. w okresie od marca do października realizowano zadanie polegające na emisji dwóch 30-sekundowych filmów profilaktyczno-edukacyjnych w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w pociągach Kolei Mazowieckich – 84 dni emisji w podziale na 6 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w pociągach Warszawskiej Kolei Dojazdowej – 42 dni emisji w podziale na 3 dwutygodniowe okresy emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w tramwajach w Warszawie – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Mińsku Mazowieckim i autobusach podmiejskich BAGS – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Płocku – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej co 7 minut. Dodatkowo w okresie od lipca do listopada 2024 roku umieszczono plakaty profilaktyczno-informacyjne w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w autobusach miejskich w Ciechanowie – 4 pełne miesiące ekspozycji plakatów; w autobusach miejskich w Siedlcach – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Radomiu – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Ostrołęce – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji/ Konferencja \"Recepta na aktywność\" – wzmocnienie lokalnej polityki senioralnej •Cel: współorganizatorem Konferencji było Centrum Usług Społecznych, Stowarzyszenie Inicjatywy bez Wykluczeń, Mazowiecka Akademia Seniorów, Powiat Ostrołęcki •Alokacja środków: 6 900 zł •Źródło finansowania: samorząd Województwa Mazowieckiego •Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 60 osób. 47 \"Radość Kreatywność, Zdrowie: SeniorArt na Wysokich Obrotach\" – inicjatywy przasnyskiej Rady Seniorów na rzecz poprawy jakości życia seniorów •Cel: organizacja warsztatów artystycznych i kreatywnych zajęć wspierających zdrowie, aktywność oraz integrację seniorów, poprawiając tym samym ich jakość życia. •Alokacja środków: 51 300 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Mazowieckiego program Mazowsze dla Seniorów •Rezultaty: Zakładano udział 20 osób, jednak finalnie z programu skorzystało 30 osób w wieku 60+, co przyczyniło się do poprawy ich samopoczucia, zwiększenia integracji społecznej oraz poprawy jakości życia. Kampania społeczna \"Przemoc wobec starszych – skrywane cierpienie” realizowana w Warszawie przez Fundację Projekt Starsi i współfinansowana ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Cel: zwrócenie uwagi opinii publicznej na problem przemocy wobec starszych; jakie zachowania są kwalifikowane jako przemoc; zmiana postaw społecznych w traktowaniu osób starszych; podniesienie wiedzy i świadomości społecznej na temat specyfiki przemocy wobec starszych •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Rezultaty: wzrost poczucia bezpieczeństwa, świadomości. Odbiorcy 1. Komunikacja miejska, emisja przez 7 dni, dane odnośnie liczby ekranów i szacunkowych zasięgów emisji w pojazdach komunikacji miejskiej, spot 15 sekund: Autobusy: 4 000 ekranów w 915 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 4 x na godzinę. Playlista ma 15 minut. W godzinie jest emitowana 4 razy. Z przewozów korzysta ponad 1 mln pasażerów dziennie, a także Tramwaje: 1 500 ekranów LCD w niemal 200 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 3 x na godz. Pętla emisyjna trwa max. 20 minut, jeśli jest krótsza wtedy częstotliwość jest większa. Z przewozów korzysta ok. 400 tys. pasażerów dziennie. Wydrukowano także 5000 ulotek składanych i 5000 sztuk ulotek A5. Materiały te, łącznie z plakatami promującymi program pomocy i broszurami zostały dostarczone do 12 OPSów. Materiały wizualne do pobrania na stronie Fundacji realizującej projekt oraz na facebook: dostępne były ulotki, plakaty, spot radiowy, spot reklamowy oraz informacja prasowa. Wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych w wieku 60+ •Cel: z dotacji m.st. Warszawy w ramach umowy dotacyjnej z organizacją pozarządową w 2024 r. udzielono wsparcia opiekunom. Zostały przeprowadzone szkolenia dla opiekunów , a także instruktaży domowych. Opiekunowie skorzystali ze wsparcia psychologicznego. W ramach uzupełnienienia wsparcia indywidualnego została utworzona grupa wsparcia dla opiekunów, którzy odczuwali potrzebę pomocy w pokonywaniu codziennych trudności, a zarazem byli otwarci na dzielenie się swoimi doświadczeniami. Grupa wsparcia spotykała się raz w tygodniu przez 2 godziny i była moderowana przez psychologa. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki własne jst •Rezultaty: Wsparcie otrzymało łącznie 455 opiekunów. Zostało przeprowadzonych 16 szkoleń dla 68 opiekunów i 20 instruktaży domowych. 108 opiekunów skorzystało ze 48 wsparcia psychologicznego. Odbyło się 49 dwugodzinnych spotkań, łącznie 98 godzin. W ramach stacjonarnego punktu porad udzielono 530 konsultacji. Program Wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025, edycja 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym poprzez rozbudowę sieci Dziennych Domów oraz Klubów Senior+. Dotacje skierowane do jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na: utworzenie lub wyposażenie placówki oraz na zapewnienie funkcjonowania już istniejących placówek. •Alokacja środków: 33 370 819,25 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 142 ośrodkom Senior+. Program \"Opieka 75+\" •Cel: wsparcie finansowe samorządów gminnych w realizacji usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w gminach do 60 tys. mieszkańców: wiejskich, miejskich i miejsko-wiejskich, które realizują usługi opiekuńcze samodzielnie •Alokacja środków: 11 029 258,10 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 84 gminom Program Korpus Wsparcia Seniorów na rok 2024 •Cel: wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 60 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizacja usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” osób starszych. •Alokacja środków: 2 739 507,05 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: w 2024 r., w wyniku rozeznania potrzeb występujących w danej gminie, pomocą w ramach programu objęto: w ramach Modułu I – 310 osób, natomiast w ramach Modułu II – 2 298 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piaseczno Rodzaj działania: Potańcówka na Kisielu Szczegółowy opis: Projekt ma na celu zorganizowanie i przeprowadzenie pięciu imprez tanecznych z wykorzystaniem otwartej przestrzeni miejskiej Skweru Kisiela położnego w centralnej części miasta Piaseczno. Udział w imprezie pozwolił mieszkańcom z różnych grup wiekowych otworzyć się na swoje społeczności, wejść w interakcje z innymi osobami, ośmielić ich i zachęcić do komunikowania się w społeczności lokalnej. Podczas trwania imprezy będą organizowane konkursy przez prowadzącego imprezę D-Ja. Alokacja środków: 36 000 zł Źródło finansowania: budżet MGOPS Piaseczno Rezultaty: Organizacja 5 międzypokoleniowych plenerowych imprez tanecznych. 49 Gmina Myszyniec Rodzaj działania: Seniorada – integracja seniorów z powiatów Szczegółowy opis: Senioriada to międzypokoleniowe wydarzenie mające na celu promocję zdrowia i aktywność fizyczną ludzi w różnym wieku połączone z występami Klubów, zabawą taneczną i poczęstunkiem. Zachęca seniorów do spędzania wolnego czasu poza domem i spotykania się z innymi osobami. Alokacja środków: 999,86 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 120 osób. Gmina Kampinos Rodzaj działania: Debata społeczna skierowana do osób 60+ Szczegółowy opis: Debata dotycząca bezpieczeństwa seniorów w sieci i życia codziennego w środowisku społecznym. Alokacja środków: 5 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w debacie uczestniczyło 46 osób. Powiat grójecki Rodzaj działania: „Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego” Szczegółowy opis: Zorganizowano wydarzenie kulturalno-integracyjne pn. \"Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego\" z okazji Ogólnopolskiego Dnia Seniora. Podczas wydarzenia zostały zorganizowane warsztaty, gry i zabawy mające charakter aktywizujący i integracyjny. Zorganizowano także koncert zespołu Partita oraz występy artystyczne z repertuarem znanym seniorom. Alokacja środków: 187 000 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: w wydarzeniu wzięło 415 starszych mieszkańców powiatu grójeckiego. 5 gmin powiatu radomskiego oraz Miasto Radom Rodzaj działania: „Senior w aucie – sprawny i bezpieczny – edycja II” Szczegółowy opis: Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie pod nazwą Automobilklub Radomski z siedzibą w Radomiu. W ramach projektu osoby powyżej 60 roku życia, z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom, posiadających prawo jazdy kategorii B, uczestniczyło w szkoleniach/ warsztatach, które obejmowały: spotkanie z funkcjonariuszem policji, zajęcia z ratownikiem medycznym z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej i ratownictwa drogowego oraz jazdy sprawnościowo – szkoleniowe samochodem, wyposażonym w troleje lub z talerzem Stewarta. Natomiast jazda samochodem w alkogoglach umożliwiła seniorom sprawdzenie w bezpieczny sposób, jak wpływa spożycie alkoholu na zdolności psychoruchowe kierowców. Ponadto, osoby starsze posiadające również prawo jazdy kategorii A odbyły dodatkowe szkolenie z instruktorem sportu motocyklowego. Dzięki realizacji zadania seniorzy dowiedzieli się, jakich zachowań w ruchu drogowym unikać, a jakie mogą uratować im życie. Projekt był odpowiedzią na potrzeby lokalnej społeczności seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: w projekcie wzięło udział 97 osób powyżej 60 roku życia (z prawem jazdy kat. B) oraz 4 osoby (z prawem kat. A), z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom. Udział w projekcie przyczynił się do wzrostu wiedzy i umiejętności starszych mieszańców Mazowsza z 50 zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak również do zwiększenia ich poczucia bezpieczeństwa. Powiat żyrardowski, grójecki oraz sochaczewski Rodzaj działania: Organizacja koncertów dla seniorów oraz koncertów charytatywnych na terenie Mazowsza Szczegółowy opis: dotarcie do osób starszych wykluczonych z życia społecznego i umożliwienie im bezpośredniego odbioru sztuki dostosowanej do ich potrzeb, wieku i możliwości tego odbioru. Alokacja środków: 186 615 zł Źródło finansowania: w ramach realizacji projektu zorganizowano 12 koncertów, w których uczestniczyło łącznie 1 311 osób starszych zamieszkujących powiat żyrardowski, grójecki i sochaczewski. Powiat Sierpecki, Ciechanów, Grębiszew Rodzaj działania: Utworzenie Dziennych Domów Pobytu dla osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym z chorobą Alzheimera Szczegółowy opis: 3 Dzienne Domy Pobytu utworzone w 2024 r.: Dzienny Dom Pobytu \"Przyszłość\" w Sierpcu, Dzienny Dom Pobytu PCK w Ciechanowie oraz Dzienny Dom Pobytu Obok Lasu w Grębiszewie. Podopieczni mieli zapewnioną m.in. terapię zajęciową, treningi umiejętności społecznych, treningi umiejętności codziennych, rehabilitację, terapię ruchem – gimnastykę korekcyjno-kompensacyjną dostosowaną do kondycji tych osób, logopedę, dietetyka czy psychologa. Wsparciem objęci byli również członkowie rodzin osób dotkniętych chorobą otępienną, którym zostało zapewnione m.in. poradnictwo psychologiczne, edukacja na temat metod radzenia sobie ze stresem, w tym np. nauka metod relaksacyjnych, opieka wytchnieniowa czy organizacja samopomocowych grup wsparcia. Alokacja środków: 2 398 700 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: z terapii korzystało około 15–20 osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera. Miasto Pruszków Rodzaj działania: Pruszkowskie Lato Seniora Szczegółowy opis: Inicjatywa własna MOPS, skierowana do seniorów, którzy na co dzień uczęszczają do prowadzonych przez MOPS klubów seniora, a także do osób starszych, które nie wyjeżdżają na wakacje. Spotkania miały charakter sportowo rekreacyjny, kulturalny i artystyczny. Alokacja środków: 4970,66 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Pruszkowa na 2024 r. Rezultaty: Zrealizowano 9 spotkań plenerowych w częściach miasta, odpowiadających obszarom, w których znajdują się kluby. Odbyły się także 2 zabawy taneczne. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Krasnosielc Rodzaj działania: Teleopieka dla seniora w ramach projektu Cyfrowa Gmina Szczegółowy opis: W ramach Projektu świadczone są usługi teleopiekuńcze, czyli całodobowy domowy system wsparcia uczestników przez teleopiekunów, którzy pracują w centrum teleopieki w pełnej gotowości do odebrania sygnału alarmowego od podopiecznego. Uczestnicy otrzymują nieodpłatnie monitorującą stan zdrowia opaskę na nadgarstek z przyciskiem SOS z możliwością połączenia głosowego z centrum teleopieki wraz z instrukcją obsługi i kartą SIM. Po otrzymaniu 51 sygnału, teleopiekunowie organizują pomoc adekwatną do sytuacji danej osoby. Opaska monitorująca stan zdrowia wyposażona jest w przycisk SOS z możliwością połączenia z centrum teleopieki oraz dodatkowe funkcje m. in. detektor upadku, lokalizator GPS. Alokacja środków: 23 316,60 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: Objęcie wsparciem 20 seniorów z terenu Gminy Krasnosielc za pośrednictwem zdalnego monitorowania stanu zdrowia i samopoczucia osób starszych, a także szybkie wezwanie pomocy w sytuacjach zagrożenia. Gmina Konstancin-Jeziorna Rodzaj działania: Turniej Brydża online i lokalnie Szczegółowy opis: Ogólnopolska interaktywna rozgrywka brydżowa, w tym lokalna edycja – łączenie technologii i aktywności umysłowej osób starszych. W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Gmina Warka Rodzaj działania: Program Poczta obiadowa Szczegółowy opis: Poczta obiadowa to bezpłatna pomoc dla osób starszych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i mających problem z samodzielnym przygotowaniem ciepłego posiłku. Zapewnione są dostawy 3 razy w tygodniu posiłki składające się z 2 ciepłych dań. Program ma na celu przeciwdziałanie niedożywieniu osób starszych. Alokacja środków: 59 085 zł Źródło finansowania: umowa dotacji pomiędzy Fundacją a Fundacją Biedronki z siedzibą w Poznaniu. Rezultaty: z programu skorzystało łącznie 210 seniorów z Radomia, Grójca, Białobrzeg, Kozienic i Warki. Gmina Czarnia Rodzaj działania: Budowa przestrzeni wspierającej dla seniorów Szczegółowy opis: W ramach działań powstała altana ogrodowa zieleń, ścieżki bosych stóp Alokacja środków: 129 315,34 zł Źródło finansowania: Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Rezultaty: Ćwiczenie koordynacji wzrokowo-ruchowej, miejsce do wspólnego spędzenia czasu oraz przeprowadzania inicjatyw. Gmina Nieporęt Rodzaj działania: Innowacyjna rehabilitacja lecznicza Szczegółowy opis: zabiegi nierefundowane przez NFZ, laseroterapia wysokoenergetyczna ( HIL), superindokcyjna stymulacja ( SIS), terapia radiologiczna ukierunkowana ( TR-Therapy), zabiegi refundowane, fala uderzeniowa – skupiona Alokacja środków: 120 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w rehabilitacji wzięło udział 137 osób, które skorzystały z 1 719 zabiegów. 52 8. Województwo opolskie Wykres 11 Ludność woj. opolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie opolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2537,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,9% i 36,3%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1889,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,4%, a na zdrowie – 7,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,44. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,0 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa opolskiego – Opolskie 2030 •Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych na lata 2017–2027, przyjęta przez Powiat Opolski DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne – III edycja\" •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych i zdeinstytucjonalizowanej opieki długoterminowej, świadczonych w województwie na rzecz osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w celu przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. W projekcie został zaplanowany m.in. rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i usług opiekuńczych. 930.3 212.4 503.8 214.1 264.6 63.2 144.9 56.4 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 opolskieopolskie - gminy miejskie opolskie - gminy miejsko- wiejskie opolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 53 •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 279 osób starszych. Usługi \"Transport indywidualny typu door-to-door\" •Cel: poprawa mobilności dla osób wymagających wsparcia, głównie seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami. Ze środków przeznaczonych na realizację zadania został zakupiony również bus dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz przekazany Gminie Biała. •Alokacja środków: Województwo Opolskie •Źródło finansowania: Budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługę świadczono w pięciu gminach województwa opolskiego – Głubczyce, Biała, Dobrzeń Wielki, Turawa i Gogolin) dla 187 osób. Usługi wspierające w ramach Marszałkowskiego Kuriera Społecznego (MKS) •Cel: w 2024 r. uruchomiono 5. edycję usług skierowanych do osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Usługi MKS obejmujmowały, m.in. dowóz leków oraz posiłków, pomoc doraźną według istniejących potrzeb, wsparcie emocjonalne, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz pomocy w czynnościach domowych. •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Oposkiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługi świadczone były w 13 gminach województwa opolskiego, realizowane przez 16 zatrudnionych kurierów społecznych dla 178 osób. Organizacja wycieczki do Trójmiasta oraz Malborka dla członków Polskiego Związku Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Cel: wycieczka organizowana przez władze powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, we współpracy z Polskim Związkiem Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu oraz przy dofinansowaniu ze strony PFRON. Wyjazd został zorganizowany w ramach zadań z zakresu kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych •Alokacja środków: Polski Związek Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Źródło finansowania: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych •Rezultaty: w wycieczce uczestniczyło 18 osób niepełnosprawnych, w tym 5 osób starszych. Obchody Światowego Dnia Seniora 2024 •Cel: 11 października 2024 r. zorganizowano obchody Światowego Dnia Seniora 2024 dla seniorów zamieszkujących teren powiatu krapkowickiego. Celem realizacji zadania była aktywizacja społeczna seniorów poprzez organizację oraz udział w wydarzeniu kulturalnym jak również integracja wewnątrzpokoleniowa. Inicjatywa zorganizowana przez Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach. Alokacja środków: Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach •Źródło finansowania: Powiat Krapkowicki •Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 220 seniorów oraz zaproszeni goście. 54 Projekt „Wsparcie rozwoju nowoczesnego systemu kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”, realizowany przez Powiat Strzelecki •Cel: organizacja spotkania dla seniorów pod nazwą „Fitness dla mózgu”. Celem spotkania było uświadomienie konieczności uczenia się przez całe życie w kontekście usprawnienia funkcji poznawczych, pokazanie narzędzi wspomagających proces uczenia się oraz narzędzi wspomagających kreatywność i koncentrację w kontekście usprawnienia funkcji umysłowych. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Krajowy Fundusz Odbudowy •Rezultaty: w spotkaniu wzięło udział 56 osób. Organizacja VII edycji akcji zdrowotno – profilaktycznej pn. \"Biała Sobota\" na terenie Powiatu Strzeleckiego •Cel: zwiększenie dostępności specjalistycznych usług medycznych dla mieszkańców powiatu, zaplanowanie oraz organizacja wizyt lekarskich z zakresu endokrynologii, kardiologii, urologii, ortopedii i reumatologii. •Alokacja środków: Powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Powiat Strzelecki •Rezultaty: zaplanowanie oraz organizacja 300 wizyt lekarskich Projekt „Sobotę to ja mam już zajętą\" organizowany w Powiecie Strzeleckim •Cel: pobudzanie osób starszych do aktywności, stymulowanie i rozwijanie zainteresowań oraz kształtowanie postaw prospołecznych wobec seniorów, wraz z modelowaniem dobrych postaw seniorów wobec innych ludzi. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: powiat Strzelecki •Rezultaty: aktywizacja seniorów oraz kształtowanie więzi międzypokoleniowych. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniami równoważnymi, poprzez pomoc w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz zapewnienie czasowego zastępstwa w sytuacjach, gdy opiekun z różnych przyczyn nie może ich wykonywać. •Alokacja środków: Gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w ramach Funduszu Solidarnościowego •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 10 osób niepełnosprawnych, 7 dorosłych, w tym 6 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi opieki wytchnieniowej realizowano od marca do grudnia 2024 r. Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami dla JST” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie osób niepełnosprawnych w wykonywaniu codziennych czynności, funkcjonowaniu w życiu społecznym oraz wspomaganie osób niepełnosprawnych w podejmowaniu wszelkich aktywności, tj. w wykonywaniu czynności dnia codziennego, w dojazdach i powrocie z wyznaczonych miejsc związanych z życiem codziennym lub 55 rehabilitacją osoby niepełnosprawnej, w nawiązaniu kontaktu i współpracy z różnego rodzaju organizacjami, w zakupach, załatwieniu spraw urzędowych i korzystaniu z dóbr kultury. •Alokacja środków: gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 18 osób niepełnosprawnych, 15 dorosłych, w tym 14 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi asystencji osobistej realizowano od stycznia do grudnia 2024 r. Program Rządowy \"Korpus Wsparcia Seniorów\" Moduł II, realizowany przez Gminę Kamiennik •Cel: kompleksowe wsparcie seniorów 60+ w ich codziennym funkcjonowaniu poprzez dostarczenie technologii umożliwiającej natychmiastowe reagowanie na zagrożenia zdrowia, bezpieczeństwa lub życia. •Alokacja środków: gmina Kamiennik •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej •Rezultaty: w 2024 r. program objął 25 seniorów. Projekt socjalny \"Podróże za jeden euro – zwiedzamy kraje UE\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy, realizowany przez Dom Dziennego Pobytu Nr 2 \"Magnolia\", funkcjonujący na terenie Gminy Kędzierzyn-Koźle. Uczestnikami projektu były osoby starsze, niepełnosprawne oraz dzieci i młodzież ze szkoły podstawowej, zaś jego podstawowym założeniem była aktywizacja umysłowa i fizyczna w ramach twórczej współpracy międzypokoleniowej. Ideą projektu było ukazanie korzyści rozwojowych wynikających z przystąpienia do Unii Europejskiej oraz wyzwań, którym muszą sprostać wszystkie pokolenia Polaków. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 111 osób. Projekt \"Babciu, dziadku naucz mnie\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy ukierunkowany na edukację wolontariacką. Celem projektu było promowanie i włączanie wolontariatu w działania w zakresie integracji osób starszych, niepełnosprawnych oraz rozbudzenie w młodzieży zainteresowania działalnością prospołeczną oraz przygotowanie uczestników do bezpośredniej pracy w ramach idei wolontariatu. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 85 uczestników Projekt \"Senior bliżej kultury lokalnej\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt socjalny mający na celu organizację cyklu spotkań w instytucjach i placówkach kulturalnych na terenie Kędzierzyna-Koźla, m.in. w Muzeum Ziemi Kozielskiej czy Miejskiej Bibliotece Publicznej. Uczestnicy brali udział w zajęciach, wykładach i lekcjach muzealnych oraz warsztatach kreatywnych. •Alokacja środków: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 43 uczestników. 56 Projekt \"Wybory Miss i Mistera 60+ z Opola\" organizowany przez Urząd Miasta Opola •Cel: integracja i aktywizacja seniorów, ukazanie ich pozytywnego wizerunku oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i kulturalnemu z uwagi na wiek poprzez zorganizowanie Gali Wyborów Miss i Mistera z Opola. Uczestnicy przez kilkanaście miesięcy ubiegłego roku przygotowywali się do wydarzenia, dopracowując przygotowane występy artystyczne. Podczas konkursu wyłonieni zostali m.in.: „Miss Życzliwości”, „Mister Elegancji”, „Miss Publiczności”, „Mister Aktywności” oraz Miss i Mister 60+ miasta Opola. •Alokacja środków: miasto Opole •Źródło finansowania: miasto Opole •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 18 uczestników. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Muzykoterapia plenerowa z udziałem dzieci, seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami Szczegółowy opis: W ramach realizacji zadania zorganizowano plenerowe warsztaty muzyczne dla seniorów przy współudziale osób niepełnosprawnych oraz dzieci. Wydarzenia, podczas których przeprowadzano działania z zakresu muzykoterapii, dostosowane poziomem do osób starszych i niepełnosprawnych oraz zaproszonych dzieci uczęszczających do okolicznych szkół oraz przedszkoli. Alokacja środków: Stowarzyszenie Przyjaciół DPS \"ANNA\" Źródło finansowania: dotacja Powiatu Krapkowickiego na realizację zadania publicznego oraz środki Stowarzyszenia Rezultaty: Integracja międzypokoleniowa oraz poprawa stanu zdrowia uczestników poprzez działania terapeutyczne. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Działalność Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnego na terenie Powiatu Krapkowickiego Szczegółowy opis: Działalność Centrum koncentruje się na organizacji w dni powszednie dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami zajęć o charakterze manualnym, terapeutycznym, fizjoterapeutycznym oraz socjoterapeutycznym jak również muzykoterapii, choreoterapii i biblioterapii. W ramach prowadzonych zajęć uczestnicy ćwiczyli wykorzystanie nowoczesnych sprzętów AGD, w tym zmywarek czy ekspresów ciśnieniowych do kawy oraz uczestniczyli w ćwiczeniach pamięciowych w formie gier oraz rozwiązywania zagadek o charakterze logicznym. Alokacja środków: Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne w Krapkowicach Źródło finansowania: Budżet Powiatu Krapkowickiego oraz dotacja w ramach Programu \"Centra opiekuńczo-mieszkalne\" – Moduł II (Funkcjonowanie Centrum) Rezultaty: Pogłębienie integracji oraz aktywizacji seniorów. Gmina Prudnik Rodzaj działania: Akcja \"Koperta życia\" Szczegółowy opis: Akcja społeczno-informacyjna skierowana do osób starszych, zamieszkujących Gminę Prudnik, polegająca na umieszczaniu w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach jak również alergiach na poszczególne leki oraz informacji kontaktowych do osób najbliższych. Alokacja środków: Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku 57 Źródło finansowania: pozyskanie przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku ze strony Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego kilkuset kopert na realizację przedmiotowego projektu. Rezultaty: pozyskanie 500 sztuk kopert na realizację przedmiotowego projektu. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo Opolskie Rodzaj działania: Powołanie Rady Seniorów Województwa Opolskiego Szczegółowy opis: W celu zwiększenia aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach, 28 maja 2024 r. Sejmik Województwa Opolskiego podjął decyzję o utworzeniu Rady Seniorów Województwa Opolskiego (RSWO) na kadencję 2024–2029 oraz nadaniu jej statutu. W skład Rady weszło 28 członków, w tym 24 przedstawicieli seniorów – mieszkańców województwa oraz 4 przedstawicieli podmiotów działających na rzecz seniorów, w tym przedstawicieli NGO i podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Do zadań RSWO należy, m.in. wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę życia osób starszych, inicjowanie i rozwój aktywności obywatelskiej seniorów, wzmacnianie więzi międzypokoleniowej, przeciwdziałanie wykluczeniu seniorów oraz działanie na rzecz integracji i współpracy środowisk senioralnych. Alokacja środków: województwo Opolskie Źródło finansowania: województwo Opolskie Rezultaty: zwiększenie aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach oraz wzmacnianie więzi międzypokoleniowych. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Cykl spotkań \"Siła Kobiet\" Szczegółowy opis: Prelekcje koncentrujące się na profilaktyce zdrowotnej skierowane do kobiet w różnym wieku, w tym seniorek. Inicjatywa, promująca kobiecą aktywność oraz zdrowy styl życia, była skierowana do mieszkanek powiatu krapkowickiego, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. Spotkania miały na celu pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Szczególnym wydarzeniem w ramach cyklu było spotkanie, które odbyło się 23 marca 2024 r. w Żyrowej. Wśród zaproszonych uczestniczek liczną grupę stanowiły seniorki zrzeszone w Uniwersytetach Trzeciego Wieku oraz Związku Emerytów i Rencistów. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Projekt \"Mosty Pokoleń\" Szczegółowy opis: Autorska inicjatywa powiatu krapkowickiego, podejmująca jedno z największych wyzwań współczesności – rosnącą przepaść komunikacyjną i światopoglądową między pokoleniami. Projekt ma na celu połączenie nauki z praktyką społeczną, zaś inspiracją dla powstania inicjatywy była książka \"Pokolenia\" autorstwa prof. Tomasza Sobierajskiego oraz jego badania socjologiczne nad międzypokoleniowym dialogiem. Innowacyjność projektu polega m.in. na nowej formule spotkań, w której młodzież, dorośli i seniorzy wspólnie rozmawiają na ważne społecznie tematy, ucząc się od siebie nawzajem; łączeniu perspektywy naukowej z lokalną praktyką, dzięki czemu konwersacje opierały się zarówno na emocjach, jak i wiedzy; budowaniu 58 wspólnoty ponad różnicami pokoleniowymi, technologicznymi oraz kulturowymi; włączeniu różnych środowisk – od uczniów po liderów lokalnych społeczności, osoby starsze oraz polityków. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: budowanie więzi międzypokoleniowych oraz podejmowanie działań przeciw wykluczeniu społecznemu seniorów. 59 9. Województwo podkarpackie Wykres 12 Ludność woj. podkarpackiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2827,39 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,7% i 33,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1548,84 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii –14,6%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 106,8m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa – Podkarpackie 2030 •Wojewódzki Program Pomocy Społecznej na lata 2024–2030 •Zespół Ekspertów ds. Polityki Senioralnej DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program ,,Złota Rączka\" •Cel: bezpłatna pomoc w drobnych, domowych naprawach. Program skierowany do seniorów w wieku 70+ oraz osób niepełnosprawnych w wieku 50+ mieszkających w Przemyślu. •Alokacja środków: 23 767,39 zł 2063 661.9 523.3 877.8 533.3 193.3 131.6 208.4 0 500 1000 1500 2000 2500 podkarpackie podkarpackie - gminy miejskie podkarpackie - gminy miejsko-wiejskie podkarpackie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 60 •Źródło finansowania: budżet Gminy Miejskiej Przemyśl, dofinasowanie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. •Rezultaty: Z programu skorzystało 61 osób. Podkarpacki Program Odnowy Wsi na lata 2021–2025 „Uniwersytet Samorządności” •Cel: warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?”. •Alokacja środków: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Źródło finansowania: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Rezultaty: Warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?” odbyły się w 2 miejscowościach, łącznie wzięło w nich udział 45 seniorów. Seniorzy nabyli wiedzę dotyczącą działań w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia, jak zabezpieczać się przed skutkami zagrożenia, co powinien zawierać plecak życia. Zdobyli umiejętność tworzenia ikony poznali techniki przenoszenia rysunku, mieszania pigmentów i nakładania warstw malunku oraz metod zabezpieczania ikony. Program \"Obiady Czwartkowe w Kantorówce\". •Cel: program aktywizacji seniorów, pasjonatów sztuki, artystów ludowych. Podczas spotkań seniorzy mogą realizować własne pomysły, wykazać się kreatywnością. Jest to miejsce na rozmowę, zawieranie znajomości, przyjaźni. •Alokacja środków: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Źródło finansowania: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Rezultaty: Odbyło się 7 \"Obiadów Czwartkowych w Kantorówce\", w każdym ze spotakń udział brało 10 seniorów. Łacznie w programie udział wzięło 70 seniorów. Seniorzy rozwijali umiejętności artystyczne, kultywują tradycje ludowe, integrują się ze środowiskiem. Program \"Dębicka Karta Seniora\" •Cel: aktywizacja społeczna seniorów poprzez ułatwienie im dostępu do usług kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych świadczonych przez jednostki organizacyjne Miasta Dębica, jak również stworzenie możliwości skorzystania z ulg i zniżek przy zakupie towarów lub usług oferowanych przez inne podmioty, które zgłoszą deklarację przystąpienia do programu. •Alokacja środków: program nie wymaga od gminy finansowania zewnętrznego, gdyż karta stanowi instrument ulgowy — jej wdrożenie i obsługa są finansowane w ramach bieżącego budżetu miasta •Źródło finansowania: budżet Miasta Dębica •Rezultaty: W 2024 r. zostało wydanych 1 258 kart. Program: \"Zabiegi rehabilitacyjne dla mieszkańców Gminy Boguchwała\". •Cel: poprawa i podtrzymanie ogólnej sprawności osób z przewlekłymi lub pourazowymi schorzeniami narządu ruchu, układu kostnego i mięśniowego lub ośrodkowego / obwodowego układu nerwowego. Osoby zgłoszone do programu przeszły badania z określeniem rodzaju wskazanych procedur rehabilitacyjnych, ich liczby oraz czasu ich trwania. Uczestnicy mogli skorzystać z bazy zabiegów. •Alokacja środków: budżet Gminy Boguchwała •Źródło finansowania: budżet Gminy Boguchwała •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 73 osoby i wykonano łącznie 4 112 zabiegów. 61 Projekt \"Vademecum Seniora\" •Cel: projekt składał się z kilku komponentów: \"Coś dla ciała\", \"Coś dla zmysłów\" , \"Coś dla zdrowia\" , \"Coś dla ducha\" , \"Coś dla umysłu\" . W ramach projektu seniorzy uczestniczyli w musicalu \"Skrzypek na dachu” oraz odwiedzili Arboretum w Bolestraszycach. •Alokacja środków: budżet Gminy Chmielnik •Źródło finansowania: budżet Gminy Chmielnik, Środki Fundacji BGK w ramach Programu Generacja 6.0. •Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 30 seniorów. Projekt \"W zdrowym ciele zdrowy duch, warto ciało wprowadzić w ruch!\". •Cel: aktywizacja i integracja mieszkańców gminy Krasne, poprzez realizację cyklu spotkań i wydarzeń w okresie od sierpnia do listopada 2024 r. o charakterze sportowym, rekreacyjnym, ekologicznym i edukacyjnym. Projekt zakończono spotkaniem dla seniorów, na którym przekazano wiedzę o zagrożeniach związanych z wyłudzeniami metodami na wnuczka, policjanta oraz wiele przydatnych treści związanych z przeciwdziałaniem przemocy wobec seniorów. •Alokacja środków: budżet Gminy Krasne, wkład własny realizatora. •Źródło finansowania: budżet Gminy Krasne , wkład własny realizatora. •Rezultaty: w zajęciach nordic walking uczestniczyło 20 osób w wieku 60 lat i więcej; w spotkaniu wzięło udział 29 seniorów. Projekt \"Rozwój stacjonarnych usług opiekuńczych\" •Cel: zwiększenie dla mieszkańców gminy Świlcza, dostępności do usług społecznych w formie stacjonarnej opieki w Gminnym Klubie Seniora w Trzcianie oraz w Dziennym Domu Pomocy w Bratkowicach •Alokacja środków: budżet Gminy Świlcza •Źródło finansowania: budżet Gminy Świlcza, Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021– 2027. •Rezultaty: odbiorcami projektu było łącznie 80 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt \" Działania na rzecz aktywizacji intelektualnej i społecznej osób starszych\" •Cel: liczne wykłady, zajęcia dla osób w wieku 60 lat i więcej. Beneficjentem zadania był Mielecki Uniwersytet Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 25 000,00 zł •Źródło finansowania: środki finansowe Gminy Miejskiej Mielec (Program współpracy z NGO). •Rezultaty: Zorganizowano i przeprowadzano 23 wykłady dla 400 uczestników Mieleckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, przygotowano grupę artystyczną do prezentacji aktywności artystycznej seniorów na zakończenie roku akademickiego, przeprowadzono zajęcia w poszczególnych grupach m.in.(językowe, rękodzieło, nordic walking, rower, brydż). Projekt \"Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego\". •Cel: zwiększenie dostępności do usług zdrowotnych dla osób starszych potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez umożliwienie im bezpłatnego skorzystania ze sprzętu i urządzeń do rehabilitacji i pielęgnacji w warunkach domowych. 62 •Alokacja środków: wartość projektu to 839 582,50 zł, z czego: 713 645,12 zł to środki UE, 77 937,38 zł – środki z budżetu Państwa. Kwota 48 000 zł to wkład własny Powiatu Tarnobrzeskiego. •Źródło finansowania: budżet Powiatu Tarnobrzeskiego, środki UE, środki budżetu Państwa. •Rezultaty: w 2024 r. ze wsparcia skorzystało 236 seniorów z terenu powiatu. Zakupiono do wypożyczalni na potrzeby mieszkańców powiatu 290 sprzętów. Gmina Kołaczyce – Projekt \"Cyfrowa Ak@demia Seniora\" •Cel: przeprowadzenie kursu z zakresu ICT w ramach trzech modułów : tj. obsługi komputera, wykorzystania Internetu, bezpieczny senior w sieci. Projekt był realizowany przez Fundację Akademia Rozwoju w Przemyślu. •Alokacja środków: Projekt dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Źródło finansowania: budżet gminy Kołaczyce , środki rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Rezultaty: Wsparciem zostało objętych 14 osób, które wzięły udział w szkoleniu obejmującym trzy moduły. Zajęcia realizowane były w formie grupowej w wymiarze 10 spotkań po 4 godziny, łącznie 40 godzin zajęć. Kurs przyczynił się do uczestnictwa osób starszych w życiu społecznym oraz wzrostu zaangażowania seniorów w kontakty międzyludzkie. Zajęcia przyczyniły się ponadto do ukształtowania postaw sprzyjających wykorzystywaniu nowych technologii w życiu codziennym. Projekt „ Z oddechem sztuki \" •Cel: zwiększenie i rozwój oferty form wsparcia dla seniorów poprzez wzbogacenie oferty w zakresie aktywizacji i organizacji czasu wolnego seniorów w obszarze kształtowania i podnoszenia kompetencji kulturalnych mieszkańców w wieku senioralnym umożliwiających aktywne i świadome uczestnictwo w przestrzeni kulturalnej zarówno w roli odbiorców sztuki i rękodzieła artystycznego. Zajęcia artystyczne realizowane w 3 grupach z 6 tematów i wyjazd do Medyni Głogowskiej. •Alokacja środków: całkowity koszt projektu – 60,662,00 zł, dofinasowanie – 51 552,00 zł, wkład własny gminy – 9 110,00 zł •Źródło finansowania: budżet gminy Przeworsk, budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego. •Rezultaty: W projekcie udział wzięło 105 osób starszych w wieku 60 lat i więcej, zamieszkujących powiaty leżajski, brzozowski i przeworski (w tym 25 osób z terenu gminy Przeworsk). Projekt \" Senioralia Rzeszowskie\". •Cel: aktywizacja oraz integracja rzeszowskich Seniorów poprzez szereg wydarzeń i działań o charakterze kulturalnym, edukacyjnym, rekreacyjnym i rozrywkowym. W ramach projektu zostało zorganizowanych zostało kilkadziesiąt wydarzeń dedykowanych seniorom, m.in.: dwa koncerty plenerowe, wystawy, wykłady, prelekcje, zajęcia sportowe, itp. Projekt został zorganizowany przy współpracy z: Miejskim Centrum Seniora, Rzeszowską Radą Seniora oraz Uniwersytetem Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 117 500, 00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta Rzeszowa 63 •Rezultaty: W ramach Senioraliów Rzeszowskich zostało zorganizowanych blisko 50 wydarzeń. Dwa koncerty plenerowe zgromadziły około 20 000 osób. Inne działania realizowane w ramach projektu to: wykłady, prelekcje, warsztaty, seanse kinowe, spotkanie z podróżnikiem, zajęcia sportowe oraz badania. W wydarzeniach uczestniczyło ponad 2 000 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Rzeszowski/Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie/Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Górnie. Rodzaj działania: Spotkania z seniorami w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\" z terenu Powiatu Rzeszowskiego nt. przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych. Szczegółowy opis: Pracownicy Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Górnie przygotowali i przeprowadzili cykl spotkań z osobami starszymi w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\". Na każdym spotkaniu była wyświetlana prezentacja na temat szeroko rozumianej przemocy, jej mechanizmów, skutków oraz sposobów radzenia sobie z nią. Uczestnikom spotkań przekazane zostały również informacje nt. funkcjonowania OIK w Górnie oraz materiały profikatyczno- edukacyjne. Alokacja środków: środki własne powiatu Źródło finansowania: środki własne powiatu Rezultaty: Odbyły się w sumie 4 spotkania, w których wzięło udział 87 osób starszych. Miasto Łańcut Rodzaj działania: Organizacja Konkursu \"Aktywny Senior im. Adama Hadława\" Szczegółowy opis: Celem konkursu było promowanie i nagradzanie działalności zawodowej seniora, wpływ na otoczenie, dorobku oraz działalności społecznej seniora (charytatywnej, edukacyjnej, kulturalnej, publicznej). Alokacja środków: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej Źródło finansowania: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej. Rezultaty: W konkursie udział wzięło 5 seniorów, wyróżnionych zostało 2 seniorów. Promowanie aktywności osób starszych i upowszechnianie informacji o aktywnych zasłużonych dla społeczności lokalnej Seniorach. Gmina Zarzecze Rodzaj działania: Inicjatywa – „Pamiętamy o seniorach w gminie Zarzecze” Szczegółowy opis: Celem inicjatywy było budowanie inicjatyw wolontariackich na rzecz pomocy seniorom w ich miejscu zamieszkania. Wolontariusze w ramach inicjatywy sporządzili listę seniorów z terenu gminy Zarzecze z dokładnymi adresami, dla których przygotowali paczki. Alokacja środków: 1 500,00zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Zarzecze – Inicjatywa realizowana w ramach projektu „Mini granty na inicjatywy wolontariackie Korpusu Solidarności”, edycja 2024 r. dofinansowanego ze środków Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018 – 2030, dla którego Instytucją Zarządzającą jest Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Rezultaty: Pomoc uzyskało 100 seniorów. 64 Gmina Adamówka Rodzaj działania: Usługa Transportowa „OD DRZWI DO DRZWI” Szczegółowy opis: Usługa skierowana do osób zamieszkujących na terenie gminy Adamówka, powyżej 60 roku życia, wymagających wsparcia w zakresie mobilności, zarówno posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lub równoważne), jak i nieposiadających orzeczenia, a mających realny problem w poruszaniu się. Usługa zapewniała specjalny i łatwo dostępny transport dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne gminy, odpłatności uczestników Rezultaty: z usług skorzystało 45 osób, w tym transport 30 Uczestników Dziennego Domu Pomocy im. bł. ks. A. Czartoryskiego w Cieplicach. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Seanse filmowe dla seniorów Szczegółowy opis: w ramach działań kulturalnych skierowanych do osób starszych w gminie Głogów Małopolski organizowane były seanse filmowe dla seniorów. Pokazy odbywały się w godzinach południowych, w Domu Kultury. Alokacja środków: środki własne Gminy Głogów Małopolski Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski Rezultaty: Zorganizowane były 4 seanse filomowe, każdorazowo uczestniczyło w nich od 25 seniorów do 30 seniorów. Dostęp do kultury: Seniorzy mieli możliwość regularnego obcowania z filmem, bez konieczności dojazdów do odległych kin czy uczestniczenia w wieczornych pokazach. Integracja środowiska: Seanse sprzyjały spotkaniom towarzyskim, wspólnym rozmowom i budowaniu relacji między uczestnikami. Poprawa samopoczucia: Kultura filmowa dostarczała wzruszeń, radości i refleksji, wpływając pozytywnie na dobrostan psychiczny uczestników. Zwiększenie uczestnictwa w życiu lokalnym. Miasto Krosno Rodzaj działania: Organizacja Krośnieńskiego Sejmiku Senioralnego Szczegółowy opis: W październiku 2024 r. w Regionalnym Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie odbył się VIII Krośnieński Sejmik Senioralny pod hasłem „Zdrowy i Aktywny Senior”. Wydarzenie skierowane było do osób starszych. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasto Krosno Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 300 seniorów. Gmina Zagórz Rodzaj działania: Akcja bożonarodzeniowa MGOPS w Zagórzu \"Od Juniora dla Seniora\" Szczegółowy opis: Celem akcji było uwrażliwienie na pomoc seniorom i promowanie wśród dzieci i młodzieży solidarności międzypokoleniowej. Przekazanymi w ramach akcji produktami zostali obdarowani seniorzy, osoby samotne oraz osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji z terenu gminy Zagórz. Do paczek świątecznych dołączone zostały również przekazane przez Uczniów własnoręcznie wykonane kartki świąteczne z życzeniami – ten gest wzruszył i sprawił seniorom radość. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne darczyńców 65 Rezultaty: W akcji udział wzięły wszystkie szkoły podstawowe z terenu gminy Zagórz. Zebranymi produktami, kartkami świątecznymi obdarowanych zostało 80 osób, w tym osoby starsze, często samotne i niepełnosprawne. MGOPS w Zagórzu współpracuje z sołtysami, radnymi, parafiami celem rozeznania sytuacji osób starszych lub wymagających wsparcia, monitorowania. Gmina Gorzyce Rodzaj działania: Organizacja spotkania \"Bezpieczny senior\" Szczegółowy opis: Spotkanie informacyjne pt. \"Bezpieczny Senior\" z udziałem m.in. ZUS, Policji, Banku Spółdzielczego oraz PEKAO S.A. Podczas spotkania przedstawiono informacje na temat: bezpieczeństwa osobistego ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń np. oszustw, przemocy domowej, cyberzagrożeń. Seniorzy uzyskali również informację na temat nowych świadczeń – renta wdowia, itp. Alokacja środków: środki własne Gminy Gorzyce Źródło finansowania: budżet Gminy Gorzyce Rezultaty: W spotkaniu \"Bezpieczny Senior\" udział wzięło 30 seniorów. Podniesienie świadomości seniorów w kwestiach związanych z bezpieczeństwem, finansami, z możliwością uzyskania pomocy w sytuacjach kryzysowych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Przemyśl Rodzaj działania: Centrum Aktywizacji Społecznej w Przemyślu Szczegółowy opis: To miejsce, które wspiera aktywność społeczną różnych grup mieszkańców, w tym także seniorów. CAS oferuje seniorom przestrzeń do spotkań, nauki i wspólnego działania, co sprzyja integracji i poprawie jakości życia osób starszych. Alokacja środków: środki pochodzące z funduszy zewnętrznych, na działalność szkoleniową i doradczą. Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Przemyśl, środki z funduszy zewnętrznych Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 45 spotkań dla seniorów, każdorazowo uczestniczyło w każdym ze spotkań ok 50–60 osób. Wzrost świadomości praw i dostępnych form wsparcia. Odbywają się comiesięczne posiedzenia i dyżury Rady Seniorów. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Twórcze zajęcia rękodzielnicze z nowoczesnym podejściem terapeutycznym Szczegółowy opis: Nowatorskie zajęcia haftu diamentowego oraz stolarki artystycznej, prowadzone z użyciem profesjonalnych narzędzi i technik arteterapeutycznych. Inicjatywa integrująca seniorów i osoby z niepełnosprawnością z różnych gmin w ramach projektu \"Aktywny senior\", realizowanego przez Stowarzyszenie na rzecz osób starszych \"Złota Jesień\". Alokacja środków: 59 835 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski, samorząd Województwa Podkarpackiego Rezultaty: Przeprowadzono 36 godzin zajęć z haftu diamentowego w których uczestniczyło 20 seniorów, oraz 36 godzin zajęć z stolarki artystycznej, w których uczestnikami było 20 seniorów. Realizacja zadania sprawiła, że seniorzy mieli ciekawie wypełniony czas wolny, co przełożyło się na ich samopoczucie oraz nastąpił wzrost świadomości społeczności lokalnej o potrzebach seniorów. Zostali także zmotywowani do wprowadzenia zmian w swoim życiu oraz do pogłębienia swoich umiejętności i zainteresowań, co pozytywnie wpłynęło na ich aktywizację społeczną. 66 Miasto Krosno Rodzaj działania: Działania prozdrowotne Szczegółowy opis: Centrum Integracji Społecznej w 2024 r. nawiązało współpracę ze Stowarzyszeniem CHEN TAIJIQUAN Rzeszów, w ramach której w siedzibie CIS Krosno, w godzinach popołudniowych były prowadzone nieodpłatne treningi Taichi dla osób 60 lat i więcej. Alokacja środków: środki własne Miasta Krosna Źródło finansowania: środki własne Miasta Krosna Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 93 godzin treningów Taichi dla osób 60+. Zajęcia odbywały się dla grupy składającej się z 20 seniorów. Wsparcie Seniorów w zakresie integracji i zdobycia nowych umiejętności, poprawy kondycji fizycznej. Gmina Krempna Rodzaj działania: Wprowadzenie 50% zniżki dla seniorów na przejazdy autobusowe na trasach przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Szczegółowy opis: Z inicjatywy Gminy Krempna podjętej w 2024 r. oraz na podstawie uchwały Zgromadzenia Powiatowo – Gminnego Związku Komunikacyjnego wprowadzono dla seniorów 65+ ulgę w wysokości 50% kosztu biletu jednorazowego na trasach autobusowych przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Alokacja środków: 50% dopłaty do biletu jednorazowego ze środków budżetu gminy Źródło finansowania: środki własne Gminy Krempna Rezultaty: Zwiększenie dostępności transportu publicznego, poprawa mobilności osób starszych , oszczędności w budżecie osób starszych. Gmina miejska Mielec Rodzaj działania: Grupa modowa działająca przy Klubie Senior+ w Mielcu \"W & Modowe szaleństwa\" Szczegółowy opis: W ramach działań klubu utworzyła się grupa kobiet mająca zainteresowania modowe. Alokacja środków: środki finansowe pochodzą z budżetu na bieżącą działalność ośrodka wsparcia Źródło finansowania: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Gmina Miejska Mielec Rezultaty: 11 osób osób zaangażowanych, inspirujących działania modowe, pokazy, występy. 67 10.Województwo podlaskie Wykres 13 Ludność woj. podlaskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3259,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 38,8% i 32,2%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1652,26 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,5%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 98,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030 •Program pomocy społecznej i przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu w województwie podlaskim na lata 2024–2027 •Plan Deinstytucjonalizacji Usług Społecznych w Białostockim Obszarze Funkcjonalnym DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program teleopieki domowej – program wsparcia polityki senioralnej oraz osób z niepełnosprawnościami\" •Cel: wsparcie osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w tym osób starszych, z niepełnosprawnościami, z zaburzeniami psychicznymi, tym samym usługi realizowane w ramach projektu są dostosowane do potrzeb uczestników przy zachowaniu 1132.6 570.6 234 328 308.6 157.8 63 87.8 0 200 400 600 800 1000 1200 podlaskie podlaskie - gminy miejskie podlaskie - gminy miejsko-wiejskie podlaskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 68 równości w dostępie. Jedną z grup docelowych stanowili osoby w wieku powyżej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. •Alokacja środków: 44 726 888,05 zł •Źródło finansowania: Fundusze Europejskie •Rezultaty: W 2024 r. z Programu teleopieki świadczenia uzyskała następującą liczba osób: liczba opasek – 168 sztuk, usługi sąsiedzkie – 67 osób, usługi teleopiekuńcze – 167 osób, usługi opiekuńcze – 67 osób, usługi specjalistyczne – opiekuńcze – 138 osób, usługi asystenckie – 25 osób. Realizacja projektu pt. „Ekoterapia\" •Cel: zorganizowanie warsztatów dla osób w wieku 65 lat i więcej z zakresu prawidłowego odżywiania z wykorzystaniem elementów ziołolecznictwa, zajęć usprawniających (nordic walking, kąpielach leśnych), dostosowanych do potrzeb i możliwości psychofizycznych seniorów, oraz szkoleń nt. depresji i grup wsparcia społecznego. •Alokacja środków: 10 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: warsztaty kulinarne – 1 zajęcia, 3-godzinne, warsztaty nordic walking – 9 zajęć, 1-godzinnych, warsztaty kąpiele leśne – 1 zajęcia, 2,30-godzinne, szkolenie na temat depresji – 1 zajęcia, 3-godzinne, grupy wsparcia – 10 spotkań, 90-minutowych. Realizacja zadania pn. „Wademekum Zdrowia Seniora” •Cel: upowszechnianie wiedzy z zakresu zdrowego stylu życia oraz realizacji działań zmierzających do utrzymania zdrowia na jak najlepszym poziomie wśród mieszkańców województwa podlaskiego. W ramach zadania zaplanowano opracowanie i wydanie wydawnictwa WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA, skierowanego zarówno do osób starszych w wieku 65+, jak i ogółu społeczeństwa celem przybliżenia problemów środowiska seniorów w okresie do końca XII 2024 r. Grupę docelową stanowią osoby starsze w wieku 65+ mieszkańców województwa podlaskiego. •Alokacja środków: 50 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: wydanie biuletynu WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA. Program Karta Seniora •Cel: Karta Seniora dla mieszkańców Siemiatycz upoważnia do: 50% zniżki na zakup biletów wstępu na zajęcia i płatne wydarzenia organizowane przez jednostki organizacyjne miasta, bezpłatnych przejazdów autobusami komunikacji miejskiej na terenie Miasta Siemiatycze, a także zniżek oferowanych przez Partnerów Programu . •Alokacja środków: Bezkosztowo •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 128 osób. Warsztaty w trybie stacjonarnym: pn. \"Komunikacja – wyzwania dla seniorów we współczesnym świecie\" realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie umiejętności porozumiewania się seniorów między sobą, z otoczeniem. Warsztaty odbyły się 13 marca 2024 r. •Alokacja środków: 2 483,37 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów nabyło umiejętność porozumiewania się między sobą i otoczeniem. 69 Warsztaty w trybie stacjonalnym: pn. \"Prawda jest inna – jak chronić się przed kłamstwami w Internecie i w życiu\" skierowane do seniorów z terenu województwa podlaskiego realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie wiedzy nt. bezpieczeństwa w sieci i życiu codziennym seniorów, uczulanie seniorów na możliwe zagrożenia, kłamstwa i oszustwa oraz podniesienie umiejętności krytycznego myślenia i krytycznej analizy materiałów i Internecie. Warsztaty odbyły się 11 kwietnia 2025 r. •Alokacja środków: 2506,74 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów zdobyło wiedzę z zakresu bezpiecznego korzystania z Internetu oraz poznało nowe pojęcia dostępne w świecie cyfryzacji. Projekt „Wigor juniora w wieku seniora 2024” •Cel: Stowarzyszenie na Rzecz Pomocy Społecznej w Augustowie, przy współpracy z MOPS w Augustowie, w 2024 r. realizowało projekt, którego adresatami byli starsi mieszkańcy Augustowa. •Alokacja środków: łącznie – 40 000,00 zł; dotacja – 35 500,00 zł; wkład własny(osobowy i rzeczowy) – 4 500,00 zł •Źródło finansowania: gmina Miasto Augustów •Rezultaty: w ramach projektu zorganizowano 2 spotkania integracyjne, 2 warsztaty z dietetykiem, spotkanie integracyjne w formie wycieczki, 3 seanse filmowe połączone ze spotkaniem z zaproszonym gościem związanym z kinem; grupa wsparcia prowadzona przez psychologa – 18 godzin; 4 sesje biodanzy; coaching dla osób starszych – 10 godzin; pedagogika dla babci i dziadka – 18 godzin. Wojewódzki program profilaktyczny pn. \"Świadomy Senior = Bezpieczny Senior\" na lata 2024– 2027 realizowany przez Komendę Wojewódzką Policji w Białymstoku Cel: podejmowanie działań informacyjno-edukacyjnych w obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, edukacja seniorów w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa ze zwróceniem szczególnej uwagi na oszustwa na szkodę osób starszych oraz zagięcia seniorów, aktywizacja i integracja: seniorów, rodzin/opiekunów seniorów, instytucji i organizacji wspierających osoby starsze, banków i instytucji finansowych, na rzecz wzrostu poziomu bezpieczeństwa seniorów. •Alokacja środków: własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego, ulotki, plakaty, filmy, spoty, prezentacje multimedialne •Źródło finansowania: Własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego •Rezultaty: Wzrost poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, szczególnie w obszarze oszustw oraz zagięć seniorów. Program \"Na codzienne zakupy\" •Cel: wsparcie dla potrzebujących seniorów. W ramach programu seniorzy otrzymali karty, dzięki którym mogli robić zakupy w sklepach Biedronka. O kwalifikacji do programu decydowały kryteria dochodowe i wiek: dochód poniżej 1 700,00 zł oraz wiek powyżej 60 lat. Program był realizowany przez M-GOPS w Choroszczy, we współpracy z Caritas Archidiecezji Białostockiej i siecią sklepów Biedronka. •Alokacja środków: Fundacja Biedronka 70 •Źródło finansowania: Fundacja Biedronka •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 20 seniorów, którym co miesiąc Caritas zasilało kartę kwotą 200,00zł. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Augustów Rodzaj działania: Warsztaty wyplatania makramy Szczegółowy opis: Zadanie polegało na zorganizowaniu warsztatów z makramy w Augustowskim Centrum Aktywności Seniorów, skierowanych do seniorów zainteresowanych rękodziełem i twórczym spędzaniem czasu. Zajęcia umożliwiły uczestnikom poznanie podstaw techniki wiązania sznurków, tworzenia dekoracyjnych plecionek oraz rozwijania zdolności manualnych i artystycznych. Warsztaty miały również wymiar integracyjny – sprzyjały budowaniu relacji, wymianie doświadczeń i wspólnemu odkrywaniu nowych pasji. Alokacja środków: 1 904,00zł; Źródło finansowania: budżet Miasta Augustów Rezultaty: W ramach zadania odbyło się 6 spotkań, w każdym z nich wzięło udział 25 osób starszych z Gminy Miasta Augustów. Gmina Bargłów Kościelny Rodzaj działania: Zajęcia BARE FOOT Szczegółowy opis: 15 maja 2024 r. odbyły się zajęcia BAREFOOT(chodzenie boso), to naturalna forma aktywności, która sprzyjała uważności i budowaniu głębszego kontaktu z własnym ciałem oraz otaczającym środowiskiem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Bargłów Kościelny Rezultaty: Zajęcia pomogły redukować stres, wspierały regulację pracy układu nerwowego oraz poprawiły ogólne samopoczucie uczestników. Miasto Białystok Rodzaj działania: Pudełko życia Szczegółowy opis: Celem inicjatywy jest niesienie pomocy ludziom samotnym, starszym, niepełnosprawnym, w sytuacjach kiedy ich zdrowie lub życie jest zagrożone. Pudełko, a w nim magnes i karta informacyjna, którą trzeba wypełnić. Jest tam miejsce na informacje o przebytych chorobach i alergiach, zażywanych lekach, najważniejsze numery telefonów do bliskich. Można wpisać dyspozycje, co ratownicy mają zrobić z domowymi zwierzętami, komu przekazać klucze do mieszkania. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: Budżet Miasta Białystok Rezultaty: Założeniem inicjatywy jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa seniorów w ich miejscu zamieszkania. Gmina Choroszcz Rodzaj działania: Dystrybucja opału pochodzącego z wycinek prowadzonych na terenie Gminy Choroszcz Szczegółowy opis: Celem akcji było zapewnienie opału najuboższym seniorom z terenu gminy Choroszcz. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Budżet Gminy Choroszcz 71 Rezultaty: W 2024 r. przekazano 27 potrzebującym rodzinom ok. 148 metrów przestrzennych drewna opałowego pochodzącego z wycinek na terenie gminy Choroszcz. Gmina Dąbrowa Białostocka Rodzaj działania: Akcja charytatywna „Paczka dla Seniora” zorganizowana i koordynowana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Białostockiej w ramach, której pozyskano paczki świąteczne żywnościowe od lokalnych darczyńców dla osób starszych Szczegółowy opis: Komitet Społeczny \"PACZKA DLA SENIORA\" w okresie od 1 grudnia do 31 grudnia 2024 r. organizował zbiórkę paczek świątecznych dla seniorów z terenu gminy Dąbrowa Białostocka. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: paczki świąteczne żywnościowe pozyskane od lokalnych darczyńców Rezultaty: 81 osób starszych otrzymało paczki świąteczne. Miasto Łomża Rodzaj działania: Seniorada – Coroczna impreza plenerowa z okazji Łomżyńskiego Dnia Seniora – integracja społeczna, artystyczna i profilaktyczna Szczegółowy opis: Seniorada – coroczne święto skierowane do osób starszych, ich rodzin oraz całej lokalnej społeczności. Wydarzenie miało charakter międzypokoleniowy, integracyjny i edukacyjny, a jego głównym celem było promowanie aktywnego stylu życia wśród seniorów oraz budowanie pozytywnego wizerunku starości. W programie Seniorady znalazły się m.in. występy zespołów artystycznych reprezentujących Kluby Seniora, Domy Dziennego Pobytu, lokalne grupy taneczne i śpiewacze. Na scenie zaprezentowały się m.in. zespoły: Maryna, Piątniczanie, Seniorita, Kolneńskie Dziewczyny z Plusem oraz Cyganeria. Uczestnicy mogli wziąć udział w animacjach tanecznych, wspólnym śpiewaniu, a także w zajęciach ruchowych prowadzonych przez instruktorów. Integralną częścią wydarzenia były stoiska profilaktyczne i informacyjne, gdzie seniorzy mogli skorzystać z bezpłatnych badań poziomu cukru i ciśnienia, uzyskać porady dietetyczne oraz zapoznać się z ofertą lokalnych instytucji społecznych, zdrowotnych i kulturalnych. \\Zwieńczeniem dnia była wieczorna dyskoteka dla seniorów w Hali Kultury, która przyciągnęła liczne grono miłośników tańca i dobrej zabawy. Wydarzenie miało charakter otwarty i zgromadziło kilkuset uczestników w różnym wieku, co potwierdza rosnącą popularność inicjatyw skierowanych do osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 400 uczestników oraz przedstawiciele organizacji seniorskich i instytucji lokalnych Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Vouchery na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Badania przeprowadziła Firma Diagnostyka S.A.. W ofercie badań znajdowały się m.in.: określenie poziomu witaminy D3, hemoglobiny glikowanej, diagnostyka raka jelita grubego, raka wątroby, raka trzustki i dróg żółciowych, raka jajnika, raka sutka dla kobiet oraz raka prostaty dla mężczyzn. Alokacja środków: 75 530,00 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Siemiatycze Rezultaty: W grudniu 2023 r. rozdano 2 426 voucherów, które były realizowane od stycznia do maja 2024 r. (ok. 130 nie zostało wykorzystanych). 72 Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: W ramach UTW odbył się cykl wykładów dla słuchaczy, prowadzonych przez wykładowców Politechniki Białostockiej. Ponadto słuchacze UTW w 2024 r. skorzystali z zajęć z języka angielskiego, warsztatów terapii zajęciowej, zajęć teatralnych, warsztatów muzycznych, zajęć z terapeutą, zajęć kulinarnych, spotkań integracyjnych, wyjazdów kulturalnych. Alokacja środków: 26 800,00 zł Źródło finansowania: budżet Siemiatyckiego Ośrodka Kultury z dotacji Miasta Siemiatycze Rezultaty: 245 osób (w tym regularnie uczęszczało 164 osób w I połowie roku i 150 osób w II połowie roku). Ponadto, odbyło się 9 wykładów, 17 godzin zajęć z języka angielskiego, 25 godzin warsztatów terapii zajęciowej, 31 godzin zajęć teatralnych, 42 godziny warsztatów muzycznych, 6 godzin zajęć z terapeutą, 4 godziny zajęć kulinarnych, 7 spotkań integracyjnych oraz 5 wyjazdów kulturalnych. Miasto Suwałki Rodzaj działania: Program \"Złota Rączka dla seniora\" Szczegółowy opis: Głównym celem projektu był rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych poprzez świadczenie bezpłatnych drobnych napraw w gospodarstwie domowym beneficjenta. Alokacja środków: wydatki na współpracę z organizacjami pozarządowymi Źródło finansowania: budżet Miasta Suwałki Rezultaty: Wykonano 1 001 usług. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Hajnówka Rodzaj działania: Warsztaty informatyczne Szczegółowy opis: Warsztaty miały na celu nauczyć osoby starsze korzystania z laptopów/ smartfonów, a także przestrzec przed cyberzagrożeniami, które można napotkać w sieci. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: z warsztatów skorzystało łącznie 14 seniorów. Gmina Korycin Rodzaj działania: Zajęcia teatralne dla seniorów Szczegółowy opis: W Gminie Korycin działa Korycińska Grupa Teatralna licząca 19 osób. Raz w tygodniu odbywały się spotkania z reżyserem i aktorem Teatru Dramatycznego. Co roku grupa teatralna przygotowuje nowy spektakl i planuje premiery teatralne. Celem warsztatów teatralnych było przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez poznanie swoich trudności i skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Alokacja środków: 36 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024 r. zorganizowano 5 wyjazdów Korycińskiej Grupy Teatralnej ze spektaklem „Rewizor”. 73 Gmina Michałowo Rodzaj działania: Inicjowanie działań mających na celu dostosowywanie infrastruktury gminnej (punktów handlowych, usługowych, kulturowych, sportowych itp.) oraz publicznych środków transportu do potrzeb osób o ograniczonej mobilności Szczegółowy opis: Usługa transportowa – na terenie gminy kursował elektryczny pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex, którym osoby starsze mogły poruszać się po terenie miasta Michałowo w celu załatwienia niezbędnych spraw i zakupów. Alokacja środków: 79 701,15 zł Źródło finansowania: Środki własne Rezultaty: pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex kursował na terenie Miasta Michałowo w godzinach 7:00 – 15:00. Była to usługa ogólnodostępna. Gmina Szczuczyn Rodzaj działania: Tytka Charytatywna Szczegółowy opis: W ramach akcji Caritas Diecezji Łomżyńskiej „Tytka charytatywna” prowadzono zbiórkę żywności wśród lokalnej społeczności, firm i instytucji. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: zbiórka Rezultaty: Ośrodek Pomocy Społecznej w Szczuczynie udzielił pomocy w postaci paczek żywnościowych dla 30 rodzin w tym osób starszych. 74 11.Województwo pomorskie Wykres 14 Ludność woj. pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3193,61 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,4% i 29,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2017,87 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,8%, a na zdrowie – 5,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,37. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 77,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Wieloletni SENIOR+ na lata 2021–2025 •Cel: zapewnienie wsparcia seniorom poprzez umożliwienie korzystania z oferty na rzecz społecznej aktywizacji, w tym oferty prozdrowotnej, obejmującej także usługi w zakresie aktywności ruchowej lub kinezyterapii, edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej, w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach programu przewiduje się również udostepnienie seniorom infrastruktury umożliwiającej aktywne spędzanie czasu wolnego, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. •Alokacja środków: 2 630 707,06 zł, 332 031,20 zł, wykonanie 72 900 zł 2359.5 1322.3 314.3 722.9 580.8 360.1 74.4 146.2 0 500 1000 1500 2000 2500 pomorskie pomorskie - gminy miejskie pomorskie - gminy miejsko-wiejskie pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcejSeria 3 75 •Źródło finansowania: moduł 1. – 80% dotacja i 20% wkład własny, moduł 2. – 50% dotacja i 50 % wkład własny gmin. •Rezultaty: W 2024 r. w województwie pomorskim w ramach otrzymanej dotacji funkcjonowało 13 Dziennych Domów Senior+ i 23 Kluby Senior+ . Ponadto utworzonych zostało 5 nowych placówek Senior+, w tym: 4 Kluby Senior+ (Gmina Człuchów, Gmina Kaliska, Gmina Karsin, i Miasto Jastarnia) oraz 1 Dzienny Domy Senior+ Miasto Gdańsk). Program „Opieka 75+” •Cel: poprawa dostępności usług opiekuńczych, w tym dla osób 75 lat i więcej w zakresie zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych, pielęgnacji oraz zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Z programu mogą skorzystać osoby samotne, ale również te zamieszkujące wspólnie z rodziną, która z różnych względów nie jest w stanie zagwarantować swoim bliskim należytej opieki. •Alokacja środków: 3 403 935 zł. Na realizację założonych celów Programu gminy wydatkowały kwotę w wysokości 2 349 939,96 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Według stanu na dzień 31.12.2024 r. w gminach zatrudnionych było 219 osób świadczących usługi opiekuńcze, natomiast 147 osób zatrudniono w ramach realizacji programu w 2024 r. W ramach przedmiotowego Programu usługę świadczenia usług opiekuńczych w 2024 r. zlecono 8 organizacjom pozarządowym oraz 7 podmiotom sektora prywatnego, od których gminy zakupiły usługę świadczenia usług opiekuńczych. Program „Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej” •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami. •Alokacja środków: 56 411 124,44 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 2 401 osób w wieku 60 lat i więcej, w tym 1 833 kobiet oraz 568 mężczyzn. Program „Opieka Wytchnieniowa” •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: 18 022 510,30 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: z programu skorzystało 813 osób niepełnosprawnych w wieku 60 lat i więcej, 742 rodziców/opiekunów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, którym przyznane zostały usługi opieki wytchnieniowej, 692 opiekunów świadczących usługi opieki wytchnieniowej dla seniorów. Wojewódzka rada seniorów •Cel: Na terenie województwa pomorskiego funkcjonuje jedna wojewódzka rada seniorów. •Alokacja środków: 4 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Pomorskiego •Rezultaty: w 2024 r. rada zorganizowała cztery posiedzenia. 76 Powiatowe rady seniorów •Cel: W województwie pomorskim funkcjonują trzy powiatowe rady seniorów: w powiecie chojnickim, kartuskim i słupskim •Alokacja środków: brak danych łącznie 17 500 zł •Źródło finansowania: dotacje celowe •Rezultaty: 3 Rady seniorów, w tym: Rada Seniorów Powiatu Kartuskiego – 7 posiedzeń, Powiatowa Rada Seniorów w Chojnicach – 5 posiedzeń oraz Rada Seniorów Powiatu Słupskiego – 6 posiedzeń. Gminne rady seniorów •Cel: liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów to 49, w tym: Liczba gmin wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 19. Liczba gmin miejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 18 oraz Liczba gmin miejsko – wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 12. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. na terenie województwa funkcjonowało 49 gminnych rad seniorów. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Czersk Rodzaj działania: usługi door-to-door Szczegółowy opis: Door-to-door to usługa transportu dla osób dorosłych z potrzebą wsparcia w zakresie mobilności. Do końca lutego 2024 usługa była świadczona w ramach trwałości projektu EFS Świadczenie usług door-to-door na terenie Gminy Czersk, natomiast od marca 2024 r. usługa była kontynuowana w ramach środków własnych gminy. Alokacja środków: 68 633,11 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano 588 usług dowozu (jednym kursem jechało kilka osób, osoby skorzystały w ciągu roku kilkukrotnie, dowóz dotyczył w szczególności osób starszych i niepełnosprawnych). Z usługi tej skorzystało ok. 100 osób powyżej 60 r.ż. Miasto Kobylnica Rodzaj działania: Bilety dla seniorów Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Kobylnica, którzy ukończyli 70 lat i są posiadaczami Karty Seniora Gminy Kobylnica mogli skorzystać z dofinansowania w zakresie 48 przejazdów w ciągu roku na trasie między miejscowościami gminnymi do miasta Słupska i odwrotnie. Senior kupował bilet za 1 zł. Alokacja środków: 30 586,10 zł. (dofinansowanie do biletów) Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. z biletów skorzystało 99 seniorów. Gmina Pszczółki Rodzaj działania: Spotkanie integracyjne \"Wielki Dzień Pszczół\" Szczegółowy opis: Spotkanie integracyjne w formie biesiady, które miało na celu integrację i rozwój więzi międzypokoleniowych. Podczas spotkania zapewniono: gry, zabawy, tańce, poczęstunek dla zebranych. Poczęstunek przygotowali członkowie KGW. Alokacja środków: 8 053,15 zł Źródło finansowania: środki własne 77 Rezultaty: w 2024 r. w przedsięwzięciu wzięło udział ok. 230 osób. Gmina Kolbudy Rodzaj działania: Kolbudy Senior Challenge – Senioriada Szczegółowy opis: Senioriada Challenge to sportowe zawody dla seniorów, które łączą aktywność fizyczną z dobrą zabawą i zdrową rywalizacją. Uczestnicy dzieleni byli na zespoły i wspólnie brali udział w różnorodnych konkurencjach, dostosowanych do ich możliwości. Zawody promowały ruch, współpracę i integrację, a także dostarczały mnóstwo pozytywnych emocji, śmiechu i satysfakcji z aktywnego spędzania czasu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 180 osób. Miasto Starogard Gdański Rodzaj działania: Starogardzki Dzień Seniora Szczegółowy opis: Organizatorami corocznego wydarzenia były Starogardzkie Centrum Kultury i miasto Starogard Gdański, a współorganizatorem Ośrodek Sportu i Rekreacji, Podczas koncertu prowadzona była kampania informacyjno-profilaktyczna dotycząca uzależnień od urządzeń elektronicznych pod hasłem \"Kultura w Realu\". Alokacja środków: 60 000 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 1 800 osób. Gmina Sierakowice Rodzaj działania: Projekt socjalny „BLIŻEJ SENIORA – spotkania dla seniorów” Szczegółowy opis: Projekt realizowany w formie organizowania spotkań o charakterze integracyjnym dla środowiska osób starszych – w wieku 65 lat i więcej. Spotkania dla seniorów organizowane były w partnerstwie z sołectwami i szkołami na danym terenie. Do współpracy włączani byli uczniowie szkół, pracownicy placówek oświatowych, członkowie rad sołeckich, wolontariusze, rodzice i inni mieszkańcy w poszczególnych miejscowościach. Podczas spotkań seniorzy mieli możliwość uczestniczenia we wspólnej zabawie, grach, poczęstunku, przedstawieniach. Alokacja środków: 75 179,63 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. spotkania odbyły się w 4 miesiącach, w 14 miejscach na terenie gminy Sierakowice. Ogółem w zorganizowanych imprezach wzięło udział 1 480 mieszkańców gminy. Miasto Gdynia Rodzaj działania: Świetlica opiekuńcza przy ul. Chylońskiej 217 Szczegółowy opis: Świetlica prowadzona przez Fundację Adaptacja z Gdyni, stanowi grupową formę usług opiekuńczych, mającą na celu prowadzenie działań aktywizujących i podtrzymujących sprawność uczestników (przy uwzględnieniu ich integracji ze środowiskiem lokalnym) oraz zapobieganie społecznemu wykluczeniu i umożliwienie jak najdłuższego funkcjonowania w środowisku zamieszkania. Świetlica ona czynna od poniedziałku do piątku, zapewniając 15 miejsc (od października nastąpiło zwiększenie liczby miejsc z 13 do 15). Alokacja środków: wydatki wyniosły 179 366,11 zł. Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W trakcie 2024 r. z usług skorzystało narastająco 18 osób. 78 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Skarszewy Rodzaj działania: Wyjazdy na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Centrum Usług Społecznych w Skarszewach organizuje cykliczne wyjazdy dla kobiet, w tym dla seniorek, na kompleksowe badania profilaktyczne piersi do VII Szpitala Marynarki Wojennej w Gdańsku. Wyjazdy odbywają się raz w miesiącu i zawsze są koordynowane przez pracownika CUS. Uczestniczki odbierane są bezpośrednio z miejsca zamieszkania i odwożone do domów po zakończonych badaniach. Alokacja środków: bez kosztów gminy Źródło finansowania: Fundacja ''Beatus\" Rezultaty: Regularne badania objęły kilkadziesiąt kobiet z terenu gminy, w tym wiele seniorek, które miały utrudniony dostęp do specjalistycznej diagnostyki. Kilka kobiet dzięki tym badaniom zostało skierowanych na poszerzoną diagnostykę i przeszło skuteczne leczenie, w tym zabieg usunięcia zmian nowotworowych. 79 12.Województwo śląskie Wykres 15 Ludność woj. śląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3242,75 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 54,9% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1988,83 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 20,4%, a na zdrowie – 5,3%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 55,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,30. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” •Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020–2030 •Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji w województwie śląskim na lata 2023–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2024–2028 •Cel: zwiększenie zaangażowania osób starszych w życie społeczne, kulturalne i zawodowe poprzez eliminowanie barier ograniczających ich aktywność. Działania na rzecz osób starszych obejmowały m. in.: współpracę ze Śląską Radą ds. Seniorów jako organem konsultacyjnym w sprawach dotyczących osób starszych, promowanie pozytywnego wizerunku osób starszych poprzez wspieranie i organizację działań, w tym konkursów i 4291.4 3063.8 376.9 850.7 1218.6 902.4 101.5 214.6 0 1000 2000 3000 4000 5000 śląskieśląskie - gminy miejskie śląskie - gminy miejsko- wiejskie śląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 80 innych wydarzeń związanych z obszarem polityki senioralnej, organizowanie wydarzeń wspierających aktywność osób starszych, a także wspieranie samorządów lokalnych w zwiększaniu dostępu seniorów do rynku dóbr i usług. •Alokacja środków: 476 185,85 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Śląskiego, projekt Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora •Rezultaty: W ramach programu w 2024 r. miały miejsce posiedzenia Śląskiej Rady ds. Seniorów. Zorganizowano cztery przedsięwzięcia promujące aktywność osób starszych oraz kształtujące pozytywny wizerunek starości w społeczeństwie – w formie m.in. kampanii społecznych, konkursów czy wydarzeń edukacyjnych. W ramach projektu „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” współpracę zadeklarowało 148 partnerów instytucjonalnych i biznesowych, oferujących osobom starszym zniżki, ulgi oraz preferencyjne warunki dostępu do usług. Z tej oferty w 2024 r. skorzystało łącznie 101 936 seniorów z regionu. Projekt pt. „Aktywizacja osób starszych” •Cel: aktywizacja społeczna osób starszych, wzmacnianie zaangażowania społecznego seniorów oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez: podniesienie kompetencji korzystania z nowoczesnych technologii; organizację działań wspierających pełniejsze uczestnictwo seniorów w życiu społecznym; działania na rzecz integracji międzypokoleniowej oraz zwiększenie oferty zajęć kulturowych, prozdrowotnych, hobbystycznych, edukacyjnych, rekreacyjnych i sportowych dostosowanych do potrzeb seniorów. Adresatami programu byli mieszkańcy Rudy Śląskiej w wieku 60+. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Ruda Śląska. •Rezultaty: Projekt realizowało 6 podmiotów wyłonionych w drodze otwartego konkursu ofert. Z oferty projektu skorzystało 2 127 uczestników. Program profilaktyczny Pogodna Jesień starzej się zdrowiej •Cel: promocja działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawa warunków ich życia. W ramach programu były prowadzone zajęcia rekreacyjne oraz edukacyjne: gimnastyka ogólnorozwojowa, zumba/aerobik, zdrowy kręgosłup, aqua aerobic, joga, nordic walking, gry i zabawy sportowe, zajęcia profilaktyczne z zakresu zdrowia w tym. m.in.: prelekcje, seminaria, warsztaty, konsultacje, konkursy dotyczące zdrowego stylu życia. •Alokacja środków: 80 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet miasta Częstochowa •Rezultaty: w programie udział wzięło ok. 8 500 osób. Program profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku •Cel: oferta szeregu bezpłatnych badań, w tym m.in. pomiaru poziomu glukozy we krwi, poziomu hemoglobiny glikowanej HbA1 czy poziomu TSH, badania sprawności pamięci, sprawności fizycznej, czy też wzroku i słuchu. Wyniki badań były interpretowane przez lekarzy, którzy wystawiali ewentualne skierowania do dalszej diagnostyki w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego do poradni specjalistycznych (geriatrycznych, endokrynologicznych, neurologicznych, chirurgicznych, onkologicznych, schorzeń sutka, okulistycznych, foniatrycznych, diabetologicznych) lub leczenia w szpitalnych oddziałach specjalistycznych. Program skierowany jest corocznie do mieszkańców Katowic, którzy w danym roku kalendarzowym kończą 60–64 lata oraz 75–79 lat oraz powyżej 85 lat. 81 •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki budżetu miasta •Rezultaty: W ramach zawartych umów badaniami profilaktycznymi w ramach etapu podstawowego objęto 220 osób. Mieszkańcy, u których stwierdzono niesprawność ruchową, otrzymali możliwość wzięcia udziału w zajęciach rehabilitacyjnych finansowanych przez miasto Katowice w ramach II etapu programu. Z etapu rehabilitacyjnego programu mogli skorzystać mieszkańcy Katowic, którzy wzięli udział w etapie podstawowym, w którym stwierdzono u nich niesprawność ruchową. Przeprowadzono dla nich 16-godzinne cykle zajęć rehabilitacyjnych w grupach max. 10 osób. Łącznie objęto nimi 80 osób. Razem w obu etapach programu profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku udział wzięło 320 osób. Projekt międzypokoleniowy pod nazwą NIE(WIDZIALNE) •Cel: poprawa samooceny, wzmocnienie poczucia własnej wartości, kobiecości. Projekt międzypokoleniowy skierowany do kobiet w wieku 60+ oraz młodszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki programu “UTW – Seniorzy w akcji” Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 18 kobiet, w tym m. in. seniorki. Spotkania dotyczyły m. in. sposobów na zapobieganie izolacji społecznej. Odbyły się zajęcia ze stylistką, wizażystką, brafitterką i fotografką. Podczas spotkania z kosmetyczką seniorki dzieliły się wiedzą na temat stosowanych metod pielęgnacji naturalnej, przekazanej od swoich mam czy babć. Zwieńczeniem projektu był pokaz mody – uczestniczki przygotowały go, wykorzystując swoje umiejętności krawieckie, manualne, kulinarne i organizacyjne. Przedsięwzięcie pomogło kobietom nabrać odwagi do zmian, podnieść poczucie własnej wartości i stać się widzialnymi w każdym wieku i na każdym etapie życia i pełnionych ról społecznych. Projekt pt. „Zróbmy sobie klimat czyli sprawiedliwa transformacja w Sosnowcu” •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, tworzenie miejsc spotkań służących integracji międzypokoleniowej mieszkańców. Działania obejmowały aktywność sportową (spacery nordic-walking, siłownia na świeżym powietrzu, spacery)oraz kulturalną (wyjścia do kina, teatru, muzeum, spacery histoyuczne) Projekt realizowany był przez Kluby Transformacji, zlokalizowane w sześciu dzielnicach miasta: Centrum, Kazimierz, Konstantynów, Niwka, Milowice i Pogoń, z wykorzystaniem dostępnej infrastruktury na terenie wspomnianych dzielnic •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki miasta oraz pozyskane środki unijne •Rezultaty: W projekcie wzięło udział ok. 30 osób – średnio po ok. 5 osób w wieku 60 lat i więcej w każdym z sześciu Klubów Transformacji Projekt Srebrna Linia •Cel: prowadzenie telefonu informacyjnego – od poniedziałku do piątku przez 3 godziny dziennie – w zakresie funkcji informacyjnej, konsultacyjnej, doradczej i inwestycyjnej. Zakres merytoryczny obejmował: udzielanie informacji o wydarzeniach dla seniorów, kierowanie do właściwych podmiotów zgodnie ze zgłoszonym problemem, prowadzenie rozmów wspierających, organizacja wolontariatu, pomoc w obsłudze urządzeń teleinformatycznych. Projekt realizowany był przez Fundację Internationaler Bund Polska 82 •Alokacja środków: 11 250 zł •Źródło finansowania: środki budżetu miasta Tychy •Rezultaty: W ramach projektu odbyło się: 564 godzin dyżurów; ze wsparcia skorzystało 118 beneficjentów; udzielonych zostało 1 480 porad i informacji. Aktywny Senior •Cel: Integracja seniorów Gminy Zebrzydowice poprzez organizację spotkań, wyjazdów. Wspólnie zorganizowane działania zapewniały seniorom poczucie bezpieczeństwa, radość ze spędzonych wspólnie chwil i korzystnie wpłynęły na dobre samopoczucie oraz zdrowie psychiczne i fizyczne. Uczestnictwo w wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych umożliwiło poznanie krajobrazów, zwyczajów i architektury różnych rejonów Polski. Wspólna integracja mieszkańców poza terenem gminy. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki Gminy Zebrzydowice •Rezultaty: Rezultat: spędzenie czasu w gronie rówieśników, eliminując poczucie osamotnienia i pustki na emeryturze. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Chorzów Rodzaj działania: Realizacja programu Centrum Wolontariatu Senioralnego w ramach działalności Centrum Pracy Socjalnej w Chorzowie Szczegółowy opis: Program polegał na świadczeniu seniorom usług wsparcia społecznego oraz pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego przy udziale wolontariuszy. Program realizowany był przez pracowników Centrum Pracy Socjalnej poprzez organizację i koordynację pracy wolontariuszy, świadczących wybrane przez seniora wsparcie: wsparcie społeczne realizowane poprzez: uruchomienie wolontariatu w zakresie wspólnego spędzania czasu z seniorami, w szczególności samotnie zamieszkującymi, np. spacery, rozmowy, wspólne sporządzanie posiłków, zakupy, itp. lub wsparcie w czynnościach dnia codziennego, realizowane poprzez np. dostarczanie seniorom zakupów obejmujących artykuły podstawowej potrzeby, wsparcie/pomoc w umawianiu wizyt lekarskich w miejscu zamieszkania seniora, dowiezienie lub pomoc w organizacji transportu seniora na wizytę lekarską, w tym również asystowanie podczas wizyty, pomoc/towarzyszenie w zakresie realizacji recept itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: Z pomocy programu Centrum Wolontariatu Senioralnego skorzystało 25 seniorów, a zaangażowanych w realizację pomocy seniorom było 21 wolontariuszy, z którymi zostały podpisane porozumienia na świadczenie usług wolonatriackich. Średnio raz w miesiącu odbywały się spotkania wspierające dla wolontariuszy, których celem była integracja osób świadczących wsparcie seniorom. W 2024 r. wolontariusze wykonali 2 247 godzin usług wsparcia na rzecz seniorów. Miasto Będzin Rodzaj działania: Projekt działań na rzecz mieszkańców Będzina powyżej 60-go roku życia pod nazwą Będzińska Karta Seniora Szczegółowy opis: Projekt obejmował promocję działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawę warunków ich życia. Posiadanie Będzińskiej Karty Seniora obniżało koszty comiesięcznych rachunków mieszkańców powyżej 60 roku życia, było także elementem motywującym do aktywnego spędzania wolnego czasu. Łatwiejszy dostęp do różnych form rekreacji 83 i imprez kulturalnych zwiększał również integrację społeczną i powodował, że osoby starsze mogły spędzić czas w atrakcyjny sposób. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. wydano 91 kart. Miasto Bytom Rodzaj działania: Integracja międzypokoleniowa Szczegółowy opis: Teatr Tańca Rozbark w ramach dotacji z Urzędu Gminy zorganizował cztery międzypokoleniowe potańcówki. Wydarzenie miało na celu integrację seniorów z młodszym pokoleniem poprzez zabawę do różnego rodzaju muzyki, z różnego przedziału lat, pokazując, że muzyka może łączyć pokolenia. Alokacja środków: 12 200 zł Źródło finansowania: środki budżetu miasta Rezultaty: Łącznie w wydarzeniach wzięło udział 341 osób. Miasto Gliwice Rodzaj działania: Usługa pod nazwą „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Usługa była skierowana przede wszystkim do osób starszych, chorych lub mających trudności z dotarciem do biblioteki. Biblioteka posiada w zbiorach dodatkowo książki z tzw. dużą czcionką w liczbie 754 egzemplarzy, wśród których znajdują się książki beletrystyczne i popularnonaukowe, które są poszukiwane przez osoby mające trudności z czytaniem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miejska Biblioteka Publiczna Rezultaty: W 2024 r. z usługi systematycznie skorzystało 204 osób, a bibliobusem dostarczono 1 020 książek. Miasto Knurów Rodzaj działania: Projekt \"Dorównaj Seniorom\", realizowany przez Knurowski Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: Ćwiczenia w hali sportowej, prowadzone pod kierunkiem rehabilitanta – trenera. Gimnastyka dla seniorów zmniejszała poczucie izolacji, poprawiała stan psychiczny i fizyczny seniora dzięki regularnej aktywności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki z budżetu Gminy Rezultaty: W zajęciach propagujących zdrowy styl życia wzięło udział 140 seniorów. Miasto Mysłowice Rodzaj działania: Działania mające na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu oraz pobudzenie do aktywizacji w życiu społecznym osób starszych. Szczegółowy opis: Parafia Rzymskokatolicka p.w. M. B Częstochowskiej w Mysłowicach prowadziła miejsce spotkań dla 20 osób starszych, zamieszkujących w dzielnicach południowych miasta Mysłowice. Spotkania odbywały się co najmniej 2 razy w tygodniu, podczas których organizowano zajęcia edukacyjne promujące prozdrowotne zachowania i postawy wśród osób starszych, organizowano również wyjazdy i spotkania okolicznościowe oraz integrujące środowisko osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miasta Mysłowice Rezultaty: w 2024 r. z oferty zajęć skorzystało 25 osób. 84 Miasto Pszczyna Rodzaj działania: Zadanie pt. Czas i miejsce do nauki życia i aktywnego działania w jesieni życia aktywizacji i integracji osób starszych poprzez edukację. Szczegółowy opis: Zajęcia edukacyjne, artystyczne, sportowe i rekreacyjne dla seniorów Gminy Pszczyna. Seniorzy posiadali do dyspozycji: zajęcia z nauki języków obcych, zajęcia wspomagające sprawność fizyczną seniorów ( joga, pilates,warsztaty taneczne), warsztaty wokalne, teatralne, rękodzieła artystycznego, malarskie, florystyczne. Zajęcia te miały na celu umożliwienie osobom starszym realizację swoich pasji, nabycie nowych umiejętności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków Gminy Pszczyna Rezultaty: działaniami zostało objęte 432 osoby z terenu gminy Pszczyna. Miasto Racibórz Rodzaj działania: Spotkanie Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej z seniorami oddziału rejonowego koła Polskiego Związku Emerytów Rencistów i Inwalidów. Szczegółowy opis: Celem spotkania edukacyjno-informacyjnego było uświadomienie osobom starszym problemu przeciwdziałania zachowaniom przemocowym na jakie mogą być narażeni ze strony innych osób, w tym bliskich, zwiększenie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 50 seniorów. Miasto Ruda Śląska Rodzaj działania: Projekt pt. \"Dzwonię i jadę\", realizowany przez Fundację \"Aktywni My\". Szczegółowy opis: Celem projektu było stworzenie możliwości starszym i niepełnosprawnym mieszkańcom Rudy Śląskiej korzystania z darmowych usług transportowych na terenie miasta Ruda Śląska. Dowozy na terenie miasta realizowane były bez żadnych ograniczeń co do miejsc przejazdu, były to zarówno przychodnie, urzędy, instytucje jak i miejsca komercyjne, tj. baseny, kina, cmentarze, markety itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki uzyskane z działalności statutowej Fundacji, dofinansowanie z budżetu gminy Rezultaty: Z transportu skorzystało: 1 167 kobiet i 257 mężczyzn, 1 przejazd grupowy dla 12 osób. Kierowcy przepracowali 1 065 h (w tym wolontariusze 90 h), łącznie przejechanych zostało 22 575 km. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo śląskie Rodzaj działania: Targi Seniora SILVER SILESIA 2024 Szczegółowy opis: Celem inicjatywy Samorządu Województwa Śląskiego jest promocja tych form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy konsumentów. Zorganizowano tzw. \"Miasteczko Zdrowia\", w którym uczestnicy Targów mogli skorzystać z oferty bezpłatnych konsultacji oraz badań lekarskich i laboratoryjnych. Ponadto, w trakcie trwania wydarzenia odbywały się występy i pokazy twórczości artystycznej Seniorów. Wydarzenia było skoncentrowane na potrzebach osób starszych i nie tylko promowało aktywność i zdrowie, ale było także realnym narzędziem wsparcia polityki społecznej 85 wobec starzejącego się społeczeństwa. Wydarzenie miało na celu integrację środowiska senioralnego, promocję aktywnego stylu życia i przeciwdziałanie izolacji społecznej osób starszych. Było również okazją do dialogu z przedstawicielami władz i organizacji samorządowych. Wydarzenie ma charakter cykliczny. Alokacja środków: 112 581, 22 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W Targach wzięło udział kilka tysięcy osób. Województwo śląskie Rodzaj działania: Ambasadorzy Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego 2023 Szczegółowy opis: Celem konkursu było wyróżnienie czterech osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym w następujących kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych, Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Konkurs ma charakter cykliczny. Konkurs wpływa na kształtowanie w świadomości społecznej pozytywnego wizerunku osób w podeszłym wieku. Alokacja środków: 31 858, 90 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W 2024 r. przyznano nagrody za działania seniorów w 2023 r. Województwo śląskie Rodzaj działania: Małe Granty Senioralne Szczegółowy opis: To forma wsparcia finansowego przeznaczona na realizację lokalnych działań społecznych, edukacyjnych i kulturalnych, skierowanych do osób starszych. Program stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby społeczności senioralnych w zakresie aktywizacji, integracji oraz poprawy jakości życia. Środki przyznawane w ramach małych grantów umożliwiają elastyczną realizację inicjatyw oddolnych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych, wzmacnianie ich samodzielności oraz promowanie aktywnego i zdrowego starzenia się. Granty przyznawane są corocznie. Alokacja środków: 298 850, 45 zł Źródło finansowania: Budżet województwa śląskiego Rezultaty: Realizacja małych grantów senioralnych potwierdziła, że niewielkie środki finansowe mogą przynieść wymierne efekty społeczne. Program umożliwił aktywizację i integrację osób starszych, zwłaszcza z terenów wiejskich i peryferyjnych, odpowiadając na ich realne potrzeby w zakresie edukacji, zdrowia i uczestnictwa społecznego. Uproszczona ścieżka aplikacyjna pozwoliła mniejszym instytucjom i organizacjom lokalnym na skuteczne wdrażanie działań, co wpłynęło na rozwój ich kompetencji. Program miał również silny efekt integracyjny – wielu uczestników kontynuuje działania po zakończeniu projektów. Miasto Zabrze Rodzaj działania: Promowanie pozytywnego wizerunku starości poprzez pokazywanie pasji i aktywności seniorów w różnych dziedzinach życia Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Senioralnej w Zabrzu w 2024 r. prowadziło regularnie działania międzypokoleniowe, mające na celu przekazywanie doświadczeń, przełamywanie stereotypów oraz przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta, środki pozyskane przez Zespół Szkół Katolickich w ramach projektu Includl Schools, oraz mini grant pozyskany od New Europe Foundation. 86 Rezultaty: warszaty manualne (2 spotkania, 49 uczestników), spotkania integracyjne z dziećmi (7 spotkań, 146 uczestników), cykl spotkań międzypokoleniowych (1 spotkanie, 25 uczestników), mięypokoleniowy turniej szachowy „Seniorzy kontra Juniorzy” (1 spotkanie, 14 uczestników), zorganizowanie II „wymiany książkowej” (1 spotkanie, 23 uczestników), międzypokoleniowe warsztaty pieczenia pierników (1 spotkanie, 20 uczestników), „Jarmark Adwentowy na Zandce” (1 spotkanie, 249 uczestników), pozyskanie mini grantu i organizacja warsztatów międzypokoleniowych w ramach projektu „Authentic Learning For Integrational Cooperation” (2 spotkania, 33 uczestników). Miasto Wojkowice Rodzaj działania: Zajęcia cyfrowe w Klubie Senior+ Szczegółowy opis: Szkolenia z obsługi smartfonów, aplikacji mobilnych i platform e-usług Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacje z budżetu państwa oraz środków z budżetu gminy Rezultaty: w ramach zajęć przeszkolono ok. 20 osób. 87 13.Województwo świętokrzyskie Wykres 16 Ludność woj. świętokrzyskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2856,17 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,6% i 34,9%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1595,99 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,1%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,49. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023–2025 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Świętokrzyskiego na lata 2021–2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z organizacjami pozarządowymi na 2024 r. •Cel: dofinasowanie działań mających na celu poprawę sprawności fizycznej i intelektualnej ludzi starszych. Osoby starsze z terenu województwa uczestniczyły w ramach realizowanych zadań m.in. w: warsztatach z zakresu poradnictwa specjalistycznego, zajęciach z zakresu usprawniania pamięci, zajęciach z zakresu aktywności ruchowej, 1158 347.1 483.9 326.9 344.6 115.7 140.4 88.4 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 świętokrzyskie świętokrzyskie - gminy miejskie świętokrzyskie - gminy miejsko-wiejskie świętokrzyskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 88 zajęciach z zakresu terapii manualnej, wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych, wyjazdach na basen, wyjściach do kina i do teatru. •Alokacja środków: 457 997,60 zł •Źródło finansowania: Środki z budżetu samorządu województwa świętokrzyskiego •Rezultaty: W ramach otwartych konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym dofinasowane zostały w 2024 r. łącznie 53 projekty. Projekt „Tworzenie Lokalnych Systemów Wsparcia dla Seniorów” •Cel: wypracowanie systemu koordynacji świadczenia usług społecznych i zdrowotnych dla osób w wieku 60 lat i więcej potrzebujących wsparcia poprzez ułatwienie im dostępu do usług społecznych i zdrowotnych. Istotne cechy grupy docelowej wynikają bezpośrednio z przeprowadzonej diagnozy, której celem było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych i oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczno-zdrowotne. Diagnoza została przygotowana we współpracy i na podstawie danych przekazanych przez OPS-y. Z przeprowadzonej diagnozy wynika konieczność intensyfikacji oraz koordynacji działań w obszarze usług opiekuńczych i zdrowotnych skierowanych do osób niesamodzielnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami oraz zwiększenie dostępu do usług społecznych, prozdrowotnych i aktywizacji dla osób starszych. Oprócz usług społecznych, zdrowotnych przewidziane są usługi wspierające dla aktywnych uczestników Projektu. •Alokacja środków: 63 529 411,77 zł •Źródło finansowania: Unia europejska – 54 000 000 zł, Budżet państwa: 6 352 411,77 zł, wkład własny: 3 176 470,59 zł •Rezultaty: Projekt realizowany był w partnerstwie z 19 gminami powiatu kieleckiego oraz miastem Kielce. Liderem projektu jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 (Edycja 2024) •Cel: wspieranie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na tworzeniu, prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program „Senior+” na lata 2021–2025 •Alokacja środków: 10 248 688,27 zł, •Źródło finansowania: dotacja z budżetu państwa, wkład własny JST •Rezultaty: w 2024 r. utworzono 3 placówki Senior+ . W ramach Programu powstały 2 Kluby: w Kielcach i Michałowie oraz Dzienny Dom Senior+ w Sandomierzu. Dotację na 2024 r. na pokrycie kosztów utrzymania otrzymało 40 placówek. Łącznie w województwie świętokrzyskim w 2024 r. funkcjonowało 65 Placówek Senior+ w tym: 40 dofinansowanych z budżetu Państwa, a 25 finansowanych w ramach budżetów własnych jst. Łączna liczba miejsc dostępnych w placówkach wyniosła 1 584. Program \"Opieka 75+ •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 3 681 735,53 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, wkład własny •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 33 gminom, a z programu skorzystało 558 osób w wieku 75 lat i więcej 89 Program „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2024 Warszawa, •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". •Alokacja środków: 1 956 551,16 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, środki własne •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 51 gminom, a z programu skorzystało 1 474 osób Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla jednostek Samorządu Terytorialnego •Cel: wsparcie rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Realizowany jest w formie świadczenia usług opieki wytchnieniowej, które mają na celu odciążenie opiekunów w codziennych obowiązkach, dając im czas na odpoczynek i załatwienie spraw osobistych. •Alokacja środków: 12 649 490,16 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. w ramach programu udzielono wsparcia dla 60 opiekunów całodobowej opieki dla 40 osób starszych. Udzielono wsparcia dla 649 opiekunów dziennej opieki dla 431 osób starszych. Łącznie udzielono wsparcia dla 709 opiekunów dla 471 osób powyżej 60 roku życia. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Kielce Rodzaj działania: Działania MOPR w Kielcach na rzecz osób starszych o szerokim spektrum Szczegółowy opis: edukacyjne działania MOPR obejmowały m. in.: spotkania z przedstawicielami Policji w sprawie bezpieczeństwa Seniorów w sieci, udział w webinarium Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie bezpiecznych płatności w Internecie dla seniorów, a także spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych. Ponadto, zrealizowano szereg wydarzeń kulturalnych i aktywizujących tj. II Forum Seniora, Konferencja Kieleckiej Rady Seniorów, Międzynarodowe Senioralia w Krakowie, Wizyta w Centrum Nauki Da Vinci, Regionalnego Centrum Naukowo-Technologicznego, udział w festynie sportowo-rekreacyjnym organizowanym przez klub sportowy \"Stella\". Działania związane z promocją i profilaktyką zdrowia były realizowane m. in. w ramach Programu Profilaktyka 40+, prelekcji – Sezon przeziębieniowy z perspektywy seniora, badaniach profilaktycznych słuchu, ćwiczeń ręka-oko-mózg, warsztatów z neuroterapii i ziołolecznictwa itp. Organizowane były wycieczki autokarowe po Polsce i regionie oraz rajdy piesze i rowerowe. Seniorzy korzystali także z oferty zajęć sportowych tj. nordic walking, basen, aquaerobik, gimnastyka Fitness, joga z elementami rozciągania, gimnastyka Rehabilitacyjna, udział w pikniku sportowo-edukacyjnym. Kieleckie kluby oferowały bardzo bogatą ofertę zajęć, w tym: rękodzieło artystyczne, sekcja brydżowa, zajęcia taneczne, wieczorki taneczne, muzykoterapia, kącik kulinarny, kącik działkowca, filmoterapia, indywidualne lekcje rysunku, kącik filmowy, kącik gier planszowych, nauka gry w bilard, zajęcia komputerowe, gimnastyka na sali gimnastycznej, masaż na łóżku Ceragem, arsztaty z kosmetyki naturalnej, indywidualne zajęcia kosmetyczne, zajęcia poetycko-literackie czy wspólne świętowanie ważnych uroczystości dla Seniorów (typu Wigilia, Jajeczko, Tłusty czwartek, Grill, imieniny seniora), Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy, dotacja rządowa 90 Rezultaty: Aktywne uczestnictwo w życiu klubu – 1 352 osoby, usprawnianie fizyczne, psychiczne i społeczne Seniorów – 829 osób, zapobieganie wykluczeniu – budowanie relacji społecznych – 738 osób, nauka nowych rzeczy, języków obcych, umiejętności – 581 osób, rozwijanie pasji, zainteresowań – 586 osób, wzmacnianie poczucia przynależności – 948 osób, wspieranie rozwoju osobistego – 774 osoby, rekreacja, aktywizacja, edukacja – 946 osób, pomoc w walce z uczuciem samotności, depresji, stanów lękowych – 786 osób, zachowanie sprawności i niezależności – 782 osoby, wzrost poczucia własnej wartości – 728 osób, budowanie więzi międzyludzkich – 928 osób, dostęp do informacji i doradztwa. – 883 osoby. Gmina Chęciny Rodzaj działania: Uruchomienie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego Szczegółowy opis: Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego została utworzona w ramach projektu współfinansowanego z funduszy Unii Europejskiej, mającego na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i wsparcia dla osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Celem wypożyczalni jest umożliwienie osobom potrzebującym korzystania ze specjalistycznego sprzętu medycznego bez konieczności jego zakupu, co znacząco podnosi jakość życia i wspiera proces rehabilitacji w warunkach domowych. W ramach wypożyczalni oferowany jest bezpłatny dostęp do sprzętu takiego jak: łózka rehabilitacyjne z materacami przeciwodleżynowymi, wózki inwalidzkie, koncentratory tlenu, dwa podnośniki pacjenta, podpórki inwalidzkie (balkoniki), kule ortopedyczne oraz stojaki do kroplówek. Alokacja środków: wydatki zostały poniesione w latach poprzednich Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Chęcinach w 2024r. wypożyczył 16 osobom starszym sprzęt rehabilitacyjny. Gmina Daleszyce Rodzaj działania: transport osób starszych, niepełnosprawnych Szczegółowy opis: Usługi transportowe skierowane były do osób niepełnosprawnych (w tym starszych, niesamodzielnych) Alokacja środków: 67 882 zł Źródło finansowania: budżet gminy Daleszyce Rezultaty: w 2024 r. z usługi transportowej skorzystało 150 osób. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja udziału w konferencji pn. Aktywni i społecznie zaangażowani Seniorzy. Inicjatorem i gospodarzem wydarzenia była Fundacja PEStka. Szczegółowy opis: Celem projektu było zwiększenie aktywności społecznej seniorów z terenu Powiatu Kieleckiego i Miasta Kielce poprzez zagospodarowanie czasu wolnego, wsparcie samodzielności oraz wolontariat senioralny. Projekt jest odpowiedzią na wyzwania demograficzne Powiatu Kieleckiego i związaną z nimi trudną sytuację osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział 8 seniorów członków Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Przeglądu Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego SENIORIADA 2024 w Rakowie. Szczegółowy opis: Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Gminy Raków. Program spotkania przewidywał m.in.: przemarsz korowodu Seniorów z Rynku w 91 Rakowie do Kościoła św. Trójcy przy akompaniamencie Orkiestry Dętej Nowiny, koncert Orkiestry Dętej Nowiny, prezentację Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Rakowskie Fijołecki, prezentację działalności Seniorów z terenu gmin Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Fiesta, potańcówka z Zespołem Braters oraz zabawę taneczną z DJ-em. Alokacja środków: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Źródło finansowania: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Rezultaty: Spotkanie cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem i było okazją do integracji oraz wymiany doświadczeń. W spotkaniu wzięło udział ok. 450 seniorów. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Seminarium dla Seniorów pn. Zdrowie emocjonalne i psychiczne Seniora. Szczegółowy opis: Program spotkania obejmował tematykę m.in. zdrowia psychicznego i emocjonalnego dla osób w wieku 60 lat i więcej, rolę duchowości wieku dojrzałego, zagrożeń praw osób starszych, bezpieczeństwa seniorów, sprawności umysłowej i aktywności fizycznej jako kluczowych elementów zachowania zdrowia psychicznego seniorów. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Integracja oraz zwiększenie aktywności Seniorów. W seminarium wzięło udział 80 seniorów. Gmina Ożarów Rodzaj działania: Usługa indywidualnego transportu Door-to-door Szczegółowy opis: Bezpłatna usługa transportowa dla mieszkańców gminy Ożarów, którzy ukończyli 18 lat, posiadają orzeczenie o niepełnosprawności lub ze względu na wiek lub stan zdrowia mają ograniczona sprawność. Alokacja środków: 143 288 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Ożarów Rezultaty: z usługi w roku 2024 r. skorzystało 107osób. Gmina Bodzechów Rodzaj działania: Rehabilitacja i profilaktyka zdrowotna w grupie wiekowej 65 lat i więcej dla mieszkańców Gminy Bodzechów Szczegółowy opis: Celem programu była poprawa stanu zdrowia oraz zwiększenie komfortu życia osób w wieku 65 lat i więcej z dysfunkcją narządu ruchu poprzez włączenie ich do programu rehabilitacji oraz zachęcenie do aktywności fizycznej. Alokacja środków: 40 250 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Bodzechów Rezultaty: w programie uczestniczyło 107 seniorów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Strawczyn Rodzaj działania: Projekt pt. \"Tworzenie lokalnych systemów wsparcia dla Seniorów\" Szczegółowy opis: Projekt był skierowany do seniorów w wieku 60 lat i więcej, mieszkańców Gminy Strawczyn. Uczestnicy mieli możliwość skorzystania z różnych form wsparcia: Taksówka dla seniora, rehabilitacja, turnusy rehabilitacyjne, porady psychologiczne, usługi asystenckie w ośrodku wsparcia, edukacyjne spotkania integracyjne wraz z działaniami prozdrowotnymi, warsztaty, konsultacje profilaktyczno – zdrowotne. 92 Alokacja środków: 369 665,06 zł Źródło finansowania: dofinansowanie, środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z różnych form wsparcia skorzystało 249 osób. Gmina Końskie Rodzaj działania: Współpraca Placówki Wsparcia Dziennego z Domem Dziennego pobytu – realizacja projektu socjalnego \"Co było a nie jest – łączmy pokolenia\" Szczegółowy opis: Projekt o charakterze edukacyjnym, skierowany był do rodzin z dziećmi oraz seniorów zamieszkałych na terenie Gminy Końskie. Grupę docelową stanowiły rodziny z dziećmi oraz seniorzy z Domu Dziennego Pobytu działających w strukturach MGOPS w Końskich. Celem projektu było m. in.: wzajemne poznanie się i integracja, mobilizacja do wspólnego działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie więzi i pozytywnych relacji międzypokoleniowych, rozwój różnych form kreatywności dzieci i seniorów, Alokacja środków: 950,00 zł Źródło finansowania: wpłaty sponsorów oraz budżet gminy Rezultaty: Z tej formy wsparcia skorzystało 16 seniorów gminy. Gmina Ostrowiec Świętokrzyski Rodzaj działania: Organizowanie Społeczności Lokalnej Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowcu Świętokrzyskim kontynuował innowacyjny model świadczenia pracy socjalnej, jakim jest Organizowanie Społeczności Lokalnej. Obszarem jego działań objęci byli głównie mieszkańcy dzielnicy Częstocice i rejonu lokali socjalnych na osiedlu Gutwin, gdzie zamieszkują również osoby po 60 roku życia. Praca Organizatorów Społeczności Lokalnej w środowisku polegała głównie na rozpoznaniu i wykorzystaniu potencjałów społeczności lokalnej, motywowaniu jej do działania, podtrzymywaniu motywacji, wpieraniu i budowaniu spójności społecznej oraz pobudzaniu do działań samopomocowych i wolontarystycznych. W ramach realizowanych działań funkcjonowały dwa Miejsca Aktywności Lokalnej. MAL to przestrzeń do spotkań, realizacji pomysłów, integracji, wzajemnej pomocy, edukacji i ciekawego spędzania wolnego czasu, dedykowane dla wszystkich członków społeczności lokalnej, a także organizacji pozarządowych i grup nieformalnych, takich jak: grupa samopomocowa zjednoczeni.pl. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Ostrowiec Świętokrzyski/ budżet UE i budżet Państwa Rezultaty: Osoby objęte działaniami Organizowania Społeczności Lokalnej bezpośrednio zaangażowały się w organizację i realizację 14 projektów socjalnych o charakterze społecznym i 46 akcji społecznościowych. W powyższych działaniach wzięło udział 911 osób, które również współorganizowały inne działania społeczne na terenie miasta Ostrowca Świętokrzyskiego. 93 14.Województwo warmińsko-mazurskie Wykres 17 Ludność woj. warmińsko-mazurskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2889,86 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,3% i 35,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1559,82 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,2%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 78,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •„Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego” •„Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2030” •Wojewódzki plan działania szczególnej opieki geriatrycznej dla województwa warmińsko- mazurskiego •Wojewódzki Plan Transformacji dla województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2022– 2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2027“ •Cel: wyznaczenie kierunków działań koniecznych do podjęcia przez wszystkie sektory życia społecznego. W programie wskazano 4 priorytety działania na rzecz osób starszych: Zdrowie, infrastruktura i usługi socjalne, Aktywność społeczna, kulturalna i edukacyjna, Aktywność zawodowa orazTurystyka, sport i rekreacja. 1349.2 589.6 363 396.6 364 171.1 98.8 94.1 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 warmińsko-mazurskie warmińsko-mazurskie - gminy miejskie warmińsko-mazurskie - gminy miejsko-wiejskie warmińsko-mazurskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 94 •Alokacja środków: 6 311 896 zł (w latach 2021–2027), w tym planowana wysokość współfinansowania ogółem wynosi 3 482 934 zł. •Źródło finansowania: uzależnione od wielkości środków finansowych administracji rządowej, samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, samorządów powiatów i gmin, a także środków będących w dyspozycji organizacji pozarządowych i innych podmiotów zaangażowanych w działania na rzecz osób starszych. •Rezultaty: Do tej pory zostały sporządzone dwa raporty za lata: 2021–2022 i 2023–2024, w których wskazano osiągnięte wartości poszczególnych wskaźników. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. •Alokacja środków: 305 967 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: Łącznie zlecono 30 zadań bezpośrednio dedykowanych seniorom, w których wzięło udział 8 734 osoby. Program współpracy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego w 2024 roku z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie •Cel: aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy na realizację przez organizacje pozarządowe zadań z zakresu pomocy społecznej mających na celu poprawę sytuacji osób starszych. •Alokacja środków: 250 000 zł •Źródło finansowania: budżetu Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na 2024 r. •Rezultaty: w ramach konkursu „Aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych – edycja 2024” dofinansowano realizację 7 projektów na kwotę 200 671 zł. Rzecznik Praw Osób Starszych •Cel: rzecznictwo interesów osób starszych przez Rzecznika Praw Osób Starszych (jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 r.). Rzecznik prowadzi swoją działalność w trzech subregionach: w Olsztynie, w Elblągu i w Ełku. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. •Alokacja środków: 19 910 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano ponad 100 spotkań na terenie całego województwa. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora •Cel: aktywizacja środowiska senioralnego. Celem akcji było wsparcie aktywizacji seniorów w różnych obszarach życia, poprzez stworzenie i upowszechnienie katalogu oferowanych im przez różne podmioty – na atrakcyjnych zasadach, usług i produktów. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego 95 •Rezultaty: do końca 2024 r. wydanych zostało 17 109 karty. Do projektu przystąpiło 46 firm i instytucji. Konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego dnia Osób Starszych •Cel: upowszechnianie pozytywnego wizerunku osób starszych. Corocznie w październiku organizowana jest konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Osób Starszych. Każda konferencja odbywa się pod innym hasłem przewodnim. Podczas konferencji rozstrzygany jest również konkurs na Aktywnego Seniora/Seniorkę oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur. Uczestnikami konferencji są przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. •Alokacja środków: ok. 16 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. w konferencji wzięło udział około 150 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina OPS Bartoszyce Bartoszycki Ośrodek Sportu i Rekreacji Rodzaj działania: X. edycja Bartoszyckiej Senioriady Sportowej \"Aktywne jest życie seniora\" Szczegółowy opis: Senioriada w Bartoszycach to coroczne wydarzenie sportowo-rekreacyjne dla seniorów, organizowane przez Urząd Miasta Bartoszyce. Program obejmuje różnorodne konkurencje sportowe, takie jak sztafety, przeciąganie liny, rzuty do celu, a także elementy integracyjne, jak tańce i wspólny posiłek. Senioriada ma na celu aktywizację seniorów, promocję zdrowego stylu życia i integrację międzypokoleniową Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Senioriada przyczyniła się do promowania aktywnego trybu życia seniorów. Gmina Biskupiec Rodzaj działania: Akademia Aktywnego Seniora Szczegółowy opis: Akademia Aktywnego Seniora przeznaczona jest dla 50 osób w wieku 60+, mieszkańców miasta i gminy Biskupiec. W 2024 r. działania obejmowały: zaspokajanie potrzeb towarzyskich, kulturalnych oraz rekreacyjnych, wsparcie rozwoju poprzez pobudzenie i podtrzymanie aktywności psychicznej i fizycznej seniora, integrację ze środowiskiem lokalnym oraz działania o charakterze wolontaryjnym, działania edukacyjne i profilaktyczne, pozyskiwanie funduszy oraz realizację projektów, włączanie seniorów w działania na rzecz Akademii i jej społeczności, budowanie poczucia sprawczości, promocję placówki oraz pozytywnego wizerunku osób starszych, organizację imprez zewnętrznych oraz włączanie seniorów do działań przy organizacji imprez lokalnych, wsparcie i pomoc specjalistyczną: psychologiczną, terapeutyczną, prawną, socjalną i realizację usług kąpielowych i pralniczych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: własne i zewnętrzne Rezultaty: W 2024 r. Akademia liczyła 47 członków. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Organizacja Elbląskich Dni Seniora Szczegółowy opis: Wydarzenie rozpoczęło się przemarszem seniorów ulicami miasta na plac, gdzie odbyło się uroczyste wręczenie kluczy seniorom, a także występy. Następnie przez cały tydzień miejskie jednostki organizacyjne i organizacje pozarządowe oferowały szereg wydarzeń o 96 charakterze kulturalnym, rozrywkowym, sportowym i edukacyjnym, m.in.: konferencja, warsztaty w Bibliotece, zwiedzanie Muzeum, zabawa taneczna, zajęcia sportowe, kino, warsztaty plastyczne itp. Alokacja środków: 18 160,00 zł (środki Gminy Miasto Elbląg) Źródło finansowania: środki własne gminy, środki własne realizatorów wydarzeń, Rezultaty: w 2024 r. do wydarzenia włączyło się 9 jednostek i organizacji pozarządowych jako partnerzy, 5 dni wypełnionych ofertą kierowaną do seniorów, zorganizowano łącznie 17 zajęć/ spotkań/ warsztatów. Łącznie w wydarzeniach wzięło udział ok. 800 seniorów, Gmina Węgorzewo Rodzaj działania: Obchody Światowego Dnia Seniora Szczegółowy opis: 13 listopada 2024 r. w Węgorzewskim Centrum Kultury po raz pierwszy w historii odbyła się uroczysta Gala z okazji Światowego Dnia Seniora zorganizowana przez MGOPS. To wyjątkowe wydarzenie zgromadziło licznie przybyłych gości, przedstawicieli władz lokalnych oraz seniorów, którzy wspólnie celebrowali swoje święto w atmosferze radości i wspólnoty. Spotkanie rozpoczęło się od wystąpień zaproszonych gości, którzy złożyli życzenia seniorom podkreślając ich rolę oraz zaangażowanie w życie społeczne. Alokacja środków: 4 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu uczestniczyło około 200 osób starszych. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Projekt międzynarodowy \"Co green\" o tematyce ekologicznej Szczegółowy opis: Projekt miał na celu wypracowanie metodyki pracy ze społecznościami lokalnymi w obszarze zielonej transformacji. Dodatkowym aspektem było budowanie lokalnych partnerstw wspierających inicjatywę. Seniorzy wzięli udział w konsultacjach społecznych w dzielnicy Zawodzie, wspólnym społecznościowym sprzątaniu działki, nasadzeniach roślinności oraz nawiązywali wiele kontaktów podczas wspólnego świętowania na pikniku podsumowującym działania. W trakcie realizacji projektu uformowała się druga grupa seniorów liderów z dzielnicy Zawodzie, która aktywnie uczestniczyła we wszystkich działaniach zaplanowanych w ramach CO GREEN, stając się jedną z kluczowych grup w całym przedsięwzięciu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: Pozyskane przez lidera projektu Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL z Warszawy: 10 000 zł Rezultaty: Liczbowe rezultaty realizacji inicjatywy zielony zakątek warsztaty otwierające –13 osób, spotkanie robocze – 4 trenerów, 13 aktywistów, konsultacje z mieszkańcami na Zawodziu – liczba uczestników 47 osób – liczba wypełnionych ankiet – 43 osoby, spotkanie z mieszkańcami Zawodzia – spacer – 19 osób, drugie konsultacje z mieszkańcami Zawodzia na Zawodziu – 55 osób, spotkanie ze społecznością – sprzątanie terenu przed nasadzeniami – 9 osób, spotkanie dot. nasadzeń – 36 osób, spotkanie podsumowujące projekt – 11 osób. Gmina Stawiguda Rodzaj działania: poradnictwo psychologiczne i prawne Szczegółowy opis: seniorzy mieli możliwość skorzystania z porad prawnika oraz wsparcia psychologa Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet gminy 97 Rezultaty: pomoc w rozwiązywaniu problemów oraz przeciwdziałanie zagrożeniom dotykających seniorów. Psycholog jest dostępny dla osób w każdym wieku. Jedną z grup są również seniorzy – brak szczegółowych danych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Łukta Rodzaj działania: Klub PLANSZOMANIAKÓW Szczegółowy opis: Spotkania pomagały w ćwiczeniach logicznego myślenia, a także nawiązywania dobrych relacji międzyludzkich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W spotkaniach uczestniczyło 13 osób starszych. Gmina Łukta Rodzaj działania: Chór PASJONATKI, Gminny Ośrodek Kultury w Łukcie Szczegółowy opis: Spotkania pod opieką zawodowego muzyka odbywały się raz w tygodniu. Chór występował podczas gminnych i kościelnych uroczystości, wyjeżdżał także na występy do innych gmin. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W chórze występowało 10 osób starszych (stała grupa) Gmina Sorkwity Rodzaj działania: 39. Spotkanie adwentowo – wigilijne dla osób starszych Gminy Sorkwity. Szczegółowy opis: Doroczne spotkanie ma charakter wieczoru Wigilijnego, z typowymi potrawami dla tego wydarzenia. Podczas spotkania dzieci z gminy prezentowały Jasełka, śpiewały kolędy. Była to okazja do wspólnego spotkania samotnych, starszych osób z Gminy Sorkwity. W czasie spotkania Seniorzy otrzymali paczki żywnościowe. Dla wszystkich chętnych do udziału w wydarzeniu gmina zapewnia bezpłatny transport. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: darowizny od lokalnych przedsiębiorców 100% nakładu finansowego i dobrowolnej, darmowej pracy pracowników GOPS, Szkoły Podstawowej w Sorkwitach. Rezultaty: Ponad 120 mieszkańców naszej gminy wzięło udział w spotkaniu adwentowo-wigilijnym. Do uczestników trafiły też paczki przygotowane przez Gops Sorkwity, których sponsorem była firma ADM Wild Mrągowo. 98 15.Województwo wielkopolskie Wykres 18 Ludność woj. wielkopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3066,87 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,1% i 28,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1815,81zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 22,2%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 52,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 43,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,55. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Wielkopolski Program Wsparcia Osób Starszych na lata 2021–2025 •Wielkopolski Plan Deinstytucjonalizacji i Rozwoju Usług Społecznych na lata 2023–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Senior+ •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. •Alokacja środków: utworzenie 1 placówki – 72 760,00 zł, dofinansowanie funkcjonowania 29 istniejących placówek – 2 392 014,00 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa 3480 1151 1432.8 896.1 866.6 326 347.5 193.1 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 wielkopolskie wielkopolskie - gminy miejskie wielkopolskie - gminy miejsko-wiejskie wielkopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 99 •Rezultaty: W 2024 r. w utworzonej placówce powstało 20 nowych miejsc dla seniorów, natomiast już funkcjonujące zapewniły 790 miejsc dla seniorów. Program Korpus Wsparcia Seniorów •Cel: poprawa bezpieczeństwa i samodzielności osób starszych w miejscu zamieszkania. •Alokacja środków: środki przeznaczone na realizację w 2024 r.: Moduł I – 2 251 794,00 zł, realizacja na koniec roku – 812 257,79 zł, Moduł II – 1 582 667,00 zł, realizacja na koniec roku – 1 332 027,25 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Liczba gmin przystępujących do realizacji Programu: Moduł I – 54, Moduł II – 87. W ramach modułu I wsparciem objęto 240 osób, natomiast w ramach modułu II. – 3 634 osoby. Program Opieka 75+ •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 8 232 462,44 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: W 2024 r. w Programie „Opieka 75+” uczestniczyło 68 gmin województwa wielkopolskiego, które realizowały usługi opiekuńcze. Jednocześnie 1 z tych gmin realizowała również specjalistyczne usługi opiekuńcze. Rzeczywista liczba osób, którym decyzją przyznano usługi opiekuńcze dofinansowane w ramach programu \"Opieka 75+\" – edycja 2024 r., w ramach: usług opiekuńczych – 1 598 osób, specjalistycznych usług opiekuńczych – 1 osoba. Zespół Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej •Cel: powołanie Zespołu Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej. Zespół pełnił funkcję opiniodawczo-doradczą w sprawach dotyczących polityki senioralnej. Do zadań Zespołu należało w szczególności: diagnozowanie sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, działania na rzecz poprawy sytuacji osób starszych, monitorowanie zmian dotyczących sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, tworzenie rekomendacji dla samorządów w zakresie polityki senioralnej, współpraca z przedstawicielami rządu w zakresie polityki senioralnej. •Alokacja środków: wyłącznie zwrot kosztów podróży członków na posiedzenia Zespołu. •Źródło finansowania: budżet wojewody •Rezultaty: współpraca z Departamentem Polityki Senioralnej dotycząca kluczowych kierunków działań rządu, opracowanie we współpracy z GUS analizy „Sytuacja osób starszych w województwie wielkopolskim w 2023 r.”, liczne prelekcje dotyczące szczegółowych zagadnień związanych z sytuacją osób starszych. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Pniewy Rodzaj działania: Mobilne Kluby Seniora i „Pomocna Taksówka” Szczegółowy opis: W CUS w Pniewach uruchomiono mobilne Kluby Seniora oraz usługę „Pomocnej Taksówki” – dowóz na zajęcia, wydarzenia kulturalne, rehabilitację itp., bezpośrednio do domów mieszkańców. Alokacja środków: Mobilne Kluby Seniora – projekt realizowany w ramach Programu Regionalnego „Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027”, Pomocna Taksówka – usługa została 100 uruchomiona na podstawie umowy zawartej z wykonawcą – Spółdzielnią Socjalną HORYZONT w Pniewach Źródło finansowania: Mobilne Kluby Seniora – co najmniej 30 seniorów objętych wsparciem, po 15 osób w każdym z dwóch sołectw: Dębina i Chełmno, Pomocna Taksówka – Adresaci usługi: osoby niepełnosprawne ze znacznym lub umiarkowanym orzeczeniem, osoby powyżej 65. roku życia zamieszkujące samotnie lub z inną osobą powyżej 65 r. ż. lub z orzeczeniem o niepełnosprawności, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu (np. po hospitalizacji, zabiegach) Miasto Poznań Rodzaj działania: Program „Aktywizacja seniorów – poprzez terapię i edukację” Szczegółowy opis: W okresie październik 2023 – maj 2024 uczestnicy mieli dostęp do zajęć terapii ruchowej, psychologicznych, dietetycznych, edukacyjnych, rękodzielniczych i wycieczek. Alokacja środków: dofinansowanie działań projektowych Źródło finansowania: samorząd województwa Rezultaty: wsparcie minimum 20 osób starszych w codziennym funkcjonowaniu, przeciwdziałanie izolacji, poprawa kondycji psychofizycznej, rozwijanie zainteresowań seniorów, wsparcie rodzin w opiece. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Poznań Rodzaj działania: Senior – samodzielny i bezpieczny kierowca Szczegółowy opis: Automobilklub Wielkopolski przygotował uniwersalny program diagnostyczno- reedukacyjny dla starszych kierowców. Składowymi programu były: ankieta przesiewowa, diagnoza psychomotoryczna oraz reedukacja/doszkalanie w zakresie m. in.: techniki jazdy, przepisów ruchu drogowego, nowych technologii. Program adresowany był dla każdego kierowcy powyżej 65 roku życia, szczególnie po 70 roku życia oraz dla kierowcy z historią chorobową, która przerwała na dłuższy czas możliwość samodzielnego jeżdżenia. Głównym jej celem była poprawa bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez pomoc starszym kierowcom w oszacowaniu ich możliwości i umiejętności jazdy samochodem. Alokacja środków: Projekt został opracowany w ramach „Przepisu na wielkopolską innowację społeczną – usługi opiekuńcze dla osób zależnych”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020 Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny (PO WER 2014–2020). Projekt realizowany przez Stowarzyszenie Automobilklub Wielkopolski, w ramach inkubatora prowadzonego przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu (lider), przy współpracy z Miastem Poznań i Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym Rezultaty: kierowcy powyżej 65 lat 101 16.Województwo zachodniopomorskie Wykres 19 Ludność woj. zachodniopomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3110,47 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,0% i 38,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1908,28zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,15. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,4 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030 •Polityka kapitału oraz spójności społecznej Województwa Zachodniopomorskiego (dokument operacyjny do Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030) •Program na rzecz Seniorów na lata 2023–2027 dla Województwa Zachodniopomorskiego DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w latach 2025–2027 •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego wsparcia finansowego dla osób starszych ponoszących wydatki za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przez okres całego roku 1622.8 760.9 576.6 285.3 458.7 227.9 162.9 67.9 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 zachodniopomorskie zachodniopomorskie - gminy miejskie zachodniopomorskie - gminy miejsko-wiejskie zachodniopomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 102 udzielana była pomoc na poziomie 45% należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 89 366,40 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 319 osób. Gminny program osłonowy Korpus Wsparcia Seniorów w gminie Siemyśl na rok 2024 •Cel: rozszerzenie katalogu usług opiekuńczych dla osób w wieku 60 lat i więcej o usługi sąsiedzkie •Alokacja środków: budżet gminy – 20%, budżet Wojewody – 80% •Źródło finansowania: środki pozyskane z budżetu Wojewody •Rezultaty: w ramach programu w 2024 r. na terenie gminy uruchomiono 3 środowiska usług sąsiedzkich dedykowanych osobom w wieku 60 lat i więcej. Koszaliński Program Lek dla Seniora •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego (lecz gwarantowanego) wsparcia dla osób starszych, przewlekle chorych, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Program był alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. Pomoc finansowa przyznawana była 2 razy w roku do kwoty 150,00 zł. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 4 804,00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: w 2024 r. zakup leków zrefundowano 23 osobom. Program Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej •Cel: wprowadzenie usługi asystenta jako formy ogólnodostępnego wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (albo orzeczenie równoważne), mieszkających na terenie gminy Czaplinek. •Alokacja środków: 562 073 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w ramach Programu objęto pomocą 53 osoby na łączną liczbę godzin 12 545. Białogardzka Karty Seniora •Cel: oferta pakietu ulg i zniżek na towary i usługi lokalnych przedsiębiorców. Oferta skierowana jest do osób mających 60 lat lub wyżej zamieszkujących na terenie miasta Białogard. •Alokacja środków: działania bezkosztowe, ulgi są od przedsiębiorców •Źródło finansowania: - •Rezultaty: wydano 252 karty seniora Program OPIEKA 75 + na rok 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie, spełniających warunki do udzielenia pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej. •Alokacja środków: dotacja celowa z budżetu państwa w wysokości 139 168,00 zł. Całkowity koszt realizacji usług opiekuńczych w ramach ww. Programu w 2024 r. wyniósł 248 783,50 zł. 103 •Źródło finansowania: dotacja celowa z budżetu państwa •Rezultaty: Przyznana dotacja w całości wykorzystała została na usługi opiekuńcze dla 53 osób w wieku 75 lat i więcej. Program Złota Rączka •Cel: pomoc fachowca w naprawach drobnych usterek w swoich mieszkaniach. Realizacją tego programu zajmęło się Stargardzkie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. •Alokacja środków: 7.000,00 zł •Źródło finansowania: gmina miasto Stargard •Rezultaty: W 2024 r. w ramach programu wykonano 70 usług. Program polityki zdrowotnej w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko grypie osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie Drawno na lata 2018–2025 •Cel: zwiększenie poziomu ochrony zdrowia seniorów poprzez bezpłatne szczepienia przeciw grypie, zmniejszenie liczby zachorowań i powikłań pogrypowych oraz ograniczenie hospitalizacji i kosztów leczenia. Program skierowany był do osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie. •Alokacja środków: 10 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Gminy •Rezultaty: zaszczepiono 100 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt Social Silver •Cel: utworzenie sieci 9 profesjonalnych Centrów Aktywności i Wolontariatu Seniorów, oferujących usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, we współpracy z samorządami gminnymi na terenie województwa zachodniopomorskiego. Wsparciem objęte zostały osoby zagrożone wykluczeniem, w szczególności osoby w wieku 60 lat i więcej, w tym osoby z niepełnosprawnością. Projekt realizowany jest od kwietnia 2024 r. do czerwca 2029 r. •Alokacja środków: Łączna wysokość wydatków kwalifikowanych – 19 378 823,53, dofinansowanie – 18 409 882,35 zł, w tym z EFS – 16 472 000 zł, dotacja docelowa – 1 937 882,35 (2) wkład własny – 968 941,18 •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny – 85%, budżet Państwa – 10%, wkład Własny – 5% (niepieniężny) •Rezultaty: usługami świadczonymi w społeczności lokalnej objęto 1 010 osób (w tym ok. 50 osób niepełnosprawnych), utworzono 290 miejsc miejsc świadczenia usług. Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Cel: Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Szczegółowy opis: system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień. Osobami uprawnionymi do korzystania z Programu są osoby zameldowane na terenie Gminy Miasta Koszalin, bądź deklarujące w zeznaniu podatkowym, że miejscem zamieszkania jest Gmina Miasto Koszalin. Program jest realizowany w następujących obszarach funkcjonowania Miasta: komunikacja miejska i parkingi, sport i rekreacja, kultura, oświata, handel i usługi, zdrowie, pomoc społeczna. W ramach Programu funkcjonują min. Pakiet Seniora, do którego dostęp uzyskać mogą osoby, które były uczestnikami Programu „Koszalińska Karta Seniora”. Realizator programu Centrum Uslug Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 352 679,41 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) 104 •Rezultaty: z poszczególnych usług społecznych w 2024 r. korzystało 34 282 mieszkańców, wydano 4 491 kart mieszkańca. Na koniec 2024 r. 154 podmiotów oferowało uczestnikom Programu 262 benefity. Program Fundacji Castorama Razem Najlepiej •Cel: inicjatywa mająca na celu wsparcie lokalnych społeczności i integrację wokół sklepów Castorama. W ramach programu organizowane są konkursy, w których klienci głosują na wybrane projekty społeczne. W 2024 r. w konkursie w Koszalinie, zwyciężył Dom Pomocy Społecznej Zielony Taras. •Alokacja środków: 15 000 zł •Źródło finansowania: nudżet Fundacji Castorama •Rezultaty: w ramach nagrody z konkursu fundacji stworzono i wyposażono miejsce wypoczynku dla podopiecznych na terenie Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Koszalin Rodzaj działania: PoDzielnia – miejsce wymiany odzieży między mieszkańcami Szczegółowy opis: uczestnictwo w różnych formach życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego, niesienie pomocy socjalnej, promocja wolontariatu oraz działalność charytatywna. Punkt dostępny jest 4 razy w tygodniu po 4 godziny. Punkt na zasadzie wolontariatu prowadzi Stowarzyszenie VivaMy zrzeszające osoby starsze. Alokacja środków: 7 352,54 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: z punktu odzieży skorzystało 8 890 osób. Powiat Sławieński Rodzaj działania: \"Regionalne Pogotowie Kryzysowe\" Szczegółowy opis: ograniczenie skutków zdarzeń kryzysowych (w tym nagłych), poprzez różnorodne, adekwatne do zaistniałej sytuacji, wsparcie świadczone przez specjalistów interwencji kryzysowej w formie ambulatoryjnej lub wyjazdowej, w miejscu zdarzenia i pobytu osoby doświadczającej sytuacji kryzysu psychologicznego. Pomocą były obejmowane osoby starsze. Alokacja środków: 242 560,03 zł Źródło finansowania: budżet powiatu Rezultaty: w 2024 r. dołączyło 243 nowych uczestników, udzielono także 1 403 porady. Gmina Mielno Rodzaj działania: Kluby tematyczne: filmowy i teatralny oraz biblioterapia. Szczegółowy opis: Warsztaty z filmoterapii i biblioterapii m.in.. czytanie biografii Władysława Bartoszewskiego. Konferencja w Arche pt. „Pomorze przed i po II wojnie światowej – w tym domu tez mieszkała rodzina”. Wykład Piotra Szarszewskiego pt. „Niepełnosprawność w filmie”. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: Wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród seniorów; inicjowanie spotkań osób o podobnych zainteresowaniach. 105 Miasto Świnoujście Rodzaj działania: Warsztaty psychologiczne Szczegółowy opis: cykl warsztatów psychologicznych dla rodzin i opiekunów osób starszych, cierpiących na demencję/Alzheimera. Warsztaty były prowadzone w Zakładzie Opieki Długoterminowej „Fregata” w Świnoujściu sp. z o.o. Podczas spotkań przybliżono problematykę chorób wieku starszego i procesu starzenia. Alokacja środków: 3 200,00 zł Źródło finansowania: środki własne ZOD Fregata Sp. z o.o. Rezultaty: w 2024 r. z warsztatów skorzystało 30 osób. Miasto Stargard Rodzaj działania: Akcja: \"Krzesełko dla Seniora\" Szczegółowy opis: wystawienie w czasie godzin otwarcia siedziby firm i instytucji krzesełka umożliwiającego mieszkańcom miasta skorzystanie z chwili wytchnienia podczas przemieszczania się po mieście. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Od początku zainicjowania tej akcji, krzesełka są regularnie wystawiane przed siedziby firm. Akcja ta jest dobrowolna, w żaden sposób nie jest regulowana ani zobowiązująca. Polega na dobrowolnym wsparciu dla osób słabszych, potrzebujących. Gmina Goleniów Rodzaj działania: Goleniowska Koperta Życia Szczegółowy opis: umieszczenie w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach, alergiach na leki, kontaktach do najbliższych, danych osobowych, w tym nr PESEL. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. kolportowano ok. 4000 szt. Miasto Szczecin Rodzaj działania: Posiłki dowożone do miejsca zamieszkania dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych. Szczegółowy opis: dowóz Klientom wymagającym całodobowej opieki, mającym trudności w poruszaniu się, gorących, 2 -daniowych posiłków. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Państwa, budżet gminy Rezultaty: Z posiłków miesięcznie średnio korzystało ok. 25 osób. Gmina Marianowo Rodzaj działania: Spotkania „Dyskusyjnego Klubu Książki”, Szczegółowy opis: Raz na dwa miesiąc seniorzy z terenu gminy spotykali się w Publicznej Bibliotece w Marianowie. Celem spotkań była promocja kultury literackiej i czytelnictwa, ożywienie i integracja środowiska skupionych wokół bibliotek publicznych, zachęcenie nowych użytkowników do korzystania z bibliotek publicznych, inspirowanie bibliotekarzy do kreowania mody na czytanie itp. Alokacja środków: brak danych 106 Źródło finansowania: budżet własny Rezultaty: łącznie odbyło się 20 spotkań z seniorami, grupy po około 8 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Goleniów Rodzaj działania: Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów Szczegółowy opis: Przy CUS funkcjonował Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów, który skupiał działania wolontariuszy zrzeszonych w organizacjach senioralnych. Celem inicjatywy było zaangażowanie środowiska senioralnego w działania na rzecz innych, aktywizacja społeczna, a także wzmocnienie potencjału osób starszych. Alokacja środków: koordynacja w ramach obowiązków pracownika socjalnego Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. goleniowscy seniorzy przepracowali 2 788 godzin, wspierając potrzebujących w ramach wolontariatu opiekuńczego, hobbystycznego i akcyjnego. Wolontariusze seniorzy brali udział w 24 inicjatywach, niektóre odbywały się cyklicznie. Miasto Koszalin Rodzaj działania: Przygotowanie Sali Doświadczania Świata w nowo utworzonym Dziennym Domu Złoty Wiek „Senior+” przy ul. Odrodzenia 34 Szczegółowy opis: DPS \"Zielony Taras\" przygotował Salę Doświadczania świata, w której prowadzona była terapia, zapewniająca odprężenie i stymulację za pomocą dotyku, koloru, światła i dźwięku. Z terapii mogli korzystać podopieczni DD Złoty Wiek „Senior+”. Sala Doświadczania Świata od 2023 r. jest dostępna również dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie przy ul. Teligi. Alokacja środków: zakup inwestycyjny na wyposażenie pomieszczenia w wysokości 54.328,37 zł pokryty ze środków własnych gminy ( Budżet Miasta), na potrzeby nowo utworzonego w 2024 r. Dziennego Domu \"Senior+\" Złoty Wiek ul. Odrodzenia 34 w Koszalinie. Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Z Sali Doświadczania Świata korzystało 30 uczestników Dziennego Domu Złoty Wiek \"Senior+\" Miasto Stargard Rodzaj działania: Stargardzkie mieszkania wspierane Szczegółowy opis: Jest to forma pomocy skierowana do różnych grup beneficjentów, w tym m.in. do osób starszych, która umożliwia im prowadzenie samodzielnego życia, funkcjonowanie w środowisku oraz integrację ze społecznością lokalną, co zapobiega marginalizacji tych osób. Należy podkreślić, iż mieszkania wspierane nie są mieszkaniami wspomaganymi i treningowymi w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W ramach funkcjonującego w Stargardzie programu pn. „Potrzebny Dom”, realizowany jest podprogram „Nie Sami” skierowany do osób starszych. Jego realizatorem jest Stargardzkie TBS Sp. z o.o. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki finansowe z budżetu Miasta Rezultaty: z mieszkań wspieranych w 2024 r. skorzystało 21 osób starszych Miasto Szczecin Rodzaj działania: Bon opiekuńczy: Alzheimer 75 Szczegółowy opis: Program wsparcia dla rodzin osób z chorobą Alzheimera, zamieszkujących w Szczecinie i mających ukończone 75 lat. Program wypłacał świadczenia w formie finansowej. 107 Alokacja środków: Szczecińskie Centrum Świadczeń Źródło finansowania: gmina Miasto Szczecin Rezultaty: w 2024 r. wsparcie finansowe dla rodzin wyniosło 1 155 00,00 zł., łączna liczba beneficjentów wyniosła 584. Zestawienie kart wojewódzkich Dane zawarte w kartach wojewódzkich pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego. Odniesienia do danych zawartych w kartach: 1.Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 108 AD.1 – WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów 26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 947 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 288803319505429374912879271193950493976728682421924741943501 w tym w wieku 60 lat i więcej777533561893215640782366563298219068785896563439222457 60–64 lata189218127326618921777651186905907516797911142656553 65–69205650145645600052046811435166116520140913947361936 70–74173679128417452621776041304394716518051813171148807 75–7988210673562085410249377801246921164048802428380 80–84581654525612909562704382712443550674279112276 85 lat i więcej626114789314718635534902514528645195001414505 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi31,332,4 33,4 Współczynnik zgonów12,511,211,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1414 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat110 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15–89 lat1366 109 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60–89 lat108 Ogółem 15–89 lat935Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat636 Ogółem 15–89 lat60,2Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,7 Ogółem 15–89 lat58,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem 437 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem437 osoby nieposzukujące pracy – emerytura 393 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 27 Ogółem55,5Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej4,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury518,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy35,9 Renty rodzinne90,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy5,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,4 110 AD 2 – WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacja o regionie Powierzchnia17 971 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 200687611663468405301996003115542484057919844791149668834811 w tym w wieku 60 lat i więcej527289338327188962532539340151192388537306342778194528 60–64 lata134658805325412612859175914526771233907262150769 65–69137233870995013413823686905513311376438562252021 70–74111967742143775311416675154390121157977590939888 75–79629284234820580707204755123169795975356026037 80–84408122764513167402092738412825393492698812361 85 lat i więcej396912648913202406172724313374415302807813452 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,031,132,2 Współczynnik zgonów12,011,211,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat941 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat73 Ogółem 15–89 lat 902 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 72 111 Ogółem 15–89 lat666Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat435 Ogółem 15–89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,4 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,2 Ogółem 308 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 308 osoby nieposzukujące pracy – emerytura282 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury322,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy36,9 Renty rodzinne64,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury52,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,3 112 AD. 3 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia25 122 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 202463793512810895092011047926885108416219964409226981073742 w tym w wieku 60 lat i więcej546452271970274482551825274197277628557010277487279523 60–64 lata133904636767022812924960425688241250645788667178 65–69138337708726746513835569873684821379606896168999 70–74111597583265327111515960498546611181196218255937 75–79691033533633767754683888036588810854237838707 80–84471272258124546463562251623840467072321023497 85 lat i więcej463842117925205472382200525233480752287025205 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat –25,2 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,532,633,7 Współczynnik zgonów12,311,411,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat909 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat79 Ogółem 15–89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 77 113 Ogółem 15–89 lat706Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat453 Ogółem 15–89 lat56,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 15–89 lat54,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura274 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,8Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury321,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne51,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury96,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,9 114 AD. 4 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia13 988 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 979976629692350284975023624598350425969819620541349278 w tym w wieku 60 lat i więcej259139177200819392614631781088335526366917931884351 60–64 lata665874290123686627013990622795595213769221829 65–69700334722622807702414697023271697714629323478 70–74573564036416992585074083217675593744122518149 75–792894120740820133935243709565388892796210927 80–84180931308650071767312836483717341125584783 85 lat i więcej181291288352461840613194521218773135885185 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,131,432,5 Współczynnik zgonów11,911,011,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat449 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 441 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 41 115 Ogółem 15–89 lat344Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 56,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,3 Ogółem 15–89 lat55,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat16,3 Ogółem148 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 148 osoby nieposzukujące pracy – emerytura138 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem15,9Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej1,1 Ogółem0,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,0 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury170,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy17,2 Renty rodzinne28,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury9,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy2,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,5 116 AD. 5 – WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 237848314688099096742362519145965590286423459241452889893035 w tym w wieku 60 lat i więcej679139450563228576681458451665229793683457453598229859 60–64 lata1611661019415922515267595363573121452659003555230 65–69173570116194573761723441147065763817030711265957648 70–7414470499355453491474901011974629315024710310747140 75–798982661257285699902768119309081077417481932922 80–84544713549418977540793550918570534953560117894 85 lat i więcej554023632219080558433677119072564023737719025 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 34,135,236,2 Współczynnik zgonów14,012,812,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1107 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat106 Ogółem 15–89 lat 1069 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 104 117 Ogółem 15–89 lat838Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat554 Ogółem 15–89 lat 56,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,1 Ogółem 15–89 lat55,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,8 Ogółem 380 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 379 osoby nieposzukujące pracy – emerytura354 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem53,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,4 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury449,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy29,9 Renty rodzinne72,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury69,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy9,7 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,9 118 AD. 6 – WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia15 184 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 342901416400551788959342963216419711787661342908416395831789501 w tym w wieku 60 lat i więcej819510432518386992830509436253394256841541439077402464 60–64 lata207082983541087282015579409410746319711090786106324 65–69200739106378943612028311057649706720377510384899927 70–74163396901217327516853192694758371732179465378564 75–79103830587604507011251763778487391201486792152227 80–84714303884832582701133865631457700633908330980 85 lat i więcej730334005732976749604126733693772284278634442 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Noworodek płci męskiej – 76,3 Noworodek płci żeńskiej – 83,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,127,928,7 Współczynnik zgonów10,59,69,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1584 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat117 Ogółem 15–89 lat 1544 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 116 119 Ogółem 15–89 lat1131Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat687 Ogółem 15–89 lat 58,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat56,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,4 Ogółem462 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 462 osoby nieposzukujące pracy – emerytura413 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność32 Ogółem60,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem2,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury527,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy43,6 Renty rodzinne99,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury58,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy23,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne3,8 120 AD. 7 – WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia35 559 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 551061235629011947711551052735622701948257550832235691161939206 w tym w wieku 60 lat i więcej135332190428744903413625309075014550291370463913056457407 60–64 lata318956198475120481305007187396117611293433179439113994 65–69347745231665116080344860227504117356338824221049117775 70–74279156191406877502891881980229116629864420455694088 75–79169678118473512051862881298865640220151414093860576 80–84113454775253592911099176351346401106367673033906 85 lat i więcej124332867433758912619688342378541274129034437068 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Współczynnik feminizacji109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,929,630,2 Współczynnik zgonów11,410,510,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat2864 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat251 Ogółem 15–89 lat 2782 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 246 121 Ogółem 15–89 lat1628Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat1038 Ogółem 15–89 lat 63,8 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 19,5 Ogółem 15–89 lat61,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat19,1 Ogółem667 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 667 osoby nieposzukujące pracy – emerytura614 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność35 Ogółem109,0Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej7,1 Ogółem3,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury878,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy54,9 Renty rodzinne132,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury122,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy20,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne6,7 122 AD. 8 – WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia9 411 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 942441498469443972936725494029442696930296490784439512 w tym w wieku 60 lat i więcej258352146891111461261655147988113667264558149244115314 60–64 lata677303527732453661203377032350642153246031755 65–69640123652627486646003639128209649843607728907 70–74528853207920806540743237521699551063261622490 75–79287521810210650321432045211691356462270312943 80–842345213018104342217412533964121180123308850 85 lat i więcej21521118899632225441246710077234271305810369 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,731,933,0 Współczynnik zgonów12,411,311,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat429 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat38 Ogółem 15–89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 37 123 Ogółem 15–89 lat317Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 146 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 146 osoby nieposzukujące pracy – emerytura135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 20,0 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,7 Ogółem0,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury153,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy7,4 Renty rodzinne30,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy1,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,7 124 AD. 9 – WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia17 845 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 207909885422712248712071676849161122251520629978466511216346 w tym w wieku 60 lat i więcej516608237625278983525356240684284672533320243799289521 60–64 lata134641589767566513197256527754451287945422974565 65–69128015616686634712940361325680781305246081269712 70–74103052497315332110671451965547491098175395855859 75–79619392876133178684503218836262745293527739252 80–84439861905624930426301854424086423901885423536 85 lat i więcej449751943325542461872013526052472662066926597 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Noworodek płci męskiej – 75,9 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,5 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,828,929,9 Współczynnik zgonów10,59,59,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat858 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat64 Ogółem 15–89 lat 827 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 63 125 Ogółem 15–89 lat758Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat443 Ogółem 15–89 lat 53,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat51,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem298 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 297 osoby nieposzukujące pracy – emerytura273 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność14 Ogółem67,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury324,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne61,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury41,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 126 AD. 10 – WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia20 187 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 114335569578744756811382166921334460831132641688048444593 w tym w wieku 60 lat i więcej299630185644113986304271188967115304308604191933116671 60–64 lata795134991829595774334803129402754094624929160 65–69735434729026253756804873126949771194966027459 70–74567503632220428581493735820791598783849421384 75–79346092105513554376412331214329409672568115286 80–84271381552911609267111544011271261111522610885 85 lat i więcej280771553012547286571609512562291201662312497 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,7 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,430,631,7 Współczynnik zgonów11,810,610,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat513 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat51 Ogółem 498 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 51 127 Ogółem 15–89 lat384Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat238 Ogółem 15–89 lat 57,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 17,6 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat17,6 Ogółem156 w tym osoby nieposzukujące pracy – razem 156 osoby nieposzukujące pracy – emerytura142 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem30,4Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,1 Ogółem0,8 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury171,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy12,3 Renty rodzinne23,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury55,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy10,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,8 128 AD. 11 – WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 547 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 235830714757488825592359573147046188911223594931465450894043 w tym w wieku 60 lat i więcej567746396381171365574948398744176204580760400222180538 60–64 lata141481893425213913636384949514141317038087950824 65–691476741006024707214778499198485861463079662549682 70–74122853886873416612574790022357251280449081937225 75–79662225011216110748905626118629847086322221486 80–84448193384610973441963350410692429933278310210 85 lat i więcej446973379210905459683481011158470053589411111 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,529,2 Współczynnik zgonów10,89,79,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1137 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat84 Ogółem 15–89 lat 1112 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 83 129 Ogółem 15–89 lat741Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat455 Ogółem 15–89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,6 Ogółem 15–89 lat59,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,4 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura280 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem 42,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,4 Ogółem1,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury361,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy28,0 Renty rodzinne69,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury24,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,5 130 AD. 12 – WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia12 334 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 434670232987801047922432013032741191046011429144132481961043245 w tym w wieku 60 lat i więcej120010794487325523412096429503322593101218551955113263438 60–64 lata302301231254710472888102192836952727757220935168221 65–69304167240335638323056662402856538130476623793566831 70–74248180198024501562560882038835220526188320810753776 75–79145790117490283001569541266143034016988813690732981 80–84109802869712283110857286261223111068218517821643 85 lat i więcej898677079919068935527400619546976217763519986 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,933,134,1 Współczynnik zgonów13,011,911,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1976 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat143 Ogółem 15–89 lat 1929 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 141 131 Ogółem 15–89 lat1556Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat995 Ogółem 15–89 lat 55,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat54,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem681 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 681 osoby nieposzukujące pracy – emerytura611 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność36 Ogółem 62,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 3,8 Ogółem2,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury851,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy76,1 Renty rodzinne209,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury21,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy4,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,0 132 AD. 13 – WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia11 709 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 117816452819964996511684995265126419871157991522311635680 w tym w wieku 60 lat i więcej340123169849170274342461171529170932344565172566171999 60–64 lata834893934344146795493708742462758923509340799 65–69865724400842564864754371342762860954298443111 70–74707753672734048728013786534936746833890135782 75–79424362212320313470092483122178508632708823775 80–84275961369613900269171353713380266941355913135 85 lat i więcej292551395215303297101449615214303381494115397 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,8 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 33,935,236,5 Współczynnik zgonów13,412,312,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat517 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 497 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 40 133 Ogółem 15–89 lat425Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat278 Ogółem 15–89 lat 54,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,9 Ogółem 15–89 lat52,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,6 Ogółem184 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 184 osoby nieposzukujące pracy – emerytura170 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 32,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,9 Ogółem0,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury205,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy14,3 Renty rodzinne39,3 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury42,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy8,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 134 AD. 14 – WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia24 174 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 136643080632156010913579107997885581221349172792466556706 w tym w wieku 60 lat i więcej353711226681127030359013229300129713363953231496132457 60–64 lata968565777639080932765505538221894735232637147 65–69945346036034174960276065835369968606034936511 70–74733704936124009758495061825231779165157426342 75–79369612485812103423732878013593483333296915364 80–84259891711288772500516564844124274161798095 85 lat i więcej260011721487872648317625885827097180998998 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,529,831,1 Współczynnik zgonów11,810,710,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat601 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat53 Ogółem 15–89 lat 578 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 52 135 Ogółem 15–89 lat478Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat299 Ogółem 15–89 lat 55,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,1 Ogółem 15–89 lat53,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,8 Ogółem213 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 213 osoby nieposzukujące pracy – emerytura194 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność13 Ogółem 38,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,7 Ogółem0,7 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury221,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy19,6 Renty rodzinne38,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,8 136 AD. 15 – WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia29 827 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 349357718619541631623348797318496311638342347998618404261639560 w tym w wieku 60 lat i więcej847483506091341392858041509717348324866630513181353449 60–64 lata213396117588958082058971121869371119819910710591094 65–69219755129875898802202391282599198021965112625993392 70–74183213112576706371860741138657220918830711454773760 75–79106309674373887212143776755446821367468639450352 80–84631323959223540612583854422714590783741421664 85 lat i więcej616783902322655631364010823028646494146223187 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,729,5 Współczynnik zgonów10,910,110,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1688 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat120 Ogółem 15–89 lat 1650 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 120 137 Ogółem 15–89 lat1130Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat705 Ogółem 15–89 lat 59,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat58,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem487 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 487 osoby nieposzukujące pracy – emerytura441 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność31 Ogółem 46,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,6 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury537,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy56,6 Renty rodzinne110,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury81,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy18,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,5 138 AD. 16 – WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia22 909 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. Populacja ogółem 164062211169685236541631784111040652137816227601102399520361 w tym w wieku 60 lat i więcej451567328126123441455644330051125593458701331119127582 60–64 lata113277764943678310686271498353641009156699333922 65–69121975870593491612216886502356661210698471836351 70–74100351753352501610276876575261931044677715727310 75–79507713912011651588314529213539672145173515479 80–84319682472372453120724190701730918240126906 85 lat i więcej332252539578303380825994781434118265047614 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,733,034,2 Współczynnik zgonów12,411,411,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat757 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat67 Ogółem 15–89 lat 736 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 66 139 Ogółem 15–89 lat569Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat373 Ogółem 15–89 lat 57,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,0 Ogółem262 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 262 osoby nieposzukujące pracy – emerytura245 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność11 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury292,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,9 Renty rodzinne50,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy3,4 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,8\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on the situation of seniors in 2024: demography, finances, and services\r\nSummary: The document provides a comprehensive diagnosis of the situation of 10 million elderly people in Poland in 2024. It describes their financial, health, housing, and family situation, as well as access to social and healthcare services. The report highlights the progressive aging of the population and recommends developing long-term care, removing architectural barriers, and increasing the safety and activity of seniors.\r\nKey Points: In 2024, nearly 10 million people aged 60+ lived in Poland, constituting 26.6% of the population, with forecasts predicting an increase to 40% by 2060., The average ZUS pension was PLN 3,887, twice the social minimum, yet 5% of seniors lived in extreme poverty., Over 26% of senior households live in buildings with architectural barriers, hindering their daily functioning., In 2024, 193,000 families of retirees and pensioners benefited from social assistance, and over 111,000 people used care services at their place of residence., The report recommends developing long-term care, introducing a senior voucher, and intensifying efforts for senior safety, including combating fraud.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": true,\n  \"issue\": \"none\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-20T15:27:32.111Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2146/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 2146 Warszawa, 2 stycznia 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4521.20.2025 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra – Członka Rady Ministrów Jana Grabca do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Warszawa, 2025 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 18 grudnia 2025 r. 3 Spis treści Wprowadzenie .......................................................................................................................4 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce.....................................................5 1. Liczebność i struktura populacji osób starszych ...........................................................5 2.Sytuacja materialna i mieszkaniowa...........................................................................11 3.Sytuacja rodzinna......................................................................................................24 4. Usługi społeczne .......................................................................................................26 5.Sytuacja na rynku pracy .............................................................................................39 6.Stan zdrowia i opieka zdrowotna ................................................................................41 7. Dostępne formy aktywności.......................................................................................52 8.Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy .................................66 9.Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych..............................................................71 10.Wybrane elementy jakości życia.............................................................................74 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej ........................................76 Spis wykresów ......................................................................................................................80 Spis tabel .............................................................................................................................81 4 Wprowadzenie Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z upoważnienia Ministra – Członka Rady Ministrów, działającego w zastępstwie Ministra do spraw Polityki Senioralnej, opracowała kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 2) . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Pani Minister dziękuje Pani Profesor Barbarze Szatur-Jaworskiej, a także Panu Profesorowi Piotrowi Błędowskiemu za zaangażowanie w prace nad dokumentem, a także wszystkim osobom i instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834). 2) W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 5 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.Liczebność i struktura populacji osób starszych Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln i wzrosła o 85,3 tys. w stosunku do 2023 r. Udział osób starszych w 2024 r. wyniósł 26,6% do ogólnej liczby ludności. Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) Źródło: GUS, Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS - stan w dniu 31 XII W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę osób starszych stanowią osoby w wieku 65–69 lat. Ich odsetek w 2024 r. wyniósł 25,1% i zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 0,4 p. proc. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60–64 lata, których udział również zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego (o 1,1 p. proc.), osiągając poziom 22,6%. Nieco mniej liczną, ale rosnącą w ostatnich latach, jest grupa osób w wieku 70–74 lata. W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 0,3 p. proc., a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,6% (wobec 21,3% rok wcześniej). W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75–79 lat (o 1,3 p. proc.). Jej udział w populacji osób starszych kształtował się na poziomie 14,6% wobec 13,3% w 2023 r. Należy zwrócić uwagę, że 16,1% w 2024 r. (16,2% w 2023 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. 73.4% 26.6% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 6 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII W populacji osób starszych większość to kobiety. W 2024 r. stanowiły one 58,0%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski współczynnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie wieku 60–64 lata kobiety w 2024 r. stanowiły 52,6% ogółu osób w tej grupie wieku (współczynnik feminizacji 111), podczas gdy wśród osób w wieku 85 lat i więcej kobiety stanowiły 71,9% (współczynnik feminizacji 256). 22.6% 25.1 % 21.6 % 14.6 % 7.7% 8.4% 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej 58% 42% kobiety mężczyźni 7 Wykres 4 Współczynnik feminizacji 3) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W miastach współczynnik feminizacji wśród osób starszych wyniósł 148, natomiast na wsi – 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. 85 lat i więcej, współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście, wyniósł odpowiednio 264 i 252. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji osób starszych jest konsekwencją dłuższego przeciętnego trwania życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2024 r. odsetek ludności w wieku 60 lat i więcej w miastach wyniósł 28,5% (wobec 28,2% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich odsetek ten kształtował się na poziomie 23,8% (tj. o 0,4 p. proc. więcej niż w 2023r.) Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Trwanie życia, zgony, umieralność 3) Liczba kobiet na 100 mężczyzn - w dniu 31 XII. 0 50 100 150 200 250 300 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemmiastowieś 63.7% 36.3 % miasto wieś 8 Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2024 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2024 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,8 roku życia (w 2023 r. było to 19,6 roku), natomiast kobieta 24,5 roku życia (w roku poprzednim 24,4 roku). Przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn mających 60 lat zamieszkałych w miastach wynosiło 20 lat tj. o 0,6 roku dłużej niż mężczyzn na wsi, natomiast dalsze trwanie życia kobiet w tym wieku zamieszkałych w miastach wyniosło 24,7 roku (tj. o 0,4 więcej niż na wsi). W 2024 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 ludności w tym wieku wyniosła 35,8, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 0,2. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2024 r. wyniósł 40,8, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,1. Obserwuje się wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,7, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,2. Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych są choroby układu krążenia, które w 2023 r. odpowiadały za 39,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 27,0% zgonów osób starszych. Wykres 6 Współczynnik zgonów 4) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2024 r. na poziomie 31,8. 4) Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku. 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemkobietymężczyźni 9 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego 5) osobami starszymi w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym współczynnikiem obciążenia demograficznego charakteryzowało się woj. świętokrzyskie – 36,5 oraz woj. łódzkie – 36,2, natomiast najniższym – woj. małopolskie – z udziałem wynoszącym 28,7. Prognozy demograficzne Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 6) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Przewidywany jest ubytek ludności o ponad 7 mln do 2060 r. oraz spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. 5) Liczba osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15-64 lata. 6) GUS, Prognoza ludności na lata 2023–2060. 34.2 29.5 31.1 36.5 34.1 29.2 31.7 29.9 33 30.2 28.7 36.2 32.5 33.7 32.2 33.4 31.8 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie POLSKA 0510152025303540 zachodniopomorskiewielkopolskiewarmińsko-mazurskieświętokrzyskie śląskiepomorskiepodlaskiepodkarpackie opolskiemazowieckiemałopolskiełódzkie lubuskielubelskiekujawsko-pomorskiedolnośląskie POLSKA 10 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII 72% 28% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 67% 33% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 63% 37% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 11 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Analizując sytuację demograficzną w Polsce należy wziąć pod uwagę, że sytuacja Polski będzie coraz większym wyzwaniem dla polityki krajowej w najbliższych latach. Dane statystyczne oraz prognozy wskazują, że przyspieszeniu ulega proces starzenia się ludności Polski. Wskazują na to tendencje zmian dotyczące udziału ludności w wieku poprodukcyjnym (kobiety – 60 lat i więcej, mężczyźni – 65 i więcej). Struktura wieku mieszkańców Polski się zmienia i wynika przede wszystkim z dwóch czynników. Po pierwsze, niski poziom dzietności, który nie wystarcza, by zastąpić pokolenia. Po drugie, wydłużająca się długość życia, która związana jest z poprawą warunków zdrowotnych i stylu życia, sprawia, że społeczeństwo starzeje się w szybkim tempie. 2. Sytuacja materialna i mieszkaniowa Sytuacja dochodowa i warunki bytu osób w wieku 60 lat i więcej Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2024 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 450,02 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2024 r. stanowiły 80,1% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,8% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 3,1%. 62% 38% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 12 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 3 328,632 992,373 450,023 431,563 485,96 MIASTA w złotych Dochód rozporządzalny 3 615,973 237,463 589,073 567,463 638,11 WIEŚ w złotych Dochód rozporządzalny 2 834,502 689,323 046,492 958,093 114,13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2024 roku wyniosły 2 334,06 zł. W 2024 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 67,7%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 996,151 751,112 334,062 587,272 194,37 MIASTA w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 2 208,361 982,712 413,552 656,612 257,89 WIEŚ w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 631,221 464,732 103,352 345,702 039,13 13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły wyłącznie osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę, wyniósł w 2024 r. 27,3% (o 4,2 p. proc. więcej niż w gospodarstwach bez takich osób). Wydatki na utrzymanie mieszkania lub domu i kosztów energii stanowiły 22,3% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,7%, tj. odpowiednio o 4,5 i 4,3 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami bez takich osób. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. W miastach sytuacja dochodowa gospodarstw domowych jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 17,8% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,7%) niż gospodarstw na wsi. Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra65,550,246,336,557,1 Przeciętna31,344,547,053,440,1 Raczej zła i zła3,25,36,710,12,8 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra68,351,849,238,961,4 Przeciętna28,543,044,852,036,4 Raczej zła i zła3,25,26,09,12,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra59,447,337,828,346,5 Przeciętna37,547,153,658,449,3 Raczej zła i zła3,15,68,613,34,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. 14 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (46,3% wobec 65,5%), a częściej jako przeciętną (47,0% wobec 31,3%) oraz raczej złą lub złą (6,7% wobec 3,2%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,3% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Emerytury i renty wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał emerytury lub renty prawie 8 mln osób w wieku 60 lat i więcej (7 996,5 tys. 7) ). Świadczeniobiorcy ZUS stanowili zatem ponad 80% osób starszych. W grudniu 2024 r. emerytury z Zakładu ubezpieczeń Społecznych pobierało 6 311,6 tys. osób, wśród których 60,5% stanowiły kobiety. Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 8) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 241,9 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców (75,8%) stanowili mężczyźni. Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 9) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty rodzinne pobierało 978,1 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców stanowiły kobiety (ponad 95%). Średni wiek osób uprawnionych do renty rodzinnej 10) wyniósł ogólnie 68,9 lat – w tym 72 lata kobiety oraz 40 lat mężczyźni. 7) Liczba 7 996,5 tys. oznacza przeciętną miesięczną liczbę emerytów i rencistów w 2024 r. 8) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 9) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 10) – stan w grudniu 2024 r. 6360.1 6311.6 3817.5 3817.4 2542.6 2494.2 0 2000 4000 6000 8000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 505 241.9 173.6 58.6 331.4 183.3 0 100 200 300 400 500 600 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 15 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń–grudzień 2024 r. przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS wyniosła 7 996,4 tys. osób, w tym 6 306,0 tys. emerytów, 1 173,8 tys. osób pobierających rentę rodzinną, a najmniej – 516,7 tys. osób pobierało rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r. 11) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeciętna wysokość emerytury dla osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. wynosiła 3 887,03 zł (47,5% przeciętnego wynagrodzenia), renta z tytułu niezdolności do pracy dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 982,14 zł (48,7% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 551,16 zł (43,4% przeciętnego wynagrodzenia) 12) . Dla porównania, wartość minimum socjalnego w IV kwartale 2024 r. dla osoby w wieku powyżej 60 lat wyniosła 1 834,68 zł 13) . W związku z tym przeciętna emerytura była dwukrotnie wyższa od minimum socjalnego we wskazanym okresie. 11) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 12) Są to wysokości świadczeń bez wypłat wyrównawczych, z dodatkami pielęgnacyjnymi dla świadczeniobiorcy, łącznie z kwotą okresowej emerytury kapitałowej. 13) dane z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. 1227.1 978.1 1090.4 938.5 136.7 39.7 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 6306 516.7 1173.8 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 16 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty 14) emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi ZUS 15) , w grudniu 2024 r. wypłacono 433,1 tys. emerytur nowo systemowych w wysokości niższej niż najniższa ustawowa wysokość emerytury – tj. ponad 9,2% więcej niż w grudniu 2023 r. (396,9 tys.) Były to emerytury przyznane osobom o niepełnym stażu, których to emerytur 16) nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury. Osoby w wieku 60 lat i więcej podlegające ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 17) . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2024 r. wyniosła 92 384 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 83 410 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 974 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2024 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 67 639 osób 18) . Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 761 441, w tym 509 001 kobiety i 252 440 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 99 020 osób starszych, w tym 45 740 kobiety i 53 280 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 13 188 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2024 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 14) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 15) Raport: Emerytury nowosystemowe wypłacone w grudniu 2024 r. w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury (tj. niższej niż 1 780,96 zł). 16) zgodnie z art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, 1674). 17) z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, z późn.zm.). 18) Prezentowana ogólna liczba osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą dotyczy nie tylko osób starszych, ale wszystkich ubezpieczonych. 3887.03 3982.14 3551.16 3300 3400 3500 3600 3700 3800 3900 4000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 17 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2024 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15,5 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Ponadto 800 osób zostało skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2024 r. Poziom ubóstwa W 2024 r. w Polsce nastąpiło zmniejszenie zasięgu zagrożenia ubóstwem skrajnym (z 6,6% do 5,2% osób w gospodarstwach domowych). W grupie osób w wieku 60 lat i więcej wskaźnik ten w 2024 r. wyniósł 5,0% (wobec 5,9% w roku poprzednim) i był niższy niż w młodszych grupach wieku. Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) Źródła: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Jednocześnie w 2024 r. zwiększył się zasięg zagrożenia ubóstwem relatywnym (o 1,1 p. proc. do 13,3%), a zmniejszył zasięg zagrożenia ubóstwem ustawowym (o 1,5 p. proc. z 4,1% do 2,6%, przy niezmienionych od 2022 r. progach zagrożenia tym rodzajem ubóstwa). W 2024 r. wartości odsetek osób zagrożonych ubóstwem skrajnym we wszystkich analizowanych grupach wieku były na zbliżonym poziomie (5,2–5,4%). Biorąc pod uwagę podział ze względu na płeć – mężczyźni byli częściej zagrożeni ubóstwem skrajnym niż kobiety – w grupie osób w wieku 65 lat lub więcej – wśród mężczyzn było 5,6% zagrożonych ubóstwem skrajnym, a wśród kobiet – 4,9% Osoby starsze były rzadziej zagrożone niedostatkiem (osoby w wieku 65 lat lub więcej – 40,3%), niż osoby w wieku 0–17 lat (46%). Analogicznie, jak w przypadku ubóstwa skrajnego, 74,4 61,4 65,6 54,6 74,4 62,1 66,5 52,8 73,8 60,8 64,5 55,8 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 5 5.2 5.4 5.2 osoby w wieku 65 lat i więcej osoby w wieku 18-64 lata osoby w wieku 0-17 lat ogółem 4.854.94.9555.055.15.155.25.255.35.355.45.45 18 tak w przypadku niedostatku, zagrożeni nim byli częściej mężczyźni niż kobiety. W najstarszej grupie wieku (65 lat lub więcej), wśród mężczyzn odnotowany odsetek zagrożonych niedostatkiem wyniósł 41,4%, a wśród kobiet 39,5%. Warunki mieszkaniowe gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej DANE Z NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO 2021, GUS 19) Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2021 r. w Polsce było 12 516,5 tys. gospodarstw domowych, w skład których wchodziło 37 459,3 tys. osób. Liczba gospodarstw domowych, w skład których wchodziły osoby z w wieku 60 lat i więcej wyniosła 6 545,3 tys. z liczbą osób 19 728,8 tys. Na wsi było 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi, co stanowiło 34,6% ogółu gospodarstw z osobą starszą – liczba ludności wchodząca w skład takich gospodarstw wynosiła 8 705,1 tys. osób. Natomiast w miastach było ich niemal dwa razy więcej – 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi – co stanowiło 65,4% takich gospodarstw domowych z liczbą 11 023,7 tys. osób. Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej WyszczególnienieGospodarstwa domowe Ludność w gospodarstwach domowych Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym z osobami w wieku 60 lat i więcej (w tys.) ogółem6 545,319 728,83,01 miasto4 282,811 023,72,57 wieś2 262,58 705,13,85 Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym była wyższa na wsi niż w miastach. Sytuacja ta wyglądała podobnie wśród ogółu gospodarstw, jak i wśród gospodarstw domowych z osobami starszymi, gdzie przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym wynosiła 3,01. Nieco wyższa była na wsi 3,85. Wyniki spisu z roku 2011 do wyników z roku 2021 zmieniły proporcję gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba starsza. W omawianym okresie na wsi nastąpił znaczny wzrost liczby gospodarstw domowych z osobami starszymi z 1 932,6 tys. do 2 262,5 tys. (tj. o 17,1%), a ich udział w wśród ogółu gospodarstw domowych na wsi wynosił 55,8% (2021 r.). Warto podkreślić, że 10 lat wcześniej udział gospodarstw domowych z osobą starszą był niższy i wynosił 49,1%. Podobny trend zaobserwowano w miastach – liczba gospodarstw domowych z osobą starszą wzrosła z 3 569,2 tys. do 4 282,8 tys., co stanowi 50,6% gospodarstw domowych w miastach. W 2011 r. udział tych gospodarstw domowych w miastach wyniósł 41,6%. Obserwowane jest również zróżnicowanie regionalne występowania gospodarstw domowych, w skład których wchodzi osoba powyżej 60 r.ż., jak również w liczbie osób wchodzących w ich skład. Województwa o najwyższym, ponad 60%, udziale gospodarstw domowych z osobą starszą, które mieszkały na wsi to: świętokrzyskie (63,3%), podlaskie (62,2%), lubelskie (60,8%). W województwach: łódzkim, opolskim, podkarpackim i śląskim udział takich gospodarstw wynosił blisko 60%. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wskaźnik dla Polski ogółem wynosił 55,8%. Z kolei najmniej gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały na wsi było w województwach: pomorskim (47,3%), wielkopolskim (51,0%) i dolnośląskim (51,7%). 19) dane z Głównego Urzędu Statystycznego. 19 Natomiast najwyższy udział gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały w miastach, był w województwie świętokrzyskim (58,4%), podkarpackim (54,0%), lubelskim (53,8%) oraz łódzkim (53,6%). Warto zauważyć, że jedynie w trzech województwach udział gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. wynosił poniżej 50% tj. w województwie mazowieckim (45,1%), małopolskim oraz pomorskim (po 48,9%). Gospodarstwa z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym mieszkały na terenach wiejskich w województwach: małopolskim (4,27), podkarpackim i pomorskim ze wskaźnikiem (4,03). Natomiast o najniższej przeciętnej liczbie osób w gospodarstwie domowym w województwie: zachodniopomorskim, lubelskim, warmińsko mazurskim i lubuskim. Gospodarstwa domowe z osobą starszą, które mieszkały w miastach, z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym, mieszkały w województwie: podkarpackim (2,89) małopolskim (2,80), wielkopolskim (2,76) oraz podlaskim (2,71), a najmniejszą w województwie: – łódzkim (2,37), dolnośląskim (2,44), mazowieckim (2,47). Dokonując charakterystyki gospodarstw domowych z osobami starszymi warto wziąć również pod uwagę podział według grup wieku. Na wsi wśród 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi połowę (54,5%) stanowiły gospodarstwa z osobami w wieku powyżej 70 lat, a ponad 23% gospodarstwa, w skład których wchodziła osoba w wieku 80 lat i więcej. Podobnie w miastach spośród 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą ponad połowę stanowiły gospodarstwa z osobą w wieku powyżej 70 lat (55,2%), a ponad 21% z osobą w wieku 80 lat i więcej. Warto przy tym zwrócić uwagę, że w starszych grupach wiekowych częściej w skład gospodarstw domowych wchodziły kobiety. Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania Ludność w gospodarstwach domowychGospodarstwa domowe ogółemkobietymężczyźni w tys. z osobami w wieku 60 lat i więcej miasto4 282,811 023,76 069,24 954,5 wieś2 262,58 705,14 465,24 239,9 z osobami w wieku 70 lat i więcej miasto2 364,95 880,93 377,72 503,2 wieś1 233,64 837,32 569,52 267,8 z osobami w wieku 80 lat i więcej miasto926,22 252,21 358,8893,4 wieś521,92 064,31 131,3933 Źródło: GUS Na wsi w skład gospodarstw domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej najczęściej wchodziła jedna osoba i gospodarstwa takie stanowiły przeszło połowę ogółu takich gospodarstw (55%) i blisko 60% w miastach. Udział gospodarstw domowych z dwiema osobami starszymi wyniósł blisko 41% na wsi i ponad 38% w miastach. Najmniej (ponad 4% na wsi i 2,6% w miastach) było gospodarstw domowych w skład których wchodziło 3 i więcej osób powyżej 60. roku życia. 20 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) Źródło: GUS Na wsi prawie co trzecie (637,6 tys., tj. 28,2% z ogółu gospodarstw domowych z osobami starszymi) gospodarstwo domowe stanowiły gospodarstwo domowe, w skład którego wchodziły wyłącznie osoby powyżej 60. roku życia. Wśród nich najwięcej (328 tys., tj. ponad 51%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły blisko 45%. W miastach natomiast spośród 4 282,8 tys. takich gospodarstw domowych aż ponad połowa była tworzona wyłącznie przez osobę starszą (2 148,2 tys., tj. 50,2%). Wśród nich najwięcej (1 230 tys., tj. 57%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły prawie 41%. Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania WyszczególnienieGospodarstwa domowe z osobami starszymi z tego:ogółemwyłącznie z osobami starszymi z osobami starszymi młode z osobami starszymi w średnim wieku z osobami starszymi młode i w średnim wieku z osobami starszymi w tys. Miasta4 282,82 148,22 134,6151,81 143,8839,1 1-osobowe1 230,41 230,4---- 2-osobowe1 438,4876,3562,157,6504,4- 3-osobowe696,837,1659,867,9467,7124,2 4-osobowe374,84,0370,818,5132,3220,0 5 i więcej osobowe 542,40,4542,07,839,4494,8 Wieś2 262,5637,61 624,971,9566,5986,4 1-osobowe328,0328,0---- 2-osobowe500,3285,9214,416,8197,7- 3-osobowe346,021,1324,931,9234,858,3 4-osobowe275,22,4272,913,596,8162,6 5 i więcej osobowe 812,90,2812,79,837,3765,6 Źródło: GUS 3.1 39.2 57.7 4.1 40.9 55 z 3 osobami i więcej z 2 osobami z 1 osobą 010203040506070 wieśmiasto 21 Liczba gospodarstw domowych na wsi, w skład których, oprócz osób starszych wchodziły również inne osoby, wynosiła 1 624,9 tys., tj. 71,8% ogółu gospodarstw z osobami starszymi. W miastach wynosiła 2 134,6 tys., tj. niemal połowę ogółu gospodarstw. Na wsi blisko 43,6% gospodarstwa tworzyły osoby młode i w średnim wieku oraz osoby starsze tzn. trzy i więcej pokoleń, w których mieszkało pięć i więcej osób. W co czwartym gospodarstwie domowym mieszkały osoby starsze i osoby w średnim wieku (głównie 3 osobowe gospodarstwa). W miastach niemal co piąte takie gospodarstwo domowe składało się z osób starszych i w średnim wieku (głównie 2 i 3 osobowe gospodarstwa). Dane za 2024 r. Gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały głównie w budynkach wielorodzinnych (58,8% w 2024 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 41,1% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 73,8 m2, przy czym w miastach była ona o 27,6 m2 mniejsza niż na wsi (66,9 m2 wobec 94,5 m2). Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny54,344,558,866,950,6 dom 1-rodzinny45,655,441,133,049,3 inny0,10,10,10,10,1 MIASTA Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny75,165,173,881,566,7 dom 1-rodzinny24,834,826,118,433,3 inny0,00,10,10,10,0 WIEŚ Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny8,77,813,315,711,5 dom 1-rodzinny91,292,186,484,088,3 inny0,10,10,20,30,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Mieszkania wyposażone w wodociąg miało w 2024 r. 99,8% gospodarstw osób starszych. Mieszkania wyposażone w łazienkę, ciepłą wodę bieżącą – użytkowało odpowiednio 98,6% i 99,1% 22 gospodarstw osób starszych. Gaz z sieci miało doprowadzone do mieszkań 64,3% gospodarstw osób starszych, a 25,0% korzystało z gazu z butli. Z ogrzewania centralnego (z elektrociepłowni, kotłowni osiedlowej lub lokalnego) korzystało 84,2% gospodarstw osób starszych. Najwięcej gospodarstw domowych osób starszych, które używały do ogrzewania mieszkania pieca było wśród jednoosobowych gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej, które mieszkały na wsi – 27,5% (wobec 15,5% gospodarstw domowych też mieszkających na wsi, ale bez osób starszych). Użytkowanie mieszkań, które posiadały odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2024 r. 96,0% gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej (96,9% w miastach i 93,1% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (80,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (96,7%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu wskazało 7,3% gospodarstw osób starszych, 2,9% oceniło, że mieszka w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,5% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (także przemocą, wandalizmem). Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w 2024 r. wyniosła 2,41 w skali kraju. Największa przeciętna liczba osób w gospodarstwach domowych wystąpiła w woj. podkarpackim i małopolskim, natomiast najmniejsza w woj. zachodniopomorskim i lubuskim. 2,15 2,55 2,40 2,49 2,30 2,37 2,38 2,67 2,44 2,38 2,60 2,32 2,18 2,56 2,43 2,31 2,41 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie ogółem 0,000,501,001,502,002,503,00 23 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Posiada odpowiednie warunki techniczno-sanitarne 96,996,096,094,797,4 Jest położone w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu 7,07,27,37,56,8 Jest położone w rejonie szczególnie zagrożonym przestępczością, przemocą, wandalizmem 1,71,41,51,61,3 Jest położone w rejonie o złej infrastrukturze 3,83,42,92,63,6 Jest położone w rejonie o szczególnych zaletach 8,36,37,77,97,6 Posiada balkon (taras), ogródek 82,884,080,375,985,5 Jest wystarczająco ciepłe w zimie 97,497,096,795,598,0 Jest wystarczająco chłodne w lecie 96,196,796,796,097,3 Znajduje się w budynku posiadającym bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania 22,223,826,627,725,6 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Według subiektywnej oceny gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. 96,0% spośród nich zamieszkiwało mieszkania posiadające odpowiednie warunki techniczno-sanitarne. Odsetek ten był nieco niższy w jednoosobowych gospodarstwach domowych osób w wieku 60 lat i więcej i wyniósł 94,7%. Zdecydowana większość mieszkań gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej była wystarczająco ciepła w zimie i wystarczająco chłodna w lecie – po 96,7%. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej mieszkało w budynkach z barierami architektonicznymi, które utrudniały dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. Dane dotyczące sytuacji gospodarstw domowych seniorów wskazują, że pomimo ogólnego dobrego stanu mieszkań, niezbędne jest projektowanie nowych rozwiązań w polityce mieszkaniowej, które przyczynią się do poprawy komfortu życia osób starszych. Konieczne jest uwzględnienie faktu, iż pogarszający się stan zdrowia i zmieniające się możliwości psychofizyczne osób starszych wraz z postępującym wiekiem, będą wymagały dostosowywania przestrzeni, w której mieszkają, w taki sposób, aby nie ograniczała ich samodzielności. W najbliższych latach szczególnie ważne będzie likwidowanie barier architektonicznych w gospodarstwach domowych seniorów oraz otaczającej ich infrastruktury społecznej. Pomoc 24 ta powinna dotrzeć w pierwszej kolejności do tzw. „więźniów 4. piętra”, którzy ze względu na problemy z poruszaniem się są szczególnie narażeni na gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia i wykluczenie społeczne. Działania powinny uwzględnić także pomoc dla osób starszych na terenach wiejskich, które biorąc pod uwagę duże odległości i koszty życia nie są w stanie korzystać z przysługujących im usług społecznych i zdrowotnych. 3. Sytuacja rodzinna Stan cywilny osób starszych 20) Na podstawie danych porównawczych z Narodowego Spisu Powszechnego 2011 i 2021 można zauważyć, że spadek udziału wdów i wdowców w populacji Polski był znaczący. Różnica wynosi prawie 9 p. proc. (około 140 tys. osób). Prawdopodobnie jest to konsekwencją poprawy stanu zdrowia, dostępu do diagnostyki i długości życia osób starszych, w szczególności mężczyzn. Choć różnica między przeciętnym trwaniem życia kobiet i mężczyzn nadal jest znacząca to z biegiem lat się zmniejsza. W 2024 r. wyniosła 7,3 roku. Dostrzegany jest także dwukrotny wzrost liczby osób rozwiedzionych w wieku 60 lat i więcej. W 2011 r. osoby te stanowiły 4,5%, a w 2021 r. ponad 8%. Jednocześnie wzrósł udział osób żonatych zamężnych o ponad 4 p. proc. (około 1,6 mln). Na przestrzeni lat nieznaczny wzrost odnotowano w liczbie kawalerów i panien w wieku 60 lat i więcej, co może być efektem opóźniania decyzji o małżeństwie lub pozostawania w stanie wolnym do późniejszego wieku. Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Gospodarstwa domowe osób starszych według składu rodzinnego 21) Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 ogólna liczba gospodarstw domowych z osobami 60+ wyniosła 6 545,3 tys., w tym w miastach 4282,8 tys. i 2262,5 na wsi. Najczęściej występującym typem gospodarstwa osób starszych były gospodarstwa jednorodzinne – stanowiły one ponad 55% wszystkich gospodarstw (około 3,6 mln) oraz gospodarstwa 20) dane z Głównego Urzędu Statystycznego 21) dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS. 0.33 4.48 33.66 56.81 4.72 0.31 8.19 24.92 61.05 5.53 nieustalony rozwiedzione/rozwiedze... wdowy/wdowcy zamężne/żonaci panny/kawalerowie 010203040506070 NSP 2021NSP 2011 25 nierodzinne (zarówno jednoosobowe jak i wieloosobowe) – 28% (około 1,8 mln). Gospodarstw dwurodzinnych odnotowano 14,2% (prawie 1 mln), natomiast trzy i więcej rodzinnych zaledwie 2% (około 133 tys.). Analizując dane dotyczące gospodarstw nierodzinnych warto podkreślić, że dominują tam gospodarstwa jednoosobowe, których było ponad 1,5 mln (około 84,8% nierodzinnych). Świadczy to o dużej liczbie seniorów mieszkających samotnie. Dane z poszczególnych województw uwidaczniają różnice regionalne, które są konsekwencją m.in. gęstością zaludnienia i sytuacją demograficzną na tym obszarze. W województwach o większej liczbie ludności tj. woj. mazowieckie czy śląskie jest większa liczba gospodarstw jednorodzinnych oraz nierodzinnych. W woj. mazowieckim odnotowano największą liczbę gospodarstw domowych osób starszych – ponad 916, 3 tys., w tym wysoki udział gospodarstw jednorodzinnych (491,5 tys.) i nierodzinnych jednoosobowych (245,5 tys.). Na drugim miejscu znalazło się woj. śląskie (807, 3 tys.), a następnie woj. małopolskie (535,5 tys.). Najmniej gospodarstw odnotowano w woj. lubuskim (173,6 tys.) i woj. opolskim (171,0 tys.). Warto także zwrócić uwagę, że, w woj. śląskim wystąpiła duża liczba nierodzinnych gospodarstw jednoosobowych (ponad 207 tys.), a w woj. małopolskim relatywnie wysoki odsetek gospodarstw dwurodzinnych (103 tys.). Woj. lubuskie i woj. opolskie wyróżniły się z kolei relatywnie małą liczbą gospodarstw z osobami 60 lat i więcej. Miasto W miastach większość stanowiły mieszkania w gospodarstwach jednorodzinnych – 2 396,4 tys. (56%) oraz jednoosobowych nierodzinnych – 1 230,4 tys. (85%). Gospodarstwa trzy i więcej rodzinne występowały bardzo rzadko 49,2 tys. (około 1%). Gospodarstwa dwurodzinne natomiast stanowiły 396,4 tys. (ponad 9%). Najwięcej gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w miastach było w woj. mazowieckim (624,9 tys.). Kolejne miejsca zajęły woj. śląskie (646, 6 tys.), woj. wielkopolskie (339,5 tys.) i woj. dolnośląskie (388,5 tys.). Najmniej gospodarstw w miastach odnotowano w woj. opolskim (99,9 tys.) oraz woj. lubuskim (121,2 tys.). Porównując dane z poszczególnych regionów można zauważyć, że woj. mazowieckie miało najwięcej zarówno gospodarstw jednorodzinnych (330,7 tys.), dwurodzinnych (50,0 tys.) i wielorodzinnych (7,2 tys.). Podobnie sytuacja prezentowała się w kontekście gospodarstw jednoosobowych nierodzinnych (199,0 tys.). Wieś Spośród wszystkich 2262,5 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą zamieszkałych na wsi ponad 82% stanowiły gospodarstwa rodzinne, przy czym 1246,3 tys. (tj. 55,1%) było tworzonych przez jedną rodzinę. Gospodarstwa domowe dwurodzinne stanowiły 23,6% ogółu gospodarstw domowych z osobą starszą i mieszkały na wsi. Widoczne jest zróżnicowanie regionalne biorąc pod uwagę skład rodzinnych gospodarstw domowych z osobami starszymi, które mieszkają na wsi. Najwięcej gospodarstw jednorodzinnych mieszkało w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim, lubuskim, opolskim i kujawsko-pomorskim, gdzie ich udziały wynosiły odpowiednio od 58,0% do 56,4%. Natomiast najmniej w małopolskim (52,4%) oraz świętokrzyskim, podlaskim, podkarpackim i śląskim (powyżej 54%). 26 Gospodarstwa dwurodzinne, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. najczęściej przebywały w województwie małopolskim (28,5%) oraz śląskim i wielkopolskim – prawie co czwarte gospodarstwo. Najmniej takich gospodarstw było w województwach: zachodniopomorskim (18,0%), warmińsko-mazurskim (19,4%), dolnośląskim i lubuskim (nieco ponad 20,0%). Gospodarstwa składające się z trzech i większej liczby rodzin występowały rzadko w każdym z województw, a ich udział oscylował pomiędzy 5,0% w województwie pomorskim a 2,8% w województwach opolskim i łódzkim. Warto zwrócić uwagę na wysokie – ponad 20% – udziały gospodarstw domowych nierodzinnych w województwach podlaskim, zachodniopomorskim, lubelskim. Najmniej gospodarstw nierodzinnych z osobą starszą było w województwie małopolskim, wielkopolskim i śląskim, a ich udziały wynosiły odpowiednio 14,3%, 14,7% i 15,2%. Analizując sytuację rodzinną należy wziąć również pod uwagę stały, na przestrzeni dziesięcioleci, spadek liczby rodzin wielopokoleniowych na rzecz rozwoju rodzin nuklearnych, a także skalę feminizacji starości. Proces ten niesie za sobą wiele wyzwań społecznych, w tym m.in. rozluźnienie relacji rodzinnych czy brak poczucia przynależności – szczególnie w przypadku osób starszych, niesamodzielnych. 4. Usługi społeczne System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia. Skierowany jest do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w trudnej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. W 2024 r. rzeczywista liczba rodzin objętych pomocą społeczną, w tym wyłącznie w postaci pracy socjalnej w 2024 r. wyniosła 851 732, w tym na wsi 334 543. W 2024 r. pomocą społeczną objęto 193 060 rodzin emerytów i rencistów. Należy zwrócić uwagę, że prawie 75% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa jednoosobowe, w tym ponad 1/3 na wsi – 64 825. WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn, wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi mogą zostać przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji usługi opiekuńcze ogółem w ramach zadań własnych gminy 22) – 111 537. 22) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 27 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich Są to usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przyznane w formie usług sąsiedzkich. Jest to zatem jedna z form (nieobligatoryjna) świadczenia usług opiekuńczych. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Usługi te mogą być świadczone przez osobę pełnoletnią, która spełnia wymagania określone w ustawie 23) . •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 24) – 3 153. 23) ustawa o pomocy społecznej. 24) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 96.5 94.2 96.6 88.2 92.2 95.9 68.6 88.8 91.5 86.4 91.8 80.2 98.8 82.2 93.8 91.7 89.2 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 28 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności i świadczone są przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 25) – 5 139. 25) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29.2 16.4 19 39.2 18 35.8 16.1 36.9 12.7 21.1 19.2 12.4 32.9 15.5 20.1 17.2 21.6 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530354045 29 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są świadczeniem należącym do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej i realizowane są ze środków budżetu państwa dla szczególnej grupy osób wykazujących zaburzenia psychiczne. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 26) – 14 555. 26) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 10.6 12.8 5.2 8.8 26.9 10.6 1.7 9.4 9.9 9.9 11 7.3 6.1 11.3 13.2 8.3 10.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530 30 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia Osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkiem wsparcia może być ośrodek wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, dzienny dom pomocy, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schronisko i dom dla bezdomnych oraz klub samopomocy. •liczba ośrodków 27) – 2 676 •liczba miejsc 28) – 89 400 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 29) – 109 482. Mieszkania treningowe i wspomagane 27) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 28) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 42.5 52.2 26.7 65.7 43.1 77.2 45.8 71.3 49.3 42.2 45.6 20.3 18.3 32.4 98.6 41.4 47.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 31 Mieszkania treningowe i wspomagane 30) są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierające te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Każde mieszkanie treningowe i wspomagane musi spełniać minimalne standardy określone w rozporządzeniu 31) . •liczba ośrodków 32) – 2 093 •liczba miejsc 33) – 5 571 liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 34) – 5 225. Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. województwoliczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie213513385 kujawsko-pomorskie123289288 lubelskie105371313 lubuskie64138112 łódzkie119303342 małopolskie143489444 mazowieckie81260223 opolskie89147156 podkarpackie3611484 podlaskie3610669 pomorskie132444520 śląskie247792846 świętokrzyskie329420360 warmińsko-mazurskie95257159 wielkopolskie184568520 zachodniopomorskie97360404 RAZEM2 0935 5715 225 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej 30) zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 31) Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2023 r. (Dz. U. 2023 r. poz. 2354) w sprawie mieszkań treningowych i wspomaganych. 32) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 33) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 32 To usługi świadczone przez dom pomocy społecznej w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej osobom pełnoletnim wymagającym wsparcia z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niebędącym mieszkańcami domu. Usługi wsparcia krótkoterminowego mogą być przyznane osobie, która wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Usługi wsparcia krótkoterminowego w domach pomocy społecznej 35) : •liczba jednostek – 34 •liczba miejsc – 151 •liczba osób korzystających – 167 36) INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób, które w nim przebywają. Możliwość pobytu w domu pomocy społecznej przysługuje osobie, która wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu oraz której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. •liczba jednostek 37) – 824 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 38) – 80 322 (49 338 miejsc dla osób urodzonych w latach 1916–1964) •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS- ów 39) – było 78 323 mieszkańców, w tym 49 338 osób w wieku 60 lat i więcej. Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. ogółem liczbaDomy Pomocy Społecznej w podziale na typy i sposoby ich łączenia 40) jednostekMieszkańców urodzonych w 35) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 36) Zgodnie z objaśnieniami: Należy wykazać liczbę osób korzystających z usługi wsparcia krótkoterminowego w ciągu całego roku sprawozdawczego (od 1 I 2024 do 31 XII 2024). Każdą osobę należy wykazać tylko jeden raz, nawet jeśli wielokrotnie skorzystała w ciągu roku z usług. 37) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 38) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 39) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 40) zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 33 latach 1916– 1964 OGÓŁEM z tego dla: 82449 338 1) osób w podeszłym wieku845 150 2) osób przewlekle somatycznie chorych13911 093 3) osób przewlekle psychicznie chorych17511 240 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie1123 317 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie35174 6) osób niepełnosprawnych fizycznie6297 7) osób uzależnionych od alkoholu124 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 1228 760 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 153 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 211 410 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 651 007 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 41) 525 713 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne Domy Pomocy Usługi opiekuńcze i bytowe w rodzinnym domu pomocy świadczone są całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony (o jakim mowa w art. 25 ustawy o pomocy społecznej). W domu takim może mieszkać od trzech do ośmiu osób wymagających wsparcia w tej formie. Z usług tych może skorzystać osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: z powodu wieku lub niepełnosprawności wymaga pomocy innych osób, nie można zapewnić jej usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. •liczba ośrodków 42) – 55 ogółem •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 43) – 406 ogółem •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 44) – 430 ogółem. Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r. Inny podmiot prowadzący na zlecenie gminy Województwo liczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie32113 kujawsko-pomorskie32426 41) Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 42) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 43) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 44) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34 lubelskie43232 lubuskie144 łódzkie144 małopolskie188 mazowieckie000 opolskie000 podkarpackie188 podlaskie75154 pomorskie32433 śląskie189 świętokrzyskie107995 warmińsko-mazurskie1497103 wielkopolskie53833 zachodniopomorskie188 RAZEM55406430 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku może być prowadzona po uzyskaniu zezwolenia wojewody 45) . Wojewoda wydaje zezwolenie, jeżeli podmiot o nie występujący: spełnia warunki określone w ustawie o pomocy społecznej, spełnia standardy, o których mowa w ustawie 46) . Standardy te określają zakres usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Opieka w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku polega na świadczeniu przez całą dobę usług: 1. opiekuńczych zapewniających: •udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, • pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby, • opiekę higieniczną, • niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych, •kontakty z otoczeniem; 2. bytowych zapewniających: •miejsce pobytu, • wyżywienie, •utrzymanie czystości. Sposób świadczenia usług powinien uwzględniać stan zdrowia, sprawność fizyczną i intelektualną oraz indywidualne potrzeby i możliwości osoby przebywającej w placówce, a także prawa człowieka, w tym w szczególności prawo do godności, wolności, intymności i poczucia bezpieczeństwa. •liczba ośrodków 47) – 707 45) zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej 46) art. 68 ustawy o pomocy społecznej 47) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 35 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 48) – 28 896 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS-ów placówek 49) – 24 956 (prowadzone w ramach działalności gospodarczej 21 542, statutowej 3 414), brak danych w zakresie osób starszych. Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-05 za 2024 r. KADRA POMOCY SPOŁECZNEJ •liczba pracowników socjalnych (zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024) – 22 046 osób •liczba pracowników wykonujących usługi opiekuńcze 50) – zatrudnieni w OPS – 6 305, w CUS – 332 Kadra pomocy społecznej w domach pomocy społecznej (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 51) •liczba pracowników socjalnych – 1 962, •liczba pielęgniarek – 3 988, •liczba opiekunów i opiekunów medycznych – 21 124, •liczba terapeutów – 2 551, •liczba fizjoterapeutów – 991 osób. Kadra pomocy społecznej w środowiskowych domach samopomocy (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 52) •liczba pracowników socjalnych – 346 •liczba pielęgniarek – 159 •liczba instruktorów terapii zajęciowej – 2 368 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW 48) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 49) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 50) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 51) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 52) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. Ogółem liczbaWojewództwo PlacówekMiejscMieszkańców dolnośląskie582 3602 086 kujawsko-pomorskie29947753 lubelskie21697590 lubuskie14415354 łódzkie331 1601 098 małopolskie562 4532 142 mazowieckie1516 7485 814 opolskie331 3101 188 podkarpackie19812687 podlaskie23963816 pomorskie873 1682 741 śląskie923 9943 442 świętokrzyskie20911742 warmińsko-mazurskie00 0 wielkopolskie461 817 1 493 zachodniopomorskie251 1411 010 RAZEM70728 89624 956 36 Opieka 75+ W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizowany jest program „Opieka 75+”, który skierowany jest do gmin miejskich, wiejskich oraz miejsko – wiejskich, liczących do 60 tys. mieszkańców. Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. Wysokość dotacji celowej z budżetu państwa w roku bieżącym nie może przekroczyć 60% kosztów realizacji zadania. W ramach programu, gmina przystępująca do jego realizacji, może skorzystać z dofinansowania ze środków budżetu państwa na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli: 1)dane świadczenie realizuje samodzielnie tj. przez pracowników ośrodka pomocy społecznej, urzędu gminy lub innych gminnych jednostek organizacyjnych lub 2)zleca realizację przedmiotowego zadania organizacjom pozarządowym lub 3)kupuje usługi opiekuńcze od podmiotów sektora prywatnego. Środki finansowe z programu mogą być przeznaczone na dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Zgodnie z danymi przekazanymi przez MRPiPS w 2024 r. program był realizowany przez 691 gmin – najwięcej w woj. mazowieckim i wielkopolskim, natomiast najmniej w woj. łódzkim i opolskim. Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że program realizowało około 28%. Dla porównania w 2023 r. było to 612 gmin. Wsparciem w ramach usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych z programu objęto łącznie 14 311 osób. 37 Wykres 26 Program Opieka 75+ Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Korpus Wsparcia Seniorów Realizowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej program „Korpus Wsparcia Seniorów” jest elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W roku 2024 program zakładał realizację dwóch Modułów: Moduł I, którego celem było zapewnienie usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich seniorom w wieku 60 lat i więcej. Usługi sąsiedzkie świadczone w ramach Modułu I obejmowały swoim zakresem pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji, oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Moduł II, którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych przez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. W ramach Modułu II gminy mogły uzyskać wsparcie finansowe na dofinansowanie zakupu, jak również kosztów użytkowania tzw. opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa oraz 45 68 45 33 43 40 14 48 25 84 52 22 26 44 46 56 1253 1599 1070 558 1180 585 218 623 903 1349 1081 579 327 565 1129 1292 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020040060080010001200140016001800 liczba osób objętych wspraciemliczba gmin realizujących projekt 38 na dofinansowanie kosztów użytkowania opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa zakupionych w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów w latach 2022–2023. Na realizację programu w 2024 r. przeznaczono ogółem kwotę 50 mln zł, w tym 29 840.000,00 zł na realizację Modułu I oraz 20 160 000,00 zł na realizację Modułu II. Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r. WojewództwoLiczba gmin Liczba osób w wieku 60 lat i więcej objętych wsparciem w ramach Modułu I Całkowity koszt realizacji Modułu I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” na 2024 r. (dotacja + wkład własny) – (w zł) WYKONANIE – Wysokość środków faktycznie wydatkowanych na realizację MODUŁU I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” (dotacja) – (w zł) dolnośląskie26138654 286,09484 993,94 kujawsko-pomorskie302211 147 644,79813 341,51 lubelskie30129637 164,03502 094,60 lubuskie25141567 955,83439 565,58 łódzkie1794449 330,00350 973,67 małopolskie34211936 777,95699 148,64 mazowieckie643101 557 688,861 158 329,42 opolskie936156 608,30124 969,85 podkarpackie562761 263 064,07989 592,13 podlaskie1785418 057,27316 614,45 pomorskie432501 142 094,11886 530,51 śląskie28141609 251,36486 249,19 świętokrzyskie362411 228 148,67927 221,11 warmińsko-mazurskie22108496 849,15385 163,22 wielkopolskie362401 071 915,66796 792,78 zachodniopomorskie30178687 298,41539 961,69 RAZEM503279913 024 134,559 901 542,29 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Z analizy przekazanych danych wynika, że w 2024 r. w programie uczestniczyło ogółem 503 gminy. Wsparciem w ramach programu objęto 2 799 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w 2024 r. wyniosła 9 901 542,29 zł. Biorąc pod uwagę powyższe dane należy podkreślić, że zauważalny jest widoczny w ostatnich latach rozwój katalogu świadczonych usług społecznych, jednak ich poziom jest zdecydowanie niewystarczający. Konsekwentnie rozszerzana oferta usług, zarówno w formie ogólnokrajowych, jak i lokalnych rozwiązań, umożliwi skuteczne i dopasowane do indywidualnych potrzeb wsparcie osób najbardziej potrzebujących. Działania te przyczynią się do ograniczenia nierówności społecznych i wykluczenia społecznego w zbiorowości osób starszych. 39 5. Sytuacja na rynku pracy W 2024 r. ludność aktywna zawodowo w wieku 60–89 lat liczyła 1 438 tys. osób tj. o 0,3% mniej niż rok wcześniej (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL). Wśród tych osób 98,5% to osoby pracujące. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60–89 lat, podobnie jak w roku poprzednim, stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15–89 lat. Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2024 r., w analizowanej grupie wieku, wyniósł 65,6%. W 2024 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60–89 lat wyniósł 15,2%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,4%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2024 r. na poziomie 15,0% (wobec 15,2% rok wcześniej). Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. Wyszczególnienie OgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35014 55815 79218 30312 047 w tym osoby w wieku 60–89 lat9 4484 0065 4426 0293 418 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 7439 5588 18410 7916 952 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 438944493946492 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 2319 3007 93110 4906 740 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 417927490931486 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem12 6074 9997 6087 5125 095 w tym osoby w wieku 60–89 lat8 0103 0614 9495 0832 927 Współczynnik aktywności zawodowej – w %. Dane średnioroczne. Ogółem58,565,751,859,057,7 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,223,69,115,714,4 Wskaźnik zatrudnienia – w %. Dane średnioroczne. Ogółem56,863,950,257,355,9 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,023,19,015,414,2 Bierni zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem5 4382 0953 3433 3462 092 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem5 4362 0933 3433 3452 091 osoby nieposzukujące pracy – emerytura4 9581 8003 1583 0901 868 osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 29522471154141 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem786,2380,4405,8427,2359 w tym osoby w wieku 60 lat i więcej49,048,70,328,120,9 Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. Źródło: Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) ; dane dot. bezrobotnych – dane MRPiPS. Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60–89 lat wyniosła 8 010 tys. i wzrosła o 1,0% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,8% osób w analizowanej grupie wieku. 40 Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60–74 lata było pobieranie emerytury, którą w 2024 r. wskazało 91,2% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,4% biernych zawodowo w wieku 60–74 lata. W końcu 2024 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,7 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia, tj. o 0,3 tys. osób, czyli 0,2% więcej niż w końcu 2023 r. Bezrobotni powyżej 50. roku życia w końcu 2024 r. stanowili 26,9% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych wobec 26,8% rok wcześniej. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2024 r. 49,0 tys. (tj. 6,2%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do końca 2023 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 2,6 tys. osób, tj. o 4,9%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2024 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,1 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 14,0% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. (Niektóre osoby są liczone kilkukrotnie, jeśli w ciągu roku brały udział w więcej niż jednej aktywnej formie przeciwdziałania bezrobociu.) W porównaniu do 2023 r. liczba bezrobotnych powyżej 50. roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 0,6 tys. osób, tj. o 1,7%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 2,8%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50. roku życia rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,5 tys.) oraz staż (6,2 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęło w 2024 r. 96 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 22,2% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 86,7% osób powyżej 50. roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2024 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2024 r. rozpoczęło udział 595 bezrobotnych powyżej 50. roku życia, co stanowiło 20,4% ogółu bezrobotnych, którzy rozpoczęli udział w programach regionalnych. Udział w programach zakończyło 515 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 357 osób (tj. 69,3% tych, którzy zakończyli udział). Na mocy ustawy 53) , osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia były w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Szczegółowe dane na temat udziału w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu były więc zbierane o osobach bezrobotnych w tym wieku. Na mocy ustawy o promocji (...) osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia mogły na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo, wg ustawy bezrobotnym powyżej 50. roku życia przysługiwało pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, umożliwiających zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji przewidziała także szereg instrumentów kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: 53) z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która obowiązywała w 2024 r. 41 •pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50. rok życia, mógł otrzymać refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; •pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniający osoby, które ukończyły 50 rok życia, i w okresie 30 dni przed zatrudnieniem pozostawały w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy byli zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; •pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn byli całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; •pracodawcy lub przedsiębiorcy mogli również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60. rok życia). 6. Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2024 r. 33,1% osób w wieku 60 lat i więcej oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (36,0%) niż kobiety (31,0%). Z kolei 19,7% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (20,2% wobec 19,0%). Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,8%) niż na wsi (31,9%), „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał również większy odsetek mieszkańców miast (20,2%) niż wsi (18,9%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,2% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 3.6 15.4 45 33.5 2.5 3.8 16.5 48.7 29 2 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 KobietyMężczyźni 42 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2024 r. 62,0% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano, że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,1%) niż mężczyźni (58,9%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (62,7%) niż na wsi (60,7%). Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 4 16.2 46 31.4 2.3 3.2 15.7 49.2 29.9 1.9 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 wieśmiasto 41.1 58.9 35.9 64.1 nie tak 010203040506070 kobietymężczyźni 43 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m-sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2024 r. 42,0% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,5 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem Razem Poważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(- am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10042,012,729,258,0 Mężczyźni10039,312,926,460,7 Kobiety100 43,812,631,256,2 Miasta10042,013,428,658,0 Wieś10041,811,530,358,2 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 84,5% osób starszych. Z tej grupy 8,9% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,1%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2024 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. 37.3 62.7 39.3 60.7 nie tak 010203040506070 wieśmiasto 44 ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Podstawowa Opieka Zdrowotna stanowi kluczowy element systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Obejmuje świadczenia medyczne udzielane przez lekarza rodzinnego czy pielęgniarkę. Celem POZ jest zapewnienie pacjentom – w tym osobom starszym – łatwego dostępu do podstawowej diagnostyki, leczenia, profilaktyki oraz opieki zdrowotnej bez konieczności skierowania do specjalisty. Dla seniorów POZ odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu chorób przewlekłych, prowadzeniu badań kontrolnych i utrzymaniu dobrej jakości życia. •ogólna liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat: 80 413 370 •liczba porad udzielona kobietom w wieku 60 i więcej lat: 48 851 112 •liczba porad udzielona mężczyznom w wieku 60 i więcej lat: 31 561 957 •liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat (płeć nieokreślona): 301 Przeciętna liczba porad udzielonych w podstawowej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 5 porad, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 8,8 porady. Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna (AOS) – to część systemu opieki zdrowotnej w Polsce, która obejmuje świadczenia zdrowotne udzielane przez lekarzy specjalistów poza szpitalem, najczęściej w poradniach specjalistycznych. W ramach AOS pacjent może skorzystać z konsultacji, diagnostyki oraz leczenia w takich dziedzinach jak m.in. kardiologia, ortopedia, neurologia, dermatologia czy endokrynologia. Do skorzystania z AOS (w ramach NFZ) zwykle wymagane jest skierowanie od lekarza POZ, z wyjątkiem niektórych specjalizacji (np. ginekologa, psychiatry, onkologa). AOS jest szczególnie ważna w leczeniu schorzeń przewlekłych i wymagających specjalistycznej wiedzy. Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. OW NFZOW pacjentapłećliczba porad 01Dolnośląskiekobiety1 777 056 01Dolnośląskiemężczyźni1 110 858 02Kujawsko-pomorskiekobiety1 230 355 02Kujawsko-pomorskiemężczyźni830 277 03Lubelskiekobiety1 547 047 03Lubelskiemężczyźni967 030 04Lubuskiekobiety554 264 04Lubuskiemężczyźni393 751 05Łódzkiekobiety1 970 394 05Łódzkiemężczyźni1 186 933 06Małopolskiekobiety2 294 137 06Małopolskiemężczyźni1 501 603 07Mazowieckiekobiety3 839 260 07Mazowieckiemężczyźni2 307 131 08Opolskiekobiety535 119 08Opolskiemężczyźni362 411 09Podkarpackiekobiety1 331 459 09Podkarpackiemężczyźni934 189 10Podlaskiekobiety887 345 45 10Podlaskiemężczyźni570 261 11Pomorskiekobiety1 627 624 11Pomorskiemężczyźni1 109 790 12Śląskiekobiety3 704 650 12Śląskiemężczyźni2 410 367 13Świętokrzyskiekobiety849 585 13Świętokrzyskiemężczyźni568 126 14Warmińsko-mazurskiekobiety861 623 14Warmińsko-mazurskiemężczyźni566 349 15Wielkopolskiekobiety1 936 315 15Wielkopolskiemężczyźni1 336 015 16Zachodniopomorskiekobiety1 097 861 16Zachodniopomorskiemężczyźni736 179 PolskaPolskakobiety26 044 094 PolskaPolskamężczyźni16 891 270 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej udzielono łącznie 42,5 mln porad pacjentom w wieku 60 lat i więcej, w tym 60% z nich dotyczyła kobiet i 40% mężczyzn. Ponadto, lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,8 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,2% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 9,6 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 15,1 porady. Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku. Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W ramach AOS osoby w wieku senioralnym mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej we wszystkich poradniach specjalistycznych dedykowanych pacjentom dorosłym, zgodnie z aktualnymi potrzebami wynikającymi ze stanu zdrowia. Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. liczba pacjentów geriatrycznych63 224 wartość rozliczonych świadczeń348 503 482 zł liczba świadczeniodawców138 liczba oddziałów geriatrycznych 60 liczba łóżek1 266 54) liczba korzystających33 353 liczba poradni geriatrycznych110 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka długoterminowa Opiekę długoterminową definiuje się jako zakres usług udzielanych osobom z ograniczoną fizyczną, psychiczną lub poznawczą zdolnością funkcjonowania, które na skutek tych ograniczeń przez dłuższy czas stają się zależne od pomocy w podstawowych aktywnościach życia codziennego. Opiekę tę można traktować jako całokształt działań medycznych i społecznych polegających 54) dane za 2023 r. 46 na świadczeniu długotrwałej opieki pielęgniarskiej, rehabilitacji, świadczeń terapeutycznych i usług pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz kontynuacji leczenia farmakologicznego i dietetycznego osobom przewlekle chorym i niesamodzielnym, które nie wymagają hospitalizacji w warunkach oddziału szpitalnego. Opieka ta może być udzielana przez opiekunów formalnych (personel medyczny i pracowników pomocy społecznej) lub opiekunów nieformalnych (rodzinę, bliskich, wolontariuszy). W Polsce pod pojęciem opieki długoterminowej zwykło się rozumieć korzystanie z systemu opieki zdrowotnej (co odzwierciedla również formalne nazewnictwo systemu świadczeń gwarantowanych, gdyż jedynie świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w systemie ochrony zdrowia są udzielane jako „świadczenia opieki długoterminowej”, natomiast świadczenia opiekuńcze udzielane w ramach systemu pomocy społecznej przyjmują formalnie inną nazwę, stosownie do ich rodzaju i zakresu). Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach ostrego oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. W ramach kamienia milowego A70G Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) 55) trwa aktualnie realizacja priorytetów reformy opieki długoterminowej w Polsce określonych na podstawie strategicznego przeglądu opieki długoterminowej w Polsce (w oparciu o wnioski z realizacji kamienia milowego A69G). Reforma zakłada wejście w życie do końca 2025 r. przepisów prawnych zapewniających w szczególności: •zdefiniowanie „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej); •zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”; • zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego; • zmianę przepisów lub przyjęcie nowych przepisów dotyczących standardów jakości opieki długoterminowej w ramach systemów pomocy społecznej i opieki zdrowotnej, w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy; •wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz działalność informacyjną. Nowe definicje opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna nieformalnego zostaną wprowadzone w życie poprzez ustawę. Rozwiązanie to pozwoli na formalne włączenie w obszar opieki długoterminowej działań z zakresu pomocy społecznej lub wsparcia osób z niepełnosprawnościami. 55) realizowanego w ramach reformy A4.6 „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” 47 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych 490 liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie 62 liczba pacjentów korzystających ze świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych 107541 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 3 391 088 039 zł, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców1 417 świadczeniodawców liczba wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa) 9 590 272 wizyty pielęgniarki lub fizjoterapeuty, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba porad lekarskich (w opiece stacjonarnej i domowej) w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej 3 229 917 porad lekarskich, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba oczekujących do ZPO i ZOL-i22 011 (dane NFZ) przeciętny czas oczekiwania na miejscewarunkowany wypisem pacjenta Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe. Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej osobom starszym są udzielane w warunkach: •stacjonarnych – w hospicjach domowym i oddziałach medycyny paliatywnej; •ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; •domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. liczba hospicjów stacjonarnych148 liczba łóżek4 737 56) liczba hospicjów domowych 568 liczba pacjentów korzystających z opieki paliatywnej i hospicyjnej 93 063 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 1 674 280 202 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców 544 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia 56) dane za 2023 r. Dane za 2024 r. są aktualnie niedostępne. 48 Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia finansowane i realizowane są w oparciu o rozporządzenie 57) . Wykaz świadczeń w nim zawartych obejmuje świadczenia ambulatoryjne i stacjonarne. W systemie nie są realizowane świadczenia dedykowane wyłącznie osobom starszym – świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają z rehabilitacji na zasadach ogólnych tj. 1.udzielanej w warunkach ambulatoryjnych: •lekarskiej ambulatoryjnej opieki rehabilitacyjnej, •fizjoterapii ambulatoryjnej; 2.udzielanej w warunkach domowych – fizjoterapii domowej; 3.udzielanej w warunkach ośrodka/oddziału dziennego: •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji osób z dysfunkcją słuchu i mowy, •rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku, •rehabilitacji pulmonologicznej; 4.udzielanej w warunkach stacjonarnych: •rehabilitacji neurologicznej, •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji pulmonologicznej. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim i różnorodnym spektrum zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy lekarz kierujący, wystawiając skierowanie decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r. liczba pacjentów korzystających z rehabilitacji1 929 285 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń4 696 401 096 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców2 781 (2 611 udzielało świadczeń pacjentom w wieku >= 60 lat) liczba porad lekarskich, 881 831 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba wizyt fizjoterapeutycznych, 3 640 263 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba zabiegów fizjoterapeutycznych skierowanych do osób w wieku 60 lat i więcej 200 621 268 dla pacjentów w wieku >= 60 lat Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Do najczęściej występujących rozpoznań wśród pacjentów w wieku 60 lat i więcej, którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej należały: M47 – Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, M15 – Zwyrodnienia wielostawowe, M17 – Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych (gonartroza). 57) rozporządzenie Ministra Zdrowia z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2023 poz. 1954). 49 Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 58) . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób w wieku 60 lat i więcej: • świadczenia stacjonarne – świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia; • świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60. roku życia. W 2024 r. udzielono łącznie 7 638 świadczeń psychogeriatrycznych osobom w wieku 60 lat i więcej. Ratownictwo medyczne W 2024 r. ze świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w zakresie pozaszpitalnym skorzystało 3 153,7 tyś. osób, z tego 1 593,6 tys. osób stanowiły osoby w wieku 65 lat i więcej (50,5%). Ponadto 4 093,0 tys. osób skorzystało ze świadczeń w izbie przyjęć lub SOR w trybie ambulatoryjnym. Osoby w wieku 65 lat i więcej stanowiły prawie 25% tej grupy. Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. Z ogółem w wiekuWyszczególnienie Ogółem 65 lat i więcej 0–64 lata Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia (w tys.) 3 153,71 593,61 560,0 Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia na 1 tys. ludności w danym wieku 8420952 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym (w tys.) 4 093,0993,53 099,4 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym na 1 tys. ludności w danym wieku 109130104 Źródło: Badanie GUS (formularz ZD-4) Lecznictwo uzdrowiskowe Ponadto, w 2024 r. odnotowano 849,6 tys. kuracjuszy leczenia uzdrowiskowego w trybie stacjonarnym i ambulatoryjnym (z wyłączeniem cudzoziemców). Z tej liczby kuracjuszy leczonych stacjonarnie i ambulatoryjnie w wieku 65 lat i więcej było 477,3 tys. osób (tj. 56,2% ogółu kuracjuszy). Najwięcej kuracjuszy odnotowano na terenie woj. kujawsko-pomorskiego (117 647) oraz woj. zachodniopomorskiego (94 630). 58) Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. 50 KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku), a liczba pracujących lekarzy specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych wynosiła 26 512. Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych 2 434 lekarzy 59) . Według metodologii Ministerstwa Zdrowia za aktywnego zawodowo lekarza uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM). Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Naczelna Izba Lekarska za aktywnego zawodowo lekarza uznaje osobę, która składa oświadczenie aktywności zawodowej w Naczelnej Izbie Lekarskiej i nie zgłasza zaprzestania aktywności zawodowej lub nie została zgłoszona jej śmierć ani nie zidentyfikowano zgonu w danych GUS (identyfikacja jest przeprowadzana 1–2 razy w roku). Na koniec 2024 r. liczba lekarzy pracujących w dziedzinie: • geriatrii była równa 559 lekarzy – najwięcej w woj. śląskim (111) oraz woj. mazowieckim (95), najmniej w woj. świętokrzyskim (6) oraz woj. warmińsko-mazurskim i opolskim (9); • chorób wewnętrznych była równa 26 512 lekarzy – najwięcej w woj. mazowieckim (5 930) oraz woj. śląskim (3 425), natomiast najmniej w woj. lubuskim (430) oraz woj. opolskim (495). Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki przygotowane na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnym okresie życia oraz w różnym stanie zdrowia, a także pielęgniarki z kwalifikacjami specjalistycznymi uzyskanymi w procesie kształcenia podyplomowego w poszczególnych dziedzinach: •chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, •anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, • pielęgniarstwa opieki długoterminowej, •neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, •opieki paliatywnej, •podstaw rehabilitacji. Zgodnie z danymi za 2024 r. zatrudnionych było łącznie 230 750 pielęgniarek (stan na ostatni kwartał roku). Za aktywną zawodowo pielęgniarkę uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM) 60) . 59) według metodologii DAiS MZ. 60) Według metodologii Ministerstwa Zdrowia. 51 Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. Według danych Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych, według stanu na dzień 31.12.2024 r., liczba pielęgniarek z poszczególną specjalizacją była równa: •pielęgniarstwo geriatryczne – 2 866, •pielęgniarstwo internistyczne – 12 828, •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 3 258, •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 2 962, •pielęgniarstwo rodzinne – 5 822. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych nie publikuje danych dotyczących kursów specjalistycznych. Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. NIPiP publikuje jednak dane dotyczące osób, które ukończyły kurs kwalifikacyjny w określonej dziedzinie pielęgniarstwa (stan na 31.12.2024 r.) i liczby te prezentują się następująco dla wybranych, przykładowych dziedzin: •pielęgniarstwo geriatryczne – 525 •pielęgniarstwo internistyczne – 213 •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 12 018 •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 3 210 •pielęgniarstwo rodzinne – 24 420. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r., w placówkach ochrony zdrowia pracowało 13 477 opiekunów medycznych 61) – najwięcej w woj. śląskim (1 872) oraz woj. mazowieckim (1 744), natomiast najmniej w woj. podlaskim (229) oraz woj. świętokrzyskim (241). 61) Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (Bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS). 52 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Jednocześnie, łącznie 2 457 opiekunów medycznych pracowało w obszarze opieki długoterminowej – podobnie jak w przypadku liczb na poziomie ogólnokrajowym – najwięcej w woj. mazowieckim (431) oraz woj. śląskim (329), natomiast najmniej w woj. podlaskim (31) oraz woj. świętokrzyskim (41). Starzenie się jest związane ze stopniowym pogorszeniem się stanu zdrowia i narastaniem problemów z wykonywaniem codziennych czynności. Stanowi to znaczące wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia w zakresie dostępności świadczeń medycznych oraz opieki długoterminowej. Realizowana reforma opieki długoterminowej, w ramach KPO, poprzez miedzy innymi zdefiniowanie opieki długoterminowej wraz z określeniem usług i świadczeń zaliczanych do tego obszaru, pozwoli na określenie rzeczywistego zaspokojenia potrzeb w tym zakresie, identyfikację skali niezaspokojonych potrzeb oraz podjęcie działań zmierzających do lepszej koordynacji wsparcia pomiędzy systemem ochrony zdrowia i pomocy społecznej. 7. Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu Osoby starsze posiadają najniższe kompetencje cyfrowe na tle innych grup wiekowych. Wśród osób w wieku 55–64 posiadający podstawowe lub ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe stanowili w 2024 r. 30,8%, natomiast w grupie 65–74 lata tylko 13,7%. W przypadku szerszej grupy wiekowej – osób w wieku od 55. do 74 roku życia osoby z co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi stanowiły 22,0% tej grupy (tj. 1 911 602 osób z 8 699 943). Dla porównania w Polsce osób z co najmniej podstawowymi kompetencjami cyfrowymi (wśród osób w wieku 16–74 lata) było 48,8%. 637 953 507 241 1872 911 229 537 375 1744 1258 793 367 607 1153 1293 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 0200400600800100012001400160018002000 Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy)* 53 W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego odnotowano poprawę w zakresie wzrostu kompetencji cyfrowych osób starszych, w tym zmniejszenie wśród tej grupy liczby osób nigdy nie korzystających z Internetu. W 2023 r. wśród osób w wieku 55–74 było 18,4% posiadających podstawowe oraz ponadpodstawowe kompetencje cyfrowe (tj. 1 628 030 z 8 826 908), natomiast osoby nigdy nie korzystające z Internetu stanowiły 25,8% tej grupy (tj. 2 274 586 z 8 826 908 osób). Najwięcej osób nigdy nie korzystających z Internetu było również wśród najstarszych grup wiekowych. Osoby, które nigdy nie korzystały z internetu (pierwotne wykluczenie cyfrowe) wśród osób w wieku 60–74 lata stanowiły 26,5%. Dla porównania w Polsce osoby nigdy nie korzystające z internetu wśród osób w wieku 16–74 lata stanowiły 8,5% w 2024 r. Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 36,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie – 19,0%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia – 8,3%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,4% osób w wieku 60–74 lata. Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS W Polsce w 2024 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało łącznie 22 886,4 tys. osób w wieku 16–74 lata, z tego 4542,4 tys. osób w wieku 60–74 lata – stanowiło to 66,5% ogółu osób w tej grupie wieku, wobec 61,9% w roku poprzednim. 66.5 36.9 19 8.3 2.4 67.6 37.1 19.5 8.7 2.3 65 36.7 18.2 7.7 2.4 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 latakobietymężczyźni 73.8 67.6 2.4 3.7 26.2 73.2 65 2.9 5.2 26.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu kobietymężczyźni 54 Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2024 r. 67,6% kobiet i 65,0% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Szkoła międzypokoleniowa W celu wzmacniania kompetencji cyfrowej seniorów – Minister ds. Polityki Senioralnej Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Edukacji Narodowej, i Państwowy Instytut Badawczy NASK – zrealizowali wspólnie projekt „Szkoła międzypokoleniowa”. Konkurs był skierowany do szkół podstawowych i ponadpodstawowych podłączonych do Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Zadaniem szkół biorących udział w rywalizacji było zaangażowanie swoich uczniów i zorganizowanie z nimi międzypokoleniowych warsztatów dla seniorów dotyczących bezpiecznego korzystania z Internetu. Projekt miał na celu otwarcie szkół na zajęcia z udziałem seniorów oraz stworzenie warunków do integracji międzypokoleniowej. Nauczyciele wraz ze swoimi uczniami mieli za zadanie wymyślić i zorganizować warsztaty dla seniorów poświęcone kompetencjom cyfrowym i cyberbezpieczeństwu, podczas których dzielili się nie tylko swoją wiedzą i umiejętnościami, ale też rozpoczęli bezcenny międzypokoleniowy dialog. W inicjatywie udział wzięło ponad 1550 szkół, 10 tysięcy seniorów oraz 11 tysięcy uczniów, którzy razem pracowali nad przełamywaniem barier cyfrowych. Dzięki zaangażowaniu młodszych pokoleń, osoby starsze mogły nauczyć się korzystania z internetu, aplikacji mobilnych, a także zdobyć wiedzę z zakresu cyberbezpieczeństwa. Czytelnictwo wśród osób starszych W 2024 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5,4 mln czytelników, z czego 18,5% stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2023 r. jest to o 0,6 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,8%), woj. warmińsko-mazurskiego (21,4%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,4%) i woj. podkarpackiego (15,4%). Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) 23.8 17.6 21.4 18.8 20.8 18.9 17.6 15.4 18.3 17.3 14.4 20.4 20.7 17.5 20.6 20.4 18.5 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska ogółem 051015202530 55 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Aktywność edukacyjna W 2022 r. 62) w Polsce 31,7% osób w wieku 60–69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18–69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18–69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60–69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwie k formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalny m W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. ogółem24 83313 3992 2884 9176 64611 98811 435 w tym 60–642 361800•1781797401 561 65–69 lat2 529749•1261277321 780 mężczyźni 12 2246 4259632 2893 0345 7045 800 w tym 60–641 107387•109110337721 65–69 lat1 056266•25 v 26 v 256790 kobiety 12 6096 9741 3252 6283 6126 2835 635 w tym 60–641 254413•6869404841 65–69 lat1 473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60–69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 63) W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. ogółem 24 83317 91311 2715 3461 2976 679 w tym 60–642 3611 340940309911 008 65–69 lat2 5291 3828953771101 124 mężczyźni 12 2248 6865 5162 6015693 413 w tym 60–641 10762343615136 v 479 62) Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 63) (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 56 65–69 lat1 05653837513925 v 501 kobiety 12 6099 2275 7542 7457273 266 w tym 60–641 25471750415755 v 529 65–69 lat1 47384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 64) udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko-pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22, GUS Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Mając na uwadze, że dane z GUS dotyczące liczby UTW w Polsce pochodzą z badania realizowanego w cyklu kilkuletnim – poniżej umieszczona została także informacja aktualizująca, przekazana przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Zgodnie z przekazanymi danymi dokładne ustalenie działających w Polsce UTW jest trudne i zawsze obarczone błędem, z uwagi na różnorodność form organizacyjno-prawnych, w jakich działają. Jedynie UTW posiadające osobowość prawną – Stowarzyszenia i Fundacje (wpisane do KRS) są łatwe do identyfikacji – jest ich ok. 40%. Pozostałe funkcjonują w ramach: jednostek samorządu terytorialnego, (jak GOSIR-y, Domy Kultury), w strukturach wyższych uczelni, państwowych i prywatnych jako jednostki administracyjne. Najtrudniejsze do identyfikacji są UTW działające w strukturach innych osób prawnych np. Towarzystwach Krajoznawczych, Kulturalnych, spółkach sportowych, Cechach Rzemiosł, Zakładach Doskonalenia Zawodowego i innych. 64) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 57 Fundacja Ogólnopolskie Porozumienie UTW podjęła próbę uaktualnienia posiadanych danych i drogą wywiadów z jednostkami samorządami oraz w oparciu o własne dane. Wg Fundacji Ogólnopolskie Porozumienie UTW aktualnie funkcjonuje 707 UTW na terenie całej Polski. Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach Źródło: dane przekazane przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Aktywność społeczna i kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. Z ogółem osoby powyżej 60 lat WyszczególnienieOgółem razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem256 05753 21130 96022 251 w tym: teatralnych25 9115 1123 2131 899 muzycznych – instrumentalnych 37 0154 1612 4571 704 wokalnych i chórów49 02619 19212 4996 693 folklorystycznych53 11618 4907 76010 730 tanecznych77 0493 4902 868622 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem534 689177 039134 16942 870 27 38 50 24 87 46 19 19 20 130 53 31 24 27 69 43 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020406080100120140 58 w tym: plastycznych/ technicznych117 29412 1858 5853 600 tanecznych81 7046 3995 447952 muzycznych 48 3843 5782 5431 035 informatycznych4 7011 1121 02488 fotograficznych i filmowych6 20891284369 teatralnych12 9351 2801 001279 turystycznych i sportowo- rekreacyjnych 71 93121 37916 8894 490 literackich5 0502 1751 687488 seniora71 47467 91945 59522 324 Uniwersytetów Trzeciego Wieku 48 61045 42738 8646 563 dyskusyjnych klubów filmowych 8 1962 1552 042113 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem70 9239 9697 6102 359 w tym: języków obcych13 3962 2152 074141 plastycznych13 2421 8261 212614 nauki gry na instrumentach11 1241195366 wiedzy praktycznej5 0011 030500530 tańca12 9931 8951 709186 komputerowych2 5881 405974431 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. 59 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07), stan na 31 XII Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły ponad 20% uczestników tych stałych form działalności. Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 65) r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60–64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65–89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60–89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. 65) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 3490 18490 19192 4161 5112 53211 2868 7760 12499 2457 3213 30960 622 10730 6693 1704 1899 22251 taneczne folklorystyczne wokalne i chóry muzyczno-instrumentaln... teatralne ogółem 0100002000030000400005000060000 wieśmiastorazem 60 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 66) Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem raze m znajomych , przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomyc h społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości raze m raze m stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczn y WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60– 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65–89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60– 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65–89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60– 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65–89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60–64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65–89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2024 r. w kraju funkcjonowało 498 gminnych rad seniorów 67) . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 20% gmin. 66) 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 67) Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 poz. 1153). 61 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Analizując dane z lat poprzednich można zauważyć, że liczba rad seniorów systematycznie rośnie, jednak jest ona w dalszym ciągu niewystarczająca. Postępujące zmiany demograficzne powinny skłaniać władze lokalne do tworzenia polityk publicznych i rozwiązań, które w sposób systematyczny i trwały będą wspierały potencjał osób starszych w lokalnej społeczności oraz zapewniały im bezpieczne i aktywne formy spędzania czasu wolnego. Działalność rad będzie się przyczyniała także do właściwego zidentyfikowania potrzeb i możliwości osób starszych. Aktywność sportowa osób starszych Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 68) można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie – 1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą – 3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną – o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sportowych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. 68) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 197 290 338 380 377 423 456 460 498 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0100200300400500600 62 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 40 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich 36.7 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 41 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 63 wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Wykres 41 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2024 r. funkcjonowało 17 451 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim, woj. wielkopolskim i woj. lubelskim. W porównaniu do 2023 r. nastąpił wzrost o ponad 3 335 nowych KGW. Łącznie w 2024 r. na Koła gospodyń wiejskich wydano 143 189 964,86 zł. Uczestnictwo osób starszych w podróżach Aktywność turystyczna osób starszych jest wielowymiarowa. Aktualnie seniorzy coraz chętniej korzystają z różnych form turystyki – zarówno krajowej, jak i zagranicznej – co sprzyja ich integracji społecznej, poprawie zdrowia fizycznego oraz dobrostanu psychicznego. Turystyka dla osób starszych obejmuje różnorodne formy, takie jak wyjazdy rekreacyjne, zdrowotne, edukacyjne, a także uczestnictwo w specjalistycznych programach „silver tourism” dostosowanych do ich potrzeb i możliwości. Wyjazdy te umożliwiają seniorom nie tylko poznawanie nowych miejsc, ale także rozwijanie zainteresowań, budowanie relacji społecznych oraz aktywne spędzanie czasu wolnego. Ponadto aktywność turystyczna sprzyja przeciwdziałaniu izolacji społecznej, poprawia samopoczucie i motywuje do prowadzenia zdrowego stylu życia. W 2024 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat i więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) wyniósł 12,8% tj. o 0,7 p. proc. więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat i więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2024 r. 9,1% ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej, a wsi– 3,8%. 779 2275 794 1033 554 662 666 1174 303 2400 1162 1519 333 1872 1101 824 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 050010001500200025003000 64 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW Program wieloletni Senior+ na lata 2021–2025 Program zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. • według danych zebranych od wojewodów, w 2024 r. utworzono 15 Dziennych Domów Senior+ i 25 Klubów Senior+, •dofinansowanie do funkcjonowania otrzymały 704 ośrodki wsparcia „Senior+”. Program Wieloletni na rzecz osób starszych Aktywni+ na lata 2021–2025 W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe, 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. •dofinasowanych zostało łącznie 199 ofert, •Minister do spraw Polityki Senioralnej, przyznała dodatkowo dotację dla 92 organizacji z terenów objętych stanem klęski żywiołowej – dotacje pochodziły z w rezygnacji z realizacji zadań publicznych przez inne organizacje oraz ze środków na obsługę techniczną Programu, •w sumie w ramach realizacji programu w 2024 r. zawarto 282 umowy dotacyjne. W 2024 r. najwięcej dofinansowanych projektów należało do organizacji z województw: dolnośląskiego (61), śląskiego (57), małopolskiego (22) i zachodniopomorskiego (17) – łącznie 157 projektów. W tych województwach zrealizowano ponad 55% wszystkich projektów. Z kolei najmniej projektów zrealizowały organizacje z województw: świętokrzyskiego (3), łódzkiego (7), pomorskiego (7) i kujawsko-pomorskiego (7), co łącznie daje 8,5%. 65 Wykres 42 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa Źródło: Dane własne Departamentu Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 Konkurs ofert „Program Wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 Ważnym uzupełnieniem były działaia Ministerstwa Sportu i Turystyki w roku 2024 na rzecz osób starszych w zakresie turystyki społecznej w ramach 3 Programów dotacyjnych. Wsparcie finansowe otrzymało 49 zadań realizujących cele związane z udostępnianiem usług turystycznych dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorów, oraz przeznaczono na ich realizację ponad 10 mln zł, z czego ponad 2,5 mln z budżetu państwa i 7,5 mln z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Celem wszystkich powyższych działań wspieranych przez Ministerstwo Sportu i Turystyki było zapewnienie możliwości podróżowania oraz wyrównywania szans uprawiania turystyki jak największej liczbie beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorom. W 2024 r. zrealizowano w MSiT następujące działania w obszarze turystyki, w ramach których zrealizowano cele na rzecz osób starszych: – Konkurs ofert pn. „Program wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 W ramach konkursu zrealizowano 13 zadań, których efekty związane były z udostępnianiem usług turystycznych seniorom. Na realizację powyższych zadań wydatkowano łącznie kwotę 2 466 612 zł. – Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 9 zadań, na które Minister Sportu i Turystyki przyznał dofinansowanie w łącznej wysokości 2 963 540,77 zł. Zadania te realizowały cele związane z udostępnianiem szlaków turystycznych m.in. osobom starszym. – Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 16 zadań, które skierowane były do osób starszych i przeznaczono na dofinansowanie w łącznej kwocie 3 494 584,57 zł. Podsumowanie działań w 2024 r.: W ramach ww. programów dotacyjnych zrealizowano na rzecz seniorów 38 zadań, na które wydatkowano łącznie ok. 9 mln zł, z czego z budżetu państwa ok. 2,5 mln zł i ok. 6,5 mln zł z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. 61 7 1515 7 22 15 14 10 9 7 57 3 11 12 17 0 10 20 30 40 50 60 70 dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 66 Efekty wszystkich zrealizowanych działań w 2024 r. w tym dla seniorów to m. in.: •ok. 2 tys. seniorów było uczestnikami wyjazdów krajoznawczych, •ok. 138 km nowych szlaków rowerowych dostępnych dla seniorów, •19 km nowych szlaków pieszych z elementami infrastruktury zapewniającymi dostępność dla seniorów; •7 nowych narzędzi cyfrowych dostosowanych dla osób o szczególnych potrzebach (aplikacje mobilne, portale informacyjno-krajoznawcze); •3 konferencje dot. turystyki dostępnej. Program NOWEFIO Pośrednio seniorzy wspierani są również w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030, realizowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. W ramach Programu dofinansowywane są działania podejmowane przez organizacje pozarządowe obejmujące m.in.: • zwiększanie aktywności i samoorganizacji obywatelskiej, w tym działania adresowane do osób starszych – w ramach Priorytetu 2. Programu, •wspieranie tworzenia i aktywnej działalności rad seniorów przy jednostkach samorządu terytorialnego – w ramach Priorytetu 3. Programu. W ramach edycji 2024 Programu dofinansowano 17 projektów adresowanych do seniorów, które zostały wsparte środkami NOWEFIO 2024 na łączną kwotę 3 091 038 zł. 8. Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 69) . Zasada równości obywatela wobec prawa, która głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 70) w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości 69) (Dz. U. z 1997 r. poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 70) z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 620). 67 w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi: • przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, •debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku, • wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach–wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, • współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, •organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 71) oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2023 72) . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami. Na podstawie przepisów ustawy 73) , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 74) . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 75) , natomiast od 2022 r. artykuł 76) . Krajowy Program 71) z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1673). 72) Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 r. poz. 1204). 73) o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 74) Wymienionych w art. 9a ust. 11–11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75) art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 76) art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 68 Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: •zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej; • zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową; • zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową; • zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W 2023 r. odnotowano 15 403 osoby starsze, doświadczające przemocy w rodzinie, objętych w danym roku działaniami w ramach procedury „Niebieskie Karty” – w tym prawie 80% stanowiły kobiety. Z punktów konsultacyjnych skorzystało 1 739 osób starszych, z pomocy w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 17 osób starszych, z miejsc całodobowych w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 3 osoby starsze. Ponadto liczba osób doznających przemocy w rodzinie, które skorzystały z pomocy w ośrodkach interwencji kryzysowej wyniosła 917 osób starszych. Z miejsc całodobowych w ośrodkach interwencji kryzysowej skorzystało 25 osób starszych. Z pomocy w innych placówkach świadczących specjalistyczną pomoc dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie skorzystały 303 osoby starsze, w tym 75% stanowiły kobiety. Z różnych form pomocy w specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie skorzystało 207 osób w wieku 60 lat i więcej. Dodatkowo 49 osób starszych zostało objętych monitoringiem po opuszczeniu specjalistycznych ośrodków wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, u których przemoc w rodzinie ustała. Imigranci w wieku senioralnym Departament Pomocy Socjalnej Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewnia świadczenia pomocy socjalnej i opieki medycznej jedynie tym cudzoziemcom, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub otrzymali zaświadczenie o objęciu ochroną czasową. Spośród wszystkich zarejestrowanych w Departamencie Pomocy Socjalnej świadczeniobiorców pomocy socjalnej i opieki medycznej, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej, liczyli w 2024 r. 226 osób, co stanowi 3,59% całkowitej liczby świadczeniobiorców (dane na dzień 31.12.2024 r.). Wśród nich zaledwie 23 osoby mieszkały w ośrodkach dla cudzoziemców, a 203 osoby wybrały możliwość zamieszkania poza ośrodkiem. We wskazanej grupie 226 cudzoziemców w wieku 60+, znajdowało się 141 kobiet i 85 mężczyzn. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Policji Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2024 r. dokonano 68 177 przestępstw, w tym 21 960 oszustw wobec osób w wieku 60 lat i więcej. Jednocześnie w 2024 r. policjanci w całym kraju zrealizowali 648 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym bezpieczeństwa seniorów, w ramach których odbyło 69 się 17 445 spotkań, z udziałem 416 791 osób. Jako przykłady przedmiotowych działań realizowanych przez Policję w 2024 r. na rzecz ochrony osób starszych można wskazać: 1. Ogólnopolską kampanię społeczną #ZnamTeNumery, której celem jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założenia kampanii to: uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj, nie ufaj”. W ramach kampanii Telewizja Puls wspólnie z Komendą Główną Policji oraz Fundacją Pod Dębem przygotowuje materiały na stronę internetową, np. spoty edukacyjne, które są wykorzystywane przez policjantów podczas spotkań z seniorami, ale również są emitowane na ekranach w salach obsługi klientów w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w sanatoriach, komunikacji miejskiej, itp. Ponadto przygotowano plakaty, ulotki w formie plików graficznych, które są drukowane i rozdawane przez policjantów seniorom. Twarzami projektu są znani i lubiani bohaterowie serialu Telewizji Puls „Lombard. Życie pod zastaw”. Należy podkreślić, że cztery odcinki w dwóch ostatnich sezonach (po dwa na sezon) były poświęcone oszustwu metodą na tzw. legendę. Należy dodać, że w 2024 r. zrealizowano kolejną odsłonę kampanii „#ZnamTeNumery”, skierowaną do seniorów i ich bliskich – akcję Emerytura na maxa, która opierała się na wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Do kampanii włączyły się: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe S.A., Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, zaś patronami merytorycznymi były: Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości 77) , Związek Banków Polskich, Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. 2.Program profilaktyczny Świadomy Senior=Bezpieczny Senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 537 spotkań, w których wzięło udział 12 258 osób, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. Urząd Wojewódzki w Białymstoku, Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, Kuratorium Oświaty w Białymstoku, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku, Uniwersytet Trzeciego Wieku w Białymstoku, Muzeum Wojska Polskiego w Białymstoku, Polski Związek Niewidomych (organizator Komenda Wojewódzka Policji 78) w Białymstoku). 3.Program profilaktyczny Bezpieczne Życie Seniorów, którego głównym celem jest podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, a także uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej podmioty działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 484 spotkania, w których wzięło udział 8 309 seniorów. W projekcie pośrednio uczestniczą m.in. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, Wielkopolski Urząd Wojewódzki, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu, Straż Miejska, Kluby Seniora, Domy Kultury (organizator KWP w Poznaniu). 77) dalej CBZC. 78) dalej KWP 70 4.Program profilaktyczny Bezpieczny senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, poprzez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawę świadomości prawno-wiktymologicznej, jak również zapoznanie adresatów programu ze specyfiką pracy w terenie, m.in. pracowników zakładu energetycznego, gazowni, poczty, pracowników socjalnych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 694 spotkania, w których wzięło udział 10 896 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. przedstawiciele lokalnych władz i mediów, Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej, Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej, Fundacja PZU, Uniwersytet Trzeciego Wieku, Gminne Rady Seniorów, Ośrodki i Domy Pomocy Społecznej, Kluby Seniora (organizator KWP w Rzeszowie). 5.Program profilaktyczny Roztropny senior, którego głównym celem jest ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 614 spotkań, w których wzięło udział 96 926 osób. Podmiotami partnerskimi są Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Uniwersytet Szczeciński, ZUS, Rzecznik Praw Konsumenta, Kluby Seniora (organizator KWP w Szczecinie). 6. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberbank 3.0, których głównym celem jest upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 67 spotkań, w których wzięło udział 1 173 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in.: Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach, Domy i Kluby Seniora, ZUS, Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytety III Wieku, Ośrodki Pomocy Społecznej, lokalne media, (organizator KWP w Kielcach). 7. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberdojrzali. Bądź mądrzejszy od oszusta, których celem jest budowanie świadomości w zakresie rozpoznawania i unikania oszustw przez osoby starsze, zarówno w Internecie, jak i w realnym świecie. Powyższe działania polegają na organizowaniu cyklicznych webinariów, na których w przystępny sposób prezentowana jest szeroko pojęta problematyka zagrożeń w korzystaniu z usług finansowych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 4 webinary, które osiągnęły 343 785 wyświetleń na platformach YouTube, Facebook i „X” (organizator Komenda Stołeczna Policji). 8.Audycje na kanale YouTube pn. Senior Online – spotkania odbywają się w zależności od potrzeby i są organizowane przez policjantów z danej Komendy Powiatowej/Miejskiej Policji, którzy spotykają się z mieszkańcami i omawiają zagrożenia, w tym konkretne przykłady zdarzeń, do jakich doszło w ostatnim czasie z udziałem seniorów na terenie powiatu. Celem omawianych audycji jest przede wszystkim kontakt Policji z seniorami i uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci i zaproszeni eksperci zwracają uwagę na różnego rodzaju zagrożenia, w tym m.in. na powody wyboru seniorów jako ofiar, np. oszustw oraz podają wskazówki, jak można ten proces zatrzymać lub gdzie szukać pomocy. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Państwowej Straży Pożarnej W ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Państwowa Straż Pożarna (PSP) realizowała przedsięwzięcia skierowane do seniorów w całym kraju, w których udział wzięło 209 395 osób w wieku powyżej 65 roku życia. 71 Treści edukacyjne były przekazywane w ramach spotkań w jednostce organizacyjnej PSP, w ramach Uniwersytetów Trzeciego Wieku, na zaproszenie klubów seniora, w ramach lekcji on-line oraz pikników, festynów, itp. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: • realizowanych kampanii społecznych PSP, tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, • zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, • pierwszej pomocy, • sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, • zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie, itp., • zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów, itp., • zasad bezpiecznej ewakuacji, • bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, gazowej, czujki tlenku węgla, itp. W ramach realizowanych przez PSP przedsięwzięć skierowanych do seniorów korzystano z poradnika „Bezpieczni poradnik dla seniorów i nie tylko”, który służy do bezpośredniego prowadzenia zajęć, pracy indywidualnej z Uniwersytetami Trzeciego Wieku oraz w formie elektronicznej jako prezentacja do prowadzenia zajęć dotyczących prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Podczas zajęć uczestnikom często przekazywane były bezpłatne czujki dymu i czadu, które poszczególne jednostki organizacyjne PSP otrzymują w ramach realizowanych programów we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz sponsorów. 9. Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób z niepełnosprawnością, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób z niepełnosprawnością dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 43 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Najwięcej osób starszych z niepełnosprawnością odnotowano w woj. mazowieckim (426,6 tys. osób) oraz woj. śląskim (389,5 tys. osób), natomiast najmniej w woj. opolskim (82,4 tys. osób), a także w woj. podlaskim (103,4 tys. osób). Instrumenty wsparcia aktywizacji zawodowej na podstawie przepisów ustawy 79) nie są kierowane do osób 60+, ale ogólnie do osób niepełnosprawnych. Instrumenty realizowane przez powiatowe 79) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913 i 1301). 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem w wieku 60 lat i więcejw tym kobietyw tym mężczyźni 72 urzędy pracy – są dostępne także dla seniorów, w tym emerytów, po zarejestrowaniu w urzędzie pracy jako poszukująca pracy i niepozostająca w zatrudnieniu. INSTRUMENTY WSPARCIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ Dofinansowanie rozpoczęcia działalności gospodarczej Osoba z niepełnosprawnością może otrzymać ze środków PFRON jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na podjęcie działalności w formie spółdzielni socjalnej na jednego członka założyciela spółdzielni oraz na jednego członka przystępującego do spółdzielni socjalnej po jej założeniu, w wysokości określonej w umowie zawartej ze starostą: •nie wyższej niż sześciokrotność przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy, • wynoszącej od sześciokrotności do piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 24 miesięcy – jeżeli nie otrzymała bezzwrotnych środków publicznych na ten cel. Dofinansowanie do oprocentowania kredytu bankowego Osoba z niepełnosprawnością prowadząca działalność gospodarczą albo własne lub dzierżawione gospodarstwo rolne może otrzymać ze środków PFRON dofinansowanie do wysokości 50% oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie tej działalności, jeżeli: •nie korzystała z pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo pożyczka została w całości spłacona lub umorzona; •nie otrzymała bezzwrotnych środków na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo prowadziła tę działalność co najmniej przez 24 miesiące od dnia otrzymania pomocy na ten cel. Refundacja składek – obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych refunduje: •osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, • niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników – wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe – pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku. Refundacja dla niepełnosprawnego przedsiębiorcy przysługuje w wysokości: •100% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; •60% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; •30% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. 73 ŚWIADCZENIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Organizacji Pozarządowych Celem programów jest zapewnienie możliwości skorzystania przez osoby z niepełnosprawnością z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz stymulowanie ww. osób do podejmowania aktywności i umożliwienie im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym ich aspektem jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Beneficjentami Programów są m.in. osoby z niepełnosprawnościami posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo traktowane na równi z orzeczeniami wymienionymi powyżej, zgodnie z ustawą 80) . „Opieka Wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Opieka Wytchnieniowa\" dla Organizacji Pozarządowych Głównym celem usługi opieki wytchnieniowej świadczonej w ramach ww. programów jest odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami zaangażowanych na co dzień w sprawowanie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, poprzez udzielenie im wsparcia w wykonywaniu codziennych obowiązków opiekuńczych i zapewnienie im w tym zakresie czasowego zastępstwa. Dzięki temu wsparciu zyskują oni czas, który mogą wykorzystać zarówno na odpoczynek czy regenerację, jak i na załatwienie niezbędnych życiowych spraw. Usługa opieki wytchnieniowej może również służyć zabezpieczeniu potrzeb osób z niepełnosprawnościami w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie mogą wykonywać swoich obowiązków. Adresatami usług opieki wytchnieniowej są członkowie rodzin lub opiekunowie sprawujący bezpośrednią opiekę nad m. in. osobami niepełnosprawnymi posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z ustawą 81) . \"Centra Opiekuńczo-Mieszkalne\" Głównym założeniem programu jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób z niepełnosprawnościami. Centra te mają za zadanie poprawić sytuację osób z niepełnosprawnościami, dając im szansę na samodzielne i niezależne życie. Centra opiekuńczo-mieszkalne przeznaczone są dla dorosłych osób niepełnosprawnych z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie 82) oraz orzeczeniem traktowanym na równi z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ww. ustawy. Świadczenie uzupełniające Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji to dodatkowe środki służące zaspokajaniu potrzeb życiowych dorosłych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Warunki przyznawania: ukończony 18 r.ż., posiadanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, 80) art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). 81) art. 5 i art. 62 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 82) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 74 spełnienie kryterium dochodowego. Przysługuje w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Zróżnicowanie wysokości świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (przy zastosowaniu formuły \"złotówka za złotówkę\"). Brak waloryzacji samego świadczenia – corocznej waloryzacji (od 1 marca) podlega próg dochodowy uprawniający do jego otrzymania. Według stanu na koniec 2024 r. liczba osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności powyżej 16 roku życia ogólnie: 2 909 965 osób, w tym 1 562 116 osób w wieku 60 lat i więcej (w tym 901 461 kobiet i 660 655 mężczyzn). Świadczenie wspierające Zgodnie z ustawą 83) świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w ustawie 84) , w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające przysługuje miesięcznie w wysokości od 40 do 220% renty socjalnej. Wysokość świadczenia uzależniona jest od liczby punktów w skali potrzeby wsparcia. Podsumowując, materiał zebrany w ramach Narodowego Spisu Powszechnego potwierdza, że postępujące zmiany demograficzne, ale także wydłużenie się długości życia seniorów skutkuje zwiększonym ryzykiem występowania chorób przewlekłych, w tym wzrostem liczby osób z niepełnosprawnością. Długoterminowa strategia, realizowana zarówno na poziomie krajowym jak i regionalnym, powinna uwzględniać rozwój różnorodnych form wsparcia osób z niepełnosprawnościami w wielu płaszczyznach życia. Kluczowe jest dostosowanie usług społecznych i zdrowotnych do zmieniających się potrzeb i możliwości osób z niepełnosprawnościami, które dzięki odpowiedniemu wsparciu zapewnią im dłuższą samodzielność i niezależność oraz ograniczą ryzyko samotności i wykluczenia społecznego. W ostatnich latach zauważalny jest wzrost liczby programów, projektów pilotażowych i inicjatyw skierowanych do tej grupy. Mając jednak na uwadze rosnące potrzeby, niezbędne jest dalsze wsparcie finansowe, instytucjonalne działań w tym zakresie. Liczba uprawnionych osób do świadczenia wspierającego za okres styczeń–listopad 2024 r. (osób, które pobrały w tym okresie co najmniej jedno świadczenie wspierające) wyniosła ponad 70 tys. osób. 10.Wybrane elementy jakości życia Satysfakcja z życia wg Eurostatu Satysfakcja z życia to subiektywna ocena ogólnego zadowolenia z życia. Na jej poziom mają wpływ zarówno czynniki zewnętrzne jak i wewnętrzne. Są to m. in: wiek, poziom wykształcenia, sytuacja rodzinna i finansowa, zdrowie, umiejętność radzenia sobie ze stresem, poczucie bezpieczeństwa, czy niezależność i samodzielne funkcjonowanie w życiu codziennym. 83) Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, 2760). 84) art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 75 Zgodnie z danymi z Eurostatu w 2023 r. średnia ocena satysfakcji z życia w UE wyniosła 7,3 (w skali od 0 do 10). Spośród 27 krajów UE, 15 uzyskało ocenę na poziomie lub powyżej średniej unijnej. W Polsce w 2023 r. ogólna satysfakcja z życia była wyższa, niż średnia unijna – wyniosła 7,6 (w skali od 0 do 10). Ponadto, średnia ocena satysfakcji z życia w UE dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniosła 7,1, natomiast w Polsce 7,4. Biorąc pod uwagę poziom zadowolenia, w 2024 r. całkowita satysfakcja z życia w UE w grupie wiekowej 65 lat i więcej – w przypadku 19% była wysoka, 61% oceniło ją jako średnią, natomiast w przypadku 20% była niska. W Polsce sytuacja ta wyglądała korzystniej – wysoki poziom satysfakcji z życia wskazało prawie 25% osób w wieku 65 lat i więcej, prawie 63% oceniło ją na średnim i o ponad 7,6 p. proc. mniej niż w UE (12,8%) na poziomie niskim. Biorąc pod uwagę zróżnicowanie ze względu na płeć, kobiety w wieku 65 lat i więcej w Polsce zdecydowanie częściej oceniały swoją satysfakcję z życia na poziomie wysokim (w UE 18,2%, w Polsce 25,4%). Średnią satysfakcję z życia wykazało 64,5% mężczyzn w wieku 65 lat i więcej (w UE 61,1%) oraz 61,5% kobiet w tym wieku (w UE 60,1%). Natomiast niski poziom satysfakcji w Polsce ukształtował się – w przypadku kobiet na poziomie 13,1% oraz 12,3% mężczyzn. Zadowolenie z życia Zgodnie z raportem CBOS z 2023 r. 72% osób w wieku 65 lat i więcej deklarowały zadowolenie z całego życia, 26% osób – średnie zadowolenie, 2% – niezadowolenie. Zaledwie 1% osób w wieku 65 lat i więcej zadeklarował problem z określeniem się lub odmówił odpowiedzi. Jednocześnie, osoby w wieku 65 lat i więcej są jedną z najbardziej licznych grup badanych (15%), które deklarują samotne spędzanie czasu wolnego 85) . 85) Raport Więzi społeczne, nr 90/2024, CBOS 76 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej Na podstawie zebranych informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. oraz informacji na temat realizacji działań wobec osób starszych realizowanych na poziomie regionalnym zostały sformułowane wnioski i rekomendacje. Zmiany demograficzne Na proces starzenia się społeczeństwa ma wpływ wiele czynników tj. poprawa warunków życia, stały rozwój medycyny oraz świadomość społeczna, w tym zdrowy tryb życia i profilaktyka zdrowotna. Ważną rolę odgrywają również zmiany zachodzące w strukturze rodziny, rynku pracy, migracje czy zmiany kulturowe. Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w 2060 r. do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Powyższe zmiany demograficzne wymagają stałego podejmowania zintegrowanych działań w obszarze polityki senioralnej. Priorytetem dla polityki senioralnej w najbliższych latach powinna być realizacja inicjatyw, działań, projektów i programów, które będą służyły wsparciu osób starszych we wszystkich sferach życia, a które będą wpływały na polepszanie jakości i warunków życia. Sytuacja zdrowotna osób starszych Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2024 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 115,6 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 67,3 mln porad (36,0% ogółu porad w tym zakresie). W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 42,5 mln porad lekarskich, tj. 30,9% wszystkich porad specjalistycznych. W 2024 r. w Polsce funkcjonowało 60 oddziałów geriatrycznych. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku). Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy 86) . Biorąc powyższe pod uwagę niezbędne jest się kształcenie zawodowe specjalistów w zakresie leczenia oraz świadczenia usług zdrowotnych dla osób starszych, promowanie zawodów związanych z opieką nad najstarszymi pacjentami, ich szczególnymi potrzebami i wielochorobowością. Ważna jest również kontynuacja programów profilaktycznych, akcji promujących zdrowy tryb życia oraz działań uświadamiających społeczeństwo w zakresie edukacji zdrowotnej. Ponadto konieczny jest rozwój opieki uzdrowiskowej, która wspiera profilaktykę, rehabilitację i rekonwalescencję osób starszych. Pobyt w uzdrowisku oddziałuje pozytywnie na wzmocnienie zarówno kondycji fizycznej jak i psychicznej organizmu poprzez m.in. złagodzenie dolegliwości bólowych, poprawę mobilności czy wydolności organizmu, ale także zmianę otoczenia i regularne kontakty międzyludzkie. 86) Według metodologii DAiS MZ. 77 Rozwój opieki długoterminowej w Polsce Obecnie usługi opieki długoterminowej w Polsce są rozproszone między ochroną zdrowia, a pomocą społeczną, a świadczenia i usługi kierowane są do różnych grup (osób starszych, osób z niepełnosprawnościami). Ponadto, funkcjonują różnorodne kryteria dostępu do tego rodzaju wsparcia. W odpowiedzi na te wyzwania, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) Polska wdraża obecnie szereg reform systemu opieki długoterminowej. Działania podejmowane w ramach kamienia milowego A70G obejmują m.in.: zdefiniowanie pojęć „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej), wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego czy przeprowadzenie przeglądu wydatków na opiekę długoterminową. Zapewnienie bezpieczeństwa seniorom Wydłużanie się średniej długości życia oraz zachowanie dobrej kondycji psychofizycznej organizmu, a także niezależności jest kluczowym wyzwaniem dla polityki społecznej wobec osób starszych i wymaga opracowania długofalowych rozwiązań m.in. w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Osoby starsze są grupą szczególnie narażoną na ryzyko urazów i kontuzji, które często prowadzą do stopniowej utraty samodzielności. Dlatego polityka senioralna powinna uwzględniać dzisiejsze zapotrzebowanie na usługi zdrowotne, w tym profilaktykę, badania przesiewowe i dogodny dostęp do specjalistów (bez względu na miejsce zamieszkania). Działania w ramach polityki społecznej powinny zachęcać seniorów do aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności, wzmacniać więzi społeczne, w tym sąsiedzkie, ale przede wszystkim zapewniać wsparcie i gwarantować poczucie bezpieczeństwa w codziennym funkcjonowaniu poprzez m. in. dostosowanie infrastruktury społecznej do potrzeb i możliwości osób starszych, czy zapewnienie wspólnej przestrzeni, sprzyjającej integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej. Niezbędne będą także inicjatywy w zakresie szeroko rozumianej edukacji seniorów, m.in. w zakresie regulacji prawnych dotyczących różnych sfer życia, w tym, praw obywatelskich, konsumenckich, informacji na temat przysługujących świadczeń oraz dostępnych formach wsparcia ze strony instytucji społecznych. Czynnikiem wzmacniającym godną starość jest również włączenie cyfrowe osób starszych – ogranicza ryzyko wykluczenia społecznego, ryzyko oszustw i wyłudzeń, a także podtrzymuje umiejętności samodzielnego funkcjonowania. To wyzwanie, które, biorąc pod uwagę tempo rozwoju nowych technologii, będzie jednym z kluczowych w najbliższej przyszłości. Mając na uwadze, że osoby starsze są jedną z grup najbardziej narażonych na różnego rodzaju oszustwa, należy podjąć działania, które będą zapewniały szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Działania te powinny mieć m.in. charakter informacyjny, profilaktyczny, ekonomiczny, środowiskowy, tak aby realnie wpływy na poprawę bezpieczeństwa osób starszych. Sytuacja mieszkaniowa osób starszych Analizując stały przyrost liczby osób starszych w społeczeństwie, jednym z kluczowych obszarów do podjęcia działań w najbliższym czasie będzie poprawa sytuacji mieszkaniowej osób starszych poprzez zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych. Jest to niezwykle ważne z punktu widzenia występujących ograniczeń związanych z wiekiem. 78 Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że w 2024 r. 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej zamieszkiwało w mieszkaniach znajdujących się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania. Problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. W związku z powyższym, wyzwaniem w następnych latach będzie wdrożenie systemowych rozwiązań, które uwzględnią potrzebę dostosowania dostępnych mieszkań do potrzeb, wieku i możliwości osób starszych i z niepełnosprawnością. Tworzenie przyjaznej przestrzeni dla osób starszych Integracja społeczna seniorów pełni niezwykle ważną rolę – oddziałuje na ich zdrowie psychiczne i fizyczne, pomaga budować i utrzymać relacje międzyludzkie oraz poczucie przynależności w środowisku lokalnym. Ponadto, pomaga zachować aktywny tryb życia i samodzielność poprzez dostęp do usług (w tym społecznych). Integracja realizowana jest poprzez regularne spotkania i wszelkiego rodzaju aktywności, realizowane programy i projekty oraz usługi świadczone na rzecz osób starszych. W Polsce, z roku na rok, zwiększa się zarówno liczba różnego rodzaju ośrodków, klubów i centrów społeczności lokalnych, w których seniorzy mogą aktywnie i bezpiecznie spędzić czas. Są to m. in. programy aktywizujące, edukacyjne i szkoleniowe, inicjatywy promujące aktywność kulturalną i społeczną, np. wolontariat, działania profilaktyczne i zdrowotne czy działania z zakresu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów. Mając na uwadze proces starzenia się populacji i systematycznie rosnącą długość życia w Polsce coraz większe znaczenie będzie miało projektowanie przestrzeni (planowanie przestrzenne) dostosowanych do potrzeb i możliwości osób starszych. Odpowiednie rozwiązania architektoniczne, budowlane, komunikacyjne i transportowe zapewnią seniorom jak najdłuższą niezależność, bezpieczeństwo i umożliwią zachowanie kontaktów społecznych w środowisku lokalnym, przeciwdziałając ich osamotnieniu. Niezbędny jest także dalszy rozwój usług społecznych i wspólnych, przyjaznych przestrzeni w środowisku zamieszkania osób starszych, które zapewnią integrację oraz aktywne i bezpieczne formy spędzania czasu. Należy zintensyfikować działania na rzecz rozwoju działań samopomocowych oraz zwiększenia zaangażowania seniorów w życie społeczności lokalnych. Dodatkowo, niezbędny jest rozwój usług transportowych dla osób starszych, które nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do docelowego miejsca. Solidarność międzypokoleniowa i wzmocnienie pozytywnego wizerunku osób starszych Szczególnie ważną rolę w zapewnieniu jakości życia osób starszych ma integracja międzypokoleniowa, która wzmacnia relacje społeczne, zapewnia wsparcie oraz sprzyja wymianie doświadczeń życiowych. Coraz częściej placówki skupiające seniorów w środowisku lokalnym nawiązują stałą współpracę ze żłobkami, przedszkolami i szkołami. Wspólnie realizowane inicjatywy budują trwałe, wartościowe relacje, a także szacunek i zrozumienie dla potrzeb osób w określonym wieku. Edukacja na temat starzenia się społeczeństwa pomaga zrozumieć procesy zachodzące w organizmie, uświadamia możliwość adaptacji do zmian oraz spowolnienia niektórych procesów przez zmianę stylu życia, utrzymanie sprawności organizmu, aktywności i kontaktów społecznych, a także utrzymania samodzielności i niezależności. Nauka ta ma także ogromne znaczenie dla młodszych pokoleń. 79 Dlatego też, szczególnie ważne jest kontynuowanie działań na wielu poziomach, tj. ogólnokrajowe kampanie społeczne, programy edukacyjne skierowane zarówno do instytucji publicznych, organizacji samorządowych (realizujących programy i projekty skierowane do seniorów) jak i szkół i przedszkoli na temat starości i aktywnego starzenia się. Szczególnie ważne jest wdrażanie metod edukacyjnych ukierunkowanych na przeciwdziałanie stereotypom, dyskryminacji i przemocy wobec osób starszych, wzmacniania tolerancji i zaangażowania w życie społeczne. Współpraca z samorządami i organizacjami pozarządowymi Zaangażowanie jednostek samorządu terytorialnego stanowi fundament zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnej. Samorządy, wykorzystując swoją wiedzę i doświadczenie w zakresie realizacji polityki senioralnej, dostosowują dostępną infrastrukturę oraz katalog usług do zmieniających się potrzeb i możliwości osób starszych. W ramach swojej działalności tworzą lokalne strategie i programy, koordynują działania różnych instytucji i wdrażają rozwiązania, które mają na celu podniesienie jakości życia najstarszych mieszkańców. Analizując dane przekazane przez wojewodów można zauważyć, że działalność samorządów skupia się głównie na zapewnieniu usług opiekuńczych, usług z zakresu teleopieki, ale także zapewnieniu oferty bardzo różnorodnych działań aktywizujących. Ponadto, w samorządach rozwinięte są usługi tj. transportowe, „złotej rączki”, dowozu posiłków czy książek. Jednostki samorządu terytorialnego skutecznie współpracują z ośrodkami wsparcia dla osób starszych, placówkami ochrony zdrowia oraz organizacjami pozarządowymi, w tym Uniwersytetami Trzeciego Wieku czy Radami Seniorów. Jednocześnie należy dążyć do zwiększania skuteczności działania rad seniorów oraz ich wpływu na polityki publiczne. Cel ten może być osiągany poprzez m.in. systematyczne finansowanie rad przez jednostki samorządu terytorialnego, merytoryczne wspieranie opiekunów i członków rad, a także intensyfikowanie współpracy rad z jednostkami samorządu oraz innymi partnerami lokalnymi. Mając na uwadze postępujące procesy demograficzne, a także zróżnicowaną sytuację osób starszych w regionach – rola jednostek samorządu terytorialnego będzie miała coraz większe znaczenie. Ponadto, z roku na rok coraz bardziej widoczna jest współpraca jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi, które w wybranych obszarach uzupełniają zadania instytucji publicznych. Mowa tu np. o dostarczaniu usług i wsparcia społecznego, edukacji w zakresie zdrowego stylu życia, włączenia cyfrowego, integracji społecznej. Dlatego też niezbędna jest kontynuacja współpracy pomiędzy samorządami oraz lokalnymi organizacjami w celu poszerzenia oferty działań na rzecz osób starszych. Podsumowując, sytuacja demograficzna w Polsce wymaga współpracy międzysektorowej i kompleksowych rozwiązań w ramach polityki senioralnej. Odpowiedzialne działania, realizowane równocześnie na wielu płaszczyznach wpłyną korzystnie na jakość życia osób starszych. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oaz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Ewentualna realizacja nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 80 Spis wykresów Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) ................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) ...........................................6 Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) ......................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji w 2024 r. ...........................................................................7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)......7 Wykres 6 Współczynnik zgonów w 2024 r. ...............................................................................8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi w 2024 r. ..................9 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).........................................................................10 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).........................................................................11 Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) .................................................................................................................................14 Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................14 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................................................15 Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r.(w tys.) .............................................................................................................15 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) .........................................................................................................................16 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) ........17 Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) .....................................................................................17 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) .............................................................................................................20 Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. .........................................................................................................22 Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) ..............................24 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % .................27 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % .....................................28 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % ............29 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % 30 Wykres 26 Program Opieka 75+ .............................................................................................37 Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)......................................................................................................................41 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)..............................................................................................42 Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....................................42 81 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m- sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....43 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. ......................................52 Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) .............................................................................................53 Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) .........................53 Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) .................54 Wykres35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa .......................................................................................................................56 Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach .....................................................57 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. ............................................................................................................59 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 .......................................................................61 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 41 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 42 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r..........................................................................63 Wykres 43 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa ...................................65 Wykres 44 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) .......................71 Spis tabel Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. ................................12 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................12 Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r...................................................13 Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej ............................................................................................................................18 Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania ......................................................................19 Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania..............20 Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................................................21 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r................................................................23 Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. .......................................................31 Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. .......................................................................32 Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r...........................................................................33 Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. .............................................35 Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r..............................38 82 Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. .........................................................................................................39 Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. ........................................43 Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. ....................................................................................................44 Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. ................................................................................45 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. ..........................................................................47 Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. ................................................................47 Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r............................................................................................48 Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. ..........................................................................49 Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. .......................................................................................55 Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r................55 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. ..................................................................57 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ....................................................................................................60 1 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu w dniu 1 stycznia 2024 r. podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, 314 powiatów oraz 2 477 gmin, w tym 66 miast na prawach powiatu. Porównując z rokiem poprzednim, w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 876 jednostkach (75,7% gmin). W 18 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2024 1) r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Biorąc pod uwagę liczbę ludności w poszczególnych rodzajach gmin na koniec 2024 r. – sytuacja prezentuje się następująco: Wykres 2 Ludność Polski w podziale na rodzaj gmin – stan na 31 grudnia 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,8%) i woj. łódzkie (29,1%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,5%) oraz woj. pomorskie (24,6%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1) stan na 1.01.2024 r. 2477 302 1464 711 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymmiejskiewiejskiemiejsko-wiejskie 37489.1 17817.4 9249.5 10422.1 9979 5076.5 2429.4 2473 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000 PolskaPolska - gminy miejskie Polska - gminy miejsko- wiejskie Polska - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 2 Wykres 3 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,4% 27,1% 27,9% 27,2% 29,1% 24,5% 24,9% 28,4% 25,9% 27,3% 24,6% 28,4% 29,8% 27,0% 24,9% 28,3% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.Województwo dolnośląskie ...............................................................................................4 2.Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................11 3.Województwo lubelskie ...................................................................................................18 4.Województwo lubuskie ....................................................................................................26 5.Województwo łódzkie ......................................................................................................32 6.Województwo małopolskie ..............................................................................................38 7.Województwo mazowieckie .............................................................................................45 8.Województwo opolskie ....................................................................................................52 9.Województwo podkarpackie ............................................................................................59 10.Województwo podlaskie ..............................................................................................67 11.Województwo pomorskie .............................................................................................74 12.Województwo śląskie ..................................................................................................79 13.Województwo świętokrzyskie .......................................................................................87 14.Województwo warmińsko-mazurskie ...........................................................................93 15.Województwo wielkopolskie ........................................................................................98 16.Województwo zachodniopomorskie ...........................................................................101 Zestawienie kart wojewódzkich...............................................................................................107 4 1. Województwo dolnośląskie Wykres 4 Ludność woj. dolnośląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3131,38 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 31,5%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2149,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 23,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,5%, a na zdrowie – 6,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,31. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,5 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej na lata 2021–2030 •Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością Edycja 2024 •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami, •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie, •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy, •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 079 osób, w tym 1 987 seniorów. 2868.2 1541.4 745.1 581.7 785.9 450.4 200.1 135.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 dolnośląskie dolnośląskie - gminy miejskie dolnośląskie - gminy miejsko-wiejskie dolnośląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 5 Program \"Opieka 75+\" Edycja 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie; zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych oraz kontaktów z otoczeniem. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: w programie uczestniczyło 58 gmin, wsparciem objęto 1 292 osoby. Program \"Korpus wsparcia Seniorów\" •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 32 130 osób ( z tego 27 658 w formie usług sąsiedzkich i 4 472 w formie opasek). Program Wieloletni ,,Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 026 osób. Program Opieka wytchnieniowa Edycja 2024 •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 1 435 osób ( z czego w formie dziennej 1 200 osób, a w formie całodobowej 235 osób), w tym 713 seniorów (z czego w formie dziennej 551 osób i w formie całodobowej 162 osoby). Program Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021–2027 •Cel: pomoc w formie paczek żywnościowych m.in. dla Seniorów •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz środki własne Gminy •Rezultaty: uprawnionych do korzystania z programu było 45 508 osób. Program Gmina Przyjazna Seniorom – Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: dystrybucja ogólnopolskich kart seniora, zapewniających zniżki i rabaty dla osób starszych w całej Polsce •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: współfinansowany przez gminy uczestniczące w projekcie 6 •Rezultaty: w programie uczestniczyło 29 gmin. Wydano 3 561 kart. Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku •Cel: podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. •Alokacja środków: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego (329 036,70 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2024 r. •Cel: udostępnienie usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się do m.in. lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: udzielono 8 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 8 dotacji (1 499 464,47 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2024 r. •Cel: prowadzenie działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianie różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działania edukacyjne mające na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia, zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. •Alokacja środków: udzielono 20 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 20 dotacji (974 987,84 zł). 7 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Karpacz Rodzaj działania: Program sportowy dla seniorów Szczegółowy opis: Zimowa Akademia Sportu w Karpaczu. Innowacyjna formuła zajęć sportowych z symulacjami zimowych dyscyplin – curling, skisymulator, minihokej. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w programie uczestniczyło 10 osób. Powiat dzierżoniowski Rodzaj działania: badania przesiewowe w busach Szczegółowy opis: W 2024 r. zorganizowano akcje profilaktyczne w dniach 10 i 21 września oraz w dniu 24 października. Badania przeprowadzone w dniach 10 i 21 września odbyły się w gabinecie mobilnym, natomiast badanie w dniu 24 października odbyło się w gabinecie stacjonarnym należącym do struktur PCPRiOZ w Dzierżoniowie. Wszystkie badania wykonywane były przez wykwalifikowany personel. Mieszkańcy powiatu dzierżoniowskiego mogli korzystać z bezpłatnych mobilnych badań densytometrycznych kości (osteoporoza), badań tętnic kończyn dolnych ABI, badań spirometrycznych, a także badań Doppler tętnic szyjnych i kręgowych. Alokacja środków: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Źródło finansowania: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Rezultaty: Z badań densynometrycznych skorzystało 109 osób, z badań tętnic kończyn dolnych ABI skorzystały 182 osoby, z badań spirometrycznych 74 osoby, natomiast z USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych skorzystało 80 osób. Gmina Głogów Rodzaj działania: Projekt – Warsztaty edukacyjne pt. Międzypokoleniowe spotkania warsztatowe ,,Uczymy rzeczy, których się nie uczy\" Szczegółowy opis: Warsztaty międzypokoleniowe, które polegały na wzajemnym uczeniu się dzieci i młodzieży i osób starszych, przekazie wiedzy i umiejętności między pokoleniami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 48 osób. Gmina Strzelin Rodzaj działania: Organizacja szkoleń Szczegółowy opis: Organizacja szkolenia \"Bezpieczny Senior\" przy współpracy z Aglomeracją Wrocławską oraz Fundacją Przyszłość Pokoleń. Zakres i tematyka szkolenia: prawo spadkowe, oszustwa i kradzieże. Szkolenie połączone zostało z bezpłatnymi, indywidualnymi poradami prawnymi. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Ze szkolenia skorzystało ok. 40 seniorów i seniorek z Gminy Strzelin. Gmina Czernica Rodzaj działania: Edukacja i rozwój osobisty Szczegółowy opis: Kursy komputerowe dla seniorów – obsługa Internetu, e-recepta, bankowość online; warsztaty tematyczne: rękodzieło: ceramika, docoupage, wianki okolicznościowe, ręczne 8 szycie, kluby dyskusyjne, spotkania autorskie; wycieczki krajoznawcze: wyjazdy jedno lub kilku dniowe po terenie Polski, Karta Seniora Aglomeracji Wrocławskiej; spotkania z Policją nt. bezpieczeństwa w domu i oszustw \"na wnuczka\", bezpieczeństwa na drodze i noszenia odblasków. Alokacja środków: 80% dotacja z budżetu gminy Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w kursie uczestniczyło 18 osób. Gmina Wisznia Mała Rodzaj działania: wolontariat indywidualny i grupowy na rzecz seniorów Szczegółowy opis: Wolontariat indywidualny: Młodzież w wieku szkolnym (klasy 7–8) w ramach wolontariatu świadczyła nieodpłatną pomoc na rzecz seniorów zamieszkujących na terenie gminy Wiszni Małej, w szczególności wykonując drobne prace porządkowe, robiąc zakupy seniorom, dotrzymując towarzystwa. Wolontariat grupowy: młodzież angażowała się w organizację wydarzeń dla seniorów, tj. wigilia dla seniorów, warsztaty dla seniorów, zbiórki żywności. Alokacja środków: działania na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W wolontariat zaangażowanych było 28 wolontariuszy. Ze wsparcia skorzystało ok. 40 osób Gmina Miejska Dzierżoniów Rodzaj działania: Projekt \"Seniorzy – seniorom\" Szczegółowy opis: Projekt zorganizowany jest przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie i polega na prowadzeniu punktu wymiany sprzętu rehabilitacyjnego. Akcja umożliwia bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy z uwagi na swoje dysfunkcje potrzebują w wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji jest bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: z usług skorzystało 25 osób Gmina Stoszowice – Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Stoszowicach Rodzaj działania: Warsztaty kulinarne dla seniorów „Zdrowa żywność” Szczegółowy opis: Warsztaty kulinarne prowadzone przez instruktorkę prowadzącą działalność na rzecz propagowania zdrowej żywności w każdym wieku. W zajęciach uczestniczyły głównie panie, które uczyły się przygotowywać posiłki wg nowych receptur lub ulepszając stare receptury, uczyły się stosować w swoich posiłkach zdrowe produkty – jako zamienniki tych mniej zdrowych, poznawały sposoby zdrowszego odżywiania oraz wpływu jakości żywienia na stan zdrowia Alokacja środków: zgodnie z planem finansowym GOKSiR Źródło finansowania: środki finansowe GOKSiR Rezultaty: z warsztatów skorzystało 25 osób. Gmina Wrocław Rodzaj działania: Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora Szczegółowy opis: Podczas trwania projektu osoby starsze uczestniczyły w warsztatach aktorskich z zakresu ruchu scenicznego, castingach, spotkaniach z aktorami i reżyserami, monodramach oraz pokazie polskich filmów fabularnych konkursowych, spotkaniach z aktorami, w Festiwalu Reżyserii i Aktorstwa Filmowego, w przygotowaniu i realizacji przedstawień oraz przygotowaniu i realizacji filmu fabularnego oraz spektaklu. Projekt jest organizowany corocznie od 2021 r. Źródło finansowania: Gmina Wrocław 9 Rezultaty: W projekcie wzięło udział około 1 000 osób. Gmina/ MOPS Wałbrzych Rodzaj działania: Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin Szczegółowy opis: W październiku uruchomiono w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. Punkt informacyjny jest zadaniem realizowanym na rzecz środowiska osób z niepełnosprawnościami, mieszkających na terenie miasta Wałbrzycha, które w związku z napotykanymi na co dzień trudnościami, wymagają wsparcia w zakresie informacyjnym, doradczym lub bezpośredniego dostępu do dedykowanej im oferty instytucji oraz podmiotów funkcjonujących na terenie miasta. Punkt wspiera osoby z niepełnosprawnościami w następującym zakresie ulg i uprawnień wynikających z obowiązujących przepisów, możliwości uzyskania wsparcia finansowego i rzeczowego w ramach pomocy społecznej, rehabilitacji społecznej i zawodowej, programów realizowanych na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami oraz projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe, działające w najbliższej okolicy oraz zakresu działalności instytucji i organizacji zajmujących się wspieraniem osób niepełnosprawnych. Z Punktu można korzystać telefonicznie – w tym celu została utworzona infolinia czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 18:00, mailowo lub osobiście w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałbrzychu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: ze wsparcia od października 2024 r. skorzystało ok. 150 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Długołęka Rodzaj działania: Projekt socjalny – Trening Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: Treningi pamięci to cykl spotkań skierowanych do osób w wieku 65 lat i więcej, zamieszkałych na terenie Gminy Długołęka. Celem projektu była poprawa sprawności umysłu i aktywizacja pamięci i uwagi. Treningi polegały na ćwiczeniach angażujących różne obszary i funkcje mózgu, a tym samym poprawę sprawności umysłu lub utrzymanie jego aktualnego stanu. Treningi były bezpłatne i odbywały się w miejscu zamieszania seniora. Cykl treningów składał się z 5 spotkań, trwających w zależności od możliwości klienta 30 – 45 minut. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba uczestników Treningów pamięci w 2024 r. wyniosła 5 osób. Gmina Sobótka Rodzaj działania: Pomoc w drobnych remontach Szczegółowy opis: Pomoc osób w drobnych remontach osobom starszych, samotnych, tj. malowanie, sprzątanie Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: brak Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 4 osoby, (w tym 3 seniorów i 1 osoba niepełnosprawna). Wałbrzych – miasto na prawach powiatu Rodzaj działania: moderowana komunikacja z wykorzystaniem 60 sztuk tabletów i abonamentu Internetowego 10 Szczegółowy opis: Komunikacja z wykorzystaniem obrazu i dźwięku pozwala na dodatkowy kontakt z opiekunami świadczącymi usługi asystenckie, kontakt ze specjalistami także spoza regionu, zapraszanymi do współpracy przez pracowników moderujących. System pozwala także prezentować nagrane materiały i dostępne w sieci, a także zmniejsza poczucie samotności i odrzucenia, daje możliwość tak zwanego „wygadania się”, co jest bardzo istotne dla wsparcia emocjonalnego. Komunikatory pozwalają sieciować osoby na spotkania online wg zainteresowań lub potrzeb. Alokacja środków: 70 % – dofinansowanie ze środków UE, 10 % – dofinansowanie ze środków budżetu Państwa, 20 % – wkład własny Źródło finansowania: projekt dofinansowany ze środków UE Rezultaty: Komunikatory pozwalają na ograniczenie skali bezpośredniego fizycznego wsparcia, a zarazem wzmacniają stan i poczucie bezpieczeństwa, os. w szczególności w okresach pozostawania w osamotnieniu. 11 2. Województwo kujawsko-pomorskie Wykres 5 Ludność woj. kujawsko-pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3019,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 33,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1923,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,9%, a na zdrowie – 6,0%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 51,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,43. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2024 •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów w postaci doraźnej, czasowej przerwy w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, a także nad osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. •Alokacja środków: dotacja – 100 794,24 zł, koszty obsługi programu – 1 996,83 zł •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Łącznie skorzystało 14 osób, w tym 7 osób dorosłych. 1984.5 914.5 472.6 597.3 537.3 275.1 125.5 136.7 0 500 1000 1500 2000 2500 kujawsko-pomorskie kujawsko-pomorskie - gminy miejskie kujawsko-pomorskie - gminy miejsko-wiejskie kujawsko-pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 12 Program Wieloletni „Senior+” na lata 2021–2025 Edycja 2024 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. W ramach zajęć przewidziane zostały między innymi zajęcia ruchowe, warsztaty rękodzieła, warsztaty krawieckie, zajęcia z kosmetologiem, zajęcia plastyczne, zajęcia muzyczne, zajęcia komputerowe i przegląd prasy. Ponadto realizowano różnego rodzaju spotkania: karnawałowe, wielkanocne, walentynkowe, wigilijne, dzień kobiet i mężczyzn, dzień seniora. W 2024 r. zrealizowano również Akcję Żonkile, a wspólnie z Gminną Biblioteką Publiczną – Czytanie Narodowe, w którym uczestniczyć mogli mieszkańcy gminy Bądkowo. Klubowicze skorzystać mogli również z wyjazdów krajoznawczych i integracyjnych. •Alokacja środków: dotacja w wysokości 41 085,00 zł oraz wkład własny w wysokości 96 113,39 zł. •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Klub Senior+ działający na terenie gminy mieści się w Toporzyszczewie Starym i liczy 20 klubowiczów. Uczestnictwo w Klubie Senior+ miało służyć zaspokajaniu potrzeb osób starszych, dawać im poczucie jedności i przynależności do grupy, dostarczać wsparcia psychicznego. Wśród seniorów zaobserwować można poprawę ogólnego samopoczucia i wzrost aktywności fizycznej. Uczestnictwo w zajęciach pozwoliło nawiązać nowe znajomości, zbudować relację, dzięki czemu seniorzy aktywniej włączają się w życie lokalnej społeczności. „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim” Powiat Mogileński •Cel: Powiat Mogileński zorganizował zajęcia aktywności fizycznej, w ramach których prowadzone były ćwiczenia usprawniające dla zrekrutowanych seniorów z terenu powiatu mogileńskiego. Zajęcia realizowane były trzy razy w tygodniu w okresie wrzesień-listopad 2024 r. Program zakończony został w dniu 6 grudnia 2024 r. przeprowadzonym szkoleniem oraz badaniami kontrolnymi seniorów. •Alokacja środków: 14 757,00zł z budżetu JST (Powiatu Mogileńskiego) •Źródło finansowania: budżet JST: Powiatu Mogileńskiego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego •Rezultaty: Zrekrutowano 60 uczestników, tj.: 4 grupy po 15 osób w wieku 60 lat i więcej oraz przeprowadzono nabór trenera aktywności fizycznej. Udział w programie poprzedzony został kwalifikacyjnymi badaniami lekarskimi, w wyniku których 4 osoby ze względu na stan zdrowia nie zostały zakwalifikowane do udziału w zajęciach. Finalnie w programie uczestniczyły 53 osoby. Wszyscy uczestnicy projektu poprawili sprawność fizyczną. Większość uczestników wykształciło nawyk systematycznych ćwiczeń, o czym może świadczyć informacja o utworzeniu się grup prywatnych i kontynuacji indywidualnych ćwiczeń. Dzięki realizacji programu uczestnicy zwiększyli wiedzę dotyczącą wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, zdrowego stylu życia, zdrowego odżywiania, prewencji upadków oraz związanych z nimi urazów. Program \"Asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – edycja 2024\" •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej spełniającym warunki przystąpienia do programu, wsparcie w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób niepełnosprawnych. •Alokacja środków: 117 208,11 zł •Źródło finansowania: dotacja 13 •Rezultaty: Programem objęto 9 osób. Poprawa bezpieczeństwa oraz wsparcie w życiu codziennym dla osób z orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym , znacznym lub sprzężonym. Wzmocnienie pozycji w życiu społecznym, integracja z osobami z sąsiedztwa. Korpus wsparcia Seniorów – Gmina Drzycim •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". Usługa polegała na całodobowym monitoringu czynności życiowych poprzez tzw. opaski monitorujące. •Alokacja środków: dotacja – 7 452,80 zł, środki własne gminy – 1 863,20 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne gminy •Rezultaty: Usługą objęto 24 osoby. Poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. Program \"Opieka 75+\" na rok 2024 •Cel: zwiększenie dostępności usług opiekuńczych – w tym specjalistycznych – dla osób w wieku 75 lat i więcej, szczególnie tych, które są samotne, samotnie gospodarujące, lub pozostające w rodzinach, poprzez wsparcie gmin małych i średnich (do 60 tys. mieszkańców) w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym. •Alokacja środków: dotacja z budżetu państwa – 121 262,00 zł, środki własne – 80 841,00 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne •Rezultaty: Wsparciem objęto 50 osób w formie usług opiekuńczych oraz 6 osób w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Zapewniono osobom starszym w wielu 75 lat i więcej wsparcia i pomocy adekwatnej do potrzeb i możliwości wynikających z wieku i stanu zdrowia Projekt: ‘kujawsko-pomorska teleopieka etap I’. •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym w postaci usług opiekuńczych, pomocy sąsiedzkiej, wolontariatu opiekuńczego przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii tj. teleopieka dla 3 500 osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, mieszkających na terenie województwa. Projekt opierał się na 3 zadaniach: usługi społeczne świadczone w środowisku lokalnym, świadczenie usług w obszarze teleopieki, świadczenia w obszarze telemedycyny. Projekt partnerski. Lider projektu Województwo Kujawsko – Pomorskie/ROPS w Toruniu, partner projektu Gmina Więcbork/MGOPS w Więcborku. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wynosi 33 316 302,61 zł, w tym łączne dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz budżetu Państwa wynosi 31 650 487,47 zł. Zgodnie z budżetem szczegółowym projektu, Gmina Więcbork w okresie realizacji projektu dysponuje łączną kwotą 156 091,60 zł, z czego 20 000,00 zł stanowi wkład własny, pozostałą kwotę 136 091,60 zł stanowi dofinansowanie. •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus •Rezultaty: W 2024 r. – 8 osób niesamodzielnych w wieku 60 lat i więcej skorzystało z usług teleopieki. 14 Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 •Cel: wyżywienie, usługi w zakresie opieki, aktywizacja w sferze fizycznej, intelektualnej i społecznej, pomoc psychologiczna, poradnictwo i wsparcie w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych oraz bieżących spraw życia codziennego •Alokacja środków: 541 297,09 zł dofinansowanie, 356 000,00 zł środki własne •Źródło finansowania: Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 oraz środki własne •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 30 osób w ramach zajęć w Dziennym Domu \"Senior+\" w Świedziebni z siedzibą w Michałkach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piotrków Kujawski Rodzaj działania: wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania Szczegółowy opis: zapewnienie wsparcia i opieki seniorom chcącym mieszkać w swoich mieszkaniach w ramach usług opiekuńczych; regularne wizyty pracowników socjalnych oraz opiekunek środowiskowych polegające na rozmowach, pomocy w robieniu zakupów, sprzątaniu czy wyjściu do lekarzy; bieżące monitorowanie na podstawie informacji zebranych od służby zdrowia, sąsiadów, sołtysów czy innych osób, które mają kontakt ze seniorami. Alokacja środków: środki własne gminy – 176 953,43 zł; środki Wojewody – 7 033,20 zł Źródło finansowania: środki własne gminy, środki Wojewody Rezultaty: poprawa funkcjonowania 16 osób starszych w miejscu zamieszkania Łasin Rodzaj działania: usługi asystenckie osobą z niepełnosprawnością Szczegółowy opis: pomoc osobom z niepełnosprawnością w codziennych czynnościach w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych , aktywne spędzanie czasu Alokacja środków: zapewnienie wytchnienia – 109 548,00 zł, usługi asystenckie – 242 250,00 zł. Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy Rezultaty: pomoc w codziennym funkcjonowaniu, uspołecznianie osób z niepełnosprawnością, zwiększenie aktywności w kontaktach ze środowiskiem – Klub Senior – ok. 28 osób, opieka Wytchnieniowa – 14 osób, asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – 13 osób. Gmina Solec Kujawski Rodzaj działania: Klub Samopomocy \"Stokrotka\" Szczegółowy opis: Klub Samopomocy „Stokrotka” działa przy CUS, przeznaczony jest dla 15 osób starszych, potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Placówka działa pięć dni w tygodniu, zajęcia odbywały się według przygotowanych planów pracy. Uczestnicy w trakcie pobytu mieli zapewniony poczęstunek i dowóz na zajęcia. Osoby starsze miały dostęp do sali rehabilitacyjnej, wsparcia fizjoterapeuty, uczestniczyli w zajęciach integracyjnych, wspierali się wzajemnie, uczestniczyli w wyjściach do placówek kulturalnych. Klub samopomocy w 2024 r. współpracował między innymi z: Muzeum Solca Kujawskiego im. Księcia Przemysła, przedszkolem „Dinuś” oraz „Promyczek”, Stowarzyszeniem im. Sue Ryder. Klub Samopomocy oferował duży wybór różnorodnych zajęć, które były dopasowane do zainteresowań każdego uczestnika. Zapraszano gości, którzy przeprowadzili pogadanki na rozmaite tematy, dzielili się swoją wiedzą i doświadczeniem. Była to doskonała okazja dla seniorów na rozwijanie swoich zainteresowań, poszerzanie wiedzy i prowadzenie inspirujących dyskusji. Osoby korzystające z formy wsparcia w 15 postaci klubu brały udział w zajęciach, które poświęcone były profilaktyce prozdrowotnej (regularne ćwiczenia, pogadanki). Praca w grupie pozwalała seniorom na powrót do życia społecznego i nawiązanie nowych znajomości. Alokacja środków: 28 760,12 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z oferty skorzystało 16 osób. Mrocza Rodzaj działania: Centrum Usług Społecznych w Mroczy – Projekt profilaktyczno-edukacyjny dla osób starszych, samotnych, z niepełnosprawnościami: \"„ Moja jesień życia – aktywna, zdrowa, bez palenia i picia” Szczegółowy opis: Spotkanie z osobami starszymi z terenu Gminy Mrocza, połączone z prelekcją specjalisty- psychologa, mające na celu podniesienie świadomości na temat procesu starzenia się, jego następstw zarówno w sferze fizycznej jak i psychicznej, radzenia sobie z zachodzącymi zmianami; promocja zdrowych nawyków, poodejmowania aktywności zarówno fizycznej, jak i w sferze życia społecznego; przedstawienie rodzajów najczęstszych uzależnień występujących w wieku starszym m.in. od alkoholu, tytoniu, leków, łączenia tych środków i ewentualnych następstw, połączone z poczęstunkiem, Alokacja środków: wynagrodzenie dla specjalisty – 300,00 zł , poczęstunek dla 90 osób oraz sala – 9 000zł , drobne upominki, kartki z życzeniami – 1 000zł Źródło finansowania: Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii Rezultaty: W spotkaniu wzięło udział 90 seniorów. Podniesienie świadomości uczestników na temat procesów starzenia, aktywnościach jakie powinno podejmować się w starszym wieku, problemów i ograniczeń oraz sposobów radzenia sobie z nimi a także promocja zachowań prozdrowotnych z uwzględnieniem przeciwdziałania uzależnieniom. Gmina Kruszwica Rodzaj działania: Grupowe warsztaty z psychologiem Szczegółowy opis: Seniorzy zdobywali umiejętności z zakresu: radzenia sobie ze stresem i sytuacjami związanymi z przeciążeniem emocjonalnym, sposobów niwelowania barier w komunikacji, uczenia się pozytywnego myślenia i asertywności oraz poznania sposobów rozładowywania napięcia fizycznego i emocjonalnego, w tym nauka technik relaksacyjnych. Alokacja środków: całkowity koszt zadania publicznego 170 947,57 zł, w tym środki z Województwa Kujawsko-Pomorskiego 71 265,03 zł oraz środki własne Gminy Kruszwica 99 682,54 zł. Źródło finansowania: budżet Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i budżet Gminy Kruszwica Rezultaty: zapewniono seniorom wsparcie emocjonalne i wyposażono w wiedzę z zakresu umiejętności intrapsychicznych i interpersonalnych – 36 osób Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Seniora Szczegółowy opis: Karta wydawana jest ramach realizacji Programu „Rodzina Razem, Toruń dla Pokoleń”, którego celem jest wsparcie dwóch grup: osób w wieku 65+ oraz rodzin wielodzietnych. Kartę Seniora może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, który ukończył 65 lat. Karta jest bezpłatna i wydawana na 3 lata. Celem Programu jest zwiększenie aktywności społecznej oraz fizycznej, poprzez ułatwienie dostępu do dóbr kultury, turystyki, rekreacji i sportu. Alokacja środków: nie dotyczy 16 Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano 13 362 karty. Seniorzy mogli skorzystać z różnego rodzaju zniżek u 65 partnerów. Solec Kujawski Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: świadczenie usług bytowych, pracy socjalnej oraz innych działań w celu utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. W mieszkaniu świadczone były usługi opiekuńcze 7 dni w tygodni po 3 godziny dziennie; wsparcie opiekuna mieszkań i praca socjalna. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. wsparciem w 3 mieszkaniach objęto narastająco 4 osoby. Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością Szczegółowy opis: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością jest częścią „Programu działań miasta Torunia na rzecz osób z niepełnosprawnością na lata 2024–2030”. Z Karty korzysta liczna grupa seniorów, posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. Daje ona możliwość uzyskania wielu atrakcyjnych rabatów. Kartę może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, posiadający orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz dzieci posiadające orzeczenie o niepełnosprawności. Karta jest bezpłatna i wydawana zgodnie z terminem orzeczenia o niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż na okres 3 lat. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano:2 498 kart. Osoby niepełnosprawne mogły korzystać z oferty 27 partnerów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Inowrocław Rodzaj działania: Pomoc w kryzysie bezdomności Szczegółowy opis: Monitoring sytuacji osób bezdomnych pozostających w przestrzeni publicznej; udzielanie pomocy osobom bezdomnym w formie zakupów leków, zasiłku stałego, opłacania składki na ubezpieczenie społeczne. Finansowanie pobytu i wyżywienia w schroniskach dla osób bezdomnych. Alokacja środków: 1 521 795,72 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. opłacono pobyt w schroniskach 44 osobom starszym. Gmina Brzozie Rodzaj działania: Projekt Kujawsko Pomorska Teleopieka etap I na lata 2024 – 2026 Szczegółowy opis: Realizatorem Projektu jest ROPS w Toruniu, w partnerstwie z Wojewódzką Stacją Pogotowia Ratunkowego w Bydgoszczy, Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Fundacją Ekspert-Kujawy oraz gminami Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Uczestnik po naciśnięciu przycisku SOS łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy. Opaska ma geolokalizację, czujnik upadku, czujniki pomiaru tętna, ciśnienia. Alokacja środków: 1 772,14 zł 17 Źródło finansowania: Projekt współfinansowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza na lata 2021–2027 Rezultaty: W 2024 r. 3 seniorów z terenu Gminy Brzozie w ramach realizacji w/w projektu było objętych pomocą w formie usługi teleopieki. Inowrocław Rodzaj działania: prowadzenie mieszkań wspomaganych Szczegółowy opis: Przy MOPS Inowrocław funkcjonuje kompleks 34 mieszkań wspomaganych oferujących pobyt stały bądź czasowy maksymalnie 43 osobom, które mają ograniczoną zdolność do samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb życiowych w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub przebywania. Alokacja środków: 155775,41 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. z tej formy pomocy skorzystało 20 osób powyżej 60 roku życia. Koronowo Rodzaj działania: bransoletka życia Szczegółowy opis: opaska wyposażone w przycisk SOS, w momencie pogorszenia stanu zdrowia uczestnik naciskał przycisk, dzięki któremu łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy Alokacja środków: Kujawsko-Pomorska Teleopieka – Etap I, EFS – 8 500,00 zł , budżet państwa 1 000,00 zł oraz koszty pośrednie – 3 325,70 zł Źródło finansowania: budżet Państwa i EFS Rezultaty: łącznie 19 osób objętych szybką pomocą w razie pogorszenia stanu zdrowia oraz prostą obsługą która zapewnia poczucie bezpieczeństwa Gmina Brzozie Rodzaj działania: usługa transportowa door to door Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Brzozie w tym głównie osoby z orzeczoną niepełnosprawnością lub osoby starsze mające problem z przemieszczaniem się miały możliwość skorzystania z bezpłatnej usługi transportowej door to door Alokacja środków: 84 605 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: dzięki usłudze Seniorzy otrzymują wsparcie polegająca na transporcie z miejsca zamieszkania do celu i z powrotem. Zazwyczaj obejmuje pomoc w wyjściu z domu, przejazd i dotarcie do miejsca docelowego. Usługa ta ma na celu ułatwienie seniorom dostępu do różnych miejsc, takich jak ośrodki zdrowia, urzędy, czy wydarzenia kulturalne, a także wsparcie w aktywizacji społecznej. usługa ta cieszy się dużym zainteresowaniem – wsparcie otrzymały 74 osoby. 18 3. Województwo lubelskie Wykres 6 Ludność woj. lubelskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2905,42 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1754,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 15,6%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,56. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 104,3m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021–2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: program przeznaczony jest dla seniorów zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu. W program zaangażowały się m.in.: uzdrowiska, ośrodki zdrowotno – medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora jest bezpłatna i bezterminowa, a jedynym warunkiem jej otrzymania jest ukończone 60 lat. •Alokacja środków: nie dotyczy 1996.4 794.9 288.4 913.1 557 238.7 82.6 235.8 0 500 1000 1500 2000 2500 lubelskielubelskie - gminy miejskie lubelskie - gminy miejsko- wiejskie lubelskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 19 •Źródło finansowania: budżet samorządu województwa lubelskiego; środki własne Stowarzyszenia MANKO •Rezultaty: W 2024 r. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 2 117 seniorów z województwa lubelskiego. Projekt Polityka Senioralna (EFS+) •Cel: poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. Projekt skierowany jest do seniorów, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wydatkowana w 2024 r.: 5 992 518,70 zł, w tym: wartość dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+): 5 684 393,96 zł, wkład własny: 308 124,74 zł •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) – główne źródło finansowania, budżet państwa – współfinansowanie krajowe, wkład własny partnerów projektu – samorządów uczestniczących w realizacji działań •Rezultaty: 1. Szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów – 5 osób, szkolenie dla asystentów osobistych osoby niepełnosprawnej – 10 osób, szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej – 230 osób, szkolenia dla opiekunów świadczących usługi sąsiedzkie/wolontariackie – 115 osób, szkolenia dla opiekunów faktycznych – 300 osób. Ponadto, pomoc prawna dla osób w wieku 65 lat i więcej – 1727 godzin dla 791 osób, doradztwo w zakresie dostępności – 360 godzin dla 36 gmin, wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego – 12 wypożyczalni na terenie województwa lubelskiego, a także zakup opasek życia z systemem przywołującym i pakietów bezpieczeństwa dla seniorów – 285 opasek dla 10 gmin. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji w ramach realizacji Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025. •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji zarówno w trybie konkursowym, jak i pozakonkursowym •Alokacja środków: środki własne budżetu samorządu województwa lubelskiego w wysokości 197 600,00 zł •Źródło finansowania: Budżet samorządu województwa lubelskiego •Rezultaty: W 2024 r. dotacja została przekazana 23 organizacjom pozarządowym, które realizując różnorodne projekty, objęły wsparciem seniorów z terenu województwa lubelskiego. W ramach dofinansowanych inicjatyw zorganizowano m.in. warsztaty edukacyjne i kulinarne, wydarzenia o charakterze integracyjnym, wyjazdy rekreacyjne oraz działania sprzyjające rozwojowi kompetencji społecznych osób starszych. Przedsięwzięcia te miały na celu aktywizację społeczną seniorów, przeciwdziałanie ich wykluczeniu oraz umacnianie więzi międzypokoleniowych 20 Projekt \"Świadomi i bezpieczni dzięki wiedzy\" w ramach programu osłonowego Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy domowej – edycja 2024 – Miasto Puławy •Cel: rozwój działań profilaktycznych podnoszących świadomość społeczną na temat zjawiska przemocy domowej skierowany m.in. do seniorów. Projekt skierowany był do mieszkańców Miasta Puławy, m.in. do osób starszych; realizowany był w okresie lipiec- grudzień 2024. •Alokacja środków: 3 000 000 zł •Źródło finansowania: wkład własny jst, dotacja z budżetu państwa •Rezultaty: projekt objął swoim bezpośrednim oddziaływaniem 525 osób – uczestników zajęć profilaktyczno-sportowych dla młodzieży, seminarium, konferencji, festynu, prelekcji dla seniorów. Dodatkowo grupę docelową nieokreśloną liczbowo stanowili odbiorcy kampanii medialnej, która swoim zasięgiem objęła społeczność Puław. Specjalnie przygotowane dla potrzeb kampanii spoty były dystrybułowane w mediach społecznościowych, w pojazdach komunikacji miejskiej, w ramach działań projektowych – seminarium, konferencja, prelekcjji. Projekt socjalny \"pt. „Łączymy pokolenia\" – Gmina Tomaszów Lubelski •Cel: rozwijanie twórczej aktywności i ekspresji poprzez wspólne spędzanie czasu wolnego wychowanków świetlicy środowiskowej \"Nasza świetlica\" w Majdanku z seniorami. Zadania określone w projekcie zostały zrealizowane w czasie wakacji, zorganizowano m.in. warsztaty kulinarne, rękodzieła, garncarskie, zajęcia plastyczne oraz integracyjny piknik z animatorami. •Alokacja środków: 6 273 zł. •Źródło finansowania: budżet Gminy Tomaszów Lubelski •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 40 osób. Program Lublin Strefa 60+ •Cel: wspieranie i wzmacnianie aktywności społecznej seniorów, zwiększenie dostępności do różnego rodzaju usług i dóbr oraz poprawa jakości życia osób starszych i kształtowanie ich pozytywnego wizerunku. Potwierdzeniem uczestnictwa w Programie było posiadanie Lubelskiej Karty Seniora. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: Budżet Miasta Lublin •Rezultaty: Program ułatwił seniorom rozwój swoich pasji i zainteresowań oraz uatrakcyjnił sposób spędzania czasu wolnego. W Programie zaangażowanych było 170 partnerów. Efekty realizacji Programu. W 2024 r. wydano 1 969 Lubelskich Kart Seniora. Projekt „Polityka Senioralna EFS+” – gmina Ryki •Cel: realizacja szerokiego wachlarza usług społecznych o indywidualnym charakterze, które były skierowane do osób 65 + z całego województwa lubelskiego. Projekt był realizowany we współpracy z gminami, na podstawie umów partnerskich. Odbiorcami Projektu byli seniorzy z terenu Gminy Ryki, w tym osoby z niepełnosprawnościami, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, opiekunowie faktyczni osób w wieku 65 lat i więcej. •Alokacja środków: 118 361,80 zł •Źródło finansowania: środki unijne – 95%, środki własne – 5% •Rezultaty: Liczba osób objętych usługami realizowanymi w ramach zadania to 597 osób, co stanowi 15% populacji osób 65+ z terenu Gminy Ryki. Środki zostały przeznaczone m.in. na 21 1 110 godzin usług opiekuńczych, 574 godziny usług asystenckich, 24 godziny usług poradnictwa specjalistycznego psychologicznego Projekt pt. \"Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski\" •Cel: przeciwdziałanie samotności wśród osób starszych poprzez zaproszenie ich do wspólnego, wigilijnego stołu. W dniu 19 grudnia 2024 r. w Wiejskim Domu Kultury w Majdanie Górnym zostało zorganizowane Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski. Realizatorem zadania było Stowarzyszenie Liderki Gminy Tomaszów Lubelski we współpracy z Biblioteką Komunalną z/s w Majdanie Górnym. •Alokacja środków: 6 000 zł •Źródło finansowania: Fundacja Biedronki •Rezultaty: Rezultatem spotkania była integracja osób, przeciwdziałanie izolacji społecznej wśród osób samotnych. Odbiorcami Projektu było 140 osób. Projekt międzypokoleniowy Lublin. Zawodowcy •Cel: pilotażowy, wakacyjny projekt zainicjowany w ramach programu „Rodzina Trzy Plus”. Projekt realizowany był w formie cyklu międzypokoleniowych spotkań dla najmłodszych oraz najstarszych mieszkanek i mieszkańców Lublina, podczas których poznali najważniejsze przedsiębiorstwa i instytucje w ich najbliższym otoczeniu oraz związane z nimi zawody. Najmłodsi wraz z dziadkami w sposób praktyczny zapoznali się z zasadami pracy, zakresami czynności i obowiązków. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: projekt był realizowany bezkosztowo. •Rezultaty: w programie wzięło udział 700 uczestniczek i uczestników (seniorów oraz dzieci w wieku od 6 do 13 lata), odbyły się 33 spotkania w 14 lubelskich instytucjach i przedsiębiorstwach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Stanin/ powiat łukowski Rodzaj działania: Funkcjonowanie bezpłatnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego dla mieszkańców gminy Stanin Szczegółowy opis: Kontynuowanie działalności wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, która powstała w 2019 r. w ramach projektu \"Niesamodzielni i niepełnosprawni mają wsparcie w gminie Stanin\". Wypożyczalnia funkcjonuje przy Klubie Seniora. Dysponuje sprzętem takim jak: łóżka rehabilitacyjne i materace przeciwodleżynowe, wózki inwalidzkie, rotory, chodziki, balkoniki, chodziki typu \"ambona\", kule ortopedyczne, itp. Alokacja środków: 18 910,00 zł Źródło finansowania: budżet gminy. Rezultaty: w 2024 r. z wypożyczalni skorzystały ogółem 73 osoby, w tym 24 osoby wypożyczyły łóżka rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy z możliwością przedłużenia na kolejny okres. Pozostałe wypożyczone sprzęty: koncentratory tlenu – 10 osób, chodziki – 9 osób, balkoniki – 11 osób, wózki inwalidzkie 6 osób, krzesła toaletowe i prysznicowe – 14 osób, wózki prysznicowe – 3 osoby, materace przeciwodleżynowe – 16 osób, rotory rehabilitacyjne – 3 osoby, pionizatory statyczne – 2 osoby, laski czwórnóg – 4 osoby, kule łokciowe – 4 osoby, ssak elektryczny – 1 osoba, wanna pneumatyczna – 1 osoba, basen do mycia głowy – 1 osoba, stolik przyłóżkowy – 1 osoba. 22 Gmina Dzwola/powiat janowski Rodzaj działania: Pośnik Kocudzki Szczegółowy opis: organizacja corocznego tzw. Pośnika Kocudzkiego, który skierowany jest do osób starszych, często samotnych z terenu gminy. Realizacja zadania możliwa była dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji z terenu (m.in. uczniowie szkół, Stowarzyszenie KGW, szkoły z terenu Gminy, OSP). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: bezkosztowo (sponsorzy i organizacje pozarządowe) Rezultaty: w ramach Pośnika przygotowano i dostarczono ok. 200 paczek z żywnością i z upominkami, dla szczególnie potrzebujących. Paczki Bożonarodzeniowe zostały dostarczone 18 grudnia 2024 r. Gmina Tyszowce Rodzaj działania: XXIV Zbiórka Żywności „Tak! Pomagam” Szczegółowy opis: zbiórki odbyły się w dniach 8–9 marca 2024 r. i 6–7 grudnia 2024 r. w sklepie Biedronka w Tyszowcach. Zbiórkę żywności prowadziło 13 wolontariuszy, uczestników Tyszowieckiego Klubu Seniora oraz Klubu „Senior+” w Perespie. Podstawa prawna: nie dotyczy Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne budżetu gminy, Caritas Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej Rezultaty: podczas zbiórki zebrano 261 kg żywności, którą przekazano 24 potrzebującym osobom i rodzinom z terenu gminy. Miasto Kraśnik Rodzaj działania: bezpłatne przejazdy MPK Kraśnik dla osób 60+ Szczegółowy opis: umożliwienie seniorom korzystania z darmowej komunikacji publicznej na terenie Kraśnika. Realizatorem działań jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. Celem są oszczędności w budżetach domowych wielu rodzin, zachęcanie mieszkańców do korzystania z usług komunikacji publicznej w celu uzyskania efektów ekologicznych, czy poprawy bezpieczeństwa na drogach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: darmowa komunikacja miejska dla 10 000 seniorów. Gmina Siennica Różana Rodzaj działania: Kontynuacja działalności Teatru Pokoleń Szczegółowy opis: przygotowanie przez seniorów oraz członków ich rodzin nowego spektaklu „Zielony Ładunek” w reżyserii Michała Zgieta i w wykonaniu Teatru Pokoleń. Teatr pokoleń funkcjonuje na ziemi siennickiej od przeszło 100 lat. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Efekt: W spektaklu zaangażowanych było 12 osób. Gmina Jabłonna Rodzaj działania: Senioralia Szczegółowy opis: przy współpracy Centrum Gminy Jabłonna i Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jabłonnie oraz Kół Gospodyń Wiejskich odbyły się pierwsze Senioralia (1–6 23 października), w ramach których codziennie odbywała się inna aktywność, np. nordic wallking (Wierciszów), zajęcia zdrowy kręgosłup (Czerniejów), badanie wzroku (Tuszów), warsztaty kulinarne (Skrzynice), warsztaty rękodzieła (Jabłonna – Majątek). Całość została zakończona Galą Seniorów, gdzie odbyły się występy Zespołu TUJAWICZE, kabaretu Pod Siwym Włosem i Zespołu Sołectw Song Alokacja środków: ok. 4 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy i opłaty uczestników Rezultaty: w inicjatywie wzięło udział 140 seniorów z gminy. Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Działania aktywizujące pod nazwą ,,Aktywny Senior” Szczegółowy opis: Nowy cykl działań obejmował wydarzenia zarówno z zakresu profilaktyki zdrowotnej, kultury, rekreacji, jak i edukacji najstarszych mieszkańców. Były to m.in.: cykliczne spotkania „Dbamy o zdrowie” poświęcone zagadnieniom z zakresu diagnozy, profilaktyki zdrowotnej oraz zdrowego stylu życia; organizacja konferencji „Lublin – miasto zdrowego seniora”, podczas której uczestnicy mogli wykonać bezpłatne badania; cykl spotkań ze sztuką zorganizowanych przy współpracy z Fundacją Stock oraz Muzeum Narodowym w Lublinie, obejmujący różnorodne wykłady; koncerty, w tym cykliczne już spotkania z uczniami i nauczycielami Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Tadeusza Szeligowskiego w Lublinie; zajęcia „Pierwsza pomoc – ja też mogę uratować komuś życie” prowadzone przez strażniczki i strażników miejskich ze Straży Miejskiej Miasta Lublin; warsztaty Jak bezpiecznie korzystać z karty i uchronić się przed oszustami, zajęcia sportowo – sprawnościowe z elementami samoobrony zorganizowane przy współpracy z Uniwersytetem Medycznym i Komendą Miejską Policji, zajęcia w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie, lekcje tenisa ziemnego dla seniorów oraz zajęcia taneczne, spacery z lubelskimi przewodnikami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin, niektóre działania były realizowane bezkosztowo Rezultaty: w cyklu 7 spotkań ,,Dbamy o zdrowie wzięło udział ok. 600 osób; w 6 spotkaniach ze sztuką – ok.240 osób Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Konkurs „Miejsce Przyjazne Seniorom” Szczegółowy opis: miejski konkurs adresowany jest do instytucji, organizacji oraz lokalnych przedsiębiorców, którzy podczas realizowania swojej działalności uwzględniają potrzeby i oczekiwania osób starszych, oferując im różnorodne produkty, usługi czy zniżki lub stosując odpowiednie rozwiązania architektoniczne podnoszące jakość życia najstarszych mieszkanek i mieszkańców miasta. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin Rezultaty: W jubileuszowej 10. edycji konkursu wyłoniono 64 podmioty działające na terenie Lublina. Ponadto w 2024 r. po raz drugi wręczono wyróżnienie „Przyjaciel Lubelskiego Seniora”, dedykowane osobie szczególnie zaangażowanej społecznie w inicjatywy służące wsparciu osób starszych. 24 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Jabłoń Rodzaj działania: Zakochaj się w teatrze – Amatorski Teatr Podwórkowy w Dawidach Szczegółowy opis: Przygotowanie przedstawienia tetralnego: \"Tłoka\", \"Misterium Drogi Krzyżowej\" w Gęsi Alokacja środków: 3 200 zł Źródło finansowania: dotacja z budżetu miasta Rezultaty: Teatr tworzy 8 seniorów oraz instruktorzy. W roku 2024 odbiorcami przedstawień teatralnych było ok. 200 osób. Gmina Cyców Rodzaj działania: „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Gminna Biblioteka Publiczna w Cycowie realizowała działanie polegające na dostarczaniu książek do domów osób starszych, chorych i niepełnosprawnych z terenu gminy. Usługa odbywała się po wcześniejszym telefonicznym umówieniu się z pracownikiem biblioteki. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Umożliwienie osobom z ograniczoną mobilnością korzystania ze zbiorów bibliotecznych oraz przeciwdziałanie wykluczeniu kulturalnemu. Z usług skorzystały dwie osoby zamieszkałe na terenie miejscowości Cyców. Stoczek Łukowski/Łukowski Rodzaj działania: opaski bezpieczeństwa Szczegółowy opis: Opaski to nowoczesny system wsparcia dla seniorów, alternatywny sposób na zapewnienie bezpieczeństwa seniorom, odpowiada na potrzeby osób samotnie mieszkających. Urządzenie pozwala na natychmiastowe wzywanie pomocy w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub bezpieczeństwa. Opaska wyposażona jest w przycisk SOS w celu połączenia z Centrum Teleopieki, zapewnia monitoring zdrowia całodobowo 24/7, 7 dni w tygodniu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki unijne Rezultaty: wsparciem objęto 10 seniorów z terenu gminy Gmina Miejska Włodawa Rodzaj działania: Nauka języka angielskiego seniorów metodą innowacyjną. Szczegółowy opis: „Język angielski łączy pokolenia”, innowacja pedagogiczna w ramach współpracy Klubu „Senior+” z Przedszkolem Miejskim nr 2 we Włodawie. Zajęcia cykliczne polegające na nauce języka angielskiego, gdzie nauczycielami były dzieci. Nauka odbywała się przez zabawę, integrację międzypokoleniową. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W trakcie 4 spotkań 16 seniorów nabyło podstawy umiejętności językowych. Ponadto zostały nawiązane trwałe więzi międzypokoleniowe. Nauka języka angielskiego była formą aktywizacji społecznej oraz ćwiczeń sfery poznawczej. Realizowane działanie wpłynęło na poprawę jakości komunikacji seniorów w języku angielskim (chętniej i odważniej podejmowali próbę rozmowy), np. z dziećmi i wnukami mieszkającymi za granicą. 25 Gmina Miasto Chełm Rodzaj działania: utworzenie Bazy Usług Społecznych Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Chełmie utworzył Bazę Usług Społecznych w celu zwiększenia dostępności do lokalnego koszyka usług społecznych, stanowiącego zbiór różnorodnych, uporządkowanych i przydatnych rodzajów wsparcia. Wykorzystując zgromadzony zbiór informacji, możemy odnaleźć lokalne instytucje, podmioty niepubliczne oraz organizacje pozarządowe świadczące usługi społeczne na rzecz seniorów i osób starszych z miasta Chełm, a także posiąść wiedzę o dostępności i warunkach skorzystania z usług. Lokalna baza usług społecznych jest działaniem zbieżnym z zapisami LPDiRUS w Mieście Chełm. Baza jest ogólnodostępna i aktualizowana. Alokacja środków: działanie bezkoztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Łatwiejszy dostęp seniorów do usług, lepsze dopasowanie usług do potrzeb, skuteczniejsze planowanie lokalnej polityki społecznej, większa integracja środowiska pomocowego. Liczba osób, które skorzystały z Bazy Usług Społecznych – ok. 300. 26 4. Województwo lubuskie Wykres 7 Ludność woj. lubuskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3256,70 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 37,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1747,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,3%, a na zdrowie – 4,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 32,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,18. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 85,5 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021 – 2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych •Zespół ds. opieki długoterminowej •Ocena Zasobów Pomocy Społecznej woj. lubuskiego •Lubuska Rada Seniorów •Wojewódzki Plan Transformacji Województwa Lubuskiego na lata 2022–2026 969.8 384.3 393.8 191.7 263.7 111.2 106.1 46.3 0 200 400 600 800 1000 1200 lubuskielubuskie - gminy miejskie lubuskie - gminy miejsko- wiejskie lubuskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 27 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Lubuska Karta Seniora •Cel: posiadacze Karty są uprawnieni do ulg przez podmioty, przedsiębiorstwa przystępujące do projektu. •Alokacja środków: działanie bezkosztowe •Źródło finansowania: działanie bezkosztowe •Rezultaty: w 2024 r. 39 podmiotów zaoferowało zniżki i rabaty dla seniorów w woj. lubuskim. Łącznie wydano 623 karty seniora. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji; wsparcie w tworzeniu dziennych placówek dla seniorów. •Alokacja środków: 11 303 626,82 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa, środki własne. •Rezultaty: do edycji 2024 przystąpiło 31 jednostek samorządu terytorialnego, w tym: 30 gmin i 1 powiat. Na koniec 2024 r. prowadzonych było 19 Domów Dziennego Pobytu z 500 miejscami oraz 33 Kluby z 728 miejscami. Łacznie w ramach programu zapewniono 1 228 miejsc w woj. lubuskim. Program \"Korpus Wsparcia Seniorów\" – edycja 2024 •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: moduł I – 439 565,58 zł, moduł II – 547 631,68 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do Modułu I przystąpiło 28 gmin; z tej formy pomocy w 2024 r. skorzystało 141 seniorów. Do Modułu II przystąpiły w 2024 r. 44 gminy. W ramach Modułu II w 2024 r. skorzystało 1 711 seniorów. Program \"Opieka 75+\" – edycja 2024 •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych , w tym specjalistycznych usług opiekuńczych. •Alokacja środków: 841 583,57 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do programu „Opieka 75+” przystąpiło 26 gmin. Programem zostało objętych 327 osób. Program polityki zdrowotnej •Cel: ABC zdrowia – działania profilaktyki i promocji zdrowia osób 60+ – bezpłatne szczepienia przeciw grypie, badania densytometryczne w kierunku osteoporozy, badania cholesterolu i antygenu prostaty PSA, badania słuchu, badania hormonów tarczycy, USG piersi, echo serca, porady dietetyka, porady dermatologa. Gmina Zbąszynek wspiera organizacyjnie program profilaktyki raka piersi – badania mammograficzne w mammobusie. •Alokacja środków: 6.808,00 zł – budżet gminy – 12.000,00 zł – budżet MZ •Źródło finansowania: środki własne gminy, budżet Ministerstwa Zdrowia •Rezultaty: Z programu skorzystało 122 osoby (77 kobiet, 45 mężczyzn). 28 Program profilaktyki zdrowotnej – Program rehabilitacji dla mieszkańców Gminy Żary •Cel: zahamowanie lub ograniczenie skutków procesów chorobowych m.in. wśród populacji powyżej 65 roku życia, posiadających dolegliwości ze strony narządu ruchu. Wyboru realizatora dokonano w drodze konkursu ofert. •Alokacja środków: 139 998,60 zł •Źródło finansowania: środki własne gminy, środki pozyskane z Narodowego Funduszu Zdrowia •Rezultaty: W 2024 r. planowana liczba uczestników wynosiła 400, lecz w zawiązku z dużym zainteresowaniem programem zwiększono liczę uczestników do 457. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Lubuskie Igrzyska Seniorów Szczegółowy opis: Miasto, we współpracy z licznymi partnerami, współorganizowało II edycję Lubuskich Igrzysk Seniora. Podczas trwania Lubuskich Igrzysk Seniorów mieszkańcy województwa rywalizowali m.in. o puchar Prezydenta Miasta w różnych dyscyplinach sportowych. Wydarzenie odbyło się w Arenie Gorzów, w której seniorzy grali w ringo, boccia, koszykówkę oraz rywalizowali na basenie Słowianka. Alokacja środków: 400 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w edycji 2024 r. wzięło udział ok. 300 seniorów. Miasto Nowa Sól Rodzaj działania: Majster dla Seniora Szczegółowy opis: Program skierowany do mieszkańców Nowej Soli, którzy ukończyli 60 lat i posiadają Nowosolska Kartę Senior. W ramach programu seniorowi przysługiwała realizacja trzech usług w roku. Realizacja dotyczyła wyłącznie prac roboczych. Materiały niezbędne do naprawy musiał zapewnić senior. Alokacja środków: 50 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba złożonych i przyjętych do realizacji wniosków – 190; liczba zrealizowanych usług – 336; wartość zrealizowanych usług – 45 170,00 zł. Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Program Taxi Senior 60+ Szczegółowy opis: Program Taxi Senior 60 plus. Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług transportowych do lekarza na terenie gminy. Adresatami programu byli seniorzy, którzy ukończyli 60 rok życia, zamieszkujący na terenie Gminy Świebodzin, a w szczególności osoby samotne, chore, z niepełnosprawnością Zgłoszenia przejazdów i odwołanie odbywało się za pośrednictwem infolinii w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Alokacja środków: 127 416,43 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024r. w ramach usług transportowych dla seniorów zamieszkałych na terenie gminy wykonano 5 679 przejazdów. Z programu skorzystało 483 seniorów. 29 Strzelce Krajeńskie Rodzaj działania: Utworzenie Centrum Aktywności Społecznej na terenie Gminy Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Społecznej w Strzelcach Krajeńskich to miejsce, którego celem jest wychodzenie naprzeciw zróżnicowanym potrzebom osób starszych, stwarzając przy tym warunki szeroko pojmowanego rozwoju seniorów, wsparcia społecznego oraz przygotowania do życia na emeryturze. Przynależność jest dobrowolna oraz nieodpłatna. Uczestnikami są osoby nieaktywne zawodowo w wieku 60+, zamieszkujące obszar Gminy i Miasta Strzelce Krajeńskie. Wspólnie celebrowane są święta, a także uczestnicy angażują się w ważne sprawy społeczne. W ramach Centrum Aktywności Społecznej działa Klub Seniora, który wypełnia czas wolny, aby seniorzy mogli wyjść z domu, spotkać się z ludźmi. Klub Seniora to przede wszystkim miejsce, które tworzy każdy z jego uczestników poprzez swoją historię, motywację, chęć dzielenia się doświadczeniami i chęć dalszego rozwijania się. Seniorzy mają tu okazję zawiązać nowe znajomości, pielęgnować przyjaźnie i przy okazji skorzystać z bogatej oferty dydaktycznej klubu. W Centrum działają lokalne stowarzyszenia. Alokacja środków: 123 074,12 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Rezultaty: w 2024 r. zorganizowano 315 wydarzeń/warsztatów, z zajęć skorzystało łącznie152 seniorów. Gmina Żary Rodzaj działania: Zdrowie fizyczne Szczegółowy opis: Adresatami programu są seniorzy w wieku co najmniej 65 lat zameldowani w Gminie Żary. Celem programu jest ułatwienie seniorom dostępu do dóbr kultury, sportu i rozrywki, kształtowanie pozytywnego wizerunku seniorów, wzmacnianie kondycji fizycznej oraz podnoszenie aktywności i sprawności seniorów. Program jest elementem polityki społecznej realizowanej przez Gminę Żary i obejmuje system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień skierowanych do seniorów. Adresatami programu są seniorzy, za których uznaje się osoby zameldowane w Gminie Żary w wieku co najmniej 65 lat. Od początku realizacji programu wydano kartę dla 560 osób. W ramach programu seniorzy mają możliwość korzystania z pływalni Wodnik w Żarach w formie 100% zniżki od ceny biletu obowiązującej za pierwszą godzinę pobytu na basenie 4 razy w miesiącu. Alokacja środków: 114 240,00 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. 115 osób skorzystało z pływalni. Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Projekt Miasto Seniorów – poznajmy się lokalnie Szczegółowy opis: Cykl spotkań kulturalnych przy muzyce dla seniorów z różnych grup Alokacja środków: 1 600 zł Źródło finansowania: środki własne JST Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział ok. 80 seniorów. Świebodzin Rodzaj działania: Program Majsterkowicz dla Seniora 60 plus Szczegółowy opis: Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług naprawczych niewymagających dużych nakładów finansowych na zakup materiałów oraz takich usług, które nie były świadczone w ramach innych umów np. ze wspólnotą mieszkaniową, administracją itd. na terenie gminy. Problem techniczny można było zgłaszać wykorzystując jedną z 30 trzech dostępnych możliwości: telefonicznie, mailowo, składając formularz zgłoszeniowy w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Naprawy realizowane były w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00. Alokacja środków: 27 450,35 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W okresie sprawozdawczym przyjęto 72 zgłoszenia od 57 seniorów. Wykonano 67 napraw, 9 zleceń zostało anulowanych przez seniorów, a 1 naprawa nie została wykonana ze względu na brak możliwości dokonania naprawy. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Trzciel/Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Zielone Gospodarstwa Opiekuńcze Szczegółowy opis: Innowacyjna forma wsparcia seniorów, która zapewnia im odpowiedni poziom opieki a jednocześnie pozwala aktywnie prowadzić życie społeczne. Projekt mający na celu wsparcie osób potrzebujących pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Usługi świadczone w gospodarstwie wiejskim, które posiada potencjał do prowadzenia działań terapeutycznych opartych na uprawach rolniczych i hodowli zwierząt gospodarskich. Gospodarstwa opiekuńcze mają zapewnić seniorom fachową opiekę oraz kontakt z innymi ludźmi i różnego rodzaju aktywności. Realizacja projektu „Zielone gospodarstwa opiekuńcze” realizowały 2 gminy. Alokacja środków: 280 000,00 zł Źródło finansowania: zamówienie publiczne. Rezultaty: Opieką zostało objętych 18 podopiecznych z 2 gmin. Gmina Zbąszynek Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: Rozwój usług mieszkalnictwa wspomaganego w Gminie Zbąszynek skierowany jest do osób starszych, w szczególności samotnych i niepełnosprawnych, które są mało samodzielne w czynnościach dnia codziennego / pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych itp./ ale stan zdrowia umożliwia im samodzielne poruszanie się i wykonywanie czynności samoobsługowych. Mieszkania wspomagane oferują oprócz lokalu mieszkalnego pełen zakres usług wspierających i aktywizujących pobyt osoby w mieszkaniu, tj. pracę socjalną, poradnictwo specjalistyczne, usługi opiekuńcze i asystenckie oraz rehabilitację. Rodzaj oraz zakres usług świadczonych w mieszkaniu wspomaganym jest dostosowany do indywidualnych potrzeb mieszkańców. Alokacja środków: 689 451,39 zł Źródło finansowania: własne zasoby lokalowe Rezultaty: Gmina Zbąszynek utworzyła 10 mieszkań wspomaganych dla osób starszych w wieku 75+. Gmina Trzciel Rodzaj działania: Odwrócona asystentura \" Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny. Szczegółowy opis: Podjęcie współpracy asystentów rodziny z seniorami zakwalifikowanymi do projektu usług społecznych \"Zielone Gospodarstwo Opiekuńcze\" w celu podjęcia wspólnych przedsięwzięć z dziećmi objętymi pomocą asystenta rodziny z jednoczesnym propagowaniem propagowaniem rozwoju dzieci, kulturowości i różnic międzypokoleniowych. Projekt z współpracą z Nadleśnictwem w Trzcielu. Alokacja środków: bezkosztowo (w ramach zielonego gospodarstwa) 31 Źródło finansowania: bezkosztowo Rezultaty: Integracja seniorów z dziećmi w ramach projektów: Wysiewanie wiosennych kwiatów, Karma dla ptaków, Na tropie wielkanocnego zająca oraz Bee fun, Dzień dziecka na wesoło. Gmina Wschowa Rodzaj działania: Listy do Świętego Mikołaja Szczegółowy opis: Ośrodek Pomocy Społecznej we Wschowie, we współpracy z Biblioteką Publiczną Miasta i Gminy Wschowa, współorganizował świąteczną akcję, której celem było spełnienie marzeń Seniorów w potrzebie. Seniorzy pisali listy do Świętego Mikołaja, prosząc o najbardziej potrzebne im rzeczy często były to skromne, codzienne przedmioty. Mieszkańcy Wschowy i okolic z ogromnym zaangażowaniem odpowiedzieli na tę inicjatywę. Chętnie wybierali listy Seniorów, przygotowując dla nich prezenty. Co więcej, w wielu przypadkach darczyńcy przekazywali znacznie więcej, niż proszono dołączając do paczek dodatkowe upominki, słodycze. W akcję włączyły się także lokalne firmy, które wspomogły akcję nie tylko finansowo czy rzeczowo, ale także usługowo (np. doręczając paczki do miejsca zamieszkania Seniora, czy zapewniając obsługę techniczną). Alokacja środków: bezkosztowo Źródło finansowania: wskazane w listach potrzeby zostały zaspokojone w sposób rzeczowy przez darczyńców Rezultaty: W akcji udział wzięło 22 seniorów. 32 5. Województwo łódzkie Wykres 8 Ludność woj. łódzkiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3163,98 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,2% i 31,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1899,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,8%, a na zdrowie – 5,9%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,3%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 8,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,32. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 84,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023–2025 •Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 r. DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Karta Seniora Województwa Łódzkiego. •Cel: zbiór ulg i uprawnień oferowanych mieszkańcom województwa, którzy ukończyli 60 rok życia. Karta upoważnia do korzystania z ulg i uprawnień oferowanych przez partnerów programu. Partnerami programu mogą być jednostki samorządu województwa, instytucje oraz prywatne przedsiębiorstwa. •Alokacja środków: Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi 2345.9 1253.2 453.2 639.5 683.5 393.2 125.2 165.1 0 500 1000 1500 2000 2500 łódzkiełódzkie - gminy miejskie łódzkie - gminy miejsko- wiejskie łódzkie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 33 •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. wydano 3 975 Kart. Według stanu na 31.12.2024 r. w programie „Karta Seniora Województwa Łódzkiego” uczestniczyło 90 partnerów, w tym 8 podmiotów jednostek podległych Samorządowi Województwa Łódzkiego oraz 82 podmioty prywatne/instytucje, z którymi Samorząd Województwa Łódzkiego podpisał porozumienia. W 2024 r. do programu przystąpiło 10 podmiotów oferujących zniżki w obszarze wypoczynku, zdrowia i usług. Działania wspierające i aktywizujące osoby starsze. •Cel: poprawa jakości życia seniorów z terenu województwa poprzez inicjowanie działań służących aktywizacji i integracji środowiska osób starszych oraz wzrost kompetencji liderów działających w organizacjach pozarządowych realizujących zadania na rzecz osób starszych na terenie naszego województwa. •Alokacja środków: 39 900 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. przeprowadzono następujące szkolenia i inicjatywy dla przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych działających na rzecz osób starszych w woj. łódzkim: – „Warsztaty florystyczne – jako forma aktywizacji społecznej osób starszych” (20 uczestników); – dwa szkolenia pn. „Jesień życia czy wiosna możliwości – jak dbać o jakość życia i budować odporność psychiczną” (w sumie 32 uczestników); – szkolenie: „KPA w ngo” obejmującego zagadnienia kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście funkcjonowania organizacji pozarządowych (20 uczestników), – event pn. „Rola organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących działania na rzecz osób starszych w środowisku lokalnym (82 uczestników). „Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów”. •Cel: poradnictwo dla osób starszych od następujących specjalistów: prawnika, psychologa, pracownika pomocy społecznej. Telefon jest odpowiedzią na problemy osób starszych z dotarciem do specjalistycznego poradnictwa, bez wychodzenia z domu. •Alokacja środków: 97 968,60 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. w ramach zadania porad osobom starszym udzielali m. in. psycholog, prawnik oraz pracownik pomocy społecznej. W 2024 r. liczba przepracowanych godzin wyniosła 666. Współpraca z mediami •Cel: kontynuacja współpracy z mediami: TVP 3, Telewizją TOYA w zakresie promocji wizerunku osób starszych, ich potencjału i aktywności społecznej. •Alokacja środków: 14 100 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. zrealizowano: 1) reportaż telewizyjny pn. „Co nam w duszy gra...” promujący aktywność osób starszych i będący relacją z II Przeglądu Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...., 2) emisję telewizyjnych spotów reklamowych promujących Kartę Seniora Województwa Łódzkiego i Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów 34 Centra zdrowego i aktywnego seniora w Łodzi •Cel: edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z sal Centrów mogą nieodpłatnie korzystać seniorzy, którzy chcą podzielić się z innymi swoimi pasjami lub umiejętnościami (w formie wykładów bądź warsztatów), a także grupy seniorskie i międzypokoleniowe, które nie mają własnej siedziby (grupy zainteresowań, brydżyści, szachiści, kluby dyskusyjne etc.). W ramach rozwoju projektu planowane jest utworzenie kolejnych Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w każdej z dzielnic. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w roku 2024 r. łódzcy seniorzy skorzystali 50 103 razy. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów – Miasto Łódź •Cel: bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społeczneji rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Łodzi •Rezultaty: W 2024 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymały 23 podmioty. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Funkcjonowanie placówek wspierających aktywizację intelektualną, fizyczną oraz społeczną bełchatowskich seniorów Szczegółowy opis: „Cafe Senior Raj – Centrum Aktywności Seniora” działa od 2018 r., powstało w ramach Budżetu Obywatelskiego Bełchatowa i jest miejscem szczególnie przyjaznym osobom starszym. Podejmowane działania umożliwiają seniorom nawiązywanie nowych znajomości oraz zapewniają dostęp do informacji o wszelkich ofertach miasta adresowanych do bełchatowskich seniorów. Ponadto w miejscu tym realizowane są programy integrujące i aktywizujące lokalne środowisko seniorów w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym. Cafe Senior Raj stawia też na aktywność i rozwój zainteresowań najstarszych mieszkańców miasta m. in. poprzez zajęcia komputerowe, warsztaty plastyczne, muzyczne, florystyczne, teatralno-literackie, sportowe, dietetyczne, kulinarne. Ważną częścią tej inicjatywy jest także Punkt Informacji Prozdrowotnej, gdzie można uzyskać wyczerpującą wiedzę w zakresie szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Cafe Senior Raj prowadzi Regionalne Towarzystwo Społeczno-Kulturalne ERSKA. Rezultaty: W ciągu roku w zajęciach uczestniczyło około 200 osób w wieku senioralnym. 35 Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Akademia Seniora w Bełchatowie Szczegółowy opis: Akademia Seniora to kolejne miejsce działalności bełchatowskich seniorów. Podejmowane działania w ramach inicjatywy mają charakter edukacyjno-profilaktyczno- integracyjny, a ich celem jest wzmocnienie aktywności osób starszych Bełchatowa w życiu społecznym, a tym samym poprawa komfortu życia oraz zwiększanie świadomości, wiedzy i umiejętności seniorów w zakresie zachowań wpływających na ich bezpieczeństwo. Spotkania w Akademii tworzą okazję do budowania więzi międzyludzkich oraz grup samopomocowych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: W 2024 r. beneficjentami Akademii było 214 seniorów. Miasto Łódź Rodzaj działania: Miejski Informator dla Seniorów Szczegółowy opis: Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. Alokacja środków: budżet miasta Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. rozdysponowano 2 000 sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. Gmina Pabianice Rodzaj działania: Gminny Dzień Seniora Szczegółowy opis: Gminny Dzień Seniora to inicjatywa dedykowana seniorom z terenu Gminy Pabianice, organizowana przez Gminny Dom Kultury w Bychlewie. Odbywa się raz w roku, w październiku, z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora . W roku 2024 miał on miejsce w dniu 13.10.2025 w sali GDK. W programie wydarzenia znalazły się: występ artystyczny solistów Teatru Muzycznego w Łodzi, poczęstunek oraz zabawa taneczna z DJ. Udział w Dniu Seniora był bezpłatny. Celem wydarzenia była integracja środowiska seniorów z terenu Gminy Pabianice. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: dotacja podmiotowa – budżet Gminnego Domu Kultury w Bychlewie Rezultaty: w Gminnym Dniu Seniora Udział wzięło 120 seniorów, wydarzenie stanowiło okazję do integracji, rozrywki, obcowania ze sztuką wokalną oraz spędzenia czasu wolnego w atrakcyjny sposób. Miasto Zgierz Rodzaj działania: Działalność Zgierskiego Centrum Seniora Szczegółowy opis: Zgierskie Centrum Seniora powstało z myślą o stworzeniu wspólnej przestrzeni dla seniorów z terenu miasta Zgierza. W ramach Centrum zaplanowana jest oferta społeczno – kulturalna, edukacyjna, profilaktyczna. Oferta uwzględnia zajęcia i warsztaty dla seniorów m.in. ceramiczne, gimnastyczne, taneczno-ruchowe, językowe, informatyczne, wokalno-muzyczne, z rękodzieła artystycznego; spotkania informacyjno-profilaktyczne w sferze bezpieczeństwa ogólnego seniorów, w tym cyberbezpieczeństwa oraz szerokorozumianej profilaktyki zdrowotnej i propagującej proekologiczne postawy; organizacja wycieczek krajoznawczych w ramach 36 propagowania działań rekreacyjno-turystycznych; organizacja koncertów i wydarzeń kulturalnych, w tym zgierskiego Sylwestra dla seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet gminy Miasto Zgierz Rezultaty: Łącznie z działań realizowanych przez Zgierskie Centrum Seniora skorzystało blisko 2 200 osób. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Organizowanie wydarzeń cyklicznych Szczegółowy opis: Bełchatowska Olimpiada Seniorów. Impreza ma charakter rekreacyjno- integracyjny z elementami rywalizacji sportowej. Celem zawodów jest wypracowanie w pokoleniu osób powyżej 60. roku życia nawyków dbania o własne zdrowie, dobrą kondycję fizyczną i psychiczną, zrozumienia potrzeby ruchu oraz promowania aktywnego stylu życia. Organizatorem Olimpiady, która odbyła się w Hali Energia byli Miasto Bełchatów oraz Miejskie Centrum Sportu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: III Bełchatowska Olimpiada Sportowa Seniorów pn. „Seniorzy na sportowo, radośnie i profilaktycznie”, w której najstarsi mieszkańcy miasta wzięli czynny udział. Do zmagań sportowych przystąpiło blisko 60 osób z bełchatowskich klubów seniora. Uczestnicy musieli wykazać się szybkością, celnością, zdolnościami manualnymi, a także wiedzą. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Usługa „Książka z dostawą do domu” realizowana przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną w Bełchatowie Szczegółowy opis: Usługa przeznaczona dla osób starszych, przewlekle chorych oraz niepełnosprawnych ruchowo mających problem z dotarciem do biblioteki i mieszkających na terenie powiatu bełchatowskiego. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jednostki Rezultaty: W 2024 r. Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna obsłużyła 21 osób – 91 wizyt – 274 książki, 84 zbiory specjalne, 10 czasopism wypożyczonych. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Zapewnienie usług zwiększających mobilność oraz samodzielność seniorów, m.in. w zakresie: usług transportowych door-to-door, organizacji i dowożenia posiłków. Szczegółowy opis: Wsparcie polega na transporcie uczestnika z i do miejsca zamieszkania w celu załatwienia m.in. wizyty lekarskiej , leczenia lub rehabilitacji, w celu załatwienia spraw urzędowych , zakupu leków, aktywizacji zawodowej lub potrzeb duchowych, do biblioteki, kina, filharmonii, teatru. Usługa ta jest dostępna na terenie powiatu bełchatowskiego a w szczególnych sytuacjach możliwe są wyjazdy poza granice powiatu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki pozyskane przez Stowarzyszenie Przystań w Bełchatowie. Rezultaty: W 2024 r. wsparciem objęto 45 seniorów. 37 Miasto Łódź Rodzaj działania: Wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania poprzez wdrażanie teleopieki Szczegółowy opis: Projekt „Teleopieka dla łódzkich Seniorów” realizowany jest w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów. Projekt adresowany jest do osób starszych, po przebytych udarach, zawałach, narażonych na utratę przytomności, mających problem z pamięcią wynikający z przebytych chorób lub zabiegów, do osób niepełnosprawnych, jak i również pozostających samotnie w swoich domach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacja celowa budżetu państwa oraz budżet miasta. Rezultaty: w 2024 r. usługą objęto 550 seniorów. 38 6. Województwo małopolskie Wykres 9 Ludność woj. małopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3254,27 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,7% i 23,7%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1659,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,1%, a na zdrowie – 4,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 66,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 30,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 101,9 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” •Program strategiczny Srebrna Małopolska 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy wśród mieszkańców województwa małopolskiego. •Cel: uzyskanie lub utrzymanie wysokiego poziomu wiedzy z zakresu profilaktyki osteoporozy oraz zapobiegania złamaniom osteoporotycznym. W ramach programu każdemu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. W ramach programu przeprowadzane są również działania 3429.1 1189.5 1020.2 1219.3 841.5 311.2 261 269.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 małopolskie małopolskie - gminy miejskie małopolskie - gminy miejsko-wiejskie małopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 39 informacyjno-promocyjne adresowane do szerokiego grona odbiorców, upowszechniające wiedzę o tym, co możemy zrobić, żeby lepiej zadbać o zdrowie swoich kości. Uczestnicy, u których wykonano badanie densytometryczne uzyskali również konsultację lekarską z omówieniem otrzymanych wyników. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: Zrealizowane działania umożliwiły wykrycie osteoporozy wśród uczestników programu oraz pozwoliły na identyfikację osób szczególnie narażonych na wystąpienie tej choroby. Działaniami Programu w 2024 r. zostało objętych 915 osób. Program Prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce •Cel: zwiększenie odsetka wcześnie wykrytych nowotworów poprzez wzrost czujności onkologicznej w wyniku prowadzonych działań edukacyjnych, a w konsekwencji spadek zachorowań na nowotwory złośliwe związane z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka poprzez zmianę stylu życia. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: zrealizowano 11 spotkań edukacyjnych dla ok. 1 022 Małopolan, w tym 6 spotkań stacjonarnie, 5 w trybie online. Ponadto, 5 dni w tygodniu funkcjonował onkologiczny telefon zaufania, prowadzony przez lekarza specjalistę z zakresu onkologii, z którego skorzystało około 134 osoby. Prowadzona była także kampania informacyjna w mediach lokalnych: emisja spotów i audycji radiowych, emisja spotów i audycji video w 38 lokalnych portalach informacyjnych oraz emisja 2 audycji wideo i 2 spotów video w TVP Kraków. Publikowane były posty na portalu Facebook. Program Zdrowie w centrum uwagi – cykl konferencji edukacyjnych na temat zdrowia dla seniorów wpisujących się w ideę uczenia się przez całe życie •Cel: organizacja 3 konferencji edukacyjnych dla seniorów na temat znaczenia aktywności fizycznej i diety dla utrzymania dobrej kondycji psychofizycznej jako podstawy wszelkich aktywności osób starszych, warunkującej możliwość uczenia się. Druk i dystrybucja 50 000 Zeszytów Pacjenta do blisko 100 podmiotów Podstawowej Opieki Zdrowotnej z terenu całego województwa małopolskiego. •Alokacja środków: 203 500,00 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 r. blisko 450 seniorów zwiększyło swoją wiedzę z zakresu szeroko pojmowanego zdrowia tj.: bezpiecznego stosowania leków i suplementów diety, czynników wpływających na zaburzenia poznawcze i psychiczne wieku podeszłego, wpływu żywienia i stylu życia na zdrowie seniora oraz formy rehabilitacji czy ćwiczenia poprawiające funkcjonowanie aparatu ruchu. Ponadto, 50 000 Małopolan zostało wyposażonych w Zeszyty Pacjenta, który pomaga im kształtowaniu umiejętności dotyczących zarządzania własnym zdrowiem i dobrym samopoczuciem. Projekt – „Aktywny Senior” – Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych – zadanie zaplanowane na lata 2023–2024. •Cel: realizacja zajęć edukacyjnych, w tym edukacji w zakresie aktywności obywatelskiej, warsztatów rękodzielniczych, przedsięwzięć turystycznych, krajoznawczych, wydarzeń kulturalnych, wolontariatu seniorów, promocji zdrowego stylu życia – warsztatów, 40 wykładów, rekreacji i rehabilitacji ruchowej, nauki obsługi komputera i korzystania z Internetu, integracji międzypokoleniowej. •Alokacja środków: 748 000 zł. •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 roku dofinansowano 43 oferty skierowane do seniorów. Program Projekt pn. Wielopokoleniowa Edukacja Małopolan. •Cel: rozpowszechnianie materiałów edukacyjnych (kartki okolicznościowe, kalendarze) adresowane do seniorów, poprzez dotarcie do ich naturalnych środowisk. Forma publikacji treści edukacyjnych jest zróżnicowana i opracowana tak, by dzięki wykorzystaniu funkcjonalności użytkowej poszczególnych elementów kampanii, zoptymalizować skuteczność przekazu edukacyjnego. Projekt podnosił poziom poczucia bezpieczeństwa oraz uczył gdzie uczył pomocy. Projekt był realizowany we współpracy z Komendą Wojewódzką Policji w Krakowie – Wydział Prewencji oraz z Pedagogiczną Biblioteką Wojewódzką im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. •Alokacja środków: 50 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: 250 000 kartek zostało przekazanych do przedszkoli z województwa małopolskiego, gdzie następnie dzieci udekorowały je i przekazały swoim babciom i dziadkom. Ponadto zostały przygotowane kalendarze o charakterze edukacyjnym, które w kompetentny i profesjonalny sposób informowały o metodologii przestępczej wobec seniorów oraz skutecznych formach ochrony w liczbie kilkaset sztuk. Projekt Małopolski Tele-Anioł 2.0 •Cel: zorganizowanie kompleksowego systemu opieki umożliwiającego osobom niesamodzielnym jak najdłuższe, bezpieczne pozostanie w ich środowisku oraz miejscu zamieszkania. Projekt uwzględnia wykorzystanie nowoczesnych technologii informacyjno- komunikacyjnych oraz zapewnienie wsparcia w zakresie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania poprzez realizację działań na rzecz rozwoju usług opiekuńczych i sąsiedzkich w miejscu zamieszkania oraz usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne (teleopiekę i telemedycynę), a także działań w zakresie opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: 11 714 087,88 zł •Źródło finansowania: środki europejskie – 85%, środki budżetu państwa – 10%, wkład własny Województwa Małopolskiego – 2,5%, wkład własny Parterów – 2,5% •Rezultaty: Od początku realizacji projektu z usług teleopiekuńczych skorzystało 1 988 osób niesamodzielnych z terenu całego województwa. Dodatkowe wsparcie w postaci usług opiekuńczych/sąsiedzkich świadczonych w miejscu zamieszkania otrzymało 248 osób, dla których zrealizowano łącznie 2 311 godzin wsparcia opiekuńczego/sąsiedzkiego. Przeszkolono 250 osób z zakresu realizacji usług opiekuńczych/sąsiedzkich. Zdecydowaną większość z tej grupy stanowili seniorzy. „Małopolski Tele-Anioł 2.0” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce. 41 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Zakopane Rodzaj działania: Wolontariat Szczegółowy opis: Wolontariusze pomagali osobom potrzebującym – starszym i niepełnosprawnym w codziennych zakupach, drobnych pracach domowych, organizacji wolnego czasu (np. spacer, rozmowa). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Wolontariat świadczyło 40 uczniów dla 60 seniorów. Gmina Wojnicz Rodzaj działania: Program osłonowy \"Pomoc lekowa dla mieszkańców gminy Wojnicz\" Szczegółowy opis: Celem programu było wsparcie finansowe dla osób długotrwale lub przewlekle chorych, które ponoszą znaczne koszty związane z koniecznością zakupu leków, co w poważnym stopniu ogranicza zaspokajanie innych pilnych, podstawowych potrzeb. Alokacja środków: 16 027,83 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Wojnicz Rezultaty: 33 osobom wypłacono zasiłki celowe i celowe specjalne; udzielono 54 świadczenia. Miasto Tarnów Rodzaj działania: Półkolonia dla Seniora Szczegółowy opis: Program półkolonii obejmował kilkudniowe turnusy, w trakcie których uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach – m.in. rekreacyjnych, edukacyjnych, ruchowych, artystycznych oraz integracyjnych. Codzienne aktywności odbywały się w przyjaznym, lokalnym środowisku, często w plenerze lub miejskich instytucjach kultury i sportu. Alokacja środków: Centrum Usług Społecznych w Tarnowie, przy współudziale lokalnych partnerów i instytucji kultury Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w półkoloniach wzięło udział łącznie 85 osób, a średnia dzienna frekwencja wyniosła 55 uczestników. Gmina Skawina Rodzaj działania: Treningi Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: To zajęcia prowadzone przez psychologa, które mają na celu poprawę i utrzymanie sprawności umysłowej osób starszych. Podczas spotkań uczestnicy wykonują ćwiczenia wspierające pamięć, koncentrację i logiczne myślenie, dostosowane do ich możliwości i potrzeb. Zajęcia odbywają się w przyjaznej atmosferze, sprzyjającej aktywizacji społecznej i budowaniu poczucia własnej wartości. Alokacja środków: 1 173,36 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w treningach wzięło udział 41 seniorów. Gmina Myślenice Rodzaj działania: Usługi Społeczne w ramach Pakietu Senior Szczegółowy opis: Pakiet \"Senior\" to wsparcie dla mieszkańców gminy w wieku 60 lat i więcej służy zaspokojeniu potrzeb i poprawie jakości życia Seniorów znajdujących się w różnorodnych sytuacjach życiowych. Projekt ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, wspieranie 42 rozwoju jednostek oraz umożliwienie osiągnięcia stabilności i samodzielności Seniorom. Seniorzy z gminy Myślenice mogli skorzystać ze wsparcia specjalistycznego (tj. z: poradnictwa psychologicznego, terapii rodzinnej, poradnictwa prawnego, wsparcia logopedycznego i neurologopedycznego, rehabilitacji ogólnoustrojowej), wsparcia indywidualnego np. w postaci pracy socjalnej Alokacja środków: budżet Gminy Źródło finansowania: budżet Gminy Rezultaty: z rehabilitacji ogólnoustrojowej skorzystało – 459 Seniorów, co stanowi 67% ogółu korzystających z usługi; z wsparcia neurologopedycznego skorzystało – 3 Seniorów; z poradnictwa prawnego skorzystało – 31 Seniorów. Gmina Brzeszcze Rodzaj działania: Projekt socjalny na rzecz aktywizacji i integracji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym Szczegółowy opis: Celem projektu była organizacja i realizacja przedsięwzięć aktywizujących o charakterze kulturalnym, rozrywkowym, edukacyjnym i integracyjnym, adresowanych do osób starszych, w tym z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób bezdomnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami. Bezpośrednim realizatorem projektu socjalnego był Ośrodek Pomocy Społecznej, który zakładał podjęcie współpracy z lokalnymi placówkami, instytucjami oraz z podmiotami ekonomii społecznej np. kołami gospodyń wiejskich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy: (budżet OPS w Brzeszczach, 2. budżet Ośrodka Kultury w Brzeszczach) Rezultaty: W2024 r. działaniami objęto 56 osób (112%), z czego: 53,57% to osoby w wieku 60 lat i więcej, 32,14% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, 8,92% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, w kryzysie bezdomności. Powiat Gorlicki Rodzaj działania: Program Działań Na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Gorlickim na lata 2021–2027 Szczegółowy opis: zapewnienie osobom z niepełnosprawnością różnorodnych form wsparcia umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym i dostępie do edukacji Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Powiatu, środki PFRON Rezultaty: w ramach programu wsparcie do zakupu sprzętu rehabilitacyjnego otrzymało 31 osób w wieku 60 +. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo małopolskie Rodzaj działania: Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” Szczegółowy opis: Celem projektu jest pokazanie pracodawcom potencjału wynikającego z różnorodności pracowników, m.in. wiekowej oraz promowanie wydłużenia aktywności zawodowej. Pracodawcy w projekcie otrzymują pomoc ekspertów w określeniu, jakie działania mogą poprawić efektywność ich firm, uczą się jak budować transgeneracyjne zespoły oraz jak efektywnie wykorzystać potencjał pracowników, uwzględniając ich potrzeby i oczekiwania. Dużą wartością projektu jest podnoszenie świadomości na temat zarządzania wiedzą pracowników w organizacji. Kluczowym wyzwaniem zwiększania udziału osób starszych w populacji pracowniczej i wydłużania ich aktywności na rynku pracy stało się także promowanie zdrowego stylu życia oraz umożliwianie 43 pracownikom, bez względu na wiek, jak najdłuższego pozostawania w dobrym zdrowiu oraz satysfakcjonującej kondycji psychofizycznej. Alokacja środków: 34 000 000 zł Źródło finansowania: EFS – 85%, budżet Województwa Małopolskiego – 5%, wkład własny prywatny – 10% Rezultaty: W projekcie wsparciem objęto łącznie 200 małych i średnich pracodawców, którzy otrzymali wsparcie w opracowaniu oraz wdrożeniu kompleksowych rozwiązań z zakresu efektywnego zarządzania pracownikami – ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania wiekiem i różnorodnością. Przeprowadzono 108 szkoleń z zarządzania różnorodnością (w szczególności: wiekiem), 80 z zakresu wydłużania aktywności zawodowej i przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu, 80 z zakresu niedyskryminacji i współpracy w zespołach międzypokoleniowych. Dla 120 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a 128 pracodawcom przekazano granty na realizację działań zaplanowanych w uzgodnionych Indywidualnych Planach Wsparcia. Województwo małopolskie Rodzaj działania: Festiwal Kultury Wrażliwej Szczegółowy opis: Kilkadziesiąt instytucji z całego województwa, wśród nich muzea, teatry i ośrodki muzyczne, zaprezentowały ofertę kulturalną przeznaczoną dla każdego. Wydarzenia zostały zaplanowane z myślą o pełnej dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz tych, którzy mogą napotykać trudności w uczestnictwie w tradycyjnych formach kultury. Projekt realizowany przez Małopolski Instytut Kultury wraz z 24 instytucjami kultury z całego województwa. Alokacja środków: 125 000 zł Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego Rezultaty: Kilkadziesiąt wydarzeń – spektakle, koncerty, warsztaty, wystawy, pokazy filmowe itp. Wydarzenia odbywały się w takich miejscowościach, jak: Alwernia, Gorlice, Kraków, Krynica-Zdrój, Lusławice, Nowa Sącz, Oświęcim, Tarnów, Wadowice, Wierzchosławice, Wygiełzów, Zakopane i Zubrzyca Górna. Gmina Zabierzów Rodzaj działania: Konkurs Mocni Seniorzy 2024 Samorządowego Centrum Kultury i Promocji Gminy Zabierzów Szczegółowy opis: Celem konkursu była aktywizacja seniorów i integracja międzypokoleniowa w lokalnej społeczności. Alokacja środków: 70 000 zł Źródło finansowania: środki Gminy Zabierzów Rezultaty: 17 projektów na rzecz społeczności lokalnej Gmina miejska Kraków Rodzaj działania: Projekt Wzmocnienie systemu przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami w Krakowie Szczegółowy opis: Projekt miał na celu rozwój lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami, a także wzrost kompetencji specjalistów podejmujących interwencję w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. W 2024 r. upowszechniano model przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami na terenie gminy. W ramach projektu upowszechniano również materiały kampanii społecznej \"Przemoc jest bliżej niż myślisz. Nie bądź obojętny. Reaguj\". Szkolenia oraz konferencja dedykowane były 44 specjalistom realizującym zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej oraz świadczącym usługi wsparcia i pomocy dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: 133 710 zł Źródło finansowania: Program Sprawiedliwość, Norweski Mechanizm Finansowy 2014–2021 środki Gminy Miejskiej Kraków Rezultaty: promowano 4 filmy informacyjno-edukacyjne, 5 filmów animowanych. W 2024 r. w ramach projektu przeprowadzono 3 interdyscyplinarne szkolenia oraz 2 dniową konferencję pn. Rola specjalisty w skutecznej pomocy osobom doznającym przemocy domowej. 45 7. Województwo mazowieckie Wykres 10 Ludność woj. mazowieckiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3632,26 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,4% i 23,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2155,08 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 22,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 17,9%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 61,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 •Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną •Cel: wspieranie i umożliwianie aktywnego starzenia się oraz prowadzenia samodzielnego •i satysfakcjonującego życia np. poprzez zapewnienie atrakcyjnego spędzania czasu, dostępu do nowych mediów cyfrowych, edukację, budowanie i rozwijanie dialogu pokoleniowego • i międzypokoleniowego, organizację warsztatów i wydarzeń skierowanych do seniorów itp. •Alokacja środków: 2 699 450 zł 5508.3 3059.9 1067.6 1380.8 1370.5 779.2 263.9 327.4 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 mazowieckie mazowieckie - gminy miejskie mazowieckie - gminy miejsko-wiejskie mazowieckie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 46 •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: w 66 zadaniach publicznych udział wzięło łącznie 9166 osób. Przykładowe rezultaty twarde osiągnięte przez oferentów w ramach niniejszych 66 zadań obejmują m.in.: organizację wyjść (np. do teatru, kina, na basen), wyjazdów i wycieczek (np. do Zakopanego, Sulejówka, Płocka, Modlina), warsztatów (np. kulinarne, rękodzielnicze, florystyczne, fotograficzne, ekologiczne, muzyczne, komputerowe), pikników, spacerów nordic-walking, wykładów. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” •Cel: kontynuacja działań w ramach kampanii społecznej pn. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki”, której głównym celem było zwrócenie uwagi na negatywne skutki nadużywania alkoholu przez osoby starsze, w tym negatywne skutki łączenia alkoholu z przyjmowanymi lekami. Kampania skierowana była do mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku powyżej 60 roku życia. •Alokacja środków: 135 972,81 zł •Źródło finansowania: środki pochodzące z tytułu opłat za wydawanie zezwoleń na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości do 18% alkoholu. •Rezultaty: Podniesienie poziomu wiedzy mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku 60+ na temat szkodliwości spożywania alkoholu, a w szczególności jego interakcji z lekami. W 2024 r. w okresie od marca do października realizowano zadanie polegające na emisji dwóch 30-sekundowych filmów profilaktyczno-edukacyjnych w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w pociągach Kolei Mazowieckich – 84 dni emisji w podziale na 6 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w pociągach Warszawskiej Kolei Dojazdowej – 42 dni emisji w podziale na 3 dwutygodniowe okresy emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w tramwajach w Warszawie – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Mińsku Mazowieckim i autobusach podmiejskich BAGS – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Płocku – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej co 7 minut. Dodatkowo w okresie od lipca do listopada 2024 roku umieszczono plakaty profilaktyczno-informacyjne w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w autobusach miejskich w Ciechanowie – 4 pełne miesiące ekspozycji plakatów; w autobusach miejskich w Siedlcach – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Radomiu – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Ostrołęce – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji/ Konferencja \"Recepta na aktywność\" – wzmocnienie lokalnej polityki senioralnej •Cel: współorganizatorem Konferencji było Centrum Usług Społecznych, Stowarzyszenie Inicjatywy bez Wykluczeń, Mazowiecka Akademia Seniorów, Powiat Ostrołęcki •Alokacja środków: 6 900 zł •Źródło finansowania: samorząd Województwa Mazowieckiego •Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 60 osób. 47 \"Radość Kreatywność, Zdrowie: SeniorArt na Wysokich Obrotach\" – inicjatywy przasnyskiej Rady Seniorów na rzecz poprawy jakości życia seniorów •Cel: organizacja warsztatów artystycznych i kreatywnych zajęć wspierających zdrowie, aktywność oraz integrację seniorów, poprawiając tym samym ich jakość życia. •Alokacja środków: 51 300 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Mazowieckiego program Mazowsze dla Seniorów •Rezultaty: Zakładano udział 20 osób, jednak finalnie z programu skorzystało 30 osób w wieku 60+, co przyczyniło się do poprawy ich samopoczucia, zwiększenia integracji społecznej oraz poprawy jakości życia. Kampania społeczna \"Przemoc wobec starszych – skrywane cierpienie” realizowana w Warszawie przez Fundację Projekt Starsi i współfinansowana ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Cel: zwrócenie uwagi opinii publicznej na problem przemocy wobec starszych; jakie zachowania są kwalifikowane jako przemoc; zmiana postaw społecznych w traktowaniu osób starszych; podniesienie wiedzy i świadomości społecznej na temat specyfiki przemocy wobec starszych •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Rezultaty: wzrost poczucia bezpieczeństwa, świadomości. Odbiorcy 1. Komunikacja miejska, emisja przez 7 dni, dane odnośnie liczby ekranów i szacunkowych zasięgów emisji w pojazdach komunikacji miejskiej, spot 15 sekund: Autobusy: 4 000 ekranów w 915 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 4 x na godzinę. Playlista ma 15 minut. W godzinie jest emitowana 4 razy. Z przewozów korzysta ponad 1 mln pasażerów dziennie, a także Tramwaje: 1 500 ekranów LCD w niemal 200 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 3 x na godz. Pętla emisyjna trwa max. 20 minut, jeśli jest krótsza wtedy częstotliwość jest większa. Z przewozów korzysta ok. 400 tys. pasażerów dziennie. Wydrukowano także 5000 ulotek składanych i 5000 sztuk ulotek A5. Materiały te, łącznie z plakatami promującymi program pomocy i broszurami zostały dostarczone do 12 OPSów. Materiały wizualne do pobrania na stronie Fundacji realizującej projekt oraz na facebook: dostępne były ulotki, plakaty, spot radiowy, spot reklamowy oraz informacja prasowa. Wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych w wieku 60+ •Cel: z dotacji m.st. Warszawy w ramach umowy dotacyjnej z organizacją pozarządową w 2024 r. udzielono wsparcia opiekunom. Zostały przeprowadzone szkolenia dla opiekunów , a także instruktaży domowych. Opiekunowie skorzystali ze wsparcia psychologicznego. W ramach uzupełnienienia wsparcia indywidualnego została utworzona grupa wsparcia dla opiekunów, którzy odczuwali potrzebę pomocy w pokonywaniu codziennych trudności, a zarazem byli otwarci na dzielenie się swoimi doświadczeniami. Grupa wsparcia spotykała się raz w tygodniu przez 2 godziny i była moderowana przez psychologa. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki własne jst •Rezultaty: Wsparcie otrzymało łącznie 455 opiekunów. Zostało przeprowadzonych 16 szkoleń dla 68 opiekunów i 20 instruktaży domowych. 108 opiekunów skorzystało ze 48 wsparcia psychologicznego. Odbyło się 49 dwugodzinnych spotkań, łącznie 98 godzin. W ramach stacjonarnego punktu porad udzielono 530 konsultacji. Program Wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025, edycja 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym poprzez rozbudowę sieci Dziennych Domów oraz Klubów Senior+. Dotacje skierowane do jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na: utworzenie lub wyposażenie placówki oraz na zapewnienie funkcjonowania już istniejących placówek. •Alokacja środków: 33 370 819,25 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 142 ośrodkom Senior+. Program \"Opieka 75+\" •Cel: wsparcie finansowe samorządów gminnych w realizacji usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w gminach do 60 tys. mieszkańców: wiejskich, miejskich i miejsko-wiejskich, które realizują usługi opiekuńcze samodzielnie •Alokacja środków: 11 029 258,10 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 84 gminom Program Korpus Wsparcia Seniorów na rok 2024 •Cel: wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 60 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizacja usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” osób starszych. •Alokacja środków: 2 739 507,05 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: w 2024 r., w wyniku rozeznania potrzeb występujących w danej gminie, pomocą w ramach programu objęto: w ramach Modułu I – 310 osób, natomiast w ramach Modułu II – 2 298 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piaseczno Rodzaj działania: Potańcówka na Kisielu Szczegółowy opis: Projekt ma na celu zorganizowanie i przeprowadzenie pięciu imprez tanecznych z wykorzystaniem otwartej przestrzeni miejskiej Skweru Kisiela położnego w centralnej części miasta Piaseczno. Udział w imprezie pozwolił mieszkańcom z różnych grup wiekowych otworzyć się na swoje społeczności, wejść w interakcje z innymi osobami, ośmielić ich i zachęcić do komunikowania się w społeczności lokalnej. Podczas trwania imprezy będą organizowane konkursy przez prowadzącego imprezę D-Ja. Alokacja środków: 36 000 zł Źródło finansowania: budżet MGOPS Piaseczno Rezultaty: Organizacja 5 międzypokoleniowych plenerowych imprez tanecznych. 49 Gmina Myszyniec Rodzaj działania: Seniorada – integracja seniorów z powiatów Szczegółowy opis: Senioriada to międzypokoleniowe wydarzenie mające na celu promocję zdrowia i aktywność fizyczną ludzi w różnym wieku połączone z występami Klubów, zabawą taneczną i poczęstunkiem. Zachęca seniorów do spędzania wolnego czasu poza domem i spotykania się z innymi osobami. Alokacja środków: 999,86 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 120 osób. Gmina Kampinos Rodzaj działania: Debata społeczna skierowana do osób 60+ Szczegółowy opis: Debata dotycząca bezpieczeństwa seniorów w sieci i życia codziennego w środowisku społecznym. Alokacja środków: 5 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w debacie uczestniczyło 46 osób. Powiat grójecki Rodzaj działania: „Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego” Szczegółowy opis: Zorganizowano wydarzenie kulturalno-integracyjne pn. \"Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego\" z okazji Ogólnopolskiego Dnia Seniora. Podczas wydarzenia zostały zorganizowane warsztaty, gry i zabawy mające charakter aktywizujący i integracyjny. Zorganizowano także koncert zespołu Partita oraz występy artystyczne z repertuarem znanym seniorom. Alokacja środków: 187 000 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: w wydarzeniu wzięło 415 starszych mieszkańców powiatu grójeckiego. 5 gmin powiatu radomskiego oraz Miasto Radom Rodzaj działania: „Senior w aucie – sprawny i bezpieczny – edycja II” Szczegółowy opis: Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie pod nazwą Automobilklub Radomski z siedzibą w Radomiu. W ramach projektu osoby powyżej 60 roku życia, z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom, posiadających prawo jazdy kategorii B, uczestniczyło w szkoleniach/ warsztatach, które obejmowały: spotkanie z funkcjonariuszem policji, zajęcia z ratownikiem medycznym z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej i ratownictwa drogowego oraz jazdy sprawnościowo – szkoleniowe samochodem, wyposażonym w troleje lub z talerzem Stewarta. Natomiast jazda samochodem w alkogoglach umożliwiła seniorom sprawdzenie w bezpieczny sposób, jak wpływa spożycie alkoholu na zdolności psychoruchowe kierowców. Ponadto, osoby starsze posiadające również prawo jazdy kategorii A odbyły dodatkowe szkolenie z instruktorem sportu motocyklowego. Dzięki realizacji zadania seniorzy dowiedzieli się, jakich zachowań w ruchu drogowym unikać, a jakie mogą uratować im życie. Projekt był odpowiedzią na potrzeby lokalnej społeczności seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: w projekcie wzięło udział 97 osób powyżej 60 roku życia (z prawem jazdy kat. B) oraz 4 osoby (z prawem kat. A), z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom. Udział w projekcie przyczynił się do wzrostu wiedzy i umiejętności starszych mieszańców Mazowsza z 50 zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak również do zwiększenia ich poczucia bezpieczeństwa. Powiat żyrardowski, grójecki oraz sochaczewski Rodzaj działania: Organizacja koncertów dla seniorów oraz koncertów charytatywnych na terenie Mazowsza Szczegółowy opis: dotarcie do osób starszych wykluczonych z życia społecznego i umożliwienie im bezpośredniego odbioru sztuki dostosowanej do ich potrzeb, wieku i możliwości tego odbioru. Alokacja środków: 186 615 zł Źródło finansowania: w ramach realizacji projektu zorganizowano 12 koncertów, w których uczestniczyło łącznie 1 311 osób starszych zamieszkujących powiat żyrardowski, grójecki i sochaczewski. Powiat Sierpecki, Ciechanów, Grębiszew Rodzaj działania: Utworzenie Dziennych Domów Pobytu dla osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym z chorobą Alzheimera Szczegółowy opis: 3 Dzienne Domy Pobytu utworzone w 2024 r.: Dzienny Dom Pobytu \"Przyszłość\" w Sierpcu, Dzienny Dom Pobytu PCK w Ciechanowie oraz Dzienny Dom Pobytu Obok Lasu w Grębiszewie. Podopieczni mieli zapewnioną m.in. terapię zajęciową, treningi umiejętności społecznych, treningi umiejętności codziennych, rehabilitację, terapię ruchem – gimnastykę korekcyjno-kompensacyjną dostosowaną do kondycji tych osób, logopedę, dietetyka czy psychologa. Wsparciem objęci byli również członkowie rodzin osób dotkniętych chorobą otępienną, którym zostało zapewnione m.in. poradnictwo psychologiczne, edukacja na temat metod radzenia sobie ze stresem, w tym np. nauka metod relaksacyjnych, opieka wytchnieniowa czy organizacja samopomocowych grup wsparcia. Alokacja środków: 2 398 700 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: z terapii korzystało około 15–20 osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera. Miasto Pruszków Rodzaj działania: Pruszkowskie Lato Seniora Szczegółowy opis: Inicjatywa własna MOPS, skierowana do seniorów, którzy na co dzień uczęszczają do prowadzonych przez MOPS klubów seniora, a także do osób starszych, które nie wyjeżdżają na wakacje. Spotkania miały charakter sportowo rekreacyjny, kulturalny i artystyczny. Alokacja środków: 4970,66 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Pruszkowa na 2024 r. Rezultaty: Zrealizowano 9 spotkań plenerowych w częściach miasta, odpowiadających obszarom, w których znajdują się kluby. Odbyły się także 2 zabawy taneczne. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Krasnosielc Rodzaj działania: Teleopieka dla seniora w ramach projektu Cyfrowa Gmina Szczegółowy opis: W ramach Projektu świadczone są usługi teleopiekuńcze, czyli całodobowy domowy system wsparcia uczestników przez teleopiekunów, którzy pracują w centrum teleopieki w pełnej gotowości do odebrania sygnału alarmowego od podopiecznego. Uczestnicy otrzymują nieodpłatnie monitorującą stan zdrowia opaskę na nadgarstek z przyciskiem SOS z możliwością połączenia głosowego z centrum teleopieki wraz z instrukcją obsługi i kartą SIM. Po otrzymaniu 51 sygnału, teleopiekunowie organizują pomoc adekwatną do sytuacji danej osoby. Opaska monitorująca stan zdrowia wyposażona jest w przycisk SOS z możliwością połączenia z centrum teleopieki oraz dodatkowe funkcje m. in. detektor upadku, lokalizator GPS. Alokacja środków: 23 316,60 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: Objęcie wsparciem 20 seniorów z terenu Gminy Krasnosielc za pośrednictwem zdalnego monitorowania stanu zdrowia i samopoczucia osób starszych, a także szybkie wezwanie pomocy w sytuacjach zagrożenia. Gmina Konstancin-Jeziorna Rodzaj działania: Turniej Brydża online i lokalnie Szczegółowy opis: Ogólnopolska interaktywna rozgrywka brydżowa, w tym lokalna edycja – łączenie technologii i aktywności umysłowej osób starszych. W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Gmina Warka Rodzaj działania: Program Poczta obiadowa Szczegółowy opis: Poczta obiadowa to bezpłatna pomoc dla osób starszych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i mających problem z samodzielnym przygotowaniem ciepłego posiłku. Zapewnione są dostawy 3 razy w tygodniu posiłki składające się z 2 ciepłych dań. Program ma na celu przeciwdziałanie niedożywieniu osób starszych. Alokacja środków: 59 085 zł Źródło finansowania: umowa dotacji pomiędzy Fundacją a Fundacją Biedronki z siedzibą w Poznaniu. Rezultaty: z programu skorzystało łącznie 210 seniorów z Radomia, Grójca, Białobrzeg, Kozienic i Warki. Gmina Czarnia Rodzaj działania: Budowa przestrzeni wspierającej dla seniorów Szczegółowy opis: W ramach działań powstała altana ogrodowa zieleń, ścieżki bosych stóp Alokacja środków: 129 315,34 zł Źródło finansowania: Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Rezultaty: Ćwiczenie koordynacji wzrokowo-ruchowej, miejsce do wspólnego spędzenia czasu oraz przeprowadzania inicjatyw. Gmina Nieporęt Rodzaj działania: Innowacyjna rehabilitacja lecznicza Szczegółowy opis: zabiegi nierefundowane przez NFZ, laseroterapia wysokoenergetyczna ( HIL), superindokcyjna stymulacja ( SIS), terapia radiologiczna ukierunkowana ( TR-Therapy), zabiegi refundowane, fala uderzeniowa – skupiona Alokacja środków: 120 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w rehabilitacji wzięło udział 137 osób, które skorzystały z 1 719 zabiegów. 52 8. Województwo opolskie Wykres 11 Ludność woj. opolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie opolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2537,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,9% i 36,3%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1889,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,4%, a na zdrowie – 7,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,44. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,0 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa opolskiego – Opolskie 2030 •Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych na lata 2017–2027, przyjęta przez Powiat Opolski DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne – III edycja\" •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych i zdeinstytucjonalizowanej opieki długoterminowej, świadczonych w województwie na rzecz osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w celu przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. W projekcie został zaplanowany m.in. rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i usług opiekuńczych. 930.3 212.4 503.8 214.1 264.6 63.2 144.9 56.4 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 opolskieopolskie - gminy miejskie opolskie - gminy miejsko- wiejskie opolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 53 •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 279 osób starszych. Usługi \"Transport indywidualny typu door-to-door\" •Cel: poprawa mobilności dla osób wymagających wsparcia, głównie seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami. Ze środków przeznaczonych na realizację zadania został zakupiony również bus dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz przekazany Gminie Biała. •Alokacja środków: Województwo Opolskie •Źródło finansowania: Budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługę świadczono w pięciu gminach województwa opolskiego – Głubczyce, Biała, Dobrzeń Wielki, Turawa i Gogolin) dla 187 osób. Usługi wspierające w ramach Marszałkowskiego Kuriera Społecznego (MKS) •Cel: w 2024 r. uruchomiono 5. edycję usług skierowanych do osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Usługi MKS obejmujmowały, m.in. dowóz leków oraz posiłków, pomoc doraźną według istniejących potrzeb, wsparcie emocjonalne, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz pomocy w czynnościach domowych. •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Oposkiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługi świadczone były w 13 gminach województwa opolskiego, realizowane przez 16 zatrudnionych kurierów społecznych dla 178 osób. Organizacja wycieczki do Trójmiasta oraz Malborka dla członków Polskiego Związku Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Cel: wycieczka organizowana przez władze powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, we współpracy z Polskim Związkiem Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu oraz przy dofinansowaniu ze strony PFRON. Wyjazd został zorganizowany w ramach zadań z zakresu kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych •Alokacja środków: Polski Związek Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Źródło finansowania: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych •Rezultaty: w wycieczce uczestniczyło 18 osób niepełnosprawnych, w tym 5 osób starszych. Obchody Światowego Dnia Seniora 2024 •Cel: 11 października 2024 r. zorganizowano obchody Światowego Dnia Seniora 2024 dla seniorów zamieszkujących teren powiatu krapkowickiego. Celem realizacji zadania była aktywizacja społeczna seniorów poprzez organizację oraz udział w wydarzeniu kulturalnym jak również integracja wewnątrzpokoleniowa. Inicjatywa zorganizowana przez Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach. Alokacja środków: Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach •Źródło finansowania: Powiat Krapkowicki •Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 220 seniorów oraz zaproszeni goście. 54 Projekt „Wsparcie rozwoju nowoczesnego systemu kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”, realizowany przez Powiat Strzelecki •Cel: organizacja spotkania dla seniorów pod nazwą „Fitness dla mózgu”. Celem spotkania było uświadomienie konieczności uczenia się przez całe życie w kontekście usprawnienia funkcji poznawczych, pokazanie narzędzi wspomagających proces uczenia się oraz narzędzi wspomagających kreatywność i koncentrację w kontekście usprawnienia funkcji umysłowych. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Krajowy Fundusz Odbudowy •Rezultaty: w spotkaniu wzięło udział 56 osób. Organizacja VII edycji akcji zdrowotno – profilaktycznej pn. \"Biała Sobota\" na terenie Powiatu Strzeleckiego •Cel: zwiększenie dostępności specjalistycznych usług medycznych dla mieszkańców powiatu, zaplanowanie oraz organizacja wizyt lekarskich z zakresu endokrynologii, kardiologii, urologii, ortopedii i reumatologii. •Alokacja środków: Powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Powiat Strzelecki •Rezultaty: zaplanowanie oraz organizacja 300 wizyt lekarskich Projekt „Sobotę to ja mam już zajętą\" organizowany w Powiecie Strzeleckim •Cel: pobudzanie osób starszych do aktywności, stymulowanie i rozwijanie zainteresowań oraz kształtowanie postaw prospołecznych wobec seniorów, wraz z modelowaniem dobrych postaw seniorów wobec innych ludzi. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: powiat Strzelecki •Rezultaty: aktywizacja seniorów oraz kształtowanie więzi międzypokoleniowych. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniami równoważnymi, poprzez pomoc w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz zapewnienie czasowego zastępstwa w sytuacjach, gdy opiekun z różnych przyczyn nie może ich wykonywać. •Alokacja środków: Gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w ramach Funduszu Solidarnościowego •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 10 osób niepełnosprawnych, 7 dorosłych, w tym 6 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi opieki wytchnieniowej realizowano od marca do grudnia 2024 r. Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami dla JST” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie osób niepełnosprawnych w wykonywaniu codziennych czynności, funkcjonowaniu w życiu społecznym oraz wspomaganie osób niepełnosprawnych w podejmowaniu wszelkich aktywności, tj. w wykonywaniu czynności dnia codziennego, w dojazdach i powrocie z wyznaczonych miejsc związanych z życiem codziennym lub 55 rehabilitacją osoby niepełnosprawnej, w nawiązaniu kontaktu i współpracy z różnego rodzaju organizacjami, w zakupach, załatwieniu spraw urzędowych i korzystaniu z dóbr kultury. •Alokacja środków: gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 18 osób niepełnosprawnych, 15 dorosłych, w tym 14 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi asystencji osobistej realizowano od stycznia do grudnia 2024 r. Program Rządowy \"Korpus Wsparcia Seniorów\" Moduł II, realizowany przez Gminę Kamiennik •Cel: kompleksowe wsparcie seniorów 60+ w ich codziennym funkcjonowaniu poprzez dostarczenie technologii umożliwiającej natychmiastowe reagowanie na zagrożenia zdrowia, bezpieczeństwa lub życia. •Alokacja środków: gmina Kamiennik •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej •Rezultaty: w 2024 r. program objął 25 seniorów. Projekt socjalny \"Podróże za jeden euro – zwiedzamy kraje UE\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy, realizowany przez Dom Dziennego Pobytu Nr 2 \"Magnolia\", funkcjonujący na terenie Gminy Kędzierzyn-Koźle. Uczestnikami projektu były osoby starsze, niepełnosprawne oraz dzieci i młodzież ze szkoły podstawowej, zaś jego podstawowym założeniem była aktywizacja umysłowa i fizyczna w ramach twórczej współpracy międzypokoleniowej. Ideą projektu było ukazanie korzyści rozwojowych wynikających z przystąpienia do Unii Europejskiej oraz wyzwań, którym muszą sprostać wszystkie pokolenia Polaków. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 111 osób. Projekt \"Babciu, dziadku naucz mnie\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy ukierunkowany na edukację wolontariacką. Celem projektu było promowanie i włączanie wolontariatu w działania w zakresie integracji osób starszych, niepełnosprawnych oraz rozbudzenie w młodzieży zainteresowania działalnością prospołeczną oraz przygotowanie uczestników do bezpośredniej pracy w ramach idei wolontariatu. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 85 uczestników Projekt \"Senior bliżej kultury lokalnej\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt socjalny mający na celu organizację cyklu spotkań w instytucjach i placówkach kulturalnych na terenie Kędzierzyna-Koźla, m.in. w Muzeum Ziemi Kozielskiej czy Miejskiej Bibliotece Publicznej. Uczestnicy brali udział w zajęciach, wykładach i lekcjach muzealnych oraz warsztatach kreatywnych. •Alokacja środków: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 43 uczestników. 56 Projekt \"Wybory Miss i Mistera 60+ z Opola\" organizowany przez Urząd Miasta Opola •Cel: integracja i aktywizacja seniorów, ukazanie ich pozytywnego wizerunku oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i kulturalnemu z uwagi na wiek poprzez zorganizowanie Gali Wyborów Miss i Mistera z Opola. Uczestnicy przez kilkanaście miesięcy ubiegłego roku przygotowywali się do wydarzenia, dopracowując przygotowane występy artystyczne. Podczas konkursu wyłonieni zostali m.in.: „Miss Życzliwości”, „Mister Elegancji”, „Miss Publiczności”, „Mister Aktywności” oraz Miss i Mister 60+ miasta Opola. •Alokacja środków: miasto Opole •Źródło finansowania: miasto Opole •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 18 uczestników. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Muzykoterapia plenerowa z udziałem dzieci, seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami Szczegółowy opis: W ramach realizacji zadania zorganizowano plenerowe warsztaty muzyczne dla seniorów przy współudziale osób niepełnosprawnych oraz dzieci. Wydarzenia, podczas których przeprowadzano działania z zakresu muzykoterapii, dostosowane poziomem do osób starszych i niepełnosprawnych oraz zaproszonych dzieci uczęszczających do okolicznych szkół oraz przedszkoli. Alokacja środków: Stowarzyszenie Przyjaciół DPS \"ANNA\" Źródło finansowania: dotacja Powiatu Krapkowickiego na realizację zadania publicznego oraz środki Stowarzyszenia Rezultaty: Integracja międzypokoleniowa oraz poprawa stanu zdrowia uczestników poprzez działania terapeutyczne. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Działalność Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnego na terenie Powiatu Krapkowickiego Szczegółowy opis: Działalność Centrum koncentruje się na organizacji w dni powszednie dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami zajęć o charakterze manualnym, terapeutycznym, fizjoterapeutycznym oraz socjoterapeutycznym jak również muzykoterapii, choreoterapii i biblioterapii. W ramach prowadzonych zajęć uczestnicy ćwiczyli wykorzystanie nowoczesnych sprzętów AGD, w tym zmywarek czy ekspresów ciśnieniowych do kawy oraz uczestniczyli w ćwiczeniach pamięciowych w formie gier oraz rozwiązywania zagadek o charakterze logicznym. Alokacja środków: Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne w Krapkowicach Źródło finansowania: Budżet Powiatu Krapkowickiego oraz dotacja w ramach Programu \"Centra opiekuńczo-mieszkalne\" – Moduł II (Funkcjonowanie Centrum) Rezultaty: Pogłębienie integracji oraz aktywizacji seniorów. Gmina Prudnik Rodzaj działania: Akcja \"Koperta życia\" Szczegółowy opis: Akcja społeczno-informacyjna skierowana do osób starszych, zamieszkujących Gminę Prudnik, polegająca na umieszczaniu w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach jak również alergiach na poszczególne leki oraz informacji kontaktowych do osób najbliższych. Alokacja środków: Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku 57 Źródło finansowania: pozyskanie przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku ze strony Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego kilkuset kopert na realizację przedmiotowego projektu. Rezultaty: pozyskanie 500 sztuk kopert na realizację przedmiotowego projektu. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo Opolskie Rodzaj działania: Powołanie Rady Seniorów Województwa Opolskiego Szczegółowy opis: W celu zwiększenia aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach, 28 maja 2024 r. Sejmik Województwa Opolskiego podjął decyzję o utworzeniu Rady Seniorów Województwa Opolskiego (RSWO) na kadencję 2024–2029 oraz nadaniu jej statutu. W skład Rady weszło 28 członków, w tym 24 przedstawicieli seniorów – mieszkańców województwa oraz 4 przedstawicieli podmiotów działających na rzecz seniorów, w tym przedstawicieli NGO i podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Do zadań RSWO należy, m.in. wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę życia osób starszych, inicjowanie i rozwój aktywności obywatelskiej seniorów, wzmacnianie więzi międzypokoleniowej, przeciwdziałanie wykluczeniu seniorów oraz działanie na rzecz integracji i współpracy środowisk senioralnych. Alokacja środków: województwo Opolskie Źródło finansowania: województwo Opolskie Rezultaty: zwiększenie aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach oraz wzmacnianie więzi międzypokoleniowych. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Cykl spotkań \"Siła Kobiet\" Szczegółowy opis: Prelekcje koncentrujące się na profilaktyce zdrowotnej skierowane do kobiet w różnym wieku, w tym seniorek. Inicjatywa, promująca kobiecą aktywność oraz zdrowy styl życia, była skierowana do mieszkanek powiatu krapkowickiego, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. Spotkania miały na celu pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Szczególnym wydarzeniem w ramach cyklu było spotkanie, które odbyło się 23 marca 2024 r. w Żyrowej. Wśród zaproszonych uczestniczek liczną grupę stanowiły seniorki zrzeszone w Uniwersytetach Trzeciego Wieku oraz Związku Emerytów i Rencistów. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Projekt \"Mosty Pokoleń\" Szczegółowy opis: Autorska inicjatywa powiatu krapkowickiego, podejmująca jedno z największych wyzwań współczesności – rosnącą przepaść komunikacyjną i światopoglądową między pokoleniami. Projekt ma na celu połączenie nauki z praktyką społeczną, zaś inspiracją dla powstania inicjatywy była książka \"Pokolenia\" autorstwa prof. Tomasza Sobierajskiego oraz jego badania socjologiczne nad międzypokoleniowym dialogiem. Innowacyjność projektu polega m.in. na nowej formule spotkań, w której młodzież, dorośli i seniorzy wspólnie rozmawiają na ważne społecznie tematy, ucząc się od siebie nawzajem; łączeniu perspektywy naukowej z lokalną praktyką, dzięki czemu konwersacje opierały się zarówno na emocjach, jak i wiedzy; budowaniu 58 wspólnoty ponad różnicami pokoleniowymi, technologicznymi oraz kulturowymi; włączeniu różnych środowisk – od uczniów po liderów lokalnych społeczności, osoby starsze oraz polityków. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: budowanie więzi międzypokoleniowych oraz podejmowanie działań przeciw wykluczeniu społecznemu seniorów. 59 9. Województwo podkarpackie Wykres 12 Ludność woj. podkarpackiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2827,39 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,7% i 33,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1548,84 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii –14,6%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 106,8m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa – Podkarpackie 2030 •Wojewódzki Program Pomocy Społecznej na lata 2024–2030 •Zespół Ekspertów ds. Polityki Senioralnej DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program ,,Złota Rączka\" •Cel: bezpłatna pomoc w drobnych, domowych naprawach. Program skierowany do seniorów w wieku 70+ oraz osób niepełnosprawnych w wieku 50+ mieszkających w Przemyślu. •Alokacja środków: 23 767,39 zł 2063 661.9 523.3 877.8 533.3 193.3 131.6 208.4 0 500 1000 1500 2000 2500 podkarpackie podkarpackie - gminy miejskie podkarpackie - gminy miejsko-wiejskie podkarpackie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 60 •Źródło finansowania: budżet Gminy Miejskiej Przemyśl, dofinasowanie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. •Rezultaty: Z programu skorzystało 61 osób. Podkarpacki Program Odnowy Wsi na lata 2021–2025 „Uniwersytet Samorządności” •Cel: warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?”. •Alokacja środków: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Źródło finansowania: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Rezultaty: Warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?” odbyły się w 2 miejscowościach, łącznie wzięło w nich udział 45 seniorów. Seniorzy nabyli wiedzę dotyczącą działań w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia, jak zabezpieczać się przed skutkami zagrożenia, co powinien zawierać plecak życia. Zdobyli umiejętność tworzenia ikony poznali techniki przenoszenia rysunku, mieszania pigmentów i nakładania warstw malunku oraz metod zabezpieczania ikony. Program \"Obiady Czwartkowe w Kantorówce\". •Cel: program aktywizacji seniorów, pasjonatów sztuki, artystów ludowych. Podczas spotkań seniorzy mogą realizować własne pomysły, wykazać się kreatywnością. Jest to miejsce na rozmowę, zawieranie znajomości, przyjaźni. •Alokacja środków: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Źródło finansowania: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Rezultaty: Odbyło się 7 \"Obiadów Czwartkowych w Kantorówce\", w każdym ze spotakń udział brało 10 seniorów. Łacznie w programie udział wzięło 70 seniorów. Seniorzy rozwijali umiejętności artystyczne, kultywują tradycje ludowe, integrują się ze środowiskiem. Program \"Dębicka Karta Seniora\" •Cel: aktywizacja społeczna seniorów poprzez ułatwienie im dostępu do usług kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych świadczonych przez jednostki organizacyjne Miasta Dębica, jak również stworzenie możliwości skorzystania z ulg i zniżek przy zakupie towarów lub usług oferowanych przez inne podmioty, które zgłoszą deklarację przystąpienia do programu. •Alokacja środków: program nie wymaga od gminy finansowania zewnętrznego, gdyż karta stanowi instrument ulgowy — jej wdrożenie i obsługa są finansowane w ramach bieżącego budżetu miasta •Źródło finansowania: budżet Miasta Dębica •Rezultaty: W 2024 r. zostało wydanych 1 258 kart. Program: \"Zabiegi rehabilitacyjne dla mieszkańców Gminy Boguchwała\". •Cel: poprawa i podtrzymanie ogólnej sprawności osób z przewlekłymi lub pourazowymi schorzeniami narządu ruchu, układu kostnego i mięśniowego lub ośrodkowego / obwodowego układu nerwowego. Osoby zgłoszone do programu przeszły badania z określeniem rodzaju wskazanych procedur rehabilitacyjnych, ich liczby oraz czasu ich trwania. Uczestnicy mogli skorzystać z bazy zabiegów. •Alokacja środków: budżet Gminy Boguchwała •Źródło finansowania: budżet Gminy Boguchwała •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 73 osoby i wykonano łącznie 4 112 zabiegów. 61 Projekt \"Vademecum Seniora\" •Cel: projekt składał się z kilku komponentów: \"Coś dla ciała\", \"Coś dla zmysłów\" , \"Coś dla zdrowia\" , \"Coś dla ducha\" , \"Coś dla umysłu\" . W ramach projektu seniorzy uczestniczyli w musicalu \"Skrzypek na dachu” oraz odwiedzili Arboretum w Bolestraszycach. •Alokacja środków: budżet Gminy Chmielnik •Źródło finansowania: budżet Gminy Chmielnik, Środki Fundacji BGK w ramach Programu Generacja 6.0. •Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 30 seniorów. Projekt \"W zdrowym ciele zdrowy duch, warto ciało wprowadzić w ruch!\". •Cel: aktywizacja i integracja mieszkańców gminy Krasne, poprzez realizację cyklu spotkań i wydarzeń w okresie od sierpnia do listopada 2024 r. o charakterze sportowym, rekreacyjnym, ekologicznym i edukacyjnym. Projekt zakończono spotkaniem dla seniorów, na którym przekazano wiedzę o zagrożeniach związanych z wyłudzeniami metodami na wnuczka, policjanta oraz wiele przydatnych treści związanych z przeciwdziałaniem przemocy wobec seniorów. •Alokacja środków: budżet Gminy Krasne, wkład własny realizatora. •Źródło finansowania: budżet Gminy Krasne , wkład własny realizatora. •Rezultaty: w zajęciach nordic walking uczestniczyło 20 osób w wieku 60 lat i więcej; w spotkaniu wzięło udział 29 seniorów. Projekt \"Rozwój stacjonarnych usług opiekuńczych\" •Cel: zwiększenie dla mieszkańców gminy Świlcza, dostępności do usług społecznych w formie stacjonarnej opieki w Gminnym Klubie Seniora w Trzcianie oraz w Dziennym Domu Pomocy w Bratkowicach •Alokacja środków: budżet Gminy Świlcza •Źródło finansowania: budżet Gminy Świlcza, Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021– 2027. •Rezultaty: odbiorcami projektu było łącznie 80 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt \" Działania na rzecz aktywizacji intelektualnej i społecznej osób starszych\" •Cel: liczne wykłady, zajęcia dla osób w wieku 60 lat i więcej. Beneficjentem zadania był Mielecki Uniwersytet Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 25 000,00 zł •Źródło finansowania: środki finansowe Gminy Miejskiej Mielec (Program współpracy z NGO). •Rezultaty: Zorganizowano i przeprowadzano 23 wykłady dla 400 uczestników Mieleckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, przygotowano grupę artystyczną do prezentacji aktywności artystycznej seniorów na zakończenie roku akademickiego, przeprowadzono zajęcia w poszczególnych grupach m.in.(językowe, rękodzieło, nordic walking, rower, brydż). Projekt \"Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego\". •Cel: zwiększenie dostępności do usług zdrowotnych dla osób starszych potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez umożliwienie im bezpłatnego skorzystania ze sprzętu i urządzeń do rehabilitacji i pielęgnacji w warunkach domowych. 62 •Alokacja środków: wartość projektu to 839 582,50 zł, z czego: 713 645,12 zł to środki UE, 77 937,38 zł – środki z budżetu Państwa. Kwota 48 000 zł to wkład własny Powiatu Tarnobrzeskiego. •Źródło finansowania: budżet Powiatu Tarnobrzeskiego, środki UE, środki budżetu Państwa. •Rezultaty: w 2024 r. ze wsparcia skorzystało 236 seniorów z terenu powiatu. Zakupiono do wypożyczalni na potrzeby mieszkańców powiatu 290 sprzętów. Gmina Kołaczyce – Projekt \"Cyfrowa Ak@demia Seniora\" •Cel: przeprowadzenie kursu z zakresu ICT w ramach trzech modułów : tj. obsługi komputera, wykorzystania Internetu, bezpieczny senior w sieci. Projekt był realizowany przez Fundację Akademia Rozwoju w Przemyślu. •Alokacja środków: Projekt dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Źródło finansowania: budżet gminy Kołaczyce , środki rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Rezultaty: Wsparciem zostało objętych 14 osób, które wzięły udział w szkoleniu obejmującym trzy moduły. Zajęcia realizowane były w formie grupowej w wymiarze 10 spotkań po 4 godziny, łącznie 40 godzin zajęć. Kurs przyczynił się do uczestnictwa osób starszych w życiu społecznym oraz wzrostu zaangażowania seniorów w kontakty międzyludzkie. Zajęcia przyczyniły się ponadto do ukształtowania postaw sprzyjających wykorzystywaniu nowych technologii w życiu codziennym. Projekt „ Z oddechem sztuki \" •Cel: zwiększenie i rozwój oferty form wsparcia dla seniorów poprzez wzbogacenie oferty w zakresie aktywizacji i organizacji czasu wolnego seniorów w obszarze kształtowania i podnoszenia kompetencji kulturalnych mieszkańców w wieku senioralnym umożliwiających aktywne i świadome uczestnictwo w przestrzeni kulturalnej zarówno w roli odbiorców sztuki i rękodzieła artystycznego. Zajęcia artystyczne realizowane w 3 grupach z 6 tematów i wyjazd do Medyni Głogowskiej. •Alokacja środków: całkowity koszt projektu – 60,662,00 zł, dofinasowanie – 51 552,00 zł, wkład własny gminy – 9 110,00 zł •Źródło finansowania: budżet gminy Przeworsk, budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego. •Rezultaty: W projekcie udział wzięło 105 osób starszych w wieku 60 lat i więcej, zamieszkujących powiaty leżajski, brzozowski i przeworski (w tym 25 osób z terenu gminy Przeworsk). Projekt \" Senioralia Rzeszowskie\". •Cel: aktywizacja oraz integracja rzeszowskich Seniorów poprzez szereg wydarzeń i działań o charakterze kulturalnym, edukacyjnym, rekreacyjnym i rozrywkowym. W ramach projektu zostało zorganizowanych zostało kilkadziesiąt wydarzeń dedykowanych seniorom, m.in.: dwa koncerty plenerowe, wystawy, wykłady, prelekcje, zajęcia sportowe, itp. Projekt został zorganizowany przy współpracy z: Miejskim Centrum Seniora, Rzeszowską Radą Seniora oraz Uniwersytetem Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 117 500, 00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta Rzeszowa 63 •Rezultaty: W ramach Senioraliów Rzeszowskich zostało zorganizowanych blisko 50 wydarzeń. Dwa koncerty plenerowe zgromadziły około 20 000 osób. Inne działania realizowane w ramach projektu to: wykłady, prelekcje, warsztaty, seanse kinowe, spotkanie z podróżnikiem, zajęcia sportowe oraz badania. W wydarzeniach uczestniczyło ponad 2 000 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Rzeszowski/Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie/Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Górnie. Rodzaj działania: Spotkania z seniorami w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\" z terenu Powiatu Rzeszowskiego nt. przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych. Szczegółowy opis: Pracownicy Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Górnie przygotowali i przeprowadzili cykl spotkań z osobami starszymi w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\". Na każdym spotkaniu była wyświetlana prezentacja na temat szeroko rozumianej przemocy, jej mechanizmów, skutków oraz sposobów radzenia sobie z nią. Uczestnikom spotkań przekazane zostały również informacje nt. funkcjonowania OIK w Górnie oraz materiały profikatyczno- edukacyjne. Alokacja środków: środki własne powiatu Źródło finansowania: środki własne powiatu Rezultaty: Odbyły się w sumie 4 spotkania, w których wzięło udział 87 osób starszych. Miasto Łańcut Rodzaj działania: Organizacja Konkursu \"Aktywny Senior im. Adama Hadława\" Szczegółowy opis: Celem konkursu było promowanie i nagradzanie działalności zawodowej seniora, wpływ na otoczenie, dorobku oraz działalności społecznej seniora (charytatywnej, edukacyjnej, kulturalnej, publicznej). Alokacja środków: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej Źródło finansowania: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej. Rezultaty: W konkursie udział wzięło 5 seniorów, wyróżnionych zostało 2 seniorów. Promowanie aktywności osób starszych i upowszechnianie informacji o aktywnych zasłużonych dla społeczności lokalnej Seniorach. Gmina Zarzecze Rodzaj działania: Inicjatywa – „Pamiętamy o seniorach w gminie Zarzecze” Szczegółowy opis: Celem inicjatywy było budowanie inicjatyw wolontariackich na rzecz pomocy seniorom w ich miejscu zamieszkania. Wolontariusze w ramach inicjatywy sporządzili listę seniorów z terenu gminy Zarzecze z dokładnymi adresami, dla których przygotowali paczki. Alokacja środków: 1 500,00zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Zarzecze – Inicjatywa realizowana w ramach projektu „Mini granty na inicjatywy wolontariackie Korpusu Solidarności”, edycja 2024 r. dofinansowanego ze środków Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018 – 2030, dla którego Instytucją Zarządzającą jest Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Rezultaty: Pomoc uzyskało 100 seniorów. 64 Gmina Adamówka Rodzaj działania: Usługa Transportowa „OD DRZWI DO DRZWI” Szczegółowy opis: Usługa skierowana do osób zamieszkujących na terenie gminy Adamówka, powyżej 60 roku życia, wymagających wsparcia w zakresie mobilności, zarówno posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lub równoważne), jak i nieposiadających orzeczenia, a mających realny problem w poruszaniu się. Usługa zapewniała specjalny i łatwo dostępny transport dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne gminy, odpłatności uczestników Rezultaty: z usług skorzystało 45 osób, w tym transport 30 Uczestników Dziennego Domu Pomocy im. bł. ks. A. Czartoryskiego w Cieplicach. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Seanse filmowe dla seniorów Szczegółowy opis: w ramach działań kulturalnych skierowanych do osób starszych w gminie Głogów Małopolski organizowane były seanse filmowe dla seniorów. Pokazy odbywały się w godzinach południowych, w Domu Kultury. Alokacja środków: środki własne Gminy Głogów Małopolski Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski Rezultaty: Zorganizowane były 4 seanse filomowe, każdorazowo uczestniczyło w nich od 25 seniorów do 30 seniorów. Dostęp do kultury: Seniorzy mieli możliwość regularnego obcowania z filmem, bez konieczności dojazdów do odległych kin czy uczestniczenia w wieczornych pokazach. Integracja środowiska: Seanse sprzyjały spotkaniom towarzyskim, wspólnym rozmowom i budowaniu relacji między uczestnikami. Poprawa samopoczucia: Kultura filmowa dostarczała wzruszeń, radości i refleksji, wpływając pozytywnie na dobrostan psychiczny uczestników. Zwiększenie uczestnictwa w życiu lokalnym. Miasto Krosno Rodzaj działania: Organizacja Krośnieńskiego Sejmiku Senioralnego Szczegółowy opis: W październiku 2024 r. w Regionalnym Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie odbył się VIII Krośnieński Sejmik Senioralny pod hasłem „Zdrowy i Aktywny Senior”. Wydarzenie skierowane było do osób starszych. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasto Krosno Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 300 seniorów. Gmina Zagórz Rodzaj działania: Akcja bożonarodzeniowa MGOPS w Zagórzu \"Od Juniora dla Seniora\" Szczegółowy opis: Celem akcji było uwrażliwienie na pomoc seniorom i promowanie wśród dzieci i młodzieży solidarności międzypokoleniowej. Przekazanymi w ramach akcji produktami zostali obdarowani seniorzy, osoby samotne oraz osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji z terenu gminy Zagórz. Do paczek świątecznych dołączone zostały również przekazane przez Uczniów własnoręcznie wykonane kartki świąteczne z życzeniami – ten gest wzruszył i sprawił seniorom radość. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne darczyńców 65 Rezultaty: W akcji udział wzięły wszystkie szkoły podstawowe z terenu gminy Zagórz. Zebranymi produktami, kartkami świątecznymi obdarowanych zostało 80 osób, w tym osoby starsze, często samotne i niepełnosprawne. MGOPS w Zagórzu współpracuje z sołtysami, radnymi, parafiami celem rozeznania sytuacji osób starszych lub wymagających wsparcia, monitorowania. Gmina Gorzyce Rodzaj działania: Organizacja spotkania \"Bezpieczny senior\" Szczegółowy opis: Spotkanie informacyjne pt. \"Bezpieczny Senior\" z udziałem m.in. ZUS, Policji, Banku Spółdzielczego oraz PEKAO S.A. Podczas spotkania przedstawiono informacje na temat: bezpieczeństwa osobistego ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń np. oszustw, przemocy domowej, cyberzagrożeń. Seniorzy uzyskali również informację na temat nowych świadczeń – renta wdowia, itp. Alokacja środków: środki własne Gminy Gorzyce Źródło finansowania: budżet Gminy Gorzyce Rezultaty: W spotkaniu \"Bezpieczny Senior\" udział wzięło 30 seniorów. Podniesienie świadomości seniorów w kwestiach związanych z bezpieczeństwem, finansami, z możliwością uzyskania pomocy w sytuacjach kryzysowych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Przemyśl Rodzaj działania: Centrum Aktywizacji Społecznej w Przemyślu Szczegółowy opis: To miejsce, które wspiera aktywność społeczną różnych grup mieszkańców, w tym także seniorów. CAS oferuje seniorom przestrzeń do spotkań, nauki i wspólnego działania, co sprzyja integracji i poprawie jakości życia osób starszych. Alokacja środków: środki pochodzące z funduszy zewnętrznych, na działalność szkoleniową i doradczą. Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Przemyśl, środki z funduszy zewnętrznych Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 45 spotkań dla seniorów, każdorazowo uczestniczyło w każdym ze spotkań ok 50–60 osób. Wzrost świadomości praw i dostępnych form wsparcia. Odbywają się comiesięczne posiedzenia i dyżury Rady Seniorów. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Twórcze zajęcia rękodzielnicze z nowoczesnym podejściem terapeutycznym Szczegółowy opis: Nowatorskie zajęcia haftu diamentowego oraz stolarki artystycznej, prowadzone z użyciem profesjonalnych narzędzi i technik arteterapeutycznych. Inicjatywa integrująca seniorów i osoby z niepełnosprawnością z różnych gmin w ramach projektu \"Aktywny senior\", realizowanego przez Stowarzyszenie na rzecz osób starszych \"Złota Jesień\". Alokacja środków: 59 835 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski, samorząd Województwa Podkarpackiego Rezultaty: Przeprowadzono 36 godzin zajęć z haftu diamentowego w których uczestniczyło 20 seniorów, oraz 36 godzin zajęć z stolarki artystycznej, w których uczestnikami było 20 seniorów. Realizacja zadania sprawiła, że seniorzy mieli ciekawie wypełniony czas wolny, co przełożyło się na ich samopoczucie oraz nastąpił wzrost świadomości społeczności lokalnej o potrzebach seniorów. Zostali także zmotywowani do wprowadzenia zmian w swoim życiu oraz do pogłębienia swoich umiejętności i zainteresowań, co pozytywnie wpłynęło na ich aktywizację społeczną. 66 Miasto Krosno Rodzaj działania: Działania prozdrowotne Szczegółowy opis: Centrum Integracji Społecznej w 2024 r. nawiązało współpracę ze Stowarzyszeniem CHEN TAIJIQUAN Rzeszów, w ramach której w siedzibie CIS Krosno, w godzinach popołudniowych były prowadzone nieodpłatne treningi Taichi dla osób 60 lat i więcej. Alokacja środków: środki własne Miasta Krosna Źródło finansowania: środki własne Miasta Krosna Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 93 godzin treningów Taichi dla osób 60+. Zajęcia odbywały się dla grupy składającej się z 20 seniorów. Wsparcie Seniorów w zakresie integracji i zdobycia nowych umiejętności, poprawy kondycji fizycznej. Gmina Krempna Rodzaj działania: Wprowadzenie 50% zniżki dla seniorów na przejazdy autobusowe na trasach przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Szczegółowy opis: Z inicjatywy Gminy Krempna podjętej w 2024 r. oraz na podstawie uchwały Zgromadzenia Powiatowo – Gminnego Związku Komunikacyjnego wprowadzono dla seniorów 65+ ulgę w wysokości 50% kosztu biletu jednorazowego na trasach autobusowych przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Alokacja środków: 50% dopłaty do biletu jednorazowego ze środków budżetu gminy Źródło finansowania: środki własne Gminy Krempna Rezultaty: Zwiększenie dostępności transportu publicznego, poprawa mobilności osób starszych , oszczędności w budżecie osób starszych. Gmina miejska Mielec Rodzaj działania: Grupa modowa działająca przy Klubie Senior+ w Mielcu \"W & Modowe szaleństwa\" Szczegółowy opis: W ramach działań klubu utworzyła się grupa kobiet mająca zainteresowania modowe. Alokacja środków: środki finansowe pochodzą z budżetu na bieżącą działalność ośrodka wsparcia Źródło finansowania: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Gmina Miejska Mielec Rezultaty: 11 osób osób zaangażowanych, inspirujących działania modowe, pokazy, występy. 67 10.Województwo podlaskie Wykres 13 Ludność woj. podlaskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3259,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 38,8% i 32,2%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1652,26 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,5%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 98,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030 •Program pomocy społecznej i przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu w województwie podlaskim na lata 2024–2027 •Plan Deinstytucjonalizacji Usług Społecznych w Białostockim Obszarze Funkcjonalnym DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program teleopieki domowej – program wsparcia polityki senioralnej oraz osób z niepełnosprawnościami\" •Cel: wsparcie osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w tym osób starszych, z niepełnosprawnościami, z zaburzeniami psychicznymi, tym samym usługi realizowane w ramach projektu są dostosowane do potrzeb uczestników przy zachowaniu 1132.6 570.6 234 328 308.6 157.8 63 87.8 0 200 400 600 800 1000 1200 podlaskie podlaskie - gminy miejskie podlaskie - gminy miejsko-wiejskie podlaskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 68 równości w dostępie. Jedną z grup docelowych stanowili osoby w wieku powyżej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. •Alokacja środków: 44 726 888,05 zł •Źródło finansowania: Fundusze Europejskie •Rezultaty: W 2024 r. z Programu teleopieki świadczenia uzyskała następującą liczba osób: liczba opasek – 168 sztuk, usługi sąsiedzkie – 67 osób, usługi teleopiekuńcze – 167 osób, usługi opiekuńcze – 67 osób, usługi specjalistyczne – opiekuńcze – 138 osób, usługi asystenckie – 25 osób. Realizacja projektu pt. „Ekoterapia\" •Cel: zorganizowanie warsztatów dla osób w wieku 65 lat i więcej z zakresu prawidłowego odżywiania z wykorzystaniem elementów ziołolecznictwa, zajęć usprawniających (nordic walking, kąpielach leśnych), dostosowanych do potrzeb i możliwości psychofizycznych seniorów, oraz szkoleń nt. depresji i grup wsparcia społecznego. •Alokacja środków: 10 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: warsztaty kulinarne – 1 zajęcia, 3-godzinne, warsztaty nordic walking – 9 zajęć, 1-godzinnych, warsztaty kąpiele leśne – 1 zajęcia, 2,30-godzinne, szkolenie na temat depresji – 1 zajęcia, 3-godzinne, grupy wsparcia – 10 spotkań, 90-minutowych. Realizacja zadania pn. „Wademekum Zdrowia Seniora” •Cel: upowszechnianie wiedzy z zakresu zdrowego stylu życia oraz realizacji działań zmierzających do utrzymania zdrowia na jak najlepszym poziomie wśród mieszkańców województwa podlaskiego. W ramach zadania zaplanowano opracowanie i wydanie wydawnictwa WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA, skierowanego zarówno do osób starszych w wieku 65+, jak i ogółu społeczeństwa celem przybliżenia problemów środowiska seniorów w okresie do końca XII 2024 r. Grupę docelową stanowią osoby starsze w wieku 65+ mieszkańców województwa podlaskiego. •Alokacja środków: 50 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: wydanie biuletynu WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA. Program Karta Seniora •Cel: Karta Seniora dla mieszkańców Siemiatycz upoważnia do: 50% zniżki na zakup biletów wstępu na zajęcia i płatne wydarzenia organizowane przez jednostki organizacyjne miasta, bezpłatnych przejazdów autobusami komunikacji miejskiej na terenie Miasta Siemiatycze, a także zniżek oferowanych przez Partnerów Programu . •Alokacja środków: Bezkosztowo •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 128 osób. Warsztaty w trybie stacjonarnym: pn. \"Komunikacja – wyzwania dla seniorów we współczesnym świecie\" realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie umiejętności porozumiewania się seniorów między sobą, z otoczeniem. Warsztaty odbyły się 13 marca 2024 r. •Alokacja środków: 2 483,37 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów nabyło umiejętność porozumiewania się między sobą i otoczeniem. 69 Warsztaty w trybie stacjonalnym: pn. \"Prawda jest inna – jak chronić się przed kłamstwami w Internecie i w życiu\" skierowane do seniorów z terenu województwa podlaskiego realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie wiedzy nt. bezpieczeństwa w sieci i życiu codziennym seniorów, uczulanie seniorów na możliwe zagrożenia, kłamstwa i oszustwa oraz podniesienie umiejętności krytycznego myślenia i krytycznej analizy materiałów i Internecie. Warsztaty odbyły się 11 kwietnia 2025 r. •Alokacja środków: 2506,74 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów zdobyło wiedzę z zakresu bezpiecznego korzystania z Internetu oraz poznało nowe pojęcia dostępne w świecie cyfryzacji. Projekt „Wigor juniora w wieku seniora 2024” •Cel: Stowarzyszenie na Rzecz Pomocy Społecznej w Augustowie, przy współpracy z MOPS w Augustowie, w 2024 r. realizowało projekt, którego adresatami byli starsi mieszkańcy Augustowa. •Alokacja środków: łącznie – 40 000,00 zł; dotacja – 35 500,00 zł; wkład własny(osobowy i rzeczowy) – 4 500,00 zł •Źródło finansowania: gmina Miasto Augustów •Rezultaty: w ramach projektu zorganizowano 2 spotkania integracyjne, 2 warsztaty z dietetykiem, spotkanie integracyjne w formie wycieczki, 3 seanse filmowe połączone ze spotkaniem z zaproszonym gościem związanym z kinem; grupa wsparcia prowadzona przez psychologa – 18 godzin; 4 sesje biodanzy; coaching dla osób starszych – 10 godzin; pedagogika dla babci i dziadka – 18 godzin. Wojewódzki program profilaktyczny pn. \"Świadomy Senior = Bezpieczny Senior\" na lata 2024– 2027 realizowany przez Komendę Wojewódzką Policji w Białymstoku Cel: podejmowanie działań informacyjno-edukacyjnych w obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, edukacja seniorów w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa ze zwróceniem szczególnej uwagi na oszustwa na szkodę osób starszych oraz zagięcia seniorów, aktywizacja i integracja: seniorów, rodzin/opiekunów seniorów, instytucji i organizacji wspierających osoby starsze, banków i instytucji finansowych, na rzecz wzrostu poziomu bezpieczeństwa seniorów. •Alokacja środków: własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego, ulotki, plakaty, filmy, spoty, prezentacje multimedialne •Źródło finansowania: Własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego •Rezultaty: Wzrost poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, szczególnie w obszarze oszustw oraz zagięć seniorów. Program \"Na codzienne zakupy\" •Cel: wsparcie dla potrzebujących seniorów. W ramach programu seniorzy otrzymali karty, dzięki którym mogli robić zakupy w sklepach Biedronka. O kwalifikacji do programu decydowały kryteria dochodowe i wiek: dochód poniżej 1 700,00 zł oraz wiek powyżej 60 lat. Program był realizowany przez M-GOPS w Choroszczy, we współpracy z Caritas Archidiecezji Białostockiej i siecią sklepów Biedronka. •Alokacja środków: Fundacja Biedronka 70 •Źródło finansowania: Fundacja Biedronka •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 20 seniorów, którym co miesiąc Caritas zasilało kartę kwotą 200,00zł. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Augustów Rodzaj działania: Warsztaty wyplatania makramy Szczegółowy opis: Zadanie polegało na zorganizowaniu warsztatów z makramy w Augustowskim Centrum Aktywności Seniorów, skierowanych do seniorów zainteresowanych rękodziełem i twórczym spędzaniem czasu. Zajęcia umożliwiły uczestnikom poznanie podstaw techniki wiązania sznurków, tworzenia dekoracyjnych plecionek oraz rozwijania zdolności manualnych i artystycznych. Warsztaty miały również wymiar integracyjny – sprzyjały budowaniu relacji, wymianie doświadczeń i wspólnemu odkrywaniu nowych pasji. Alokacja środków: 1 904,00zł; Źródło finansowania: budżet Miasta Augustów Rezultaty: W ramach zadania odbyło się 6 spotkań, w każdym z nich wzięło udział 25 osób starszych z Gminy Miasta Augustów. Gmina Bargłów Kościelny Rodzaj działania: Zajęcia BARE FOOT Szczegółowy opis: 15 maja 2024 r. odbyły się zajęcia BAREFOOT(chodzenie boso), to naturalna forma aktywności, która sprzyjała uważności i budowaniu głębszego kontaktu z własnym ciałem oraz otaczającym środowiskiem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Bargłów Kościelny Rezultaty: Zajęcia pomogły redukować stres, wspierały regulację pracy układu nerwowego oraz poprawiły ogólne samopoczucie uczestników. Miasto Białystok Rodzaj działania: Pudełko życia Szczegółowy opis: Celem inicjatywy jest niesienie pomocy ludziom samotnym, starszym, niepełnosprawnym, w sytuacjach kiedy ich zdrowie lub życie jest zagrożone. Pudełko, a w nim magnes i karta informacyjna, którą trzeba wypełnić. Jest tam miejsce na informacje o przebytych chorobach i alergiach, zażywanych lekach, najważniejsze numery telefonów do bliskich. Można wpisać dyspozycje, co ratownicy mają zrobić z domowymi zwierzętami, komu przekazać klucze do mieszkania. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: Budżet Miasta Białystok Rezultaty: Założeniem inicjatywy jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa seniorów w ich miejscu zamieszkania. Gmina Choroszcz Rodzaj działania: Dystrybucja opału pochodzącego z wycinek prowadzonych na terenie Gminy Choroszcz Szczegółowy opis: Celem akcji było zapewnienie opału najuboższym seniorom z terenu gminy Choroszcz. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Budżet Gminy Choroszcz 71 Rezultaty: W 2024 r. przekazano 27 potrzebującym rodzinom ok. 148 metrów przestrzennych drewna opałowego pochodzącego z wycinek na terenie gminy Choroszcz. Gmina Dąbrowa Białostocka Rodzaj działania: Akcja charytatywna „Paczka dla Seniora” zorganizowana i koordynowana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Białostockiej w ramach, której pozyskano paczki świąteczne żywnościowe od lokalnych darczyńców dla osób starszych Szczegółowy opis: Komitet Społeczny \"PACZKA DLA SENIORA\" w okresie od 1 grudnia do 31 grudnia 2024 r. organizował zbiórkę paczek świątecznych dla seniorów z terenu gminy Dąbrowa Białostocka. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: paczki świąteczne żywnościowe pozyskane od lokalnych darczyńców Rezultaty: 81 osób starszych otrzymało paczki świąteczne. Miasto Łomża Rodzaj działania: Seniorada – Coroczna impreza plenerowa z okazji Łomżyńskiego Dnia Seniora – integracja społeczna, artystyczna i profilaktyczna Szczegółowy opis: Seniorada – coroczne święto skierowane do osób starszych, ich rodzin oraz całej lokalnej społeczności. Wydarzenie miało charakter międzypokoleniowy, integracyjny i edukacyjny, a jego głównym celem było promowanie aktywnego stylu życia wśród seniorów oraz budowanie pozytywnego wizerunku starości. W programie Seniorady znalazły się m.in. występy zespołów artystycznych reprezentujących Kluby Seniora, Domy Dziennego Pobytu, lokalne grupy taneczne i śpiewacze. Na scenie zaprezentowały się m.in. zespoły: Maryna, Piątniczanie, Seniorita, Kolneńskie Dziewczyny z Plusem oraz Cyganeria. Uczestnicy mogli wziąć udział w animacjach tanecznych, wspólnym śpiewaniu, a także w zajęciach ruchowych prowadzonych przez instruktorów. Integralną częścią wydarzenia były stoiska profilaktyczne i informacyjne, gdzie seniorzy mogli skorzystać z bezpłatnych badań poziomu cukru i ciśnienia, uzyskać porady dietetyczne oraz zapoznać się z ofertą lokalnych instytucji społecznych, zdrowotnych i kulturalnych. \\Zwieńczeniem dnia była wieczorna dyskoteka dla seniorów w Hali Kultury, która przyciągnęła liczne grono miłośników tańca i dobrej zabawy. Wydarzenie miało charakter otwarty i zgromadziło kilkuset uczestników w różnym wieku, co potwierdza rosnącą popularność inicjatyw skierowanych do osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 400 uczestników oraz przedstawiciele organizacji seniorskich i instytucji lokalnych Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Vouchery na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Badania przeprowadziła Firma Diagnostyka S.A.. W ofercie badań znajdowały się m.in.: określenie poziomu witaminy D3, hemoglobiny glikowanej, diagnostyka raka jelita grubego, raka wątroby, raka trzustki i dróg żółciowych, raka jajnika, raka sutka dla kobiet oraz raka prostaty dla mężczyzn. Alokacja środków: 75 530,00 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Siemiatycze Rezultaty: W grudniu 2023 r. rozdano 2 426 voucherów, które były realizowane od stycznia do maja 2024 r. (ok. 130 nie zostało wykorzystanych). 72 Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: W ramach UTW odbył się cykl wykładów dla słuchaczy, prowadzonych przez wykładowców Politechniki Białostockiej. Ponadto słuchacze UTW w 2024 r. skorzystali z zajęć z języka angielskiego, warsztatów terapii zajęciowej, zajęć teatralnych, warsztatów muzycznych, zajęć z terapeutą, zajęć kulinarnych, spotkań integracyjnych, wyjazdów kulturalnych. Alokacja środków: 26 800,00 zł Źródło finansowania: budżet Siemiatyckiego Ośrodka Kultury z dotacji Miasta Siemiatycze Rezultaty: 245 osób (w tym regularnie uczęszczało 164 osób w I połowie roku i 150 osób w II połowie roku). Ponadto, odbyło się 9 wykładów, 17 godzin zajęć z języka angielskiego, 25 godzin warsztatów terapii zajęciowej, 31 godzin zajęć teatralnych, 42 godziny warsztatów muzycznych, 6 godzin zajęć z terapeutą, 4 godziny zajęć kulinarnych, 7 spotkań integracyjnych oraz 5 wyjazdów kulturalnych. Miasto Suwałki Rodzaj działania: Program \"Złota Rączka dla seniora\" Szczegółowy opis: Głównym celem projektu był rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych poprzez świadczenie bezpłatnych drobnych napraw w gospodarstwie domowym beneficjenta. Alokacja środków: wydatki na współpracę z organizacjami pozarządowymi Źródło finansowania: budżet Miasta Suwałki Rezultaty: Wykonano 1 001 usług. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Hajnówka Rodzaj działania: Warsztaty informatyczne Szczegółowy opis: Warsztaty miały na celu nauczyć osoby starsze korzystania z laptopów/ smartfonów, a także przestrzec przed cyberzagrożeniami, które można napotkać w sieci. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: z warsztatów skorzystało łącznie 14 seniorów. Gmina Korycin Rodzaj działania: Zajęcia teatralne dla seniorów Szczegółowy opis: W Gminie Korycin działa Korycińska Grupa Teatralna licząca 19 osób. Raz w tygodniu odbywały się spotkania z reżyserem i aktorem Teatru Dramatycznego. Co roku grupa teatralna przygotowuje nowy spektakl i planuje premiery teatralne. Celem warsztatów teatralnych było przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez poznanie swoich trudności i skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Alokacja środków: 36 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024 r. zorganizowano 5 wyjazdów Korycińskiej Grupy Teatralnej ze spektaklem „Rewizor”. 73 Gmina Michałowo Rodzaj działania: Inicjowanie działań mających na celu dostosowywanie infrastruktury gminnej (punktów handlowych, usługowych, kulturowych, sportowych itp.) oraz publicznych środków transportu do potrzeb osób o ograniczonej mobilności Szczegółowy opis: Usługa transportowa – na terenie gminy kursował elektryczny pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex, którym osoby starsze mogły poruszać się po terenie miasta Michałowo w celu załatwienia niezbędnych spraw i zakupów. Alokacja środków: 79 701,15 zł Źródło finansowania: Środki własne Rezultaty: pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex kursował na terenie Miasta Michałowo w godzinach 7:00 – 15:00. Była to usługa ogólnodostępna. Gmina Szczuczyn Rodzaj działania: Tytka Charytatywna Szczegółowy opis: W ramach akcji Caritas Diecezji Łomżyńskiej „Tytka charytatywna” prowadzono zbiórkę żywności wśród lokalnej społeczności, firm i instytucji. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: zbiórka Rezultaty: Ośrodek Pomocy Społecznej w Szczuczynie udzielił pomocy w postaci paczek żywnościowych dla 30 rodzin w tym osób starszych. 74 11.Województwo pomorskie Wykres 14 Ludność woj. pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3193,61 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,4% i 29,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2017,87 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,8%, a na zdrowie – 5,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,37. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 77,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Wieloletni SENIOR+ na lata 2021–2025 •Cel: zapewnienie wsparcia seniorom poprzez umożliwienie korzystania z oferty na rzecz społecznej aktywizacji, w tym oferty prozdrowotnej, obejmującej także usługi w zakresie aktywności ruchowej lub kinezyterapii, edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej, w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach programu przewiduje się również udostepnienie seniorom infrastruktury umożliwiającej aktywne spędzanie czasu wolnego, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. •Alokacja środków: 2 630 707,06 zł, 332 031,20 zł, wykonanie 72 900 zł 2359.5 1322.3 314.3 722.9 580.8 360.1 74.4 146.2 0 500 1000 1500 2000 2500 pomorskie pomorskie - gminy miejskie pomorskie - gminy miejsko-wiejskie pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcejSeria 3 75 •Źródło finansowania: moduł 1. – 80% dotacja i 20% wkład własny, moduł 2. – 50% dotacja i 50 % wkład własny gmin. •Rezultaty: W 2024 r. w województwie pomorskim w ramach otrzymanej dotacji funkcjonowało 13 Dziennych Domów Senior+ i 23 Kluby Senior+ . Ponadto utworzonych zostało 5 nowych placówek Senior+, w tym: 4 Kluby Senior+ (Gmina Człuchów, Gmina Kaliska, Gmina Karsin, i Miasto Jastarnia) oraz 1 Dzienny Domy Senior+ Miasto Gdańsk). Program „Opieka 75+” •Cel: poprawa dostępności usług opiekuńczych, w tym dla osób 75 lat i więcej w zakresie zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych, pielęgnacji oraz zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Z programu mogą skorzystać osoby samotne, ale również te zamieszkujące wspólnie z rodziną, która z różnych względów nie jest w stanie zagwarantować swoim bliskim należytej opieki. •Alokacja środków: 3 403 935 zł. Na realizację założonych celów Programu gminy wydatkowały kwotę w wysokości 2 349 939,96 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Według stanu na dzień 31.12.2024 r. w gminach zatrudnionych było 219 osób świadczących usługi opiekuńcze, natomiast 147 osób zatrudniono w ramach realizacji programu w 2024 r. W ramach przedmiotowego Programu usługę świadczenia usług opiekuńczych w 2024 r. zlecono 8 organizacjom pozarządowym oraz 7 podmiotom sektora prywatnego, od których gminy zakupiły usługę świadczenia usług opiekuńczych. Program „Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej” •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami. •Alokacja środków: 56 411 124,44 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 2 401 osób w wieku 60 lat i więcej, w tym 1 833 kobiet oraz 568 mężczyzn. Program „Opieka Wytchnieniowa” •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: 18 022 510,30 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: z programu skorzystało 813 osób niepełnosprawnych w wieku 60 lat i więcej, 742 rodziców/opiekunów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, którym przyznane zostały usługi opieki wytchnieniowej, 692 opiekunów świadczących usługi opieki wytchnieniowej dla seniorów. Wojewódzka rada seniorów •Cel: Na terenie województwa pomorskiego funkcjonuje jedna wojewódzka rada seniorów. •Alokacja środków: 4 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Pomorskiego •Rezultaty: w 2024 r. rada zorganizowała cztery posiedzenia. 76 Powiatowe rady seniorów •Cel: W województwie pomorskim funkcjonują trzy powiatowe rady seniorów: w powiecie chojnickim, kartuskim i słupskim •Alokacja środków: brak danych łącznie 17 500 zł •Źródło finansowania: dotacje celowe •Rezultaty: 3 Rady seniorów, w tym: Rada Seniorów Powiatu Kartuskiego – 7 posiedzeń, Powiatowa Rada Seniorów w Chojnicach – 5 posiedzeń oraz Rada Seniorów Powiatu Słupskiego – 6 posiedzeń. Gminne rady seniorów •Cel: liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów to 49, w tym: Liczba gmin wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 19. Liczba gmin miejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 18 oraz Liczba gmin miejsko – wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 12. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. na terenie województwa funkcjonowało 49 gminnych rad seniorów. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Czersk Rodzaj działania: usługi door-to-door Szczegółowy opis: Door-to-door to usługa transportu dla osób dorosłych z potrzebą wsparcia w zakresie mobilności. Do końca lutego 2024 usługa była świadczona w ramach trwałości projektu EFS Świadczenie usług door-to-door na terenie Gminy Czersk, natomiast od marca 2024 r. usługa była kontynuowana w ramach środków własnych gminy. Alokacja środków: 68 633,11 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano 588 usług dowozu (jednym kursem jechało kilka osób, osoby skorzystały w ciągu roku kilkukrotnie, dowóz dotyczył w szczególności osób starszych i niepełnosprawnych). Z usługi tej skorzystało ok. 100 osób powyżej 60 r.ż. Miasto Kobylnica Rodzaj działania: Bilety dla seniorów Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Kobylnica, którzy ukończyli 70 lat i są posiadaczami Karty Seniora Gminy Kobylnica mogli skorzystać z dofinansowania w zakresie 48 przejazdów w ciągu roku na trasie między miejscowościami gminnymi do miasta Słupska i odwrotnie. Senior kupował bilet za 1 zł. Alokacja środków: 30 586,10 zł. (dofinansowanie do biletów) Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. z biletów skorzystało 99 seniorów. Gmina Pszczółki Rodzaj działania: Spotkanie integracyjne \"Wielki Dzień Pszczół\" Szczegółowy opis: Spotkanie integracyjne w formie biesiady, które miało na celu integrację i rozwój więzi międzypokoleniowych. Podczas spotkania zapewniono: gry, zabawy, tańce, poczęstunek dla zebranych. Poczęstunek przygotowali członkowie KGW. Alokacja środków: 8 053,15 zł Źródło finansowania: środki własne 77 Rezultaty: w 2024 r. w przedsięwzięciu wzięło udział ok. 230 osób. Gmina Kolbudy Rodzaj działania: Kolbudy Senior Challenge – Senioriada Szczegółowy opis: Senioriada Challenge to sportowe zawody dla seniorów, które łączą aktywność fizyczną z dobrą zabawą i zdrową rywalizacją. Uczestnicy dzieleni byli na zespoły i wspólnie brali udział w różnorodnych konkurencjach, dostosowanych do ich możliwości. Zawody promowały ruch, współpracę i integrację, a także dostarczały mnóstwo pozytywnych emocji, śmiechu i satysfakcji z aktywnego spędzania czasu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 180 osób. Miasto Starogard Gdański Rodzaj działania: Starogardzki Dzień Seniora Szczegółowy opis: Organizatorami corocznego wydarzenia były Starogardzkie Centrum Kultury i miasto Starogard Gdański, a współorganizatorem Ośrodek Sportu i Rekreacji, Podczas koncertu prowadzona była kampania informacyjno-profilaktyczna dotycząca uzależnień od urządzeń elektronicznych pod hasłem \"Kultura w Realu\". Alokacja środków: 60 000 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 1 800 osób. Gmina Sierakowice Rodzaj działania: Projekt socjalny „BLIŻEJ SENIORA – spotkania dla seniorów” Szczegółowy opis: Projekt realizowany w formie organizowania spotkań o charakterze integracyjnym dla środowiska osób starszych – w wieku 65 lat i więcej. Spotkania dla seniorów organizowane były w partnerstwie z sołectwami i szkołami na danym terenie. Do współpracy włączani byli uczniowie szkół, pracownicy placówek oświatowych, członkowie rad sołeckich, wolontariusze, rodzice i inni mieszkańcy w poszczególnych miejscowościach. Podczas spotkań seniorzy mieli możliwość uczestniczenia we wspólnej zabawie, grach, poczęstunku, przedstawieniach. Alokacja środków: 75 179,63 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. spotkania odbyły się w 4 miesiącach, w 14 miejscach na terenie gminy Sierakowice. Ogółem w zorganizowanych imprezach wzięło udział 1 480 mieszkańców gminy. Miasto Gdynia Rodzaj działania: Świetlica opiekuńcza przy ul. Chylońskiej 217 Szczegółowy opis: Świetlica prowadzona przez Fundację Adaptacja z Gdyni, stanowi grupową formę usług opiekuńczych, mającą na celu prowadzenie działań aktywizujących i podtrzymujących sprawność uczestników (przy uwzględnieniu ich integracji ze środowiskiem lokalnym) oraz zapobieganie społecznemu wykluczeniu i umożliwienie jak najdłuższego funkcjonowania w środowisku zamieszkania. Świetlica ona czynna od poniedziałku do piątku, zapewniając 15 miejsc (od października nastąpiło zwiększenie liczby miejsc z 13 do 15). Alokacja środków: wydatki wyniosły 179 366,11 zł. Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W trakcie 2024 r. z usług skorzystało narastająco 18 osób. 78 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Skarszewy Rodzaj działania: Wyjazdy na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Centrum Usług Społecznych w Skarszewach organizuje cykliczne wyjazdy dla kobiet, w tym dla seniorek, na kompleksowe badania profilaktyczne piersi do VII Szpitala Marynarki Wojennej w Gdańsku. Wyjazdy odbywają się raz w miesiącu i zawsze są koordynowane przez pracownika CUS. Uczestniczki odbierane są bezpośrednio z miejsca zamieszkania i odwożone do domów po zakończonych badaniach. Alokacja środków: bez kosztów gminy Źródło finansowania: Fundacja ''Beatus\" Rezultaty: Regularne badania objęły kilkadziesiąt kobiet z terenu gminy, w tym wiele seniorek, które miały utrudniony dostęp do specjalistycznej diagnostyki. Kilka kobiet dzięki tym badaniom zostało skierowanych na poszerzoną diagnostykę i przeszło skuteczne leczenie, w tym zabieg usunięcia zmian nowotworowych. 79 12.Województwo śląskie Wykres 15 Ludność woj. śląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3242,75 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 54,9% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1988,83 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 20,4%, a na zdrowie – 5,3%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 55,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,30. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” •Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020–2030 •Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji w województwie śląskim na lata 2023–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2024–2028 •Cel: zwiększenie zaangażowania osób starszych w życie społeczne, kulturalne i zawodowe poprzez eliminowanie barier ograniczających ich aktywność. Działania na rzecz osób starszych obejmowały m. in.: współpracę ze Śląską Radą ds. Seniorów jako organem konsultacyjnym w sprawach dotyczących osób starszych, promowanie pozytywnego wizerunku osób starszych poprzez wspieranie i organizację działań, w tym konkursów i 4291.4 3063.8 376.9 850.7 1218.6 902.4 101.5 214.6 0 1000 2000 3000 4000 5000 śląskieśląskie - gminy miejskie śląskie - gminy miejsko- wiejskie śląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 80 innych wydarzeń związanych z obszarem polityki senioralnej, organizowanie wydarzeń wspierających aktywność osób starszych, a także wspieranie samorządów lokalnych w zwiększaniu dostępu seniorów do rynku dóbr i usług. •Alokacja środków: 476 185,85 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Śląskiego, projekt Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora •Rezultaty: W ramach programu w 2024 r. miały miejsce posiedzenia Śląskiej Rady ds. Seniorów. Zorganizowano cztery przedsięwzięcia promujące aktywność osób starszych oraz kształtujące pozytywny wizerunek starości w społeczeństwie – w formie m.in. kampanii społecznych, konkursów czy wydarzeń edukacyjnych. W ramach projektu „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” współpracę zadeklarowało 148 partnerów instytucjonalnych i biznesowych, oferujących osobom starszym zniżki, ulgi oraz preferencyjne warunki dostępu do usług. Z tej oferty w 2024 r. skorzystało łącznie 101 936 seniorów z regionu. Projekt pt. „Aktywizacja osób starszych” •Cel: aktywizacja społeczna osób starszych, wzmacnianie zaangażowania społecznego seniorów oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez: podniesienie kompetencji korzystania z nowoczesnych technologii; organizację działań wspierających pełniejsze uczestnictwo seniorów w życiu społecznym; działania na rzecz integracji międzypokoleniowej oraz zwiększenie oferty zajęć kulturowych, prozdrowotnych, hobbystycznych, edukacyjnych, rekreacyjnych i sportowych dostosowanych do potrzeb seniorów. Adresatami programu byli mieszkańcy Rudy Śląskiej w wieku 60+. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Ruda Śląska. •Rezultaty: Projekt realizowało 6 podmiotów wyłonionych w drodze otwartego konkursu ofert. Z oferty projektu skorzystało 2 127 uczestników. Program profilaktyczny Pogodna Jesień starzej się zdrowiej •Cel: promocja działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawa warunków ich życia. W ramach programu były prowadzone zajęcia rekreacyjne oraz edukacyjne: gimnastyka ogólnorozwojowa, zumba/aerobik, zdrowy kręgosłup, aqua aerobic, joga, nordic walking, gry i zabawy sportowe, zajęcia profilaktyczne z zakresu zdrowia w tym. m.in.: prelekcje, seminaria, warsztaty, konsultacje, konkursy dotyczące zdrowego stylu życia. •Alokacja środków: 80 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet miasta Częstochowa •Rezultaty: w programie udział wzięło ok. 8 500 osób. Program profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku •Cel: oferta szeregu bezpłatnych badań, w tym m.in. pomiaru poziomu glukozy we krwi, poziomu hemoglobiny glikowanej HbA1 czy poziomu TSH, badania sprawności pamięci, sprawności fizycznej, czy też wzroku i słuchu. Wyniki badań były interpretowane przez lekarzy, którzy wystawiali ewentualne skierowania do dalszej diagnostyki w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego do poradni specjalistycznych (geriatrycznych, endokrynologicznych, neurologicznych, chirurgicznych, onkologicznych, schorzeń sutka, okulistycznych, foniatrycznych, diabetologicznych) lub leczenia w szpitalnych oddziałach specjalistycznych. Program skierowany jest corocznie do mieszkańców Katowic, którzy w danym roku kalendarzowym kończą 60–64 lata oraz 75–79 lat oraz powyżej 85 lat. 81 •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki budżetu miasta •Rezultaty: W ramach zawartych umów badaniami profilaktycznymi w ramach etapu podstawowego objęto 220 osób. Mieszkańcy, u których stwierdzono niesprawność ruchową, otrzymali możliwość wzięcia udziału w zajęciach rehabilitacyjnych finansowanych przez miasto Katowice w ramach II etapu programu. Z etapu rehabilitacyjnego programu mogli skorzystać mieszkańcy Katowic, którzy wzięli udział w etapie podstawowym, w którym stwierdzono u nich niesprawność ruchową. Przeprowadzono dla nich 16-godzinne cykle zajęć rehabilitacyjnych w grupach max. 10 osób. Łącznie objęto nimi 80 osób. Razem w obu etapach programu profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku udział wzięło 320 osób. Projekt międzypokoleniowy pod nazwą NIE(WIDZIALNE) •Cel: poprawa samooceny, wzmocnienie poczucia własnej wartości, kobiecości. Projekt międzypokoleniowy skierowany do kobiet w wieku 60+ oraz młodszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki programu “UTW – Seniorzy w akcji” Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 18 kobiet, w tym m. in. seniorki. Spotkania dotyczyły m. in. sposobów na zapobieganie izolacji społecznej. Odbyły się zajęcia ze stylistką, wizażystką, brafitterką i fotografką. Podczas spotkania z kosmetyczką seniorki dzieliły się wiedzą na temat stosowanych metod pielęgnacji naturalnej, przekazanej od swoich mam czy babć. Zwieńczeniem projektu był pokaz mody – uczestniczki przygotowały go, wykorzystując swoje umiejętności krawieckie, manualne, kulinarne i organizacyjne. Przedsięwzięcie pomogło kobietom nabrać odwagi do zmian, podnieść poczucie własnej wartości i stać się widzialnymi w każdym wieku i na każdym etapie życia i pełnionych ról społecznych. Projekt pt. „Zróbmy sobie klimat czyli sprawiedliwa transformacja w Sosnowcu” •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, tworzenie miejsc spotkań służących integracji międzypokoleniowej mieszkańców. Działania obejmowały aktywność sportową (spacery nordic-walking, siłownia na świeżym powietrzu, spacery)oraz kulturalną (wyjścia do kina, teatru, muzeum, spacery histoyuczne) Projekt realizowany był przez Kluby Transformacji, zlokalizowane w sześciu dzielnicach miasta: Centrum, Kazimierz, Konstantynów, Niwka, Milowice i Pogoń, z wykorzystaniem dostępnej infrastruktury na terenie wspomnianych dzielnic •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki miasta oraz pozyskane środki unijne •Rezultaty: W projekcie wzięło udział ok. 30 osób – średnio po ok. 5 osób w wieku 60 lat i więcej w każdym z sześciu Klubów Transformacji Projekt Srebrna Linia •Cel: prowadzenie telefonu informacyjnego – od poniedziałku do piątku przez 3 godziny dziennie – w zakresie funkcji informacyjnej, konsultacyjnej, doradczej i inwestycyjnej. Zakres merytoryczny obejmował: udzielanie informacji o wydarzeniach dla seniorów, kierowanie do właściwych podmiotów zgodnie ze zgłoszonym problemem, prowadzenie rozmów wspierających, organizacja wolontariatu, pomoc w obsłudze urządzeń teleinformatycznych. Projekt realizowany był przez Fundację Internationaler Bund Polska 82 •Alokacja środków: 11 250 zł •Źródło finansowania: środki budżetu miasta Tychy •Rezultaty: W ramach projektu odbyło się: 564 godzin dyżurów; ze wsparcia skorzystało 118 beneficjentów; udzielonych zostało 1 480 porad i informacji. Aktywny Senior •Cel: Integracja seniorów Gminy Zebrzydowice poprzez organizację spotkań, wyjazdów. Wspólnie zorganizowane działania zapewniały seniorom poczucie bezpieczeństwa, radość ze spędzonych wspólnie chwil i korzystnie wpłynęły na dobre samopoczucie oraz zdrowie psychiczne i fizyczne. Uczestnictwo w wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych umożliwiło poznanie krajobrazów, zwyczajów i architektury różnych rejonów Polski. Wspólna integracja mieszkańców poza terenem gminy. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki Gminy Zebrzydowice •Rezultaty: Rezultat: spędzenie czasu w gronie rówieśników, eliminując poczucie osamotnienia i pustki na emeryturze. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Chorzów Rodzaj działania: Realizacja programu Centrum Wolontariatu Senioralnego w ramach działalności Centrum Pracy Socjalnej w Chorzowie Szczegółowy opis: Program polegał na świadczeniu seniorom usług wsparcia społecznego oraz pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego przy udziale wolontariuszy. Program realizowany był przez pracowników Centrum Pracy Socjalnej poprzez organizację i koordynację pracy wolontariuszy, świadczących wybrane przez seniora wsparcie: wsparcie społeczne realizowane poprzez: uruchomienie wolontariatu w zakresie wspólnego spędzania czasu z seniorami, w szczególności samotnie zamieszkującymi, np. spacery, rozmowy, wspólne sporządzanie posiłków, zakupy, itp. lub wsparcie w czynnościach dnia codziennego, realizowane poprzez np. dostarczanie seniorom zakupów obejmujących artykuły podstawowej potrzeby, wsparcie/pomoc w umawianiu wizyt lekarskich w miejscu zamieszkania seniora, dowiezienie lub pomoc w organizacji transportu seniora na wizytę lekarską, w tym również asystowanie podczas wizyty, pomoc/towarzyszenie w zakresie realizacji recept itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: Z pomocy programu Centrum Wolontariatu Senioralnego skorzystało 25 seniorów, a zaangażowanych w realizację pomocy seniorom było 21 wolontariuszy, z którymi zostały podpisane porozumienia na świadczenie usług wolonatriackich. Średnio raz w miesiącu odbywały się spotkania wspierające dla wolontariuszy, których celem była integracja osób świadczących wsparcie seniorom. W 2024 r. wolontariusze wykonali 2 247 godzin usług wsparcia na rzecz seniorów. Miasto Będzin Rodzaj działania: Projekt działań na rzecz mieszkańców Będzina powyżej 60-go roku życia pod nazwą Będzińska Karta Seniora Szczegółowy opis: Projekt obejmował promocję działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawę warunków ich życia. Posiadanie Będzińskiej Karty Seniora obniżało koszty comiesięcznych rachunków mieszkańców powyżej 60 roku życia, było także elementem motywującym do aktywnego spędzania wolnego czasu. Łatwiejszy dostęp do różnych form rekreacji 83 i imprez kulturalnych zwiększał również integrację społeczną i powodował, że osoby starsze mogły spędzić czas w atrakcyjny sposób. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. wydano 91 kart. Miasto Bytom Rodzaj działania: Integracja międzypokoleniowa Szczegółowy opis: Teatr Tańca Rozbark w ramach dotacji z Urzędu Gminy zorganizował cztery międzypokoleniowe potańcówki. Wydarzenie miało na celu integrację seniorów z młodszym pokoleniem poprzez zabawę do różnego rodzaju muzyki, z różnego przedziału lat, pokazując, że muzyka może łączyć pokolenia. Alokacja środków: 12 200 zł Źródło finansowania: środki budżetu miasta Rezultaty: Łącznie w wydarzeniach wzięło udział 341 osób. Miasto Gliwice Rodzaj działania: Usługa pod nazwą „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Usługa była skierowana przede wszystkim do osób starszych, chorych lub mających trudności z dotarciem do biblioteki. Biblioteka posiada w zbiorach dodatkowo książki z tzw. dużą czcionką w liczbie 754 egzemplarzy, wśród których znajdują się książki beletrystyczne i popularnonaukowe, które są poszukiwane przez osoby mające trudności z czytaniem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miejska Biblioteka Publiczna Rezultaty: W 2024 r. z usługi systematycznie skorzystało 204 osób, a bibliobusem dostarczono 1 020 książek. Miasto Knurów Rodzaj działania: Projekt \"Dorównaj Seniorom\", realizowany przez Knurowski Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: Ćwiczenia w hali sportowej, prowadzone pod kierunkiem rehabilitanta – trenera. Gimnastyka dla seniorów zmniejszała poczucie izolacji, poprawiała stan psychiczny i fizyczny seniora dzięki regularnej aktywności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki z budżetu Gminy Rezultaty: W zajęciach propagujących zdrowy styl życia wzięło udział 140 seniorów. Miasto Mysłowice Rodzaj działania: Działania mające na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu oraz pobudzenie do aktywizacji w życiu społecznym osób starszych. Szczegółowy opis: Parafia Rzymskokatolicka p.w. M. B Częstochowskiej w Mysłowicach prowadziła miejsce spotkań dla 20 osób starszych, zamieszkujących w dzielnicach południowych miasta Mysłowice. Spotkania odbywały się co najmniej 2 razy w tygodniu, podczas których organizowano zajęcia edukacyjne promujące prozdrowotne zachowania i postawy wśród osób starszych, organizowano również wyjazdy i spotkania okolicznościowe oraz integrujące środowisko osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miasta Mysłowice Rezultaty: w 2024 r. z oferty zajęć skorzystało 25 osób. 84 Miasto Pszczyna Rodzaj działania: Zadanie pt. Czas i miejsce do nauki życia i aktywnego działania w jesieni życia aktywizacji i integracji osób starszych poprzez edukację. Szczegółowy opis: Zajęcia edukacyjne, artystyczne, sportowe i rekreacyjne dla seniorów Gminy Pszczyna. Seniorzy posiadali do dyspozycji: zajęcia z nauki języków obcych, zajęcia wspomagające sprawność fizyczną seniorów ( joga, pilates,warsztaty taneczne), warsztaty wokalne, teatralne, rękodzieła artystycznego, malarskie, florystyczne. Zajęcia te miały na celu umożliwienie osobom starszym realizację swoich pasji, nabycie nowych umiejętności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków Gminy Pszczyna Rezultaty: działaniami zostało objęte 432 osoby z terenu gminy Pszczyna. Miasto Racibórz Rodzaj działania: Spotkanie Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej z seniorami oddziału rejonowego koła Polskiego Związku Emerytów Rencistów i Inwalidów. Szczegółowy opis: Celem spotkania edukacyjno-informacyjnego było uświadomienie osobom starszym problemu przeciwdziałania zachowaniom przemocowym na jakie mogą być narażeni ze strony innych osób, w tym bliskich, zwiększenie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 50 seniorów. Miasto Ruda Śląska Rodzaj działania: Projekt pt. \"Dzwonię i jadę\", realizowany przez Fundację \"Aktywni My\". Szczegółowy opis: Celem projektu było stworzenie możliwości starszym i niepełnosprawnym mieszkańcom Rudy Śląskiej korzystania z darmowych usług transportowych na terenie miasta Ruda Śląska. Dowozy na terenie miasta realizowane były bez żadnych ograniczeń co do miejsc przejazdu, były to zarówno przychodnie, urzędy, instytucje jak i miejsca komercyjne, tj. baseny, kina, cmentarze, markety itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki uzyskane z działalności statutowej Fundacji, dofinansowanie z budżetu gminy Rezultaty: Z transportu skorzystało: 1 167 kobiet i 257 mężczyzn, 1 przejazd grupowy dla 12 osób. Kierowcy przepracowali 1 065 h (w tym wolontariusze 90 h), łącznie przejechanych zostało 22 575 km. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo śląskie Rodzaj działania: Targi Seniora SILVER SILESIA 2024 Szczegółowy opis: Celem inicjatywy Samorządu Województwa Śląskiego jest promocja tych form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy konsumentów. Zorganizowano tzw. \"Miasteczko Zdrowia\", w którym uczestnicy Targów mogli skorzystać z oferty bezpłatnych konsultacji oraz badań lekarskich i laboratoryjnych. Ponadto, w trakcie trwania wydarzenia odbywały się występy i pokazy twórczości artystycznej Seniorów. Wydarzenia było skoncentrowane na potrzebach osób starszych i nie tylko promowało aktywność i zdrowie, ale było także realnym narzędziem wsparcia polityki społecznej 85 wobec starzejącego się społeczeństwa. Wydarzenie miało na celu integrację środowiska senioralnego, promocję aktywnego stylu życia i przeciwdziałanie izolacji społecznej osób starszych. Było również okazją do dialogu z przedstawicielami władz i organizacji samorządowych. Wydarzenie ma charakter cykliczny. Alokacja środków: 112 581, 22 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W Targach wzięło udział kilka tysięcy osób. Województwo śląskie Rodzaj działania: Ambasadorzy Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego 2023 Szczegółowy opis: Celem konkursu było wyróżnienie czterech osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym w następujących kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych, Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Konkurs ma charakter cykliczny. Konkurs wpływa na kształtowanie w świadomości społecznej pozytywnego wizerunku osób w podeszłym wieku. Alokacja środków: 31 858, 90 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W 2024 r. przyznano nagrody za działania seniorów w 2023 r. Województwo śląskie Rodzaj działania: Małe Granty Senioralne Szczegółowy opis: To forma wsparcia finansowego przeznaczona na realizację lokalnych działań społecznych, edukacyjnych i kulturalnych, skierowanych do osób starszych. Program stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby społeczności senioralnych w zakresie aktywizacji, integracji oraz poprawy jakości życia. Środki przyznawane w ramach małych grantów umożliwiają elastyczną realizację inicjatyw oddolnych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych, wzmacnianie ich samodzielności oraz promowanie aktywnego i zdrowego starzenia się. Granty przyznawane są corocznie. Alokacja środków: 298 850, 45 zł Źródło finansowania: Budżet województwa śląskiego Rezultaty: Realizacja małych grantów senioralnych potwierdziła, że niewielkie środki finansowe mogą przynieść wymierne efekty społeczne. Program umożliwił aktywizację i integrację osób starszych, zwłaszcza z terenów wiejskich i peryferyjnych, odpowiadając na ich realne potrzeby w zakresie edukacji, zdrowia i uczestnictwa społecznego. Uproszczona ścieżka aplikacyjna pozwoliła mniejszym instytucjom i organizacjom lokalnym na skuteczne wdrażanie działań, co wpłynęło na rozwój ich kompetencji. Program miał również silny efekt integracyjny – wielu uczestników kontynuuje działania po zakończeniu projektów. Miasto Zabrze Rodzaj działania: Promowanie pozytywnego wizerunku starości poprzez pokazywanie pasji i aktywności seniorów w różnych dziedzinach życia Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Senioralnej w Zabrzu w 2024 r. prowadziło regularnie działania międzypokoleniowe, mające na celu przekazywanie doświadczeń, przełamywanie stereotypów oraz przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta, środki pozyskane przez Zespół Szkół Katolickich w ramach projektu Includl Schools, oraz mini grant pozyskany od New Europe Foundation. 86 Rezultaty: warszaty manualne (2 spotkania, 49 uczestników), spotkania integracyjne z dziećmi (7 spotkań, 146 uczestników), cykl spotkań międzypokoleniowych (1 spotkanie, 25 uczestników), mięypokoleniowy turniej szachowy „Seniorzy kontra Juniorzy” (1 spotkanie, 14 uczestników), zorganizowanie II „wymiany książkowej” (1 spotkanie, 23 uczestników), międzypokoleniowe warsztaty pieczenia pierników (1 spotkanie, 20 uczestników), „Jarmark Adwentowy na Zandce” (1 spotkanie, 249 uczestników), pozyskanie mini grantu i organizacja warsztatów międzypokoleniowych w ramach projektu „Authentic Learning For Integrational Cooperation” (2 spotkania, 33 uczestników). Miasto Wojkowice Rodzaj działania: Zajęcia cyfrowe w Klubie Senior+ Szczegółowy opis: Szkolenia z obsługi smartfonów, aplikacji mobilnych i platform e-usług Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacje z budżetu państwa oraz środków z budżetu gminy Rezultaty: w ramach zajęć przeszkolono ok. 20 osób. 87 13.Województwo świętokrzyskie Wykres 16 Ludność woj. świętokrzyskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2856,17 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,6% i 34,9%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1595,99 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,1%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,49. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023–2025 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Świętokrzyskiego na lata 2021–2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z organizacjami pozarządowymi na 2024 r. •Cel: dofinasowanie działań mających na celu poprawę sprawności fizycznej i intelektualnej ludzi starszych. Osoby starsze z terenu województwa uczestniczyły w ramach realizowanych zadań m.in. w: warsztatach z zakresu poradnictwa specjalistycznego, zajęciach z zakresu usprawniania pamięci, zajęciach z zakresu aktywności ruchowej, 1158 347.1 483.9 326.9 344.6 115.7 140.4 88.4 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 świętokrzyskie świętokrzyskie - gminy miejskie świętokrzyskie - gminy miejsko-wiejskie świętokrzyskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 88 zajęciach z zakresu terapii manualnej, wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych, wyjazdach na basen, wyjściach do kina i do teatru. •Alokacja środków: 457 997,60 zł •Źródło finansowania: Środki z budżetu samorządu województwa świętokrzyskiego •Rezultaty: W ramach otwartych konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym dofinasowane zostały w 2024 r. łącznie 53 projekty. Projekt „Tworzenie Lokalnych Systemów Wsparcia dla Seniorów” •Cel: wypracowanie systemu koordynacji świadczenia usług społecznych i zdrowotnych dla osób w wieku 60 lat i więcej potrzebujących wsparcia poprzez ułatwienie im dostępu do usług społecznych i zdrowotnych. Istotne cechy grupy docelowej wynikają bezpośrednio z przeprowadzonej diagnozy, której celem było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych i oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczno-zdrowotne. Diagnoza została przygotowana we współpracy i na podstawie danych przekazanych przez OPS-y. Z przeprowadzonej diagnozy wynika konieczność intensyfikacji oraz koordynacji działań w obszarze usług opiekuńczych i zdrowotnych skierowanych do osób niesamodzielnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami oraz zwiększenie dostępu do usług społecznych, prozdrowotnych i aktywizacji dla osób starszych. Oprócz usług społecznych, zdrowotnych przewidziane są usługi wspierające dla aktywnych uczestników Projektu. •Alokacja środków: 63 529 411,77 zł •Źródło finansowania: Unia europejska – 54 000 000 zł, Budżet państwa: 6 352 411,77 zł, wkład własny: 3 176 470,59 zł •Rezultaty: Projekt realizowany był w partnerstwie z 19 gminami powiatu kieleckiego oraz miastem Kielce. Liderem projektu jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 (Edycja 2024) •Cel: wspieranie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na tworzeniu, prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program „Senior+” na lata 2021–2025 •Alokacja środków: 10 248 688,27 zł, •Źródło finansowania: dotacja z budżetu państwa, wkład własny JST •Rezultaty: w 2024 r. utworzono 3 placówki Senior+ . W ramach Programu powstały 2 Kluby: w Kielcach i Michałowie oraz Dzienny Dom Senior+ w Sandomierzu. Dotację na 2024 r. na pokrycie kosztów utrzymania otrzymało 40 placówek. Łącznie w województwie świętokrzyskim w 2024 r. funkcjonowało 65 Placówek Senior+ w tym: 40 dofinansowanych z budżetu Państwa, a 25 finansowanych w ramach budżetów własnych jst. Łączna liczba miejsc dostępnych w placówkach wyniosła 1 584. Program \"Opieka 75+ •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 3 681 735,53 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, wkład własny •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 33 gminom, a z programu skorzystało 558 osób w wieku 75 lat i więcej 89 Program „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2024 Warszawa, •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". •Alokacja środków: 1 956 551,16 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, środki własne •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 51 gminom, a z programu skorzystało 1 474 osób Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla jednostek Samorządu Terytorialnego •Cel: wsparcie rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Realizowany jest w formie świadczenia usług opieki wytchnieniowej, które mają na celu odciążenie opiekunów w codziennych obowiązkach, dając im czas na odpoczynek i załatwienie spraw osobistych. •Alokacja środków: 12 649 490,16 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. w ramach programu udzielono wsparcia dla 60 opiekunów całodobowej opieki dla 40 osób starszych. Udzielono wsparcia dla 649 opiekunów dziennej opieki dla 431 osób starszych. Łącznie udzielono wsparcia dla 709 opiekunów dla 471 osób powyżej 60 roku życia. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Kielce Rodzaj działania: Działania MOPR w Kielcach na rzecz osób starszych o szerokim spektrum Szczegółowy opis: edukacyjne działania MOPR obejmowały m. in.: spotkania z przedstawicielami Policji w sprawie bezpieczeństwa Seniorów w sieci, udział w webinarium Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie bezpiecznych płatności w Internecie dla seniorów, a także spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych. Ponadto, zrealizowano szereg wydarzeń kulturalnych i aktywizujących tj. II Forum Seniora, Konferencja Kieleckiej Rady Seniorów, Międzynarodowe Senioralia w Krakowie, Wizyta w Centrum Nauki Da Vinci, Regionalnego Centrum Naukowo-Technologicznego, udział w festynie sportowo-rekreacyjnym organizowanym przez klub sportowy \"Stella\". Działania związane z promocją i profilaktyką zdrowia były realizowane m. in. w ramach Programu Profilaktyka 40+, prelekcji – Sezon przeziębieniowy z perspektywy seniora, badaniach profilaktycznych słuchu, ćwiczeń ręka-oko-mózg, warsztatów z neuroterapii i ziołolecznictwa itp. Organizowane były wycieczki autokarowe po Polsce i regionie oraz rajdy piesze i rowerowe. Seniorzy korzystali także z oferty zajęć sportowych tj. nordic walking, basen, aquaerobik, gimnastyka Fitness, joga z elementami rozciągania, gimnastyka Rehabilitacyjna, udział w pikniku sportowo-edukacyjnym. Kieleckie kluby oferowały bardzo bogatą ofertę zajęć, w tym: rękodzieło artystyczne, sekcja brydżowa, zajęcia taneczne, wieczorki taneczne, muzykoterapia, kącik kulinarny, kącik działkowca, filmoterapia, indywidualne lekcje rysunku, kącik filmowy, kącik gier planszowych, nauka gry w bilard, zajęcia komputerowe, gimnastyka na sali gimnastycznej, masaż na łóżku Ceragem, arsztaty z kosmetyki naturalnej, indywidualne zajęcia kosmetyczne, zajęcia poetycko-literackie czy wspólne świętowanie ważnych uroczystości dla Seniorów (typu Wigilia, Jajeczko, Tłusty czwartek, Grill, imieniny seniora), Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy, dotacja rządowa 90 Rezultaty: Aktywne uczestnictwo w życiu klubu – 1 352 osoby, usprawnianie fizyczne, psychiczne i społeczne Seniorów – 829 osób, zapobieganie wykluczeniu – budowanie relacji społecznych – 738 osób, nauka nowych rzeczy, języków obcych, umiejętności – 581 osób, rozwijanie pasji, zainteresowań – 586 osób, wzmacnianie poczucia przynależności – 948 osób, wspieranie rozwoju osobistego – 774 osoby, rekreacja, aktywizacja, edukacja – 946 osób, pomoc w walce z uczuciem samotności, depresji, stanów lękowych – 786 osób, zachowanie sprawności i niezależności – 782 osoby, wzrost poczucia własnej wartości – 728 osób, budowanie więzi międzyludzkich – 928 osób, dostęp do informacji i doradztwa. – 883 osoby. Gmina Chęciny Rodzaj działania: Uruchomienie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego Szczegółowy opis: Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego została utworzona w ramach projektu współfinansowanego z funduszy Unii Europejskiej, mającego na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i wsparcia dla osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Celem wypożyczalni jest umożliwienie osobom potrzebującym korzystania ze specjalistycznego sprzętu medycznego bez konieczności jego zakupu, co znacząco podnosi jakość życia i wspiera proces rehabilitacji w warunkach domowych. W ramach wypożyczalni oferowany jest bezpłatny dostęp do sprzętu takiego jak: łózka rehabilitacyjne z materacami przeciwodleżynowymi, wózki inwalidzkie, koncentratory tlenu, dwa podnośniki pacjenta, podpórki inwalidzkie (balkoniki), kule ortopedyczne oraz stojaki do kroplówek. Alokacja środków: wydatki zostały poniesione w latach poprzednich Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Chęcinach w 2024r. wypożyczył 16 osobom starszym sprzęt rehabilitacyjny. Gmina Daleszyce Rodzaj działania: transport osób starszych, niepełnosprawnych Szczegółowy opis: Usługi transportowe skierowane były do osób niepełnosprawnych (w tym starszych, niesamodzielnych) Alokacja środków: 67 882 zł Źródło finansowania: budżet gminy Daleszyce Rezultaty: w 2024 r. z usługi transportowej skorzystało 150 osób. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja udziału w konferencji pn. Aktywni i społecznie zaangażowani Seniorzy. Inicjatorem i gospodarzem wydarzenia była Fundacja PEStka. Szczegółowy opis: Celem projektu było zwiększenie aktywności społecznej seniorów z terenu Powiatu Kieleckiego i Miasta Kielce poprzez zagospodarowanie czasu wolnego, wsparcie samodzielności oraz wolontariat senioralny. Projekt jest odpowiedzią na wyzwania demograficzne Powiatu Kieleckiego i związaną z nimi trudną sytuację osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział 8 seniorów członków Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Przeglądu Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego SENIORIADA 2024 w Rakowie. Szczegółowy opis: Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Gminy Raków. Program spotkania przewidywał m.in.: przemarsz korowodu Seniorów z Rynku w 91 Rakowie do Kościoła św. Trójcy przy akompaniamencie Orkiestry Dętej Nowiny, koncert Orkiestry Dętej Nowiny, prezentację Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Rakowskie Fijołecki, prezentację działalności Seniorów z terenu gmin Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Fiesta, potańcówka z Zespołem Braters oraz zabawę taneczną z DJ-em. Alokacja środków: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Źródło finansowania: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Rezultaty: Spotkanie cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem i było okazją do integracji oraz wymiany doświadczeń. W spotkaniu wzięło udział ok. 450 seniorów. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Seminarium dla Seniorów pn. Zdrowie emocjonalne i psychiczne Seniora. Szczegółowy opis: Program spotkania obejmował tematykę m.in. zdrowia psychicznego i emocjonalnego dla osób w wieku 60 lat i więcej, rolę duchowości wieku dojrzałego, zagrożeń praw osób starszych, bezpieczeństwa seniorów, sprawności umysłowej i aktywności fizycznej jako kluczowych elementów zachowania zdrowia psychicznego seniorów. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Integracja oraz zwiększenie aktywności Seniorów. W seminarium wzięło udział 80 seniorów. Gmina Ożarów Rodzaj działania: Usługa indywidualnego transportu Door-to-door Szczegółowy opis: Bezpłatna usługa transportowa dla mieszkańców gminy Ożarów, którzy ukończyli 18 lat, posiadają orzeczenie o niepełnosprawności lub ze względu na wiek lub stan zdrowia mają ograniczona sprawność. Alokacja środków: 143 288 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Ożarów Rezultaty: z usługi w roku 2024 r. skorzystało 107osób. Gmina Bodzechów Rodzaj działania: Rehabilitacja i profilaktyka zdrowotna w grupie wiekowej 65 lat i więcej dla mieszkańców Gminy Bodzechów Szczegółowy opis: Celem programu była poprawa stanu zdrowia oraz zwiększenie komfortu życia osób w wieku 65 lat i więcej z dysfunkcją narządu ruchu poprzez włączenie ich do programu rehabilitacji oraz zachęcenie do aktywności fizycznej. Alokacja środków: 40 250 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Bodzechów Rezultaty: w programie uczestniczyło 107 seniorów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Strawczyn Rodzaj działania: Projekt pt. \"Tworzenie lokalnych systemów wsparcia dla Seniorów\" Szczegółowy opis: Projekt był skierowany do seniorów w wieku 60 lat i więcej, mieszkańców Gminy Strawczyn. Uczestnicy mieli możliwość skorzystania z różnych form wsparcia: Taksówka dla seniora, rehabilitacja, turnusy rehabilitacyjne, porady psychologiczne, usługi asystenckie w ośrodku wsparcia, edukacyjne spotkania integracyjne wraz z działaniami prozdrowotnymi, warsztaty, konsultacje profilaktyczno – zdrowotne. 92 Alokacja środków: 369 665,06 zł Źródło finansowania: dofinansowanie, środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z różnych form wsparcia skorzystało 249 osób. Gmina Końskie Rodzaj działania: Współpraca Placówki Wsparcia Dziennego z Domem Dziennego pobytu – realizacja projektu socjalnego \"Co było a nie jest – łączmy pokolenia\" Szczegółowy opis: Projekt o charakterze edukacyjnym, skierowany był do rodzin z dziećmi oraz seniorów zamieszkałych na terenie Gminy Końskie. Grupę docelową stanowiły rodziny z dziećmi oraz seniorzy z Domu Dziennego Pobytu działających w strukturach MGOPS w Końskich. Celem projektu było m. in.: wzajemne poznanie się i integracja, mobilizacja do wspólnego działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie więzi i pozytywnych relacji międzypokoleniowych, rozwój różnych form kreatywności dzieci i seniorów, Alokacja środków: 950,00 zł Źródło finansowania: wpłaty sponsorów oraz budżet gminy Rezultaty: Z tej formy wsparcia skorzystało 16 seniorów gminy. Gmina Ostrowiec Świętokrzyski Rodzaj działania: Organizowanie Społeczności Lokalnej Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowcu Świętokrzyskim kontynuował innowacyjny model świadczenia pracy socjalnej, jakim jest Organizowanie Społeczności Lokalnej. Obszarem jego działań objęci byli głównie mieszkańcy dzielnicy Częstocice i rejonu lokali socjalnych na osiedlu Gutwin, gdzie zamieszkują również osoby po 60 roku życia. Praca Organizatorów Społeczności Lokalnej w środowisku polegała głównie na rozpoznaniu i wykorzystaniu potencjałów społeczności lokalnej, motywowaniu jej do działania, podtrzymywaniu motywacji, wpieraniu i budowaniu spójności społecznej oraz pobudzaniu do działań samopomocowych i wolontarystycznych. W ramach realizowanych działań funkcjonowały dwa Miejsca Aktywności Lokalnej. MAL to przestrzeń do spotkań, realizacji pomysłów, integracji, wzajemnej pomocy, edukacji i ciekawego spędzania wolnego czasu, dedykowane dla wszystkich członków społeczności lokalnej, a także organizacji pozarządowych i grup nieformalnych, takich jak: grupa samopomocowa zjednoczeni.pl. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Ostrowiec Świętokrzyski/ budżet UE i budżet Państwa Rezultaty: Osoby objęte działaniami Organizowania Społeczności Lokalnej bezpośrednio zaangażowały się w organizację i realizację 14 projektów socjalnych o charakterze społecznym i 46 akcji społecznościowych. W powyższych działaniach wzięło udział 911 osób, które również współorganizowały inne działania społeczne na terenie miasta Ostrowca Świętokrzyskiego. 93 14.Województwo warmińsko-mazurskie Wykres 17 Ludność woj. warmińsko-mazurskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2889,86 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,3% i 35,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1559,82 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,2%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 78,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •„Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego” •„Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2030” •Wojewódzki plan działania szczególnej opieki geriatrycznej dla województwa warmińsko- mazurskiego •Wojewódzki Plan Transformacji dla województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2022– 2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2027“ •Cel: wyznaczenie kierunków działań koniecznych do podjęcia przez wszystkie sektory życia społecznego. W programie wskazano 4 priorytety działania na rzecz osób starszych: Zdrowie, infrastruktura i usługi socjalne, Aktywność społeczna, kulturalna i edukacyjna, Aktywność zawodowa orazTurystyka, sport i rekreacja. 1349.2 589.6 363 396.6 364 171.1 98.8 94.1 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 warmińsko-mazurskie warmińsko-mazurskie - gminy miejskie warmińsko-mazurskie - gminy miejsko-wiejskie warmińsko-mazurskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 94 •Alokacja środków: 6 311 896 zł (w latach 2021–2027), w tym planowana wysokość współfinansowania ogółem wynosi 3 482 934 zł. •Źródło finansowania: uzależnione od wielkości środków finansowych administracji rządowej, samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, samorządów powiatów i gmin, a także środków będących w dyspozycji organizacji pozarządowych i innych podmiotów zaangażowanych w działania na rzecz osób starszych. •Rezultaty: Do tej pory zostały sporządzone dwa raporty za lata: 2021–2022 i 2023–2024, w których wskazano osiągnięte wartości poszczególnych wskaźników. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. •Alokacja środków: 305 967 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: Łącznie zlecono 30 zadań bezpośrednio dedykowanych seniorom, w których wzięło udział 8 734 osoby. Program współpracy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego w 2024 roku z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie •Cel: aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy na realizację przez organizacje pozarządowe zadań z zakresu pomocy społecznej mających na celu poprawę sytuacji osób starszych. •Alokacja środków: 250 000 zł •Źródło finansowania: budżetu Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na 2024 r. •Rezultaty: w ramach konkursu „Aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych – edycja 2024” dofinansowano realizację 7 projektów na kwotę 200 671 zł. Rzecznik Praw Osób Starszych •Cel: rzecznictwo interesów osób starszych przez Rzecznika Praw Osób Starszych (jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 r.). Rzecznik prowadzi swoją działalność w trzech subregionach: w Olsztynie, w Elblągu i w Ełku. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. •Alokacja środków: 19 910 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano ponad 100 spotkań na terenie całego województwa. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora •Cel: aktywizacja środowiska senioralnego. Celem akcji było wsparcie aktywizacji seniorów w różnych obszarach życia, poprzez stworzenie i upowszechnienie katalogu oferowanych im przez różne podmioty – na atrakcyjnych zasadach, usług i produktów. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego 95 •Rezultaty: do końca 2024 r. wydanych zostało 17 109 karty. Do projektu przystąpiło 46 firm i instytucji. Konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego dnia Osób Starszych •Cel: upowszechnianie pozytywnego wizerunku osób starszych. Corocznie w październiku organizowana jest konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Osób Starszych. Każda konferencja odbywa się pod innym hasłem przewodnim. Podczas konferencji rozstrzygany jest również konkurs na Aktywnego Seniora/Seniorkę oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur. Uczestnikami konferencji są przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. •Alokacja środków: ok. 16 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. w konferencji wzięło udział około 150 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina OPS Bartoszyce Bartoszycki Ośrodek Sportu i Rekreacji Rodzaj działania: X. edycja Bartoszyckiej Senioriady Sportowej \"Aktywne jest życie seniora\" Szczegółowy opis: Senioriada w Bartoszycach to coroczne wydarzenie sportowo-rekreacyjne dla seniorów, organizowane przez Urząd Miasta Bartoszyce. Program obejmuje różnorodne konkurencje sportowe, takie jak sztafety, przeciąganie liny, rzuty do celu, a także elementy integracyjne, jak tańce i wspólny posiłek. Senioriada ma na celu aktywizację seniorów, promocję zdrowego stylu życia i integrację międzypokoleniową Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Senioriada przyczyniła się do promowania aktywnego trybu życia seniorów. Gmina Biskupiec Rodzaj działania: Akademia Aktywnego Seniora Szczegółowy opis: Akademia Aktywnego Seniora przeznaczona jest dla 50 osób w wieku 60+, mieszkańców miasta i gminy Biskupiec. W 2024 r. działania obejmowały: zaspokajanie potrzeb towarzyskich, kulturalnych oraz rekreacyjnych, wsparcie rozwoju poprzez pobudzenie i podtrzymanie aktywności psychicznej i fizycznej seniora, integrację ze środowiskiem lokalnym oraz działania o charakterze wolontaryjnym, działania edukacyjne i profilaktyczne, pozyskiwanie funduszy oraz realizację projektów, włączanie seniorów w działania na rzecz Akademii i jej społeczności, budowanie poczucia sprawczości, promocję placówki oraz pozytywnego wizerunku osób starszych, organizację imprez zewnętrznych oraz włączanie seniorów do działań przy organizacji imprez lokalnych, wsparcie i pomoc specjalistyczną: psychologiczną, terapeutyczną, prawną, socjalną i realizację usług kąpielowych i pralniczych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: własne i zewnętrzne Rezultaty: W 2024 r. Akademia liczyła 47 członków. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Organizacja Elbląskich Dni Seniora Szczegółowy opis: Wydarzenie rozpoczęło się przemarszem seniorów ulicami miasta na plac, gdzie odbyło się uroczyste wręczenie kluczy seniorom, a także występy. Następnie przez cały tydzień miejskie jednostki organizacyjne i organizacje pozarządowe oferowały szereg wydarzeń o 96 charakterze kulturalnym, rozrywkowym, sportowym i edukacyjnym, m.in.: konferencja, warsztaty w Bibliotece, zwiedzanie Muzeum, zabawa taneczna, zajęcia sportowe, kino, warsztaty plastyczne itp. Alokacja środków: 18 160,00 zł (środki Gminy Miasto Elbląg) Źródło finansowania: środki własne gminy, środki własne realizatorów wydarzeń, Rezultaty: w 2024 r. do wydarzenia włączyło się 9 jednostek i organizacji pozarządowych jako partnerzy, 5 dni wypełnionych ofertą kierowaną do seniorów, zorganizowano łącznie 17 zajęć/ spotkań/ warsztatów. Łącznie w wydarzeniach wzięło udział ok. 800 seniorów, Gmina Węgorzewo Rodzaj działania: Obchody Światowego Dnia Seniora Szczegółowy opis: 13 listopada 2024 r. w Węgorzewskim Centrum Kultury po raz pierwszy w historii odbyła się uroczysta Gala z okazji Światowego Dnia Seniora zorganizowana przez MGOPS. To wyjątkowe wydarzenie zgromadziło licznie przybyłych gości, przedstawicieli władz lokalnych oraz seniorów, którzy wspólnie celebrowali swoje święto w atmosferze radości i wspólnoty. Spotkanie rozpoczęło się od wystąpień zaproszonych gości, którzy złożyli życzenia seniorom podkreślając ich rolę oraz zaangażowanie w życie społeczne. Alokacja środków: 4 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu uczestniczyło około 200 osób starszych. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Projekt międzynarodowy \"Co green\" o tematyce ekologicznej Szczegółowy opis: Projekt miał na celu wypracowanie metodyki pracy ze społecznościami lokalnymi w obszarze zielonej transformacji. Dodatkowym aspektem było budowanie lokalnych partnerstw wspierających inicjatywę. Seniorzy wzięli udział w konsultacjach społecznych w dzielnicy Zawodzie, wspólnym społecznościowym sprzątaniu działki, nasadzeniach roślinności oraz nawiązywali wiele kontaktów podczas wspólnego świętowania na pikniku podsumowującym działania. W trakcie realizacji projektu uformowała się druga grupa seniorów liderów z dzielnicy Zawodzie, która aktywnie uczestniczyła we wszystkich działaniach zaplanowanych w ramach CO GREEN, stając się jedną z kluczowych grup w całym przedsięwzięciu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: Pozyskane przez lidera projektu Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL z Warszawy: 10 000 zł Rezultaty: Liczbowe rezultaty realizacji inicjatywy zielony zakątek warsztaty otwierające –13 osób, spotkanie robocze – 4 trenerów, 13 aktywistów, konsultacje z mieszkańcami na Zawodziu – liczba uczestników 47 osób – liczba wypełnionych ankiet – 43 osoby, spotkanie z mieszkańcami Zawodzia – spacer – 19 osób, drugie konsultacje z mieszkańcami Zawodzia na Zawodziu – 55 osób, spotkanie ze społecznością – sprzątanie terenu przed nasadzeniami – 9 osób, spotkanie dot. nasadzeń – 36 osób, spotkanie podsumowujące projekt – 11 osób. Gmina Stawiguda Rodzaj działania: poradnictwo psychologiczne i prawne Szczegółowy opis: seniorzy mieli możliwość skorzystania z porad prawnika oraz wsparcia psychologa Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet gminy 97 Rezultaty: pomoc w rozwiązywaniu problemów oraz przeciwdziałanie zagrożeniom dotykających seniorów. Psycholog jest dostępny dla osób w każdym wieku. Jedną z grup są również seniorzy – brak szczegółowych danych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Łukta Rodzaj działania: Klub PLANSZOMANIAKÓW Szczegółowy opis: Spotkania pomagały w ćwiczeniach logicznego myślenia, a także nawiązywania dobrych relacji międzyludzkich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W spotkaniach uczestniczyło 13 osób starszych. Gmina Łukta Rodzaj działania: Chór PASJONATKI, Gminny Ośrodek Kultury w Łukcie Szczegółowy opis: Spotkania pod opieką zawodowego muzyka odbywały się raz w tygodniu. Chór występował podczas gminnych i kościelnych uroczystości, wyjeżdżał także na występy do innych gmin. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W chórze występowało 10 osób starszych (stała grupa) Gmina Sorkwity Rodzaj działania: 39. Spotkanie adwentowo – wigilijne dla osób starszych Gminy Sorkwity. Szczegółowy opis: Doroczne spotkanie ma charakter wieczoru Wigilijnego, z typowymi potrawami dla tego wydarzenia. Podczas spotkania dzieci z gminy prezentowały Jasełka, śpiewały kolędy. Była to okazja do wspólnego spotkania samotnych, starszych osób z Gminy Sorkwity. W czasie spotkania Seniorzy otrzymali paczki żywnościowe. Dla wszystkich chętnych do udziału w wydarzeniu gmina zapewnia bezpłatny transport. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: darowizny od lokalnych przedsiębiorców 100% nakładu finansowego i dobrowolnej, darmowej pracy pracowników GOPS, Szkoły Podstawowej w Sorkwitach. Rezultaty: Ponad 120 mieszkańców naszej gminy wzięło udział w spotkaniu adwentowo-wigilijnym. Do uczestników trafiły też paczki przygotowane przez Gops Sorkwity, których sponsorem była firma ADM Wild Mrągowo. 98 15.Województwo wielkopolskie Wykres 18 Ludność woj. wielkopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3066,87 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,1% i 28,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1815,81zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 22,2%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 52,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 43,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,55. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Wielkopolski Program Wsparcia Osób Starszych na lata 2021–2025 •Wielkopolski Plan Deinstytucjonalizacji i Rozwoju Usług Społecznych na lata 2023–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Senior+ •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. •Alokacja środków: utworzenie 1 placówki – 72 760,00 zł, dofinansowanie funkcjonowania 29 istniejących placówek – 2 392 014,00 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa 3480 1151 1432.8 896.1 866.6 326 347.5 193.1 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 wielkopolskie wielkopolskie - gminy miejskie wielkopolskie - gminy miejsko-wiejskie wielkopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 99 •Rezultaty: W 2024 r. w utworzonej placówce powstało 20 nowych miejsc dla seniorów, natomiast już funkcjonujące zapewniły 790 miejsc dla seniorów. Program Korpus Wsparcia Seniorów •Cel: poprawa bezpieczeństwa i samodzielności osób starszych w miejscu zamieszkania. •Alokacja środków: środki przeznaczone na realizację w 2024 r.: Moduł I – 2 251 794,00 zł, realizacja na koniec roku – 812 257,79 zł, Moduł II – 1 582 667,00 zł, realizacja na koniec roku – 1 332 027,25 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Liczba gmin przystępujących do realizacji Programu: Moduł I – 54, Moduł II – 87. W ramach modułu I wsparciem objęto 240 osób, natomiast w ramach modułu II. – 3 634 osoby. Program Opieka 75+ •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 8 232 462,44 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: W 2024 r. w Programie „Opieka 75+” uczestniczyło 68 gmin województwa wielkopolskiego, które realizowały usługi opiekuńcze. Jednocześnie 1 z tych gmin realizowała również specjalistyczne usługi opiekuńcze. Rzeczywista liczba osób, którym decyzją przyznano usługi opiekuńcze dofinansowane w ramach programu \"Opieka 75+\" – edycja 2024 r., w ramach: usług opiekuńczych – 1 598 osób, specjalistycznych usług opiekuńczych – 1 osoba. Zespół Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej •Cel: powołanie Zespołu Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej. Zespół pełnił funkcję opiniodawczo-doradczą w sprawach dotyczących polityki senioralnej. Do zadań Zespołu należało w szczególności: diagnozowanie sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, działania na rzecz poprawy sytuacji osób starszych, monitorowanie zmian dotyczących sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, tworzenie rekomendacji dla samorządów w zakresie polityki senioralnej, współpraca z przedstawicielami rządu w zakresie polityki senioralnej. •Alokacja środków: wyłącznie zwrot kosztów podróży członków na posiedzenia Zespołu. •Źródło finansowania: budżet wojewody •Rezultaty: współpraca z Departamentem Polityki Senioralnej dotycząca kluczowych kierunków działań rządu, opracowanie we współpracy z GUS analizy „Sytuacja osób starszych w województwie wielkopolskim w 2023 r.”, liczne prelekcje dotyczące szczegółowych zagadnień związanych z sytuacją osób starszych. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Pniewy Rodzaj działania: Mobilne Kluby Seniora i „Pomocna Taksówka” Szczegółowy opis: W CUS w Pniewach uruchomiono mobilne Kluby Seniora oraz usługę „Pomocnej Taksówki” – dowóz na zajęcia, wydarzenia kulturalne, rehabilitację itp., bezpośrednio do domów mieszkańców. Alokacja środków: Mobilne Kluby Seniora – projekt realizowany w ramach Programu Regionalnego „Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027”, Pomocna Taksówka – usługa została 100 uruchomiona na podstawie umowy zawartej z wykonawcą – Spółdzielnią Socjalną HORYZONT w Pniewach Źródło finansowania: Mobilne Kluby Seniora – co najmniej 30 seniorów objętych wsparciem, po 15 osób w każdym z dwóch sołectw: Dębina i Chełmno, Pomocna Taksówka – Adresaci usługi: osoby niepełnosprawne ze znacznym lub umiarkowanym orzeczeniem, osoby powyżej 65. roku życia zamieszkujące samotnie lub z inną osobą powyżej 65 r. ż. lub z orzeczeniem o niepełnosprawności, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu (np. po hospitalizacji, zabiegach) Miasto Poznań Rodzaj działania: Program „Aktywizacja seniorów – poprzez terapię i edukację” Szczegółowy opis: W okresie październik 2023 – maj 2024 uczestnicy mieli dostęp do zajęć terapii ruchowej, psychologicznych, dietetycznych, edukacyjnych, rękodzielniczych i wycieczek. Alokacja środków: dofinansowanie działań projektowych Źródło finansowania: samorząd województwa Rezultaty: wsparcie minimum 20 osób starszych w codziennym funkcjonowaniu, przeciwdziałanie izolacji, poprawa kondycji psychofizycznej, rozwijanie zainteresowań seniorów, wsparcie rodzin w opiece. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Poznań Rodzaj działania: Senior – samodzielny i bezpieczny kierowca Szczegółowy opis: Automobilklub Wielkopolski przygotował uniwersalny program diagnostyczno- reedukacyjny dla starszych kierowców. Składowymi programu były: ankieta przesiewowa, diagnoza psychomotoryczna oraz reedukacja/doszkalanie w zakresie m. in.: techniki jazdy, przepisów ruchu drogowego, nowych technologii. Program adresowany był dla każdego kierowcy powyżej 65 roku życia, szczególnie po 70 roku życia oraz dla kierowcy z historią chorobową, która przerwała na dłuższy czas możliwość samodzielnego jeżdżenia. Głównym jej celem była poprawa bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez pomoc starszym kierowcom w oszacowaniu ich możliwości i umiejętności jazdy samochodem. Alokacja środków: Projekt został opracowany w ramach „Przepisu na wielkopolską innowację społeczną – usługi opiekuńcze dla osób zależnych”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020 Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny (PO WER 2014–2020). Projekt realizowany przez Stowarzyszenie Automobilklub Wielkopolski, w ramach inkubatora prowadzonego przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu (lider), przy współpracy z Miastem Poznań i Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym Rezultaty: kierowcy powyżej 65 lat 101 16.Województwo zachodniopomorskie Wykres 19 Ludność woj. zachodniopomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3110,47 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,0% i 38,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1908,28zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,15. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,4 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030 •Polityka kapitału oraz spójności społecznej Województwa Zachodniopomorskiego (dokument operacyjny do Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030) •Program na rzecz Seniorów na lata 2023–2027 dla Województwa Zachodniopomorskiego DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w latach 2025–2027 •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego wsparcia finansowego dla osób starszych ponoszących wydatki za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przez okres całego roku 1622.8 760.9 576.6 285.3 458.7 227.9 162.9 67.9 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 zachodniopomorskie zachodniopomorskie - gminy miejskie zachodniopomorskie - gminy miejsko-wiejskie zachodniopomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 102 udzielana była pomoc na poziomie 45% należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 89 366,40 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 319 osób. Gminny program osłonowy Korpus Wsparcia Seniorów w gminie Siemyśl na rok 2024 •Cel: rozszerzenie katalogu usług opiekuńczych dla osób w wieku 60 lat i więcej o usługi sąsiedzkie •Alokacja środków: budżet gminy – 20%, budżet Wojewody – 80% •Źródło finansowania: środki pozyskane z budżetu Wojewody •Rezultaty: w ramach programu w 2024 r. na terenie gminy uruchomiono 3 środowiska usług sąsiedzkich dedykowanych osobom w wieku 60 lat i więcej. Koszaliński Program Lek dla Seniora •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego (lecz gwarantowanego) wsparcia dla osób starszych, przewlekle chorych, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Program był alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. Pomoc finansowa przyznawana była 2 razy w roku do kwoty 150,00 zł. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 4 804,00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: w 2024 r. zakup leków zrefundowano 23 osobom. Program Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej •Cel: wprowadzenie usługi asystenta jako formy ogólnodostępnego wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (albo orzeczenie równoważne), mieszkających na terenie gminy Czaplinek. •Alokacja środków: 562 073 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w ramach Programu objęto pomocą 53 osoby na łączną liczbę godzin 12 545. Białogardzka Karty Seniora •Cel: oferta pakietu ulg i zniżek na towary i usługi lokalnych przedsiębiorców. Oferta skierowana jest do osób mających 60 lat lub wyżej zamieszkujących na terenie miasta Białogard. •Alokacja środków: działania bezkosztowe, ulgi są od przedsiębiorców •Źródło finansowania: - •Rezultaty: wydano 252 karty seniora Program OPIEKA 75 + na rok 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie, spełniających warunki do udzielenia pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej. •Alokacja środków: dotacja celowa z budżetu państwa w wysokości 139 168,00 zł. Całkowity koszt realizacji usług opiekuńczych w ramach ww. Programu w 2024 r. wyniósł 248 783,50 zł. 103 •Źródło finansowania: dotacja celowa z budżetu państwa •Rezultaty: Przyznana dotacja w całości wykorzystała została na usługi opiekuńcze dla 53 osób w wieku 75 lat i więcej. Program Złota Rączka •Cel: pomoc fachowca w naprawach drobnych usterek w swoich mieszkaniach. Realizacją tego programu zajmęło się Stargardzkie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. •Alokacja środków: 7.000,00 zł •Źródło finansowania: gmina miasto Stargard •Rezultaty: W 2024 r. w ramach programu wykonano 70 usług. Program polityki zdrowotnej w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko grypie osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie Drawno na lata 2018–2025 •Cel: zwiększenie poziomu ochrony zdrowia seniorów poprzez bezpłatne szczepienia przeciw grypie, zmniejszenie liczby zachorowań i powikłań pogrypowych oraz ograniczenie hospitalizacji i kosztów leczenia. Program skierowany był do osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie. •Alokacja środków: 10 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Gminy •Rezultaty: zaszczepiono 100 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt Social Silver •Cel: utworzenie sieci 9 profesjonalnych Centrów Aktywności i Wolontariatu Seniorów, oferujących usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, we współpracy z samorządami gminnymi na terenie województwa zachodniopomorskiego. Wsparciem objęte zostały osoby zagrożone wykluczeniem, w szczególności osoby w wieku 60 lat i więcej, w tym osoby z niepełnosprawnością. Projekt realizowany jest od kwietnia 2024 r. do czerwca 2029 r. •Alokacja środków: Łączna wysokość wydatków kwalifikowanych – 19 378 823,53, dofinansowanie – 18 409 882,35 zł, w tym z EFS – 16 472 000 zł, dotacja docelowa – 1 937 882,35 (2) wkład własny – 968 941,18 •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny – 85%, budżet Państwa – 10%, wkład Własny – 5% (niepieniężny) •Rezultaty: usługami świadczonymi w społeczności lokalnej objęto 1 010 osób (w tym ok. 50 osób niepełnosprawnych), utworzono 290 miejsc miejsc świadczenia usług. Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Cel: Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Szczegółowy opis: system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień. Osobami uprawnionymi do korzystania z Programu są osoby zameldowane na terenie Gminy Miasta Koszalin, bądź deklarujące w zeznaniu podatkowym, że miejscem zamieszkania jest Gmina Miasto Koszalin. Program jest realizowany w następujących obszarach funkcjonowania Miasta: komunikacja miejska i parkingi, sport i rekreacja, kultura, oświata, handel i usługi, zdrowie, pomoc społeczna. W ramach Programu funkcjonują min. Pakiet Seniora, do którego dostęp uzyskać mogą osoby, które były uczestnikami Programu „Koszalińska Karta Seniora”. Realizator programu Centrum Uslug Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 352 679,41 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) 104 •Rezultaty: z poszczególnych usług społecznych w 2024 r. korzystało 34 282 mieszkańców, wydano 4 491 kart mieszkańca. Na koniec 2024 r. 154 podmiotów oferowało uczestnikom Programu 262 benefity. Program Fundacji Castorama Razem Najlepiej •Cel: inicjatywa mająca na celu wsparcie lokalnych społeczności i integrację wokół sklepów Castorama. W ramach programu organizowane są konkursy, w których klienci głosują na wybrane projekty społeczne. W 2024 r. w konkursie w Koszalinie, zwyciężył Dom Pomocy Społecznej Zielony Taras. •Alokacja środków: 15 000 zł •Źródło finansowania: nudżet Fundacji Castorama •Rezultaty: w ramach nagrody z konkursu fundacji stworzono i wyposażono miejsce wypoczynku dla podopiecznych na terenie Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Koszalin Rodzaj działania: PoDzielnia – miejsce wymiany odzieży między mieszkańcami Szczegółowy opis: uczestnictwo w różnych formach życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego, niesienie pomocy socjalnej, promocja wolontariatu oraz działalność charytatywna. Punkt dostępny jest 4 razy w tygodniu po 4 godziny. Punkt na zasadzie wolontariatu prowadzi Stowarzyszenie VivaMy zrzeszające osoby starsze. Alokacja środków: 7 352,54 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: z punktu odzieży skorzystało 8 890 osób. Powiat Sławieński Rodzaj działania: \"Regionalne Pogotowie Kryzysowe\" Szczegółowy opis: ograniczenie skutków zdarzeń kryzysowych (w tym nagłych), poprzez różnorodne, adekwatne do zaistniałej sytuacji, wsparcie świadczone przez specjalistów interwencji kryzysowej w formie ambulatoryjnej lub wyjazdowej, w miejscu zdarzenia i pobytu osoby doświadczającej sytuacji kryzysu psychologicznego. Pomocą były obejmowane osoby starsze. Alokacja środków: 242 560,03 zł Źródło finansowania: budżet powiatu Rezultaty: w 2024 r. dołączyło 243 nowych uczestników, udzielono także 1 403 porady. Gmina Mielno Rodzaj działania: Kluby tematyczne: filmowy i teatralny oraz biblioterapia. Szczegółowy opis: Warsztaty z filmoterapii i biblioterapii m.in.. czytanie biografii Władysława Bartoszewskiego. Konferencja w Arche pt. „Pomorze przed i po II wojnie światowej – w tym domu tez mieszkała rodzina”. Wykład Piotra Szarszewskiego pt. „Niepełnosprawność w filmie”. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: Wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród seniorów; inicjowanie spotkań osób o podobnych zainteresowaniach. 105 Miasto Świnoujście Rodzaj działania: Warsztaty psychologiczne Szczegółowy opis: cykl warsztatów psychologicznych dla rodzin i opiekunów osób starszych, cierpiących na demencję/Alzheimera. Warsztaty były prowadzone w Zakładzie Opieki Długoterminowej „Fregata” w Świnoujściu sp. z o.o. Podczas spotkań przybliżono problematykę chorób wieku starszego i procesu starzenia. Alokacja środków: 3 200,00 zł Źródło finansowania: środki własne ZOD Fregata Sp. z o.o. Rezultaty: w 2024 r. z warsztatów skorzystało 30 osób. Miasto Stargard Rodzaj działania: Akcja: \"Krzesełko dla Seniora\" Szczegółowy opis: wystawienie w czasie godzin otwarcia siedziby firm i instytucji krzesełka umożliwiającego mieszkańcom miasta skorzystanie z chwili wytchnienia podczas przemieszczania się po mieście. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Od początku zainicjowania tej akcji, krzesełka są regularnie wystawiane przed siedziby firm. Akcja ta jest dobrowolna, w żaden sposób nie jest regulowana ani zobowiązująca. Polega na dobrowolnym wsparciu dla osób słabszych, potrzebujących. Gmina Goleniów Rodzaj działania: Goleniowska Koperta Życia Szczegółowy opis: umieszczenie w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach, alergiach na leki, kontaktach do najbliższych, danych osobowych, w tym nr PESEL. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. kolportowano ok. 4000 szt. Miasto Szczecin Rodzaj działania: Posiłki dowożone do miejsca zamieszkania dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych. Szczegółowy opis: dowóz Klientom wymagającym całodobowej opieki, mającym trudności w poruszaniu się, gorących, 2 -daniowych posiłków. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Państwa, budżet gminy Rezultaty: Z posiłków miesięcznie średnio korzystało ok. 25 osób. Gmina Marianowo Rodzaj działania: Spotkania „Dyskusyjnego Klubu Książki”, Szczegółowy opis: Raz na dwa miesiąc seniorzy z terenu gminy spotykali się w Publicznej Bibliotece w Marianowie. Celem spotkań była promocja kultury literackiej i czytelnictwa, ożywienie i integracja środowiska skupionych wokół bibliotek publicznych, zachęcenie nowych użytkowników do korzystania z bibliotek publicznych, inspirowanie bibliotekarzy do kreowania mody na czytanie itp. Alokacja środków: brak danych 106 Źródło finansowania: budżet własny Rezultaty: łącznie odbyło się 20 spotkań z seniorami, grupy po około 8 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Goleniów Rodzaj działania: Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów Szczegółowy opis: Przy CUS funkcjonował Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów, który skupiał działania wolontariuszy zrzeszonych w organizacjach senioralnych. Celem inicjatywy było zaangażowanie środowiska senioralnego w działania na rzecz innych, aktywizacja społeczna, a także wzmocnienie potencjału osób starszych. Alokacja środków: koordynacja w ramach obowiązków pracownika socjalnego Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. goleniowscy seniorzy przepracowali 2 788 godzin, wspierając potrzebujących w ramach wolontariatu opiekuńczego, hobbystycznego i akcyjnego. Wolontariusze seniorzy brali udział w 24 inicjatywach, niektóre odbywały się cyklicznie. Miasto Koszalin Rodzaj działania: Przygotowanie Sali Doświadczania Świata w nowo utworzonym Dziennym Domu Złoty Wiek „Senior+” przy ul. Odrodzenia 34 Szczegółowy opis: DPS \"Zielony Taras\" przygotował Salę Doświadczania świata, w której prowadzona była terapia, zapewniająca odprężenie i stymulację za pomocą dotyku, koloru, światła i dźwięku. Z terapii mogli korzystać podopieczni DD Złoty Wiek „Senior+”. Sala Doświadczania Świata od 2023 r. jest dostępna również dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie przy ul. Teligi. Alokacja środków: zakup inwestycyjny na wyposażenie pomieszczenia w wysokości 54.328,37 zł pokryty ze środków własnych gminy ( Budżet Miasta), na potrzeby nowo utworzonego w 2024 r. Dziennego Domu \"Senior+\" Złoty Wiek ul. Odrodzenia 34 w Koszalinie. Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Z Sali Doświadczania Świata korzystało 30 uczestników Dziennego Domu Złoty Wiek \"Senior+\" Miasto Stargard Rodzaj działania: Stargardzkie mieszkania wspierane Szczegółowy opis: Jest to forma pomocy skierowana do różnych grup beneficjentów, w tym m.in. do osób starszych, która umożliwia im prowadzenie samodzielnego życia, funkcjonowanie w środowisku oraz integrację ze społecznością lokalną, co zapobiega marginalizacji tych osób. Należy podkreślić, iż mieszkania wspierane nie są mieszkaniami wspomaganymi i treningowymi w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W ramach funkcjonującego w Stargardzie programu pn. „Potrzebny Dom”, realizowany jest podprogram „Nie Sami” skierowany do osób starszych. Jego realizatorem jest Stargardzkie TBS Sp. z o.o. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki finansowe z budżetu Miasta Rezultaty: z mieszkań wspieranych w 2024 r. skorzystało 21 osób starszych Miasto Szczecin Rodzaj działania: Bon opiekuńczy: Alzheimer 75 Szczegółowy opis: Program wsparcia dla rodzin osób z chorobą Alzheimera, zamieszkujących w Szczecinie i mających ukończone 75 lat. Program wypłacał świadczenia w formie finansowej. 107 Alokacja środków: Szczecińskie Centrum Świadczeń Źródło finansowania: gmina Miasto Szczecin Rezultaty: w 2024 r. wsparcie finansowe dla rodzin wyniosło 1 155 00,00 zł., łączna liczba beneficjentów wyniosła 584. Zestawienie kart wojewódzkich Dane zawarte w kartach wojewódzkich pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego. Odniesienia do danych zawartych w kartach: 1.Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 108 AD.1 – WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów 26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 947 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 288803319505429374912879271193950493976728682421924741943501 w tym w wieku 60 lat i więcej777533561893215640782366563298219068785896563439222457 60–64 lata189218127326618921777651186905907516797911142656553 65–69205650145645600052046811435166116520140913947361936 70–74173679128417452621776041304394716518051813171148807 75–7988210673562085410249377801246921164048802428380 80–84581654525612909562704382712443550674279112276 85 lat i więcej626114789314718635534902514528645195001414505 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi31,332,4 33,4 Współczynnik zgonów12,511,211,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1414 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat110 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15–89 lat1366 109 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60–89 lat108 Ogółem 15–89 lat935Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat636 Ogółem 15–89 lat60,2Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,7 Ogółem 15–89 lat58,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem 437 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem437 osoby nieposzukujące pracy – emerytura 393 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 27 Ogółem55,5Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej4,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury518,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy35,9 Renty rodzinne90,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy5,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,4 110 AD 2 – WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacja o regionie Powierzchnia17 971 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 200687611663468405301996003115542484057919844791149668834811 w tym w wieku 60 lat i więcej527289338327188962532539340151192388537306342778194528 60–64 lata134658805325412612859175914526771233907262150769 65–69137233870995013413823686905513311376438562252021 70–74111967742143775311416675154390121157977590939888 75–79629284234820580707204755123169795975356026037 80–84408122764513167402092738412825393492698812361 85 lat i więcej396912648913202406172724313374415302807813452 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,031,132,2 Współczynnik zgonów12,011,211,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat941 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat73 Ogółem 15–89 lat 902 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 72 111 Ogółem 15–89 lat666Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat435 Ogółem 15–89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,4 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,2 Ogółem 308 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 308 osoby nieposzukujące pracy – emerytura282 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury322,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy36,9 Renty rodzinne64,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury52,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,3 112 AD. 3 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia25 122 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 202463793512810895092011047926885108416219964409226981073742 w tym w wieku 60 lat i więcej546452271970274482551825274197277628557010277487279523 60–64 lata133904636767022812924960425688241250645788667178 65–69138337708726746513835569873684821379606896168999 70–74111597583265327111515960498546611181196218255937 75–79691033533633767754683888036588810854237838707 80–84471272258124546463562251623840467072321023497 85 lat i więcej463842117925205472382200525233480752287025205 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat –25,2 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,532,633,7 Współczynnik zgonów12,311,411,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat909 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat79 Ogółem 15–89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 77 113 Ogółem 15–89 lat706Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat453 Ogółem 15–89 lat56,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 15–89 lat54,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura274 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,8Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury321,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne51,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury96,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,9 114 AD. 4 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia13 988 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 979976629692350284975023624598350425969819620541349278 w tym w wieku 60 lat i więcej259139177200819392614631781088335526366917931884351 60–64 lata665874290123686627013990622795595213769221829 65–69700334722622807702414697023271697714629323478 70–74573564036416992585074083217675593744122518149 75–792894120740820133935243709565388892796210927 80–84180931308650071767312836483717341125584783 85 lat i więcej181291288352461840613194521218773135885185 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,131,432,5 Współczynnik zgonów11,911,011,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat449 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 441 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 41 115 Ogółem 15–89 lat344Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 56,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,3 Ogółem 15–89 lat55,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat16,3 Ogółem148 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 148 osoby nieposzukujące pracy – emerytura138 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem15,9Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej1,1 Ogółem0,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,0 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury170,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy17,2 Renty rodzinne28,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury9,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy2,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,5 116 AD. 5 – WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 237848314688099096742362519145965590286423459241452889893035 w tym w wieku 60 lat i więcej679139450563228576681458451665229793683457453598229859 60–64 lata1611661019415922515267595363573121452659003555230 65–69173570116194573761723441147065763817030711265957648 70–7414470499355453491474901011974629315024710310747140 75–798982661257285699902768119309081077417481932922 80–84544713549418977540793550918570534953560117894 85 lat i więcej554023632219080558433677119072564023737719025 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 34,135,236,2 Współczynnik zgonów14,012,812,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1107 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat106 Ogółem 15–89 lat 1069 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 104 117 Ogółem 15–89 lat838Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat554 Ogółem 15–89 lat 56,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,1 Ogółem 15–89 lat55,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,8 Ogółem 380 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 379 osoby nieposzukujące pracy – emerytura354 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem53,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,4 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury449,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy29,9 Renty rodzinne72,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury69,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy9,7 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,9 118 AD. 6 – WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia15 184 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 342901416400551788959342963216419711787661342908416395831789501 w tym w wieku 60 lat i więcej819510432518386992830509436253394256841541439077402464 60–64 lata207082983541087282015579409410746319711090786106324 65–69200739106378943612028311057649706720377510384899927 70–74163396901217327516853192694758371732179465378564 75–79103830587604507011251763778487391201486792152227 80–84714303884832582701133865631457700633908330980 85 lat i więcej730334005732976749604126733693772284278634442 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Noworodek płci męskiej – 76,3 Noworodek płci żeńskiej – 83,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,127,928,7 Współczynnik zgonów10,59,69,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1584 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat117 Ogółem 15–89 lat 1544 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 116 119 Ogółem 15–89 lat1131Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat687 Ogółem 15–89 lat 58,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat56,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,4 Ogółem462 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 462 osoby nieposzukujące pracy – emerytura413 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność32 Ogółem60,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem2,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury527,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy43,6 Renty rodzinne99,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury58,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy23,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne3,8 120 AD. 7 – WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia35 559 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 551061235629011947711551052735622701948257550832235691161939206 w tym w wieku 60 lat i więcej135332190428744903413625309075014550291370463913056457407 60–64 lata318956198475120481305007187396117611293433179439113994 65–69347745231665116080344860227504117356338824221049117775 70–74279156191406877502891881980229116629864420455694088 75–79169678118473512051862881298865640220151414093860576 80–84113454775253592911099176351346401106367673033906 85 lat i więcej124332867433758912619688342378541274129034437068 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Współczynnik feminizacji109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,929,630,2 Współczynnik zgonów11,410,510,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat2864 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat251 Ogółem 15–89 lat 2782 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 246 121 Ogółem 15–89 lat1628Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat1038 Ogółem 15–89 lat 63,8 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 19,5 Ogółem 15–89 lat61,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat19,1 Ogółem667 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 667 osoby nieposzukujące pracy – emerytura614 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność35 Ogółem109,0Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej7,1 Ogółem3,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury878,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy54,9 Renty rodzinne132,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury122,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy20,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne6,7 122 AD. 8 – WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia9 411 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 942441498469443972936725494029442696930296490784439512 w tym w wieku 60 lat i więcej258352146891111461261655147988113667264558149244115314 60–64 lata677303527732453661203377032350642153246031755 65–69640123652627486646003639128209649843607728907 70–74528853207920806540743237521699551063261622490 75–79287521810210650321432045211691356462270312943 80–842345213018104342217412533964121180123308850 85 lat i więcej21521118899632225441246710077234271305810369 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,731,933,0 Współczynnik zgonów12,411,311,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat429 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat38 Ogółem 15–89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 37 123 Ogółem 15–89 lat317Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 146 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 146 osoby nieposzukujące pracy – emerytura135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 20,0 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,7 Ogółem0,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury153,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy7,4 Renty rodzinne30,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy1,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,7 124 AD. 9 – WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia17 845 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 207909885422712248712071676849161122251520629978466511216346 w tym w wieku 60 lat i więcej516608237625278983525356240684284672533320243799289521 60–64 lata134641589767566513197256527754451287945422974565 65–69128015616686634712940361325680781305246081269712 70–74103052497315332110671451965547491098175395855859 75–79619392876133178684503218836262745293527739252 80–84439861905624930426301854424086423901885423536 85 lat i więcej449751943325542461872013526052472662066926597 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Noworodek płci męskiej – 75,9 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,5 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,828,929,9 Współczynnik zgonów10,59,59,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat858 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat64 Ogółem 15–89 lat 827 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 63 125 Ogółem 15–89 lat758Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat443 Ogółem 15–89 lat 53,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat51,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem298 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 297 osoby nieposzukujące pracy – emerytura273 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność14 Ogółem67,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury324,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne61,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury41,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 126 AD. 10 – WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia20 187 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 114335569578744756811382166921334460831132641688048444593 w tym w wieku 60 lat i więcej299630185644113986304271188967115304308604191933116671 60–64 lata795134991829595774334803129402754094624929160 65–69735434729026253756804873126949771194966027459 70–74567503632220428581493735820791598783849421384 75–79346092105513554376412331214329409672568115286 80–84271381552911609267111544011271261111522610885 85 lat i więcej280771553012547286571609512562291201662312497 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,7 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,430,631,7 Współczynnik zgonów11,810,610,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat513 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat51 Ogółem 498 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 51 127 Ogółem 15–89 lat384Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat238 Ogółem 15–89 lat 57,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 17,6 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat17,6 Ogółem156 w tym osoby nieposzukujące pracy – razem 156 osoby nieposzukujące pracy – emerytura142 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem30,4Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,1 Ogółem0,8 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury171,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy12,3 Renty rodzinne23,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury55,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy10,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,8 128 AD. 11 – WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 547 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 235830714757488825592359573147046188911223594931465450894043 w tym w wieku 60 lat i więcej567746396381171365574948398744176204580760400222180538 60–64 lata141481893425213913636384949514141317038087950824 65–691476741006024707214778499198485861463079662549682 70–74122853886873416612574790022357251280449081937225 75–79662225011216110748905626118629847086322221486 80–84448193384610973441963350410692429933278310210 85 lat i więcej446973379210905459683481011158470053589411111 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,529,2 Współczynnik zgonów10,89,79,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1137 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat84 Ogółem 15–89 lat 1112 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 83 129 Ogółem 15–89 lat741Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat455 Ogółem 15–89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,6 Ogółem 15–89 lat59,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,4 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura280 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem 42,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,4 Ogółem1,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury361,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy28,0 Renty rodzinne69,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury24,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,5 130 AD. 12 – WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia12 334 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 434670232987801047922432013032741191046011429144132481961043245 w tym w wieku 60 lat i więcej120010794487325523412096429503322593101218551955113263438 60–64 lata302301231254710472888102192836952727757220935168221 65–69304167240335638323056662402856538130476623793566831 70–74248180198024501562560882038835220526188320810753776 75–79145790117490283001569541266143034016988813690732981 80–84109802869712283110857286261223111068218517821643 85 lat i więcej898677079919068935527400619546976217763519986 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,933,134,1 Współczynnik zgonów13,011,911,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1976 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat143 Ogółem 15–89 lat 1929 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 141 131 Ogółem 15–89 lat1556Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat995 Ogółem 15–89 lat 55,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat54,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem681 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 681 osoby nieposzukujące pracy – emerytura611 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność36 Ogółem 62,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 3,8 Ogółem2,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury851,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy76,1 Renty rodzinne209,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury21,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy4,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,0 132 AD. 13 – WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia11 709 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 117816452819964996511684995265126419871157991522311635680 w tym w wieku 60 lat i więcej340123169849170274342461171529170932344565172566171999 60–64 lata834893934344146795493708742462758923509340799 65–69865724400842564864754371342762860954298443111 70–74707753672734048728013786534936746833890135782 75–79424362212320313470092483122178508632708823775 80–84275961369613900269171353713380266941355913135 85 lat i więcej292551395215303297101449615214303381494115397 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,8 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 33,935,236,5 Współczynnik zgonów13,412,312,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat517 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 497 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 40 133 Ogółem 15–89 lat425Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat278 Ogółem 15–89 lat 54,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,9 Ogółem 15–89 lat52,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,6 Ogółem184 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 184 osoby nieposzukujące pracy – emerytura170 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 32,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,9 Ogółem0,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury205,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy14,3 Renty rodzinne39,3 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury42,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy8,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 134 AD. 14 – WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia24 174 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 136643080632156010913579107997885581221349172792466556706 w tym w wieku 60 lat i więcej353711226681127030359013229300129713363953231496132457 60–64 lata968565777639080932765505538221894735232637147 65–69945346036034174960276065835369968606034936511 70–74733704936124009758495061825231779165157426342 75–79369612485812103423732878013593483333296915364 80–84259891711288772500516564844124274161798095 85 lat i więcej260011721487872648317625885827097180998998 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,529,831,1 Współczynnik zgonów11,810,710,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat601 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat53 Ogółem 15–89 lat 578 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 52 135 Ogółem 15–89 lat478Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat299 Ogółem 15–89 lat 55,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,1 Ogółem 15–89 lat53,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,8 Ogółem213 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 213 osoby nieposzukujące pracy – emerytura194 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność13 Ogółem 38,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,7 Ogółem0,7 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury221,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy19,6 Renty rodzinne38,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,8 136 AD. 15 – WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia29 827 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 349357718619541631623348797318496311638342347998618404261639560 w tym w wieku 60 lat i więcej847483506091341392858041509717348324866630513181353449 60–64 lata213396117588958082058971121869371119819910710591094 65–69219755129875898802202391282599198021965112625993392 70–74183213112576706371860741138657220918830711454773760 75–79106309674373887212143776755446821367468639450352 80–84631323959223540612583854422714590783741421664 85 lat i więcej616783902322655631364010823028646494146223187 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,729,5 Współczynnik zgonów10,910,110,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1688 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat120 Ogółem 15–89 lat 1650 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 120 137 Ogółem 15–89 lat1130Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat705 Ogółem 15–89 lat 59,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat58,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem487 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 487 osoby nieposzukujące pracy – emerytura441 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność31 Ogółem 46,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,6 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury537,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy56,6 Renty rodzinne110,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury81,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy18,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,5 138 AD. 16 – WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia22 909 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. Populacja ogółem 164062211169685236541631784111040652137816227601102399520361 w tym w wieku 60 lat i więcej451567328126123441455644330051125593458701331119127582 60–64 lata113277764943678310686271498353641009156699333922 65–69121975870593491612216886502356661210698471836351 70–74100351753352501610276876575261931044677715727310 75–79507713912011651588314529213539672145173515479 80–84319682472372453120724190701730918240126906 85 lat i więcej332252539578303380825994781434118265047614 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,733,034,2 Współczynnik zgonów12,411,411,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat757 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat67 Ogółem 15–89 lat 736 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 66 139 Ogółem 15–89 lat569Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat373 Ogółem 15–89 lat 57,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,0 Ogółem262 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 262 osoby nieposzukujące pracy – emerytura245 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność11 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury292,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,9 Renty rodzinne50,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy3,4 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,8\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Raport o sytuacji seniorów w 2024 roku: demografia, finanse i usługi\",\n  \"pl_summary\": \"Dokument przedstawia kompleksową diagnozę sytuacji 10 milionów osób starszych w Polsce w 2024 roku. Opisuje ich sytuację materialną, zdrowotną, mieszkaniową i rodzinną, a także dostęp do usług społecznych i opieki zdrowotnej. Raport wskazuje na postępujące starzenie się społeczeństwa i rekomenduje rozwój opieki długoterminowej, likwidację barier architektonicznych oraz zwiększenie bezpieczeństwa i aktywności seniorów.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"W 2024 roku w Polsce żyło blisko 10 milionów osób w wieku 60+, co stanowiło 26,6% populacji, a prognozy wskazują wzrost do 40% w 2060 roku.\",\n    \"Przeciętna emerytura z ZUS wynosiła 3887 zł i była dwukrotnie wyższa od minimum socjalnego, jednak 5% seniorów żyło w skrajnym ubóstwie.\",\n    \"Ponad 26% gospodarstw domowych seniorów mieszka w budynkach z barierami architektonicznymi, co utrudnia im codzienne funkcjonowanie.\",\n    \"W 2024 roku z pomocy społecznej skorzystało 193 tys. rodzin emerytów i rencistów, a z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania – ponad 111 tys. osób.\",\n    \"Raport rekomenduje rozwój opieki długoterminowej, wprowadzenie bonu senioralnego oraz intensyfikację działań na rzecz bezpieczeństwa seniorów, w tym przeciwdziałania oszustwom.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Report on the situation of seniors in 2024: demography, finances, and services\",\n  \"eng_summary\": \"The document provides a comprehensive diagnosis of the situation of 10 million elderly people in Poland in 2024. It describes their financial, health, housing, and family situation, as well as access to social and healthcare services. The report highlights the progressive aging of the population and recommends developing long-term care, removing architectural barriers, and increasing the safety and activity of seniors.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"In 2024, nearly 10 million people aged 60+ lived in Poland, constituting 26.6% of the population, with forecasts predicting an increase to 40% by 2060.\",\n    \"The average ZUS pension was PLN 3,887, twice the social minimum, yet 5% of seniors lived in extreme poverty.\",\n    \"Over 26% of senior households live in buildings with architectural barriers, hindering their daily functioning.\",\n    \"In 2024, 193,000 families of retirees and pensioners benefited from social assistance, and over 111,000 people used care services at their place of residence.\",\n    \"The report recommends developing long-term care, introducing a senior voucher, and intensifying efforts for senior safety, including combating fraud.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht zur Lage der Senioren 2024: Demografie, Finanzen und Dienstleistungen\",\n  \"de_summary\": \"Das Dokument bietet eine umfassende Diagnose der Situation von 10 Millionen älteren Menschen in Polen im Jahr 2024. Es beschreibt ihre finanzielle, gesundheitliche, wohnliche und familiäre Situation sowie den Zugang zu Sozial- und Gesundheitsdiensten. Der Bericht hebt die fortschreitende Alterung der Bevölkerung hervor und empfiehlt den Ausbau der Langzeitpflege, die Beseitigung architektonischer Barrieren und die Erhöhung der Sicherheit und Aktivität von Senioren.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Im Jahr 2024 lebten fast 10 Millionen Menschen im Alter von 60+ in Polen, was 26,6 % der Bevölkerung entspricht, mit Prognosen, die einen Anstieg auf 40 % bis 2060 vorhersagen.\",\n    \"Die durchschnittliche ZUS-Rente betrug 3.887 PLN und war doppelt so hoch wie das soziale Minimum, dennoch lebten 5 % der Senioren in extremer Armut.\",\n    \"Über 26 % der Seniorenhaushalte leben in Gebäuden mit architektonischen Barrieren, die ihre tägliche Funktionsfähigkeit beeinträchtigen.\",\n    \"Im Jahr 2024 erhielten 193.000 Familien von Rentnern und Pensionären Sozialhilfe, und über 111.000 Menschen nahmen Pflegedienste an ihrem Wohnort in Anspruch.\",\n    \"Der Bericht empfiehlt den Ausbau der Langzeitpflege, die Einführung eines Seniorengutscheins und die Intensivierung der Bemühungen um die Sicherheit von Senioren, einschließlich der Betrugsbekämpfung.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur la situation des seniors en 2024 : démographie, finances et services\",\n  \"fr_summary\": \"Le document fournit un diagnostic complet de la situation de 10 millions de personnes âgées en Pologne en 2024. Il décrit leur situation financière, sanitaire, de logement et familiale, ainsi que l'accès aux services sociaux et de santé. Le rapport met en évidence le vieillissement progressif de la population et recommande de développer les soins de longue durée, de supprimer les barrières architecturales et d'accroître la sécurité et l'activité des seniors.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"En 2024, près de 10 millions de personnes âgées de 60 ans et plus vivaient en Pologne, constituant 26,6 % de la population, avec des prévisions annonçant une augmentation à 40 % d'ici 2060.\",\n    \"La pension moyenne de la ZUS était de 3 887 PLN, soit le double du minimum social, mais 5 % des seniors vivaient dans une pauvreté extrême.\",\n    \"Plus de 26 % des ménages de seniors vivent dans des bâtiments présentant des barrières architecturales, ce qui entrave leur fonctionnement quotidien.\",\n    \"En 2024, 193 000 familles de retraités et pensionnés ont bénéficié de l'aide sociale, et plus de 111 000 personnes ont eu recours à des services de soins à domicile.\",\n    \"Le rapport recommande de développer les soins de longue durée, d'introduire un chèque senior et d'intensifier les efforts pour la sécurité des seniors, y compris la lutte contre la fraude.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe sobre la situación de las personas mayores en 2024: demografía, finanzas y servicios\",\n  \"es_summary\": \"El documento ofrece un diagnóstico integral de la situación de 10 millones de personas mayores en Polonia en 2024. Describe su situación financiera, de salud, vivienda y familiar, así como el acceso a los servicios sociales y sanitarios. El informe destaca el envejecimiento progresivo de la población y recomienda desarrollar la atención a largo plazo, eliminar las barreras arquitectónicas y aumentar la seguridad y la actividad de las personas mayores.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"En 2024, casi 10 millones de personas de 60 años o más vivían en Polonia, constituyendo el 26,6% de la población, con previsiones que predicen un aumento al 40% para 2060.\",\n    \"La pensión media de la ZUS era de 3.887 PLN, el doble del mínimo social, sin embargo, el 5% de las personas mayores vivía en la pobreza extrema.\",\n    \"Más del 26% de los hogares de personas mayores viven en edificios con barreras arquitectónicas, lo que dificulta su funcionamiento diario.\",\n    \"En 2024, 193.000 familias de jubilados y pensionistas se beneficiaron de la asistencia social, y más de 111.000 personas utilizaron servicios de atención en su lugar de residencia.\",\n    \"El informe recomienda desarrollar la atención a largo plazo, introducir un bono para personas mayores e intensificar los esfuerzos para la seguridad de las personas mayores, incluida la lucha contra el fraude.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Rapporto sulla situazione degli anziani nel 2024: demografia, finanze e servizi\",\n  \"it_summary\": \"Il documento fornisce una diagnosi completa della situazione di 10 milioni di anziani in Polonia nel 2024. Descrive la loro situazione finanziaria, sanitaria, abitativa e familiare, nonché l'accesso ai servizi sociali e sanitari. Il rapporto evidenzia il progressivo invecchiamento della popolazione e raccomanda di sviluppare l'assistenza a lungo termine, rimuovere le barriere architettoniche e aumentare la sicurezza e l'attività degli anziani.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Nel 2024, quasi 10 milioni di persone di età pari o superiore a 60 anni vivevano in Polonia, costituendo il 26,6% della popolazione, con previsioni che indicano un aumento al 40% entro il 2060.\",\n    \"La pensione media ZUS era di 3.887 PLN, il doppio del minimo sociale, eppure il 5% degli anziani viveva in condizioni di povertà estrema.\",\n    \"Oltre il 26% delle famiglie di anziani vive in edifici con barriere architettoniche, che ostacolano il loro funzionamento quotidiano.\",\n    \"Nel 2024, 193.000 famiglie di pensionati hanno beneficiato dell'assistenza sociale e oltre 111.000 persone hanno usufruito di servizi di cura presso il proprio luogo di residenza.\",\n    \"Il rapporto raccomanda di sviluppare l'assistenza a lungo termine, introdurre un voucher per anziani e intensificare gli sforzi per la sicurezza degli anziani, compresa la lotta alle frodi.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport over de situatie van senioren in 2024: demografie, financiën en diensten\",\n  \"nl_summary\": \"Het document geeft een uitgebreide diagnose van de situatie van 10 miljoen ouderen in Polen in 2024. Het beschrijft hun financiële, gezondheids-, huisvestings- en gezinssituatie, evenals de toegang tot sociale en gezondheidszorgdiensten. Het rapport benadrukt de voortschrijdende vergrijzing van de bevolking en beveelt aan om de langdurige zorg te ontwikkelen, architectonische barrières weg te nemen en de veiligheid en activiteit van senioren te vergroten.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"In 2024 woonden bijna 10 miljoen 60-plussers in Polen, wat neerkomt op 26,6% van de bevolking, met prognoses die een stijging naar 40% in 2060 voorspellen.\",\n    \"Het gemiddelde ZUS-pensioen bedroeg 3.887 PLN, tweemaal het sociale minimum, maar 5% van de senioren leefde in extreme armoede.\",\n    \"Meer dan 26% van de seniorenhuishoudens woont in gebouwen met architectonische barrières, wat hun dagelijks functioneren belemmert.\",\n    \"In 2024 ontvingen 193.000 gezinnen van gepensioneerden sociale bijstand en maakten meer dan 111.000 mensen gebruik van zorgdiensten aan huis.\",\n    \"Het rapport beveelt aan om de langdurige zorg te ontwikkelen, een seniorenvoucher in te voeren en de inspanningen voor de veiligheid van senioren, waaronder fraudebestrijding, te intensiveren.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre a situação dos idosos em 2024: demografia, finanças e serviços\",\n  \"pt_summary\": \"O documento fornece um diagnóstico abrangente da situação de 10 milhões de idosos na Polónia em 2024. Descreve a sua situação financeira, de saúde, habitacional e familiar, bem como o acesso a serviços sociais e de saúde. O relatório destaca o envelhecimento progressivo da população e recomenda o desenvolvimento de cuidados de longa duração, a remoção de barreiras arquitetónicas e o aumento da segurança e atividade dos idosos.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Em 2024, quase 10 milhões de pessoas com 60 anos ou mais viviam na Polónia, constituindo 26,6% da população, com previsões a apontar para um aumento para 40% até 2060.\",\n    \"A pensão média da ZUS era de 3.887 PLN, o dobro do mínimo social, mas 5% dos idosos viviam em pobreza extrema.\",\n    \"Mais de 26% dos agregados familiares de idosos vivem em edifícios com barreiras arquitetónicas, dificultando o seu funcionamento diário.\",\n    \"Em 2024, 193.000 famílias de reformados e pensionistas beneficiaram de assistência social e mais de 111.000 pessoas utilizaram serviços de cuidados no seu local de residência.\",\n    \"O relatório recomenda o desenvolvimento de cuidados de longa duração, a introdução de um voucher para idosos e a intensificação dos esforços para a segurança dos idosos, incluindo o combate à fraude.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Health\", \"Benefits\", \"Local Government\"]\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-01-30T20:50:46.681Z",
      "source_url": "https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/2146/2146.pdf",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\nROLE: Fact Checker.\nZADANIE: Porównaj SOURCE (oryginał) i SUMMARY (streszczenie przygotowane przez inne AI).\n\nTwoim celem jest wykrycie \"ZMYŚLONYCH KONKRETÓW\" (Fabricated Entities) w SUMMARY.\n\nSOURCE:\nDruk nr 2146 Warszawa, 2 stycznia 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4521.20.2025 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra – Członka Rady Ministrów Jana Grabca do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Warszawa, 2025 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 18 grudnia 2025 r. 3 Spis treści Wprowadzenie .......................................................................................................................4 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce.....................................................5 1. Liczebność i struktura populacji osób starszych ...........................................................5 2.Sytuacja materialna i mieszkaniowa...........................................................................11 3.Sytuacja rodzinna......................................................................................................24 4. Usługi społeczne .......................................................................................................26 5.Sytuacja na rynku pracy .............................................................................................39 6.Stan zdrowia i opieka zdrowotna ................................................................................41 7. Dostępne formy aktywności.......................................................................................52 8.Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy .................................66 9.Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych..............................................................71 10.Wybrane elementy jakości życia.............................................................................74 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej ........................................76 Spis wykresów ......................................................................................................................80 Spis tabel .............................................................................................................................81 4 Wprowadzenie Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z upoważnienia Ministra – Członka Rady Ministrów, działającego w zastępstwie Ministra do spraw Polityki Senioralnej, opracowała kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 2) . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Pani Minister dziękuje Pani Profesor Barbarze Szatur-Jaworskiej, a także Panu Profesorowi Piotrowi Błędowskiemu za zaangażowanie w prace nad dokumentem, a także wszystkim osobom i instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834). 2) W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 5 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.Liczebność i struktura populacji osób starszych Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln i wzrosła o 85,3 tys. w stosunku do 2023 r. Udział osób starszych w 2024 r. wyniósł 26,6% do ogólnej liczby ludności. Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) Źródło: GUS, Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS - stan w dniu 31 XII W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę osób starszych stanowią osoby w wieku 65–69 lat. Ich odsetek w 2024 r. wyniósł 25,1% i zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 0,4 p. proc. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60–64 lata, których udział również zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego (o 1,1 p. proc.), osiągając poziom 22,6%. Nieco mniej liczną, ale rosnącą w ostatnich latach, jest grupa osób w wieku 70–74 lata. W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 0,3 p. proc., a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,6% (wobec 21,3% rok wcześniej). W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75–79 lat (o 1,3 p. proc.). Jej udział w populacji osób starszych kształtował się na poziomie 14,6% wobec 13,3% w 2023 r. Należy zwrócić uwagę, że 16,1% w 2024 r. (16,2% w 2023 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. 73.4% 26.6% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 6 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII W populacji osób starszych większość to kobiety. W 2024 r. stanowiły one 58,0%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski współczynnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie wieku 60–64 lata kobiety w 2024 r. stanowiły 52,6% ogółu osób w tej grupie wieku (współczynnik feminizacji 111), podczas gdy wśród osób w wieku 85 lat i więcej kobiety stanowiły 71,9% (współczynnik feminizacji 256). 22.6% 25.1 % 21.6 % 14.6 % 7.7% 8.4% 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej 58% 42% kobiety mężczyźni 7 Wykres 4 Współczynnik feminizacji 3) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W miastach współczynnik feminizacji wśród osób starszych wyniósł 148, natomiast na wsi – 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. 85 lat i więcej, współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście, wyniósł odpowiednio 264 i 252. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji osób starszych jest konsekwencją dłuższego przeciętnego trwania życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2024 r. odsetek ludności w wieku 60 lat i więcej w miastach wyniósł 28,5% (wobec 28,2% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich odsetek ten kształtował się na poziomie 23,8% (tj. o 0,4 p. proc. więcej niż w 2023r.) Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Trwanie życia, zgony, umieralność 3) Liczba kobiet na 100 mężczyzn - w dniu 31 XII. 0 50 100 150 200 250 300 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemmiastowieś 63.7% 36.3 % miasto wieś 8 Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2024 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2024 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,8 roku życia (w 2023 r. było to 19,6 roku), natomiast kobieta 24,5 roku życia (w roku poprzednim 24,4 roku). Przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn mających 60 lat zamieszkałych w miastach wynosiło 20 lat tj. o 0,6 roku dłużej niż mężczyzn na wsi, natomiast dalsze trwanie życia kobiet w tym wieku zamieszkałych w miastach wyniosło 24,7 roku (tj. o 0,4 więcej niż na wsi). W 2024 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 ludności w tym wieku wyniosła 35,8, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 0,2. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2024 r. wyniósł 40,8, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,1. Obserwuje się wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,7, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,2. Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych są choroby układu krążenia, które w 2023 r. odpowiadały za 39,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 27,0% zgonów osób starszych. Wykres 6 Współczynnik zgonów 4) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2024 r. na poziomie 31,8. 4) Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku. 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemkobietymężczyźni 9 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego 5) osobami starszymi w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym współczynnikiem obciążenia demograficznego charakteryzowało się woj. świętokrzyskie – 36,5 oraz woj. łódzkie – 36,2, natomiast najniższym – woj. małopolskie – z udziałem wynoszącym 28,7. Prognozy demograficzne Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 6) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Przewidywany jest ubytek ludności o ponad 7 mln do 2060 r. oraz spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. 5) Liczba osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15-64 lata. 6) GUS, Prognoza ludności na lata 2023–2060. 34.2 29.5 31.1 36.5 34.1 29.2 31.7 29.9 33 30.2 28.7 36.2 32.5 33.7 32.2 33.4 31.8 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie POLSKA 0510152025303540 zachodniopomorskiewielkopolskiewarmińsko-mazurskieświętokrzyskie śląskiepomorskiepodlaskiepodkarpackie opolskiemazowieckiemałopolskiełódzkie lubuskielubelskiekujawsko-pomorskiedolnośląskie POLSKA 10 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII 72% 28% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 67% 33% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 63% 37% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 11 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Analizując sytuację demograficzną w Polsce należy wziąć pod uwagę, że sytuacja Polski będzie coraz większym wyzwaniem dla polityki krajowej w najbliższych latach. Dane statystyczne oraz prognozy wskazują, że przyspieszeniu ulega proces starzenia się ludności Polski. Wskazują na to tendencje zmian dotyczące udziału ludności w wieku poprodukcyjnym (kobiety – 60 lat i więcej, mężczyźni – 65 i więcej). Struktura wieku mieszkańców Polski się zmienia i wynika przede wszystkim z dwóch czynników. Po pierwsze, niski poziom dzietności, który nie wystarcza, by zastąpić pokolenia. Po drugie, wydłużająca się długość życia, która związana jest z poprawą warunków zdrowotnych i stylu życia, sprawia, że społeczeństwo starzeje się w szybkim tempie. 2. Sytuacja materialna i mieszkaniowa Sytuacja dochodowa i warunki bytu osób w wieku 60 lat i więcej Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2024 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 450,02 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2024 r. stanowiły 80,1% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,8% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 3,1%. 62% 38% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 12 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 3 328,632 992,373 450,023 431,563 485,96 MIASTA w złotych Dochód rozporządzalny 3 615,973 237,463 589,073 567,463 638,11 WIEŚ w złotych Dochód rozporządzalny 2 834,502 689,323 046,492 958,093 114,13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2024 roku wyniosły 2 334,06 zł. W 2024 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 67,7%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 996,151 751,112 334,062 587,272 194,37 MIASTA w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 2 208,361 982,712 413,552 656,612 257,89 WIEŚ w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 631,221 464,732 103,352 345,702 039,13 13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły wyłącznie osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę, wyniósł w 2024 r. 27,3% (o 4,2 p. proc. więcej niż w gospodarstwach bez takich osób). Wydatki na utrzymanie mieszkania lub domu i kosztów energii stanowiły 22,3% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,7%, tj. odpowiednio o 4,5 i 4,3 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami bez takich osób. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. W miastach sytuacja dochodowa gospodarstw domowych jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 17,8% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,7%) niż gospodarstw na wsi. Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra65,550,246,336,557,1 Przeciętna31,344,547,053,440,1 Raczej zła i zła3,25,36,710,12,8 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra68,351,849,238,961,4 Przeciętna28,543,044,852,036,4 Raczej zła i zła3,25,26,09,12,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra59,447,337,828,346,5 Przeciętna37,547,153,658,449,3 Raczej zła i zła3,15,68,613,34,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. 14 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (46,3% wobec 65,5%), a częściej jako przeciętną (47,0% wobec 31,3%) oraz raczej złą lub złą (6,7% wobec 3,2%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,3% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Emerytury i renty wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał emerytury lub renty prawie 8 mln osób w wieku 60 lat i więcej (7 996,5 tys. 7) ). Świadczeniobiorcy ZUS stanowili zatem ponad 80% osób starszych. W grudniu 2024 r. emerytury z Zakładu ubezpieczeń Społecznych pobierało 6 311,6 tys. osób, wśród których 60,5% stanowiły kobiety. Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 8) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 241,9 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców (75,8%) stanowili mężczyźni. Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 9) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty rodzinne pobierało 978,1 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców stanowiły kobiety (ponad 95%). Średni wiek osób uprawnionych do renty rodzinnej 10) wyniósł ogólnie 68,9 lat – w tym 72 lata kobiety oraz 40 lat mężczyźni. 7) Liczba 7 996,5 tys. oznacza przeciętną miesięczną liczbę emerytów i rencistów w 2024 r. 8) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 9) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 10) – stan w grudniu 2024 r. 6360.1 6311.6 3817.5 3817.4 2542.6 2494.2 0 2000 4000 6000 8000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 505 241.9 173.6 58.6 331.4 183.3 0 100 200 300 400 500 600 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 15 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń–grudzień 2024 r. przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS wyniosła 7 996,4 tys. osób, w tym 6 306,0 tys. emerytów, 1 173,8 tys. osób pobierających rentę rodzinną, a najmniej – 516,7 tys. osób pobierało rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r. 11) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeciętna wysokość emerytury dla osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. wynosiła 3 887,03 zł (47,5% przeciętnego wynagrodzenia), renta z tytułu niezdolności do pracy dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 982,14 zł (48,7% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 551,16 zł (43,4% przeciętnego wynagrodzenia) 12) . Dla porównania, wartość minimum socjalnego w IV kwartale 2024 r. dla osoby w wieku powyżej 60 lat wyniosła 1 834,68 zł 13) . W związku z tym przeciętna emerytura była dwukrotnie wyższa od minimum socjalnego we wskazanym okresie. 11) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 12) Są to wysokości świadczeń bez wypłat wyrównawczych, z dodatkami pielęgnacyjnymi dla świadczeniobiorcy, łącznie z kwotą okresowej emerytury kapitałowej. 13) dane z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. 1227.1 978.1 1090.4 938.5 136.7 39.7 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 6306 516.7 1173.8 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 16 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty 14) emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi ZUS 15) , w grudniu 2024 r. wypłacono 433,1 tys. emerytur nowo systemowych w wysokości niższej niż najniższa ustawowa wysokość emerytury – tj. ponad 9,2% więcej niż w grudniu 2023 r. (396,9 tys.) Były to emerytury przyznane osobom o niepełnym stażu, których to emerytur 16) nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury. Osoby w wieku 60 lat i więcej podlegające ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 17) . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2024 r. wyniosła 92 384 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 83 410 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 974 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2024 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 67 639 osób 18) . Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 761 441, w tym 509 001 kobiety i 252 440 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 99 020 osób starszych, w tym 45 740 kobiety i 53 280 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 13 188 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2024 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 14) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 15) Raport: Emerytury nowosystemowe wypłacone w grudniu 2024 r. w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury (tj. niższej niż 1 780,96 zł). 16) zgodnie z art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, 1674). 17) z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, z późn.zm.). 18) Prezentowana ogólna liczba osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą dotyczy nie tylko osób starszych, ale wszystkich ubezpieczonych. 3887.03 3982.14 3551.16 3300 3400 3500 3600 3700 3800 3900 4000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 17 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2024 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15,5 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Ponadto 800 osób zostało skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2024 r. Poziom ubóstwa W 2024 r. w Polsce nastąpiło zmniejszenie zasięgu zagrożenia ubóstwem skrajnym (z 6,6% do 5,2% osób w gospodarstwach domowych). W grupie osób w wieku 60 lat i więcej wskaźnik ten w 2024 r. wyniósł 5,0% (wobec 5,9% w roku poprzednim) i był niższy niż w młodszych grupach wieku. Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) Źródła: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Jednocześnie w 2024 r. zwiększył się zasięg zagrożenia ubóstwem relatywnym (o 1,1 p. proc. do 13,3%), a zmniejszył zasięg zagrożenia ubóstwem ustawowym (o 1,5 p. proc. z 4,1% do 2,6%, przy niezmienionych od 2022 r. progach zagrożenia tym rodzajem ubóstwa). W 2024 r. wartości odsetek osób zagrożonych ubóstwem skrajnym we wszystkich analizowanych grupach wieku były na zbliżonym poziomie (5,2–5,4%). Biorąc pod uwagę podział ze względu na płeć – mężczyźni byli częściej zagrożeni ubóstwem skrajnym niż kobiety – w grupie osób w wieku 65 lat lub więcej – wśród mężczyzn było 5,6% zagrożonych ubóstwem skrajnym, a wśród kobiet – 4,9% Osoby starsze były rzadziej zagrożone niedostatkiem (osoby w wieku 65 lat lub więcej – 40,3%), niż osoby w wieku 0–17 lat (46%). Analogicznie, jak w przypadku ubóstwa skrajnego, 74,4 61,4 65,6 54,6 74,4 62,1 66,5 52,8 73,8 60,8 64,5 55,8 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 5 5.2 5.4 5.2 osoby w wieku 65 lat i więcej osoby w wieku 18-64 lata osoby w wieku 0-17 lat ogółem 4.854.94.9555.055.15.155.25.255.35.355.45.45 18 tak w przypadku niedostatku, zagrożeni nim byli częściej mężczyźni niż kobiety. W najstarszej grupie wieku (65 lat lub więcej), wśród mężczyzn odnotowany odsetek zagrożonych niedostatkiem wyniósł 41,4%, a wśród kobiet 39,5%. Warunki mieszkaniowe gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej DANE Z NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO 2021, GUS 19) Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2021 r. w Polsce było 12 516,5 tys. gospodarstw domowych, w skład których wchodziło 37 459,3 tys. osób. Liczba gospodarstw domowych, w skład których wchodziły osoby z w wieku 60 lat i więcej wyniosła 6 545,3 tys. z liczbą osób 19 728,8 tys. Na wsi było 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi, co stanowiło 34,6% ogółu gospodarstw z osobą starszą – liczba ludności wchodząca w skład takich gospodarstw wynosiła 8 705,1 tys. osób. Natomiast w miastach było ich niemal dwa razy więcej – 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi – co stanowiło 65,4% takich gospodarstw domowych z liczbą 11 023,7 tys. osób. Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej WyszczególnienieGospodarstwa domowe Ludność w gospodarstwach domowych Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym z osobami w wieku 60 lat i więcej (w tys.) ogółem6 545,319 728,83,01 miasto4 282,811 023,72,57 wieś2 262,58 705,13,85 Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym była wyższa na wsi niż w miastach. Sytuacja ta wyglądała podobnie wśród ogółu gospodarstw, jak i wśród gospodarstw domowych z osobami starszymi, gdzie przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym wynosiła 3,01. Nieco wyższa była na wsi 3,85. Wyniki spisu z roku 2011 do wyników z roku 2021 zmieniły proporcję gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba starsza. W omawianym okresie na wsi nastąpił znaczny wzrost liczby gospodarstw domowych z osobami starszymi z 1 932,6 tys. do 2 262,5 tys. (tj. o 17,1%), a ich udział w wśród ogółu gospodarstw domowych na wsi wynosił 55,8% (2021 r.). Warto podkreślić, że 10 lat wcześniej udział gospodarstw domowych z osobą starszą był niższy i wynosił 49,1%. Podobny trend zaobserwowano w miastach – liczba gospodarstw domowych z osobą starszą wzrosła z 3 569,2 tys. do 4 282,8 tys., co stanowi 50,6% gospodarstw domowych w miastach. W 2011 r. udział tych gospodarstw domowych w miastach wyniósł 41,6%. Obserwowane jest również zróżnicowanie regionalne występowania gospodarstw domowych, w skład których wchodzi osoba powyżej 60 r.ż., jak również w liczbie osób wchodzących w ich skład. Województwa o najwyższym, ponad 60%, udziale gospodarstw domowych z osobą starszą, które mieszkały na wsi to: świętokrzyskie (63,3%), podlaskie (62,2%), lubelskie (60,8%). W województwach: łódzkim, opolskim, podkarpackim i śląskim udział takich gospodarstw wynosił blisko 60%. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wskaźnik dla Polski ogółem wynosił 55,8%. Z kolei najmniej gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały na wsi było w województwach: pomorskim (47,3%), wielkopolskim (51,0%) i dolnośląskim (51,7%). 19) dane z Głównego Urzędu Statystycznego. 19 Natomiast najwyższy udział gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały w miastach, był w województwie świętokrzyskim (58,4%), podkarpackim (54,0%), lubelskim (53,8%) oraz łódzkim (53,6%). Warto zauważyć, że jedynie w trzech województwach udział gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. wynosił poniżej 50% tj. w województwie mazowieckim (45,1%), małopolskim oraz pomorskim (po 48,9%). Gospodarstwa z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym mieszkały na terenach wiejskich w województwach: małopolskim (4,27), podkarpackim i pomorskim ze wskaźnikiem (4,03). Natomiast o najniższej przeciętnej liczbie osób w gospodarstwie domowym w województwie: zachodniopomorskim, lubelskim, warmińsko mazurskim i lubuskim. Gospodarstwa domowe z osobą starszą, które mieszkały w miastach, z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym, mieszkały w województwie: podkarpackim (2,89) małopolskim (2,80), wielkopolskim (2,76) oraz podlaskim (2,71), a najmniejszą w województwie: – łódzkim (2,37), dolnośląskim (2,44), mazowieckim (2,47). Dokonując charakterystyki gospodarstw domowych z osobami starszymi warto wziąć również pod uwagę podział według grup wieku. Na wsi wśród 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi połowę (54,5%) stanowiły gospodarstwa z osobami w wieku powyżej 70 lat, a ponad 23% gospodarstwa, w skład których wchodziła osoba w wieku 80 lat i więcej. Podobnie w miastach spośród 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą ponad połowę stanowiły gospodarstwa z osobą w wieku powyżej 70 lat (55,2%), a ponad 21% z osobą w wieku 80 lat i więcej. Warto przy tym zwrócić uwagę, że w starszych grupach wiekowych częściej w skład gospodarstw domowych wchodziły kobiety. Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania Ludność w gospodarstwach domowychGospodarstwa domowe ogółemkobietymężczyźni w tys. z osobami w wieku 60 lat i więcej miasto4 282,811 023,76 069,24 954,5 wieś2 262,58 705,14 465,24 239,9 z osobami w wieku 70 lat i więcej miasto2 364,95 880,93 377,72 503,2 wieś1 233,64 837,32 569,52 267,8 z osobami w wieku 80 lat i więcej miasto926,22 252,21 358,8893,4 wieś521,92 064,31 131,3933 Źródło: GUS Na wsi w skład gospodarstw domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej najczęściej wchodziła jedna osoba i gospodarstwa takie stanowiły przeszło połowę ogółu takich gospodarstw (55%) i blisko 60% w miastach. Udział gospodarstw domowych z dwiema osobami starszymi wyniósł blisko 41% na wsi i ponad 38% w miastach. Najmniej (ponad 4% na wsi i 2,6% w miastach) było gospodarstw domowych w skład których wchodziło 3 i więcej osób powyżej 60. roku życia. 20 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) Źródło: GUS Na wsi prawie co trzecie (637,6 tys., tj. 28,2% z ogółu gospodarstw domowych z osobami starszymi) gospodarstwo domowe stanowiły gospodarstwo domowe, w skład którego wchodziły wyłącznie osoby powyżej 60. roku życia. Wśród nich najwięcej (328 tys., tj. ponad 51%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły blisko 45%. W miastach natomiast spośród 4 282,8 tys. takich gospodarstw domowych aż ponad połowa była tworzona wyłącznie przez osobę starszą (2 148,2 tys., tj. 50,2%). Wśród nich najwięcej (1 230 tys., tj. 57%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły prawie 41%. Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania WyszczególnienieGospodarstwa domowe z osobami starszymi z tego:ogółemwyłącznie z osobami starszymi z osobami starszymi młode z osobami starszymi w średnim wieku z osobami starszymi młode i w średnim wieku z osobami starszymi w tys. Miasta4 282,82 148,22 134,6151,81 143,8839,1 1-osobowe1 230,41 230,4---- 2-osobowe1 438,4876,3562,157,6504,4- 3-osobowe696,837,1659,867,9467,7124,2 4-osobowe374,84,0370,818,5132,3220,0 5 i więcej osobowe 542,40,4542,07,839,4494,8 Wieś2 262,5637,61 624,971,9566,5986,4 1-osobowe328,0328,0---- 2-osobowe500,3285,9214,416,8197,7- 3-osobowe346,021,1324,931,9234,858,3 4-osobowe275,22,4272,913,596,8162,6 5 i więcej osobowe 812,90,2812,79,837,3765,6 Źródło: GUS 3.1 39.2 57.7 4.1 40.9 55 z 3 osobami i więcej z 2 osobami z 1 osobą 010203040506070 wieśmiasto 21 Liczba gospodarstw domowych na wsi, w skład których, oprócz osób starszych wchodziły również inne osoby, wynosiła 1 624,9 tys., tj. 71,8% ogółu gospodarstw z osobami starszymi. W miastach wynosiła 2 134,6 tys., tj. niemal połowę ogółu gospodarstw. Na wsi blisko 43,6% gospodarstwa tworzyły osoby młode i w średnim wieku oraz osoby starsze tzn. trzy i więcej pokoleń, w których mieszkało pięć i więcej osób. W co czwartym gospodarstwie domowym mieszkały osoby starsze i osoby w średnim wieku (głównie 3 osobowe gospodarstwa). W miastach niemal co piąte takie gospodarstwo domowe składało się z osób starszych i w średnim wieku (głównie 2 i 3 osobowe gospodarstwa). Dane za 2024 r. Gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały głównie w budynkach wielorodzinnych (58,8% w 2024 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 41,1% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 73,8 m2, przy czym w miastach była ona o 27,6 m2 mniejsza niż na wsi (66,9 m2 wobec 94,5 m2). Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny54,344,558,866,950,6 dom 1-rodzinny45,655,441,133,049,3 inny0,10,10,10,10,1 MIASTA Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny75,165,173,881,566,7 dom 1-rodzinny24,834,826,118,433,3 inny0,00,10,10,10,0 WIEŚ Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny8,77,813,315,711,5 dom 1-rodzinny91,292,186,484,088,3 inny0,10,10,20,30,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Mieszkania wyposażone w wodociąg miało w 2024 r. 99,8% gospodarstw osób starszych. Mieszkania wyposażone w łazienkę, ciepłą wodę bieżącą – użytkowało odpowiednio 98,6% i 99,1% 22 gospodarstw osób starszych. Gaz z sieci miało doprowadzone do mieszkań 64,3% gospodarstw osób starszych, a 25,0% korzystało z gazu z butli. Z ogrzewania centralnego (z elektrociepłowni, kotłowni osiedlowej lub lokalnego) korzystało 84,2% gospodarstw osób starszych. Najwięcej gospodarstw domowych osób starszych, które używały do ogrzewania mieszkania pieca było wśród jednoosobowych gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej, które mieszkały na wsi – 27,5% (wobec 15,5% gospodarstw domowych też mieszkających na wsi, ale bez osób starszych). Użytkowanie mieszkań, które posiadały odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2024 r. 96,0% gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej (96,9% w miastach i 93,1% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (80,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (96,7%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu wskazało 7,3% gospodarstw osób starszych, 2,9% oceniło, że mieszka w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,5% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (także przemocą, wandalizmem). Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w 2024 r. wyniosła 2,41 w skali kraju. Największa przeciętna liczba osób w gospodarstwach domowych wystąpiła w woj. podkarpackim i małopolskim, natomiast najmniejsza w woj. zachodniopomorskim i lubuskim. 2,15 2,55 2,40 2,49 2,30 2,37 2,38 2,67 2,44 2,38 2,60 2,32 2,18 2,56 2,43 2,31 2,41 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie ogółem 0,000,501,001,502,002,503,00 23 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Posiada odpowiednie warunki techniczno-sanitarne 96,996,096,094,797,4 Jest położone w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu 7,07,27,37,56,8 Jest położone w rejonie szczególnie zagrożonym przestępczością, przemocą, wandalizmem 1,71,41,51,61,3 Jest położone w rejonie o złej infrastrukturze 3,83,42,92,63,6 Jest położone w rejonie o szczególnych zaletach 8,36,37,77,97,6 Posiada balkon (taras), ogródek 82,884,080,375,985,5 Jest wystarczająco ciepłe w zimie 97,497,096,795,598,0 Jest wystarczająco chłodne w lecie 96,196,796,796,097,3 Znajduje się w budynku posiadającym bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania 22,223,826,627,725,6 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Według subiektywnej oceny gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. 96,0% spośród nich zamieszkiwało mieszkania posiadające odpowiednie warunki techniczno-sanitarne. Odsetek ten był nieco niższy w jednoosobowych gospodarstwach domowych osób w wieku 60 lat i więcej i wyniósł 94,7%. Zdecydowana większość mieszkań gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej była wystarczająco ciepła w zimie i wystarczająco chłodna w lecie – po 96,7%. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej mieszkało w budynkach z barierami architektonicznymi, które utrudniały dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. Dane dotyczące sytuacji gospodarstw domowych seniorów wskazują, że pomimo ogólnego dobrego stanu mieszkań, niezbędne jest projektowanie nowych rozwiązań w polityce mieszkaniowej, które przyczynią się do poprawy komfortu życia osób starszych. Konieczne jest uwzględnienie faktu, iż pogarszający się stan zdrowia i zmieniające się możliwości psychofizyczne osób starszych wraz z postępującym wiekiem, będą wymagały dostosowywania przestrzeni, w której mieszkają, w taki sposób, aby nie ograniczała ich samodzielności. W najbliższych latach szczególnie ważne będzie likwidowanie barier architektonicznych w gospodarstwach domowych seniorów oraz otaczającej ich infrastruktury społecznej. Pomoc 24 ta powinna dotrzeć w pierwszej kolejności do tzw. „więźniów 4. piętra”, którzy ze względu na problemy z poruszaniem się są szczególnie narażeni na gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia i wykluczenie społeczne. Działania powinny uwzględnić także pomoc dla osób starszych na terenach wiejskich, które biorąc pod uwagę duże odległości i koszty życia nie są w stanie korzystać z przysługujących im usług społecznych i zdrowotnych. 3. Sytuacja rodzinna Stan cywilny osób starszych 20) Na podstawie danych porównawczych z Narodowego Spisu Powszechnego 2011 i 2021 można zauważyć, że spadek udziału wdów i wdowców w populacji Polski był znaczący. Różnica wynosi prawie 9 p. proc. (około 140 tys. osób). Prawdopodobnie jest to konsekwencją poprawy stanu zdrowia, dostępu do diagnostyki i długości życia osób starszych, w szczególności mężczyzn. Choć różnica między przeciętnym trwaniem życia kobiet i mężczyzn nadal jest znacząca to z biegiem lat się zmniejsza. W 2024 r. wyniosła 7,3 roku. Dostrzegany jest także dwukrotny wzrost liczby osób rozwiedzionych w wieku 60 lat i więcej. W 2011 r. osoby te stanowiły 4,5%, a w 2021 r. ponad 8%. Jednocześnie wzrósł udział osób żonatych zamężnych o ponad 4 p. proc. (około 1,6 mln). Na przestrzeni lat nieznaczny wzrost odnotowano w liczbie kawalerów i panien w wieku 60 lat i więcej, co może być efektem opóźniania decyzji o małżeństwie lub pozostawania w stanie wolnym do późniejszego wieku. Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Gospodarstwa domowe osób starszych według składu rodzinnego 21) Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 ogólna liczba gospodarstw domowych z osobami 60+ wyniosła 6 545,3 tys., w tym w miastach 4282,8 tys. i 2262,5 na wsi. Najczęściej występującym typem gospodarstwa osób starszych były gospodarstwa jednorodzinne – stanowiły one ponad 55% wszystkich gospodarstw (około 3,6 mln) oraz gospodarstwa 20) dane z Głównego Urzędu Statystycznego 21) dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS. 0.33 4.48 33.66 56.81 4.72 0.31 8.19 24.92 61.05 5.53 nieustalony rozwiedzione/rozwiedze... wdowy/wdowcy zamężne/żonaci panny/kawalerowie 010203040506070 NSP 2021NSP 2011 25 nierodzinne (zarówno jednoosobowe jak i wieloosobowe) – 28% (około 1,8 mln). Gospodarstw dwurodzinnych odnotowano 14,2% (prawie 1 mln), natomiast trzy i więcej rodzinnych zaledwie 2% (około 133 tys.). Analizując dane dotyczące gospodarstw nierodzinnych warto podkreślić, że dominują tam gospodarstwa jednoosobowe, których było ponad 1,5 mln (około 84,8% nierodzinnych). Świadczy to o dużej liczbie seniorów mieszkających samotnie. Dane z poszczególnych województw uwidaczniają różnice regionalne, które są konsekwencją m.in. gęstością zaludnienia i sytuacją demograficzną na tym obszarze. W województwach o większej liczbie ludności tj. woj. mazowieckie czy śląskie jest większa liczba gospodarstw jednorodzinnych oraz nierodzinnych. W woj. mazowieckim odnotowano największą liczbę gospodarstw domowych osób starszych – ponad 916, 3 tys., w tym wysoki udział gospodarstw jednorodzinnych (491,5 tys.) i nierodzinnych jednoosobowych (245,5 tys.). Na drugim miejscu znalazło się woj. śląskie (807, 3 tys.), a następnie woj. małopolskie (535,5 tys.). Najmniej gospodarstw odnotowano w woj. lubuskim (173,6 tys.) i woj. opolskim (171,0 tys.). Warto także zwrócić uwagę, że, w woj. śląskim wystąpiła duża liczba nierodzinnych gospodarstw jednoosobowych (ponad 207 tys.), a w woj. małopolskim relatywnie wysoki odsetek gospodarstw dwurodzinnych (103 tys.). Woj. lubuskie i woj. opolskie wyróżniły się z kolei relatywnie małą liczbą gospodarstw z osobami 60 lat i więcej. Miasto W miastach większość stanowiły mieszkania w gospodarstwach jednorodzinnych – 2 396,4 tys. (56%) oraz jednoosobowych nierodzinnych – 1 230,4 tys. (85%). Gospodarstwa trzy i więcej rodzinne występowały bardzo rzadko 49,2 tys. (około 1%). Gospodarstwa dwurodzinne natomiast stanowiły 396,4 tys. (ponad 9%). Najwięcej gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w miastach było w woj. mazowieckim (624,9 tys.). Kolejne miejsca zajęły woj. śląskie (646, 6 tys.), woj. wielkopolskie (339,5 tys.) i woj. dolnośląskie (388,5 tys.). Najmniej gospodarstw w miastach odnotowano w woj. opolskim (99,9 tys.) oraz woj. lubuskim (121,2 tys.). Porównując dane z poszczególnych regionów można zauważyć, że woj. mazowieckie miało najwięcej zarówno gospodarstw jednorodzinnych (330,7 tys.), dwurodzinnych (50,0 tys.) i wielorodzinnych (7,2 tys.). Podobnie sytuacja prezentowała się w kontekście gospodarstw jednoosobowych nierodzinnych (199,0 tys.). Wieś Spośród wszystkich 2262,5 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą zamieszkałych na wsi ponad 82% stanowiły gospodarstwa rodzinne, przy czym 1246,3 tys. (tj. 55,1%) było tworzonych przez jedną rodzinę. Gospodarstwa domowe dwurodzinne stanowiły 23,6% ogółu gospodarstw domowych z osobą starszą i mieszkały na wsi. Widoczne jest zróżnicowanie regionalne biorąc pod uwagę skład rodzinnych gospodarstw domowych z osobami starszymi, które mieszkają na wsi. Najwięcej gospodarstw jednorodzinnych mieszkało w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim, lubuskim, opolskim i kujawsko-pomorskim, gdzie ich udziały wynosiły odpowiednio od 58,0% do 56,4%. Natomiast najmniej w małopolskim (52,4%) oraz świętokrzyskim, podlaskim, podkarpackim i śląskim (powyżej 54%). 26 Gospodarstwa dwurodzinne, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. najczęściej przebywały w województwie małopolskim (28,5%) oraz śląskim i wielkopolskim – prawie co czwarte gospodarstwo. Najmniej takich gospodarstw było w województwach: zachodniopomorskim (18,0%), warmińsko-mazurskim (19,4%), dolnośląskim i lubuskim (nieco ponad 20,0%). Gospodarstwa składające się z trzech i większej liczby rodzin występowały rzadko w każdym z województw, a ich udział oscylował pomiędzy 5,0% w województwie pomorskim a 2,8% w województwach opolskim i łódzkim. Warto zwrócić uwagę na wysokie – ponad 20% – udziały gospodarstw domowych nierodzinnych w województwach podlaskim, zachodniopomorskim, lubelskim. Najmniej gospodarstw nierodzinnych z osobą starszą było w województwie małopolskim, wielkopolskim i śląskim, a ich udziały wynosiły odpowiednio 14,3%, 14,7% i 15,2%. Analizując sytuację rodzinną należy wziąć również pod uwagę stały, na przestrzeni dziesięcioleci, spadek liczby rodzin wielopokoleniowych na rzecz rozwoju rodzin nuklearnych, a także skalę feminizacji starości. Proces ten niesie za sobą wiele wyzwań społecznych, w tym m.in. rozluźnienie relacji rodzinnych czy brak poczucia przynależności – szczególnie w przypadku osób starszych, niesamodzielnych. 4. Usługi społeczne System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia. Skierowany jest do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w trudnej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. W 2024 r. rzeczywista liczba rodzin objętych pomocą społeczną, w tym wyłącznie w postaci pracy socjalnej w 2024 r. wyniosła 851 732, w tym na wsi 334 543. W 2024 r. pomocą społeczną objęto 193 060 rodzin emerytów i rencistów. Należy zwrócić uwagę, że prawie 75% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa jednoosobowe, w tym ponad 1/3 na wsi – 64 825. WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn, wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi mogą zostać przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji usługi opiekuńcze ogółem w ramach zadań własnych gminy 22) – 111 537. 22) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 27 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich Są to usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przyznane w formie usług sąsiedzkich. Jest to zatem jedna z form (nieobligatoryjna) świadczenia usług opiekuńczych. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Usługi te mogą być świadczone przez osobę pełnoletnią, która spełnia wymagania określone w ustawie 23) . •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 24) – 3 153. 23) ustawa o pomocy społecznej. 24) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 96.5 94.2 96.6 88.2 92.2 95.9 68.6 88.8 91.5 86.4 91.8 80.2 98.8 82.2 93.8 91.7 89.2 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 28 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności i świadczone są przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 25) – 5 139. 25) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29.2 16.4 19 39.2 18 35.8 16.1 36.9 12.7 21.1 19.2 12.4 32.9 15.5 20.1 17.2 21.6 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530354045 29 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są świadczeniem należącym do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej i realizowane są ze środków budżetu państwa dla szczególnej grupy osób wykazujących zaburzenia psychiczne. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 26) – 14 555. 26) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 10.6 12.8 5.2 8.8 26.9 10.6 1.7 9.4 9.9 9.9 11 7.3 6.1 11.3 13.2 8.3 10.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530 30 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia Osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkiem wsparcia może być ośrodek wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, dzienny dom pomocy, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schronisko i dom dla bezdomnych oraz klub samopomocy. •liczba ośrodków 27) – 2 676 •liczba miejsc 28) – 89 400 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 29) – 109 482. Mieszkania treningowe i wspomagane 27) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 28) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 42.5 52.2 26.7 65.7 43.1 77.2 45.8 71.3 49.3 42.2 45.6 20.3 18.3 32.4 98.6 41.4 47.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 31 Mieszkania treningowe i wspomagane 30) są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierające te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Każde mieszkanie treningowe i wspomagane musi spełniać minimalne standardy określone w rozporządzeniu 31) . •liczba ośrodków 32) – 2 093 •liczba miejsc 33) – 5 571 liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 34) – 5 225. Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. województwoliczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie213513385 kujawsko-pomorskie123289288 lubelskie105371313 lubuskie64138112 łódzkie119303342 małopolskie143489444 mazowieckie81260223 opolskie89147156 podkarpackie3611484 podlaskie3610669 pomorskie132444520 śląskie247792846 świętokrzyskie329420360 warmińsko-mazurskie95257159 wielkopolskie184568520 zachodniopomorskie97360404 RAZEM2 0935 5715 225 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej 30) zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 31) Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2023 r. (Dz. U. 2023 r. poz. 2354) w sprawie mieszkań treningowych i wspomaganych. 32) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 33) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 32 To usługi świadczone przez dom pomocy społecznej w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej osobom pełnoletnim wymagającym wsparcia z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niebędącym mieszkańcami domu. Usługi wsparcia krótkoterminowego mogą być przyznane osobie, która wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Usługi wsparcia krótkoterminowego w domach pomocy społecznej 35) : •liczba jednostek – 34 •liczba miejsc – 151 •liczba osób korzystających – 167 36) INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób, które w nim przebywają. Możliwość pobytu w domu pomocy społecznej przysługuje osobie, która wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu oraz której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. •liczba jednostek 37) – 824 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 38) – 80 322 (49 338 miejsc dla osób urodzonych w latach 1916–1964) •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS- ów 39) – było 78 323 mieszkańców, w tym 49 338 osób w wieku 60 lat i więcej. Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. ogółem liczbaDomy Pomocy Społecznej w podziale na typy i sposoby ich łączenia 40) jednostekMieszkańców urodzonych w 35) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 36) Zgodnie z objaśnieniami: Należy wykazać liczbę osób korzystających z usługi wsparcia krótkoterminowego w ciągu całego roku sprawozdawczego (od 1 I 2024 do 31 XII 2024). Każdą osobę należy wykazać tylko jeden raz, nawet jeśli wielokrotnie skorzystała w ciągu roku z usług. 37) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 38) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 39) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 40) zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 33 latach 1916– 1964 OGÓŁEM z tego dla: 82449 338 1) osób w podeszłym wieku845 150 2) osób przewlekle somatycznie chorych13911 093 3) osób przewlekle psychicznie chorych17511 240 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie1123 317 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie35174 6) osób niepełnosprawnych fizycznie6297 7) osób uzależnionych od alkoholu124 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 1228 760 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 153 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 211 410 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 651 007 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 41) 525 713 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne Domy Pomocy Usługi opiekuńcze i bytowe w rodzinnym domu pomocy świadczone są całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony (o jakim mowa w art. 25 ustawy o pomocy społecznej). W domu takim może mieszkać od trzech do ośmiu osób wymagających wsparcia w tej formie. Z usług tych może skorzystać osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: z powodu wieku lub niepełnosprawności wymaga pomocy innych osób, nie można zapewnić jej usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. •liczba ośrodków 42) – 55 ogółem •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 43) – 406 ogółem •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 44) – 430 ogółem. Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r. Inny podmiot prowadzący na zlecenie gminy Województwo liczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie32113 kujawsko-pomorskie32426 41) Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 42) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 43) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 44) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34 lubelskie43232 lubuskie144 łódzkie144 małopolskie188 mazowieckie000 opolskie000 podkarpackie188 podlaskie75154 pomorskie32433 śląskie189 świętokrzyskie107995 warmińsko-mazurskie1497103 wielkopolskie53833 zachodniopomorskie188 RAZEM55406430 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku może być prowadzona po uzyskaniu zezwolenia wojewody 45) . Wojewoda wydaje zezwolenie, jeżeli podmiot o nie występujący: spełnia warunki określone w ustawie o pomocy społecznej, spełnia standardy, o których mowa w ustawie 46) . Standardy te określają zakres usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Opieka w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku polega na świadczeniu przez całą dobę usług: 1. opiekuńczych zapewniających: •udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, • pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby, • opiekę higieniczną, • niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych, •kontakty z otoczeniem; 2. bytowych zapewniających: •miejsce pobytu, • wyżywienie, •utrzymanie czystości. Sposób świadczenia usług powinien uwzględniać stan zdrowia, sprawność fizyczną i intelektualną oraz indywidualne potrzeby i możliwości osoby przebywającej w placówce, a także prawa człowieka, w tym w szczególności prawo do godności, wolności, intymności i poczucia bezpieczeństwa. •liczba ośrodków 47) – 707 45) zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej 46) art. 68 ustawy o pomocy społecznej 47) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 35 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 48) – 28 896 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS-ów placówek 49) – 24 956 (prowadzone w ramach działalności gospodarczej 21 542, statutowej 3 414), brak danych w zakresie osób starszych. Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-05 za 2024 r. KADRA POMOCY SPOŁECZNEJ •liczba pracowników socjalnych (zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024) – 22 046 osób •liczba pracowników wykonujących usługi opiekuńcze 50) – zatrudnieni w OPS – 6 305, w CUS – 332 Kadra pomocy społecznej w domach pomocy społecznej (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 51) •liczba pracowników socjalnych – 1 962, •liczba pielęgniarek – 3 988, •liczba opiekunów i opiekunów medycznych – 21 124, •liczba terapeutów – 2 551, •liczba fizjoterapeutów – 991 osób. Kadra pomocy społecznej w środowiskowych domach samopomocy (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 52) •liczba pracowników socjalnych – 346 •liczba pielęgniarek – 159 •liczba instruktorów terapii zajęciowej – 2 368 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW 48) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 49) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 50) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 51) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 52) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. Ogółem liczbaWojewództwo PlacówekMiejscMieszkańców dolnośląskie582 3602 086 kujawsko-pomorskie29947753 lubelskie21697590 lubuskie14415354 łódzkie331 1601 098 małopolskie562 4532 142 mazowieckie1516 7485 814 opolskie331 3101 188 podkarpackie19812687 podlaskie23963816 pomorskie873 1682 741 śląskie923 9943 442 świętokrzyskie20911742 warmińsko-mazurskie00 0 wielkopolskie461 817 1 493 zachodniopomorskie251 1411 010 RAZEM70728 89624 956 36 Opieka 75+ W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizowany jest program „Opieka 75+”, który skierowany jest do gmin miejskich, wiejskich oraz miejsko – wiejskich, liczących do 60 tys. mieszkańców. Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. Wysokość dotacji celowej z budżetu państwa w roku bieżącym nie może przekroczyć 60% kosztów realizacji zadania. W ramach programu, gmina przystępująca do jego realizacji, może skorzystać z dofinansowania ze środków budżetu państwa na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli: 1)dane świadczenie realizuje samodzielnie tj. przez pracowników ośrodka pomocy społecznej, urzędu gminy lub innych gminnych jednostek organizacyjnych lub 2)zleca realizację przedmiotowego zadania organizacjom pozarządowym lub 3)kupuje usługi opiekuńcze od podmiotów sektora prywatnego. Środki finansowe z programu mogą być przeznaczone na dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Zgodnie z danymi przekazanymi przez MRPiPS w 2024 r. program był realizowany przez 691 gmin – najwięcej w woj. mazowieckim i wielkopolskim, natomiast najmniej w woj. łódzkim i opolskim. Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że program realizowało około 28%. Dla porównania w 2023 r. było to 612 gmin. Wsparciem w ramach usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych z programu objęto łącznie 14 311 osób. 37 Wykres 26 Program Opieka 75+ Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Korpus Wsparcia Seniorów Realizowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej program „Korpus Wsparcia Seniorów” jest elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W roku 2024 program zakładał realizację dwóch Modułów: Moduł I, którego celem było zapewnienie usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich seniorom w wieku 60 lat i więcej. Usługi sąsiedzkie świadczone w ramach Modułu I obejmowały swoim zakresem pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji, oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Moduł II, którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych przez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. W ramach Modułu II gminy mogły uzyskać wsparcie finansowe na dofinansowanie zakupu, jak również kosztów użytkowania tzw. opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa oraz 45 68 45 33 43 40 14 48 25 84 52 22 26 44 46 56 1253 1599 1070 558 1180 585 218 623 903 1349 1081 579 327 565 1129 1292 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020040060080010001200140016001800 liczba osób objętych wspraciemliczba gmin realizujących projekt 38 na dofinansowanie kosztów użytkowania opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa zakupionych w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów w latach 2022–2023. Na realizację programu w 2024 r. przeznaczono ogółem kwotę 50 mln zł, w tym 29 840.000,00 zł na realizację Modułu I oraz 20 160 000,00 zł na realizację Modułu II. Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r. WojewództwoLiczba gmin Liczba osób w wieku 60 lat i więcej objętych wsparciem w ramach Modułu I Całkowity koszt realizacji Modułu I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” na 2024 r. (dotacja + wkład własny) – (w zł) WYKONANIE – Wysokość środków faktycznie wydatkowanych na realizację MODUŁU I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” (dotacja) – (w zł) dolnośląskie26138654 286,09484 993,94 kujawsko-pomorskie302211 147 644,79813 341,51 lubelskie30129637 164,03502 094,60 lubuskie25141567 955,83439 565,58 łódzkie1794449 330,00350 973,67 małopolskie34211936 777,95699 148,64 mazowieckie643101 557 688,861 158 329,42 opolskie936156 608,30124 969,85 podkarpackie562761 263 064,07989 592,13 podlaskie1785418 057,27316 614,45 pomorskie432501 142 094,11886 530,51 śląskie28141609 251,36486 249,19 świętokrzyskie362411 228 148,67927 221,11 warmińsko-mazurskie22108496 849,15385 163,22 wielkopolskie362401 071 915,66796 792,78 zachodniopomorskie30178687 298,41539 961,69 RAZEM503279913 024 134,559 901 542,29 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Z analizy przekazanych danych wynika, że w 2024 r. w programie uczestniczyło ogółem 503 gminy. Wsparciem w ramach programu objęto 2 799 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w 2024 r. wyniosła 9 901 542,29 zł. Biorąc pod uwagę powyższe dane należy podkreślić, że zauważalny jest widoczny w ostatnich latach rozwój katalogu świadczonych usług społecznych, jednak ich poziom jest zdecydowanie niewystarczający. Konsekwentnie rozszerzana oferta usług, zarówno w formie ogólnokrajowych, jak i lokalnych rozwiązań, umożliwi skuteczne i dopasowane do indywidualnych potrzeb wsparcie osób najbardziej potrzebujących. Działania te przyczynią się do ograniczenia nierówności społecznych i wykluczenia społecznego w zbiorowości osób starszych. 39 5. Sytuacja na rynku pracy W 2024 r. ludność aktywna zawodowo w wieku 60–89 lat liczyła 1 438 tys. osób tj. o 0,3% mniej niż rok wcześniej (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL). Wśród tych osób 98,5% to osoby pracujące. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60–89 lat, podobnie jak w roku poprzednim, stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15–89 lat. Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2024 r., w analizowanej grupie wieku, wyniósł 65,6%. W 2024 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60–89 lat wyniósł 15,2%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,4%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2024 r. na poziomie 15,0% (wobec 15,2% rok wcześniej). Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. Wyszczególnienie OgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35014 55815 79218 30312 047 w tym osoby w wieku 60–89 lat9 4484 0065 4426 0293 418 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 7439 5588 18410 7916 952 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 438944493946492 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 2319 3007 93110 4906 740 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 417927490931486 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem12 6074 9997 6087 5125 095 w tym osoby w wieku 60–89 lat8 0103 0614 9495 0832 927 Współczynnik aktywności zawodowej – w %. Dane średnioroczne. Ogółem58,565,751,859,057,7 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,223,69,115,714,4 Wskaźnik zatrudnienia – w %. Dane średnioroczne. Ogółem56,863,950,257,355,9 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,023,19,015,414,2 Bierni zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem5 4382 0953 3433 3462 092 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem5 4362 0933 3433 3452 091 osoby nieposzukujące pracy – emerytura4 9581 8003 1583 0901 868 osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 29522471154141 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem786,2380,4405,8427,2359 w tym osoby w wieku 60 lat i więcej49,048,70,328,120,9 Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. Źródło: Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) ; dane dot. bezrobotnych – dane MRPiPS. Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60–89 lat wyniosła 8 010 tys. i wzrosła o 1,0% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,8% osób w analizowanej grupie wieku. 40 Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60–74 lata było pobieranie emerytury, którą w 2024 r. wskazało 91,2% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,4% biernych zawodowo w wieku 60–74 lata. W końcu 2024 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,7 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia, tj. o 0,3 tys. osób, czyli 0,2% więcej niż w końcu 2023 r. Bezrobotni powyżej 50. roku życia w końcu 2024 r. stanowili 26,9% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych wobec 26,8% rok wcześniej. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2024 r. 49,0 tys. (tj. 6,2%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do końca 2023 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 2,6 tys. osób, tj. o 4,9%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2024 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,1 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 14,0% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. (Niektóre osoby są liczone kilkukrotnie, jeśli w ciągu roku brały udział w więcej niż jednej aktywnej formie przeciwdziałania bezrobociu.) W porównaniu do 2023 r. liczba bezrobotnych powyżej 50. roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 0,6 tys. osób, tj. o 1,7%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 2,8%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50. roku życia rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,5 tys.) oraz staż (6,2 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęło w 2024 r. 96 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 22,2% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 86,7% osób powyżej 50. roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2024 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2024 r. rozpoczęło udział 595 bezrobotnych powyżej 50. roku życia, co stanowiło 20,4% ogółu bezrobotnych, którzy rozpoczęli udział w programach regionalnych. Udział w programach zakończyło 515 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 357 osób (tj. 69,3% tych, którzy zakończyli udział). Na mocy ustawy 53) , osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia były w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Szczegółowe dane na temat udziału w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu były więc zbierane o osobach bezrobotnych w tym wieku. Na mocy ustawy o promocji (...) osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia mogły na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo, wg ustawy bezrobotnym powyżej 50. roku życia przysługiwało pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, umożliwiających zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji przewidziała także szereg instrumentów kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: 53) z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która obowiązywała w 2024 r. 41 •pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50. rok życia, mógł otrzymać refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; •pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniający osoby, które ukończyły 50 rok życia, i w okresie 30 dni przed zatrudnieniem pozostawały w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy byli zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; •pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn byli całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; •pracodawcy lub przedsiębiorcy mogli również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60. rok życia). 6. Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2024 r. 33,1% osób w wieku 60 lat i więcej oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (36,0%) niż kobiety (31,0%). Z kolei 19,7% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (20,2% wobec 19,0%). Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,8%) niż na wsi (31,9%), „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał również większy odsetek mieszkańców miast (20,2%) niż wsi (18,9%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,2% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 3.6 15.4 45 33.5 2.5 3.8 16.5 48.7 29 2 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 KobietyMężczyźni 42 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2024 r. 62,0% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano, że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,1%) niż mężczyźni (58,9%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (62,7%) niż na wsi (60,7%). Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 4 16.2 46 31.4 2.3 3.2 15.7 49.2 29.9 1.9 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 wieśmiasto 41.1 58.9 35.9 64.1 nie tak 010203040506070 kobietymężczyźni 43 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m-sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2024 r. 42,0% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,5 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem Razem Poważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(- am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10042,012,729,258,0 Mężczyźni10039,312,926,460,7 Kobiety100 43,812,631,256,2 Miasta10042,013,428,658,0 Wieś10041,811,530,358,2 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 84,5% osób starszych. Z tej grupy 8,9% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,1%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2024 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. 37.3 62.7 39.3 60.7 nie tak 010203040506070 wieśmiasto 44 ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Podstawowa Opieka Zdrowotna stanowi kluczowy element systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Obejmuje świadczenia medyczne udzielane przez lekarza rodzinnego czy pielęgniarkę. Celem POZ jest zapewnienie pacjentom – w tym osobom starszym – łatwego dostępu do podstawowej diagnostyki, leczenia, profilaktyki oraz opieki zdrowotnej bez konieczności skierowania do specjalisty. Dla seniorów POZ odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu chorób przewlekłych, prowadzeniu badań kontrolnych i utrzymaniu dobrej jakości życia. •ogólna liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat: 80 413 370 •liczba porad udzielona kobietom w wieku 60 i więcej lat: 48 851 112 •liczba porad udzielona mężczyznom w wieku 60 i więcej lat: 31 561 957 •liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat (płeć nieokreślona): 301 Przeciętna liczba porad udzielonych w podstawowej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 5 porad, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 8,8 porady. Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna (AOS) – to część systemu opieki zdrowotnej w Polsce, która obejmuje świadczenia zdrowotne udzielane przez lekarzy specjalistów poza szpitalem, najczęściej w poradniach specjalistycznych. W ramach AOS pacjent może skorzystać z konsultacji, diagnostyki oraz leczenia w takich dziedzinach jak m.in. kardiologia, ortopedia, neurologia, dermatologia czy endokrynologia. Do skorzystania z AOS (w ramach NFZ) zwykle wymagane jest skierowanie od lekarza POZ, z wyjątkiem niektórych specjalizacji (np. ginekologa, psychiatry, onkologa). AOS jest szczególnie ważna w leczeniu schorzeń przewlekłych i wymagających specjalistycznej wiedzy. Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. OW NFZOW pacjentapłećliczba porad 01Dolnośląskiekobiety1 777 056 01Dolnośląskiemężczyźni1 110 858 02Kujawsko-pomorskiekobiety1 230 355 02Kujawsko-pomorskiemężczyźni830 277 03Lubelskiekobiety1 547 047 03Lubelskiemężczyźni967 030 04Lubuskiekobiety554 264 04Lubuskiemężczyźni393 751 05Łódzkiekobiety1 970 394 05Łódzkiemężczyźni1 186 933 06Małopolskiekobiety2 294 137 06Małopolskiemężczyźni1 501 603 07Mazowieckiekobiety3 839 260 07Mazowieckiemężczyźni2 307 131 08Opolskiekobiety535 119 08Opolskiemężczyźni362 411 09Podkarpackiekobiety1 331 459 09Podkarpackiemężczyźni934 189 10Podlaskiekobiety887 345 45 10Podlaskiemężczyźni570 261 11Pomorskiekobiety1 627 624 11Pomorskiemężczyźni1 109 790 12Śląskiekobiety3 704 650 12Śląskiemężczyźni2 410 367 13Świętokrzyskiekobiety849 585 13Świętokrzyskiemężczyźni568 126 14Warmińsko-mazurskiekobiety861 623 14Warmińsko-mazurskiemężczyźni566 349 15Wielkopolskiekobiety1 936 315 15Wielkopolskiemężczyźni1 336 015 16Zachodniopomorskiekobiety1 097 861 16Zachodniopomorskiemężczyźni736 179 PolskaPolskakobiety26 044 094 PolskaPolskamężczyźni16 891 270 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej udzielono łącznie 42,5 mln porad pacjentom w wieku 60 lat i więcej, w tym 60% z nich dotyczyła kobiet i 40% mężczyzn. Ponadto, lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,8 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,2% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 9,6 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 15,1 porady. Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku. Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W ramach AOS osoby w wieku senioralnym mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej we wszystkich poradniach specjalistycznych dedykowanych pacjentom dorosłym, zgodnie z aktualnymi potrzebami wynikającymi ze stanu zdrowia. Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. liczba pacjentów geriatrycznych63 224 wartość rozliczonych świadczeń348 503 482 zł liczba świadczeniodawców138 liczba oddziałów geriatrycznych 60 liczba łóżek1 266 54) liczba korzystających33 353 liczba poradni geriatrycznych110 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka długoterminowa Opiekę długoterminową definiuje się jako zakres usług udzielanych osobom z ograniczoną fizyczną, psychiczną lub poznawczą zdolnością funkcjonowania, które na skutek tych ograniczeń przez dłuższy czas stają się zależne od pomocy w podstawowych aktywnościach życia codziennego. Opiekę tę można traktować jako całokształt działań medycznych i społecznych polegających 54) dane za 2023 r. 46 na świadczeniu długotrwałej opieki pielęgniarskiej, rehabilitacji, świadczeń terapeutycznych i usług pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz kontynuacji leczenia farmakologicznego i dietetycznego osobom przewlekle chorym i niesamodzielnym, które nie wymagają hospitalizacji w warunkach oddziału szpitalnego. Opieka ta może być udzielana przez opiekunów formalnych (personel medyczny i pracowników pomocy społecznej) lub opiekunów nieformalnych (rodzinę, bliskich, wolontariuszy). W Polsce pod pojęciem opieki długoterminowej zwykło się rozumieć korzystanie z systemu opieki zdrowotnej (co odzwierciedla również formalne nazewnictwo systemu świadczeń gwarantowanych, gdyż jedynie świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w systemie ochrony zdrowia są udzielane jako „świadczenia opieki długoterminowej”, natomiast świadczenia opiekuńcze udzielane w ramach systemu pomocy społecznej przyjmują formalnie inną nazwę, stosownie do ich rodzaju i zakresu). Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach ostrego oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. W ramach kamienia milowego A70G Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) 55) trwa aktualnie realizacja priorytetów reformy opieki długoterminowej w Polsce określonych na podstawie strategicznego przeglądu opieki długoterminowej w Polsce (w oparciu o wnioski z realizacji kamienia milowego A69G). Reforma zakłada wejście w życie do końca 2025 r. przepisów prawnych zapewniających w szczególności: •zdefiniowanie „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej); •zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”; • zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego; • zmianę przepisów lub przyjęcie nowych przepisów dotyczących standardów jakości opieki długoterminowej w ramach systemów pomocy społecznej i opieki zdrowotnej, w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy; •wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz działalność informacyjną. Nowe definicje opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna nieformalnego zostaną wprowadzone w życie poprzez ustawę. Rozwiązanie to pozwoli na formalne włączenie w obszar opieki długoterminowej działań z zakresu pomocy społecznej lub wsparcia osób z niepełnosprawnościami. 55) realizowanego w ramach reformy A4.6 „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” 47 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych 490 liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie 62 liczba pacjentów korzystających ze świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych 107541 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 3 391 088 039 zł, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców1 417 świadczeniodawców liczba wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa) 9 590 272 wizyty pielęgniarki lub fizjoterapeuty, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba porad lekarskich (w opiece stacjonarnej i domowej) w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej 3 229 917 porad lekarskich, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba oczekujących do ZPO i ZOL-i22 011 (dane NFZ) przeciętny czas oczekiwania na miejscewarunkowany wypisem pacjenta Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe. Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej osobom starszym są udzielane w warunkach: •stacjonarnych – w hospicjach domowym i oddziałach medycyny paliatywnej; •ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; •domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. liczba hospicjów stacjonarnych148 liczba łóżek4 737 56) liczba hospicjów domowych 568 liczba pacjentów korzystających z opieki paliatywnej i hospicyjnej 93 063 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 1 674 280 202 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców 544 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia 56) dane za 2023 r. Dane za 2024 r. są aktualnie niedostępne. 48 Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia finansowane i realizowane są w oparciu o rozporządzenie 57) . Wykaz świadczeń w nim zawartych obejmuje świadczenia ambulatoryjne i stacjonarne. W systemie nie są realizowane świadczenia dedykowane wyłącznie osobom starszym – świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają z rehabilitacji na zasadach ogólnych tj. 1.udzielanej w warunkach ambulatoryjnych: •lekarskiej ambulatoryjnej opieki rehabilitacyjnej, •fizjoterapii ambulatoryjnej; 2.udzielanej w warunkach domowych – fizjoterapii domowej; 3.udzielanej w warunkach ośrodka/oddziału dziennego: •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji osób z dysfunkcją słuchu i mowy, •rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku, •rehabilitacji pulmonologicznej; 4.udzielanej w warunkach stacjonarnych: •rehabilitacji neurologicznej, •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji pulmonologicznej. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim i różnorodnym spektrum zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy lekarz kierujący, wystawiając skierowanie decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r. liczba pacjentów korzystających z rehabilitacji1 929 285 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń4 696 401 096 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców2 781 (2 611 udzielało świadczeń pacjentom w wieku >= 60 lat) liczba porad lekarskich, 881 831 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba wizyt fizjoterapeutycznych, 3 640 263 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba zabiegów fizjoterapeutycznych skierowanych do osób w wieku 60 lat i więcej 200 621 268 dla pacjentów w wieku >= 60 lat Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Do najczęściej występujących rozpoznań wśród pacjentów w wieku 60 lat i więcej, którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej należały: M47 – Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, M15 – Zwyrodnienia wielostawowe, M17 – Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych (gonartroza). 57) rozporządzenie Ministra Zdrowia z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2023 poz. 1954). 49 Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 58) . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób w wieku 60 lat i więcej: • świadczenia stacjonarne – świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia; • świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60. roku życia. W 2024 r. udzielono łącznie 7 638 świadczeń psychogeriatrycznych osobom w wieku 60 lat i więcej. Ratownictwo medyczne W 2024 r. ze świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w zakresie pozaszpitalnym skorzystało 3 153,7 tyś. osób, z tego 1 593,6 tys. osób stanowiły osoby w wieku 65 lat i więcej (50,5%). Ponadto 4 093,0 tys. osób skorzystało ze świadczeń w izbie przyjęć lub SOR w trybie ambulatoryjnym. Osoby w wieku 65 lat i więcej stanowiły prawie 25% tej grupy. Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. Z ogółem w wiekuWyszczególnienie Ogółem 65 lat i więcej 0–64 lata Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia (w tys.) 3 153,71 593,61 560,0 Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia na 1 tys. ludności w danym wieku 8420952 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym (w tys.) 4 093,0993,53 099,4 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym na 1 tys. ludności w danym wieku 109130104 Źródło: Badanie GUS (formularz ZD-4) Lecznictwo uzdrowiskowe Ponadto, w 2024 r. odnotowano 849,6 tys. kuracjuszy leczenia uzdrowiskowego w trybie stacjonarnym i ambulatoryjnym (z wyłączeniem cudzoziemców). Z tej liczby kuracjuszy leczonych stacjonarnie i ambulatoryjnie w wieku 65 lat i więcej było 477,3 tys. osób (tj. 56,2% ogółu kuracjuszy). Najwięcej kuracjuszy odnotowano na terenie woj. kujawsko-pomorskiego (117 647) oraz woj. zachodniopomorskiego (94 630). 58) Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. 50 KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku), a liczba pracujących lekarzy specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych wynosiła 26 512. Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych 2 434 lekarzy 59) . Według metodologii Ministerstwa Zdrowia za aktywnego zawodowo lekarza uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM). Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Naczelna Izba Lekarska za aktywnego zawodowo lekarza uznaje osobę, która składa oświadczenie aktywności zawodowej w Naczelnej Izbie Lekarskiej i nie zgłasza zaprzestania aktywności zawodowej lub nie została zgłoszona jej śmierć ani nie zidentyfikowano zgonu w danych GUS (identyfikacja jest przeprowadzana 1–2 razy w roku). Na koniec 2024 r. liczba lekarzy pracujących w dziedzinie: • geriatrii była równa 559 lekarzy – najwięcej w woj. śląskim (111) oraz woj. mazowieckim (95), najmniej w woj. świętokrzyskim (6) oraz woj. warmińsko-mazurskim i opolskim (9); • chorób wewnętrznych była równa 26 512 lekarzy – najwięcej w woj. mazowieckim (5 930) oraz woj. śląskim (3 425), natomiast najmniej w woj. lubuskim (430) oraz woj. opolskim (495). Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki przygotowane na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnym okresie życia oraz w różnym stanie zdrowia, a także pielęgniarki z kwalifikacjami specjalistycznymi uzyskanymi w procesie kształcenia podyplomowego w poszczególnych dziedzinach: •chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, •anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, • pielęgniarstwa opieki długoterminowej, •neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, •opieki paliatywnej, •podstaw rehabilitacji. Zgodnie z danymi za 2024 r. zatrudnionych było łącznie 230 750 pielęgniarek (stan na ostatni kwartał roku). Za aktywną zawodowo pielęgniarkę uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM) 60) . 59) według metodologii DAiS MZ. 60) Według metodologii Ministerstwa Zdrowia. 51 Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. Według danych Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych, według stanu na dzień 31.12.2024 r., liczba pielęgniarek z poszczególną specjalizacją była równa: •pielęgniarstwo geriatryczne – 2 866, •pielęgniarstwo internistyczne – 12 828, •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 3 258, •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 2 962, •pielęgniarstwo rodzinne – 5 822. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych nie publikuje danych dotyczących kursów specjalistycznych. Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. NIPiP publikuje jednak dane dotyczące osób, które ukończyły kurs kwalifikacyjny w określonej dziedzinie pielęgniarstwa (stan na 31.12.2024 r.) i liczby te prezentują się następująco dla wybranych, przykładowych dziedzin: •pielęgniarstwo geriatryczne – 525 •pielęgniarstwo internistyczne – 213 •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 12 018 •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 3 210 •pielęgniarstwo rodzinne – 24 420. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r., w placówkach ochrony zdrowia pracowało 13 477 opiekunów medycznych 61) – najwięcej w woj. śląskim (1 872) oraz woj. mazowieckim (1 744), natomiast najmniej w woj. podlaskim (229) oraz woj. świętokrzyskim (241). 61) Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (Bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS). 52 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Jednocześnie, łącznie 2 457 opiekunów medycznych pracowało w obszarze opieki długoterminowej – podobnie jak w przypadku liczb na poziomie ogólnokrajowym – najwięcej w woj. mazowieckim (431) oraz woj. śląskim (329), natomiast najmniej w woj. podlaskim (31) oraz woj. świętokrzyskim (41). Starzenie się jest związane ze stopniowym pogorszeniem się stanu zdrowia i narastaniem problemów z wykonywaniem codziennych czynności. Stanowi to znaczące wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia w zakresie dostępności świadczeń medycznych oraz opieki długoterminowej. Realizowana reforma opieki długoterminowej, w ramach KPO, poprzez miedzy innymi zdefiniowanie opieki długoterminowej wraz z określeniem usług i świadczeń zaliczanych do tego obszaru, pozwoli na określenie rzeczywistego zaspokojenia potrzeb w tym zakresie, identyfikację skali niezaspokojonych potrzeb oraz podjęcie działań zmierzających do lepszej koordynacji wsparcia pomiędzy systemem ochrony zdrowia i pomocy społecznej. 7. Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu Osoby starsze posiadają najniższe kompetencje cyfrowe na tle innych grup wiekowych. Wśród osób w wieku 55–64 posiadający podstawowe lub ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe stanowili w 2024 r. 30,8%, natomiast w grupie 65–74 lata tylko 13,7%. W przypadku szerszej grupy wiekowej – osób w wieku od 55. do 74 roku życia osoby z co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi stanowiły 22,0% tej grupy (tj. 1 911 602 osób z 8 699 943). Dla porównania w Polsce osób z co najmniej podstawowymi kompetencjami cyfrowymi (wśród osób w wieku 16–74 lata) było 48,8%. 637 953 507 241 1872 911 229 537 375 1744 1258 793 367 607 1153 1293 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 0200400600800100012001400160018002000 Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy)* 53 W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego odnotowano poprawę w zakresie wzrostu kompetencji cyfrowych osób starszych, w tym zmniejszenie wśród tej grupy liczby osób nigdy nie korzystających z Internetu. W 2023 r. wśród osób w wieku 55–74 było 18,4% posiadających podstawowe oraz ponadpodstawowe kompetencje cyfrowe (tj. 1 628 030 z 8 826 908), natomiast osoby nigdy nie korzystające z Internetu stanowiły 25,8% tej grupy (tj. 2 274 586 z 8 826 908 osób). Najwięcej osób nigdy nie korzystających z Internetu było również wśród najstarszych grup wiekowych. Osoby, które nigdy nie korzystały z internetu (pierwotne wykluczenie cyfrowe) wśród osób w wieku 60–74 lata stanowiły 26,5%. Dla porównania w Polsce osoby nigdy nie korzystające z internetu wśród osób w wieku 16–74 lata stanowiły 8,5% w 2024 r. Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 36,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie – 19,0%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia – 8,3%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,4% osób w wieku 60–74 lata. Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS W Polsce w 2024 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało łącznie 22 886,4 tys. osób w wieku 16–74 lata, z tego 4542,4 tys. osób w wieku 60–74 lata – stanowiło to 66,5% ogółu osób w tej grupie wieku, wobec 61,9% w roku poprzednim. 66.5 36.9 19 8.3 2.4 67.6 37.1 19.5 8.7 2.3 65 36.7 18.2 7.7 2.4 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 latakobietymężczyźni 73.8 67.6 2.4 3.7 26.2 73.2 65 2.9 5.2 26.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu kobietymężczyźni 54 Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2024 r. 67,6% kobiet i 65,0% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Szkoła międzypokoleniowa W celu wzmacniania kompetencji cyfrowej seniorów – Minister ds. Polityki Senioralnej Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Edukacji Narodowej, i Państwowy Instytut Badawczy NASK – zrealizowali wspólnie projekt „Szkoła międzypokoleniowa”. Konkurs był skierowany do szkół podstawowych i ponadpodstawowych podłączonych do Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Zadaniem szkół biorących udział w rywalizacji było zaangażowanie swoich uczniów i zorganizowanie z nimi międzypokoleniowych warsztatów dla seniorów dotyczących bezpiecznego korzystania z Internetu. Projekt miał na celu otwarcie szkół na zajęcia z udziałem seniorów oraz stworzenie warunków do integracji międzypokoleniowej. Nauczyciele wraz ze swoimi uczniami mieli za zadanie wymyślić i zorganizować warsztaty dla seniorów poświęcone kompetencjom cyfrowym i cyberbezpieczeństwu, podczas których dzielili się nie tylko swoją wiedzą i umiejętnościami, ale też rozpoczęli bezcenny międzypokoleniowy dialog. W inicjatywie udział wzięło ponad 1550 szkół, 10 tysięcy seniorów oraz 11 tysięcy uczniów, którzy razem pracowali nad przełamywaniem barier cyfrowych. Dzięki zaangażowaniu młodszych pokoleń, osoby starsze mogły nauczyć się korzystania z internetu, aplikacji mobilnych, a także zdobyć wiedzę z zakresu cyberbezpieczeństwa. Czytelnictwo wśród osób starszych W 2024 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5,4 mln czytelników, z czego 18,5% stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2023 r. jest to o 0,6 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,8%), woj. warmińsko-mazurskiego (21,4%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,4%) i woj. podkarpackiego (15,4%). Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) 23.8 17.6 21.4 18.8 20.8 18.9 17.6 15.4 18.3 17.3 14.4 20.4 20.7 17.5 20.6 20.4 18.5 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska ogółem 051015202530 55 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Aktywność edukacyjna W 2022 r. 62) w Polsce 31,7% osób w wieku 60–69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18–69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18–69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60–69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwie k formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalny m W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. ogółem24 83313 3992 2884 9176 64611 98811 435 w tym 60–642 361800•1781797401 561 65–69 lat2 529749•1261277321 780 mężczyźni 12 2246 4259632 2893 0345 7045 800 w tym 60–641 107387•109110337721 65–69 lat1 056266•25 v 26 v 256790 kobiety 12 6096 9741 3252 6283 6126 2835 635 w tym 60–641 254413•6869404841 65–69 lat1 473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60–69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 63) W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. ogółem 24 83317 91311 2715 3461 2976 679 w tym 60–642 3611 340940309911 008 65–69 lat2 5291 3828953771101 124 mężczyźni 12 2248 6865 5162 6015693 413 w tym 60–641 10762343615136 v 479 62) Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 63) (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 56 65–69 lat1 05653837513925 v 501 kobiety 12 6099 2275 7542 7457273 266 w tym 60–641 25471750415755 v 529 65–69 lat1 47384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 64) udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko-pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22, GUS Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Mając na uwadze, że dane z GUS dotyczące liczby UTW w Polsce pochodzą z badania realizowanego w cyklu kilkuletnim – poniżej umieszczona została także informacja aktualizująca, przekazana przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Zgodnie z przekazanymi danymi dokładne ustalenie działających w Polsce UTW jest trudne i zawsze obarczone błędem, z uwagi na różnorodność form organizacyjno-prawnych, w jakich działają. Jedynie UTW posiadające osobowość prawną – Stowarzyszenia i Fundacje (wpisane do KRS) są łatwe do identyfikacji – jest ich ok. 40%. Pozostałe funkcjonują w ramach: jednostek samorządu terytorialnego, (jak GOSIR-y, Domy Kultury), w strukturach wyższych uczelni, państwowych i prywatnych jako jednostki administracyjne. Najtrudniejsze do identyfikacji są UTW działające w strukturach innych osób prawnych np. Towarzystwach Krajoznawczych, Kulturalnych, spółkach sportowych, Cechach Rzemiosł, Zakładach Doskonalenia Zawodowego i innych. 64) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 57 Fundacja Ogólnopolskie Porozumienie UTW podjęła próbę uaktualnienia posiadanych danych i drogą wywiadów z jednostkami samorządami oraz w oparciu o własne dane. Wg Fundacji Ogólnopolskie Porozumienie UTW aktualnie funkcjonuje 707 UTW na terenie całej Polski. Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach Źródło: dane przekazane przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Aktywność społeczna i kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. Z ogółem osoby powyżej 60 lat WyszczególnienieOgółem razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem256 05753 21130 96022 251 w tym: teatralnych25 9115 1123 2131 899 muzycznych – instrumentalnych 37 0154 1612 4571 704 wokalnych i chórów49 02619 19212 4996 693 folklorystycznych53 11618 4907 76010 730 tanecznych77 0493 4902 868622 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem534 689177 039134 16942 870 27 38 50 24 87 46 19 19 20 130 53 31 24 27 69 43 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020406080100120140 58 w tym: plastycznych/ technicznych117 29412 1858 5853 600 tanecznych81 7046 3995 447952 muzycznych 48 3843 5782 5431 035 informatycznych4 7011 1121 02488 fotograficznych i filmowych6 20891284369 teatralnych12 9351 2801 001279 turystycznych i sportowo- rekreacyjnych 71 93121 37916 8894 490 literackich5 0502 1751 687488 seniora71 47467 91945 59522 324 Uniwersytetów Trzeciego Wieku 48 61045 42738 8646 563 dyskusyjnych klubów filmowych 8 1962 1552 042113 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem70 9239 9697 6102 359 w tym: języków obcych13 3962 2152 074141 plastycznych13 2421 8261 212614 nauki gry na instrumentach11 1241195366 wiedzy praktycznej5 0011 030500530 tańca12 9931 8951 709186 komputerowych2 5881 405974431 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. 59 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07), stan na 31 XII Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły ponad 20% uczestników tych stałych form działalności. Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 65) r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60–64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65–89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60–89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. 65) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 3490 18490 19192 4161 5112 53211 2868 7760 12499 2457 3213 30960 622 10730 6693 1704 1899 22251 taneczne folklorystyczne wokalne i chóry muzyczno-instrumentaln... teatralne ogółem 0100002000030000400005000060000 wieśmiastorazem 60 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 66) Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem raze m znajomych , przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomyc h społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości raze m raze m stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczn y WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60– 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65–89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60– 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65–89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60– 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65–89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60–64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65–89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2024 r. w kraju funkcjonowało 498 gminnych rad seniorów 67) . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 20% gmin. 66) 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 67) Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 poz. 1153). 61 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Analizując dane z lat poprzednich można zauważyć, że liczba rad seniorów systematycznie rośnie, jednak jest ona w dalszym ciągu niewystarczająca. Postępujące zmiany demograficzne powinny skłaniać władze lokalne do tworzenia polityk publicznych i rozwiązań, które w sposób systematyczny i trwały będą wspierały potencjał osób starszych w lokalnej społeczności oraz zapewniały im bezpieczne i aktywne formy spędzania czasu wolnego. Działalność rad będzie się przyczyniała także do właściwego zidentyfikowania potrzeb i możliwości osób starszych. Aktywność sportowa osób starszych Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 68) można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie – 1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą – 3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną – o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sportowych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. 68) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 197 290 338 380 377 423 456 460 498 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0100200300400500600 62 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 40 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich 36.7 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 41 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 63 wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Wykres 41 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2024 r. funkcjonowało 17 451 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim, woj. wielkopolskim i woj. lubelskim. W porównaniu do 2023 r. nastąpił wzrost o ponad 3 335 nowych KGW. Łącznie w 2024 r. na Koła gospodyń wiejskich wydano 143 189 964,86 zł. Uczestnictwo osób starszych w podróżach Aktywność turystyczna osób starszych jest wielowymiarowa. Aktualnie seniorzy coraz chętniej korzystają z różnych form turystyki – zarówno krajowej, jak i zagranicznej – co sprzyja ich integracji społecznej, poprawie zdrowia fizycznego oraz dobrostanu psychicznego. Turystyka dla osób starszych obejmuje różnorodne formy, takie jak wyjazdy rekreacyjne, zdrowotne, edukacyjne, a także uczestnictwo w specjalistycznych programach „silver tourism” dostosowanych do ich potrzeb i możliwości. Wyjazdy te umożliwiają seniorom nie tylko poznawanie nowych miejsc, ale także rozwijanie zainteresowań, budowanie relacji społecznych oraz aktywne spędzanie czasu wolnego. Ponadto aktywność turystyczna sprzyja przeciwdziałaniu izolacji społecznej, poprawia samopoczucie i motywuje do prowadzenia zdrowego stylu życia. W 2024 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat i więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) wyniósł 12,8% tj. o 0,7 p. proc. więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat i więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2024 r. 9,1% ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej, a wsi– 3,8%. 779 2275 794 1033 554 662 666 1174 303 2400 1162 1519 333 1872 1101 824 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 050010001500200025003000 64 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW Program wieloletni Senior+ na lata 2021–2025 Program zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. • według danych zebranych od wojewodów, w 2024 r. utworzono 15 Dziennych Domów Senior+ i 25 Klubów Senior+, •dofinansowanie do funkcjonowania otrzymały 704 ośrodki wsparcia „Senior+”. Program Wieloletni na rzecz osób starszych Aktywni+ na lata 2021–2025 W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe, 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. •dofinasowanych zostało łącznie 199 ofert, •Minister do spraw Polityki Senioralnej, przyznała dodatkowo dotację dla 92 organizacji z terenów objętych stanem klęski żywiołowej – dotacje pochodziły z w rezygnacji z realizacji zadań publicznych przez inne organizacje oraz ze środków na obsługę techniczną Programu, •w sumie w ramach realizacji programu w 2024 r. zawarto 282 umowy dotacyjne. W 2024 r. najwięcej dofinansowanych projektów należało do organizacji z województw: dolnośląskiego (61), śląskiego (57), małopolskiego (22) i zachodniopomorskiego (17) – łącznie 157 projektów. W tych województwach zrealizowano ponad 55% wszystkich projektów. Z kolei najmniej projektów zrealizowały organizacje z województw: świętokrzyskiego (3), łódzkiego (7), pomorskiego (7) i kujawsko-pomorskiego (7), co łącznie daje 8,5%. 65 Wykres 42 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa Źródło: Dane własne Departamentu Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 Konkurs ofert „Program Wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 Ważnym uzupełnieniem były działaia Ministerstwa Sportu i Turystyki w roku 2024 na rzecz osób starszych w zakresie turystyki społecznej w ramach 3 Programów dotacyjnych. Wsparcie finansowe otrzymało 49 zadań realizujących cele związane z udostępnianiem usług turystycznych dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorów, oraz przeznaczono na ich realizację ponad 10 mln zł, z czego ponad 2,5 mln z budżetu państwa i 7,5 mln z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Celem wszystkich powyższych działań wspieranych przez Ministerstwo Sportu i Turystyki było zapewnienie możliwości podróżowania oraz wyrównywania szans uprawiania turystyki jak największej liczbie beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorom. W 2024 r. zrealizowano w MSiT następujące działania w obszarze turystyki, w ramach których zrealizowano cele na rzecz osób starszych: – Konkurs ofert pn. „Program wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 W ramach konkursu zrealizowano 13 zadań, których efekty związane były z udostępnianiem usług turystycznych seniorom. Na realizację powyższych zadań wydatkowano łącznie kwotę 2 466 612 zł. – Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 9 zadań, na które Minister Sportu i Turystyki przyznał dofinansowanie w łącznej wysokości 2 963 540,77 zł. Zadania te realizowały cele związane z udostępnianiem szlaków turystycznych m.in. osobom starszym. – Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 16 zadań, które skierowane były do osób starszych i przeznaczono na dofinansowanie w łącznej kwocie 3 494 584,57 zł. Podsumowanie działań w 2024 r.: W ramach ww. programów dotacyjnych zrealizowano na rzecz seniorów 38 zadań, na które wydatkowano łącznie ok. 9 mln zł, z czego z budżetu państwa ok. 2,5 mln zł i ok. 6,5 mln zł z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. 61 7 1515 7 22 15 14 10 9 7 57 3 11 12 17 0 10 20 30 40 50 60 70 dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 66 Efekty wszystkich zrealizowanych działań w 2024 r. w tym dla seniorów to m. in.: •ok. 2 tys. seniorów było uczestnikami wyjazdów krajoznawczych, •ok. 138 km nowych szlaków rowerowych dostępnych dla seniorów, •19 km nowych szlaków pieszych z elementami infrastruktury zapewniającymi dostępność dla seniorów; •7 nowych narzędzi cyfrowych dostosowanych dla osób o szczególnych potrzebach (aplikacje mobilne, portale informacyjno-krajoznawcze); •3 konferencje dot. turystyki dostępnej. Program NOWEFIO Pośrednio seniorzy wspierani są również w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030, realizowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. W ramach Programu dofinansowywane są działania podejmowane przez organizacje pozarządowe obejmujące m.in.: • zwiększanie aktywności i samoorganizacji obywatelskiej, w tym działania adresowane do osób starszych – w ramach Priorytetu 2. Programu, •wspieranie tworzenia i aktywnej działalności rad seniorów przy jednostkach samorządu terytorialnego – w ramach Priorytetu 3. Programu. W ramach edycji 2024 Programu dofinansowano 17 projektów adresowanych do seniorów, które zostały wsparte środkami NOWEFIO 2024 na łączną kwotę 3 091 038 zł. 8. Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 69) . Zasada równości obywatela wobec prawa, która głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 70) w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości 69) (Dz. U. z 1997 r. poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 70) z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 620). 67 w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi: • przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, •debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku, • wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach–wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, • współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, •organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 71) oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2023 72) . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami. Na podstawie przepisów ustawy 73) , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 74) . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 75) , natomiast od 2022 r. artykuł 76) . Krajowy Program 71) z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1673). 72) Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 r. poz. 1204). 73) o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 74) Wymienionych w art. 9a ust. 11–11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75) art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 76) art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 68 Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: •zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej; • zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową; • zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową; • zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W 2023 r. odnotowano 15 403 osoby starsze, doświadczające przemocy w rodzinie, objętych w danym roku działaniami w ramach procedury „Niebieskie Karty” – w tym prawie 80% stanowiły kobiety. Z punktów konsultacyjnych skorzystało 1 739 osób starszych, z pomocy w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 17 osób starszych, z miejsc całodobowych w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 3 osoby starsze. Ponadto liczba osób doznających przemocy w rodzinie, które skorzystały z pomocy w ośrodkach interwencji kryzysowej wyniosła 917 osób starszych. Z miejsc całodobowych w ośrodkach interwencji kryzysowej skorzystało 25 osób starszych. Z pomocy w innych placówkach świadczących specjalistyczną pomoc dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie skorzystały 303 osoby starsze, w tym 75% stanowiły kobiety. Z różnych form pomocy w specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie skorzystało 207 osób w wieku 60 lat i więcej. Dodatkowo 49 osób starszych zostało objętych monitoringiem po opuszczeniu specjalistycznych ośrodków wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, u których przemoc w rodzinie ustała. Imigranci w wieku senioralnym Departament Pomocy Socjalnej Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewnia świadczenia pomocy socjalnej i opieki medycznej jedynie tym cudzoziemcom, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub otrzymali zaświadczenie o objęciu ochroną czasową. Spośród wszystkich zarejestrowanych w Departamencie Pomocy Socjalnej świadczeniobiorców pomocy socjalnej i opieki medycznej, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej, liczyli w 2024 r. 226 osób, co stanowi 3,59% całkowitej liczby świadczeniobiorców (dane na dzień 31.12.2024 r.). Wśród nich zaledwie 23 osoby mieszkały w ośrodkach dla cudzoziemców, a 203 osoby wybrały możliwość zamieszkania poza ośrodkiem. We wskazanej grupie 226 cudzoziemców w wieku 60+, znajdowało się 141 kobiet i 85 mężczyzn. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Policji Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2024 r. dokonano 68 177 przestępstw, w tym 21 960 oszustw wobec osób w wieku 60 lat i więcej. Jednocześnie w 2024 r. policjanci w całym kraju zrealizowali 648 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym bezpieczeństwa seniorów, w ramach których odbyło 69 się 17 445 spotkań, z udziałem 416 791 osób. Jako przykłady przedmiotowych działań realizowanych przez Policję w 2024 r. na rzecz ochrony osób starszych można wskazać: 1. Ogólnopolską kampanię społeczną #ZnamTeNumery, której celem jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założenia kampanii to: uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj, nie ufaj”. W ramach kampanii Telewizja Puls wspólnie z Komendą Główną Policji oraz Fundacją Pod Dębem przygotowuje materiały na stronę internetową, np. spoty edukacyjne, które są wykorzystywane przez policjantów podczas spotkań z seniorami, ale również są emitowane na ekranach w salach obsługi klientów w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w sanatoriach, komunikacji miejskiej, itp. Ponadto przygotowano plakaty, ulotki w formie plików graficznych, które są drukowane i rozdawane przez policjantów seniorom. Twarzami projektu są znani i lubiani bohaterowie serialu Telewizji Puls „Lombard. Życie pod zastaw”. Należy podkreślić, że cztery odcinki w dwóch ostatnich sezonach (po dwa na sezon) były poświęcone oszustwu metodą na tzw. legendę. Należy dodać, że w 2024 r. zrealizowano kolejną odsłonę kampanii „#ZnamTeNumery”, skierowaną do seniorów i ich bliskich – akcję Emerytura na maxa, która opierała się na wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Do kampanii włączyły się: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe S.A., Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, zaś patronami merytorycznymi były: Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości 77) , Związek Banków Polskich, Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. 2.Program profilaktyczny Świadomy Senior=Bezpieczny Senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 537 spotkań, w których wzięło udział 12 258 osób, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. Urząd Wojewódzki w Białymstoku, Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, Kuratorium Oświaty w Białymstoku, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku, Uniwersytet Trzeciego Wieku w Białymstoku, Muzeum Wojska Polskiego w Białymstoku, Polski Związek Niewidomych (organizator Komenda Wojewódzka Policji 78) w Białymstoku). 3.Program profilaktyczny Bezpieczne Życie Seniorów, którego głównym celem jest podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, a także uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej podmioty działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 484 spotkania, w których wzięło udział 8 309 seniorów. W projekcie pośrednio uczestniczą m.in. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, Wielkopolski Urząd Wojewódzki, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu, Straż Miejska, Kluby Seniora, Domy Kultury (organizator KWP w Poznaniu). 77) dalej CBZC. 78) dalej KWP 70 4.Program profilaktyczny Bezpieczny senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, poprzez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawę świadomości prawno-wiktymologicznej, jak również zapoznanie adresatów programu ze specyfiką pracy w terenie, m.in. pracowników zakładu energetycznego, gazowni, poczty, pracowników socjalnych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 694 spotkania, w których wzięło udział 10 896 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. przedstawiciele lokalnych władz i mediów, Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej, Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej, Fundacja PZU, Uniwersytet Trzeciego Wieku, Gminne Rady Seniorów, Ośrodki i Domy Pomocy Społecznej, Kluby Seniora (organizator KWP w Rzeszowie). 5.Program profilaktyczny Roztropny senior, którego głównym celem jest ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 614 spotkań, w których wzięło udział 96 926 osób. Podmiotami partnerskimi są Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Uniwersytet Szczeciński, ZUS, Rzecznik Praw Konsumenta, Kluby Seniora (organizator KWP w Szczecinie). 6. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberbank 3.0, których głównym celem jest upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 67 spotkań, w których wzięło udział 1 173 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in.: Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach, Domy i Kluby Seniora, ZUS, Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytety III Wieku, Ośrodki Pomocy Społecznej, lokalne media, (organizator KWP w Kielcach). 7. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberdojrzali. Bądź mądrzejszy od oszusta, których celem jest budowanie świadomości w zakresie rozpoznawania i unikania oszustw przez osoby starsze, zarówno w Internecie, jak i w realnym świecie. Powyższe działania polegają na organizowaniu cyklicznych webinariów, na których w przystępny sposób prezentowana jest szeroko pojęta problematyka zagrożeń w korzystaniu z usług finansowych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 4 webinary, które osiągnęły 343 785 wyświetleń na platformach YouTube, Facebook i „X” (organizator Komenda Stołeczna Policji). 8.Audycje na kanale YouTube pn. Senior Online – spotkania odbywają się w zależności od potrzeby i są organizowane przez policjantów z danej Komendy Powiatowej/Miejskiej Policji, którzy spotykają się z mieszkańcami i omawiają zagrożenia, w tym konkretne przykłady zdarzeń, do jakich doszło w ostatnim czasie z udziałem seniorów na terenie powiatu. Celem omawianych audycji jest przede wszystkim kontakt Policji z seniorami i uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci i zaproszeni eksperci zwracają uwagę na różnego rodzaju zagrożenia, w tym m.in. na powody wyboru seniorów jako ofiar, np. oszustw oraz podają wskazówki, jak można ten proces zatrzymać lub gdzie szukać pomocy. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Państwowej Straży Pożarnej W ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Państwowa Straż Pożarna (PSP) realizowała przedsięwzięcia skierowane do seniorów w całym kraju, w których udział wzięło 209 395 osób w wieku powyżej 65 roku życia. 71 Treści edukacyjne były przekazywane w ramach spotkań w jednostce organizacyjnej PSP, w ramach Uniwersytetów Trzeciego Wieku, na zaproszenie klubów seniora, w ramach lekcji on-line oraz pikników, festynów, itp. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: • realizowanych kampanii społecznych PSP, tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, • zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, • pierwszej pomocy, • sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, • zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie, itp., • zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów, itp., • zasad bezpiecznej ewakuacji, • bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, gazowej, czujki tlenku węgla, itp. W ramach realizowanych przez PSP przedsięwzięć skierowanych do seniorów korzystano z poradnika „Bezpieczni poradnik dla seniorów i nie tylko”, który służy do bezpośredniego prowadzenia zajęć, pracy indywidualnej z Uniwersytetami Trzeciego Wieku oraz w formie elektronicznej jako prezentacja do prowadzenia zajęć dotyczących prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Podczas zajęć uczestnikom często przekazywane były bezpłatne czujki dymu i czadu, które poszczególne jednostki organizacyjne PSP otrzymują w ramach realizowanych programów we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz sponsorów. 9. Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób z niepełnosprawnością, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób z niepełnosprawnością dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 43 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Najwięcej osób starszych z niepełnosprawnością odnotowano w woj. mazowieckim (426,6 tys. osób) oraz woj. śląskim (389,5 tys. osób), natomiast najmniej w woj. opolskim (82,4 tys. osób), a także w woj. podlaskim (103,4 tys. osób). Instrumenty wsparcia aktywizacji zawodowej na podstawie przepisów ustawy 79) nie są kierowane do osób 60+, ale ogólnie do osób niepełnosprawnych. Instrumenty realizowane przez powiatowe 79) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913 i 1301). 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem w wieku 60 lat i więcejw tym kobietyw tym mężczyźni 72 urzędy pracy – są dostępne także dla seniorów, w tym emerytów, po zarejestrowaniu w urzędzie pracy jako poszukująca pracy i niepozostająca w zatrudnieniu. INSTRUMENTY WSPARCIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ Dofinansowanie rozpoczęcia działalności gospodarczej Osoba z niepełnosprawnością może otrzymać ze środków PFRON jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na podjęcie działalności w formie spółdzielni socjalnej na jednego członka założyciela spółdzielni oraz na jednego członka przystępującego do spółdzielni socjalnej po jej założeniu, w wysokości określonej w umowie zawartej ze starostą: •nie wyższej niż sześciokrotność przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy, • wynoszącej od sześciokrotności do piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 24 miesięcy – jeżeli nie otrzymała bezzwrotnych środków publicznych na ten cel. Dofinansowanie do oprocentowania kredytu bankowego Osoba z niepełnosprawnością prowadząca działalność gospodarczą albo własne lub dzierżawione gospodarstwo rolne może otrzymać ze środków PFRON dofinansowanie do wysokości 50% oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie tej działalności, jeżeli: •nie korzystała z pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo pożyczka została w całości spłacona lub umorzona; •nie otrzymała bezzwrotnych środków na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo prowadziła tę działalność co najmniej przez 24 miesiące od dnia otrzymania pomocy na ten cel. Refundacja składek – obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych refunduje: •osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, • niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników – wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe – pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku. Refundacja dla niepełnosprawnego przedsiębiorcy przysługuje w wysokości: •100% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; •60% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; •30% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. 73 ŚWIADCZENIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Organizacji Pozarządowych Celem programów jest zapewnienie możliwości skorzystania przez osoby z niepełnosprawnością z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz stymulowanie ww. osób do podejmowania aktywności i umożliwienie im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym ich aspektem jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Beneficjentami Programów są m.in. osoby z niepełnosprawnościami posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo traktowane na równi z orzeczeniami wymienionymi powyżej, zgodnie z ustawą 80) . „Opieka Wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Opieka Wytchnieniowa\" dla Organizacji Pozarządowych Głównym celem usługi opieki wytchnieniowej świadczonej w ramach ww. programów jest odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami zaangażowanych na co dzień w sprawowanie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, poprzez udzielenie im wsparcia w wykonywaniu codziennych obowiązków opiekuńczych i zapewnienie im w tym zakresie czasowego zastępstwa. Dzięki temu wsparciu zyskują oni czas, który mogą wykorzystać zarówno na odpoczynek czy regenerację, jak i na załatwienie niezbędnych życiowych spraw. Usługa opieki wytchnieniowej może również służyć zabezpieczeniu potrzeb osób z niepełnosprawnościami w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie mogą wykonywać swoich obowiązków. Adresatami usług opieki wytchnieniowej są członkowie rodzin lub opiekunowie sprawujący bezpośrednią opiekę nad m. in. osobami niepełnosprawnymi posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z ustawą 81) . \"Centra Opiekuńczo-Mieszkalne\" Głównym założeniem programu jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób z niepełnosprawnościami. Centra te mają za zadanie poprawić sytuację osób z niepełnosprawnościami, dając im szansę na samodzielne i niezależne życie. Centra opiekuńczo-mieszkalne przeznaczone są dla dorosłych osób niepełnosprawnych z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie 82) oraz orzeczeniem traktowanym na równi z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ww. ustawy. Świadczenie uzupełniające Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji to dodatkowe środki służące zaspokajaniu potrzeb życiowych dorosłych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Warunki przyznawania: ukończony 18 r.ż., posiadanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, 80) art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). 81) art. 5 i art. 62 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 82) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 74 spełnienie kryterium dochodowego. Przysługuje w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Zróżnicowanie wysokości świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (przy zastosowaniu formuły \"złotówka za złotówkę\"). Brak waloryzacji samego świadczenia – corocznej waloryzacji (od 1 marca) podlega próg dochodowy uprawniający do jego otrzymania. Według stanu na koniec 2024 r. liczba osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności powyżej 16 roku życia ogólnie: 2 909 965 osób, w tym 1 562 116 osób w wieku 60 lat i więcej (w tym 901 461 kobiet i 660 655 mężczyzn). Świadczenie wspierające Zgodnie z ustawą 83) świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w ustawie 84) , w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające przysługuje miesięcznie w wysokości od 40 do 220% renty socjalnej. Wysokość świadczenia uzależniona jest od liczby punktów w skali potrzeby wsparcia. Podsumowując, materiał zebrany w ramach Narodowego Spisu Powszechnego potwierdza, że postępujące zmiany demograficzne, ale także wydłużenie się długości życia seniorów skutkuje zwiększonym ryzykiem występowania chorób przewlekłych, w tym wzrostem liczby osób z niepełnosprawnością. Długoterminowa strategia, realizowana zarówno na poziomie krajowym jak i regionalnym, powinna uwzględniać rozwój różnorodnych form wsparcia osób z niepełnosprawnościami w wielu płaszczyznach życia. Kluczowe jest dostosowanie usług społecznych i zdrowotnych do zmieniających się potrzeb i możliwości osób z niepełnosprawnościami, które dzięki odpowiedniemu wsparciu zapewnią im dłuższą samodzielność i niezależność oraz ograniczą ryzyko samotności i wykluczenia społecznego. W ostatnich latach zauważalny jest wzrost liczby programów, projektów pilotażowych i inicjatyw skierowanych do tej grupy. Mając jednak na uwadze rosnące potrzeby, niezbędne jest dalsze wsparcie finansowe, instytucjonalne działań w tym zakresie. Liczba uprawnionych osób do świadczenia wspierającego za okres styczeń–listopad 2024 r. (osób, które pobrały w tym okresie co najmniej jedno świadczenie wspierające) wyniosła ponad 70 tys. osób. 10.Wybrane elementy jakości życia Satysfakcja z życia wg Eurostatu Satysfakcja z życia to subiektywna ocena ogólnego zadowolenia z życia. Na jej poziom mają wpływ zarówno czynniki zewnętrzne jak i wewnętrzne. Są to m. in: wiek, poziom wykształcenia, sytuacja rodzinna i finansowa, zdrowie, umiejętność radzenia sobie ze stresem, poczucie bezpieczeństwa, czy niezależność i samodzielne funkcjonowanie w życiu codziennym. 83) Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, 2760). 84) art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 75 Zgodnie z danymi z Eurostatu w 2023 r. średnia ocena satysfakcji z życia w UE wyniosła 7,3 (w skali od 0 do 10). Spośród 27 krajów UE, 15 uzyskało ocenę na poziomie lub powyżej średniej unijnej. W Polsce w 2023 r. ogólna satysfakcja z życia była wyższa, niż średnia unijna – wyniosła 7,6 (w skali od 0 do 10). Ponadto, średnia ocena satysfakcji z życia w UE dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniosła 7,1, natomiast w Polsce 7,4. Biorąc pod uwagę poziom zadowolenia, w 2024 r. całkowita satysfakcja z życia w UE w grupie wiekowej 65 lat i więcej – w przypadku 19% była wysoka, 61% oceniło ją jako średnią, natomiast w przypadku 20% była niska. W Polsce sytuacja ta wyglądała korzystniej – wysoki poziom satysfakcji z życia wskazało prawie 25% osób w wieku 65 lat i więcej, prawie 63% oceniło ją na średnim i o ponad 7,6 p. proc. mniej niż w UE (12,8%) na poziomie niskim. Biorąc pod uwagę zróżnicowanie ze względu na płeć, kobiety w wieku 65 lat i więcej w Polsce zdecydowanie częściej oceniały swoją satysfakcję z życia na poziomie wysokim (w UE 18,2%, w Polsce 25,4%). Średnią satysfakcję z życia wykazało 64,5% mężczyzn w wieku 65 lat i więcej (w UE 61,1%) oraz 61,5% kobiet w tym wieku (w UE 60,1%). Natomiast niski poziom satysfakcji w Polsce ukształtował się – w przypadku kobiet na poziomie 13,1% oraz 12,3% mężczyzn. Zadowolenie z życia Zgodnie z raportem CBOS z 2023 r. 72% osób w wieku 65 lat i więcej deklarowały zadowolenie z całego życia, 26% osób – średnie zadowolenie, 2% – niezadowolenie. Zaledwie 1% osób w wieku 65 lat i więcej zadeklarował problem z określeniem się lub odmówił odpowiedzi. Jednocześnie, osoby w wieku 65 lat i więcej są jedną z najbardziej licznych grup badanych (15%), które deklarują samotne spędzanie czasu wolnego 85) . 85) Raport Więzi społeczne, nr 90/2024, CBOS 76 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej Na podstawie zebranych informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. oraz informacji na temat realizacji działań wobec osób starszych realizowanych na poziomie regionalnym zostały sformułowane wnioski i rekomendacje. Zmiany demograficzne Na proces starzenia się społeczeństwa ma wpływ wiele czynników tj. poprawa warunków życia, stały rozwój medycyny oraz świadomość społeczna, w tym zdrowy tryb życia i profilaktyka zdrowotna. Ważną rolę odgrywają również zmiany zachodzące w strukturze rodziny, rynku pracy, migracje czy zmiany kulturowe. Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w 2060 r. do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Powyższe zmiany demograficzne wymagają stałego podejmowania zintegrowanych działań w obszarze polityki senioralnej. Priorytetem dla polityki senioralnej w najbliższych latach powinna być realizacja inicjatyw, działań, projektów i programów, które będą służyły wsparciu osób starszych we wszystkich sferach życia, a które będą wpływały na polepszanie jakości i warunków życia. Sytuacja zdrowotna osób starszych Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2024 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 115,6 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 67,3 mln porad (36,0% ogółu porad w tym zakresie). W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 42,5 mln porad lekarskich, tj. 30,9% wszystkich porad specjalistycznych. W 2024 r. w Polsce funkcjonowało 60 oddziałów geriatrycznych. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku). Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy 86) . Biorąc powyższe pod uwagę niezbędne jest się kształcenie zawodowe specjalistów w zakresie leczenia oraz świadczenia usług zdrowotnych dla osób starszych, promowanie zawodów związanych z opieką nad najstarszymi pacjentami, ich szczególnymi potrzebami i wielochorobowością. Ważna jest również kontynuacja programów profilaktycznych, akcji promujących zdrowy tryb życia oraz działań uświadamiających społeczeństwo w zakresie edukacji zdrowotnej. Ponadto konieczny jest rozwój opieki uzdrowiskowej, która wspiera profilaktykę, rehabilitację i rekonwalescencję osób starszych. Pobyt w uzdrowisku oddziałuje pozytywnie na wzmocnienie zarówno kondycji fizycznej jak i psychicznej organizmu poprzez m.in. złagodzenie dolegliwości bólowych, poprawę mobilności czy wydolności organizmu, ale także zmianę otoczenia i regularne kontakty międzyludzkie. 86) Według metodologii DAiS MZ. 77 Rozwój opieki długoterminowej w Polsce Obecnie usługi opieki długoterminowej w Polsce są rozproszone między ochroną zdrowia, a pomocą społeczną, a świadczenia i usługi kierowane są do różnych grup (osób starszych, osób z niepełnosprawnościami). Ponadto, funkcjonują różnorodne kryteria dostępu do tego rodzaju wsparcia. W odpowiedzi na te wyzwania, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) Polska wdraża obecnie szereg reform systemu opieki długoterminowej. Działania podejmowane w ramach kamienia milowego A70G obejmują m.in.: zdefiniowanie pojęć „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej), wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego czy przeprowadzenie przeglądu wydatków na opiekę długoterminową. Zapewnienie bezpieczeństwa seniorom Wydłużanie się średniej długości życia oraz zachowanie dobrej kondycji psychofizycznej organizmu, a także niezależności jest kluczowym wyzwaniem dla polityki społecznej wobec osób starszych i wymaga opracowania długofalowych rozwiązań m.in. w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Osoby starsze są grupą szczególnie narażoną na ryzyko urazów i kontuzji, które często prowadzą do stopniowej utraty samodzielności. Dlatego polityka senioralna powinna uwzględniać dzisiejsze zapotrzebowanie na usługi zdrowotne, w tym profilaktykę, badania przesiewowe i dogodny dostęp do specjalistów (bez względu na miejsce zamieszkania). Działania w ramach polityki społecznej powinny zachęcać seniorów do aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności, wzmacniać więzi społeczne, w tym sąsiedzkie, ale przede wszystkim zapewniać wsparcie i gwarantować poczucie bezpieczeństwa w codziennym funkcjonowaniu poprzez m. in. dostosowanie infrastruktury społecznej do potrzeb i możliwości osób starszych, czy zapewnienie wspólnej przestrzeni, sprzyjającej integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej. Niezbędne będą także inicjatywy w zakresie szeroko rozumianej edukacji seniorów, m.in. w zakresie regulacji prawnych dotyczących różnych sfer życia, w tym, praw obywatelskich, konsumenckich, informacji na temat przysługujących świadczeń oraz dostępnych formach wsparcia ze strony instytucji społecznych. Czynnikiem wzmacniającym godną starość jest również włączenie cyfrowe osób starszych – ogranicza ryzyko wykluczenia społecznego, ryzyko oszustw i wyłudzeń, a także podtrzymuje umiejętności samodzielnego funkcjonowania. To wyzwanie, które, biorąc pod uwagę tempo rozwoju nowych technologii, będzie jednym z kluczowych w najbliższej przyszłości. Mając na uwadze, że osoby starsze są jedną z grup najbardziej narażonych na różnego rodzaju oszustwa, należy podjąć działania, które będą zapewniały szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Działania te powinny mieć m.in. charakter informacyjny, profilaktyczny, ekonomiczny, środowiskowy, tak aby realnie wpływy na poprawę bezpieczeństwa osób starszych. Sytuacja mieszkaniowa osób starszych Analizując stały przyrost liczby osób starszych w społeczeństwie, jednym z kluczowych obszarów do podjęcia działań w najbliższym czasie będzie poprawa sytuacji mieszkaniowej osób starszych poprzez zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych. Jest to niezwykle ważne z punktu widzenia występujących ograniczeń związanych z wiekiem. 78 Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że w 2024 r. 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej zamieszkiwało w mieszkaniach znajdujących się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania. Problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. W związku z powyższym, wyzwaniem w następnych latach będzie wdrożenie systemowych rozwiązań, które uwzględnią potrzebę dostosowania dostępnych mieszkań do potrzeb, wieku i możliwości osób starszych i z niepełnosprawnością. Tworzenie przyjaznej przestrzeni dla osób starszych Integracja społeczna seniorów pełni niezwykle ważną rolę – oddziałuje na ich zdrowie psychiczne i fizyczne, pomaga budować i utrzymać relacje międzyludzkie oraz poczucie przynależności w środowisku lokalnym. Ponadto, pomaga zachować aktywny tryb życia i samodzielność poprzez dostęp do usług (w tym społecznych). Integracja realizowana jest poprzez regularne spotkania i wszelkiego rodzaju aktywności, realizowane programy i projekty oraz usługi świadczone na rzecz osób starszych. W Polsce, z roku na rok, zwiększa się zarówno liczba różnego rodzaju ośrodków, klubów i centrów społeczności lokalnych, w których seniorzy mogą aktywnie i bezpiecznie spędzić czas. Są to m. in. programy aktywizujące, edukacyjne i szkoleniowe, inicjatywy promujące aktywność kulturalną i społeczną, np. wolontariat, działania profilaktyczne i zdrowotne czy działania z zakresu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów. Mając na uwadze proces starzenia się populacji i systematycznie rosnącą długość życia w Polsce coraz większe znaczenie będzie miało projektowanie przestrzeni (planowanie przestrzenne) dostosowanych do potrzeb i możliwości osób starszych. Odpowiednie rozwiązania architektoniczne, budowlane, komunikacyjne i transportowe zapewnią seniorom jak najdłuższą niezależność, bezpieczeństwo i umożliwią zachowanie kontaktów społecznych w środowisku lokalnym, przeciwdziałając ich osamotnieniu. Niezbędny jest także dalszy rozwój usług społecznych i wspólnych, przyjaznych przestrzeni w środowisku zamieszkania osób starszych, które zapewnią integrację oraz aktywne i bezpieczne formy spędzania czasu. Należy zintensyfikować działania na rzecz rozwoju działań samopomocowych oraz zwiększenia zaangażowania seniorów w życie społeczności lokalnych. Dodatkowo, niezbędny jest rozwój usług transportowych dla osób starszych, które nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do docelowego miejsca. Solidarność międzypokoleniowa i wzmocnienie pozytywnego wizerunku osób starszych Szczególnie ważną rolę w zapewnieniu jakości życia osób starszych ma integracja międzypokoleniowa, która wzmacnia relacje społeczne, zapewnia wsparcie oraz sprzyja wymianie doświadczeń życiowych. Coraz częściej placówki skupiające seniorów w środowisku lokalnym nawiązują stałą współpracę ze żłobkami, przedszkolami i szkołami. Wspólnie realizowane inicjatywy budują trwałe, wartościowe relacje, a także szacunek i zrozumienie dla potrzeb osób w określonym wieku. Edukacja na temat starzenia się społeczeństwa pomaga zrozumieć procesy zachodzące w organizmie, uświadamia możliwość adaptacji do zmian oraz spowolnienia niektórych procesów przez zmianę stylu życia, utrzymanie sprawności organizmu, aktywności i kontaktów społecznych, a także utrzymania samodzielności i niezależności. Nauka ta ma także ogromne znaczenie dla młodszych pokoleń. 79 Dlatego też, szczególnie ważne jest kontynuowanie działań na wielu poziomach, tj. ogólnokrajowe kampanie społeczne, programy edukacyjne skierowane zarówno do instytucji publicznych, organizacji samorządowych (realizujących programy i projekty skierowane do seniorów) jak i szkół i przedszkoli na temat starości i aktywnego starzenia się. Szczególnie ważne jest wdrażanie metod edukacyjnych ukierunkowanych na przeciwdziałanie stereotypom, dyskryminacji i przemocy wobec osób starszych, wzmacniania tolerancji i zaangażowania w życie społeczne. Współpraca z samorządami i organizacjami pozarządowymi Zaangażowanie jednostek samorządu terytorialnego stanowi fundament zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnej. Samorządy, wykorzystując swoją wiedzę i doświadczenie w zakresie realizacji polityki senioralnej, dostosowują dostępną infrastrukturę oraz katalog usług do zmieniających się potrzeb i możliwości osób starszych. W ramach swojej działalności tworzą lokalne strategie i programy, koordynują działania różnych instytucji i wdrażają rozwiązania, które mają na celu podniesienie jakości życia najstarszych mieszkańców. Analizując dane przekazane przez wojewodów można zauważyć, że działalność samorządów skupia się głównie na zapewnieniu usług opiekuńczych, usług z zakresu teleopieki, ale także zapewnieniu oferty bardzo różnorodnych działań aktywizujących. Ponadto, w samorządach rozwinięte są usługi tj. transportowe, „złotej rączki”, dowozu posiłków czy książek. Jednostki samorządu terytorialnego skutecznie współpracują z ośrodkami wsparcia dla osób starszych, placówkami ochrony zdrowia oraz organizacjami pozarządowymi, w tym Uniwersytetami Trzeciego Wieku czy Radami Seniorów. Jednocześnie należy dążyć do zwiększania skuteczności działania rad seniorów oraz ich wpływu na polityki publiczne. Cel ten może być osiągany poprzez m.in. systematyczne finansowanie rad przez jednostki samorządu terytorialnego, merytoryczne wspieranie opiekunów i członków rad, a także intensyfikowanie współpracy rad z jednostkami samorządu oraz innymi partnerami lokalnymi. Mając na uwadze postępujące procesy demograficzne, a także zróżnicowaną sytuację osób starszych w regionach – rola jednostek samorządu terytorialnego będzie miała coraz większe znaczenie. Ponadto, z roku na rok coraz bardziej widoczna jest współpraca jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi, które w wybranych obszarach uzupełniają zadania instytucji publicznych. Mowa tu np. o dostarczaniu usług i wsparcia społecznego, edukacji w zakresie zdrowego stylu życia, włączenia cyfrowego, integracji społecznej. Dlatego też niezbędna jest kontynuacja współpracy pomiędzy samorządami oraz lokalnymi organizacjami w celu poszerzenia oferty działań na rzecz osób starszych. Podsumowując, sytuacja demograficzna w Polsce wymaga współpracy międzysektorowej i kompleksowych rozwiązań w ramach polityki senioralnej. Odpowiedzialne działania, realizowane równocześnie na wielu płaszczyznach wpłyną korzystnie na jakość życia osób starszych. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oaz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Ewentualna realizacja nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 80 Spis wykresów Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) ................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) ...........................................6 Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) ......................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji w 2024 r. ...........................................................................7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)......7 Wykres 6 Współczynnik zgonów w 2024 r. ...............................................................................8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi w 2024 r. ..................9 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).........................................................................10 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).........................................................................11 Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) .................................................................................................................................14 Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................14 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................................................15 Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r.(w tys.) .............................................................................................................15 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) .........................................................................................................................16 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) ........17 Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) .....................................................................................17 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) .............................................................................................................20 Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. .........................................................................................................22 Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) ..............................24 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % .................27 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % .....................................28 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % ............29 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % 30 Wykres 26 Program Opieka 75+ .............................................................................................37 Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)......................................................................................................................41 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)..............................................................................................42 Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....................................42 81 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m- sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....43 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. ......................................52 Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) .............................................................................................53 Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) .........................53 Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) .................54 Wykres35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa .......................................................................................................................56 Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach .....................................................57 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. ............................................................................................................59 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 .......................................................................61 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 41 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 42 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r..........................................................................63 Wykres 43 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa ...................................65 Wykres 44 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) .......................71 Spis tabel Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. ................................12 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................12 Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r...................................................13 Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej ............................................................................................................................18 Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania ......................................................................19 Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania..............20 Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................................................21 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r................................................................23 Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. .......................................................31 Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. .......................................................................32 Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r...........................................................................33 Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. .............................................35 Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r..............................38 82 Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. .........................................................................................................39 Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. ........................................43 Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. ....................................................................................................44 Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. ................................................................................45 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. ..........................................................................47 Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. ................................................................47 Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r............................................................................................48 Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. ..........................................................................49 Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. .......................................................................................55 Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r................55 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. ..................................................................57 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ....................................................................................................60 1 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu w dniu 1 stycznia 2024 r. podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, 314 powiatów oraz 2 477 gmin, w tym 66 miast na prawach powiatu. Porównując z rokiem poprzednim, w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 876 jednostkach (75,7% gmin). W 18 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2024 1) r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Biorąc pod uwagę liczbę ludności w poszczególnych rodzajach gmin na koniec 2024 r. – sytuacja prezentuje się następująco: Wykres 2 Ludność Polski w podziale na rodzaj gmin – stan na 31 grudnia 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,8%) i woj. łódzkie (29,1%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,5%) oraz woj. pomorskie (24,6%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1) stan na 1.01.2024 r. 2477 302 1464 711 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymmiejskiewiejskiemiejsko-wiejskie 37489.1 17817.4 9249.5 10422.1 9979 5076.5 2429.4 2473 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000 PolskaPolska - gminy miejskie Polska - gminy miejsko- wiejskie Polska - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 2 Wykres 3 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,4% 27,1% 27,9% 27,2% 29,1% 24,5% 24,9% 28,4% 25,9% 27,3% 24,6% 28,4% 29,8% 27,0% 24,9% 28,3% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.Województwo dolnośląskie ...............................................................................................4 2.Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................11 3.Województwo lubelskie ...................................................................................................18 4.Województwo lubuskie ....................................................................................................26 5.Województwo łódzkie ......................................................................................................32 6.Województwo małopolskie ..............................................................................................38 7.Województwo mazowieckie .............................................................................................45 8.Województwo opolskie ....................................................................................................52 9.Województwo podkarpackie ............................................................................................59 10.Województwo podlaskie ..............................................................................................67 11.Województwo pomorskie .............................................................................................74 12.Województwo śląskie ..................................................................................................79 13.Województwo świętokrzyskie .......................................................................................87 14.Województwo warmińsko-mazurskie ...........................................................................93 15.Województwo wielkopolskie ........................................................................................98 16.Województwo zachodniopomorskie ...........................................................................101 Zestawienie kart wojewódzkich...............................................................................................107 4 1. Województwo dolnośląskie Wykres 4 Ludność woj. dolnośląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3131,38 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 31,5%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2149,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 23,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,5%, a na zdrowie – 6,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,31. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,5 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej na lata 2021–2030 •Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością Edycja 2024 •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami, •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie, •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy, •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 079 osób, w tym 1 987 seniorów. 2868.2 1541.4 745.1 581.7 785.9 450.4 200.1 135.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 dolnośląskie dolnośląskie - gminy miejskie dolnośląskie - gminy miejsko-wiejskie dolnośląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 5 Program \"Opieka 75+\" Edycja 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie; zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych oraz kontaktów z otoczeniem. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: w programie uczestniczyło 58 gmin, wsparciem objęto 1 292 osoby. Program \"Korpus wsparcia Seniorów\" •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 32 130 osób ( z tego 27 658 w formie usług sąsiedzkich i 4 472 w formie opasek). Program Wieloletni ,,Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 026 osób. Program Opieka wytchnieniowa Edycja 2024 •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 1 435 osób ( z czego w formie dziennej 1 200 osób, a w formie całodobowej 235 osób), w tym 713 seniorów (z czego w formie dziennej 551 osób i w formie całodobowej 162 osoby). Program Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021–2027 •Cel: pomoc w formie paczek żywnościowych m.in. dla Seniorów •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz środki własne Gminy •Rezultaty: uprawnionych do korzystania z programu było 45 508 osób. Program Gmina Przyjazna Seniorom – Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: dystrybucja ogólnopolskich kart seniora, zapewniających zniżki i rabaty dla osób starszych w całej Polsce •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: współfinansowany przez gminy uczestniczące w projekcie 6 •Rezultaty: w programie uczestniczyło 29 gmin. Wydano 3 561 kart. Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku •Cel: podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. •Alokacja środków: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego (329 036,70 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2024 r. •Cel: udostępnienie usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się do m.in. lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: udzielono 8 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 8 dotacji (1 499 464,47 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2024 r. •Cel: prowadzenie działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianie różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działania edukacyjne mające na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia, zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. •Alokacja środków: udzielono 20 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 20 dotacji (974 987,84 zł). 7 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Karpacz Rodzaj działania: Program sportowy dla seniorów Szczegółowy opis: Zimowa Akademia Sportu w Karpaczu. Innowacyjna formuła zajęć sportowych z symulacjami zimowych dyscyplin – curling, skisymulator, minihokej. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w programie uczestniczyło 10 osób. Powiat dzierżoniowski Rodzaj działania: badania przesiewowe w busach Szczegółowy opis: W 2024 r. zorganizowano akcje profilaktyczne w dniach 10 i 21 września oraz w dniu 24 października. Badania przeprowadzone w dniach 10 i 21 września odbyły się w gabinecie mobilnym, natomiast badanie w dniu 24 października odbyło się w gabinecie stacjonarnym należącym do struktur PCPRiOZ w Dzierżoniowie. Wszystkie badania wykonywane były przez wykwalifikowany personel. Mieszkańcy powiatu dzierżoniowskiego mogli korzystać z bezpłatnych mobilnych badań densytometrycznych kości (osteoporoza), badań tętnic kończyn dolnych ABI, badań spirometrycznych, a także badań Doppler tętnic szyjnych i kręgowych. Alokacja środków: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Źródło finansowania: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Rezultaty: Z badań densynometrycznych skorzystało 109 osób, z badań tętnic kończyn dolnych ABI skorzystały 182 osoby, z badań spirometrycznych 74 osoby, natomiast z USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych skorzystało 80 osób. Gmina Głogów Rodzaj działania: Projekt – Warsztaty edukacyjne pt. Międzypokoleniowe spotkania warsztatowe ,,Uczymy rzeczy, których się nie uczy\" Szczegółowy opis: Warsztaty międzypokoleniowe, które polegały na wzajemnym uczeniu się dzieci i młodzieży i osób starszych, przekazie wiedzy i umiejętności między pokoleniami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 48 osób. Gmina Strzelin Rodzaj działania: Organizacja szkoleń Szczegółowy opis: Organizacja szkolenia \"Bezpieczny Senior\" przy współpracy z Aglomeracją Wrocławską oraz Fundacją Przyszłość Pokoleń. Zakres i tematyka szkolenia: prawo spadkowe, oszustwa i kradzieże. Szkolenie połączone zostało z bezpłatnymi, indywidualnymi poradami prawnymi. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Ze szkolenia skorzystało ok. 40 seniorów i seniorek z Gminy Strzelin. Gmina Czernica Rodzaj działania: Edukacja i rozwój osobisty Szczegółowy opis: Kursy komputerowe dla seniorów – obsługa Internetu, e-recepta, bankowość online; warsztaty tematyczne: rękodzieło: ceramika, docoupage, wianki okolicznościowe, ręczne 8 szycie, kluby dyskusyjne, spotkania autorskie; wycieczki krajoznawcze: wyjazdy jedno lub kilku dniowe po terenie Polski, Karta Seniora Aglomeracji Wrocławskiej; spotkania z Policją nt. bezpieczeństwa w domu i oszustw \"na wnuczka\", bezpieczeństwa na drodze i noszenia odblasków. Alokacja środków: 80% dotacja z budżetu gminy Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w kursie uczestniczyło 18 osób. Gmina Wisznia Mała Rodzaj działania: wolontariat indywidualny i grupowy na rzecz seniorów Szczegółowy opis: Wolontariat indywidualny: Młodzież w wieku szkolnym (klasy 7–8) w ramach wolontariatu świadczyła nieodpłatną pomoc na rzecz seniorów zamieszkujących na terenie gminy Wiszni Małej, w szczególności wykonując drobne prace porządkowe, robiąc zakupy seniorom, dotrzymując towarzystwa. Wolontariat grupowy: młodzież angażowała się w organizację wydarzeń dla seniorów, tj. wigilia dla seniorów, warsztaty dla seniorów, zbiórki żywności. Alokacja środków: działania na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W wolontariat zaangażowanych było 28 wolontariuszy. Ze wsparcia skorzystało ok. 40 osób Gmina Miejska Dzierżoniów Rodzaj działania: Projekt \"Seniorzy – seniorom\" Szczegółowy opis: Projekt zorganizowany jest przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie i polega na prowadzeniu punktu wymiany sprzętu rehabilitacyjnego. Akcja umożliwia bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy z uwagi na swoje dysfunkcje potrzebują w wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji jest bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: z usług skorzystało 25 osób Gmina Stoszowice – Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Stoszowicach Rodzaj działania: Warsztaty kulinarne dla seniorów „Zdrowa żywność” Szczegółowy opis: Warsztaty kulinarne prowadzone przez instruktorkę prowadzącą działalność na rzecz propagowania zdrowej żywności w każdym wieku. W zajęciach uczestniczyły głównie panie, które uczyły się przygotowywać posiłki wg nowych receptur lub ulepszając stare receptury, uczyły się stosować w swoich posiłkach zdrowe produkty – jako zamienniki tych mniej zdrowych, poznawały sposoby zdrowszego odżywiania oraz wpływu jakości żywienia na stan zdrowia Alokacja środków: zgodnie z planem finansowym GOKSiR Źródło finansowania: środki finansowe GOKSiR Rezultaty: z warsztatów skorzystało 25 osób. Gmina Wrocław Rodzaj działania: Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora Szczegółowy opis: Podczas trwania projektu osoby starsze uczestniczyły w warsztatach aktorskich z zakresu ruchu scenicznego, castingach, spotkaniach z aktorami i reżyserami, monodramach oraz pokazie polskich filmów fabularnych konkursowych, spotkaniach z aktorami, w Festiwalu Reżyserii i Aktorstwa Filmowego, w przygotowaniu i realizacji przedstawień oraz przygotowaniu i realizacji filmu fabularnego oraz spektaklu. Projekt jest organizowany corocznie od 2021 r. Źródło finansowania: Gmina Wrocław 9 Rezultaty: W projekcie wzięło udział około 1 000 osób. Gmina/ MOPS Wałbrzych Rodzaj działania: Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin Szczegółowy opis: W październiku uruchomiono w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. Punkt informacyjny jest zadaniem realizowanym na rzecz środowiska osób z niepełnosprawnościami, mieszkających na terenie miasta Wałbrzycha, które w związku z napotykanymi na co dzień trudnościami, wymagają wsparcia w zakresie informacyjnym, doradczym lub bezpośredniego dostępu do dedykowanej im oferty instytucji oraz podmiotów funkcjonujących na terenie miasta. Punkt wspiera osoby z niepełnosprawnościami w następującym zakresie ulg i uprawnień wynikających z obowiązujących przepisów, możliwości uzyskania wsparcia finansowego i rzeczowego w ramach pomocy społecznej, rehabilitacji społecznej i zawodowej, programów realizowanych na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami oraz projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe, działające w najbliższej okolicy oraz zakresu działalności instytucji i organizacji zajmujących się wspieraniem osób niepełnosprawnych. Z Punktu można korzystać telefonicznie – w tym celu została utworzona infolinia czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 18:00, mailowo lub osobiście w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałbrzychu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: ze wsparcia od października 2024 r. skorzystało ok. 150 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Długołęka Rodzaj działania: Projekt socjalny – Trening Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: Treningi pamięci to cykl spotkań skierowanych do osób w wieku 65 lat i więcej, zamieszkałych na terenie Gminy Długołęka. Celem projektu była poprawa sprawności umysłu i aktywizacja pamięci i uwagi. Treningi polegały na ćwiczeniach angażujących różne obszary i funkcje mózgu, a tym samym poprawę sprawności umysłu lub utrzymanie jego aktualnego stanu. Treningi były bezpłatne i odbywały się w miejscu zamieszania seniora. Cykl treningów składał się z 5 spotkań, trwających w zależności od możliwości klienta 30 – 45 minut. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba uczestników Treningów pamięci w 2024 r. wyniosła 5 osób. Gmina Sobótka Rodzaj działania: Pomoc w drobnych remontach Szczegółowy opis: Pomoc osób w drobnych remontach osobom starszych, samotnych, tj. malowanie, sprzątanie Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: brak Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 4 osoby, (w tym 3 seniorów i 1 osoba niepełnosprawna). Wałbrzych – miasto na prawach powiatu Rodzaj działania: moderowana komunikacja z wykorzystaniem 60 sztuk tabletów i abonamentu Internetowego 10 Szczegółowy opis: Komunikacja z wykorzystaniem obrazu i dźwięku pozwala na dodatkowy kontakt z opiekunami świadczącymi usługi asystenckie, kontakt ze specjalistami także spoza regionu, zapraszanymi do współpracy przez pracowników moderujących. System pozwala także prezentować nagrane materiały i dostępne w sieci, a także zmniejsza poczucie samotności i odrzucenia, daje możliwość tak zwanego „wygadania się”, co jest bardzo istotne dla wsparcia emocjonalnego. Komunikatory pozwalają sieciować osoby na spotkania online wg zainteresowań lub potrzeb. Alokacja środków: 70 % – dofinansowanie ze środków UE, 10 % – dofinansowanie ze środków budżetu Państwa, 20 % – wkład własny Źródło finansowania: projekt dofinansowany ze środków UE Rezultaty: Komunikatory pozwalają na ograniczenie skali bezpośredniego fizycznego wsparcia, a zarazem wzmacniają stan i poczucie bezpieczeństwa, os. w szczególności w okresach pozostawania w osamotnieniu. 11 2. Województwo kujawsko-pomorskie Wykres 5 Ludność woj. kujawsko-pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3019,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 33,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1923,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,9%, a na zdrowie – 6,0%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 51,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,43. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2024 •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów w postaci doraźnej, czasowej przerwy w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, a także nad osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. •Alokacja środków: dotacja – 100 794,24 zł, koszty obsługi programu – 1 996,83 zł •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Łącznie skorzystało 14 osób, w tym 7 osób dorosłych. 1984.5 914.5 472.6 597.3 537.3 275.1 125.5 136.7 0 500 1000 1500 2000 2500 kujawsko-pomorskie kujawsko-pomorskie - gminy miejskie kujawsko-pomorskie - gminy miejsko-wiejskie kujawsko-pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 12 Program Wieloletni „Senior+” na lata 2021–2025 Edycja 2024 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. W ramach zajęć przewidziane zostały między innymi zajęcia ruchowe, warsztaty rękodzieła, warsztaty krawieckie, zajęcia z kosmetologiem, zajęcia plastyczne, zajęcia muzyczne, zajęcia komputerowe i przegląd prasy. Ponadto realizowano różnego rodzaju spotkania: karnawałowe, wielkanocne, walentynkowe, wigilijne, dzień kobiet i mężczyzn, dzień seniora. W 2024 r. zrealizowano również Akcję Żonkile, a wspólnie z Gminną Biblioteką Publiczną – Czytanie Narodowe, w którym uczestniczyć mogli mieszkańcy gminy Bądkowo. Klubowicze skorzystać mogli również z wyjazdów krajoznawczych i integracyjnych. •Alokacja środków: dotacja w wysokości 41 085,00 zł oraz wkład własny w wysokości 96 113,39 zł. •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Klub Senior+ działający na terenie gminy mieści się w Toporzyszczewie Starym i liczy 20 klubowiczów. Uczestnictwo w Klubie Senior+ miało służyć zaspokajaniu potrzeb osób starszych, dawać im poczucie jedności i przynależności do grupy, dostarczać wsparcia psychicznego. Wśród seniorów zaobserwować można poprawę ogólnego samopoczucia i wzrost aktywności fizycznej. Uczestnictwo w zajęciach pozwoliło nawiązać nowe znajomości, zbudować relację, dzięki czemu seniorzy aktywniej włączają się w życie lokalnej społeczności. „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim” Powiat Mogileński •Cel: Powiat Mogileński zorganizował zajęcia aktywności fizycznej, w ramach których prowadzone były ćwiczenia usprawniające dla zrekrutowanych seniorów z terenu powiatu mogileńskiego. Zajęcia realizowane były trzy razy w tygodniu w okresie wrzesień-listopad 2024 r. Program zakończony został w dniu 6 grudnia 2024 r. przeprowadzonym szkoleniem oraz badaniami kontrolnymi seniorów. •Alokacja środków: 14 757,00zł z budżetu JST (Powiatu Mogileńskiego) •Źródło finansowania: budżet JST: Powiatu Mogileńskiego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego •Rezultaty: Zrekrutowano 60 uczestników, tj.: 4 grupy po 15 osób w wieku 60 lat i więcej oraz przeprowadzono nabór trenera aktywności fizycznej. Udział w programie poprzedzony został kwalifikacyjnymi badaniami lekarskimi, w wyniku których 4 osoby ze względu na stan zdrowia nie zostały zakwalifikowane do udziału w zajęciach. Finalnie w programie uczestniczyły 53 osoby. Wszyscy uczestnicy projektu poprawili sprawność fizyczną. Większość uczestników wykształciło nawyk systematycznych ćwiczeń, o czym może świadczyć informacja o utworzeniu się grup prywatnych i kontynuacji indywidualnych ćwiczeń. Dzięki realizacji programu uczestnicy zwiększyli wiedzę dotyczącą wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, zdrowego stylu życia, zdrowego odżywiania, prewencji upadków oraz związanych z nimi urazów. Program \"Asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – edycja 2024\" •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej spełniającym warunki przystąpienia do programu, wsparcie w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób niepełnosprawnych. •Alokacja środków: 117 208,11 zł •Źródło finansowania: dotacja 13 •Rezultaty: Programem objęto 9 osób. Poprawa bezpieczeństwa oraz wsparcie w życiu codziennym dla osób z orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym , znacznym lub sprzężonym. Wzmocnienie pozycji w życiu społecznym, integracja z osobami z sąsiedztwa. Korpus wsparcia Seniorów – Gmina Drzycim •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". Usługa polegała na całodobowym monitoringu czynności życiowych poprzez tzw. opaski monitorujące. •Alokacja środków: dotacja – 7 452,80 zł, środki własne gminy – 1 863,20 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne gminy •Rezultaty: Usługą objęto 24 osoby. Poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. Program \"Opieka 75+\" na rok 2024 •Cel: zwiększenie dostępności usług opiekuńczych – w tym specjalistycznych – dla osób w wieku 75 lat i więcej, szczególnie tych, które są samotne, samotnie gospodarujące, lub pozostające w rodzinach, poprzez wsparcie gmin małych i średnich (do 60 tys. mieszkańców) w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym. •Alokacja środków: dotacja z budżetu państwa – 121 262,00 zł, środki własne – 80 841,00 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne •Rezultaty: Wsparciem objęto 50 osób w formie usług opiekuńczych oraz 6 osób w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Zapewniono osobom starszym w wielu 75 lat i więcej wsparcia i pomocy adekwatnej do potrzeb i możliwości wynikających z wieku i stanu zdrowia Projekt: ‘kujawsko-pomorska teleopieka etap I’. •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym w postaci usług opiekuńczych, pomocy sąsiedzkiej, wolontariatu opiekuńczego przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii tj. teleopieka dla 3 500 osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, mieszkających na terenie województwa. Projekt opierał się na 3 zadaniach: usługi społeczne świadczone w środowisku lokalnym, świadczenie usług w obszarze teleopieki, świadczenia w obszarze telemedycyny. Projekt partnerski. Lider projektu Województwo Kujawsko – Pomorskie/ROPS w Toruniu, partner projektu Gmina Więcbork/MGOPS w Więcborku. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wynosi 33 316 302,61 zł, w tym łączne dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz budżetu Państwa wynosi 31 650 487,47 zł. Zgodnie z budżetem szczegółowym projektu, Gmina Więcbork w okresie realizacji projektu dysponuje łączną kwotą 156 091,60 zł, z czego 20 000,00 zł stanowi wkład własny, pozostałą kwotę 136 091,60 zł stanowi dofinansowanie. •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus •Rezultaty: W 2024 r. – 8 osób niesamodzielnych w wieku 60 lat i więcej skorzystało z usług teleopieki. 14 Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 •Cel: wyżywienie, usługi w zakresie opieki, aktywizacja w sferze fizycznej, intelektualnej i społecznej, pomoc psychologiczna, poradnictwo i wsparcie w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych oraz bieżących spraw życia codziennego •Alokacja środków: 541 297,09 zł dofinansowanie, 356 000,00 zł środki własne •Źródło finansowania: Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 oraz środki własne •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 30 osób w ramach zajęć w Dziennym Domu \"Senior+\" w Świedziebni z siedzibą w Michałkach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piotrków Kujawski Rodzaj działania: wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania Szczegółowy opis: zapewnienie wsparcia i opieki seniorom chcącym mieszkać w swoich mieszkaniach w ramach usług opiekuńczych; regularne wizyty pracowników socjalnych oraz opiekunek środowiskowych polegające na rozmowach, pomocy w robieniu zakupów, sprzątaniu czy wyjściu do lekarzy; bieżące monitorowanie na podstawie informacji zebranych od służby zdrowia, sąsiadów, sołtysów czy innych osób, które mają kontakt ze seniorami. Alokacja środków: środki własne gminy – 176 953,43 zł; środki Wojewody – 7 033,20 zł Źródło finansowania: środki własne gminy, środki Wojewody Rezultaty: poprawa funkcjonowania 16 osób starszych w miejscu zamieszkania Łasin Rodzaj działania: usługi asystenckie osobą z niepełnosprawnością Szczegółowy opis: pomoc osobom z niepełnosprawnością w codziennych czynnościach w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych , aktywne spędzanie czasu Alokacja środków: zapewnienie wytchnienia – 109 548,00 zł, usługi asystenckie – 242 250,00 zł. Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy Rezultaty: pomoc w codziennym funkcjonowaniu, uspołecznianie osób z niepełnosprawnością, zwiększenie aktywności w kontaktach ze środowiskiem – Klub Senior – ok. 28 osób, opieka Wytchnieniowa – 14 osób, asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – 13 osób. Gmina Solec Kujawski Rodzaj działania: Klub Samopomocy \"Stokrotka\" Szczegółowy opis: Klub Samopomocy „Stokrotka” działa przy CUS, przeznaczony jest dla 15 osób starszych, potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Placówka działa pięć dni w tygodniu, zajęcia odbywały się według przygotowanych planów pracy. Uczestnicy w trakcie pobytu mieli zapewniony poczęstunek i dowóz na zajęcia. Osoby starsze miały dostęp do sali rehabilitacyjnej, wsparcia fizjoterapeuty, uczestniczyli w zajęciach integracyjnych, wspierali się wzajemnie, uczestniczyli w wyjściach do placówek kulturalnych. Klub samopomocy w 2024 r. współpracował między innymi z: Muzeum Solca Kujawskiego im. Księcia Przemysła, przedszkolem „Dinuś” oraz „Promyczek”, Stowarzyszeniem im. Sue Ryder. Klub Samopomocy oferował duży wybór różnorodnych zajęć, które były dopasowane do zainteresowań każdego uczestnika. Zapraszano gości, którzy przeprowadzili pogadanki na rozmaite tematy, dzielili się swoją wiedzą i doświadczeniem. Była to doskonała okazja dla seniorów na rozwijanie swoich zainteresowań, poszerzanie wiedzy i prowadzenie inspirujących dyskusji. Osoby korzystające z formy wsparcia w 15 postaci klubu brały udział w zajęciach, które poświęcone były profilaktyce prozdrowotnej (regularne ćwiczenia, pogadanki). Praca w grupie pozwalała seniorom na powrót do życia społecznego i nawiązanie nowych znajomości. Alokacja środków: 28 760,12 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z oferty skorzystało 16 osób. Mrocza Rodzaj działania: Centrum Usług Społecznych w Mroczy – Projekt profilaktyczno-edukacyjny dla osób starszych, samotnych, z niepełnosprawnościami: \"„ Moja jesień życia – aktywna, zdrowa, bez palenia i picia” Szczegółowy opis: Spotkanie z osobami starszymi z terenu Gminy Mrocza, połączone z prelekcją specjalisty- psychologa, mające na celu podniesienie świadomości na temat procesu starzenia się, jego następstw zarówno w sferze fizycznej jak i psychicznej, radzenia sobie z zachodzącymi zmianami; promocja zdrowych nawyków, poodejmowania aktywności zarówno fizycznej, jak i w sferze życia społecznego; przedstawienie rodzajów najczęstszych uzależnień występujących w wieku starszym m.in. od alkoholu, tytoniu, leków, łączenia tych środków i ewentualnych następstw, połączone z poczęstunkiem, Alokacja środków: wynagrodzenie dla specjalisty – 300,00 zł , poczęstunek dla 90 osób oraz sala – 9 000zł , drobne upominki, kartki z życzeniami – 1 000zł Źródło finansowania: Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii Rezultaty: W spotkaniu wzięło udział 90 seniorów. Podniesienie świadomości uczestników na temat procesów starzenia, aktywnościach jakie powinno podejmować się w starszym wieku, problemów i ograniczeń oraz sposobów radzenia sobie z nimi a także promocja zachowań prozdrowotnych z uwzględnieniem przeciwdziałania uzależnieniom. Gmina Kruszwica Rodzaj działania: Grupowe warsztaty z psychologiem Szczegółowy opis: Seniorzy zdobywali umiejętności z zakresu: radzenia sobie ze stresem i sytuacjami związanymi z przeciążeniem emocjonalnym, sposobów niwelowania barier w komunikacji, uczenia się pozytywnego myślenia i asertywności oraz poznania sposobów rozładowywania napięcia fizycznego i emocjonalnego, w tym nauka technik relaksacyjnych. Alokacja środków: całkowity koszt zadania publicznego 170 947,57 zł, w tym środki z Województwa Kujawsko-Pomorskiego 71 265,03 zł oraz środki własne Gminy Kruszwica 99 682,54 zł. Źródło finansowania: budżet Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i budżet Gminy Kruszwica Rezultaty: zapewniono seniorom wsparcie emocjonalne i wyposażono w wiedzę z zakresu umiejętności intrapsychicznych i interpersonalnych – 36 osób Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Seniora Szczegółowy opis: Karta wydawana jest ramach realizacji Programu „Rodzina Razem, Toruń dla Pokoleń”, którego celem jest wsparcie dwóch grup: osób w wieku 65+ oraz rodzin wielodzietnych. Kartę Seniora może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, który ukończył 65 lat. Karta jest bezpłatna i wydawana na 3 lata. Celem Programu jest zwiększenie aktywności społecznej oraz fizycznej, poprzez ułatwienie dostępu do dóbr kultury, turystyki, rekreacji i sportu. Alokacja środków: nie dotyczy 16 Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano 13 362 karty. Seniorzy mogli skorzystać z różnego rodzaju zniżek u 65 partnerów. Solec Kujawski Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: świadczenie usług bytowych, pracy socjalnej oraz innych działań w celu utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. W mieszkaniu świadczone były usługi opiekuńcze 7 dni w tygodni po 3 godziny dziennie; wsparcie opiekuna mieszkań i praca socjalna. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. wsparciem w 3 mieszkaniach objęto narastająco 4 osoby. Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością Szczegółowy opis: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością jest częścią „Programu działań miasta Torunia na rzecz osób z niepełnosprawnością na lata 2024–2030”. Z Karty korzysta liczna grupa seniorów, posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. Daje ona możliwość uzyskania wielu atrakcyjnych rabatów. Kartę może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, posiadający orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz dzieci posiadające orzeczenie o niepełnosprawności. Karta jest bezpłatna i wydawana zgodnie z terminem orzeczenia o niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż na okres 3 lat. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano:2 498 kart. Osoby niepełnosprawne mogły korzystać z oferty 27 partnerów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Inowrocław Rodzaj działania: Pomoc w kryzysie bezdomności Szczegółowy opis: Monitoring sytuacji osób bezdomnych pozostających w przestrzeni publicznej; udzielanie pomocy osobom bezdomnym w formie zakupów leków, zasiłku stałego, opłacania składki na ubezpieczenie społeczne. Finansowanie pobytu i wyżywienia w schroniskach dla osób bezdomnych. Alokacja środków: 1 521 795,72 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. opłacono pobyt w schroniskach 44 osobom starszym. Gmina Brzozie Rodzaj działania: Projekt Kujawsko Pomorska Teleopieka etap I na lata 2024 – 2026 Szczegółowy opis: Realizatorem Projektu jest ROPS w Toruniu, w partnerstwie z Wojewódzką Stacją Pogotowia Ratunkowego w Bydgoszczy, Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Fundacją Ekspert-Kujawy oraz gminami Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Uczestnik po naciśnięciu przycisku SOS łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy. Opaska ma geolokalizację, czujnik upadku, czujniki pomiaru tętna, ciśnienia. Alokacja środków: 1 772,14 zł 17 Źródło finansowania: Projekt współfinansowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza na lata 2021–2027 Rezultaty: W 2024 r. 3 seniorów z terenu Gminy Brzozie w ramach realizacji w/w projektu było objętych pomocą w formie usługi teleopieki. Inowrocław Rodzaj działania: prowadzenie mieszkań wspomaganych Szczegółowy opis: Przy MOPS Inowrocław funkcjonuje kompleks 34 mieszkań wspomaganych oferujących pobyt stały bądź czasowy maksymalnie 43 osobom, które mają ograniczoną zdolność do samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb życiowych w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub przebywania. Alokacja środków: 155775,41 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. z tej formy pomocy skorzystało 20 osób powyżej 60 roku życia. Koronowo Rodzaj działania: bransoletka życia Szczegółowy opis: opaska wyposażone w przycisk SOS, w momencie pogorszenia stanu zdrowia uczestnik naciskał przycisk, dzięki któremu łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy Alokacja środków: Kujawsko-Pomorska Teleopieka – Etap I, EFS – 8 500,00 zł , budżet państwa 1 000,00 zł oraz koszty pośrednie – 3 325,70 zł Źródło finansowania: budżet Państwa i EFS Rezultaty: łącznie 19 osób objętych szybką pomocą w razie pogorszenia stanu zdrowia oraz prostą obsługą która zapewnia poczucie bezpieczeństwa Gmina Brzozie Rodzaj działania: usługa transportowa door to door Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Brzozie w tym głównie osoby z orzeczoną niepełnosprawnością lub osoby starsze mające problem z przemieszczaniem się miały możliwość skorzystania z bezpłatnej usługi transportowej door to door Alokacja środków: 84 605 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: dzięki usłudze Seniorzy otrzymują wsparcie polegająca na transporcie z miejsca zamieszkania do celu i z powrotem. Zazwyczaj obejmuje pomoc w wyjściu z domu, przejazd i dotarcie do miejsca docelowego. Usługa ta ma na celu ułatwienie seniorom dostępu do różnych miejsc, takich jak ośrodki zdrowia, urzędy, czy wydarzenia kulturalne, a także wsparcie w aktywizacji społecznej. usługa ta cieszy się dużym zainteresowaniem – wsparcie otrzymały 74 osoby. 18 3. Województwo lubelskie Wykres 6 Ludność woj. lubelskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2905,42 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1754,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 15,6%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,56. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 104,3m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021–2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: program przeznaczony jest dla seniorów zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu. W program zaangażowały się m.in.: uzdrowiska, ośrodki zdrowotno – medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora jest bezpłatna i bezterminowa, a jedynym warunkiem jej otrzymania jest ukończone 60 lat. •Alokacja środków: nie dotyczy 1996.4 794.9 288.4 913.1 557 238.7 82.6 235.8 0 500 1000 1500 2000 2500 lubelskielubelskie - gminy miejskie lubelskie - gminy miejsko- wiejskie lubelskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 19 •Źródło finansowania: budżet samorządu województwa lubelskiego; środki własne Stowarzyszenia MANKO •Rezultaty: W 2024 r. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 2 117 seniorów z województwa lubelskiego. Projekt Polityka Senioralna (EFS+) •Cel: poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. Projekt skierowany jest do seniorów, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wydatkowana w 2024 r.: 5 992 518,70 zł, w tym: wartość dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+): 5 684 393,96 zł, wkład własny: 308 124,74 zł •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) – główne źródło finansowania, budżet państwa – współfinansowanie krajowe, wkład własny partnerów projektu – samorządów uczestniczących w realizacji działań •Rezultaty: 1. Szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów – 5 osób, szkolenie dla asystentów osobistych osoby niepełnosprawnej – 10 osób, szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej – 230 osób, szkolenia dla opiekunów świadczących usługi sąsiedzkie/wolontariackie – 115 osób, szkolenia dla opiekunów faktycznych – 300 osób. Ponadto, pomoc prawna dla osób w wieku 65 lat i więcej – 1727 godzin dla 791 osób, doradztwo w zakresie dostępności – 360 godzin dla 36 gmin, wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego – 12 wypożyczalni na terenie województwa lubelskiego, a także zakup opasek życia z systemem przywołującym i pakietów bezpieczeństwa dla seniorów – 285 opasek dla 10 gmin. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji w ramach realizacji Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025. •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji zarówno w trybie konkursowym, jak i pozakonkursowym •Alokacja środków: środki własne budżetu samorządu województwa lubelskiego w wysokości 197 600,00 zł •Źródło finansowania: Budżet samorządu województwa lubelskiego •Rezultaty: W 2024 r. dotacja została przekazana 23 organizacjom pozarządowym, które realizując różnorodne projekty, objęły wsparciem seniorów z terenu województwa lubelskiego. W ramach dofinansowanych inicjatyw zorganizowano m.in. warsztaty edukacyjne i kulinarne, wydarzenia o charakterze integracyjnym, wyjazdy rekreacyjne oraz działania sprzyjające rozwojowi kompetencji społecznych osób starszych. Przedsięwzięcia te miały na celu aktywizację społeczną seniorów, przeciwdziałanie ich wykluczeniu oraz umacnianie więzi międzypokoleniowych 20 Projekt \"Świadomi i bezpieczni dzięki wiedzy\" w ramach programu osłonowego Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy domowej – edycja 2024 – Miasto Puławy •Cel: rozwój działań profilaktycznych podnoszących świadomość społeczną na temat zjawiska przemocy domowej skierowany m.in. do seniorów. Projekt skierowany był do mieszkańców Miasta Puławy, m.in. do osób starszych; realizowany był w okresie lipiec- grudzień 2024. •Alokacja środków: 3 000 000 zł •Źródło finansowania: wkład własny jst, dotacja z budżetu państwa •Rezultaty: projekt objął swoim bezpośrednim oddziaływaniem 525 osób – uczestników zajęć profilaktyczno-sportowych dla młodzieży, seminarium, konferencji, festynu, prelekcji dla seniorów. Dodatkowo grupę docelową nieokreśloną liczbowo stanowili odbiorcy kampanii medialnej, która swoim zasięgiem objęła społeczność Puław. Specjalnie przygotowane dla potrzeb kampanii spoty były dystrybułowane w mediach społecznościowych, w pojazdach komunikacji miejskiej, w ramach działań projektowych – seminarium, konferencja, prelekcjji. Projekt socjalny \"pt. „Łączymy pokolenia\" – Gmina Tomaszów Lubelski •Cel: rozwijanie twórczej aktywności i ekspresji poprzez wspólne spędzanie czasu wolnego wychowanków świetlicy środowiskowej \"Nasza świetlica\" w Majdanku z seniorami. Zadania określone w projekcie zostały zrealizowane w czasie wakacji, zorganizowano m.in. warsztaty kulinarne, rękodzieła, garncarskie, zajęcia plastyczne oraz integracyjny piknik z animatorami. •Alokacja środków: 6 273 zł. •Źródło finansowania: budżet Gminy Tomaszów Lubelski •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 40 osób. Program Lublin Strefa 60+ •Cel: wspieranie i wzmacnianie aktywności społecznej seniorów, zwiększenie dostępności do różnego rodzaju usług i dóbr oraz poprawa jakości życia osób starszych i kształtowanie ich pozytywnego wizerunku. Potwierdzeniem uczestnictwa w Programie było posiadanie Lubelskiej Karty Seniora. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: Budżet Miasta Lublin •Rezultaty: Program ułatwił seniorom rozwój swoich pasji i zainteresowań oraz uatrakcyjnił sposób spędzania czasu wolnego. W Programie zaangażowanych było 170 partnerów. Efekty realizacji Programu. W 2024 r. wydano 1 969 Lubelskich Kart Seniora. Projekt „Polityka Senioralna EFS+” – gmina Ryki •Cel: realizacja szerokiego wachlarza usług społecznych o indywidualnym charakterze, które były skierowane do osób 65 + z całego województwa lubelskiego. Projekt był realizowany we współpracy z gminami, na podstawie umów partnerskich. Odbiorcami Projektu byli seniorzy z terenu Gminy Ryki, w tym osoby z niepełnosprawnościami, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, opiekunowie faktyczni osób w wieku 65 lat i więcej. •Alokacja środków: 118 361,80 zł •Źródło finansowania: środki unijne – 95%, środki własne – 5% •Rezultaty: Liczba osób objętych usługami realizowanymi w ramach zadania to 597 osób, co stanowi 15% populacji osób 65+ z terenu Gminy Ryki. Środki zostały przeznaczone m.in. na 21 1 110 godzin usług opiekuńczych, 574 godziny usług asystenckich, 24 godziny usług poradnictwa specjalistycznego psychologicznego Projekt pt. \"Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski\" •Cel: przeciwdziałanie samotności wśród osób starszych poprzez zaproszenie ich do wspólnego, wigilijnego stołu. W dniu 19 grudnia 2024 r. w Wiejskim Domu Kultury w Majdanie Górnym zostało zorganizowane Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski. Realizatorem zadania było Stowarzyszenie Liderki Gminy Tomaszów Lubelski we współpracy z Biblioteką Komunalną z/s w Majdanie Górnym. •Alokacja środków: 6 000 zł •Źródło finansowania: Fundacja Biedronki •Rezultaty: Rezultatem spotkania była integracja osób, przeciwdziałanie izolacji społecznej wśród osób samotnych. Odbiorcami Projektu było 140 osób. Projekt międzypokoleniowy Lublin. Zawodowcy •Cel: pilotażowy, wakacyjny projekt zainicjowany w ramach programu „Rodzina Trzy Plus”. Projekt realizowany był w formie cyklu międzypokoleniowych spotkań dla najmłodszych oraz najstarszych mieszkanek i mieszkańców Lublina, podczas których poznali najważniejsze przedsiębiorstwa i instytucje w ich najbliższym otoczeniu oraz związane z nimi zawody. Najmłodsi wraz z dziadkami w sposób praktyczny zapoznali się z zasadami pracy, zakresami czynności i obowiązków. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: projekt był realizowany bezkosztowo. •Rezultaty: w programie wzięło udział 700 uczestniczek i uczestników (seniorów oraz dzieci w wieku od 6 do 13 lata), odbyły się 33 spotkania w 14 lubelskich instytucjach i przedsiębiorstwach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Stanin/ powiat łukowski Rodzaj działania: Funkcjonowanie bezpłatnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego dla mieszkańców gminy Stanin Szczegółowy opis: Kontynuowanie działalności wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, która powstała w 2019 r. w ramach projektu \"Niesamodzielni i niepełnosprawni mają wsparcie w gminie Stanin\". Wypożyczalnia funkcjonuje przy Klubie Seniora. Dysponuje sprzętem takim jak: łóżka rehabilitacyjne i materace przeciwodleżynowe, wózki inwalidzkie, rotory, chodziki, balkoniki, chodziki typu \"ambona\", kule ortopedyczne, itp. Alokacja środków: 18 910,00 zł Źródło finansowania: budżet gminy. Rezultaty: w 2024 r. z wypożyczalni skorzystały ogółem 73 osoby, w tym 24 osoby wypożyczyły łóżka rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy z możliwością przedłużenia na kolejny okres. Pozostałe wypożyczone sprzęty: koncentratory tlenu – 10 osób, chodziki – 9 osób, balkoniki – 11 osób, wózki inwalidzkie 6 osób, krzesła toaletowe i prysznicowe – 14 osób, wózki prysznicowe – 3 osoby, materace przeciwodleżynowe – 16 osób, rotory rehabilitacyjne – 3 osoby, pionizatory statyczne – 2 osoby, laski czwórnóg – 4 osoby, kule łokciowe – 4 osoby, ssak elektryczny – 1 osoba, wanna pneumatyczna – 1 osoba, basen do mycia głowy – 1 osoba, stolik przyłóżkowy – 1 osoba. 22 Gmina Dzwola/powiat janowski Rodzaj działania: Pośnik Kocudzki Szczegółowy opis: organizacja corocznego tzw. Pośnika Kocudzkiego, który skierowany jest do osób starszych, często samotnych z terenu gminy. Realizacja zadania możliwa była dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji z terenu (m.in. uczniowie szkół, Stowarzyszenie KGW, szkoły z terenu Gminy, OSP). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: bezkosztowo (sponsorzy i organizacje pozarządowe) Rezultaty: w ramach Pośnika przygotowano i dostarczono ok. 200 paczek z żywnością i z upominkami, dla szczególnie potrzebujących. Paczki Bożonarodzeniowe zostały dostarczone 18 grudnia 2024 r. Gmina Tyszowce Rodzaj działania: XXIV Zbiórka Żywności „Tak! Pomagam” Szczegółowy opis: zbiórki odbyły się w dniach 8–9 marca 2024 r. i 6–7 grudnia 2024 r. w sklepie Biedronka w Tyszowcach. Zbiórkę żywności prowadziło 13 wolontariuszy, uczestników Tyszowieckiego Klubu Seniora oraz Klubu „Senior+” w Perespie. Podstawa prawna: nie dotyczy Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne budżetu gminy, Caritas Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej Rezultaty: podczas zbiórki zebrano 261 kg żywności, którą przekazano 24 potrzebującym osobom i rodzinom z terenu gminy. Miasto Kraśnik Rodzaj działania: bezpłatne przejazdy MPK Kraśnik dla osób 60+ Szczegółowy opis: umożliwienie seniorom korzystania z darmowej komunikacji publicznej na terenie Kraśnika. Realizatorem działań jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. Celem są oszczędności w budżetach domowych wielu rodzin, zachęcanie mieszkańców do korzystania z usług komunikacji publicznej w celu uzyskania efektów ekologicznych, czy poprawy bezpieczeństwa na drogach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: darmowa komunikacja miejska dla 10 000 seniorów. Gmina Siennica Różana Rodzaj działania: Kontynuacja działalności Teatru Pokoleń Szczegółowy opis: przygotowanie przez seniorów oraz członków ich rodzin nowego spektaklu „Zielony Ładunek” w reżyserii Michała Zgieta i w wykonaniu Teatru Pokoleń. Teatr pokoleń funkcjonuje na ziemi siennickiej od przeszło 100 lat. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Efekt: W spektaklu zaangażowanych było 12 osób. Gmina Jabłonna Rodzaj działania: Senioralia Szczegółowy opis: przy współpracy Centrum Gminy Jabłonna i Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jabłonnie oraz Kół Gospodyń Wiejskich odbyły się pierwsze Senioralia (1–6 23 października), w ramach których codziennie odbywała się inna aktywność, np. nordic wallking (Wierciszów), zajęcia zdrowy kręgosłup (Czerniejów), badanie wzroku (Tuszów), warsztaty kulinarne (Skrzynice), warsztaty rękodzieła (Jabłonna – Majątek). Całość została zakończona Galą Seniorów, gdzie odbyły się występy Zespołu TUJAWICZE, kabaretu Pod Siwym Włosem i Zespołu Sołectw Song Alokacja środków: ok. 4 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy i opłaty uczestników Rezultaty: w inicjatywie wzięło udział 140 seniorów z gminy. Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Działania aktywizujące pod nazwą ,,Aktywny Senior” Szczegółowy opis: Nowy cykl działań obejmował wydarzenia zarówno z zakresu profilaktyki zdrowotnej, kultury, rekreacji, jak i edukacji najstarszych mieszkańców. Były to m.in.: cykliczne spotkania „Dbamy o zdrowie” poświęcone zagadnieniom z zakresu diagnozy, profilaktyki zdrowotnej oraz zdrowego stylu życia; organizacja konferencji „Lublin – miasto zdrowego seniora”, podczas której uczestnicy mogli wykonać bezpłatne badania; cykl spotkań ze sztuką zorganizowanych przy współpracy z Fundacją Stock oraz Muzeum Narodowym w Lublinie, obejmujący różnorodne wykłady; koncerty, w tym cykliczne już spotkania z uczniami i nauczycielami Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Tadeusza Szeligowskiego w Lublinie; zajęcia „Pierwsza pomoc – ja też mogę uratować komuś życie” prowadzone przez strażniczki i strażników miejskich ze Straży Miejskiej Miasta Lublin; warsztaty Jak bezpiecznie korzystać z karty i uchronić się przed oszustami, zajęcia sportowo – sprawnościowe z elementami samoobrony zorganizowane przy współpracy z Uniwersytetem Medycznym i Komendą Miejską Policji, zajęcia w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie, lekcje tenisa ziemnego dla seniorów oraz zajęcia taneczne, spacery z lubelskimi przewodnikami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin, niektóre działania były realizowane bezkosztowo Rezultaty: w cyklu 7 spotkań ,,Dbamy o zdrowie wzięło udział ok. 600 osób; w 6 spotkaniach ze sztuką – ok.240 osób Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Konkurs „Miejsce Przyjazne Seniorom” Szczegółowy opis: miejski konkurs adresowany jest do instytucji, organizacji oraz lokalnych przedsiębiorców, którzy podczas realizowania swojej działalności uwzględniają potrzeby i oczekiwania osób starszych, oferując im różnorodne produkty, usługi czy zniżki lub stosując odpowiednie rozwiązania architektoniczne podnoszące jakość życia najstarszych mieszkanek i mieszkańców miasta. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin Rezultaty: W jubileuszowej 10. edycji konkursu wyłoniono 64 podmioty działające na terenie Lublina. Ponadto w 2024 r. po raz drugi wręczono wyróżnienie „Przyjaciel Lubelskiego Seniora”, dedykowane osobie szczególnie zaangażowanej społecznie w inicjatywy służące wsparciu osób starszych. 24 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Jabłoń Rodzaj działania: Zakochaj się w teatrze – Amatorski Teatr Podwórkowy w Dawidach Szczegółowy opis: Przygotowanie przedstawienia tetralnego: \"Tłoka\", \"Misterium Drogi Krzyżowej\" w Gęsi Alokacja środków: 3 200 zł Źródło finansowania: dotacja z budżetu miasta Rezultaty: Teatr tworzy 8 seniorów oraz instruktorzy. W roku 2024 odbiorcami przedstawień teatralnych było ok. 200 osób. Gmina Cyców Rodzaj działania: „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Gminna Biblioteka Publiczna w Cycowie realizowała działanie polegające na dostarczaniu książek do domów osób starszych, chorych i niepełnosprawnych z terenu gminy. Usługa odbywała się po wcześniejszym telefonicznym umówieniu się z pracownikiem biblioteki. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Umożliwienie osobom z ograniczoną mobilnością korzystania ze zbiorów bibliotecznych oraz przeciwdziałanie wykluczeniu kulturalnemu. Z usług skorzystały dwie osoby zamieszkałe na terenie miejscowości Cyców. Stoczek Łukowski/Łukowski Rodzaj działania: opaski bezpieczeństwa Szczegółowy opis: Opaski to nowoczesny system wsparcia dla seniorów, alternatywny sposób na zapewnienie bezpieczeństwa seniorom, odpowiada na potrzeby osób samotnie mieszkających. Urządzenie pozwala na natychmiastowe wzywanie pomocy w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub bezpieczeństwa. Opaska wyposażona jest w przycisk SOS w celu połączenia z Centrum Teleopieki, zapewnia monitoring zdrowia całodobowo 24/7, 7 dni w tygodniu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki unijne Rezultaty: wsparciem objęto 10 seniorów z terenu gminy Gmina Miejska Włodawa Rodzaj działania: Nauka języka angielskiego seniorów metodą innowacyjną. Szczegółowy opis: „Język angielski łączy pokolenia”, innowacja pedagogiczna w ramach współpracy Klubu „Senior+” z Przedszkolem Miejskim nr 2 we Włodawie. Zajęcia cykliczne polegające na nauce języka angielskiego, gdzie nauczycielami były dzieci. Nauka odbywała się przez zabawę, integrację międzypokoleniową. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W trakcie 4 spotkań 16 seniorów nabyło podstawy umiejętności językowych. Ponadto zostały nawiązane trwałe więzi międzypokoleniowe. Nauka języka angielskiego była formą aktywizacji społecznej oraz ćwiczeń sfery poznawczej. Realizowane działanie wpłynęło na poprawę jakości komunikacji seniorów w języku angielskim (chętniej i odważniej podejmowali próbę rozmowy), np. z dziećmi i wnukami mieszkającymi za granicą. 25 Gmina Miasto Chełm Rodzaj działania: utworzenie Bazy Usług Społecznych Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Chełmie utworzył Bazę Usług Społecznych w celu zwiększenia dostępności do lokalnego koszyka usług społecznych, stanowiącego zbiór różnorodnych, uporządkowanych i przydatnych rodzajów wsparcia. Wykorzystując zgromadzony zbiór informacji, możemy odnaleźć lokalne instytucje, podmioty niepubliczne oraz organizacje pozarządowe świadczące usługi społeczne na rzecz seniorów i osób starszych z miasta Chełm, a także posiąść wiedzę o dostępności i warunkach skorzystania z usług. Lokalna baza usług społecznych jest działaniem zbieżnym z zapisami LPDiRUS w Mieście Chełm. Baza jest ogólnodostępna i aktualizowana. Alokacja środków: działanie bezkoztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Łatwiejszy dostęp seniorów do usług, lepsze dopasowanie usług do potrzeb, skuteczniejsze planowanie lokalnej polityki społecznej, większa integracja środowiska pomocowego. Liczba osób, które skorzystały z Bazy Usług Społecznych – ok. 300. 26 4. Województwo lubuskie Wykres 7 Ludność woj. lubuskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3256,70 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 37,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1747,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,3%, a na zdrowie – 4,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 32,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,18. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 85,5 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021 – 2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych •Zespół ds. opieki długoterminowej •Ocena Zasobów Pomocy Społecznej woj. lubuskiego •Lubuska Rada Seniorów •Wojewódzki Plan Transformacji Województwa Lubuskiego na lata 2022–2026 969.8 384.3 393.8 191.7 263.7 111.2 106.1 46.3 0 200 400 600 800 1000 1200 lubuskielubuskie - gminy miejskie lubuskie - gminy miejsko- wiejskie lubuskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 27 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Lubuska Karta Seniora •Cel: posiadacze Karty są uprawnieni do ulg przez podmioty, przedsiębiorstwa przystępujące do projektu. •Alokacja środków: działanie bezkosztowe •Źródło finansowania: działanie bezkosztowe •Rezultaty: w 2024 r. 39 podmiotów zaoferowało zniżki i rabaty dla seniorów w woj. lubuskim. Łącznie wydano 623 karty seniora. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji; wsparcie w tworzeniu dziennych placówek dla seniorów. •Alokacja środków: 11 303 626,82 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa, środki własne. •Rezultaty: do edycji 2024 przystąpiło 31 jednostek samorządu terytorialnego, w tym: 30 gmin i 1 powiat. Na koniec 2024 r. prowadzonych było 19 Domów Dziennego Pobytu z 500 miejscami oraz 33 Kluby z 728 miejscami. Łacznie w ramach programu zapewniono 1 228 miejsc w woj. lubuskim. Program \"Korpus Wsparcia Seniorów\" – edycja 2024 •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: moduł I – 439 565,58 zł, moduł II – 547 631,68 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do Modułu I przystąpiło 28 gmin; z tej formy pomocy w 2024 r. skorzystało 141 seniorów. Do Modułu II przystąpiły w 2024 r. 44 gminy. W ramach Modułu II w 2024 r. skorzystało 1 711 seniorów. Program \"Opieka 75+\" – edycja 2024 •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych , w tym specjalistycznych usług opiekuńczych. •Alokacja środków: 841 583,57 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do programu „Opieka 75+” przystąpiło 26 gmin. Programem zostało objętych 327 osób. Program polityki zdrowotnej •Cel: ABC zdrowia – działania profilaktyki i promocji zdrowia osób 60+ – bezpłatne szczepienia przeciw grypie, badania densytometryczne w kierunku osteoporozy, badania cholesterolu i antygenu prostaty PSA, badania słuchu, badania hormonów tarczycy, USG piersi, echo serca, porady dietetyka, porady dermatologa. Gmina Zbąszynek wspiera organizacyjnie program profilaktyki raka piersi – badania mammograficzne w mammobusie. •Alokacja środków: 6.808,00 zł – budżet gminy – 12.000,00 zł – budżet MZ •Źródło finansowania: środki własne gminy, budżet Ministerstwa Zdrowia •Rezultaty: Z programu skorzystało 122 osoby (77 kobiet, 45 mężczyzn). 28 Program profilaktyki zdrowotnej – Program rehabilitacji dla mieszkańców Gminy Żary •Cel: zahamowanie lub ograniczenie skutków procesów chorobowych m.in. wśród populacji powyżej 65 roku życia, posiadających dolegliwości ze strony narządu ruchu. Wyboru realizatora dokonano w drodze konkursu ofert. •Alokacja środków: 139 998,60 zł •Źródło finansowania: środki własne gminy, środki pozyskane z Narodowego Funduszu Zdrowia •Rezultaty: W 2024 r. planowana liczba uczestników wynosiła 400, lecz w zawiązku z dużym zainteresowaniem programem zwiększono liczę uczestników do 457. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Lubuskie Igrzyska Seniorów Szczegółowy opis: Miasto, we współpracy z licznymi partnerami, współorganizowało II edycję Lubuskich Igrzysk Seniora. Podczas trwania Lubuskich Igrzysk Seniorów mieszkańcy województwa rywalizowali m.in. o puchar Prezydenta Miasta w różnych dyscyplinach sportowych. Wydarzenie odbyło się w Arenie Gorzów, w której seniorzy grali w ringo, boccia, koszykówkę oraz rywalizowali na basenie Słowianka. Alokacja środków: 400 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w edycji 2024 r. wzięło udział ok. 300 seniorów. Miasto Nowa Sól Rodzaj działania: Majster dla Seniora Szczegółowy opis: Program skierowany do mieszkańców Nowej Soli, którzy ukończyli 60 lat i posiadają Nowosolska Kartę Senior. W ramach programu seniorowi przysługiwała realizacja trzech usług w roku. Realizacja dotyczyła wyłącznie prac roboczych. Materiały niezbędne do naprawy musiał zapewnić senior. Alokacja środków: 50 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba złożonych i przyjętych do realizacji wniosków – 190; liczba zrealizowanych usług – 336; wartość zrealizowanych usług – 45 170,00 zł. Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Program Taxi Senior 60+ Szczegółowy opis: Program Taxi Senior 60 plus. Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług transportowych do lekarza na terenie gminy. Adresatami programu byli seniorzy, którzy ukończyli 60 rok życia, zamieszkujący na terenie Gminy Świebodzin, a w szczególności osoby samotne, chore, z niepełnosprawnością Zgłoszenia przejazdów i odwołanie odbywało się za pośrednictwem infolinii w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Alokacja środków: 127 416,43 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024r. w ramach usług transportowych dla seniorów zamieszkałych na terenie gminy wykonano 5 679 przejazdów. Z programu skorzystało 483 seniorów. 29 Strzelce Krajeńskie Rodzaj działania: Utworzenie Centrum Aktywności Społecznej na terenie Gminy Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Społecznej w Strzelcach Krajeńskich to miejsce, którego celem jest wychodzenie naprzeciw zróżnicowanym potrzebom osób starszych, stwarzając przy tym warunki szeroko pojmowanego rozwoju seniorów, wsparcia społecznego oraz przygotowania do życia na emeryturze. Przynależność jest dobrowolna oraz nieodpłatna. Uczestnikami są osoby nieaktywne zawodowo w wieku 60+, zamieszkujące obszar Gminy i Miasta Strzelce Krajeńskie. Wspólnie celebrowane są święta, a także uczestnicy angażują się w ważne sprawy społeczne. W ramach Centrum Aktywności Społecznej działa Klub Seniora, który wypełnia czas wolny, aby seniorzy mogli wyjść z domu, spotkać się z ludźmi. Klub Seniora to przede wszystkim miejsce, które tworzy każdy z jego uczestników poprzez swoją historię, motywację, chęć dzielenia się doświadczeniami i chęć dalszego rozwijania się. Seniorzy mają tu okazję zawiązać nowe znajomości, pielęgnować przyjaźnie i przy okazji skorzystać z bogatej oferty dydaktycznej klubu. W Centrum działają lokalne stowarzyszenia. Alokacja środków: 123 074,12 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Rezultaty: w 2024 r. zorganizowano 315 wydarzeń/warsztatów, z zajęć skorzystało łącznie152 seniorów. Gmina Żary Rodzaj działania: Zdrowie fizyczne Szczegółowy opis: Adresatami programu są seniorzy w wieku co najmniej 65 lat zameldowani w Gminie Żary. Celem programu jest ułatwienie seniorom dostępu do dóbr kultury, sportu i rozrywki, kształtowanie pozytywnego wizerunku seniorów, wzmacnianie kondycji fizycznej oraz podnoszenie aktywności i sprawności seniorów. Program jest elementem polityki społecznej realizowanej przez Gminę Żary i obejmuje system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień skierowanych do seniorów. Adresatami programu są seniorzy, za których uznaje się osoby zameldowane w Gminie Żary w wieku co najmniej 65 lat. Od początku realizacji programu wydano kartę dla 560 osób. W ramach programu seniorzy mają możliwość korzystania z pływalni Wodnik w Żarach w formie 100% zniżki od ceny biletu obowiązującej za pierwszą godzinę pobytu na basenie 4 razy w miesiącu. Alokacja środków: 114 240,00 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. 115 osób skorzystało z pływalni. Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Projekt Miasto Seniorów – poznajmy się lokalnie Szczegółowy opis: Cykl spotkań kulturalnych przy muzyce dla seniorów z różnych grup Alokacja środków: 1 600 zł Źródło finansowania: środki własne JST Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział ok. 80 seniorów. Świebodzin Rodzaj działania: Program Majsterkowicz dla Seniora 60 plus Szczegółowy opis: Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług naprawczych niewymagających dużych nakładów finansowych na zakup materiałów oraz takich usług, które nie były świadczone w ramach innych umów np. ze wspólnotą mieszkaniową, administracją itd. na terenie gminy. Problem techniczny można było zgłaszać wykorzystując jedną z 30 trzech dostępnych możliwości: telefonicznie, mailowo, składając formularz zgłoszeniowy w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Naprawy realizowane były w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00. Alokacja środków: 27 450,35 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W okresie sprawozdawczym przyjęto 72 zgłoszenia od 57 seniorów. Wykonano 67 napraw, 9 zleceń zostało anulowanych przez seniorów, a 1 naprawa nie została wykonana ze względu na brak możliwości dokonania naprawy. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Trzciel/Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Zielone Gospodarstwa Opiekuńcze Szczegółowy opis: Innowacyjna forma wsparcia seniorów, która zapewnia im odpowiedni poziom opieki a jednocześnie pozwala aktywnie prowadzić życie społeczne. Projekt mający na celu wsparcie osób potrzebujących pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Usługi świadczone w gospodarstwie wiejskim, które posiada potencjał do prowadzenia działań terapeutycznych opartych na uprawach rolniczych i hodowli zwierząt gospodarskich. Gospodarstwa opiekuńcze mają zapewnić seniorom fachową opiekę oraz kontakt z innymi ludźmi i różnego rodzaju aktywności. Realizacja projektu „Zielone gospodarstwa opiekuńcze” realizowały 2 gminy. Alokacja środków: 280 000,00 zł Źródło finansowania: zamówienie publiczne. Rezultaty: Opieką zostało objętych 18 podopiecznych z 2 gmin. Gmina Zbąszynek Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: Rozwój usług mieszkalnictwa wspomaganego w Gminie Zbąszynek skierowany jest do osób starszych, w szczególności samotnych i niepełnosprawnych, które są mało samodzielne w czynnościach dnia codziennego / pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych itp./ ale stan zdrowia umożliwia im samodzielne poruszanie się i wykonywanie czynności samoobsługowych. Mieszkania wspomagane oferują oprócz lokalu mieszkalnego pełen zakres usług wspierających i aktywizujących pobyt osoby w mieszkaniu, tj. pracę socjalną, poradnictwo specjalistyczne, usługi opiekuńcze i asystenckie oraz rehabilitację. Rodzaj oraz zakres usług świadczonych w mieszkaniu wspomaganym jest dostosowany do indywidualnych potrzeb mieszkańców. Alokacja środków: 689 451,39 zł Źródło finansowania: własne zasoby lokalowe Rezultaty: Gmina Zbąszynek utworzyła 10 mieszkań wspomaganych dla osób starszych w wieku 75+. Gmina Trzciel Rodzaj działania: Odwrócona asystentura \" Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny. Szczegółowy opis: Podjęcie współpracy asystentów rodziny z seniorami zakwalifikowanymi do projektu usług społecznych \"Zielone Gospodarstwo Opiekuńcze\" w celu podjęcia wspólnych przedsięwzięć z dziećmi objętymi pomocą asystenta rodziny z jednoczesnym propagowaniem propagowaniem rozwoju dzieci, kulturowości i różnic międzypokoleniowych. Projekt z współpracą z Nadleśnictwem w Trzcielu. Alokacja środków: bezkosztowo (w ramach zielonego gospodarstwa) 31 Źródło finansowania: bezkosztowo Rezultaty: Integracja seniorów z dziećmi w ramach projektów: Wysiewanie wiosennych kwiatów, Karma dla ptaków, Na tropie wielkanocnego zająca oraz Bee fun, Dzień dziecka na wesoło. Gmina Wschowa Rodzaj działania: Listy do Świętego Mikołaja Szczegółowy opis: Ośrodek Pomocy Społecznej we Wschowie, we współpracy z Biblioteką Publiczną Miasta i Gminy Wschowa, współorganizował świąteczną akcję, której celem było spełnienie marzeń Seniorów w potrzebie. Seniorzy pisali listy do Świętego Mikołaja, prosząc o najbardziej potrzebne im rzeczy często były to skromne, codzienne przedmioty. Mieszkańcy Wschowy i okolic z ogromnym zaangażowaniem odpowiedzieli na tę inicjatywę. Chętnie wybierali listy Seniorów, przygotowując dla nich prezenty. Co więcej, w wielu przypadkach darczyńcy przekazywali znacznie więcej, niż proszono dołączając do paczek dodatkowe upominki, słodycze. W akcję włączyły się także lokalne firmy, które wspomogły akcję nie tylko finansowo czy rzeczowo, ale także usługowo (np. doręczając paczki do miejsca zamieszkania Seniora, czy zapewniając obsługę techniczną). Alokacja środków: bezkosztowo Źródło finansowania: wskazane w listach potrzeby zostały zaspokojone w sposób rzeczowy przez darczyńców Rezultaty: W akcji udział wzięło 22 seniorów. 32 5. Województwo łódzkie Wykres 8 Ludność woj. łódzkiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3163,98 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,2% i 31,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1899,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,8%, a na zdrowie – 5,9%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,3%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 8,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,32. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 84,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023–2025 •Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 r. DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Karta Seniora Województwa Łódzkiego. •Cel: zbiór ulg i uprawnień oferowanych mieszkańcom województwa, którzy ukończyli 60 rok życia. Karta upoważnia do korzystania z ulg i uprawnień oferowanych przez partnerów programu. Partnerami programu mogą być jednostki samorządu województwa, instytucje oraz prywatne przedsiębiorstwa. •Alokacja środków: Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi 2345.9 1253.2 453.2 639.5 683.5 393.2 125.2 165.1 0 500 1000 1500 2000 2500 łódzkiełódzkie - gminy miejskie łódzkie - gminy miejsko- wiejskie łódzkie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 33 •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. wydano 3 975 Kart. Według stanu na 31.12.2024 r. w programie „Karta Seniora Województwa Łódzkiego” uczestniczyło 90 partnerów, w tym 8 podmiotów jednostek podległych Samorządowi Województwa Łódzkiego oraz 82 podmioty prywatne/instytucje, z którymi Samorząd Województwa Łódzkiego podpisał porozumienia. W 2024 r. do programu przystąpiło 10 podmiotów oferujących zniżki w obszarze wypoczynku, zdrowia i usług. Działania wspierające i aktywizujące osoby starsze. •Cel: poprawa jakości życia seniorów z terenu województwa poprzez inicjowanie działań służących aktywizacji i integracji środowiska osób starszych oraz wzrost kompetencji liderów działających w organizacjach pozarządowych realizujących zadania na rzecz osób starszych na terenie naszego województwa. •Alokacja środków: 39 900 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. przeprowadzono następujące szkolenia i inicjatywy dla przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych działających na rzecz osób starszych w woj. łódzkim: – „Warsztaty florystyczne – jako forma aktywizacji społecznej osób starszych” (20 uczestników); – dwa szkolenia pn. „Jesień życia czy wiosna możliwości – jak dbać o jakość życia i budować odporność psychiczną” (w sumie 32 uczestników); – szkolenie: „KPA w ngo” obejmującego zagadnienia kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście funkcjonowania organizacji pozarządowych (20 uczestników), – event pn. „Rola organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących działania na rzecz osób starszych w środowisku lokalnym (82 uczestników). „Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów”. •Cel: poradnictwo dla osób starszych od następujących specjalistów: prawnika, psychologa, pracownika pomocy społecznej. Telefon jest odpowiedzią na problemy osób starszych z dotarciem do specjalistycznego poradnictwa, bez wychodzenia z domu. •Alokacja środków: 97 968,60 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. w ramach zadania porad osobom starszym udzielali m. in. psycholog, prawnik oraz pracownik pomocy społecznej. W 2024 r. liczba przepracowanych godzin wyniosła 666. Współpraca z mediami •Cel: kontynuacja współpracy z mediami: TVP 3, Telewizją TOYA w zakresie promocji wizerunku osób starszych, ich potencjału i aktywności społecznej. •Alokacja środków: 14 100 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. zrealizowano: 1) reportaż telewizyjny pn. „Co nam w duszy gra...” promujący aktywność osób starszych i będący relacją z II Przeglądu Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...., 2) emisję telewizyjnych spotów reklamowych promujących Kartę Seniora Województwa Łódzkiego i Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów 34 Centra zdrowego i aktywnego seniora w Łodzi •Cel: edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z sal Centrów mogą nieodpłatnie korzystać seniorzy, którzy chcą podzielić się z innymi swoimi pasjami lub umiejętnościami (w formie wykładów bądź warsztatów), a także grupy seniorskie i międzypokoleniowe, które nie mają własnej siedziby (grupy zainteresowań, brydżyści, szachiści, kluby dyskusyjne etc.). W ramach rozwoju projektu planowane jest utworzenie kolejnych Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w każdej z dzielnic. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w roku 2024 r. łódzcy seniorzy skorzystali 50 103 razy. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów – Miasto Łódź •Cel: bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społeczneji rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Łodzi •Rezultaty: W 2024 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymały 23 podmioty. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Funkcjonowanie placówek wspierających aktywizację intelektualną, fizyczną oraz społeczną bełchatowskich seniorów Szczegółowy opis: „Cafe Senior Raj – Centrum Aktywności Seniora” działa od 2018 r., powstało w ramach Budżetu Obywatelskiego Bełchatowa i jest miejscem szczególnie przyjaznym osobom starszym. Podejmowane działania umożliwiają seniorom nawiązywanie nowych znajomości oraz zapewniają dostęp do informacji o wszelkich ofertach miasta adresowanych do bełchatowskich seniorów. Ponadto w miejscu tym realizowane są programy integrujące i aktywizujące lokalne środowisko seniorów w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym. Cafe Senior Raj stawia też na aktywność i rozwój zainteresowań najstarszych mieszkańców miasta m. in. poprzez zajęcia komputerowe, warsztaty plastyczne, muzyczne, florystyczne, teatralno-literackie, sportowe, dietetyczne, kulinarne. Ważną częścią tej inicjatywy jest także Punkt Informacji Prozdrowotnej, gdzie można uzyskać wyczerpującą wiedzę w zakresie szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Cafe Senior Raj prowadzi Regionalne Towarzystwo Społeczno-Kulturalne ERSKA. Rezultaty: W ciągu roku w zajęciach uczestniczyło około 200 osób w wieku senioralnym. 35 Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Akademia Seniora w Bełchatowie Szczegółowy opis: Akademia Seniora to kolejne miejsce działalności bełchatowskich seniorów. Podejmowane działania w ramach inicjatywy mają charakter edukacyjno-profilaktyczno- integracyjny, a ich celem jest wzmocnienie aktywności osób starszych Bełchatowa w życiu społecznym, a tym samym poprawa komfortu życia oraz zwiększanie świadomości, wiedzy i umiejętności seniorów w zakresie zachowań wpływających na ich bezpieczeństwo. Spotkania w Akademii tworzą okazję do budowania więzi międzyludzkich oraz grup samopomocowych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: W 2024 r. beneficjentami Akademii było 214 seniorów. Miasto Łódź Rodzaj działania: Miejski Informator dla Seniorów Szczegółowy opis: Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. Alokacja środków: budżet miasta Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. rozdysponowano 2 000 sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. Gmina Pabianice Rodzaj działania: Gminny Dzień Seniora Szczegółowy opis: Gminny Dzień Seniora to inicjatywa dedykowana seniorom z terenu Gminy Pabianice, organizowana przez Gminny Dom Kultury w Bychlewie. Odbywa się raz w roku, w październiku, z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora . W roku 2024 miał on miejsce w dniu 13.10.2025 w sali GDK. W programie wydarzenia znalazły się: występ artystyczny solistów Teatru Muzycznego w Łodzi, poczęstunek oraz zabawa taneczna z DJ. Udział w Dniu Seniora był bezpłatny. Celem wydarzenia była integracja środowiska seniorów z terenu Gminy Pabianice. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: dotacja podmiotowa – budżet Gminnego Domu Kultury w Bychlewie Rezultaty: w Gminnym Dniu Seniora Udział wzięło 120 seniorów, wydarzenie stanowiło okazję do integracji, rozrywki, obcowania ze sztuką wokalną oraz spędzenia czasu wolnego w atrakcyjny sposób. Miasto Zgierz Rodzaj działania: Działalność Zgierskiego Centrum Seniora Szczegółowy opis: Zgierskie Centrum Seniora powstało z myślą o stworzeniu wspólnej przestrzeni dla seniorów z terenu miasta Zgierza. W ramach Centrum zaplanowana jest oferta społeczno – kulturalna, edukacyjna, profilaktyczna. Oferta uwzględnia zajęcia i warsztaty dla seniorów m.in. ceramiczne, gimnastyczne, taneczno-ruchowe, językowe, informatyczne, wokalno-muzyczne, z rękodzieła artystycznego; spotkania informacyjno-profilaktyczne w sferze bezpieczeństwa ogólnego seniorów, w tym cyberbezpieczeństwa oraz szerokorozumianej profilaktyki zdrowotnej i propagującej proekologiczne postawy; organizacja wycieczek krajoznawczych w ramach 36 propagowania działań rekreacyjno-turystycznych; organizacja koncertów i wydarzeń kulturalnych, w tym zgierskiego Sylwestra dla seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet gminy Miasto Zgierz Rezultaty: Łącznie z działań realizowanych przez Zgierskie Centrum Seniora skorzystało blisko 2 200 osób. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Organizowanie wydarzeń cyklicznych Szczegółowy opis: Bełchatowska Olimpiada Seniorów. Impreza ma charakter rekreacyjno- integracyjny z elementami rywalizacji sportowej. Celem zawodów jest wypracowanie w pokoleniu osób powyżej 60. roku życia nawyków dbania o własne zdrowie, dobrą kondycję fizyczną i psychiczną, zrozumienia potrzeby ruchu oraz promowania aktywnego stylu życia. Organizatorem Olimpiady, która odbyła się w Hali Energia byli Miasto Bełchatów oraz Miejskie Centrum Sportu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: III Bełchatowska Olimpiada Sportowa Seniorów pn. „Seniorzy na sportowo, radośnie i profilaktycznie”, w której najstarsi mieszkańcy miasta wzięli czynny udział. Do zmagań sportowych przystąpiło blisko 60 osób z bełchatowskich klubów seniora. Uczestnicy musieli wykazać się szybkością, celnością, zdolnościami manualnymi, a także wiedzą. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Usługa „Książka z dostawą do domu” realizowana przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną w Bełchatowie Szczegółowy opis: Usługa przeznaczona dla osób starszych, przewlekle chorych oraz niepełnosprawnych ruchowo mających problem z dotarciem do biblioteki i mieszkających na terenie powiatu bełchatowskiego. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jednostki Rezultaty: W 2024 r. Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna obsłużyła 21 osób – 91 wizyt – 274 książki, 84 zbiory specjalne, 10 czasopism wypożyczonych. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Zapewnienie usług zwiększających mobilność oraz samodzielność seniorów, m.in. w zakresie: usług transportowych door-to-door, organizacji i dowożenia posiłków. Szczegółowy opis: Wsparcie polega na transporcie uczestnika z i do miejsca zamieszkania w celu załatwienia m.in. wizyty lekarskiej , leczenia lub rehabilitacji, w celu załatwienia spraw urzędowych , zakupu leków, aktywizacji zawodowej lub potrzeb duchowych, do biblioteki, kina, filharmonii, teatru. Usługa ta jest dostępna na terenie powiatu bełchatowskiego a w szczególnych sytuacjach możliwe są wyjazdy poza granice powiatu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki pozyskane przez Stowarzyszenie Przystań w Bełchatowie. Rezultaty: W 2024 r. wsparciem objęto 45 seniorów. 37 Miasto Łódź Rodzaj działania: Wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania poprzez wdrażanie teleopieki Szczegółowy opis: Projekt „Teleopieka dla łódzkich Seniorów” realizowany jest w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów. Projekt adresowany jest do osób starszych, po przebytych udarach, zawałach, narażonych na utratę przytomności, mających problem z pamięcią wynikający z przebytych chorób lub zabiegów, do osób niepełnosprawnych, jak i również pozostających samotnie w swoich domach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacja celowa budżetu państwa oraz budżet miasta. Rezultaty: w 2024 r. usługą objęto 550 seniorów. 38 6. Województwo małopolskie Wykres 9 Ludność woj. małopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3254,27 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,7% i 23,7%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1659,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,1%, a na zdrowie – 4,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 66,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 30,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 101,9 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” •Program strategiczny Srebrna Małopolska 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy wśród mieszkańców województwa małopolskiego. •Cel: uzyskanie lub utrzymanie wysokiego poziomu wiedzy z zakresu profilaktyki osteoporozy oraz zapobiegania złamaniom osteoporotycznym. W ramach programu każdemu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. W ramach programu przeprowadzane są również działania 3429.1 1189.5 1020.2 1219.3 841.5 311.2 261 269.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 małopolskie małopolskie - gminy miejskie małopolskie - gminy miejsko-wiejskie małopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 39 informacyjno-promocyjne adresowane do szerokiego grona odbiorców, upowszechniające wiedzę o tym, co możemy zrobić, żeby lepiej zadbać o zdrowie swoich kości. Uczestnicy, u których wykonano badanie densytometryczne uzyskali również konsultację lekarską z omówieniem otrzymanych wyników. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: Zrealizowane działania umożliwiły wykrycie osteoporozy wśród uczestników programu oraz pozwoliły na identyfikację osób szczególnie narażonych na wystąpienie tej choroby. Działaniami Programu w 2024 r. zostało objętych 915 osób. Program Prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce •Cel: zwiększenie odsetka wcześnie wykrytych nowotworów poprzez wzrost czujności onkologicznej w wyniku prowadzonych działań edukacyjnych, a w konsekwencji spadek zachorowań na nowotwory złośliwe związane z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka poprzez zmianę stylu życia. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: zrealizowano 11 spotkań edukacyjnych dla ok. 1 022 Małopolan, w tym 6 spotkań stacjonarnie, 5 w trybie online. Ponadto, 5 dni w tygodniu funkcjonował onkologiczny telefon zaufania, prowadzony przez lekarza specjalistę z zakresu onkologii, z którego skorzystało około 134 osoby. Prowadzona była także kampania informacyjna w mediach lokalnych: emisja spotów i audycji radiowych, emisja spotów i audycji video w 38 lokalnych portalach informacyjnych oraz emisja 2 audycji wideo i 2 spotów video w TVP Kraków. Publikowane były posty na portalu Facebook. Program Zdrowie w centrum uwagi – cykl konferencji edukacyjnych na temat zdrowia dla seniorów wpisujących się w ideę uczenia się przez całe życie •Cel: organizacja 3 konferencji edukacyjnych dla seniorów na temat znaczenia aktywności fizycznej i diety dla utrzymania dobrej kondycji psychofizycznej jako podstawy wszelkich aktywności osób starszych, warunkującej możliwość uczenia się. Druk i dystrybucja 50 000 Zeszytów Pacjenta do blisko 100 podmiotów Podstawowej Opieki Zdrowotnej z terenu całego województwa małopolskiego. •Alokacja środków: 203 500,00 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 r. blisko 450 seniorów zwiększyło swoją wiedzę z zakresu szeroko pojmowanego zdrowia tj.: bezpiecznego stosowania leków i suplementów diety, czynników wpływających na zaburzenia poznawcze i psychiczne wieku podeszłego, wpływu żywienia i stylu życia na zdrowie seniora oraz formy rehabilitacji czy ćwiczenia poprawiające funkcjonowanie aparatu ruchu. Ponadto, 50 000 Małopolan zostało wyposażonych w Zeszyty Pacjenta, który pomaga im kształtowaniu umiejętności dotyczących zarządzania własnym zdrowiem i dobrym samopoczuciem. Projekt – „Aktywny Senior” – Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych – zadanie zaplanowane na lata 2023–2024. •Cel: realizacja zajęć edukacyjnych, w tym edukacji w zakresie aktywności obywatelskiej, warsztatów rękodzielniczych, przedsięwzięć turystycznych, krajoznawczych, wydarzeń kulturalnych, wolontariatu seniorów, promocji zdrowego stylu życia – warsztatów, 40 wykładów, rekreacji i rehabilitacji ruchowej, nauki obsługi komputera i korzystania z Internetu, integracji międzypokoleniowej. •Alokacja środków: 748 000 zł. •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 roku dofinansowano 43 oferty skierowane do seniorów. Program Projekt pn. Wielopokoleniowa Edukacja Małopolan. •Cel: rozpowszechnianie materiałów edukacyjnych (kartki okolicznościowe, kalendarze) adresowane do seniorów, poprzez dotarcie do ich naturalnych środowisk. Forma publikacji treści edukacyjnych jest zróżnicowana i opracowana tak, by dzięki wykorzystaniu funkcjonalności użytkowej poszczególnych elementów kampanii, zoptymalizować skuteczność przekazu edukacyjnego. Projekt podnosił poziom poczucia bezpieczeństwa oraz uczył gdzie uczył pomocy. Projekt był realizowany we współpracy z Komendą Wojewódzką Policji w Krakowie – Wydział Prewencji oraz z Pedagogiczną Biblioteką Wojewódzką im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. •Alokacja środków: 50 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: 250 000 kartek zostało przekazanych do przedszkoli z województwa małopolskiego, gdzie następnie dzieci udekorowały je i przekazały swoim babciom i dziadkom. Ponadto zostały przygotowane kalendarze o charakterze edukacyjnym, które w kompetentny i profesjonalny sposób informowały o metodologii przestępczej wobec seniorów oraz skutecznych formach ochrony w liczbie kilkaset sztuk. Projekt Małopolski Tele-Anioł 2.0 •Cel: zorganizowanie kompleksowego systemu opieki umożliwiającego osobom niesamodzielnym jak najdłuższe, bezpieczne pozostanie w ich środowisku oraz miejscu zamieszkania. Projekt uwzględnia wykorzystanie nowoczesnych technologii informacyjno- komunikacyjnych oraz zapewnienie wsparcia w zakresie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania poprzez realizację działań na rzecz rozwoju usług opiekuńczych i sąsiedzkich w miejscu zamieszkania oraz usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne (teleopiekę i telemedycynę), a także działań w zakresie opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: 11 714 087,88 zł •Źródło finansowania: środki europejskie – 85%, środki budżetu państwa – 10%, wkład własny Województwa Małopolskiego – 2,5%, wkład własny Parterów – 2,5% •Rezultaty: Od początku realizacji projektu z usług teleopiekuńczych skorzystało 1 988 osób niesamodzielnych z terenu całego województwa. Dodatkowe wsparcie w postaci usług opiekuńczych/sąsiedzkich świadczonych w miejscu zamieszkania otrzymało 248 osób, dla których zrealizowano łącznie 2 311 godzin wsparcia opiekuńczego/sąsiedzkiego. Przeszkolono 250 osób z zakresu realizacji usług opiekuńczych/sąsiedzkich. Zdecydowaną większość z tej grupy stanowili seniorzy. „Małopolski Tele-Anioł 2.0” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce. 41 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Zakopane Rodzaj działania: Wolontariat Szczegółowy opis: Wolontariusze pomagali osobom potrzebującym – starszym i niepełnosprawnym w codziennych zakupach, drobnych pracach domowych, organizacji wolnego czasu (np. spacer, rozmowa). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Wolontariat świadczyło 40 uczniów dla 60 seniorów. Gmina Wojnicz Rodzaj działania: Program osłonowy \"Pomoc lekowa dla mieszkańców gminy Wojnicz\" Szczegółowy opis: Celem programu było wsparcie finansowe dla osób długotrwale lub przewlekle chorych, które ponoszą znaczne koszty związane z koniecznością zakupu leków, co w poważnym stopniu ogranicza zaspokajanie innych pilnych, podstawowych potrzeb. Alokacja środków: 16 027,83 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Wojnicz Rezultaty: 33 osobom wypłacono zasiłki celowe i celowe specjalne; udzielono 54 świadczenia. Miasto Tarnów Rodzaj działania: Półkolonia dla Seniora Szczegółowy opis: Program półkolonii obejmował kilkudniowe turnusy, w trakcie których uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach – m.in. rekreacyjnych, edukacyjnych, ruchowych, artystycznych oraz integracyjnych. Codzienne aktywności odbywały się w przyjaznym, lokalnym środowisku, często w plenerze lub miejskich instytucjach kultury i sportu. Alokacja środków: Centrum Usług Społecznych w Tarnowie, przy współudziale lokalnych partnerów i instytucji kultury Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w półkoloniach wzięło udział łącznie 85 osób, a średnia dzienna frekwencja wyniosła 55 uczestników. Gmina Skawina Rodzaj działania: Treningi Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: To zajęcia prowadzone przez psychologa, które mają na celu poprawę i utrzymanie sprawności umysłowej osób starszych. Podczas spotkań uczestnicy wykonują ćwiczenia wspierające pamięć, koncentrację i logiczne myślenie, dostosowane do ich możliwości i potrzeb. Zajęcia odbywają się w przyjaznej atmosferze, sprzyjającej aktywizacji społecznej i budowaniu poczucia własnej wartości. Alokacja środków: 1 173,36 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w treningach wzięło udział 41 seniorów. Gmina Myślenice Rodzaj działania: Usługi Społeczne w ramach Pakietu Senior Szczegółowy opis: Pakiet \"Senior\" to wsparcie dla mieszkańców gminy w wieku 60 lat i więcej służy zaspokojeniu potrzeb i poprawie jakości życia Seniorów znajdujących się w różnorodnych sytuacjach życiowych. Projekt ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, wspieranie 42 rozwoju jednostek oraz umożliwienie osiągnięcia stabilności i samodzielności Seniorom. Seniorzy z gminy Myślenice mogli skorzystać ze wsparcia specjalistycznego (tj. z: poradnictwa psychologicznego, terapii rodzinnej, poradnictwa prawnego, wsparcia logopedycznego i neurologopedycznego, rehabilitacji ogólnoustrojowej), wsparcia indywidualnego np. w postaci pracy socjalnej Alokacja środków: budżet Gminy Źródło finansowania: budżet Gminy Rezultaty: z rehabilitacji ogólnoustrojowej skorzystało – 459 Seniorów, co stanowi 67% ogółu korzystających z usługi; z wsparcia neurologopedycznego skorzystało – 3 Seniorów; z poradnictwa prawnego skorzystało – 31 Seniorów. Gmina Brzeszcze Rodzaj działania: Projekt socjalny na rzecz aktywizacji i integracji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym Szczegółowy opis: Celem projektu była organizacja i realizacja przedsięwzięć aktywizujących o charakterze kulturalnym, rozrywkowym, edukacyjnym i integracyjnym, adresowanych do osób starszych, w tym z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób bezdomnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami. Bezpośrednim realizatorem projektu socjalnego był Ośrodek Pomocy Społecznej, który zakładał podjęcie współpracy z lokalnymi placówkami, instytucjami oraz z podmiotami ekonomii społecznej np. kołami gospodyń wiejskich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy: (budżet OPS w Brzeszczach, 2. budżet Ośrodka Kultury w Brzeszczach) Rezultaty: W2024 r. działaniami objęto 56 osób (112%), z czego: 53,57% to osoby w wieku 60 lat i więcej, 32,14% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, 8,92% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, w kryzysie bezdomności. Powiat Gorlicki Rodzaj działania: Program Działań Na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Gorlickim na lata 2021–2027 Szczegółowy opis: zapewnienie osobom z niepełnosprawnością różnorodnych form wsparcia umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym i dostępie do edukacji Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Powiatu, środki PFRON Rezultaty: w ramach programu wsparcie do zakupu sprzętu rehabilitacyjnego otrzymało 31 osób w wieku 60 +. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo małopolskie Rodzaj działania: Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” Szczegółowy opis: Celem projektu jest pokazanie pracodawcom potencjału wynikającego z różnorodności pracowników, m.in. wiekowej oraz promowanie wydłużenia aktywności zawodowej. Pracodawcy w projekcie otrzymują pomoc ekspertów w określeniu, jakie działania mogą poprawić efektywność ich firm, uczą się jak budować transgeneracyjne zespoły oraz jak efektywnie wykorzystać potencjał pracowników, uwzględniając ich potrzeby i oczekiwania. Dużą wartością projektu jest podnoszenie świadomości na temat zarządzania wiedzą pracowników w organizacji. Kluczowym wyzwaniem zwiększania udziału osób starszych w populacji pracowniczej i wydłużania ich aktywności na rynku pracy stało się także promowanie zdrowego stylu życia oraz umożliwianie 43 pracownikom, bez względu na wiek, jak najdłuższego pozostawania w dobrym zdrowiu oraz satysfakcjonującej kondycji psychofizycznej. Alokacja środków: 34 000 000 zł Źródło finansowania: EFS – 85%, budżet Województwa Małopolskiego – 5%, wkład własny prywatny – 10% Rezultaty: W projekcie wsparciem objęto łącznie 200 małych i średnich pracodawców, którzy otrzymali wsparcie w opracowaniu oraz wdrożeniu kompleksowych rozwiązań z zakresu efektywnego zarządzania pracownikami – ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania wiekiem i różnorodnością. Przeprowadzono 108 szkoleń z zarządzania różnorodnością (w szczególności: wiekiem), 80 z zakresu wydłużania aktywności zawodowej i przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu, 80 z zakresu niedyskryminacji i współpracy w zespołach międzypokoleniowych. Dla 120 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a 128 pracodawcom przekazano granty na realizację działań zaplanowanych w uzgodnionych Indywidualnych Planach Wsparcia. Województwo małopolskie Rodzaj działania: Festiwal Kultury Wrażliwej Szczegółowy opis: Kilkadziesiąt instytucji z całego województwa, wśród nich muzea, teatry i ośrodki muzyczne, zaprezentowały ofertę kulturalną przeznaczoną dla każdego. Wydarzenia zostały zaplanowane z myślą o pełnej dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz tych, którzy mogą napotykać trudności w uczestnictwie w tradycyjnych formach kultury. Projekt realizowany przez Małopolski Instytut Kultury wraz z 24 instytucjami kultury z całego województwa. Alokacja środków: 125 000 zł Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego Rezultaty: Kilkadziesiąt wydarzeń – spektakle, koncerty, warsztaty, wystawy, pokazy filmowe itp. Wydarzenia odbywały się w takich miejscowościach, jak: Alwernia, Gorlice, Kraków, Krynica-Zdrój, Lusławice, Nowa Sącz, Oświęcim, Tarnów, Wadowice, Wierzchosławice, Wygiełzów, Zakopane i Zubrzyca Górna. Gmina Zabierzów Rodzaj działania: Konkurs Mocni Seniorzy 2024 Samorządowego Centrum Kultury i Promocji Gminy Zabierzów Szczegółowy opis: Celem konkursu była aktywizacja seniorów i integracja międzypokoleniowa w lokalnej społeczności. Alokacja środków: 70 000 zł Źródło finansowania: środki Gminy Zabierzów Rezultaty: 17 projektów na rzecz społeczności lokalnej Gmina miejska Kraków Rodzaj działania: Projekt Wzmocnienie systemu przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami w Krakowie Szczegółowy opis: Projekt miał na celu rozwój lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami, a także wzrost kompetencji specjalistów podejmujących interwencję w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. W 2024 r. upowszechniano model przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami na terenie gminy. W ramach projektu upowszechniano również materiały kampanii społecznej \"Przemoc jest bliżej niż myślisz. Nie bądź obojętny. Reaguj\". Szkolenia oraz konferencja dedykowane były 44 specjalistom realizującym zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej oraz świadczącym usługi wsparcia i pomocy dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: 133 710 zł Źródło finansowania: Program Sprawiedliwość, Norweski Mechanizm Finansowy 2014–2021 środki Gminy Miejskiej Kraków Rezultaty: promowano 4 filmy informacyjno-edukacyjne, 5 filmów animowanych. W 2024 r. w ramach projektu przeprowadzono 3 interdyscyplinarne szkolenia oraz 2 dniową konferencję pn. Rola specjalisty w skutecznej pomocy osobom doznającym przemocy domowej. 45 7. Województwo mazowieckie Wykres 10 Ludność woj. mazowieckiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3632,26 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,4% i 23,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2155,08 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 22,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 17,9%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 61,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 •Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną •Cel: wspieranie i umożliwianie aktywnego starzenia się oraz prowadzenia samodzielnego •i satysfakcjonującego życia np. poprzez zapewnienie atrakcyjnego spędzania czasu, dostępu do nowych mediów cyfrowych, edukację, budowanie i rozwijanie dialogu pokoleniowego • i międzypokoleniowego, organizację warsztatów i wydarzeń skierowanych do seniorów itp. •Alokacja środków: 2 699 450 zł 5508.3 3059.9 1067.6 1380.8 1370.5 779.2 263.9 327.4 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 mazowieckie mazowieckie - gminy miejskie mazowieckie - gminy miejsko-wiejskie mazowieckie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 46 •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: w 66 zadaniach publicznych udział wzięło łącznie 9166 osób. Przykładowe rezultaty twarde osiągnięte przez oferentów w ramach niniejszych 66 zadań obejmują m.in.: organizację wyjść (np. do teatru, kina, na basen), wyjazdów i wycieczek (np. do Zakopanego, Sulejówka, Płocka, Modlina), warsztatów (np. kulinarne, rękodzielnicze, florystyczne, fotograficzne, ekologiczne, muzyczne, komputerowe), pikników, spacerów nordic-walking, wykładów. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” •Cel: kontynuacja działań w ramach kampanii społecznej pn. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki”, której głównym celem było zwrócenie uwagi na negatywne skutki nadużywania alkoholu przez osoby starsze, w tym negatywne skutki łączenia alkoholu z przyjmowanymi lekami. Kampania skierowana była do mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku powyżej 60 roku życia. •Alokacja środków: 135 972,81 zł •Źródło finansowania: środki pochodzące z tytułu opłat za wydawanie zezwoleń na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości do 18% alkoholu. •Rezultaty: Podniesienie poziomu wiedzy mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku 60+ na temat szkodliwości spożywania alkoholu, a w szczególności jego interakcji z lekami. W 2024 r. w okresie od marca do października realizowano zadanie polegające na emisji dwóch 30-sekundowych filmów profilaktyczno-edukacyjnych w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w pociągach Kolei Mazowieckich – 84 dni emisji w podziale na 6 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w pociągach Warszawskiej Kolei Dojazdowej – 42 dni emisji w podziale na 3 dwutygodniowe okresy emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w tramwajach w Warszawie – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Mińsku Mazowieckim i autobusach podmiejskich BAGS – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Płocku – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej co 7 minut. Dodatkowo w okresie od lipca do listopada 2024 roku umieszczono plakaty profilaktyczno-informacyjne w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w autobusach miejskich w Ciechanowie – 4 pełne miesiące ekspozycji plakatów; w autobusach miejskich w Siedlcach – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Radomiu – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Ostrołęce – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji/ Konferencja \"Recepta na aktywność\" – wzmocnienie lokalnej polityki senioralnej •Cel: współorganizatorem Konferencji było Centrum Usług Społecznych, Stowarzyszenie Inicjatywy bez Wykluczeń, Mazowiecka Akademia Seniorów, Powiat Ostrołęcki •Alokacja środków: 6 900 zł •Źródło finansowania: samorząd Województwa Mazowieckiego •Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 60 osób. 47 \"Radość Kreatywność, Zdrowie: SeniorArt na Wysokich Obrotach\" – inicjatywy przasnyskiej Rady Seniorów na rzecz poprawy jakości życia seniorów •Cel: organizacja warsztatów artystycznych i kreatywnych zajęć wspierających zdrowie, aktywność oraz integrację seniorów, poprawiając tym samym ich jakość życia. •Alokacja środków: 51 300 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Mazowieckiego program Mazowsze dla Seniorów •Rezultaty: Zakładano udział 20 osób, jednak finalnie z programu skorzystało 30 osób w wieku 60+, co przyczyniło się do poprawy ich samopoczucia, zwiększenia integracji społecznej oraz poprawy jakości życia. Kampania społeczna \"Przemoc wobec starszych – skrywane cierpienie” realizowana w Warszawie przez Fundację Projekt Starsi i współfinansowana ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Cel: zwrócenie uwagi opinii publicznej na problem przemocy wobec starszych; jakie zachowania są kwalifikowane jako przemoc; zmiana postaw społecznych w traktowaniu osób starszych; podniesienie wiedzy i świadomości społecznej na temat specyfiki przemocy wobec starszych •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Rezultaty: wzrost poczucia bezpieczeństwa, świadomości. Odbiorcy 1. Komunikacja miejska, emisja przez 7 dni, dane odnośnie liczby ekranów i szacunkowych zasięgów emisji w pojazdach komunikacji miejskiej, spot 15 sekund: Autobusy: 4 000 ekranów w 915 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 4 x na godzinę. Playlista ma 15 minut. W godzinie jest emitowana 4 razy. Z przewozów korzysta ponad 1 mln pasażerów dziennie, a także Tramwaje: 1 500 ekranów LCD w niemal 200 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 3 x na godz. Pętla emisyjna trwa max. 20 minut, jeśli jest krótsza wtedy częstotliwość jest większa. Z przewozów korzysta ok. 400 tys. pasażerów dziennie. Wydrukowano także 5000 ulotek składanych i 5000 sztuk ulotek A5. Materiały te, łącznie z plakatami promującymi program pomocy i broszurami zostały dostarczone do 12 OPSów. Materiały wizualne do pobrania na stronie Fundacji realizującej projekt oraz na facebook: dostępne były ulotki, plakaty, spot radiowy, spot reklamowy oraz informacja prasowa. Wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych w wieku 60+ •Cel: z dotacji m.st. Warszawy w ramach umowy dotacyjnej z organizacją pozarządową w 2024 r. udzielono wsparcia opiekunom. Zostały przeprowadzone szkolenia dla opiekunów , a także instruktaży domowych. Opiekunowie skorzystali ze wsparcia psychologicznego. W ramach uzupełnienienia wsparcia indywidualnego została utworzona grupa wsparcia dla opiekunów, którzy odczuwali potrzebę pomocy w pokonywaniu codziennych trudności, a zarazem byli otwarci na dzielenie się swoimi doświadczeniami. Grupa wsparcia spotykała się raz w tygodniu przez 2 godziny i była moderowana przez psychologa. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki własne jst •Rezultaty: Wsparcie otrzymało łącznie 455 opiekunów. Zostało przeprowadzonych 16 szkoleń dla 68 opiekunów i 20 instruktaży domowych. 108 opiekunów skorzystało ze 48 wsparcia psychologicznego. Odbyło się 49 dwugodzinnych spotkań, łącznie 98 godzin. W ramach stacjonarnego punktu porad udzielono 530 konsultacji. Program Wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025, edycja 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym poprzez rozbudowę sieci Dziennych Domów oraz Klubów Senior+. Dotacje skierowane do jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na: utworzenie lub wyposażenie placówki oraz na zapewnienie funkcjonowania już istniejących placówek. •Alokacja środków: 33 370 819,25 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 142 ośrodkom Senior+. Program \"Opieka 75+\" •Cel: wsparcie finansowe samorządów gminnych w realizacji usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w gminach do 60 tys. mieszkańców: wiejskich, miejskich i miejsko-wiejskich, które realizują usługi opiekuńcze samodzielnie •Alokacja środków: 11 029 258,10 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 84 gminom Program Korpus Wsparcia Seniorów na rok 2024 •Cel: wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 60 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizacja usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” osób starszych. •Alokacja środków: 2 739 507,05 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: w 2024 r., w wyniku rozeznania potrzeb występujących w danej gminie, pomocą w ramach programu objęto: w ramach Modułu I – 310 osób, natomiast w ramach Modułu II – 2 298 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piaseczno Rodzaj działania: Potańcówka na Kisielu Szczegółowy opis: Projekt ma na celu zorganizowanie i przeprowadzenie pięciu imprez tanecznych z wykorzystaniem otwartej przestrzeni miejskiej Skweru Kisiela położnego w centralnej części miasta Piaseczno. Udział w imprezie pozwolił mieszkańcom z różnych grup wiekowych otworzyć się na swoje społeczności, wejść w interakcje z innymi osobami, ośmielić ich i zachęcić do komunikowania się w społeczności lokalnej. Podczas trwania imprezy będą organizowane konkursy przez prowadzącego imprezę D-Ja. Alokacja środków: 36 000 zł Źródło finansowania: budżet MGOPS Piaseczno Rezultaty: Organizacja 5 międzypokoleniowych plenerowych imprez tanecznych. 49 Gmina Myszyniec Rodzaj działania: Seniorada – integracja seniorów z powiatów Szczegółowy opis: Senioriada to międzypokoleniowe wydarzenie mające na celu promocję zdrowia i aktywność fizyczną ludzi w różnym wieku połączone z występami Klubów, zabawą taneczną i poczęstunkiem. Zachęca seniorów do spędzania wolnego czasu poza domem i spotykania się z innymi osobami. Alokacja środków: 999,86 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 120 osób. Gmina Kampinos Rodzaj działania: Debata społeczna skierowana do osób 60+ Szczegółowy opis: Debata dotycząca bezpieczeństwa seniorów w sieci i życia codziennego w środowisku społecznym. Alokacja środków: 5 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w debacie uczestniczyło 46 osób. Powiat grójecki Rodzaj działania: „Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego” Szczegółowy opis: Zorganizowano wydarzenie kulturalno-integracyjne pn. \"Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego\" z okazji Ogólnopolskiego Dnia Seniora. Podczas wydarzenia zostały zorganizowane warsztaty, gry i zabawy mające charakter aktywizujący i integracyjny. Zorganizowano także koncert zespołu Partita oraz występy artystyczne z repertuarem znanym seniorom. Alokacja środków: 187 000 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: w wydarzeniu wzięło 415 starszych mieszkańców powiatu grójeckiego. 5 gmin powiatu radomskiego oraz Miasto Radom Rodzaj działania: „Senior w aucie – sprawny i bezpieczny – edycja II” Szczegółowy opis: Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie pod nazwą Automobilklub Radomski z siedzibą w Radomiu. W ramach projektu osoby powyżej 60 roku życia, z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom, posiadających prawo jazdy kategorii B, uczestniczyło w szkoleniach/ warsztatach, które obejmowały: spotkanie z funkcjonariuszem policji, zajęcia z ratownikiem medycznym z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej i ratownictwa drogowego oraz jazdy sprawnościowo – szkoleniowe samochodem, wyposażonym w troleje lub z talerzem Stewarta. Natomiast jazda samochodem w alkogoglach umożliwiła seniorom sprawdzenie w bezpieczny sposób, jak wpływa spożycie alkoholu na zdolności psychoruchowe kierowców. Ponadto, osoby starsze posiadające również prawo jazdy kategorii A odbyły dodatkowe szkolenie z instruktorem sportu motocyklowego. Dzięki realizacji zadania seniorzy dowiedzieli się, jakich zachowań w ruchu drogowym unikać, a jakie mogą uratować im życie. Projekt był odpowiedzią na potrzeby lokalnej społeczności seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: w projekcie wzięło udział 97 osób powyżej 60 roku życia (z prawem jazdy kat. B) oraz 4 osoby (z prawem kat. A), z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom. Udział w projekcie przyczynił się do wzrostu wiedzy i umiejętności starszych mieszańców Mazowsza z 50 zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak również do zwiększenia ich poczucia bezpieczeństwa. Powiat żyrardowski, grójecki oraz sochaczewski Rodzaj działania: Organizacja koncertów dla seniorów oraz koncertów charytatywnych na terenie Mazowsza Szczegółowy opis: dotarcie do osób starszych wykluczonych z życia społecznego i umożliwienie im bezpośredniego odbioru sztuki dostosowanej do ich potrzeb, wieku i możliwości tego odbioru. Alokacja środków: 186 615 zł Źródło finansowania: w ramach realizacji projektu zorganizowano 12 koncertów, w których uczestniczyło łącznie 1 311 osób starszych zamieszkujących powiat żyrardowski, grójecki i sochaczewski. Powiat Sierpecki, Ciechanów, Grębiszew Rodzaj działania: Utworzenie Dziennych Domów Pobytu dla osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym z chorobą Alzheimera Szczegółowy opis: 3 Dzienne Domy Pobytu utworzone w 2024 r.: Dzienny Dom Pobytu \"Przyszłość\" w Sierpcu, Dzienny Dom Pobytu PCK w Ciechanowie oraz Dzienny Dom Pobytu Obok Lasu w Grębiszewie. Podopieczni mieli zapewnioną m.in. terapię zajęciową, treningi umiejętności społecznych, treningi umiejętności codziennych, rehabilitację, terapię ruchem – gimnastykę korekcyjno-kompensacyjną dostosowaną do kondycji tych osób, logopedę, dietetyka czy psychologa. Wsparciem objęci byli również członkowie rodzin osób dotkniętych chorobą otępienną, którym zostało zapewnione m.in. poradnictwo psychologiczne, edukacja na temat metod radzenia sobie ze stresem, w tym np. nauka metod relaksacyjnych, opieka wytchnieniowa czy organizacja samopomocowych grup wsparcia. Alokacja środków: 2 398 700 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: z terapii korzystało około 15–20 osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera. Miasto Pruszków Rodzaj działania: Pruszkowskie Lato Seniora Szczegółowy opis: Inicjatywa własna MOPS, skierowana do seniorów, którzy na co dzień uczęszczają do prowadzonych przez MOPS klubów seniora, a także do osób starszych, które nie wyjeżdżają na wakacje. Spotkania miały charakter sportowo rekreacyjny, kulturalny i artystyczny. Alokacja środków: 4970,66 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Pruszkowa na 2024 r. Rezultaty: Zrealizowano 9 spotkań plenerowych w częściach miasta, odpowiadających obszarom, w których znajdują się kluby. Odbyły się także 2 zabawy taneczne. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Krasnosielc Rodzaj działania: Teleopieka dla seniora w ramach projektu Cyfrowa Gmina Szczegółowy opis: W ramach Projektu świadczone są usługi teleopiekuńcze, czyli całodobowy domowy system wsparcia uczestników przez teleopiekunów, którzy pracują w centrum teleopieki w pełnej gotowości do odebrania sygnału alarmowego od podopiecznego. Uczestnicy otrzymują nieodpłatnie monitorującą stan zdrowia opaskę na nadgarstek z przyciskiem SOS z możliwością połączenia głosowego z centrum teleopieki wraz z instrukcją obsługi i kartą SIM. Po otrzymaniu 51 sygnału, teleopiekunowie organizują pomoc adekwatną do sytuacji danej osoby. Opaska monitorująca stan zdrowia wyposażona jest w przycisk SOS z możliwością połączenia z centrum teleopieki oraz dodatkowe funkcje m. in. detektor upadku, lokalizator GPS. Alokacja środków: 23 316,60 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: Objęcie wsparciem 20 seniorów z terenu Gminy Krasnosielc za pośrednictwem zdalnego monitorowania stanu zdrowia i samopoczucia osób starszych, a także szybkie wezwanie pomocy w sytuacjach zagrożenia. Gmina Konstancin-Jeziorna Rodzaj działania: Turniej Brydża online i lokalnie Szczegółowy opis: Ogólnopolska interaktywna rozgrywka brydżowa, w tym lokalna edycja – łączenie technologii i aktywności umysłowej osób starszych. W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Gmina Warka Rodzaj działania: Program Poczta obiadowa Szczegółowy opis: Poczta obiadowa to bezpłatna pomoc dla osób starszych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i mających problem z samodzielnym przygotowaniem ciepłego posiłku. Zapewnione są dostawy 3 razy w tygodniu posiłki składające się z 2 ciepłych dań. Program ma na celu przeciwdziałanie niedożywieniu osób starszych. Alokacja środków: 59 085 zł Źródło finansowania: umowa dotacji pomiędzy Fundacją a Fundacją Biedronki z siedzibą w Poznaniu. Rezultaty: z programu skorzystało łącznie 210 seniorów z Radomia, Grójca, Białobrzeg, Kozienic i Warki. Gmina Czarnia Rodzaj działania: Budowa przestrzeni wspierającej dla seniorów Szczegółowy opis: W ramach działań powstała altana ogrodowa zieleń, ścieżki bosych stóp Alokacja środków: 129 315,34 zł Źródło finansowania: Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Rezultaty: Ćwiczenie koordynacji wzrokowo-ruchowej, miejsce do wspólnego spędzenia czasu oraz przeprowadzania inicjatyw. Gmina Nieporęt Rodzaj działania: Innowacyjna rehabilitacja lecznicza Szczegółowy opis: zabiegi nierefundowane przez NFZ, laseroterapia wysokoenergetyczna ( HIL), superindokcyjna stymulacja ( SIS), terapia radiologiczna ukierunkowana ( TR-Therapy), zabiegi refundowane, fala uderzeniowa – skupiona Alokacja środków: 120 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w rehabilitacji wzięło udział 137 osób, które skorzystały z 1 719 zabiegów. 52 8. Województwo opolskie Wykres 11 Ludność woj. opolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie opolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2537,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,9% i 36,3%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1889,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,4%, a na zdrowie – 7,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,44. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,0 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa opolskiego – Opolskie 2030 •Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych na lata 2017–2027, przyjęta przez Powiat Opolski DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne – III edycja\" •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych i zdeinstytucjonalizowanej opieki długoterminowej, świadczonych w województwie na rzecz osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w celu przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. W projekcie został zaplanowany m.in. rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i usług opiekuńczych. 930.3 212.4 503.8 214.1 264.6 63.2 144.9 56.4 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 opolskieopolskie - gminy miejskie opolskie - gminy miejsko- wiejskie opolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 53 •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 279 osób starszych. Usługi \"Transport indywidualny typu door-to-door\" •Cel: poprawa mobilności dla osób wymagających wsparcia, głównie seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami. Ze środków przeznaczonych na realizację zadania został zakupiony również bus dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz przekazany Gminie Biała. •Alokacja środków: Województwo Opolskie •Źródło finansowania: Budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługę świadczono w pięciu gminach województwa opolskiego – Głubczyce, Biała, Dobrzeń Wielki, Turawa i Gogolin) dla 187 osób. Usługi wspierające w ramach Marszałkowskiego Kuriera Społecznego (MKS) •Cel: w 2024 r. uruchomiono 5. edycję usług skierowanych do osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Usługi MKS obejmujmowały, m.in. dowóz leków oraz posiłków, pomoc doraźną według istniejących potrzeb, wsparcie emocjonalne, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz pomocy w czynnościach domowych. •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Oposkiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługi świadczone były w 13 gminach województwa opolskiego, realizowane przez 16 zatrudnionych kurierów społecznych dla 178 osób. Organizacja wycieczki do Trójmiasta oraz Malborka dla członków Polskiego Związku Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Cel: wycieczka organizowana przez władze powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, we współpracy z Polskim Związkiem Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu oraz przy dofinansowaniu ze strony PFRON. Wyjazd został zorganizowany w ramach zadań z zakresu kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych •Alokacja środków: Polski Związek Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Źródło finansowania: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych •Rezultaty: w wycieczce uczestniczyło 18 osób niepełnosprawnych, w tym 5 osób starszych. Obchody Światowego Dnia Seniora 2024 •Cel: 11 października 2024 r. zorganizowano obchody Światowego Dnia Seniora 2024 dla seniorów zamieszkujących teren powiatu krapkowickiego. Celem realizacji zadania była aktywizacja społeczna seniorów poprzez organizację oraz udział w wydarzeniu kulturalnym jak również integracja wewnątrzpokoleniowa. Inicjatywa zorganizowana przez Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach. Alokacja środków: Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach •Źródło finansowania: Powiat Krapkowicki •Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 220 seniorów oraz zaproszeni goście. 54 Projekt „Wsparcie rozwoju nowoczesnego systemu kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”, realizowany przez Powiat Strzelecki •Cel: organizacja spotkania dla seniorów pod nazwą „Fitness dla mózgu”. Celem spotkania było uświadomienie konieczności uczenia się przez całe życie w kontekście usprawnienia funkcji poznawczych, pokazanie narzędzi wspomagających proces uczenia się oraz narzędzi wspomagających kreatywność i koncentrację w kontekście usprawnienia funkcji umysłowych. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Krajowy Fundusz Odbudowy •Rezultaty: w spotkaniu wzięło udział 56 osób. Organizacja VII edycji akcji zdrowotno – profilaktycznej pn. \"Biała Sobota\" na terenie Powiatu Strzeleckiego •Cel: zwiększenie dostępności specjalistycznych usług medycznych dla mieszkańców powiatu, zaplanowanie oraz organizacja wizyt lekarskich z zakresu endokrynologii, kardiologii, urologii, ortopedii i reumatologii. •Alokacja środków: Powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Powiat Strzelecki •Rezultaty: zaplanowanie oraz organizacja 300 wizyt lekarskich Projekt „Sobotę to ja mam już zajętą\" organizowany w Powiecie Strzeleckim •Cel: pobudzanie osób starszych do aktywności, stymulowanie i rozwijanie zainteresowań oraz kształtowanie postaw prospołecznych wobec seniorów, wraz z modelowaniem dobrych postaw seniorów wobec innych ludzi. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: powiat Strzelecki •Rezultaty: aktywizacja seniorów oraz kształtowanie więzi międzypokoleniowych. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniami równoważnymi, poprzez pomoc w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz zapewnienie czasowego zastępstwa w sytuacjach, gdy opiekun z różnych przyczyn nie może ich wykonywać. •Alokacja środków: Gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w ramach Funduszu Solidarnościowego •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 10 osób niepełnosprawnych, 7 dorosłych, w tym 6 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi opieki wytchnieniowej realizowano od marca do grudnia 2024 r. Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami dla JST” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie osób niepełnosprawnych w wykonywaniu codziennych czynności, funkcjonowaniu w życiu społecznym oraz wspomaganie osób niepełnosprawnych w podejmowaniu wszelkich aktywności, tj. w wykonywaniu czynności dnia codziennego, w dojazdach i powrocie z wyznaczonych miejsc związanych z życiem codziennym lub 55 rehabilitacją osoby niepełnosprawnej, w nawiązaniu kontaktu i współpracy z różnego rodzaju organizacjami, w zakupach, załatwieniu spraw urzędowych i korzystaniu z dóbr kultury. •Alokacja środków: gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 18 osób niepełnosprawnych, 15 dorosłych, w tym 14 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi asystencji osobistej realizowano od stycznia do grudnia 2024 r. Program Rządowy \"Korpus Wsparcia Seniorów\" Moduł II, realizowany przez Gminę Kamiennik •Cel: kompleksowe wsparcie seniorów 60+ w ich codziennym funkcjonowaniu poprzez dostarczenie technologii umożliwiającej natychmiastowe reagowanie na zagrożenia zdrowia, bezpieczeństwa lub życia. •Alokacja środków: gmina Kamiennik •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej •Rezultaty: w 2024 r. program objął 25 seniorów. Projekt socjalny \"Podróże za jeden euro – zwiedzamy kraje UE\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy, realizowany przez Dom Dziennego Pobytu Nr 2 \"Magnolia\", funkcjonujący na terenie Gminy Kędzierzyn-Koźle. Uczestnikami projektu były osoby starsze, niepełnosprawne oraz dzieci i młodzież ze szkoły podstawowej, zaś jego podstawowym założeniem była aktywizacja umysłowa i fizyczna w ramach twórczej współpracy międzypokoleniowej. Ideą projektu było ukazanie korzyści rozwojowych wynikających z przystąpienia do Unii Europejskiej oraz wyzwań, którym muszą sprostać wszystkie pokolenia Polaków. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 111 osób. Projekt \"Babciu, dziadku naucz mnie\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy ukierunkowany na edukację wolontariacką. Celem projektu było promowanie i włączanie wolontariatu w działania w zakresie integracji osób starszych, niepełnosprawnych oraz rozbudzenie w młodzieży zainteresowania działalnością prospołeczną oraz przygotowanie uczestników do bezpośredniej pracy w ramach idei wolontariatu. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 85 uczestników Projekt \"Senior bliżej kultury lokalnej\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt socjalny mający na celu organizację cyklu spotkań w instytucjach i placówkach kulturalnych na terenie Kędzierzyna-Koźla, m.in. w Muzeum Ziemi Kozielskiej czy Miejskiej Bibliotece Publicznej. Uczestnicy brali udział w zajęciach, wykładach i lekcjach muzealnych oraz warsztatach kreatywnych. •Alokacja środków: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 43 uczestników. 56 Projekt \"Wybory Miss i Mistera 60+ z Opola\" organizowany przez Urząd Miasta Opola •Cel: integracja i aktywizacja seniorów, ukazanie ich pozytywnego wizerunku oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i kulturalnemu z uwagi na wiek poprzez zorganizowanie Gali Wyborów Miss i Mistera z Opola. Uczestnicy przez kilkanaście miesięcy ubiegłego roku przygotowywali się do wydarzenia, dopracowując przygotowane występy artystyczne. Podczas konkursu wyłonieni zostali m.in.: „Miss Życzliwości”, „Mister Elegancji”, „Miss Publiczności”, „Mister Aktywności” oraz Miss i Mister 60+ miasta Opola. •Alokacja środków: miasto Opole •Źródło finansowania: miasto Opole •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 18 uczestników. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Muzykoterapia plenerowa z udziałem dzieci, seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami Szczegółowy opis: W ramach realizacji zadania zorganizowano plenerowe warsztaty muzyczne dla seniorów przy współudziale osób niepełnosprawnych oraz dzieci. Wydarzenia, podczas których przeprowadzano działania z zakresu muzykoterapii, dostosowane poziomem do osób starszych i niepełnosprawnych oraz zaproszonych dzieci uczęszczających do okolicznych szkół oraz przedszkoli. Alokacja środków: Stowarzyszenie Przyjaciół DPS \"ANNA\" Źródło finansowania: dotacja Powiatu Krapkowickiego na realizację zadania publicznego oraz środki Stowarzyszenia Rezultaty: Integracja międzypokoleniowa oraz poprawa stanu zdrowia uczestników poprzez działania terapeutyczne. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Działalność Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnego na terenie Powiatu Krapkowickiego Szczegółowy opis: Działalność Centrum koncentruje się na organizacji w dni powszednie dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami zajęć o charakterze manualnym, terapeutycznym, fizjoterapeutycznym oraz socjoterapeutycznym jak również muzykoterapii, choreoterapii i biblioterapii. W ramach prowadzonych zajęć uczestnicy ćwiczyli wykorzystanie nowoczesnych sprzętów AGD, w tym zmywarek czy ekspresów ciśnieniowych do kawy oraz uczestniczyli w ćwiczeniach pamięciowych w formie gier oraz rozwiązywania zagadek o charakterze logicznym. Alokacja środków: Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne w Krapkowicach Źródło finansowania: Budżet Powiatu Krapkowickiego oraz dotacja w ramach Programu \"Centra opiekuńczo-mieszkalne\" – Moduł II (Funkcjonowanie Centrum) Rezultaty: Pogłębienie integracji oraz aktywizacji seniorów. Gmina Prudnik Rodzaj działania: Akcja \"Koperta życia\" Szczegółowy opis: Akcja społeczno-informacyjna skierowana do osób starszych, zamieszkujących Gminę Prudnik, polegająca na umieszczaniu w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach jak również alergiach na poszczególne leki oraz informacji kontaktowych do osób najbliższych. Alokacja środków: Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku 57 Źródło finansowania: pozyskanie przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku ze strony Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego kilkuset kopert na realizację przedmiotowego projektu. Rezultaty: pozyskanie 500 sztuk kopert na realizację przedmiotowego projektu. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo Opolskie Rodzaj działania: Powołanie Rady Seniorów Województwa Opolskiego Szczegółowy opis: W celu zwiększenia aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach, 28 maja 2024 r. Sejmik Województwa Opolskiego podjął decyzję o utworzeniu Rady Seniorów Województwa Opolskiego (RSWO) na kadencję 2024–2029 oraz nadaniu jej statutu. W skład Rady weszło 28 członków, w tym 24 przedstawicieli seniorów – mieszkańców województwa oraz 4 przedstawicieli podmiotów działających na rzecz seniorów, w tym przedstawicieli NGO i podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Do zadań RSWO należy, m.in. wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę życia osób starszych, inicjowanie i rozwój aktywności obywatelskiej seniorów, wzmacnianie więzi międzypokoleniowej, przeciwdziałanie wykluczeniu seniorów oraz działanie na rzecz integracji i współpracy środowisk senioralnych. Alokacja środków: województwo Opolskie Źródło finansowania: województwo Opolskie Rezultaty: zwiększenie aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach oraz wzmacnianie więzi międzypokoleniowych. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Cykl spotkań \"Siła Kobiet\" Szczegółowy opis: Prelekcje koncentrujące się na profilaktyce zdrowotnej skierowane do kobiet w różnym wieku, w tym seniorek. Inicjatywa, promująca kobiecą aktywność oraz zdrowy styl życia, była skierowana do mieszkanek powiatu krapkowickiego, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. Spotkania miały na celu pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Szczególnym wydarzeniem w ramach cyklu było spotkanie, które odbyło się 23 marca 2024 r. w Żyrowej. Wśród zaproszonych uczestniczek liczną grupę stanowiły seniorki zrzeszone w Uniwersytetach Trzeciego Wieku oraz Związku Emerytów i Rencistów. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Projekt \"Mosty Pokoleń\" Szczegółowy opis: Autorska inicjatywa powiatu krapkowickiego, podejmująca jedno z największych wyzwań współczesności – rosnącą przepaść komunikacyjną i światopoglądową między pokoleniami. Projekt ma na celu połączenie nauki z praktyką społeczną, zaś inspiracją dla powstania inicjatywy była książka \"Pokolenia\" autorstwa prof. Tomasza Sobierajskiego oraz jego badania socjologiczne nad międzypokoleniowym dialogiem. Innowacyjność projektu polega m.in. na nowej formule spotkań, w której młodzież, dorośli i seniorzy wspólnie rozmawiają na ważne społecznie tematy, ucząc się od siebie nawzajem; łączeniu perspektywy naukowej z lokalną praktyką, dzięki czemu konwersacje opierały się zarówno na emocjach, jak i wiedzy; budowaniu 58 wspólnoty ponad różnicami pokoleniowymi, technologicznymi oraz kulturowymi; włączeniu różnych środowisk – od uczniów po liderów lokalnych społeczności, osoby starsze oraz polityków. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: budowanie więzi międzypokoleniowych oraz podejmowanie działań przeciw wykluczeniu społecznemu seniorów. 59 9. Województwo podkarpackie Wykres 12 Ludność woj. podkarpackiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2827,39 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,7% i 33,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1548,84 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii –14,6%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 106,8m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa – Podkarpackie 2030 •Wojewódzki Program Pomocy Społecznej na lata 2024–2030 •Zespół Ekspertów ds. Polityki Senioralnej DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program ,,Złota Rączka\" •Cel: bezpłatna pomoc w drobnych, domowych naprawach. Program skierowany do seniorów w wieku 70+ oraz osób niepełnosprawnych w wieku 50+ mieszkających w Przemyślu. •Alokacja środków: 23 767,39 zł 2063 661.9 523.3 877.8 533.3 193.3 131.6 208.4 0 500 1000 1500 2000 2500 podkarpackie podkarpackie - gminy miejskie podkarpackie - gminy miejsko-wiejskie podkarpackie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 60 •Źródło finansowania: budżet Gminy Miejskiej Przemyśl, dofinasowanie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. •Rezultaty: Z programu skorzystało 61 osób. Podkarpacki Program Odnowy Wsi na lata 2021–2025 „Uniwersytet Samorządności” •Cel: warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?”. •Alokacja środków: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Źródło finansowania: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Rezultaty: Warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?” odbyły się w 2 miejscowościach, łącznie wzięło w nich udział 45 seniorów. Seniorzy nabyli wiedzę dotyczącą działań w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia, jak zabezpieczać się przed skutkami zagrożenia, co powinien zawierać plecak życia. Zdobyli umiejętność tworzenia ikony poznali techniki przenoszenia rysunku, mieszania pigmentów i nakładania warstw malunku oraz metod zabezpieczania ikony. Program \"Obiady Czwartkowe w Kantorówce\". •Cel: program aktywizacji seniorów, pasjonatów sztuki, artystów ludowych. Podczas spotkań seniorzy mogą realizować własne pomysły, wykazać się kreatywnością. Jest to miejsce na rozmowę, zawieranie znajomości, przyjaźni. •Alokacja środków: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Źródło finansowania: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Rezultaty: Odbyło się 7 \"Obiadów Czwartkowych w Kantorówce\", w każdym ze spotakń udział brało 10 seniorów. Łacznie w programie udział wzięło 70 seniorów. Seniorzy rozwijali umiejętności artystyczne, kultywują tradycje ludowe, integrują się ze środowiskiem. Program \"Dębicka Karta Seniora\" •Cel: aktywizacja społeczna seniorów poprzez ułatwienie im dostępu do usług kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych świadczonych przez jednostki organizacyjne Miasta Dębica, jak również stworzenie możliwości skorzystania z ulg i zniżek przy zakupie towarów lub usług oferowanych przez inne podmioty, które zgłoszą deklarację przystąpienia do programu. •Alokacja środków: program nie wymaga od gminy finansowania zewnętrznego, gdyż karta stanowi instrument ulgowy — jej wdrożenie i obsługa są finansowane w ramach bieżącego budżetu miasta •Źródło finansowania: budżet Miasta Dębica •Rezultaty: W 2024 r. zostało wydanych 1 258 kart. Program: \"Zabiegi rehabilitacyjne dla mieszkańców Gminy Boguchwała\". •Cel: poprawa i podtrzymanie ogólnej sprawności osób z przewlekłymi lub pourazowymi schorzeniami narządu ruchu, układu kostnego i mięśniowego lub ośrodkowego / obwodowego układu nerwowego. Osoby zgłoszone do programu przeszły badania z określeniem rodzaju wskazanych procedur rehabilitacyjnych, ich liczby oraz czasu ich trwania. Uczestnicy mogli skorzystać z bazy zabiegów. •Alokacja środków: budżet Gminy Boguchwała •Źródło finansowania: budżet Gminy Boguchwała •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 73 osoby i wykonano łącznie 4 112 zabiegów. 61 Projekt \"Vademecum Seniora\" •Cel: projekt składał się z kilku komponentów: \"Coś dla ciała\", \"Coś dla zmysłów\" , \"Coś dla zdrowia\" , \"Coś dla ducha\" , \"Coś dla umysłu\" . W ramach projektu seniorzy uczestniczyli w musicalu \"Skrzypek na dachu” oraz odwiedzili Arboretum w Bolestraszycach. •Alokacja środków: budżet Gminy Chmielnik •Źródło finansowania: budżet Gminy Chmielnik, Środki Fundacji BGK w ramach Programu Generacja 6.0. •Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 30 seniorów. Projekt \"W zdrowym ciele zdrowy duch, warto ciało wprowadzić w ruch!\". •Cel: aktywizacja i integracja mieszkańców gminy Krasne, poprzez realizację cyklu spotkań i wydarzeń w okresie od sierpnia do listopada 2024 r. o charakterze sportowym, rekreacyjnym, ekologicznym i edukacyjnym. Projekt zakończono spotkaniem dla seniorów, na którym przekazano wiedzę o zagrożeniach związanych z wyłudzeniami metodami na wnuczka, policjanta oraz wiele przydatnych treści związanych z przeciwdziałaniem przemocy wobec seniorów. •Alokacja środków: budżet Gminy Krasne, wkład własny realizatora. •Źródło finansowania: budżet Gminy Krasne , wkład własny realizatora. •Rezultaty: w zajęciach nordic walking uczestniczyło 20 osób w wieku 60 lat i więcej; w spotkaniu wzięło udział 29 seniorów. Projekt \"Rozwój stacjonarnych usług opiekuńczych\" •Cel: zwiększenie dla mieszkańców gminy Świlcza, dostępności do usług społecznych w formie stacjonarnej opieki w Gminnym Klubie Seniora w Trzcianie oraz w Dziennym Domu Pomocy w Bratkowicach •Alokacja środków: budżet Gminy Świlcza •Źródło finansowania: budżet Gminy Świlcza, Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021– 2027. •Rezultaty: odbiorcami projektu było łącznie 80 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt \" Działania na rzecz aktywizacji intelektualnej i społecznej osób starszych\" •Cel: liczne wykłady, zajęcia dla osób w wieku 60 lat i więcej. Beneficjentem zadania był Mielecki Uniwersytet Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 25 000,00 zł •Źródło finansowania: środki finansowe Gminy Miejskiej Mielec (Program współpracy z NGO). •Rezultaty: Zorganizowano i przeprowadzano 23 wykłady dla 400 uczestników Mieleckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, przygotowano grupę artystyczną do prezentacji aktywności artystycznej seniorów na zakończenie roku akademickiego, przeprowadzono zajęcia w poszczególnych grupach m.in.(językowe, rękodzieło, nordic walking, rower, brydż). Projekt \"Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego\". •Cel: zwiększenie dostępności do usług zdrowotnych dla osób starszych potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez umożliwienie im bezpłatnego skorzystania ze sprzętu i urządzeń do rehabilitacji i pielęgnacji w warunkach domowych. 62 •Alokacja środków: wartość projektu to 839 582,50 zł, z czego: 713 645,12 zł to środki UE, 77 937,38 zł – środki z budżetu Państwa. Kwota 48 000 zł to wkład własny Powiatu Tarnobrzeskiego. •Źródło finansowania: budżet Powiatu Tarnobrzeskiego, środki UE, środki budżetu Państwa. •Rezultaty: w 2024 r. ze wsparcia skorzystało 236 seniorów z terenu powiatu. Zakupiono do wypożyczalni na potrzeby mieszkańców powiatu 290 sprzętów. Gmina Kołaczyce – Projekt \"Cyfrowa Ak@demia Seniora\" •Cel: przeprowadzenie kursu z zakresu ICT w ramach trzech modułów : tj. obsługi komputera, wykorzystania Internetu, bezpieczny senior w sieci. Projekt był realizowany przez Fundację Akademia Rozwoju w Przemyślu. •Alokacja środków: Projekt dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Źródło finansowania: budżet gminy Kołaczyce , środki rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Rezultaty: Wsparciem zostało objętych 14 osób, które wzięły udział w szkoleniu obejmującym trzy moduły. Zajęcia realizowane były w formie grupowej w wymiarze 10 spotkań po 4 godziny, łącznie 40 godzin zajęć. Kurs przyczynił się do uczestnictwa osób starszych w życiu społecznym oraz wzrostu zaangażowania seniorów w kontakty międzyludzkie. Zajęcia przyczyniły się ponadto do ukształtowania postaw sprzyjających wykorzystywaniu nowych technologii w życiu codziennym. Projekt „ Z oddechem sztuki \" •Cel: zwiększenie i rozwój oferty form wsparcia dla seniorów poprzez wzbogacenie oferty w zakresie aktywizacji i organizacji czasu wolnego seniorów w obszarze kształtowania i podnoszenia kompetencji kulturalnych mieszkańców w wieku senioralnym umożliwiających aktywne i świadome uczestnictwo w przestrzeni kulturalnej zarówno w roli odbiorców sztuki i rękodzieła artystycznego. Zajęcia artystyczne realizowane w 3 grupach z 6 tematów i wyjazd do Medyni Głogowskiej. •Alokacja środków: całkowity koszt projektu – 60,662,00 zł, dofinasowanie – 51 552,00 zł, wkład własny gminy – 9 110,00 zł •Źródło finansowania: budżet gminy Przeworsk, budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego. •Rezultaty: W projekcie udział wzięło 105 osób starszych w wieku 60 lat i więcej, zamieszkujących powiaty leżajski, brzozowski i przeworski (w tym 25 osób z terenu gminy Przeworsk). Projekt \" Senioralia Rzeszowskie\". •Cel: aktywizacja oraz integracja rzeszowskich Seniorów poprzez szereg wydarzeń i działań o charakterze kulturalnym, edukacyjnym, rekreacyjnym i rozrywkowym. W ramach projektu zostało zorganizowanych zostało kilkadziesiąt wydarzeń dedykowanych seniorom, m.in.: dwa koncerty plenerowe, wystawy, wykłady, prelekcje, zajęcia sportowe, itp. Projekt został zorganizowany przy współpracy z: Miejskim Centrum Seniora, Rzeszowską Radą Seniora oraz Uniwersytetem Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 117 500, 00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta Rzeszowa 63 •Rezultaty: W ramach Senioraliów Rzeszowskich zostało zorganizowanych blisko 50 wydarzeń. Dwa koncerty plenerowe zgromadziły około 20 000 osób. Inne działania realizowane w ramach projektu to: wykłady, prelekcje, warsztaty, seanse kinowe, spotkanie z podróżnikiem, zajęcia sportowe oraz badania. W wydarzeniach uczestniczyło ponad 2 000 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Rzeszowski/Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie/Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Górnie. Rodzaj działania: Spotkania z seniorami w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\" z terenu Powiatu Rzeszowskiego nt. przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych. Szczegółowy opis: Pracownicy Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Górnie przygotowali i przeprowadzili cykl spotkań z osobami starszymi w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\". Na każdym spotkaniu była wyświetlana prezentacja na temat szeroko rozumianej przemocy, jej mechanizmów, skutków oraz sposobów radzenia sobie z nią. Uczestnikom spotkań przekazane zostały również informacje nt. funkcjonowania OIK w Górnie oraz materiały profikatyczno- edukacyjne. Alokacja środków: środki własne powiatu Źródło finansowania: środki własne powiatu Rezultaty: Odbyły się w sumie 4 spotkania, w których wzięło udział 87 osób starszych. Miasto Łańcut Rodzaj działania: Organizacja Konkursu \"Aktywny Senior im. Adama Hadława\" Szczegółowy opis: Celem konkursu było promowanie i nagradzanie działalności zawodowej seniora, wpływ na otoczenie, dorobku oraz działalności społecznej seniora (charytatywnej, edukacyjnej, kulturalnej, publicznej). Alokacja środków: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej Źródło finansowania: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej. Rezultaty: W konkursie udział wzięło 5 seniorów, wyróżnionych zostało 2 seniorów. Promowanie aktywności osób starszych i upowszechnianie informacji o aktywnych zasłużonych dla społeczności lokalnej Seniorach. Gmina Zarzecze Rodzaj działania: Inicjatywa – „Pamiętamy o seniorach w gminie Zarzecze” Szczegółowy opis: Celem inicjatywy było budowanie inicjatyw wolontariackich na rzecz pomocy seniorom w ich miejscu zamieszkania. Wolontariusze w ramach inicjatywy sporządzili listę seniorów z terenu gminy Zarzecze z dokładnymi adresami, dla których przygotowali paczki. Alokacja środków: 1 500,00zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Zarzecze – Inicjatywa realizowana w ramach projektu „Mini granty na inicjatywy wolontariackie Korpusu Solidarności”, edycja 2024 r. dofinansowanego ze środków Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018 – 2030, dla którego Instytucją Zarządzającą jest Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Rezultaty: Pomoc uzyskało 100 seniorów. 64 Gmina Adamówka Rodzaj działania: Usługa Transportowa „OD DRZWI DO DRZWI” Szczegółowy opis: Usługa skierowana do osób zamieszkujących na terenie gminy Adamówka, powyżej 60 roku życia, wymagających wsparcia w zakresie mobilności, zarówno posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lub równoważne), jak i nieposiadających orzeczenia, a mających realny problem w poruszaniu się. Usługa zapewniała specjalny i łatwo dostępny transport dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne gminy, odpłatności uczestników Rezultaty: z usług skorzystało 45 osób, w tym transport 30 Uczestników Dziennego Domu Pomocy im. bł. ks. A. Czartoryskiego w Cieplicach. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Seanse filmowe dla seniorów Szczegółowy opis: w ramach działań kulturalnych skierowanych do osób starszych w gminie Głogów Małopolski organizowane były seanse filmowe dla seniorów. Pokazy odbywały się w godzinach południowych, w Domu Kultury. Alokacja środków: środki własne Gminy Głogów Małopolski Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski Rezultaty: Zorganizowane były 4 seanse filomowe, każdorazowo uczestniczyło w nich od 25 seniorów do 30 seniorów. Dostęp do kultury: Seniorzy mieli możliwość regularnego obcowania z filmem, bez konieczności dojazdów do odległych kin czy uczestniczenia w wieczornych pokazach. Integracja środowiska: Seanse sprzyjały spotkaniom towarzyskim, wspólnym rozmowom i budowaniu relacji między uczestnikami. Poprawa samopoczucia: Kultura filmowa dostarczała wzruszeń, radości i refleksji, wpływając pozytywnie na dobrostan psychiczny uczestników. Zwiększenie uczestnictwa w życiu lokalnym. Miasto Krosno Rodzaj działania: Organizacja Krośnieńskiego Sejmiku Senioralnego Szczegółowy opis: W październiku 2024 r. w Regionalnym Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie odbył się VIII Krośnieński Sejmik Senioralny pod hasłem „Zdrowy i Aktywny Senior”. Wydarzenie skierowane było do osób starszych. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasto Krosno Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 300 seniorów. Gmina Zagórz Rodzaj działania: Akcja bożonarodzeniowa MGOPS w Zagórzu \"Od Juniora dla Seniora\" Szczegółowy opis: Celem akcji było uwrażliwienie na pomoc seniorom i promowanie wśród dzieci i młodzieży solidarności międzypokoleniowej. Przekazanymi w ramach akcji produktami zostali obdarowani seniorzy, osoby samotne oraz osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji z terenu gminy Zagórz. Do paczek świątecznych dołączone zostały również przekazane przez Uczniów własnoręcznie wykonane kartki świąteczne z życzeniami – ten gest wzruszył i sprawił seniorom radość. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne darczyńców 65 Rezultaty: W akcji udział wzięły wszystkie szkoły podstawowe z terenu gminy Zagórz. Zebranymi produktami, kartkami świątecznymi obdarowanych zostało 80 osób, w tym osoby starsze, często samotne i niepełnosprawne. MGOPS w Zagórzu współpracuje z sołtysami, radnymi, parafiami celem rozeznania sytuacji osób starszych lub wymagających wsparcia, monitorowania. Gmina Gorzyce Rodzaj działania: Organizacja spotkania \"Bezpieczny senior\" Szczegółowy opis: Spotkanie informacyjne pt. \"Bezpieczny Senior\" z udziałem m.in. ZUS, Policji, Banku Spółdzielczego oraz PEKAO S.A. Podczas spotkania przedstawiono informacje na temat: bezpieczeństwa osobistego ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń np. oszustw, przemocy domowej, cyberzagrożeń. Seniorzy uzyskali również informację na temat nowych świadczeń – renta wdowia, itp. Alokacja środków: środki własne Gminy Gorzyce Źródło finansowania: budżet Gminy Gorzyce Rezultaty: W spotkaniu \"Bezpieczny Senior\" udział wzięło 30 seniorów. Podniesienie świadomości seniorów w kwestiach związanych z bezpieczeństwem, finansami, z możliwością uzyskania pomocy w sytuacjach kryzysowych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Przemyśl Rodzaj działania: Centrum Aktywizacji Społecznej w Przemyślu Szczegółowy opis: To miejsce, które wspiera aktywność społeczną różnych grup mieszkańców, w tym także seniorów. CAS oferuje seniorom przestrzeń do spotkań, nauki i wspólnego działania, co sprzyja integracji i poprawie jakości życia osób starszych. Alokacja środków: środki pochodzące z funduszy zewnętrznych, na działalność szkoleniową i doradczą. Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Przemyśl, środki z funduszy zewnętrznych Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 45 spotkań dla seniorów, każdorazowo uczestniczyło w każdym ze spotkań ok 50–60 osób. Wzrost świadomości praw i dostępnych form wsparcia. Odbywają się comiesięczne posiedzenia i dyżury Rady Seniorów. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Twórcze zajęcia rękodzielnicze z nowoczesnym podejściem terapeutycznym Szczegółowy opis: Nowatorskie zajęcia haftu diamentowego oraz stolarki artystycznej, prowadzone z użyciem profesjonalnych narzędzi i technik arteterapeutycznych. Inicjatywa integrująca seniorów i osoby z niepełnosprawnością z różnych gmin w ramach projektu \"Aktywny senior\", realizowanego przez Stowarzyszenie na rzecz osób starszych \"Złota Jesień\". Alokacja środków: 59 835 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski, samorząd Województwa Podkarpackiego Rezultaty: Przeprowadzono 36 godzin zajęć z haftu diamentowego w których uczestniczyło 20 seniorów, oraz 36 godzin zajęć z stolarki artystycznej, w których uczestnikami było 20 seniorów. Realizacja zadania sprawiła, że seniorzy mieli ciekawie wypełniony czas wolny, co przełożyło się na ich samopoczucie oraz nastąpił wzrost świadomości społeczności lokalnej o potrzebach seniorów. Zostali także zmotywowani do wprowadzenia zmian w swoim życiu oraz do pogłębienia swoich umiejętności i zainteresowań, co pozytywnie wpłynęło na ich aktywizację społeczną. 66 Miasto Krosno Rodzaj działania: Działania prozdrowotne Szczegółowy opis: Centrum Integracji Społecznej w 2024 r. nawiązało współpracę ze Stowarzyszeniem CHEN TAIJIQUAN Rzeszów, w ramach której w siedzibie CIS Krosno, w godzinach popołudniowych były prowadzone nieodpłatne treningi Taichi dla osób 60 lat i więcej. Alokacja środków: środki własne Miasta Krosna Źródło finansowania: środki własne Miasta Krosna Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 93 godzin treningów Taichi dla osób 60+. Zajęcia odbywały się dla grupy składającej się z 20 seniorów. Wsparcie Seniorów w zakresie integracji i zdobycia nowych umiejętności, poprawy kondycji fizycznej. Gmina Krempna Rodzaj działania: Wprowadzenie 50% zniżki dla seniorów na przejazdy autobusowe na trasach przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Szczegółowy opis: Z inicjatywy Gminy Krempna podjętej w 2024 r. oraz na podstawie uchwały Zgromadzenia Powiatowo – Gminnego Związku Komunikacyjnego wprowadzono dla seniorów 65+ ulgę w wysokości 50% kosztu biletu jednorazowego na trasach autobusowych przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Alokacja środków: 50% dopłaty do biletu jednorazowego ze środków budżetu gminy Źródło finansowania: środki własne Gminy Krempna Rezultaty: Zwiększenie dostępności transportu publicznego, poprawa mobilności osób starszych , oszczędności w budżecie osób starszych. Gmina miejska Mielec Rodzaj działania: Grupa modowa działająca przy Klubie Senior+ w Mielcu \"W & Modowe szaleństwa\" Szczegółowy opis: W ramach działań klubu utworzyła się grupa kobiet mająca zainteresowania modowe. Alokacja środków: środki finansowe pochodzą z budżetu na bieżącą działalność ośrodka wsparcia Źródło finansowania: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Gmina Miejska Mielec Rezultaty: 11 osób osób zaangażowanych, inspirujących działania modowe, pokazy, występy. 67 10.Województwo podlaskie Wykres 13 Ludność woj. podlaskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3259,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 38,8% i 32,2%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1652,26 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,5%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 98,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030 •Program pomocy społecznej i przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu w województwie podlaskim na lata 2024–2027 •Plan Deinstytucjonalizacji Usług Społecznych w Białostockim Obszarze Funkcjonalnym DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program teleopieki domowej – program wsparcia polityki senioralnej oraz osób z niepełnosprawnościami\" •Cel: wsparcie osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w tym osób starszych, z niepełnosprawnościami, z zaburzeniami psychicznymi, tym samym usługi realizowane w ramach projektu są dostosowane do potrzeb uczestników przy zachowaniu 1132.6 570.6 234 328 308.6 157.8 63 87.8 0 200 400 600 800 1000 1200 podlaskie podlaskie - gminy miejskie podlaskie - gminy miejsko-wiejskie podlaskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 68 równości w dostępie. Jedną z grup docelowych stanowili osoby w wieku powyżej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. •Alokacja środków: 44 726 888,05 zł •Źródło finansowania: Fundusze Europejskie •Rezultaty: W 2024 r. z Programu teleopieki świadczenia uzyskała następującą liczba osób: liczba opasek – 168 sztuk, usługi sąsiedzkie – 67 osób, usługi teleopiekuńcze – 167 osób, usługi opiekuńcze – 67 osób, usługi specjalistyczne – opiekuńcze – 138 osób, usługi asystenckie – 25 osób. Realizacja projektu pt. „Ekoterapia\" •Cel: zorganizowanie warsztatów dla osób w wieku 65 lat i więcej z zakresu prawidłowego odżywiania z wykorzystaniem elementów ziołolecznictwa, zajęć usprawniających (nordic walking, kąpielach leśnych), dostosowanych do potrzeb i możliwości psychofizycznych seniorów, oraz szkoleń nt. depresji i grup wsparcia społecznego. •Alokacja środków: 10 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: warsztaty kulinarne – 1 zajęcia, 3-godzinne, warsztaty nordic walking – 9 zajęć, 1-godzinnych, warsztaty kąpiele leśne – 1 zajęcia, 2,30-godzinne, szkolenie na temat depresji – 1 zajęcia, 3-godzinne, grupy wsparcia – 10 spotkań, 90-minutowych. Realizacja zadania pn. „Wademekum Zdrowia Seniora” •Cel: upowszechnianie wiedzy z zakresu zdrowego stylu życia oraz realizacji działań zmierzających do utrzymania zdrowia na jak najlepszym poziomie wśród mieszkańców województwa podlaskiego. W ramach zadania zaplanowano opracowanie i wydanie wydawnictwa WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA, skierowanego zarówno do osób starszych w wieku 65+, jak i ogółu społeczeństwa celem przybliżenia problemów środowiska seniorów w okresie do końca XII 2024 r. Grupę docelową stanowią osoby starsze w wieku 65+ mieszkańców województwa podlaskiego. •Alokacja środków: 50 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: wydanie biuletynu WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA. Program Karta Seniora •Cel: Karta Seniora dla mieszkańców Siemiatycz upoważnia do: 50% zniżki na zakup biletów wstępu na zajęcia i płatne wydarzenia organizowane przez jednostki organizacyjne miasta, bezpłatnych przejazdów autobusami komunikacji miejskiej na terenie Miasta Siemiatycze, a także zniżek oferowanych przez Partnerów Programu . •Alokacja środków: Bezkosztowo •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 128 osób. Warsztaty w trybie stacjonarnym: pn. \"Komunikacja – wyzwania dla seniorów we współczesnym świecie\" realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie umiejętności porozumiewania się seniorów między sobą, z otoczeniem. Warsztaty odbyły się 13 marca 2024 r. •Alokacja środków: 2 483,37 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów nabyło umiejętność porozumiewania się między sobą i otoczeniem. 69 Warsztaty w trybie stacjonalnym: pn. \"Prawda jest inna – jak chronić się przed kłamstwami w Internecie i w życiu\" skierowane do seniorów z terenu województwa podlaskiego realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie wiedzy nt. bezpieczeństwa w sieci i życiu codziennym seniorów, uczulanie seniorów na możliwe zagrożenia, kłamstwa i oszustwa oraz podniesienie umiejętności krytycznego myślenia i krytycznej analizy materiałów i Internecie. Warsztaty odbyły się 11 kwietnia 2025 r. •Alokacja środków: 2506,74 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów zdobyło wiedzę z zakresu bezpiecznego korzystania z Internetu oraz poznało nowe pojęcia dostępne w świecie cyfryzacji. Projekt „Wigor juniora w wieku seniora 2024” •Cel: Stowarzyszenie na Rzecz Pomocy Społecznej w Augustowie, przy współpracy z MOPS w Augustowie, w 2024 r. realizowało projekt, którego adresatami byli starsi mieszkańcy Augustowa. •Alokacja środków: łącznie – 40 000,00 zł; dotacja – 35 500,00 zł; wkład własny(osobowy i rzeczowy) – 4 500,00 zł •Źródło finansowania: gmina Miasto Augustów •Rezultaty: w ramach projektu zorganizowano 2 spotkania integracyjne, 2 warsztaty z dietetykiem, spotkanie integracyjne w formie wycieczki, 3 seanse filmowe połączone ze spotkaniem z zaproszonym gościem związanym z kinem; grupa wsparcia prowadzona przez psychologa – 18 godzin; 4 sesje biodanzy; coaching dla osób starszych – 10 godzin; pedagogika dla babci i dziadka – 18 godzin. Wojewódzki program profilaktyczny pn. \"Świadomy Senior = Bezpieczny Senior\" na lata 2024– 2027 realizowany przez Komendę Wojewódzką Policji w Białymstoku Cel: podejmowanie działań informacyjno-edukacyjnych w obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, edukacja seniorów w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa ze zwróceniem szczególnej uwagi na oszustwa na szkodę osób starszych oraz zagięcia seniorów, aktywizacja i integracja: seniorów, rodzin/opiekunów seniorów, instytucji i organizacji wspierających osoby starsze, banków i instytucji finansowych, na rzecz wzrostu poziomu bezpieczeństwa seniorów. •Alokacja środków: własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego, ulotki, plakaty, filmy, spoty, prezentacje multimedialne •Źródło finansowania: Własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego •Rezultaty: Wzrost poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, szczególnie w obszarze oszustw oraz zagięć seniorów. Program \"Na codzienne zakupy\" •Cel: wsparcie dla potrzebujących seniorów. W ramach programu seniorzy otrzymali karty, dzięki którym mogli robić zakupy w sklepach Biedronka. O kwalifikacji do programu decydowały kryteria dochodowe i wiek: dochód poniżej 1 700,00 zł oraz wiek powyżej 60 lat. Program był realizowany przez M-GOPS w Choroszczy, we współpracy z Caritas Archidiecezji Białostockiej i siecią sklepów Biedronka. •Alokacja środków: Fundacja Biedronka 70 •Źródło finansowania: Fundacja Biedronka •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 20 seniorów, którym co miesiąc Caritas zasilało kartę kwotą 200,00zł. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Augustów Rodzaj działania: Warsztaty wyplatania makramy Szczegółowy opis: Zadanie polegało na zorganizowaniu warsztatów z makramy w Augustowskim Centrum Aktywności Seniorów, skierowanych do seniorów zainteresowanych rękodziełem i twórczym spędzaniem czasu. Zajęcia umożliwiły uczestnikom poznanie podstaw techniki wiązania sznurków, tworzenia dekoracyjnych plecionek oraz rozwijania zdolności manualnych i artystycznych. Warsztaty miały również wymiar integracyjny – sprzyjały budowaniu relacji, wymianie doświadczeń i wspólnemu odkrywaniu nowych pasji. Alokacja środków: 1 904,00zł; Źródło finansowania: budżet Miasta Augustów Rezultaty: W ramach zadania odbyło się 6 spotkań, w każdym z nich wzięło udział 25 osób starszych z Gminy Miasta Augustów. Gmina Bargłów Kościelny Rodzaj działania: Zajęcia BARE FOOT Szczegółowy opis: 15 maja 2024 r. odbyły się zajęcia BAREFOOT(chodzenie boso), to naturalna forma aktywności, która sprzyjała uważności i budowaniu głębszego kontaktu z własnym ciałem oraz otaczającym środowiskiem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Bargłów Kościelny Rezultaty: Zajęcia pomogły redukować stres, wspierały regulację pracy układu nerwowego oraz poprawiły ogólne samopoczucie uczestników. Miasto Białystok Rodzaj działania: Pudełko życia Szczegółowy opis: Celem inicjatywy jest niesienie pomocy ludziom samotnym, starszym, niepełnosprawnym, w sytuacjach kiedy ich zdrowie lub życie jest zagrożone. Pudełko, a w nim magnes i karta informacyjna, którą trzeba wypełnić. Jest tam miejsce na informacje o przebytych chorobach i alergiach, zażywanych lekach, najważniejsze numery telefonów do bliskich. Można wpisać dyspozycje, co ratownicy mają zrobić z domowymi zwierzętami, komu przekazać klucze do mieszkania. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: Budżet Miasta Białystok Rezultaty: Założeniem inicjatywy jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa seniorów w ich miejscu zamieszkania. Gmina Choroszcz Rodzaj działania: Dystrybucja opału pochodzącego z wycinek prowadzonych na terenie Gminy Choroszcz Szczegółowy opis: Celem akcji było zapewnienie opału najuboższym seniorom z terenu gminy Choroszcz. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Budżet Gminy Choroszcz 71 Rezultaty: W 2024 r. przekazano 27 potrzebującym rodzinom ok. 148 metrów przestrzennych drewna opałowego pochodzącego z wycinek na terenie gminy Choroszcz. Gmina Dąbrowa Białostocka Rodzaj działania: Akcja charytatywna „Paczka dla Seniora” zorganizowana i koordynowana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Białostockiej w ramach, której pozyskano paczki świąteczne żywnościowe od lokalnych darczyńców dla osób starszych Szczegółowy opis: Komitet Społeczny \"PACZKA DLA SENIORA\" w okresie od 1 grudnia do 31 grudnia 2024 r. organizował zbiórkę paczek świątecznych dla seniorów z terenu gminy Dąbrowa Białostocka. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: paczki świąteczne żywnościowe pozyskane od lokalnych darczyńców Rezultaty: 81 osób starszych otrzymało paczki świąteczne. Miasto Łomża Rodzaj działania: Seniorada – Coroczna impreza plenerowa z okazji Łomżyńskiego Dnia Seniora – integracja społeczna, artystyczna i profilaktyczna Szczegółowy opis: Seniorada – coroczne święto skierowane do osób starszych, ich rodzin oraz całej lokalnej społeczności. Wydarzenie miało charakter międzypokoleniowy, integracyjny i edukacyjny, a jego głównym celem było promowanie aktywnego stylu życia wśród seniorów oraz budowanie pozytywnego wizerunku starości. W programie Seniorady znalazły się m.in. występy zespołów artystycznych reprezentujących Kluby Seniora, Domy Dziennego Pobytu, lokalne grupy taneczne i śpiewacze. Na scenie zaprezentowały się m.in. zespoły: Maryna, Piątniczanie, Seniorita, Kolneńskie Dziewczyny z Plusem oraz Cyganeria. Uczestnicy mogli wziąć udział w animacjach tanecznych, wspólnym śpiewaniu, a także w zajęciach ruchowych prowadzonych przez instruktorów. Integralną częścią wydarzenia były stoiska profilaktyczne i informacyjne, gdzie seniorzy mogli skorzystać z bezpłatnych badań poziomu cukru i ciśnienia, uzyskać porady dietetyczne oraz zapoznać się z ofertą lokalnych instytucji społecznych, zdrowotnych i kulturalnych. \\Zwieńczeniem dnia była wieczorna dyskoteka dla seniorów w Hali Kultury, która przyciągnęła liczne grono miłośników tańca i dobrej zabawy. Wydarzenie miało charakter otwarty i zgromadziło kilkuset uczestników w różnym wieku, co potwierdza rosnącą popularność inicjatyw skierowanych do osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 400 uczestników oraz przedstawiciele organizacji seniorskich i instytucji lokalnych Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Vouchery na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Badania przeprowadziła Firma Diagnostyka S.A.. W ofercie badań znajdowały się m.in.: określenie poziomu witaminy D3, hemoglobiny glikowanej, diagnostyka raka jelita grubego, raka wątroby, raka trzustki i dróg żółciowych, raka jajnika, raka sutka dla kobiet oraz raka prostaty dla mężczyzn. Alokacja środków: 75 530,00 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Siemiatycze Rezultaty: W grudniu 2023 r. rozdano 2 426 voucherów, które były realizowane od stycznia do maja 2024 r. (ok. 130 nie zostało wykorzystanych). 72 Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: W ramach UTW odbył się cykl wykładów dla słuchaczy, prowadzonych przez wykładowców Politechniki Białostockiej. Ponadto słuchacze UTW w 2024 r. skorzystali z zajęć z języka angielskiego, warsztatów terapii zajęciowej, zajęć teatralnych, warsztatów muzycznych, zajęć z terapeutą, zajęć kulinarnych, spotkań integracyjnych, wyjazdów kulturalnych. Alokacja środków: 26 800,00 zł Źródło finansowania: budżet Siemiatyckiego Ośrodka Kultury z dotacji Miasta Siemiatycze Rezultaty: 245 osób (w tym regularnie uczęszczało 164 osób w I połowie roku i 150 osób w II połowie roku). Ponadto, odbyło się 9 wykładów, 17 godzin zajęć z języka angielskiego, 25 godzin warsztatów terapii zajęciowej, 31 godzin zajęć teatralnych, 42 godziny warsztatów muzycznych, 6 godzin zajęć z terapeutą, 4 godziny zajęć kulinarnych, 7 spotkań integracyjnych oraz 5 wyjazdów kulturalnych. Miasto Suwałki Rodzaj działania: Program \"Złota Rączka dla seniora\" Szczegółowy opis: Głównym celem projektu był rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych poprzez świadczenie bezpłatnych drobnych napraw w gospodarstwie domowym beneficjenta. Alokacja środków: wydatki na współpracę z organizacjami pozarządowymi Źródło finansowania: budżet Miasta Suwałki Rezultaty: Wykonano 1 001 usług. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Hajnówka Rodzaj działania: Warsztaty informatyczne Szczegółowy opis: Warsztaty miały na celu nauczyć osoby starsze korzystania z laptopów/ smartfonów, a także przestrzec przed cyberzagrożeniami, które można napotkać w sieci. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: z warsztatów skorzystało łącznie 14 seniorów. Gmina Korycin Rodzaj działania: Zajęcia teatralne dla seniorów Szczegółowy opis: W Gminie Korycin działa Korycińska Grupa Teatralna licząca 19 osób. Raz w tygodniu odbywały się spotkania z reżyserem i aktorem Teatru Dramatycznego. Co roku grupa teatralna przygotowuje nowy spektakl i planuje premiery teatralne. Celem warsztatów teatralnych było przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez poznanie swoich trudności i skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Alokacja środków: 36 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024 r. zorganizowano 5 wyjazdów Korycińskiej Grupy Teatralnej ze spektaklem „Rewizor”. 73 Gmina Michałowo Rodzaj działania: Inicjowanie działań mających na celu dostosowywanie infrastruktury gminnej (punktów handlowych, usługowych, kulturowych, sportowych itp.) oraz publicznych środków transportu do potrzeb osób o ograniczonej mobilności Szczegółowy opis: Usługa transportowa – na terenie gminy kursował elektryczny pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex, którym osoby starsze mogły poruszać się po terenie miasta Michałowo w celu załatwienia niezbędnych spraw i zakupów. Alokacja środków: 79 701,15 zł Źródło finansowania: Środki własne Rezultaty: pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex kursował na terenie Miasta Michałowo w godzinach 7:00 – 15:00. Była to usługa ogólnodostępna. Gmina Szczuczyn Rodzaj działania: Tytka Charytatywna Szczegółowy opis: W ramach akcji Caritas Diecezji Łomżyńskiej „Tytka charytatywna” prowadzono zbiórkę żywności wśród lokalnej społeczności, firm i instytucji. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: zbiórka Rezultaty: Ośrodek Pomocy Społecznej w Szczuczynie udzielił pomocy w postaci paczek żywnościowych dla 30 rodzin w tym osób starszych. 74 11.Województwo pomorskie Wykres 14 Ludność woj. pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3193,61 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,4% i 29,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2017,87 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,8%, a na zdrowie – 5,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,37. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 77,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Wieloletni SENIOR+ na lata 2021–2025 •Cel: zapewnienie wsparcia seniorom poprzez umożliwienie korzystania z oferty na rzecz społecznej aktywizacji, w tym oferty prozdrowotnej, obejmującej także usługi w zakresie aktywności ruchowej lub kinezyterapii, edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej, w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach programu przewiduje się również udostepnienie seniorom infrastruktury umożliwiającej aktywne spędzanie czasu wolnego, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. •Alokacja środków: 2 630 707,06 zł, 332 031,20 zł, wykonanie 72 900 zł 2359.5 1322.3 314.3 722.9 580.8 360.1 74.4 146.2 0 500 1000 1500 2000 2500 pomorskie pomorskie - gminy miejskie pomorskie - gminy miejsko-wiejskie pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcejSeria 3 75 •Źródło finansowania: moduł 1. – 80% dotacja i 20% wkład własny, moduł 2. – 50% dotacja i 50 % wkład własny gmin. •Rezultaty: W 2024 r. w województwie pomorskim w ramach otrzymanej dotacji funkcjonowało 13 Dziennych Domów Senior+ i 23 Kluby Senior+ . Ponadto utworzonych zostało 5 nowych placówek Senior+, w tym: 4 Kluby Senior+ (Gmina Człuchów, Gmina Kaliska, Gmina Karsin, i Miasto Jastarnia) oraz 1 Dzienny Domy Senior+ Miasto Gdańsk). Program „Opieka 75+” •Cel: poprawa dostępności usług opiekuńczych, w tym dla osób 75 lat i więcej w zakresie zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych, pielęgnacji oraz zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Z programu mogą skorzystać osoby samotne, ale również te zamieszkujące wspólnie z rodziną, która z różnych względów nie jest w stanie zagwarantować swoim bliskim należytej opieki. •Alokacja środków: 3 403 935 zł. Na realizację założonych celów Programu gminy wydatkowały kwotę w wysokości 2 349 939,96 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Według stanu na dzień 31.12.2024 r. w gminach zatrudnionych było 219 osób świadczących usługi opiekuńcze, natomiast 147 osób zatrudniono w ramach realizacji programu w 2024 r. W ramach przedmiotowego Programu usługę świadczenia usług opiekuńczych w 2024 r. zlecono 8 organizacjom pozarządowym oraz 7 podmiotom sektora prywatnego, od których gminy zakupiły usługę świadczenia usług opiekuńczych. Program „Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej” •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami. •Alokacja środków: 56 411 124,44 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 2 401 osób w wieku 60 lat i więcej, w tym 1 833 kobiet oraz 568 mężczyzn. Program „Opieka Wytchnieniowa” •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: 18 022 510,30 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: z programu skorzystało 813 osób niepełnosprawnych w wieku 60 lat i więcej, 742 rodziców/opiekunów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, którym przyznane zostały usługi opieki wytchnieniowej, 692 opiekunów świadczących usługi opieki wytchnieniowej dla seniorów. Wojewódzka rada seniorów •Cel: Na terenie województwa pomorskiego funkcjonuje jedna wojewódzka rada seniorów. •Alokacja środków: 4 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Pomorskiego •Rezultaty: w 2024 r. rada zorganizowała cztery posiedzenia. 76 Powiatowe rady seniorów •Cel: W województwie pomorskim funkcjonują trzy powiatowe rady seniorów: w powiecie chojnickim, kartuskim i słupskim •Alokacja środków: brak danych łącznie 17 500 zł •Źródło finansowania: dotacje celowe •Rezultaty: 3 Rady seniorów, w tym: Rada Seniorów Powiatu Kartuskiego – 7 posiedzeń, Powiatowa Rada Seniorów w Chojnicach – 5 posiedzeń oraz Rada Seniorów Powiatu Słupskiego – 6 posiedzeń. Gminne rady seniorów •Cel: liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów to 49, w tym: Liczba gmin wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 19. Liczba gmin miejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 18 oraz Liczba gmin miejsko – wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 12. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. na terenie województwa funkcjonowało 49 gminnych rad seniorów. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Czersk Rodzaj działania: usługi door-to-door Szczegółowy opis: Door-to-door to usługa transportu dla osób dorosłych z potrzebą wsparcia w zakresie mobilności. Do końca lutego 2024 usługa była świadczona w ramach trwałości projektu EFS Świadczenie usług door-to-door na terenie Gminy Czersk, natomiast od marca 2024 r. usługa była kontynuowana w ramach środków własnych gminy. Alokacja środków: 68 633,11 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano 588 usług dowozu (jednym kursem jechało kilka osób, osoby skorzystały w ciągu roku kilkukrotnie, dowóz dotyczył w szczególności osób starszych i niepełnosprawnych). Z usługi tej skorzystało ok. 100 osób powyżej 60 r.ż. Miasto Kobylnica Rodzaj działania: Bilety dla seniorów Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Kobylnica, którzy ukończyli 70 lat i są posiadaczami Karty Seniora Gminy Kobylnica mogli skorzystać z dofinansowania w zakresie 48 przejazdów w ciągu roku na trasie między miejscowościami gminnymi do miasta Słupska i odwrotnie. Senior kupował bilet za 1 zł. Alokacja środków: 30 586,10 zł. (dofinansowanie do biletów) Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. z biletów skorzystało 99 seniorów. Gmina Pszczółki Rodzaj działania: Spotkanie integracyjne \"Wielki Dzień Pszczół\" Szczegółowy opis: Spotkanie integracyjne w formie biesiady, które miało na celu integrację i rozwój więzi międzypokoleniowych. Podczas spotkania zapewniono: gry, zabawy, tańce, poczęstunek dla zebranych. Poczęstunek przygotowali członkowie KGW. Alokacja środków: 8 053,15 zł Źródło finansowania: środki własne 77 Rezultaty: w 2024 r. w przedsięwzięciu wzięło udział ok. 230 osób. Gmina Kolbudy Rodzaj działania: Kolbudy Senior Challenge – Senioriada Szczegółowy opis: Senioriada Challenge to sportowe zawody dla seniorów, które łączą aktywność fizyczną z dobrą zabawą i zdrową rywalizacją. Uczestnicy dzieleni byli na zespoły i wspólnie brali udział w różnorodnych konkurencjach, dostosowanych do ich możliwości. Zawody promowały ruch, współpracę i integrację, a także dostarczały mnóstwo pozytywnych emocji, śmiechu i satysfakcji z aktywnego spędzania czasu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 180 osób. Miasto Starogard Gdański Rodzaj działania: Starogardzki Dzień Seniora Szczegółowy opis: Organizatorami corocznego wydarzenia były Starogardzkie Centrum Kultury i miasto Starogard Gdański, a współorganizatorem Ośrodek Sportu i Rekreacji, Podczas koncertu prowadzona była kampania informacyjno-profilaktyczna dotycząca uzależnień od urządzeń elektronicznych pod hasłem \"Kultura w Realu\". Alokacja środków: 60 000 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 1 800 osób. Gmina Sierakowice Rodzaj działania: Projekt socjalny „BLIŻEJ SENIORA – spotkania dla seniorów” Szczegółowy opis: Projekt realizowany w formie organizowania spotkań o charakterze integracyjnym dla środowiska osób starszych – w wieku 65 lat i więcej. Spotkania dla seniorów organizowane były w partnerstwie z sołectwami i szkołami na danym terenie. Do współpracy włączani byli uczniowie szkół, pracownicy placówek oświatowych, członkowie rad sołeckich, wolontariusze, rodzice i inni mieszkańcy w poszczególnych miejscowościach. Podczas spotkań seniorzy mieli możliwość uczestniczenia we wspólnej zabawie, grach, poczęstunku, przedstawieniach. Alokacja środków: 75 179,63 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. spotkania odbyły się w 4 miesiącach, w 14 miejscach na terenie gminy Sierakowice. Ogółem w zorganizowanych imprezach wzięło udział 1 480 mieszkańców gminy. Miasto Gdynia Rodzaj działania: Świetlica opiekuńcza przy ul. Chylońskiej 217 Szczegółowy opis: Świetlica prowadzona przez Fundację Adaptacja z Gdyni, stanowi grupową formę usług opiekuńczych, mającą na celu prowadzenie działań aktywizujących i podtrzymujących sprawność uczestników (przy uwzględnieniu ich integracji ze środowiskiem lokalnym) oraz zapobieganie społecznemu wykluczeniu i umożliwienie jak najdłuższego funkcjonowania w środowisku zamieszkania. Świetlica ona czynna od poniedziałku do piątku, zapewniając 15 miejsc (od października nastąpiło zwiększenie liczby miejsc z 13 do 15). Alokacja środków: wydatki wyniosły 179 366,11 zł. Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W trakcie 2024 r. z usług skorzystało narastająco 18 osób. 78 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Skarszewy Rodzaj działania: Wyjazdy na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Centrum Usług Społecznych w Skarszewach organizuje cykliczne wyjazdy dla kobiet, w tym dla seniorek, na kompleksowe badania profilaktyczne piersi do VII Szpitala Marynarki Wojennej w Gdańsku. Wyjazdy odbywają się raz w miesiącu i zawsze są koordynowane przez pracownika CUS. Uczestniczki odbierane są bezpośrednio z miejsca zamieszkania i odwożone do domów po zakończonych badaniach. Alokacja środków: bez kosztów gminy Źródło finansowania: Fundacja ''Beatus\" Rezultaty: Regularne badania objęły kilkadziesiąt kobiet z terenu gminy, w tym wiele seniorek, które miały utrudniony dostęp do specjalistycznej diagnostyki. Kilka kobiet dzięki tym badaniom zostało skierowanych na poszerzoną diagnostykę i przeszło skuteczne leczenie, w tym zabieg usunięcia zmian nowotworowych. 79 12.Województwo śląskie Wykres 15 Ludność woj. śląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3242,75 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 54,9% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1988,83 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 20,4%, a na zdrowie – 5,3%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 55,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,30. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” •Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020–2030 •Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji w województwie śląskim na lata 2023–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2024–2028 •Cel: zwiększenie zaangażowania osób starszych w życie społeczne, kulturalne i zawodowe poprzez eliminowanie barier ograniczających ich aktywność. Działania na rzecz osób starszych obejmowały m. in.: współpracę ze Śląską Radą ds. Seniorów jako organem konsultacyjnym w sprawach dotyczących osób starszych, promowanie pozytywnego wizerunku osób starszych poprzez wspieranie i organizację działań, w tym konkursów i 4291.4 3063.8 376.9 850.7 1218.6 902.4 101.5 214.6 0 1000 2000 3000 4000 5000 śląskieśląskie - gminy miejskie śląskie - gminy miejsko- wiejskie śląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 80 innych wydarzeń związanych z obszarem polityki senioralnej, organizowanie wydarzeń wspierających aktywność osób starszych, a także wspieranie samorządów lokalnych w zwiększaniu dostępu seniorów do rynku dóbr i usług. •Alokacja środków: 476 185,85 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Śląskiego, projekt Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora •Rezultaty: W ramach programu w 2024 r. miały miejsce posiedzenia Śląskiej Rady ds. Seniorów. Zorganizowano cztery przedsięwzięcia promujące aktywność osób starszych oraz kształtujące pozytywny wizerunek starości w społeczeństwie – w formie m.in. kampanii społecznych, konkursów czy wydarzeń edukacyjnych. W ramach projektu „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” współpracę zadeklarowało 148 partnerów instytucjonalnych i biznesowych, oferujących osobom starszym zniżki, ulgi oraz preferencyjne warunki dostępu do usług. Z tej oferty w 2024 r. skorzystało łącznie 101 936 seniorów z regionu. Projekt pt. „Aktywizacja osób starszych” •Cel: aktywizacja społeczna osób starszych, wzmacnianie zaangażowania społecznego seniorów oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez: podniesienie kompetencji korzystania z nowoczesnych technologii; organizację działań wspierających pełniejsze uczestnictwo seniorów w życiu społecznym; działania na rzecz integracji międzypokoleniowej oraz zwiększenie oferty zajęć kulturowych, prozdrowotnych, hobbystycznych, edukacyjnych, rekreacyjnych i sportowych dostosowanych do potrzeb seniorów. Adresatami programu byli mieszkańcy Rudy Śląskiej w wieku 60+. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Ruda Śląska. •Rezultaty: Projekt realizowało 6 podmiotów wyłonionych w drodze otwartego konkursu ofert. Z oferty projektu skorzystało 2 127 uczestników. Program profilaktyczny Pogodna Jesień starzej się zdrowiej •Cel: promocja działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawa warunków ich życia. W ramach programu były prowadzone zajęcia rekreacyjne oraz edukacyjne: gimnastyka ogólnorozwojowa, zumba/aerobik, zdrowy kręgosłup, aqua aerobic, joga, nordic walking, gry i zabawy sportowe, zajęcia profilaktyczne z zakresu zdrowia w tym. m.in.: prelekcje, seminaria, warsztaty, konsultacje, konkursy dotyczące zdrowego stylu życia. •Alokacja środków: 80 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet miasta Częstochowa •Rezultaty: w programie udział wzięło ok. 8 500 osób. Program profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku •Cel: oferta szeregu bezpłatnych badań, w tym m.in. pomiaru poziomu glukozy we krwi, poziomu hemoglobiny glikowanej HbA1 czy poziomu TSH, badania sprawności pamięci, sprawności fizycznej, czy też wzroku i słuchu. Wyniki badań były interpretowane przez lekarzy, którzy wystawiali ewentualne skierowania do dalszej diagnostyki w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego do poradni specjalistycznych (geriatrycznych, endokrynologicznych, neurologicznych, chirurgicznych, onkologicznych, schorzeń sutka, okulistycznych, foniatrycznych, diabetologicznych) lub leczenia w szpitalnych oddziałach specjalistycznych. Program skierowany jest corocznie do mieszkańców Katowic, którzy w danym roku kalendarzowym kończą 60–64 lata oraz 75–79 lat oraz powyżej 85 lat. 81 •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki budżetu miasta •Rezultaty: W ramach zawartych umów badaniami profilaktycznymi w ramach etapu podstawowego objęto 220 osób. Mieszkańcy, u których stwierdzono niesprawność ruchową, otrzymali możliwość wzięcia udziału w zajęciach rehabilitacyjnych finansowanych przez miasto Katowice w ramach II etapu programu. Z etapu rehabilitacyjnego programu mogli skorzystać mieszkańcy Katowic, którzy wzięli udział w etapie podstawowym, w którym stwierdzono u nich niesprawność ruchową. Przeprowadzono dla nich 16-godzinne cykle zajęć rehabilitacyjnych w grupach max. 10 osób. Łącznie objęto nimi 80 osób. Razem w obu etapach programu profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku udział wzięło 320 osób. Projekt międzypokoleniowy pod nazwą NIE(WIDZIALNE) •Cel: poprawa samooceny, wzmocnienie poczucia własnej wartości, kobiecości. Projekt międzypokoleniowy skierowany do kobiet w wieku 60+ oraz młodszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki programu “UTW – Seniorzy w akcji” Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 18 kobiet, w tym m. in. seniorki. Spotkania dotyczyły m. in. sposobów na zapobieganie izolacji społecznej. Odbyły się zajęcia ze stylistką, wizażystką, brafitterką i fotografką. Podczas spotkania z kosmetyczką seniorki dzieliły się wiedzą na temat stosowanych metod pielęgnacji naturalnej, przekazanej od swoich mam czy babć. Zwieńczeniem projektu był pokaz mody – uczestniczki przygotowały go, wykorzystując swoje umiejętności krawieckie, manualne, kulinarne i organizacyjne. Przedsięwzięcie pomogło kobietom nabrać odwagi do zmian, podnieść poczucie własnej wartości i stać się widzialnymi w każdym wieku i na każdym etapie życia i pełnionych ról społecznych. Projekt pt. „Zróbmy sobie klimat czyli sprawiedliwa transformacja w Sosnowcu” •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, tworzenie miejsc spotkań służących integracji międzypokoleniowej mieszkańców. Działania obejmowały aktywność sportową (spacery nordic-walking, siłownia na świeżym powietrzu, spacery)oraz kulturalną (wyjścia do kina, teatru, muzeum, spacery histoyuczne) Projekt realizowany był przez Kluby Transformacji, zlokalizowane w sześciu dzielnicach miasta: Centrum, Kazimierz, Konstantynów, Niwka, Milowice i Pogoń, z wykorzystaniem dostępnej infrastruktury na terenie wspomnianych dzielnic •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki miasta oraz pozyskane środki unijne •Rezultaty: W projekcie wzięło udział ok. 30 osób – średnio po ok. 5 osób w wieku 60 lat i więcej w każdym z sześciu Klubów Transformacji Projekt Srebrna Linia •Cel: prowadzenie telefonu informacyjnego – od poniedziałku do piątku przez 3 godziny dziennie – w zakresie funkcji informacyjnej, konsultacyjnej, doradczej i inwestycyjnej. Zakres merytoryczny obejmował: udzielanie informacji o wydarzeniach dla seniorów, kierowanie do właściwych podmiotów zgodnie ze zgłoszonym problemem, prowadzenie rozmów wspierających, organizacja wolontariatu, pomoc w obsłudze urządzeń teleinformatycznych. Projekt realizowany był przez Fundację Internationaler Bund Polska 82 •Alokacja środków: 11 250 zł •Źródło finansowania: środki budżetu miasta Tychy •Rezultaty: W ramach projektu odbyło się: 564 godzin dyżurów; ze wsparcia skorzystało 118 beneficjentów; udzielonych zostało 1 480 porad i informacji. Aktywny Senior •Cel: Integracja seniorów Gminy Zebrzydowice poprzez organizację spotkań, wyjazdów. Wspólnie zorganizowane działania zapewniały seniorom poczucie bezpieczeństwa, radość ze spędzonych wspólnie chwil i korzystnie wpłynęły na dobre samopoczucie oraz zdrowie psychiczne i fizyczne. Uczestnictwo w wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych umożliwiło poznanie krajobrazów, zwyczajów i architektury różnych rejonów Polski. Wspólna integracja mieszkańców poza terenem gminy. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki Gminy Zebrzydowice •Rezultaty: Rezultat: spędzenie czasu w gronie rówieśników, eliminując poczucie osamotnienia i pustki na emeryturze. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Chorzów Rodzaj działania: Realizacja programu Centrum Wolontariatu Senioralnego w ramach działalności Centrum Pracy Socjalnej w Chorzowie Szczegółowy opis: Program polegał na świadczeniu seniorom usług wsparcia społecznego oraz pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego przy udziale wolontariuszy. Program realizowany był przez pracowników Centrum Pracy Socjalnej poprzez organizację i koordynację pracy wolontariuszy, świadczących wybrane przez seniora wsparcie: wsparcie społeczne realizowane poprzez: uruchomienie wolontariatu w zakresie wspólnego spędzania czasu z seniorami, w szczególności samotnie zamieszkującymi, np. spacery, rozmowy, wspólne sporządzanie posiłków, zakupy, itp. lub wsparcie w czynnościach dnia codziennego, realizowane poprzez np. dostarczanie seniorom zakupów obejmujących artykuły podstawowej potrzeby, wsparcie/pomoc w umawianiu wizyt lekarskich w miejscu zamieszkania seniora, dowiezienie lub pomoc w organizacji transportu seniora na wizytę lekarską, w tym również asystowanie podczas wizyty, pomoc/towarzyszenie w zakresie realizacji recept itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: Z pomocy programu Centrum Wolontariatu Senioralnego skorzystało 25 seniorów, a zaangażowanych w realizację pomocy seniorom było 21 wolontariuszy, z którymi zostały podpisane porozumienia na świadczenie usług wolonatriackich. Średnio raz w miesiącu odbywały się spotkania wspierające dla wolontariuszy, których celem była integracja osób świadczących wsparcie seniorom. W 2024 r. wolontariusze wykonali 2 247 godzin usług wsparcia na rzecz seniorów. Miasto Będzin Rodzaj działania: Projekt działań na rzecz mieszkańców Będzina powyżej 60-go roku życia pod nazwą Będzińska Karta Seniora Szczegółowy opis: Projekt obejmował promocję działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawę warunków ich życia. Posiadanie Będzińskiej Karty Seniora obniżało koszty comiesięcznych rachunków mieszkańców powyżej 60 roku życia, było także elementem motywującym do aktywnego spędzania wolnego czasu. Łatwiejszy dostęp do różnych form rekreacji 83 i imprez kulturalnych zwiększał również integrację społeczną i powodował, że osoby starsze mogły spędzić czas w atrakcyjny sposób. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. wydano 91 kart. Miasto Bytom Rodzaj działania: Integracja międzypokoleniowa Szczegółowy opis: Teatr Tańca Rozbark w ramach dotacji z Urzędu Gminy zorganizował cztery międzypokoleniowe potańcówki. Wydarzenie miało na celu integrację seniorów z młodszym pokoleniem poprzez zabawę do różnego rodzaju muzyki, z różnego przedziału lat, pokazując, że muzyka może łączyć pokolenia. Alokacja środków: 12 200 zł Źródło finansowania: środki budżetu miasta Rezultaty: Łącznie w wydarzeniach wzięło udział 341 osób. Miasto Gliwice Rodzaj działania: Usługa pod nazwą „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Usługa była skierowana przede wszystkim do osób starszych, chorych lub mających trudności z dotarciem do biblioteki. Biblioteka posiada w zbiorach dodatkowo książki z tzw. dużą czcionką w liczbie 754 egzemplarzy, wśród których znajdują się książki beletrystyczne i popularnonaukowe, które są poszukiwane przez osoby mające trudności z czytaniem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miejska Biblioteka Publiczna Rezultaty: W 2024 r. z usługi systematycznie skorzystało 204 osób, a bibliobusem dostarczono 1 020 książek. Miasto Knurów Rodzaj działania: Projekt \"Dorównaj Seniorom\", realizowany przez Knurowski Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: Ćwiczenia w hali sportowej, prowadzone pod kierunkiem rehabilitanta – trenera. Gimnastyka dla seniorów zmniejszała poczucie izolacji, poprawiała stan psychiczny i fizyczny seniora dzięki regularnej aktywności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki z budżetu Gminy Rezultaty: W zajęciach propagujących zdrowy styl życia wzięło udział 140 seniorów. Miasto Mysłowice Rodzaj działania: Działania mające na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu oraz pobudzenie do aktywizacji w życiu społecznym osób starszych. Szczegółowy opis: Parafia Rzymskokatolicka p.w. M. B Częstochowskiej w Mysłowicach prowadziła miejsce spotkań dla 20 osób starszych, zamieszkujących w dzielnicach południowych miasta Mysłowice. Spotkania odbywały się co najmniej 2 razy w tygodniu, podczas których organizowano zajęcia edukacyjne promujące prozdrowotne zachowania i postawy wśród osób starszych, organizowano również wyjazdy i spotkania okolicznościowe oraz integrujące środowisko osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miasta Mysłowice Rezultaty: w 2024 r. z oferty zajęć skorzystało 25 osób. 84 Miasto Pszczyna Rodzaj działania: Zadanie pt. Czas i miejsce do nauki życia i aktywnego działania w jesieni życia aktywizacji i integracji osób starszych poprzez edukację. Szczegółowy opis: Zajęcia edukacyjne, artystyczne, sportowe i rekreacyjne dla seniorów Gminy Pszczyna. Seniorzy posiadali do dyspozycji: zajęcia z nauki języków obcych, zajęcia wspomagające sprawność fizyczną seniorów ( joga, pilates,warsztaty taneczne), warsztaty wokalne, teatralne, rękodzieła artystycznego, malarskie, florystyczne. Zajęcia te miały na celu umożliwienie osobom starszym realizację swoich pasji, nabycie nowych umiejętności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków Gminy Pszczyna Rezultaty: działaniami zostało objęte 432 osoby z terenu gminy Pszczyna. Miasto Racibórz Rodzaj działania: Spotkanie Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej z seniorami oddziału rejonowego koła Polskiego Związku Emerytów Rencistów i Inwalidów. Szczegółowy opis: Celem spotkania edukacyjno-informacyjnego było uświadomienie osobom starszym problemu przeciwdziałania zachowaniom przemocowym na jakie mogą być narażeni ze strony innych osób, w tym bliskich, zwiększenie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 50 seniorów. Miasto Ruda Śląska Rodzaj działania: Projekt pt. \"Dzwonię i jadę\", realizowany przez Fundację \"Aktywni My\". Szczegółowy opis: Celem projektu było stworzenie możliwości starszym i niepełnosprawnym mieszkańcom Rudy Śląskiej korzystania z darmowych usług transportowych na terenie miasta Ruda Śląska. Dowozy na terenie miasta realizowane były bez żadnych ograniczeń co do miejsc przejazdu, były to zarówno przychodnie, urzędy, instytucje jak i miejsca komercyjne, tj. baseny, kina, cmentarze, markety itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki uzyskane z działalności statutowej Fundacji, dofinansowanie z budżetu gminy Rezultaty: Z transportu skorzystało: 1 167 kobiet i 257 mężczyzn, 1 przejazd grupowy dla 12 osób. Kierowcy przepracowali 1 065 h (w tym wolontariusze 90 h), łącznie przejechanych zostało 22 575 km. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo śląskie Rodzaj działania: Targi Seniora SILVER SILESIA 2024 Szczegółowy opis: Celem inicjatywy Samorządu Województwa Śląskiego jest promocja tych form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy konsumentów. Zorganizowano tzw. \"Miasteczko Zdrowia\", w którym uczestnicy Targów mogli skorzystać z oferty bezpłatnych konsultacji oraz badań lekarskich i laboratoryjnych. Ponadto, w trakcie trwania wydarzenia odbywały się występy i pokazy twórczości artystycznej Seniorów. Wydarzenia było skoncentrowane na potrzebach osób starszych i nie tylko promowało aktywność i zdrowie, ale było także realnym narzędziem wsparcia polityki społecznej 85 wobec starzejącego się społeczeństwa. Wydarzenie miało na celu integrację środowiska senioralnego, promocję aktywnego stylu życia i przeciwdziałanie izolacji społecznej osób starszych. Było również okazją do dialogu z przedstawicielami władz i organizacji samorządowych. Wydarzenie ma charakter cykliczny. Alokacja środków: 112 581, 22 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W Targach wzięło udział kilka tysięcy osób. Województwo śląskie Rodzaj działania: Ambasadorzy Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego 2023 Szczegółowy opis: Celem konkursu było wyróżnienie czterech osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym w następujących kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych, Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Konkurs ma charakter cykliczny. Konkurs wpływa na kształtowanie w świadomości społecznej pozytywnego wizerunku osób w podeszłym wieku. Alokacja środków: 31 858, 90 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W 2024 r. przyznano nagrody za działania seniorów w 2023 r. Województwo śląskie Rodzaj działania: Małe Granty Senioralne Szczegółowy opis: To forma wsparcia finansowego przeznaczona na realizację lokalnych działań społecznych, edukacyjnych i kulturalnych, skierowanych do osób starszych. Program stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby społeczności senioralnych w zakresie aktywizacji, integracji oraz poprawy jakości życia. Środki przyznawane w ramach małych grantów umożliwiają elastyczną realizację inicjatyw oddolnych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych, wzmacnianie ich samodzielności oraz promowanie aktywnego i zdrowego starzenia się. Granty przyznawane są corocznie. Alokacja środków: 298 850, 45 zł Źródło finansowania: Budżet województwa śląskiego Rezultaty: Realizacja małych grantów senioralnych potwierdziła, że niewielkie środki finansowe mogą przynieść wymierne efekty społeczne. Program umożliwił aktywizację i integrację osób starszych, zwłaszcza z terenów wiejskich i peryferyjnych, odpowiadając na ich realne potrzeby w zakresie edukacji, zdrowia i uczestnictwa społecznego. Uproszczona ścieżka aplikacyjna pozwoliła mniejszym instytucjom i organizacjom lokalnym na skuteczne wdrażanie działań, co wpłynęło na rozwój ich kompetencji. Program miał również silny efekt integracyjny – wielu uczestników kontynuuje działania po zakończeniu projektów. Miasto Zabrze Rodzaj działania: Promowanie pozytywnego wizerunku starości poprzez pokazywanie pasji i aktywności seniorów w różnych dziedzinach życia Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Senioralnej w Zabrzu w 2024 r. prowadziło regularnie działania międzypokoleniowe, mające na celu przekazywanie doświadczeń, przełamywanie stereotypów oraz przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta, środki pozyskane przez Zespół Szkół Katolickich w ramach projektu Includl Schools, oraz mini grant pozyskany od New Europe Foundation. 86 Rezultaty: warszaty manualne (2 spotkania, 49 uczestników), spotkania integracyjne z dziećmi (7 spotkań, 146 uczestników), cykl spotkań międzypokoleniowych (1 spotkanie, 25 uczestników), mięypokoleniowy turniej szachowy „Seniorzy kontra Juniorzy” (1 spotkanie, 14 uczestników), zorganizowanie II „wymiany książkowej” (1 spotkanie, 23 uczestników), międzypokoleniowe warsztaty pieczenia pierników (1 spotkanie, 20 uczestników), „Jarmark Adwentowy na Zandce” (1 spotkanie, 249 uczestników), pozyskanie mini grantu i organizacja warsztatów międzypokoleniowych w ramach projektu „Authentic Learning For Integrational Cooperation” (2 spotkania, 33 uczestników). Miasto Wojkowice Rodzaj działania: Zajęcia cyfrowe w Klubie Senior+ Szczegółowy opis: Szkolenia z obsługi smartfonów, aplikacji mobilnych i platform e-usług Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacje z budżetu państwa oraz środków z budżetu gminy Rezultaty: w ramach zajęć przeszkolono ok. 20 osób. 87 13.Województwo świętokrzyskie Wykres 16 Ludność woj. świętokrzyskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2856,17 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,6% i 34,9%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1595,99 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,1%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,49. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023–2025 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Świętokrzyskiego na lata 2021–2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z organizacjami pozarządowymi na 2024 r. •Cel: dofinasowanie działań mających na celu poprawę sprawności fizycznej i intelektualnej ludzi starszych. Osoby starsze z terenu województwa uczestniczyły w ramach realizowanych zadań m.in. w: warsztatach z zakresu poradnictwa specjalistycznego, zajęciach z zakresu usprawniania pamięci, zajęciach z zakresu aktywności ruchowej, 1158 347.1 483.9 326.9 344.6 115.7 140.4 88.4 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 świętokrzyskie świętokrzyskie - gminy miejskie świętokrzyskie - gminy miejsko-wiejskie świętokrzyskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 88 zajęciach z zakresu terapii manualnej, wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych, wyjazdach na basen, wyjściach do kina i do teatru. •Alokacja środków: 457 997,60 zł •Źródło finansowania: Środki z budżetu samorządu województwa świętokrzyskiego •Rezultaty: W ramach otwartych konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym dofinasowane zostały w 2024 r. łącznie 53 projekty. Projekt „Tworzenie Lokalnych Systemów Wsparcia dla Seniorów” •Cel: wypracowanie systemu koordynacji świadczenia usług społecznych i zdrowotnych dla osób w wieku 60 lat i więcej potrzebujących wsparcia poprzez ułatwienie im dostępu do usług społecznych i zdrowotnych. Istotne cechy grupy docelowej wynikają bezpośrednio z przeprowadzonej diagnozy, której celem było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych i oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczno-zdrowotne. Diagnoza została przygotowana we współpracy i na podstawie danych przekazanych przez OPS-y. Z przeprowadzonej diagnozy wynika konieczność intensyfikacji oraz koordynacji działań w obszarze usług opiekuńczych i zdrowotnych skierowanych do osób niesamodzielnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami oraz zwiększenie dostępu do usług społecznych, prozdrowotnych i aktywizacji dla osób starszych. Oprócz usług społecznych, zdrowotnych przewidziane są usługi wspierające dla aktywnych uczestników Projektu. •Alokacja środków: 63 529 411,77 zł •Źródło finansowania: Unia europejska – 54 000 000 zł, Budżet państwa: 6 352 411,77 zł, wkład własny: 3 176 470,59 zł •Rezultaty: Projekt realizowany był w partnerstwie z 19 gminami powiatu kieleckiego oraz miastem Kielce. Liderem projektu jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 (Edycja 2024) •Cel: wspieranie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na tworzeniu, prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program „Senior+” na lata 2021–2025 •Alokacja środków: 10 248 688,27 zł, •Źródło finansowania: dotacja z budżetu państwa, wkład własny JST •Rezultaty: w 2024 r. utworzono 3 placówki Senior+ . W ramach Programu powstały 2 Kluby: w Kielcach i Michałowie oraz Dzienny Dom Senior+ w Sandomierzu. Dotację na 2024 r. na pokrycie kosztów utrzymania otrzymało 40 placówek. Łącznie w województwie świętokrzyskim w 2024 r. funkcjonowało 65 Placówek Senior+ w tym: 40 dofinansowanych z budżetu Państwa, a 25 finansowanych w ramach budżetów własnych jst. Łączna liczba miejsc dostępnych w placówkach wyniosła 1 584. Program \"Opieka 75+ •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 3 681 735,53 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, wkład własny •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 33 gminom, a z programu skorzystało 558 osób w wieku 75 lat i więcej 89 Program „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2024 Warszawa, •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". •Alokacja środków: 1 956 551,16 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, środki własne •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 51 gminom, a z programu skorzystało 1 474 osób Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla jednostek Samorządu Terytorialnego •Cel: wsparcie rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Realizowany jest w formie świadczenia usług opieki wytchnieniowej, które mają na celu odciążenie opiekunów w codziennych obowiązkach, dając im czas na odpoczynek i załatwienie spraw osobistych. •Alokacja środków: 12 649 490,16 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. w ramach programu udzielono wsparcia dla 60 opiekunów całodobowej opieki dla 40 osób starszych. Udzielono wsparcia dla 649 opiekunów dziennej opieki dla 431 osób starszych. Łącznie udzielono wsparcia dla 709 opiekunów dla 471 osób powyżej 60 roku życia. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Kielce Rodzaj działania: Działania MOPR w Kielcach na rzecz osób starszych o szerokim spektrum Szczegółowy opis: edukacyjne działania MOPR obejmowały m. in.: spotkania z przedstawicielami Policji w sprawie bezpieczeństwa Seniorów w sieci, udział w webinarium Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie bezpiecznych płatności w Internecie dla seniorów, a także spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych. Ponadto, zrealizowano szereg wydarzeń kulturalnych i aktywizujących tj. II Forum Seniora, Konferencja Kieleckiej Rady Seniorów, Międzynarodowe Senioralia w Krakowie, Wizyta w Centrum Nauki Da Vinci, Regionalnego Centrum Naukowo-Technologicznego, udział w festynie sportowo-rekreacyjnym organizowanym przez klub sportowy \"Stella\". Działania związane z promocją i profilaktyką zdrowia były realizowane m. in. w ramach Programu Profilaktyka 40+, prelekcji – Sezon przeziębieniowy z perspektywy seniora, badaniach profilaktycznych słuchu, ćwiczeń ręka-oko-mózg, warsztatów z neuroterapii i ziołolecznictwa itp. Organizowane były wycieczki autokarowe po Polsce i regionie oraz rajdy piesze i rowerowe. Seniorzy korzystali także z oferty zajęć sportowych tj. nordic walking, basen, aquaerobik, gimnastyka Fitness, joga z elementami rozciągania, gimnastyka Rehabilitacyjna, udział w pikniku sportowo-edukacyjnym. Kieleckie kluby oferowały bardzo bogatą ofertę zajęć, w tym: rękodzieło artystyczne, sekcja brydżowa, zajęcia taneczne, wieczorki taneczne, muzykoterapia, kącik kulinarny, kącik działkowca, filmoterapia, indywidualne lekcje rysunku, kącik filmowy, kącik gier planszowych, nauka gry w bilard, zajęcia komputerowe, gimnastyka na sali gimnastycznej, masaż na łóżku Ceragem, arsztaty z kosmetyki naturalnej, indywidualne zajęcia kosmetyczne, zajęcia poetycko-literackie czy wspólne świętowanie ważnych uroczystości dla Seniorów (typu Wigilia, Jajeczko, Tłusty czwartek, Grill, imieniny seniora), Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy, dotacja rządowa 90 Rezultaty: Aktywne uczestnictwo w życiu klubu – 1 352 osoby, usprawnianie fizyczne, psychiczne i społeczne Seniorów – 829 osób, zapobieganie wykluczeniu – budowanie relacji społecznych – 738 osób, nauka nowych rzeczy, języków obcych, umiejętności – 581 osób, rozwijanie pasji, zainteresowań – 586 osób, wzmacnianie poczucia przynależności – 948 osób, wspieranie rozwoju osobistego – 774 osoby, rekreacja, aktywizacja, edukacja – 946 osób, pomoc w walce z uczuciem samotności, depresji, stanów lękowych – 786 osób, zachowanie sprawności i niezależności – 782 osoby, wzrost poczucia własnej wartości – 728 osób, budowanie więzi międzyludzkich – 928 osób, dostęp do informacji i doradztwa. – 883 osoby. Gmina Chęciny Rodzaj działania: Uruchomienie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego Szczegółowy opis: Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego została utworzona w ramach projektu współfinansowanego z funduszy Unii Europejskiej, mającego na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i wsparcia dla osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Celem wypożyczalni jest umożliwienie osobom potrzebującym korzystania ze specjalistycznego sprzętu medycznego bez konieczności jego zakupu, co znacząco podnosi jakość życia i wspiera proces rehabilitacji w warunkach domowych. W ramach wypożyczalni oferowany jest bezpłatny dostęp do sprzętu takiego jak: łózka rehabilitacyjne z materacami przeciwodleżynowymi, wózki inwalidzkie, koncentratory tlenu, dwa podnośniki pacjenta, podpórki inwalidzkie (balkoniki), kule ortopedyczne oraz stojaki do kroplówek. Alokacja środków: wydatki zostały poniesione w latach poprzednich Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Chęcinach w 2024r. wypożyczył 16 osobom starszym sprzęt rehabilitacyjny. Gmina Daleszyce Rodzaj działania: transport osób starszych, niepełnosprawnych Szczegółowy opis: Usługi transportowe skierowane były do osób niepełnosprawnych (w tym starszych, niesamodzielnych) Alokacja środków: 67 882 zł Źródło finansowania: budżet gminy Daleszyce Rezultaty: w 2024 r. z usługi transportowej skorzystało 150 osób. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja udziału w konferencji pn. Aktywni i społecznie zaangażowani Seniorzy. Inicjatorem i gospodarzem wydarzenia była Fundacja PEStka. Szczegółowy opis: Celem projektu było zwiększenie aktywności społecznej seniorów z terenu Powiatu Kieleckiego i Miasta Kielce poprzez zagospodarowanie czasu wolnego, wsparcie samodzielności oraz wolontariat senioralny. Projekt jest odpowiedzią na wyzwania demograficzne Powiatu Kieleckiego i związaną z nimi trudną sytuację osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział 8 seniorów członków Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Przeglądu Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego SENIORIADA 2024 w Rakowie. Szczegółowy opis: Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Gminy Raków. Program spotkania przewidywał m.in.: przemarsz korowodu Seniorów z Rynku w 91 Rakowie do Kościoła św. Trójcy przy akompaniamencie Orkiestry Dętej Nowiny, koncert Orkiestry Dętej Nowiny, prezentację Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Rakowskie Fijołecki, prezentację działalności Seniorów z terenu gmin Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Fiesta, potańcówka z Zespołem Braters oraz zabawę taneczną z DJ-em. Alokacja środków: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Źródło finansowania: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Rezultaty: Spotkanie cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem i było okazją do integracji oraz wymiany doświadczeń. W spotkaniu wzięło udział ok. 450 seniorów. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Seminarium dla Seniorów pn. Zdrowie emocjonalne i psychiczne Seniora. Szczegółowy opis: Program spotkania obejmował tematykę m.in. zdrowia psychicznego i emocjonalnego dla osób w wieku 60 lat i więcej, rolę duchowości wieku dojrzałego, zagrożeń praw osób starszych, bezpieczeństwa seniorów, sprawności umysłowej i aktywności fizycznej jako kluczowych elementów zachowania zdrowia psychicznego seniorów. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Integracja oraz zwiększenie aktywności Seniorów. W seminarium wzięło udział 80 seniorów. Gmina Ożarów Rodzaj działania: Usługa indywidualnego transportu Door-to-door Szczegółowy opis: Bezpłatna usługa transportowa dla mieszkańców gminy Ożarów, którzy ukończyli 18 lat, posiadają orzeczenie o niepełnosprawności lub ze względu na wiek lub stan zdrowia mają ograniczona sprawność. Alokacja środków: 143 288 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Ożarów Rezultaty: z usługi w roku 2024 r. skorzystało 107osób. Gmina Bodzechów Rodzaj działania: Rehabilitacja i profilaktyka zdrowotna w grupie wiekowej 65 lat i więcej dla mieszkańców Gminy Bodzechów Szczegółowy opis: Celem programu była poprawa stanu zdrowia oraz zwiększenie komfortu życia osób w wieku 65 lat i więcej z dysfunkcją narządu ruchu poprzez włączenie ich do programu rehabilitacji oraz zachęcenie do aktywności fizycznej. Alokacja środków: 40 250 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Bodzechów Rezultaty: w programie uczestniczyło 107 seniorów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Strawczyn Rodzaj działania: Projekt pt. \"Tworzenie lokalnych systemów wsparcia dla Seniorów\" Szczegółowy opis: Projekt był skierowany do seniorów w wieku 60 lat i więcej, mieszkańców Gminy Strawczyn. Uczestnicy mieli możliwość skorzystania z różnych form wsparcia: Taksówka dla seniora, rehabilitacja, turnusy rehabilitacyjne, porady psychologiczne, usługi asystenckie w ośrodku wsparcia, edukacyjne spotkania integracyjne wraz z działaniami prozdrowotnymi, warsztaty, konsultacje profilaktyczno – zdrowotne. 92 Alokacja środków: 369 665,06 zł Źródło finansowania: dofinansowanie, środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z różnych form wsparcia skorzystało 249 osób. Gmina Końskie Rodzaj działania: Współpraca Placówki Wsparcia Dziennego z Domem Dziennego pobytu – realizacja projektu socjalnego \"Co było a nie jest – łączmy pokolenia\" Szczegółowy opis: Projekt o charakterze edukacyjnym, skierowany był do rodzin z dziećmi oraz seniorów zamieszkałych na terenie Gminy Końskie. Grupę docelową stanowiły rodziny z dziećmi oraz seniorzy z Domu Dziennego Pobytu działających w strukturach MGOPS w Końskich. Celem projektu było m. in.: wzajemne poznanie się i integracja, mobilizacja do wspólnego działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie więzi i pozytywnych relacji międzypokoleniowych, rozwój różnych form kreatywności dzieci i seniorów, Alokacja środków: 950,00 zł Źródło finansowania: wpłaty sponsorów oraz budżet gminy Rezultaty: Z tej formy wsparcia skorzystało 16 seniorów gminy. Gmina Ostrowiec Świętokrzyski Rodzaj działania: Organizowanie Społeczności Lokalnej Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowcu Świętokrzyskim kontynuował innowacyjny model świadczenia pracy socjalnej, jakim jest Organizowanie Społeczności Lokalnej. Obszarem jego działań objęci byli głównie mieszkańcy dzielnicy Częstocice i rejonu lokali socjalnych na osiedlu Gutwin, gdzie zamieszkują również osoby po 60 roku życia. Praca Organizatorów Społeczności Lokalnej w środowisku polegała głównie na rozpoznaniu i wykorzystaniu potencjałów społeczności lokalnej, motywowaniu jej do działania, podtrzymywaniu motywacji, wpieraniu i budowaniu spójności społecznej oraz pobudzaniu do działań samopomocowych i wolontarystycznych. W ramach realizowanych działań funkcjonowały dwa Miejsca Aktywności Lokalnej. MAL to przestrzeń do spotkań, realizacji pomysłów, integracji, wzajemnej pomocy, edukacji i ciekawego spędzania wolnego czasu, dedykowane dla wszystkich członków społeczności lokalnej, a także organizacji pozarządowych i grup nieformalnych, takich jak: grupa samopomocowa zjednoczeni.pl. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Ostrowiec Świętokrzyski/ budżet UE i budżet Państwa Rezultaty: Osoby objęte działaniami Organizowania Społeczności Lokalnej bezpośrednio zaangażowały się w organizację i realizację 14 projektów socjalnych o charakterze społecznym i 46 akcji społecznościowych. W powyższych działaniach wzięło udział 911 osób, które również współorganizowały inne działania społeczne na terenie miasta Ostrowca Świętokrzyskiego. 93 14.Województwo warmińsko-mazurskie Wykres 17 Ludność woj. warmińsko-mazurskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2889,86 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,3% i 35,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1559,82 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,2%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 78,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •„Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego” •„Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2030” •Wojewódzki plan działania szczególnej opieki geriatrycznej dla województwa warmińsko- mazurskiego •Wojewódzki Plan Transformacji dla województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2022– 2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2027“ •Cel: wyznaczenie kierunków działań koniecznych do podjęcia przez wszystkie sektory życia społecznego. W programie wskazano 4 priorytety działania na rzecz osób starszych: Zdrowie, infrastruktura i usługi socjalne, Aktywność społeczna, kulturalna i edukacyjna, Aktywność zawodowa orazTurystyka, sport i rekreacja. 1349.2 589.6 363 396.6 364 171.1 98.8 94.1 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 warmińsko-mazurskie warmińsko-mazurskie - gminy miejskie warmińsko-mazurskie - gminy miejsko-wiejskie warmińsko-mazurskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 94 •Alokacja środków: 6 311 896 zł (w latach 2021–2027), w tym planowana wysokość współfinansowania ogółem wynosi 3 482 934 zł. •Źródło finansowania: uzależnione od wielkości środków finansowych administracji rządowej, samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, samorządów powiatów i gmin, a także środków będących w dyspozycji organizacji pozarządowych i innych podmiotów zaangażowanych w działania na rzecz osób starszych. •Rezultaty: Do tej pory zostały sporządzone dwa raporty za lata: 2021–2022 i 2023–2024, w których wskazano osiągnięte wartości poszczególnych wskaźników. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. •Alokacja środków: 305 967 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: Łącznie zlecono 30 zadań bezpośrednio dedykowanych seniorom, w których wzięło udział 8 734 osoby. Program współpracy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego w 2024 roku z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie •Cel: aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy na realizację przez organizacje pozarządowe zadań z zakresu pomocy społecznej mających na celu poprawę sytuacji osób starszych. •Alokacja środków: 250 000 zł •Źródło finansowania: budżetu Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na 2024 r. •Rezultaty: w ramach konkursu „Aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych – edycja 2024” dofinansowano realizację 7 projektów na kwotę 200 671 zł. Rzecznik Praw Osób Starszych •Cel: rzecznictwo interesów osób starszych przez Rzecznika Praw Osób Starszych (jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 r.). Rzecznik prowadzi swoją działalność w trzech subregionach: w Olsztynie, w Elblągu i w Ełku. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. •Alokacja środków: 19 910 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano ponad 100 spotkań na terenie całego województwa. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora •Cel: aktywizacja środowiska senioralnego. Celem akcji było wsparcie aktywizacji seniorów w różnych obszarach życia, poprzez stworzenie i upowszechnienie katalogu oferowanych im przez różne podmioty – na atrakcyjnych zasadach, usług i produktów. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego 95 •Rezultaty: do końca 2024 r. wydanych zostało 17 109 karty. Do projektu przystąpiło 46 firm i instytucji. Konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego dnia Osób Starszych •Cel: upowszechnianie pozytywnego wizerunku osób starszych. Corocznie w październiku organizowana jest konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Osób Starszych. Każda konferencja odbywa się pod innym hasłem przewodnim. Podczas konferencji rozstrzygany jest również konkurs na Aktywnego Seniora/Seniorkę oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur. Uczestnikami konferencji są przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. •Alokacja środków: ok. 16 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. w konferencji wzięło udział około 150 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina OPS Bartoszyce Bartoszycki Ośrodek Sportu i Rekreacji Rodzaj działania: X. edycja Bartoszyckiej Senioriady Sportowej \"Aktywne jest życie seniora\" Szczegółowy opis: Senioriada w Bartoszycach to coroczne wydarzenie sportowo-rekreacyjne dla seniorów, organizowane przez Urząd Miasta Bartoszyce. Program obejmuje różnorodne konkurencje sportowe, takie jak sztafety, przeciąganie liny, rzuty do celu, a także elementy integracyjne, jak tańce i wspólny posiłek. Senioriada ma na celu aktywizację seniorów, promocję zdrowego stylu życia i integrację międzypokoleniową Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Senioriada przyczyniła się do promowania aktywnego trybu życia seniorów. Gmina Biskupiec Rodzaj działania: Akademia Aktywnego Seniora Szczegółowy opis: Akademia Aktywnego Seniora przeznaczona jest dla 50 osób w wieku 60+, mieszkańców miasta i gminy Biskupiec. W 2024 r. działania obejmowały: zaspokajanie potrzeb towarzyskich, kulturalnych oraz rekreacyjnych, wsparcie rozwoju poprzez pobudzenie i podtrzymanie aktywności psychicznej i fizycznej seniora, integrację ze środowiskiem lokalnym oraz działania o charakterze wolontaryjnym, działania edukacyjne i profilaktyczne, pozyskiwanie funduszy oraz realizację projektów, włączanie seniorów w działania na rzecz Akademii i jej społeczności, budowanie poczucia sprawczości, promocję placówki oraz pozytywnego wizerunku osób starszych, organizację imprez zewnętrznych oraz włączanie seniorów do działań przy organizacji imprez lokalnych, wsparcie i pomoc specjalistyczną: psychologiczną, terapeutyczną, prawną, socjalną i realizację usług kąpielowych i pralniczych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: własne i zewnętrzne Rezultaty: W 2024 r. Akademia liczyła 47 członków. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Organizacja Elbląskich Dni Seniora Szczegółowy opis: Wydarzenie rozpoczęło się przemarszem seniorów ulicami miasta na plac, gdzie odbyło się uroczyste wręczenie kluczy seniorom, a także występy. Następnie przez cały tydzień miejskie jednostki organizacyjne i organizacje pozarządowe oferowały szereg wydarzeń o 96 charakterze kulturalnym, rozrywkowym, sportowym i edukacyjnym, m.in.: konferencja, warsztaty w Bibliotece, zwiedzanie Muzeum, zabawa taneczna, zajęcia sportowe, kino, warsztaty plastyczne itp. Alokacja środków: 18 160,00 zł (środki Gminy Miasto Elbląg) Źródło finansowania: środki własne gminy, środki własne realizatorów wydarzeń, Rezultaty: w 2024 r. do wydarzenia włączyło się 9 jednostek i organizacji pozarządowych jako partnerzy, 5 dni wypełnionych ofertą kierowaną do seniorów, zorganizowano łącznie 17 zajęć/ spotkań/ warsztatów. Łącznie w wydarzeniach wzięło udział ok. 800 seniorów, Gmina Węgorzewo Rodzaj działania: Obchody Światowego Dnia Seniora Szczegółowy opis: 13 listopada 2024 r. w Węgorzewskim Centrum Kultury po raz pierwszy w historii odbyła się uroczysta Gala z okazji Światowego Dnia Seniora zorganizowana przez MGOPS. To wyjątkowe wydarzenie zgromadziło licznie przybyłych gości, przedstawicieli władz lokalnych oraz seniorów, którzy wspólnie celebrowali swoje święto w atmosferze radości i wspólnoty. Spotkanie rozpoczęło się od wystąpień zaproszonych gości, którzy złożyli życzenia seniorom podkreślając ich rolę oraz zaangażowanie w życie społeczne. Alokacja środków: 4 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu uczestniczyło około 200 osób starszych. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Projekt międzynarodowy \"Co green\" o tematyce ekologicznej Szczegółowy opis: Projekt miał na celu wypracowanie metodyki pracy ze społecznościami lokalnymi w obszarze zielonej transformacji. Dodatkowym aspektem było budowanie lokalnych partnerstw wspierających inicjatywę. Seniorzy wzięli udział w konsultacjach społecznych w dzielnicy Zawodzie, wspólnym społecznościowym sprzątaniu działki, nasadzeniach roślinności oraz nawiązywali wiele kontaktów podczas wspólnego świętowania na pikniku podsumowującym działania. W trakcie realizacji projektu uformowała się druga grupa seniorów liderów z dzielnicy Zawodzie, która aktywnie uczestniczyła we wszystkich działaniach zaplanowanych w ramach CO GREEN, stając się jedną z kluczowych grup w całym przedsięwzięciu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: Pozyskane przez lidera projektu Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL z Warszawy: 10 000 zł Rezultaty: Liczbowe rezultaty realizacji inicjatywy zielony zakątek warsztaty otwierające –13 osób, spotkanie robocze – 4 trenerów, 13 aktywistów, konsultacje z mieszkańcami na Zawodziu – liczba uczestników 47 osób – liczba wypełnionych ankiet – 43 osoby, spotkanie z mieszkańcami Zawodzia – spacer – 19 osób, drugie konsultacje z mieszkańcami Zawodzia na Zawodziu – 55 osób, spotkanie ze społecznością – sprzątanie terenu przed nasadzeniami – 9 osób, spotkanie dot. nasadzeń – 36 osób, spotkanie podsumowujące projekt – 11 osób. Gmina Stawiguda Rodzaj działania: poradnictwo psychologiczne i prawne Szczegółowy opis: seniorzy mieli możliwość skorzystania z porad prawnika oraz wsparcia psychologa Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet gminy 97 Rezultaty: pomoc w rozwiązywaniu problemów oraz przeciwdziałanie zagrożeniom dotykających seniorów. Psycholog jest dostępny dla osób w każdym wieku. Jedną z grup są również seniorzy – brak szczegółowych danych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Łukta Rodzaj działania: Klub PLANSZOMANIAKÓW Szczegółowy opis: Spotkania pomagały w ćwiczeniach logicznego myślenia, a także nawiązywania dobrych relacji międzyludzkich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W spotkaniach uczestniczyło 13 osób starszych. Gmina Łukta Rodzaj działania: Chór PASJONATKI, Gminny Ośrodek Kultury w Łukcie Szczegółowy opis: Spotkania pod opieką zawodowego muzyka odbywały się raz w tygodniu. Chór występował podczas gminnych i kościelnych uroczystości, wyjeżdżał także na występy do innych gmin. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W chórze występowało 10 osób starszych (stała grupa) Gmina Sorkwity Rodzaj działania: 39. Spotkanie adwentowo – wigilijne dla osób starszych Gminy Sorkwity. Szczegółowy opis: Doroczne spotkanie ma charakter wieczoru Wigilijnego, z typowymi potrawami dla tego wydarzenia. Podczas spotkania dzieci z gminy prezentowały Jasełka, śpiewały kolędy. Była to okazja do wspólnego spotkania samotnych, starszych osób z Gminy Sorkwity. W czasie spotkania Seniorzy otrzymali paczki żywnościowe. Dla wszystkich chętnych do udziału w wydarzeniu gmina zapewnia bezpłatny transport. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: darowizny od lokalnych przedsiębiorców 100% nakładu finansowego i dobrowolnej, darmowej pracy pracowników GOPS, Szkoły Podstawowej w Sorkwitach. Rezultaty: Ponad 120 mieszkańców naszej gminy wzięło udział w spotkaniu adwentowo-wigilijnym. Do uczestników trafiły też paczki przygotowane przez Gops Sorkwity, których sponsorem była firma ADM Wild Mrągowo. 98 15.Województwo wielkopolskie Wykres 18 Ludność woj. wielkopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3066,87 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,1% i 28,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1815,81zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 22,2%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 52,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 43,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,55. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Wielkopolski Program Wsparcia Osób Starszych na lata 2021–2025 •Wielkopolski Plan Deinstytucjonalizacji i Rozwoju Usług Społecznych na lata 2023–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Senior+ •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. •Alokacja środków: utworzenie 1 placówki – 72 760,00 zł, dofinansowanie funkcjonowania 29 istniejących placówek – 2 392 014,00 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa 3480 1151 1432.8 896.1 866.6 326 347.5 193.1 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 wielkopolskie wielkopolskie - gminy miejskie wielkopolskie - gminy miejsko-wiejskie wielkopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 99 •Rezultaty: W 2024 r. w utworzonej placówce powstało 20 nowych miejsc dla seniorów, natomiast już funkcjonujące zapewniły 790 miejsc dla seniorów. Program Korpus Wsparcia Seniorów •Cel: poprawa bezpieczeństwa i samodzielności osób starszych w miejscu zamieszkania. •Alokacja środków: środki przeznaczone na realizację w 2024 r.: Moduł I – 2 251 794,00 zł, realizacja na koniec roku – 812 257,79 zł, Moduł II – 1 582 667,00 zł, realizacja na koniec roku – 1 332 027,25 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Liczba gmin przystępujących do realizacji Programu: Moduł I – 54, Moduł II – 87. W ramach modułu I wsparciem objęto 240 osób, natomiast w ramach modułu II. – 3 634 osoby. Program Opieka 75+ •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 8 232 462,44 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: W 2024 r. w Programie „Opieka 75+” uczestniczyło 68 gmin województwa wielkopolskiego, które realizowały usługi opiekuńcze. Jednocześnie 1 z tych gmin realizowała również specjalistyczne usługi opiekuńcze. Rzeczywista liczba osób, którym decyzją przyznano usługi opiekuńcze dofinansowane w ramach programu \"Opieka 75+\" – edycja 2024 r., w ramach: usług opiekuńczych – 1 598 osób, specjalistycznych usług opiekuńczych – 1 osoba. Zespół Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej •Cel: powołanie Zespołu Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej. Zespół pełnił funkcję opiniodawczo-doradczą w sprawach dotyczących polityki senioralnej. Do zadań Zespołu należało w szczególności: diagnozowanie sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, działania na rzecz poprawy sytuacji osób starszych, monitorowanie zmian dotyczących sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, tworzenie rekomendacji dla samorządów w zakresie polityki senioralnej, współpraca z przedstawicielami rządu w zakresie polityki senioralnej. •Alokacja środków: wyłącznie zwrot kosztów podróży członków na posiedzenia Zespołu. •Źródło finansowania: budżet wojewody •Rezultaty: współpraca z Departamentem Polityki Senioralnej dotycząca kluczowych kierunków działań rządu, opracowanie we współpracy z GUS analizy „Sytuacja osób starszych w województwie wielkopolskim w 2023 r.”, liczne prelekcje dotyczące szczegółowych zagadnień związanych z sytuacją osób starszych. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Pniewy Rodzaj działania: Mobilne Kluby Seniora i „Pomocna Taksówka” Szczegółowy opis: W CUS w Pniewach uruchomiono mobilne Kluby Seniora oraz usługę „Pomocnej Taksówki” – dowóz na zajęcia, wydarzenia kulturalne, rehabilitację itp., bezpośrednio do domów mieszkańców. Alokacja środków: Mobilne Kluby Seniora – projekt realizowany w ramach Programu Regionalnego „Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027”, Pomocna Taksówka – usługa została 100 uruchomiona na podstawie umowy zawartej z wykonawcą – Spółdzielnią Socjalną HORYZONT w Pniewach Źródło finansowania: Mobilne Kluby Seniora – co najmniej 30 seniorów objętych wsparciem, po 15 osób w każdym z dwóch sołectw: Dębina i Chełmno, Pomocna Taksówka – Adresaci usługi: osoby niepełnosprawne ze znacznym lub umiarkowanym orzeczeniem, osoby powyżej 65. roku życia zamieszkujące samotnie lub z inną osobą powyżej 65 r. ż. lub z orzeczeniem o niepełnosprawności, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu (np. po hospitalizacji, zabiegach) Miasto Poznań Rodzaj działania: Program „Aktywizacja seniorów – poprzez terapię i edukację” Szczegółowy opis: W okresie październik 2023 – maj 2024 uczestnicy mieli dostęp do zajęć terapii ruchowej, psychologicznych, dietetycznych, edukacyjnych, rękodzielniczych i wycieczek. Alokacja środków: dofinansowanie działań projektowych Źródło finansowania: samorząd województwa Rezultaty: wsparcie minimum 20 osób starszych w codziennym funkcjonowaniu, przeciwdziałanie izolacji, poprawa kondycji psychofizycznej, rozwijanie zainteresowań seniorów, wsparcie rodzin w opiece. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Poznań Rodzaj działania: Senior – samodzielny i bezpieczny kierowca Szczegółowy opis: Automobilklub Wielkopolski przygotował uniwersalny program diagnostyczno- reedukacyjny dla starszych kierowców. Składowymi programu były: ankieta przesiewowa, diagnoza psychomotoryczna oraz reedukacja/doszkalanie w zakresie m. in.: techniki jazdy, przepisów ruchu drogowego, nowych technologii. Program adresowany był dla każdego kierowcy powyżej 65 roku życia, szczególnie po 70 roku życia oraz dla kierowcy z historią chorobową, która przerwała na dłuższy czas możliwość samodzielnego jeżdżenia. Głównym jej celem była poprawa bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez pomoc starszym kierowcom w oszacowaniu ich możliwości i umiejętności jazdy samochodem. Alokacja środków: Projekt został opracowany w ramach „Przepisu na wielkopolską innowację społeczną – usługi opiekuńcze dla osób zależnych”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020 Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny (PO WER 2014–2020). Projekt realizowany przez Stowarzyszenie Automobilklub Wielkopolski, w ramach inkubatora prowadzonego przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu (lider), przy współpracy z Miastem Poznań i Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym Rezultaty: kierowcy powyżej 65 lat 101 16.Województwo zachodniopomorskie Wykres 19 Ludność woj. zachodniopomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3110,47 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,0% i 38,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1908,28zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,15. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,4 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030 •Polityka kapitału oraz spójności społecznej Województwa Zachodniopomorskiego (dokument operacyjny do Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030) •Program na rzecz Seniorów na lata 2023–2027 dla Województwa Zachodniopomorskiego DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w latach 2025–2027 •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego wsparcia finansowego dla osób starszych ponoszących wydatki za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przez okres całego roku 1622.8 760.9 576.6 285.3 458.7 227.9 162.9 67.9 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 zachodniopomorskie zachodniopomorskie - gminy miejskie zachodniopomorskie - gminy miejsko-wiejskie zachodniopomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 102 udzielana była pomoc na poziomie 45% należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 89 366,40 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 319 osób. Gminny program osłonowy Korpus Wsparcia Seniorów w gminie Siemyśl na rok 2024 •Cel: rozszerzenie katalogu usług opiekuńczych dla osób w wieku 60 lat i więcej o usługi sąsiedzkie •Alokacja środków: budżet gminy – 20%, budżet Wojewody – 80% •Źródło finansowania: środki pozyskane z budżetu Wojewody •Rezultaty: w ramach programu w 2024 r. na terenie gminy uruchomiono 3 środowiska usług sąsiedzkich dedykowanych osobom w wieku 60 lat i więcej. Koszaliński Program Lek dla Seniora •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego (lecz gwarantowanego) wsparcia dla osób starszych, przewlekle chorych, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Program był alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. Pomoc finansowa przyznawana była 2 razy w roku do kwoty 150,00 zł. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 4 804,00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: w 2024 r. zakup leków zrefundowano 23 osobom. Program Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej •Cel: wprowadzenie usługi asystenta jako formy ogólnodostępnego wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (albo orzeczenie równoważne), mieszkających na terenie gminy Czaplinek. •Alokacja środków: 562 073 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w ramach Programu objęto pomocą 53 osoby na łączną liczbę godzin 12 545. Białogardzka Karty Seniora •Cel: oferta pakietu ulg i zniżek na towary i usługi lokalnych przedsiębiorców. Oferta skierowana jest do osób mających 60 lat lub wyżej zamieszkujących na terenie miasta Białogard. •Alokacja środków: działania bezkosztowe, ulgi są od przedsiębiorców •Źródło finansowania: - •Rezultaty: wydano 252 karty seniora Program OPIEKA 75 + na rok 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie, spełniających warunki do udzielenia pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej. •Alokacja środków: dotacja celowa z budżetu państwa w wysokości 139 168,00 zł. Całkowity koszt realizacji usług opiekuńczych w ramach ww. Programu w 2024 r. wyniósł 248 783,50 zł. 103 •Źródło finansowania: dotacja celowa z budżetu państwa •Rezultaty: Przyznana dotacja w całości wykorzystała została na usługi opiekuńcze dla 53 osób w wieku 75 lat i więcej. Program Złota Rączka •Cel: pomoc fachowca w naprawach drobnych usterek w swoich mieszkaniach. Realizacją tego programu zajmęło się Stargardzkie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. •Alokacja środków: 7.000,00 zł •Źródło finansowania: gmina miasto Stargard •Rezultaty: W 2024 r. w ramach programu wykonano 70 usług. Program polityki zdrowotnej w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko grypie osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie Drawno na lata 2018–2025 •Cel: zwiększenie poziomu ochrony zdrowia seniorów poprzez bezpłatne szczepienia przeciw grypie, zmniejszenie liczby zachorowań i powikłań pogrypowych oraz ograniczenie hospitalizacji i kosztów leczenia. Program skierowany był do osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie. •Alokacja środków: 10 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Gminy •Rezultaty: zaszczepiono 100 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt Social Silver •Cel: utworzenie sieci 9 profesjonalnych Centrów Aktywności i Wolontariatu Seniorów, oferujących usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, we współpracy z samorządami gminnymi na terenie województwa zachodniopomorskiego. Wsparciem objęte zostały osoby zagrożone wykluczeniem, w szczególności osoby w wieku 60 lat i więcej, w tym osoby z niepełnosprawnością. Projekt realizowany jest od kwietnia 2024 r. do czerwca 2029 r. •Alokacja środków: Łączna wysokość wydatków kwalifikowanych – 19 378 823,53, dofinansowanie – 18 409 882,35 zł, w tym z EFS – 16 472 000 zł, dotacja docelowa – 1 937 882,35 (2) wkład własny – 968 941,18 •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny – 85%, budżet Państwa – 10%, wkład Własny – 5% (niepieniężny) •Rezultaty: usługami świadczonymi w społeczności lokalnej objęto 1 010 osób (w tym ok. 50 osób niepełnosprawnych), utworzono 290 miejsc miejsc świadczenia usług. Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Cel: Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Szczegółowy opis: system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień. Osobami uprawnionymi do korzystania z Programu są osoby zameldowane na terenie Gminy Miasta Koszalin, bądź deklarujące w zeznaniu podatkowym, że miejscem zamieszkania jest Gmina Miasto Koszalin. Program jest realizowany w następujących obszarach funkcjonowania Miasta: komunikacja miejska i parkingi, sport i rekreacja, kultura, oświata, handel i usługi, zdrowie, pomoc społeczna. W ramach Programu funkcjonują min. Pakiet Seniora, do którego dostęp uzyskać mogą osoby, które były uczestnikami Programu „Koszalińska Karta Seniora”. Realizator programu Centrum Uslug Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 352 679,41 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) 104 •Rezultaty: z poszczególnych usług społecznych w 2024 r. korzystało 34 282 mieszkańców, wydano 4 491 kart mieszkańca. Na koniec 2024 r. 154 podmiotów oferowało uczestnikom Programu 262 benefity. Program Fundacji Castorama Razem Najlepiej •Cel: inicjatywa mająca na celu wsparcie lokalnych społeczności i integrację wokół sklepów Castorama. W ramach programu organizowane są konkursy, w których klienci głosują na wybrane projekty społeczne. W 2024 r. w konkursie w Koszalinie, zwyciężył Dom Pomocy Społecznej Zielony Taras. •Alokacja środków: 15 000 zł •Źródło finansowania: nudżet Fundacji Castorama •Rezultaty: w ramach nagrody z konkursu fundacji stworzono i wyposażono miejsce wypoczynku dla podopiecznych na terenie Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Koszalin Rodzaj działania: PoDzielnia – miejsce wymiany odzieży między mieszkańcami Szczegółowy opis: uczestnictwo w różnych formach życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego, niesienie pomocy socjalnej, promocja wolontariatu oraz działalność charytatywna. Punkt dostępny jest 4 razy w tygodniu po 4 godziny. Punkt na zasadzie wolontariatu prowadzi Stowarzyszenie VivaMy zrzeszające osoby starsze. Alokacja środków: 7 352,54 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: z punktu odzieży skorzystało 8 890 osób. Powiat Sławieński Rodzaj działania: \"Regionalne Pogotowie Kryzysowe\" Szczegółowy opis: ograniczenie skutków zdarzeń kryzysowych (w tym nagłych), poprzez różnorodne, adekwatne do zaistniałej sytuacji, wsparcie świadczone przez specjalistów interwencji kryzysowej w formie ambulatoryjnej lub wyjazdowej, w miejscu zdarzenia i pobytu osoby doświadczającej sytuacji kryzysu psychologicznego. Pomocą były obejmowane osoby starsze. Alokacja środków: 242 560,03 zł Źródło finansowania: budżet powiatu Rezultaty: w 2024 r. dołączyło 243 nowych uczestników, udzielono także 1 403 porady. Gmina Mielno Rodzaj działania: Kluby tematyczne: filmowy i teatralny oraz biblioterapia. Szczegółowy opis: Warsztaty z filmoterapii i biblioterapii m.in.. czytanie biografii Władysława Bartoszewskiego. Konferencja w Arche pt. „Pomorze przed i po II wojnie światowej – w tym domu tez mieszkała rodzina”. Wykład Piotra Szarszewskiego pt. „Niepełnosprawność w filmie”. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: Wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród seniorów; inicjowanie spotkań osób o podobnych zainteresowaniach. 105 Miasto Świnoujście Rodzaj działania: Warsztaty psychologiczne Szczegółowy opis: cykl warsztatów psychologicznych dla rodzin i opiekunów osób starszych, cierpiących na demencję/Alzheimera. Warsztaty były prowadzone w Zakładzie Opieki Długoterminowej „Fregata” w Świnoujściu sp. z o.o. Podczas spotkań przybliżono problematykę chorób wieku starszego i procesu starzenia. Alokacja środków: 3 200,00 zł Źródło finansowania: środki własne ZOD Fregata Sp. z o.o. Rezultaty: w 2024 r. z warsztatów skorzystało 30 osób. Miasto Stargard Rodzaj działania: Akcja: \"Krzesełko dla Seniora\" Szczegółowy opis: wystawienie w czasie godzin otwarcia siedziby firm i instytucji krzesełka umożliwiającego mieszkańcom miasta skorzystanie z chwili wytchnienia podczas przemieszczania się po mieście. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Od początku zainicjowania tej akcji, krzesełka są regularnie wystawiane przed siedziby firm. Akcja ta jest dobrowolna, w żaden sposób nie jest regulowana ani zobowiązująca. Polega na dobrowolnym wsparciu dla osób słabszych, potrzebujących. Gmina Goleniów Rodzaj działania: Goleniowska Koperta Życia Szczegółowy opis: umieszczenie w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach, alergiach na leki, kontaktach do najbliższych, danych osobowych, w tym nr PESEL. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. kolportowano ok. 4000 szt. Miasto Szczecin Rodzaj działania: Posiłki dowożone do miejsca zamieszkania dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych. Szczegółowy opis: dowóz Klientom wymagającym całodobowej opieki, mającym trudności w poruszaniu się, gorących, 2 -daniowych posiłków. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Państwa, budżet gminy Rezultaty: Z posiłków miesięcznie średnio korzystało ok. 25 osób. Gmina Marianowo Rodzaj działania: Spotkania „Dyskusyjnego Klubu Książki”, Szczegółowy opis: Raz na dwa miesiąc seniorzy z terenu gminy spotykali się w Publicznej Bibliotece w Marianowie. Celem spotkań była promocja kultury literackiej i czytelnictwa, ożywienie i integracja środowiska skupionych wokół bibliotek publicznych, zachęcenie nowych użytkowników do korzystania z bibliotek publicznych, inspirowanie bibliotekarzy do kreowania mody na czytanie itp. Alokacja środków: brak danych 106 Źródło finansowania: budżet własny Rezultaty: łącznie odbyło się 20 spotkań z seniorami, grupy po około 8 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Goleniów Rodzaj działania: Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów Szczegółowy opis: Przy CUS funkcjonował Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów, który skupiał działania wolontariuszy zrzeszonych w organizacjach senioralnych. Celem inicjatywy było zaangażowanie środowiska senioralnego w działania na rzecz innych, aktywizacja społeczna, a także wzmocnienie potencjału osób starszych. Alokacja środków: koordynacja w ramach obowiązków pracownika socjalnego Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. goleniowscy seniorzy przepracowali 2 788 godzin, wspierając potrzebujących w ramach wolontariatu opiekuńczego, hobbystycznego i akcyjnego. Wolontariusze seniorzy brali udział w 24 inicjatywach, niektóre odbywały się cyklicznie. Miasto Koszalin Rodzaj działania: Przygotowanie Sali Doświadczania Świata w nowo utworzonym Dziennym Domu Złoty Wiek „Senior+” przy ul. Odrodzenia 34 Szczegółowy opis: DPS \"Zielony Taras\" przygotował Salę Doświadczania świata, w której prowadzona była terapia, zapewniająca odprężenie i stymulację za pomocą dotyku, koloru, światła i dźwięku. Z terapii mogli korzystać podopieczni DD Złoty Wiek „Senior+”. Sala Doświadczania Świata od 2023 r. jest dostępna również dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie przy ul. Teligi. Alokacja środków: zakup inwestycyjny na wyposażenie pomieszczenia w wysokości 54.328,37 zł pokryty ze środków własnych gminy ( Budżet Miasta), na potrzeby nowo utworzonego w 2024 r. Dziennego Domu \"Senior+\" Złoty Wiek ul. Odrodzenia 34 w Koszalinie. Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Z Sali Doświadczania Świata korzystało 30 uczestników Dziennego Domu Złoty Wiek \"Senior+\" Miasto Stargard Rodzaj działania: Stargardzkie mieszkania wspierane Szczegółowy opis: Jest to forma pomocy skierowana do różnych grup beneficjentów, w tym m.in. do osób starszych, która umożliwia im prowadzenie samodzielnego życia, funkcjonowanie w środowisku oraz integrację ze społecznością lokalną, co zapobiega marginalizacji tych osób. Należy podkreślić, iż mieszkania wspierane nie są mieszkaniami wspomaganymi i treningowymi w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W ramach funkcjonującego w Stargardzie programu pn. „Potrzebny Dom”, realizowany jest podprogram „Nie Sami” skierowany do osób starszych. Jego realizatorem jest Stargardzkie TBS Sp. z o.o. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki finansowe z budżetu Miasta Rezultaty: z mieszkań wspieranych w 2024 r. skorzystało 21 osób starszych Miasto Szczecin Rodzaj działania: Bon opiekuńczy: Alzheimer 75 Szczegółowy opis: Program wsparcia dla rodzin osób z chorobą Alzheimera, zamieszkujących w Szczecinie i mających ukończone 75 lat. Program wypłacał świadczenia w formie finansowej. 107 Alokacja środków: Szczecińskie Centrum Świadczeń Źródło finansowania: gmina Miasto Szczecin Rezultaty: w 2024 r. wsparcie finansowe dla rodzin wyniosło 1 155 00,00 zł., łączna liczba beneficjentów wyniosła 584. Zestawienie kart wojewódzkich Dane zawarte w kartach wojewódzkich pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego. Odniesienia do danych zawartych w kartach: 1.Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 108 AD.1 – WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów 26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 947 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 288803319505429374912879271193950493976728682421924741943501 w tym w wieku 60 lat i więcej777533561893215640782366563298219068785896563439222457 60–64 lata189218127326618921777651186905907516797911142656553 65–69205650145645600052046811435166116520140913947361936 70–74173679128417452621776041304394716518051813171148807 75–7988210673562085410249377801246921164048802428380 80–84581654525612909562704382712443550674279112276 85 lat i więcej626114789314718635534902514528645195001414505 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi31,332,4 33,4 Współczynnik zgonów12,511,211,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1414 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat110 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15–89 lat1366 109 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60–89 lat108 Ogółem 15–89 lat935Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat636 Ogółem 15–89 lat60,2Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,7 Ogółem 15–89 lat58,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem 437 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem437 osoby nieposzukujące pracy – emerytura 393 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 27 Ogółem55,5Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej4,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury518,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy35,9 Renty rodzinne90,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy5,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,4 110 AD 2 – WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacja o regionie Powierzchnia17 971 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 200687611663468405301996003115542484057919844791149668834811 w tym w wieku 60 lat i więcej527289338327188962532539340151192388537306342778194528 60–64 lata134658805325412612859175914526771233907262150769 65–69137233870995013413823686905513311376438562252021 70–74111967742143775311416675154390121157977590939888 75–79629284234820580707204755123169795975356026037 80–84408122764513167402092738412825393492698812361 85 lat i więcej396912648913202406172724313374415302807813452 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,031,132,2 Współczynnik zgonów12,011,211,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat941 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat73 Ogółem 15–89 lat 902 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 72 111 Ogółem 15–89 lat666Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat435 Ogółem 15–89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,4 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,2 Ogółem 308 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 308 osoby nieposzukujące pracy – emerytura282 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury322,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy36,9 Renty rodzinne64,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury52,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,3 112 AD. 3 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia25 122 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 202463793512810895092011047926885108416219964409226981073742 w tym w wieku 60 lat i więcej546452271970274482551825274197277628557010277487279523 60–64 lata133904636767022812924960425688241250645788667178 65–69138337708726746513835569873684821379606896168999 70–74111597583265327111515960498546611181196218255937 75–79691033533633767754683888036588810854237838707 80–84471272258124546463562251623840467072321023497 85 lat i więcej463842117925205472382200525233480752287025205 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat –25,2 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,532,633,7 Współczynnik zgonów12,311,411,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat909 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat79 Ogółem 15–89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 77 113 Ogółem 15–89 lat706Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat453 Ogółem 15–89 lat56,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 15–89 lat54,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura274 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,8Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury321,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne51,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury96,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,9 114 AD. 4 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia13 988 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 979976629692350284975023624598350425969819620541349278 w tym w wieku 60 lat i więcej259139177200819392614631781088335526366917931884351 60–64 lata665874290123686627013990622795595213769221829 65–69700334722622807702414697023271697714629323478 70–74573564036416992585074083217675593744122518149 75–792894120740820133935243709565388892796210927 80–84180931308650071767312836483717341125584783 85 lat i więcej181291288352461840613194521218773135885185 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,131,432,5 Współczynnik zgonów11,911,011,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat449 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 441 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 41 115 Ogółem 15–89 lat344Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 56,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,3 Ogółem 15–89 lat55,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat16,3 Ogółem148 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 148 osoby nieposzukujące pracy – emerytura138 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem15,9Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej1,1 Ogółem0,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,0 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury170,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy17,2 Renty rodzinne28,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury9,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy2,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,5 116 AD. 5 – WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 237848314688099096742362519145965590286423459241452889893035 w tym w wieku 60 lat i więcej679139450563228576681458451665229793683457453598229859 60–64 lata1611661019415922515267595363573121452659003555230 65–69173570116194573761723441147065763817030711265957648 70–7414470499355453491474901011974629315024710310747140 75–798982661257285699902768119309081077417481932922 80–84544713549418977540793550918570534953560117894 85 lat i więcej554023632219080558433677119072564023737719025 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 34,135,236,2 Współczynnik zgonów14,012,812,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1107 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat106 Ogółem 15–89 lat 1069 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 104 117 Ogółem 15–89 lat838Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat554 Ogółem 15–89 lat 56,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,1 Ogółem 15–89 lat55,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,8 Ogółem 380 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 379 osoby nieposzukujące pracy – emerytura354 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem53,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,4 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury449,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy29,9 Renty rodzinne72,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury69,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy9,7 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,9 118 AD. 6 – WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia15 184 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 342901416400551788959342963216419711787661342908416395831789501 w tym w wieku 60 lat i więcej819510432518386992830509436253394256841541439077402464 60–64 lata207082983541087282015579409410746319711090786106324 65–69200739106378943612028311057649706720377510384899927 70–74163396901217327516853192694758371732179465378564 75–79103830587604507011251763778487391201486792152227 80–84714303884832582701133865631457700633908330980 85 lat i więcej730334005732976749604126733693772284278634442 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Noworodek płci męskiej – 76,3 Noworodek płci żeńskiej – 83,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,127,928,7 Współczynnik zgonów10,59,69,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1584 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat117 Ogółem 15–89 lat 1544 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 116 119 Ogółem 15–89 lat1131Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat687 Ogółem 15–89 lat 58,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat56,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,4 Ogółem462 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 462 osoby nieposzukujące pracy – emerytura413 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność32 Ogółem60,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem2,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury527,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy43,6 Renty rodzinne99,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury58,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy23,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne3,8 120 AD. 7 – WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia35 559 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 551061235629011947711551052735622701948257550832235691161939206 w tym w wieku 60 lat i więcej135332190428744903413625309075014550291370463913056457407 60–64 lata318956198475120481305007187396117611293433179439113994 65–69347745231665116080344860227504117356338824221049117775 70–74279156191406877502891881980229116629864420455694088 75–79169678118473512051862881298865640220151414093860576 80–84113454775253592911099176351346401106367673033906 85 lat i więcej124332867433758912619688342378541274129034437068 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Współczynnik feminizacji109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,929,630,2 Współczynnik zgonów11,410,510,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat2864 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat251 Ogółem 15–89 lat 2782 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 246 121 Ogółem 15–89 lat1628Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat1038 Ogółem 15–89 lat 63,8 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 19,5 Ogółem 15–89 lat61,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat19,1 Ogółem667 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 667 osoby nieposzukujące pracy – emerytura614 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność35 Ogółem109,0Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej7,1 Ogółem3,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury878,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy54,9 Renty rodzinne132,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury122,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy20,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne6,7 122 AD. 8 – WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia9 411 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 942441498469443972936725494029442696930296490784439512 w tym w wieku 60 lat i więcej258352146891111461261655147988113667264558149244115314 60–64 lata677303527732453661203377032350642153246031755 65–69640123652627486646003639128209649843607728907 70–74528853207920806540743237521699551063261622490 75–79287521810210650321432045211691356462270312943 80–842345213018104342217412533964121180123308850 85 lat i więcej21521118899632225441246710077234271305810369 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,731,933,0 Współczynnik zgonów12,411,311,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat429 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat38 Ogółem 15–89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 37 123 Ogółem 15–89 lat317Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 146 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 146 osoby nieposzukujące pracy – emerytura135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 20,0 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,7 Ogółem0,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury153,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy7,4 Renty rodzinne30,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy1,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,7 124 AD. 9 – WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia17 845 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 207909885422712248712071676849161122251520629978466511216346 w tym w wieku 60 lat i więcej516608237625278983525356240684284672533320243799289521 60–64 lata134641589767566513197256527754451287945422974565 65–69128015616686634712940361325680781305246081269712 70–74103052497315332110671451965547491098175395855859 75–79619392876133178684503218836262745293527739252 80–84439861905624930426301854424086423901885423536 85 lat i więcej449751943325542461872013526052472662066926597 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Noworodek płci męskiej – 75,9 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,5 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,828,929,9 Współczynnik zgonów10,59,59,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat858 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat64 Ogółem 15–89 lat 827 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 63 125 Ogółem 15–89 lat758Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat443 Ogółem 15–89 lat 53,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat51,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem298 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 297 osoby nieposzukujące pracy – emerytura273 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność14 Ogółem67,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury324,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne61,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury41,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 126 AD. 10 – WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia20 187 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 114335569578744756811382166921334460831132641688048444593 w tym w wieku 60 lat i więcej299630185644113986304271188967115304308604191933116671 60–64 lata795134991829595774334803129402754094624929160 65–69735434729026253756804873126949771194966027459 70–74567503632220428581493735820791598783849421384 75–79346092105513554376412331214329409672568115286 80–84271381552911609267111544011271261111522610885 85 lat i więcej280771553012547286571609512562291201662312497 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,7 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,430,631,7 Współczynnik zgonów11,810,610,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat513 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat51 Ogółem 498 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 51 127 Ogółem 15–89 lat384Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat238 Ogółem 15–89 lat 57,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 17,6 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat17,6 Ogółem156 w tym osoby nieposzukujące pracy – razem 156 osoby nieposzukujące pracy – emerytura142 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem30,4Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,1 Ogółem0,8 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury171,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy12,3 Renty rodzinne23,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury55,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy10,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,8 128 AD. 11 – WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 547 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 235830714757488825592359573147046188911223594931465450894043 w tym w wieku 60 lat i więcej567746396381171365574948398744176204580760400222180538 60–64 lata141481893425213913636384949514141317038087950824 65–691476741006024707214778499198485861463079662549682 70–74122853886873416612574790022357251280449081937225 75–79662225011216110748905626118629847086322221486 80–84448193384610973441963350410692429933278310210 85 lat i więcej446973379210905459683481011158470053589411111 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,529,2 Współczynnik zgonów10,89,79,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1137 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat84 Ogółem 15–89 lat 1112 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 83 129 Ogółem 15–89 lat741Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat455 Ogółem 15–89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,6 Ogółem 15–89 lat59,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,4 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura280 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem 42,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,4 Ogółem1,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury361,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy28,0 Renty rodzinne69,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury24,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,5 130 AD. 12 – WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia12 334 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 434670232987801047922432013032741191046011429144132481961043245 w tym w wieku 60 lat i więcej120010794487325523412096429503322593101218551955113263438 60–64 lata302301231254710472888102192836952727757220935168221 65–69304167240335638323056662402856538130476623793566831 70–74248180198024501562560882038835220526188320810753776 75–79145790117490283001569541266143034016988813690732981 80–84109802869712283110857286261223111068218517821643 85 lat i więcej898677079919068935527400619546976217763519986 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,933,134,1 Współczynnik zgonów13,011,911,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1976 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat143 Ogółem 15–89 lat 1929 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 141 131 Ogółem 15–89 lat1556Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat995 Ogółem 15–89 lat 55,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat54,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem681 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 681 osoby nieposzukujące pracy – emerytura611 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność36 Ogółem 62,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 3,8 Ogółem2,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury851,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy76,1 Renty rodzinne209,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury21,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy4,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,0 132 AD. 13 – WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia11 709 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 117816452819964996511684995265126419871157991522311635680 w tym w wieku 60 lat i więcej340123169849170274342461171529170932344565172566171999 60–64 lata834893934344146795493708742462758923509340799 65–69865724400842564864754371342762860954298443111 70–74707753672734048728013786534936746833890135782 75–79424362212320313470092483122178508632708823775 80–84275961369613900269171353713380266941355913135 85 lat i więcej292551395215303297101449615214303381494115397 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,8 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 33,935,236,5 Współczynnik zgonów13,412,312,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat517 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 497 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 40 133 Ogółem 15–89 lat425Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat278 Ogółem 15–89 lat 54,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,9 Ogółem 15–89 lat52,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,6 Ogółem184 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 184 osoby nieposzukujące pracy – emerytura170 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 32,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,9 Ogółem0,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury205,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy14,3 Renty rodzinne39,3 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury42,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy8,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 134 AD. 14 – WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia24 174 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 136643080632156010913579107997885581221349172792466556706 w tym w wieku 60 lat i więcej353711226681127030359013229300129713363953231496132457 60–64 lata968565777639080932765505538221894735232637147 65–69945346036034174960276065835369968606034936511 70–74733704936124009758495061825231779165157426342 75–79369612485812103423732878013593483333296915364 80–84259891711288772500516564844124274161798095 85 lat i więcej260011721487872648317625885827097180998998 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,529,831,1 Współczynnik zgonów11,810,710,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat601 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat53 Ogółem 15–89 lat 578 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 52 135 Ogółem 15–89 lat478Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat299 Ogółem 15–89 lat 55,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,1 Ogółem 15–89 lat53,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,8 Ogółem213 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 213 osoby nieposzukujące pracy – emerytura194 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność13 Ogółem 38,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,7 Ogółem0,7 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury221,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy19,6 Renty rodzinne38,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,8 136 AD. 15 – WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia29 827 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 349357718619541631623348797318496311638342347998618404261639560 w tym w wieku 60 lat i więcej847483506091341392858041509717348324866630513181353449 60–64 lata213396117588958082058971121869371119819910710591094 65–69219755129875898802202391282599198021965112625993392 70–74183213112576706371860741138657220918830711454773760 75–79106309674373887212143776755446821367468639450352 80–84631323959223540612583854422714590783741421664 85 lat i więcej616783902322655631364010823028646494146223187 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,729,5 Współczynnik zgonów10,910,110,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1688 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat120 Ogółem 15–89 lat 1650 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 120 137 Ogółem 15–89 lat1130Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat705 Ogółem 15–89 lat 59,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat58,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem487 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 487 osoby nieposzukujące pracy – emerytura441 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność31 Ogółem 46,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,6 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury537,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy56,6 Renty rodzinne110,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury81,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy18,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,5 138 AD. 16 – WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia22 909 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. Populacja ogółem 164062211169685236541631784111040652137816227601102399520361 w tym w wieku 60 lat i więcej451567328126123441455644330051125593458701331119127582 60–64 lata113277764943678310686271498353641009156699333922 65–69121975870593491612216886502356661210698471836351 70–74100351753352501610276876575261931044677715727310 75–79507713912011651588314529213539672145173515479 80–84319682472372453120724190701730918240126906 85 lat i więcej332252539578303380825994781434118265047614 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,733,034,2 Współczynnik zgonów12,411,411,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat757 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat67 Ogółem 15–89 lat 736 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 66 139 Ogółem 15–89 lat569Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat373 Ogółem 15–89 lat 57,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,0 Ogółem262 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 262 osoby nieposzukujące pracy – emerytura245 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność11 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury292,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,9 Renty rodzinne50,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy3,4 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,8\n\nSUMMARY TO EVALUATE:\nTitle: The Situation of Seniors in Poland in 2024: A Government Report on Health, Finances, and Safety.\nSummary: The government has presented a report on the lives of nearly 10 million seniors in Poland. The document shows that society is aging rapidly, posing new challenges for healthcare and social services. The report analyzes the financial, housing, health, and safety situation of older people, highlighting growing needs in these areas.\nKey Points: Demographics and Finances: Seniors now make up over 26% of the population, and their numbers are growing. The average state pension (ZUS) was PLN 3,887, but over 433,000 people receive benefits below the minimum pension., Health and Care: Over 60% of seniors have health problems, and access to geriatric care is limited (only 559 geriatricians nationwide). The government is planning a long-term care reform and developing support programs like telecare (safety wristbands)., Safety and Activity: Older people are vulnerable to fraud (almost 22,000 cases in 2024). Meanwhile, their internet activity is increasing, although one in four people aged 60-74 has still never used it., Housing Conditions: One in four seniors lives in a building with architectural barriers, which hinders daily functioning. This problem is particularly severe in cities, affecting 30% of senior households.\n\nZASADY OCENY:\n1. Sprawdź wszystkie LICZBY, DATY i KWOTY w SUMMARY. Jeśli którejś brakuje w SOURCE -> is_valid: false.\n2. Sprawdź wszystkie NAZWISKA, ORGANIZACJE i MIEJSCA w SUMMARY. Jeśli którejś brakuje w SOURCE -> is_valid: false.\n3. Sprawdź wszystkie konkretne DZIAŁANIA PRAWNE . Jeśli tego mechanizmu nie ma w SOURCE -> is_valid: false.\n\nWAŻNE: Abstrakcyjne pojęcia (np. \"transparentność\", \"zaufanie\") są dozwolone jako wnioski.\n\nOUTPUT (JSON):\n{\n  \"is_valid\": true/false,\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\n}\n\nWYMAGANIA FORMATOWANIA:\n1. Odpowiedz WYŁĄCZNIE surowym obiektem JSON.\n2. NIE używaj bloków kodu Markdown.\n3. NIE dodawaj żadnych wstępów ani wyjaśnień przed ani po JSONie.\n4. JSON musi być poprawny i gotowy do parsowania.\n\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": false,\n  \"issue\": \"fabricated_entity\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-01-30T18:23:40.130Z",
      "source_url": "https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/2146/2146.pdf",
      "model": "gemini-2.5-pro",
      "prompt_sent": "\nJesteś ekspertem od prawa polskiego, który ma za zadanie analizować dokumenty ustaw, uchwał oraz innych dokumentów legislacyjnych, a następnie przygotowywać z nich informacje w przystępny sposób dla obywateli. Twoim celem jest przedstawienie informacji tak, aby obywatele mogli sami ocenić wpływ legislacji na ich życie, nawet bez posiadania specjalistycznej wiedzy legislacyjnej. Skup się na faktach i obiektywnych skutkach wprowadzanych zmian, unikając wartościowania i osobistych opinii. Wszelki żargon prawny jest zabroniony. Prezentuj informacje w jasny, zwięzły i angażujący sposób, tak aby były zrozumiałe dla osoby bez wykształcenia prawniczego. Unikaj długich, złożonych zdań. Zamiast pisać \"projekt ma na celu nowelizację kodeksu podatkowego...\", napisz \"Zmiany w podatkach: nowe ulgi i obowiązki dla...\". Kontynuuj swoją pracę, dopóki nie rozwiążesz swojego zadania. Jeśli nie masz pewności co do generowanej treści, przeanalizuj dokument ponownie – nie zgaduj. Rozplanuj dobrze swoje zadanie przed przystąpieniem do niego. W podsumowaniu i kluczowych punktach, jeśli to możliwe i uzasadnione, podkreśl, jakie konkretne korzyści lub skutki (pozytywne lub negatywne) wprowadza ustawa dla życia codziennego obywateli, ich praw i obowiązków, finansów osobistych, bezpieczeństwa i innych ważnych kwestii (np. kategorycznych zakazów i nakazów czy najważniejszych konkretnych alokacji finansowych i terytorialnych).\n\nTwoja odpowiedź MUSI być w formacie JSON - i zawierać następujące klucze.\nZanim zwrócisz odpowiedź, dokładnie zweryfikuj, czy cała struktura JSON jest w 100% poprawna, włącznie ze wszystkimi przecinkami, nawiasami klamrowymi, kwadratowymi oraz cudzysłowami. Błędny JSON jest nieakceptowalny i uniemożliwi przetworzenie Twojej pracy.\n\nPrzeanalizuj dokładnie poniższy tekst dokumentu prawnego. To jest treść, na podstawie której masz wygenerować podsumowanie i kluczowe punkty:\n--- POCZĄTEK DOKUMENTU ---\nDruk nr 2146 Warszawa, 2 stycznia 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4521.20.2025 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra – Członka Rady Ministrów Jana Grabca do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. Warszawa, 2025 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 18 grudnia 2025 r. 3 Spis treści Wprowadzenie .......................................................................................................................4 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce.....................................................5 1. Liczebność i struktura populacji osób starszych ...........................................................5 2.Sytuacja materialna i mieszkaniowa...........................................................................11 3.Sytuacja rodzinna......................................................................................................24 4. Usługi społeczne .......................................................................................................26 5.Sytuacja na rynku pracy .............................................................................................39 6.Stan zdrowia i opieka zdrowotna ................................................................................41 7. Dostępne formy aktywności.......................................................................................52 8.Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy .................................66 9.Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych..............................................................71 10.Wybrane elementy jakości życia.............................................................................74 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej ........................................76 Spis wykresów ......................................................................................................................80 Spis tabel .............................................................................................................................81 4 Wprowadzenie Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z upoważnienia Ministra – Członka Rady Ministrów, działającego w zastępstwie Ministra do spraw Polityki Senioralnej, opracowała kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 2) . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Pani Minister dziękuje Pani Profesor Barbarze Szatur-Jaworskiej, a także Panu Profesorowi Piotrowi Błędowskiemu za zaangażowanie w prace nad dokumentem, a także wszystkim osobom i instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. 1) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834). 2) W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 5 Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.Liczebność i struktura populacji osób starszych Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln i wzrosła o 85,3 tys. w stosunku do 2023 r. Udział osób starszych w 2024 r. wyniósł 26,6% do ogólnej liczby ludności. Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) Źródło: GUS, Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS - stan w dniu 31 XII W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę osób starszych stanowią osoby w wieku 65–69 lat. Ich odsetek w 2024 r. wyniósł 25,1% i zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 0,4 p. proc. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60–64 lata, których udział również zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego (o 1,1 p. proc.), osiągając poziom 22,6%. Nieco mniej liczną, ale rosnącą w ostatnich latach, jest grupa osób w wieku 70–74 lata. W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 0,3 p. proc., a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,6% (wobec 21,3% rok wcześniej). W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75–79 lat (o 1,3 p. proc.). Jej udział w populacji osób starszych kształtował się na poziomie 14,6% wobec 13,3% w 2023 r. Należy zwrócić uwagę, że 16,1% w 2024 r. (16,2% w 2023 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. 73.4% 26.6% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 6 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII W populacji osób starszych większość to kobiety. W 2024 r. stanowiły one 58,0%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski współczynnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie wieku 60–64 lata kobiety w 2024 r. stanowiły 52,6% ogółu osób w tej grupie wieku (współczynnik feminizacji 111), podczas gdy wśród osób w wieku 85 lat i więcej kobiety stanowiły 71,9% (współczynnik feminizacji 256). 22.6% 25.1 % 21.6 % 14.6 % 7.7% 8.4% 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej 58% 42% kobiety mężczyźni 7 Wykres 4 Współczynnik feminizacji 3) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W miastach współczynnik feminizacji wśród osób starszych wyniósł 148, natomiast na wsi – 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. 85 lat i więcej, współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście, wyniósł odpowiednio 264 i 252. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji osób starszych jest konsekwencją dłuższego przeciętnego trwania życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2024 r. odsetek ludności w wieku 60 lat i więcej w miastach wyniósł 28,5% (wobec 28,2% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich odsetek ten kształtował się na poziomie 23,8% (tj. o 0,4 p. proc. więcej niż w 2023r.) Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS – stan w dniu 31 XII Trwanie życia, zgony, umieralność 3) Liczba kobiet na 100 mężczyzn - w dniu 31 XII. 0 50 100 150 200 250 300 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemmiastowieś 63.7% 36.3 % miasto wieś 8 Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2024 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2024 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,8 roku życia (w 2023 r. było to 19,6 roku), natomiast kobieta 24,5 roku życia (w roku poprzednim 24,4 roku). Przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn mających 60 lat zamieszkałych w miastach wynosiło 20 lat tj. o 0,6 roku dłużej niż mężczyzn na wsi, natomiast dalsze trwanie życia kobiet w tym wieku zamieszkałych w miastach wyniosło 24,7 roku (tj. o 0,4 więcej niż na wsi). W 2024 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 ludności w tym wieku wyniosła 35,8, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 0,2. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2024 r. wyniósł 40,8, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,1. Obserwuje się wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,7, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,2. Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych są choroby układu krążenia, które w 2023 r. odpowiadały za 39,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 27,0% zgonów osób starszych. Wykres 6 Współczynnik zgonów 4) w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2024 r. na poziomie 31,8. 4) Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku. 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej ogółemkobietymężczyźni 9 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego 5) osobami starszymi w 2024 r. Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym współczynnikiem obciążenia demograficznego charakteryzowało się woj. świętokrzyskie – 36,5 oraz woj. łódzkie – 36,2, natomiast najniższym – woj. małopolskie – z udziałem wynoszącym 28,7. Prognozy demograficzne Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 6) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Przewidywany jest ubytek ludności o ponad 7 mln do 2060 r. oraz spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. 5) Liczba osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15-64 lata. 6) GUS, Prognoza ludności na lata 2023–2060. 34.2 29.5 31.1 36.5 34.1 29.2 31.7 29.9 33 30.2 28.7 36.2 32.5 33.7 32.2 33.4 31.8 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie POLSKA 0510152025303540 zachodniopomorskiewielkopolskiewarmińsko-mazurskieświętokrzyskie śląskiepomorskiepodlaskiepodkarpackie opolskiemazowieckiemałopolskiełódzkie lubuskielubelskiekujawsko-pomorskiedolnośląskie POLSKA 10 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII 72% 28% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 67% 33% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 63% 37% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 11 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Źródło: Prognozy GUS – stan w dniu 31 XII Analizując sytuację demograficzną w Polsce należy wziąć pod uwagę, że sytuacja Polski będzie coraz większym wyzwaniem dla polityki krajowej w najbliższych latach. Dane statystyczne oraz prognozy wskazują, że przyspieszeniu ulega proces starzenia się ludności Polski. Wskazują na to tendencje zmian dotyczące udziału ludności w wieku poprodukcyjnym (kobiety – 60 lat i więcej, mężczyźni – 65 i więcej). Struktura wieku mieszkańców Polski się zmienia i wynika przede wszystkim z dwóch czynników. Po pierwsze, niski poziom dzietności, który nie wystarcza, by zastąpić pokolenia. Po drugie, wydłużająca się długość życia, która związana jest z poprawą warunków zdrowotnych i stylu życia, sprawia, że społeczeństwo starzeje się w szybkim tempie. 2. Sytuacja materialna i mieszkaniowa Sytuacja dochodowa i warunki bytu osób w wieku 60 lat i więcej Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2024 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 450,02 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2024 r. stanowiły 80,1% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,8% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 3,1%. 62% 38% osoby w wieku 0-59 lat osoby w wieku 60 lat i więcej 12 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 3 328,632 992,373 450,023 431,563 485,96 MIASTA w złotych Dochód rozporządzalny 3 615,973 237,463 589,073 567,463 638,11 WIEŚ w złotych Dochód rozporządzalny 2 834,502 689,323 046,492 958,093 114,13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2024 roku wyniosły 2 334,06 zł. W 2024 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 67,7%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 996,151 751,112 334,062 587,272 194,37 MIASTA w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 2 208,361 982,712 413,552 656,612 257,89 WIEŚ w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 631,221 464,732 103,352 345,702 039,13 13 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły wyłącznie osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę, wyniósł w 2024 r. 27,3% (o 4,2 p. proc. więcej niż w gospodarstwach bez takich osób). Wydatki na utrzymanie mieszkania lub domu i kosztów energii stanowiły 22,3% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,7%, tj. odpowiednio o 4,5 i 4,3 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami bez takich osób. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. W miastach sytuacja dochodowa gospodarstw domowych jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 17,8% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,7%) niż gospodarstw na wsi. Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra65,550,246,336,557,1 Przeciętna31,344,547,053,440,1 Raczej zła i zła3,25,36,710,12,8 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra68,351,849,238,961,4 Przeciętna28,543,044,852,036,4 Raczej zła i zła3,25,26,09,12,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra59,447,337,828,346,5 Przeciętna37,547,153,658,449,3 Raczej zła i zła3,15,68,613,34,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. 14 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (46,3% wobec 65,5%), a częściej jako przeciętną (47,0% wobec 31,3%) oraz raczej złą lub złą (6,7% wobec 3,2%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,3% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Emerytury i renty wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał emerytury lub renty prawie 8 mln osób w wieku 60 lat i więcej (7 996,5 tys. 7) ). Świadczeniobiorcy ZUS stanowili zatem ponad 80% osób starszych. W grudniu 2024 r. emerytury z Zakładu ubezpieczeń Społecznych pobierało 6 311,6 tys. osób, wśród których 60,5% stanowiły kobiety. Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 8) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 241,9 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców (75,8%) stanowili mężczyźni. Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. 9) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Renty rodzinne pobierało 978,1 tys. osób w wieku 60 lat i więcej. Większość świadczeniobiorców stanowiły kobiety (ponad 95%). Średni wiek osób uprawnionych do renty rodzinnej 10) wyniósł ogólnie 68,9 lat – w tym 72 lata kobiety oraz 40 lat mężczyźni. 7) Liczba 7 996,5 tys. oznacza przeciętną miesięczną liczbę emerytów i rencistów w 2024 r. 8) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 9) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS, bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 10) – stan w grudniu 2024 r. 6360.1 6311.6 3817.5 3817.4 2542.6 2494.2 0 2000 4000 6000 8000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 505 241.9 173.6 58.6 331.4 183.3 0 100 200 300 400 500 600 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 15 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń–grudzień 2024 r. przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS wyniosła 7 996,4 tys. osób, w tym 6 306,0 tys. emerytów, 1 173,8 tys. osób pobierających rentę rodzinną, a najmniej – 516,7 tys. osób pobierało rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r. 11) (w tys.) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeciętna wysokość emerytury dla osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. wynosiła 3 887,03 zł (47,5% przeciętnego wynagrodzenia), renta z tytułu niezdolności do pracy dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 982,14 zł (48,7% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna dla osób w wieku 60 lat i więcej 3 551,16 zł (43,4% przeciętnego wynagrodzenia) 12) . Dla porównania, wartość minimum socjalnego w IV kwartale 2024 r. dla osoby w wieku powyżej 60 lat wyniosła 1 834,68 zł 13) . W związku z tym przeciętna emerytura była dwukrotnie wyższa od minimum socjalnego we wskazanym okresie. 11) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 12) Są to wysokości świadczeń bez wypłat wyrównawczych, z dodatkami pielęgnacyjnymi dla świadczeniobiorcy, łącznie z kwotą okresowej emerytury kapitałowej. 13) dane z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. 1227.1 978.1 1090.4 938.5 136.7 39.7 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 6306 516.7 1173.8 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 16 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty 14) emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi ZUS 15) , w grudniu 2024 r. wypłacono 433,1 tys. emerytur nowo systemowych w wysokości niższej niż najniższa ustawowa wysokość emerytury – tj. ponad 9,2% więcej niż w grudniu 2023 r. (396,9 tys.) Były to emerytury przyznane osobom o niepełnym stażu, których to emerytur 16) nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury. Osoby w wieku 60 lat i więcej podlegające ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 17) . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2024 r. wyniosła 92 384 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 83 410 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 974 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2024 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 67 639 osób 18) . Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 761 441, w tym 509 001 kobiety i 252 440 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 99 020 osób starszych, w tym 45 740 kobiety i 53 280 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 13 188 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2024 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 14) Łącznie z rentami wypadkowymi finansowanymi z FUS, z wypłacanymi przez MON, MSWiA oraz MS w zbiegu z emeryturami finansowanymi z budżetu MON, MSWiA oraz MS. Bez świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych, świadczeń pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi, bez emerytur pomostowych. 15) Raport: Emerytury nowosystemowe wypłacone w grudniu 2024 r. w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury (tj. niższej niż 1 780,96 zł). 16) zgodnie z art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, 1674). 17) z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, z późn.zm.). 18) Prezentowana ogólna liczba osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą dotyczy nie tylko osób starszych, ale wszystkich ubezpieczonych. 3887.03 3982.14 3551.16 3300 3400 3500 3600 3700 3800 3900 4000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 17 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2024 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15,5 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Ponadto 800 osób zostało skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2024 r. Poziom ubóstwa W 2024 r. w Polsce nastąpiło zmniejszenie zasięgu zagrożenia ubóstwem skrajnym (z 6,6% do 5,2% osób w gospodarstwach domowych). W grupie osób w wieku 60 lat i więcej wskaźnik ten w 2024 r. wyniósł 5,0% (wobec 5,9% w roku poprzednim) i był niższy niż w młodszych grupach wieku. Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) Źródła: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Jednocześnie w 2024 r. zwiększył się zasięg zagrożenia ubóstwem relatywnym (o 1,1 p. proc. do 13,3%), a zmniejszył zasięg zagrożenia ubóstwem ustawowym (o 1,5 p. proc. z 4,1% do 2,6%, przy niezmienionych od 2022 r. progach zagrożenia tym rodzajem ubóstwa). W 2024 r. wartości odsetek osób zagrożonych ubóstwem skrajnym we wszystkich analizowanych grupach wieku były na zbliżonym poziomie (5,2–5,4%). Biorąc pod uwagę podział ze względu na płeć – mężczyźni byli częściej zagrożeni ubóstwem skrajnym niż kobiety – w grupie osób w wieku 65 lat lub więcej – wśród mężczyzn było 5,6% zagrożonych ubóstwem skrajnym, a wśród kobiet – 4,9% Osoby starsze były rzadziej zagrożone niedostatkiem (osoby w wieku 65 lat lub więcej – 40,3%), niż osoby w wieku 0–17 lat (46%). Analogicznie, jak w przypadku ubóstwa skrajnego, 74,4 61,4 65,6 54,6 74,4 62,1 66,5 52,8 73,8 60,8 64,5 55,8 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 5 5.2 5.4 5.2 osoby w wieku 65 lat i więcej osoby w wieku 18-64 lata osoby w wieku 0-17 lat ogółem 4.854.94.9555.055.15.155.25.255.35.355.45.45 18 tak w przypadku niedostatku, zagrożeni nim byli częściej mężczyźni niż kobiety. W najstarszej grupie wieku (65 lat lub więcej), wśród mężczyzn odnotowany odsetek zagrożonych niedostatkiem wyniósł 41,4%, a wśród kobiet 39,5%. Warunki mieszkaniowe gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej DANE Z NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO 2021, GUS 19) Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2021 r. w Polsce było 12 516,5 tys. gospodarstw domowych, w skład których wchodziło 37 459,3 tys. osób. Liczba gospodarstw domowych, w skład których wchodziły osoby z w wieku 60 lat i więcej wyniosła 6 545,3 tys. z liczbą osób 19 728,8 tys. Na wsi było 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi, co stanowiło 34,6% ogółu gospodarstw z osobą starszą – liczba ludności wchodząca w skład takich gospodarstw wynosiła 8 705,1 tys. osób. Natomiast w miastach było ich niemal dwa razy więcej – 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi – co stanowiło 65,4% takich gospodarstw domowych z liczbą 11 023,7 tys. osób. Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej WyszczególnienieGospodarstwa domowe Ludność w gospodarstwach domowych Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym z osobami w wieku 60 lat i więcej (w tys.) ogółem6 545,319 728,83,01 miasto4 282,811 023,72,57 wieś2 262,58 705,13,85 Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym była wyższa na wsi niż w miastach. Sytuacja ta wyglądała podobnie wśród ogółu gospodarstw, jak i wśród gospodarstw domowych z osobami starszymi, gdzie przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym wynosiła 3,01. Nieco wyższa była na wsi 3,85. Wyniki spisu z roku 2011 do wyników z roku 2021 zmieniły proporcję gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba starsza. W omawianym okresie na wsi nastąpił znaczny wzrost liczby gospodarstw domowych z osobami starszymi z 1 932,6 tys. do 2 262,5 tys. (tj. o 17,1%), a ich udział w wśród ogółu gospodarstw domowych na wsi wynosił 55,8% (2021 r.). Warto podkreślić, że 10 lat wcześniej udział gospodarstw domowych z osobą starszą był niższy i wynosił 49,1%. Podobny trend zaobserwowano w miastach – liczba gospodarstw domowych z osobą starszą wzrosła z 3 569,2 tys. do 4 282,8 tys., co stanowi 50,6% gospodarstw domowych w miastach. W 2011 r. udział tych gospodarstw domowych w miastach wyniósł 41,6%. Obserwowane jest również zróżnicowanie regionalne występowania gospodarstw domowych, w skład których wchodzi osoba powyżej 60 r.ż., jak również w liczbie osób wchodzących w ich skład. Województwa o najwyższym, ponad 60%, udziale gospodarstw domowych z osobą starszą, które mieszkały na wsi to: świętokrzyskie (63,3%), podlaskie (62,2%), lubelskie (60,8%). W województwach: łódzkim, opolskim, podkarpackim i śląskim udział takich gospodarstw wynosił blisko 60%. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wskaźnik dla Polski ogółem wynosił 55,8%. Z kolei najmniej gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały na wsi było w województwach: pomorskim (47,3%), wielkopolskim (51,0%) i dolnośląskim (51,7%). 19) dane z Głównego Urzędu Statystycznego. 19 Natomiast najwyższy udział gospodarstw z osobą starszą, które mieszkały w miastach, był w województwie świętokrzyskim (58,4%), podkarpackim (54,0%), lubelskim (53,8%) oraz łódzkim (53,6%). Warto zauważyć, że jedynie w trzech województwach udział gospodarstw domowych, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. wynosił poniżej 50% tj. w województwie mazowieckim (45,1%), małopolskim oraz pomorskim (po 48,9%). Gospodarstwa z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym mieszkały na terenach wiejskich w województwach: małopolskim (4,27), podkarpackim i pomorskim ze wskaźnikiem (4,03). Natomiast o najniższej przeciętnej liczbie osób w gospodarstwie domowym w województwie: zachodniopomorskim, lubelskim, warmińsko mazurskim i lubuskim. Gospodarstwa domowe z osobą starszą, które mieszkały w miastach, z najwyższą przeciętną liczbą osób w gospodarstwie domowym, mieszkały w województwie: podkarpackim (2,89) małopolskim (2,80), wielkopolskim (2,76) oraz podlaskim (2,71), a najmniejszą w województwie: – łódzkim (2,37), dolnośląskim (2,44), mazowieckim (2,47). Dokonując charakterystyki gospodarstw domowych z osobami starszymi warto wziąć również pod uwagę podział według grup wieku. Na wsi wśród 2 262,5 tys. gospodarstw domowych z osobami starszymi połowę (54,5%) stanowiły gospodarstwa z osobami w wieku powyżej 70 lat, a ponad 23% gospodarstwa, w skład których wchodziła osoba w wieku 80 lat i więcej. Podobnie w miastach spośród 4 282,8 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą ponad połowę stanowiły gospodarstwa z osobą w wieku powyżej 70 lat (55,2%), a ponad 21% z osobą w wieku 80 lat i więcej. Warto przy tym zwrócić uwagę, że w starszych grupach wiekowych częściej w skład gospodarstw domowych wchodziły kobiety. Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania Ludność w gospodarstwach domowychGospodarstwa domowe ogółemkobietymężczyźni w tys. z osobami w wieku 60 lat i więcej miasto4 282,811 023,76 069,24 954,5 wieś2 262,58 705,14 465,24 239,9 z osobami w wieku 70 lat i więcej miasto2 364,95 880,93 377,72 503,2 wieś1 233,64 837,32 569,52 267,8 z osobami w wieku 80 lat i więcej miasto926,22 252,21 358,8893,4 wieś521,92 064,31 131,3933 Źródło: GUS Na wsi w skład gospodarstw domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej najczęściej wchodziła jedna osoba i gospodarstwa takie stanowiły przeszło połowę ogółu takich gospodarstw (55%) i blisko 60% w miastach. Udział gospodarstw domowych z dwiema osobami starszymi wyniósł blisko 41% na wsi i ponad 38% w miastach. Najmniej (ponad 4% na wsi i 2,6% w miastach) było gospodarstw domowych w skład których wchodziło 3 i więcej osób powyżej 60. roku życia. 20 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) Źródło: GUS Na wsi prawie co trzecie (637,6 tys., tj. 28,2% z ogółu gospodarstw domowych z osobami starszymi) gospodarstwo domowe stanowiły gospodarstwo domowe, w skład którego wchodziły wyłącznie osoby powyżej 60. roku życia. Wśród nich najwięcej (328 tys., tj. ponad 51%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły blisko 45%. W miastach natomiast spośród 4 282,8 tys. takich gospodarstw domowych aż ponad połowa była tworzona wyłącznie przez osobę starszą (2 148,2 tys., tj. 50,2%). Wśród nich najwięcej (1 230 tys., tj. 57%) było gospodarstw domowych jednoosobowych, a dwuosobowe stanowiły prawie 41%. Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania WyszczególnienieGospodarstwa domowe z osobami starszymi z tego:ogółemwyłącznie z osobami starszymi z osobami starszymi młode z osobami starszymi w średnim wieku z osobami starszymi młode i w średnim wieku z osobami starszymi w tys. Miasta4 282,82 148,22 134,6151,81 143,8839,1 1-osobowe1 230,41 230,4---- 2-osobowe1 438,4876,3562,157,6504,4- 3-osobowe696,837,1659,867,9467,7124,2 4-osobowe374,84,0370,818,5132,3220,0 5 i więcej osobowe 542,40,4542,07,839,4494,8 Wieś2 262,5637,61 624,971,9566,5986,4 1-osobowe328,0328,0---- 2-osobowe500,3285,9214,416,8197,7- 3-osobowe346,021,1324,931,9234,858,3 4-osobowe275,22,4272,913,596,8162,6 5 i więcej osobowe 812,90,2812,79,837,3765,6 Źródło: GUS 3.1 39.2 57.7 4.1 40.9 55 z 3 osobami i więcej z 2 osobami z 1 osobą 010203040506070 wieśmiasto 21 Liczba gospodarstw domowych na wsi, w skład których, oprócz osób starszych wchodziły również inne osoby, wynosiła 1 624,9 tys., tj. 71,8% ogółu gospodarstw z osobami starszymi. W miastach wynosiła 2 134,6 tys., tj. niemal połowę ogółu gospodarstw. Na wsi blisko 43,6% gospodarstwa tworzyły osoby młode i w średnim wieku oraz osoby starsze tzn. trzy i więcej pokoleń, w których mieszkało pięć i więcej osób. W co czwartym gospodarstwie domowym mieszkały osoby starsze i osoby w średnim wieku (głównie 3 osobowe gospodarstwa). W miastach niemal co piąte takie gospodarstwo domowe składało się z osób starszych i w średnim wieku (głównie 2 i 3 osobowe gospodarstwa). Dane za 2024 r. Gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały głównie w budynkach wielorodzinnych (58,8% w 2024 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 41,1% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 73,8 m2, przy czym w miastach była ona o 27,6 m2 mniejsza niż na wsi (66,9 m2 wobec 94,5 m2). Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe 2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny54,344,558,866,950,6 dom 1-rodzinny45,655,441,133,049,3 inny0,10,10,10,10,1 MIASTA Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny75,165,173,881,566,7 dom 1-rodzinny24,834,826,118,433,3 inny0,00,10,10,10,0 WIEŚ Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny8,77,813,315,711,5 dom 1-rodzinny91,292,186,484,088,3 inny0,10,10,20,30,2 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Mieszkania wyposażone w wodociąg miało w 2024 r. 99,8% gospodarstw osób starszych. Mieszkania wyposażone w łazienkę, ciepłą wodę bieżącą – użytkowało odpowiednio 98,6% i 99,1% 22 gospodarstw osób starszych. Gaz z sieci miało doprowadzone do mieszkań 64,3% gospodarstw osób starszych, a 25,0% korzystało z gazu z butli. Z ogrzewania centralnego (z elektrociepłowni, kotłowni osiedlowej lub lokalnego) korzystało 84,2% gospodarstw osób starszych. Najwięcej gospodarstw domowych osób starszych, które używały do ogrzewania mieszkania pieca było wśród jednoosobowych gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej, które mieszkały na wsi – 27,5% (wobec 15,5% gospodarstw domowych też mieszkających na wsi, ale bez osób starszych). Użytkowanie mieszkań, które posiadały odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2024 r. 96,0% gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej (96,9% w miastach i 93,1% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (80,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (96,7%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu wskazało 7,3% gospodarstw osób starszych, 2,9% oceniło, że mieszka w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,5% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (także przemocą, wandalizmem). Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w 2024 r. wyniosła 2,41 w skali kraju. Największa przeciętna liczba osób w gospodarstwach domowych wystąpiła w woj. podkarpackim i małopolskim, natomiast najmniejsza w woj. zachodniopomorskim i lubuskim. 2,15 2,55 2,40 2,49 2,30 2,37 2,38 2,67 2,44 2,38 2,60 2,32 2,18 2,56 2,43 2,31 2,41 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie ogółem 0,000,501,001,502,002,503,00 23 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1- osobowe 2- osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Posiada odpowiednie warunki techniczno-sanitarne 96,996,096,094,797,4 Jest położone w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu 7,07,27,37,56,8 Jest położone w rejonie szczególnie zagrożonym przestępczością, przemocą, wandalizmem 1,71,41,51,61,3 Jest położone w rejonie o złej infrastrukturze 3,83,42,92,63,6 Jest położone w rejonie o szczególnych zaletach 8,36,37,77,97,6 Posiada balkon (taras), ogródek 82,884,080,375,985,5 Jest wystarczająco ciepłe w zimie 97,497,096,795,598,0 Jest wystarczająco chłodne w lecie 96,196,796,796,097,3 Znajduje się w budynku posiadającym bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania 22,223,826,627,725,6 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS UWAGA: Dane za 2024 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci. Według subiektywnej oceny gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. 96,0% spośród nich zamieszkiwało mieszkania posiadające odpowiednie warunki techniczno-sanitarne. Odsetek ten był nieco niższy w jednoosobowych gospodarstwach domowych osób w wieku 60 lat i więcej i wyniósł 94,7%. Zdecydowana większość mieszkań gospodarstw osób w wieku 60 lat i więcej była wystarczająco ciepła w zimie i wystarczająco chłodna w lecie – po 96,7%. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej mieszkało w budynkach z barierami architektonicznymi, które utrudniały dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. Dane dotyczące sytuacji gospodarstw domowych seniorów wskazują, że pomimo ogólnego dobrego stanu mieszkań, niezbędne jest projektowanie nowych rozwiązań w polityce mieszkaniowej, które przyczynią się do poprawy komfortu życia osób starszych. Konieczne jest uwzględnienie faktu, iż pogarszający się stan zdrowia i zmieniające się możliwości psychofizyczne osób starszych wraz z postępującym wiekiem, będą wymagały dostosowywania przestrzeni, w której mieszkają, w taki sposób, aby nie ograniczała ich samodzielności. W najbliższych latach szczególnie ważne będzie likwidowanie barier architektonicznych w gospodarstwach domowych seniorów oraz otaczającej ich infrastruktury społecznej. Pomoc 24 ta powinna dotrzeć w pierwszej kolejności do tzw. „więźniów 4. piętra”, którzy ze względu na problemy z poruszaniem się są szczególnie narażeni na gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia i wykluczenie społeczne. Działania powinny uwzględnić także pomoc dla osób starszych na terenach wiejskich, które biorąc pod uwagę duże odległości i koszty życia nie są w stanie korzystać z przysługujących im usług społecznych i zdrowotnych. 3. Sytuacja rodzinna Stan cywilny osób starszych 20) Na podstawie danych porównawczych z Narodowego Spisu Powszechnego 2011 i 2021 można zauważyć, że spadek udziału wdów i wdowców w populacji Polski był znaczący. Różnica wynosi prawie 9 p. proc. (około 140 tys. osób). Prawdopodobnie jest to konsekwencją poprawy stanu zdrowia, dostępu do diagnostyki i długości życia osób starszych, w szczególności mężczyzn. Choć różnica między przeciętnym trwaniem życia kobiet i mężczyzn nadal jest znacząca to z biegiem lat się zmniejsza. W 2024 r. wyniosła 7,3 roku. Dostrzegany jest także dwukrotny wzrost liczby osób rozwiedzionych w wieku 60 lat i więcej. W 2011 r. osoby te stanowiły 4,5%, a w 2021 r. ponad 8%. Jednocześnie wzrósł udział osób żonatych zamężnych o ponad 4 p. proc. (około 1,6 mln). Na przestrzeni lat nieznaczny wzrost odnotowano w liczbie kawalerów i panien w wieku 60 lat i więcej, co może być efektem opóźniania decyzji o małżeństwie lub pozostawania w stanie wolnym do późniejszego wieku. Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Gospodarstwa domowe osób starszych według składu rodzinnego 21) Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 ogólna liczba gospodarstw domowych z osobami 60+ wyniosła 6 545,3 tys., w tym w miastach 4282,8 tys. i 2262,5 na wsi. Najczęściej występującym typem gospodarstwa osób starszych były gospodarstwa jednorodzinne – stanowiły one ponad 55% wszystkich gospodarstw (około 3,6 mln) oraz gospodarstwa 20) dane z Głównego Urzędu Statystycznego 21) dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS. 0.33 4.48 33.66 56.81 4.72 0.31 8.19 24.92 61.05 5.53 nieustalony rozwiedzione/rozwiedze... wdowy/wdowcy zamężne/żonaci panny/kawalerowie 010203040506070 NSP 2021NSP 2011 25 nierodzinne (zarówno jednoosobowe jak i wieloosobowe) – 28% (około 1,8 mln). Gospodarstw dwurodzinnych odnotowano 14,2% (prawie 1 mln), natomiast trzy i więcej rodzinnych zaledwie 2% (około 133 tys.). Analizując dane dotyczące gospodarstw nierodzinnych warto podkreślić, że dominują tam gospodarstwa jednoosobowe, których było ponad 1,5 mln (około 84,8% nierodzinnych). Świadczy to o dużej liczbie seniorów mieszkających samotnie. Dane z poszczególnych województw uwidaczniają różnice regionalne, które są konsekwencją m.in. gęstością zaludnienia i sytuacją demograficzną na tym obszarze. W województwach o większej liczbie ludności tj. woj. mazowieckie czy śląskie jest większa liczba gospodarstw jednorodzinnych oraz nierodzinnych. W woj. mazowieckim odnotowano największą liczbę gospodarstw domowych osób starszych – ponad 916, 3 tys., w tym wysoki udział gospodarstw jednorodzinnych (491,5 tys.) i nierodzinnych jednoosobowych (245,5 tys.). Na drugim miejscu znalazło się woj. śląskie (807, 3 tys.), a następnie woj. małopolskie (535,5 tys.). Najmniej gospodarstw odnotowano w woj. lubuskim (173,6 tys.) i woj. opolskim (171,0 tys.). Warto także zwrócić uwagę, że, w woj. śląskim wystąpiła duża liczba nierodzinnych gospodarstw jednoosobowych (ponad 207 tys.), a w woj. małopolskim relatywnie wysoki odsetek gospodarstw dwurodzinnych (103 tys.). Woj. lubuskie i woj. opolskie wyróżniły się z kolei relatywnie małą liczbą gospodarstw z osobami 60 lat i więcej. Miasto W miastach większość stanowiły mieszkania w gospodarstwach jednorodzinnych – 2 396,4 tys. (56%) oraz jednoosobowych nierodzinnych – 1 230,4 tys. (85%). Gospodarstwa trzy i więcej rodzinne występowały bardzo rzadko 49,2 tys. (około 1%). Gospodarstwa dwurodzinne natomiast stanowiły 396,4 tys. (ponad 9%). Najwięcej gospodarstw domowych osób w wieku 60 lat i więcej w miastach było w woj. mazowieckim (624,9 tys.). Kolejne miejsca zajęły woj. śląskie (646, 6 tys.), woj. wielkopolskie (339,5 tys.) i woj. dolnośląskie (388,5 tys.). Najmniej gospodarstw w miastach odnotowano w woj. opolskim (99,9 tys.) oraz woj. lubuskim (121,2 tys.). Porównując dane z poszczególnych regionów można zauważyć, że woj. mazowieckie miało najwięcej zarówno gospodarstw jednorodzinnych (330,7 tys.), dwurodzinnych (50,0 tys.) i wielorodzinnych (7,2 tys.). Podobnie sytuacja prezentowała się w kontekście gospodarstw jednoosobowych nierodzinnych (199,0 tys.). Wieś Spośród wszystkich 2262,5 tys. gospodarstw domowych z osobą starszą zamieszkałych na wsi ponad 82% stanowiły gospodarstwa rodzinne, przy czym 1246,3 tys. (tj. 55,1%) było tworzonych przez jedną rodzinę. Gospodarstwa domowe dwurodzinne stanowiły 23,6% ogółu gospodarstw domowych z osobą starszą i mieszkały na wsi. Widoczne jest zróżnicowanie regionalne biorąc pod uwagę skład rodzinnych gospodarstw domowych z osobami starszymi, które mieszkają na wsi. Najwięcej gospodarstw jednorodzinnych mieszkało w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim, lubuskim, opolskim i kujawsko-pomorskim, gdzie ich udziały wynosiły odpowiednio od 58,0% do 56,4%. Natomiast najmniej w małopolskim (52,4%) oraz świętokrzyskim, podlaskim, podkarpackim i śląskim (powyżej 54%). 26 Gospodarstwa dwurodzinne, w których mieszkała osoba powyżej 60 r.ż. najczęściej przebywały w województwie małopolskim (28,5%) oraz śląskim i wielkopolskim – prawie co czwarte gospodarstwo. Najmniej takich gospodarstw było w województwach: zachodniopomorskim (18,0%), warmińsko-mazurskim (19,4%), dolnośląskim i lubuskim (nieco ponad 20,0%). Gospodarstwa składające się z trzech i większej liczby rodzin występowały rzadko w każdym z województw, a ich udział oscylował pomiędzy 5,0% w województwie pomorskim a 2,8% w województwach opolskim i łódzkim. Warto zwrócić uwagę na wysokie – ponad 20% – udziały gospodarstw domowych nierodzinnych w województwach podlaskim, zachodniopomorskim, lubelskim. Najmniej gospodarstw nierodzinnych z osobą starszą było w województwie małopolskim, wielkopolskim i śląskim, a ich udziały wynosiły odpowiednio 14,3%, 14,7% i 15,2%. Analizując sytuację rodzinną należy wziąć również pod uwagę stały, na przestrzeni dziesięcioleci, spadek liczby rodzin wielopokoleniowych na rzecz rozwoju rodzin nuklearnych, a także skalę feminizacji starości. Proces ten niesie za sobą wiele wyzwań społecznych, w tym m.in. rozluźnienie relacji rodzinnych czy brak poczucia przynależności – szczególnie w przypadku osób starszych, niesamodzielnych. 4. Usługi społeczne System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia. Skierowany jest do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w trudnej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. W 2024 r. rzeczywista liczba rodzin objętych pomocą społeczną, w tym wyłącznie w postaci pracy socjalnej w 2024 r. wyniosła 851 732, w tym na wsi 334 543. W 2024 r. pomocą społeczną objęto 193 060 rodzin emerytów i rencistów. Należy zwrócić uwagę, że prawie 75% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa jednoosobowe, w tym ponad 1/3 na wsi – 64 825. WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn, wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi mogą zostać przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji usługi opiekuńcze ogółem w ramach zadań własnych gminy 22) – 111 537. 22) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 27 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich Są to usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, przyznane w formie usług sąsiedzkich. Jest to zatem jedna z form (nieobligatoryjna) świadczenia usług opiekuńczych. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Usługi te mogą być świadczone przez osobę pełnoletnią, która spełnia wymagania określone w ustawie 23) . •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 24) – 3 153. 23) ustawa o pomocy społecznej. 24) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 96.5 94.2 96.6 88.2 92.2 95.9 68.6 88.8 91.5 86.4 91.8 80.2 98.8 82.2 93.8 91.7 89.2 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 28 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności i świadczone są przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 25) – 5 139. 25) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29.2 16.4 19 39.2 18 35.8 16.1 36.9 12.7 21.1 19.2 12.4 32.9 15.5 20.1 17.2 21.6 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530354045 29 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są świadczeniem należącym do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej i realizowane są ze środków budżetu państwa dla szczególnej grupy osób wykazujących zaburzenia psychiczne. •liczba osób, w tym osób starszych, którym przyznano w drodze decyzji tego rodzaju usługi 26) – 14 555. 26) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-03 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 10.6 12.8 5.2 8.8 26.9 10.6 1.7 9.4 9.9 9.9 11 7.3 6.1 11.3 13.2 8.3 10.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 051015202530 30 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-03R za 2024 r. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia Osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkiem wsparcia może być ośrodek wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, dzienny dom pomocy, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schronisko i dom dla bezdomnych oraz klub samopomocy. •liczba ośrodków 27) – 2 676 •liczba miejsc 28) – 89 400 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 29) – 109 482. Mieszkania treningowe i wspomagane 27) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 28) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 29) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 42.5 52.2 26.7 65.7 43.1 77.2 45.8 71.3 49.3 42.2 45.6 20.3 18.3 32.4 98.6 41.4 47.7 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podlkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska 020406080100120 31 Mieszkania treningowe i wspomagane 30) są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierające te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Każde mieszkanie treningowe i wspomagane musi spełniać minimalne standardy określone w rozporządzeniu 31) . •liczba ośrodków 32) – 2 093 •liczba miejsc 33) – 5 571 liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 34) – 5 225. Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. województwoliczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie213513385 kujawsko-pomorskie123289288 lubelskie105371313 lubuskie64138112 łódzkie119303342 małopolskie143489444 mazowieckie81260223 opolskie89147156 podkarpackie3611484 podlaskie3610669 pomorskie132444520 śląskie247792846 świętokrzyskie329420360 warmińsko-mazurskie95257159 wielkopolskie184568520 zachodniopomorskie97360404 RAZEM2 0935 5715 225 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej 30) zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 31) Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2023 r. (Dz. U. 2023 r. poz. 2354) w sprawie mieszkań treningowych i wspomaganych. 32) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 33) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 32 To usługi świadczone przez dom pomocy społecznej w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej osobom pełnoletnim wymagającym wsparcia z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niebędącym mieszkańcami domu. Usługi wsparcia krótkoterminowego mogą być przyznane osobie, która wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Usługi wsparcia krótkoterminowego w domach pomocy społecznej 35) : •liczba jednostek – 34 •liczba miejsc – 151 •liczba osób korzystających – 167 36) INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób, które w nim przebywają. Możliwość pobytu w domu pomocy społecznej przysługuje osobie, która wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu oraz której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. •liczba jednostek 37) – 824 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 38) – 80 322 (49 338 miejsc dla osób urodzonych w latach 1916–1964) •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS- ów 39) – było 78 323 mieszkańców, w tym 49 338 osób w wieku 60 lat i więcej. Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. ogółem liczbaDomy Pomocy Społecznej w podziale na typy i sposoby ich łączenia 40) jednostekMieszkańców urodzonych w 35) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 36) Zgodnie z objaśnieniami: Należy wykazać liczbę osób korzystających z usługi wsparcia krótkoterminowego w ciągu całego roku sprawozdawczego (od 1 I 2024 do 31 XII 2024). Każdą osobę należy wykazać tylko jeden raz, nawet jeśli wielokrotnie skorzystała w ciągu roku z usług. 37) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 38) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 39) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 40) zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 33 latach 1916– 1964 OGÓŁEM z tego dla: 82449 338 1) osób w podeszłym wieku845 150 2) osób przewlekle somatycznie chorych13911 093 3) osób przewlekle psychicznie chorych17511 240 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie1123 317 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie35174 6) osób niepełnosprawnych fizycznie6297 7) osób uzależnionych od alkoholu124 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 1228 760 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 153 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 211 410 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 651 007 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 41) 525 713 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne Domy Pomocy Usługi opiekuńcze i bytowe w rodzinnym domu pomocy świadczone są całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony (o jakim mowa w art. 25 ustawy o pomocy społecznej). W domu takim może mieszkać od trzech do ośmiu osób wymagających wsparcia w tej formie. Z usług tych może skorzystać osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: z powodu wieku lub niepełnosprawności wymaga pomocy innych osób, nie można zapewnić jej usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. •liczba ośrodków 42) – 55 ogółem •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 43) – 406 ogółem •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług 44) – 430 ogółem. Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r. Inny podmiot prowadzący na zlecenie gminy Województwo liczba jednostek liczba miejsc liczba osób korzystających dolnośląskie32113 kujawsko-pomorskie32426 41) Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 42) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 43) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 44) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 34 lubelskie43232 lubuskie144 łódzkie144 małopolskie188 mazowieckie000 opolskie000 podkarpackie188 podlaskie75154 pomorskie32433 śląskie189 świętokrzyskie107995 warmińsko-mazurskie1497103 wielkopolskie53833 zachodniopomorskie188 RAZEM55406430 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-06 za I–XII 2024 r. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku może być prowadzona po uzyskaniu zezwolenia wojewody 45) . Wojewoda wydaje zezwolenie, jeżeli podmiot o nie występujący: spełnia warunki określone w ustawie o pomocy społecznej, spełnia standardy, o których mowa w ustawie 46) . Standardy te określają zakres usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Opieka w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku polega na świadczeniu przez całą dobę usług: 1. opiekuńczych zapewniających: •udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, • pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby, • opiekę higieniczną, • niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych, •kontakty z otoczeniem; 2. bytowych zapewniających: •miejsce pobytu, • wyżywienie, •utrzymanie czystości. Sposób świadczenia usług powinien uwzględniać stan zdrowia, sprawność fizyczną i intelektualną oraz indywidualne potrzeby i możliwości osoby przebywającej w placówce, a także prawa człowieka, w tym w szczególności prawo do godności, wolności, intymności i poczucia bezpieczeństwa. •liczba ośrodków 47) – 707 45) zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej 46) art. 68 ustawy o pomocy społecznej 47) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 35 •liczba miejsc, w tym dla osób starszych 48) – 28 896 •liczba osób, w tym osób starszych, które skorzystały z tego rodzaju usług, rodzaje DPS-ów placówek 49) – 24 956 (prowadzone w ramach działalności gospodarczej 21 542, statutowej 3 414), brak danych w zakresie osób starszych. Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – sprawozdanie MRiPS-05 za 2024 r. KADRA POMOCY SPOŁECZNEJ •liczba pracowników socjalnych (zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024) – 22 046 osób •liczba pracowników wykonujących usługi opiekuńcze 50) – zatrudnieni w OPS – 6 305, w CUS – 332 Kadra pomocy społecznej w domach pomocy społecznej (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 51) •liczba pracowników socjalnych – 1 962, •liczba pielęgniarek – 3 988, •liczba opiekunów i opiekunów medycznych – 21 124, •liczba terapeutów – 2 551, •liczba fizjoterapeutów – 991 osób. Kadra pomocy społecznej w środowiskowych domach samopomocy (etatowi) wg stanu na 31.12.2024 52) •liczba pracowników socjalnych – 346 •liczba pielęgniarek – 159 •liczba instruktorów terapii zajęciowej – 2 368 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW 48) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 49) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 50) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 51) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. 52) zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-06 za 2024 r., wg stanu na dzień 31.12.2024 r. Ogółem liczbaWojewództwo PlacówekMiejscMieszkańców dolnośląskie582 3602 086 kujawsko-pomorskie29947753 lubelskie21697590 lubuskie14415354 łódzkie331 1601 098 małopolskie562 4532 142 mazowieckie1516 7485 814 opolskie331 3101 188 podkarpackie19812687 podlaskie23963816 pomorskie873 1682 741 śląskie923 9943 442 świętokrzyskie20911742 warmińsko-mazurskie00 0 wielkopolskie461 817 1 493 zachodniopomorskie251 1411 010 RAZEM70728 89624 956 36 Opieka 75+ W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizowany jest program „Opieka 75+”, który skierowany jest do gmin miejskich, wiejskich oraz miejsko – wiejskich, liczących do 60 tys. mieszkańców. Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. Wysokość dotacji celowej z budżetu państwa w roku bieżącym nie może przekroczyć 60% kosztów realizacji zadania. W ramach programu, gmina przystępująca do jego realizacji, może skorzystać z dofinansowania ze środków budżetu państwa na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli: 1)dane świadczenie realizuje samodzielnie tj. przez pracowników ośrodka pomocy społecznej, urzędu gminy lub innych gminnych jednostek organizacyjnych lub 2)zleca realizację przedmiotowego zadania organizacjom pozarządowym lub 3)kupuje usługi opiekuńcze od podmiotów sektora prywatnego. Środki finansowe z programu mogą być przeznaczone na dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Zgodnie z danymi przekazanymi przez MRPiPS w 2024 r. program był realizowany przez 691 gmin – najwięcej w woj. mazowieckim i wielkopolskim, natomiast najmniej w woj. łódzkim i opolskim. Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że program realizowało około 28%. Dla porównania w 2023 r. było to 612 gmin. Wsparciem w ramach usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych z programu objęto łącznie 14 311 osób. 37 Wykres 26 Program Opieka 75+ Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Korpus Wsparcia Seniorów Realizowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej program „Korpus Wsparcia Seniorów” jest elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W roku 2024 program zakładał realizację dwóch Modułów: Moduł I, którego celem było zapewnienie usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich seniorom w wieku 60 lat i więcej. Usługi sąsiedzkie świadczone w ramach Modułu I obejmowały swoim zakresem pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji, oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Moduł II, którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych przez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. W ramach Modułu II gminy mogły uzyskać wsparcie finansowe na dofinansowanie zakupu, jak również kosztów użytkowania tzw. opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa oraz 45 68 45 33 43 40 14 48 25 84 52 22 26 44 46 56 1253 1599 1070 558 1180 585 218 623 903 1349 1081 579 327 565 1129 1292 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020040060080010001200140016001800 liczba osób objętych wspraciemliczba gmin realizujących projekt 38 na dofinansowanie kosztów użytkowania opasek lub innych urządzeń bezpieczeństwa zakupionych w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów w latach 2022–2023. Na realizację programu w 2024 r. przeznaczono ogółem kwotę 50 mln zł, w tym 29 840.000,00 zł na realizację Modułu I oraz 20 160 000,00 zł na realizację Modułu II. Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r. WojewództwoLiczba gmin Liczba osób w wieku 60 lat i więcej objętych wsparciem w ramach Modułu I Całkowity koszt realizacji Modułu I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” na 2024 r. (dotacja + wkład własny) – (w zł) WYKONANIE – Wysokość środków faktycznie wydatkowanych na realizację MODUŁU I programu „Korpus Wsparcia Seniorów” (dotacja) – (w zł) dolnośląskie26138654 286,09484 993,94 kujawsko-pomorskie302211 147 644,79813 341,51 lubelskie30129637 164,03502 094,60 lubuskie25141567 955,83439 565,58 łódzkie1794449 330,00350 973,67 małopolskie34211936 777,95699 148,64 mazowieckie643101 557 688,861 158 329,42 opolskie936156 608,30124 969,85 podkarpackie562761 263 064,07989 592,13 podlaskie1785418 057,27316 614,45 pomorskie432501 142 094,11886 530,51 śląskie28141609 251,36486 249,19 świętokrzyskie362411 228 148,67927 221,11 warmińsko-mazurskie22108496 849,15385 163,22 wielkopolskie362401 071 915,66796 792,78 zachodniopomorskie30178687 298,41539 961,69 RAZEM503279913 024 134,559 901 542,29 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Z analizy przekazanych danych wynika, że w 2024 r. w programie uczestniczyło ogółem 503 gminy. Wsparciem w ramach programu objęto 2 799 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w 2024 r. wyniosła 9 901 542,29 zł. Biorąc pod uwagę powyższe dane należy podkreślić, że zauważalny jest widoczny w ostatnich latach rozwój katalogu świadczonych usług społecznych, jednak ich poziom jest zdecydowanie niewystarczający. Konsekwentnie rozszerzana oferta usług, zarówno w formie ogólnokrajowych, jak i lokalnych rozwiązań, umożliwi skuteczne i dopasowane do indywidualnych potrzeb wsparcie osób najbardziej potrzebujących. Działania te przyczynią się do ograniczenia nierówności społecznych i wykluczenia społecznego w zbiorowości osób starszych. 39 5. Sytuacja na rynku pracy W 2024 r. ludność aktywna zawodowo w wieku 60–89 lat liczyła 1 438 tys. osób tj. o 0,3% mniej niż rok wcześniej (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL). Wśród tych osób 98,5% to osoby pracujące. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60–89 lat, podobnie jak w roku poprzednim, stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15–89 lat. Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2024 r., w analizowanej grupie wieku, wyniósł 65,6%. W 2024 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60–89 lat wyniósł 15,2%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,4%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2024 r. na poziomie 15,0% (wobec 15,2% rok wcześniej). Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. Wyszczególnienie OgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35014 55815 79218 30312 047 w tym osoby w wieku 60–89 lat9 4484 0065 4426 0293 418 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 7439 5588 18410 7916 952 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 438944493946492 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem17 2319 3007 93110 4906 740 w tym osoby w wieku 60–89 lat1 417927490931486 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem12 6074 9997 6087 5125 095 w tym osoby w wieku 60–89 lat8 0103 0614 9495 0832 927 Współczynnik aktywności zawodowej – w %. Dane średnioroczne. Ogółem58,565,751,859,057,7 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,223,69,115,714,4 Wskaźnik zatrudnienia – w %. Dane średnioroczne. Ogółem56,863,950,257,355,9 w tym osoby w wieku 60–89 lat15,023,19,015,414,2 Bierni zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne. Ogółem5 4382 0953 3433 3462 092 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem5 4362 0933 3433 3452 091 osoby nieposzukujące pracy – emerytura4 9581 8003 1583 0901 868 osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 29522471154141 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem786,2380,4405,8427,2359 w tym osoby w wieku 60 lat i więcej49,048,70,328,120,9 Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. Źródło: Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) ; dane dot. bezrobotnych – dane MRPiPS. Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60–89 lat wyniosła 8 010 tys. i wzrosła o 1,0% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,8% osób w analizowanej grupie wieku. 40 Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60–74 lata było pobieranie emerytury, którą w 2024 r. wskazało 91,2% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,4% biernych zawodowo w wieku 60–74 lata. W końcu 2024 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,7 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia, tj. o 0,3 tys. osób, czyli 0,2% więcej niż w końcu 2023 r. Bezrobotni powyżej 50. roku życia w końcu 2024 r. stanowili 26,9% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych wobec 26,8% rok wcześniej. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2024 r. 49,0 tys. (tj. 6,2%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do końca 2023 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 2,6 tys. osób, tj. o 4,9%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2024 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,1 tys. bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 14,0% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. (Niektóre osoby są liczone kilkukrotnie, jeśli w ciągu roku brały udział w więcej niż jednej aktywnej formie przeciwdziałania bezrobociu.) W porównaniu do 2023 r. liczba bezrobotnych powyżej 50. roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 0,6 tys. osób, tj. o 1,7%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 2,8%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50. roku życia rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,5 tys.) oraz staż (6,2 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęło w 2024 r. 96 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia i stanowili oni 22,2% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 86,7% osób powyżej 50. roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2024 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2024 r. rozpoczęło udział 595 bezrobotnych powyżej 50. roku życia, co stanowiło 20,4% ogółu bezrobotnych, którzy rozpoczęli udział w programach regionalnych. Udział w programach zakończyło 515 osób bezrobotnych powyżej 50. roku życia, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 357 osób (tj. 69,3% tych, którzy zakończyli udział). Na mocy ustawy 53) , osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia były w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Szczegółowe dane na temat udziału w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu były więc zbierane o osobach bezrobotnych w tym wieku. Na mocy ustawy o promocji (...) osoby bezrobotne powyżej 50. roku życia mogły na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo, wg ustawy bezrobotnym powyżej 50. roku życia przysługiwało pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, umożliwiających zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji przewidziała także szereg instrumentów kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: 53) z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która obowiązywała w 2024 r. 41 •pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50. rok życia, mógł otrzymać refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; •pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniający osoby, które ukończyły 50 rok życia, i w okresie 30 dni przed zatrudnieniem pozostawały w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy byli zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; •pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn byli całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; •pracodawcy lub przedsiębiorcy mogli również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60. rok życia). 6. Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2024 r. 33,1% osób w wieku 60 lat i więcej oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (36,0%) niż kobiety (31,0%). Z kolei 19,7% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (20,2% wobec 19,0%). Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,8%) niż na wsi (31,9%), „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał również większy odsetek mieszkańców miast (20,2%) niż wsi (18,9%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,2% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 3.6 15.4 45 33.5 2.5 3.8 16.5 48.7 29 2 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 KobietyMężczyźni 42 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2024 r. 62,0% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano, że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,1%) niż mężczyźni (58,9%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (62,7%) niż na wsi (60,7%). Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 4 16.2 46 31.4 2.3 3.2 15.7 49.2 29.9 1.9 bardzo źle źle tak sobie, ani dobrze, ani źle dobrze bardzo dobrze 0102030405060 wieśmiasto 41.1 58.9 35.9 64.1 nie tak 010203040506070 kobietymężczyźni 43 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m-sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2024 r. 42,0% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,5 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem Razem Poważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(- am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10042,012,729,258,0 Mężczyźni10039,312,926,460,7 Kobiety100 43,812,631,256,2 Miasta10042,013,428,658,0 Wieś10041,811,530,358,2 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 84,5% osób starszych. Z tej grupy 8,9% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,1%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2024 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. 37.3 62.7 39.3 60.7 nie tak 010203040506070 wieśmiasto 44 ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Podstawowa Opieka Zdrowotna stanowi kluczowy element systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Obejmuje świadczenia medyczne udzielane przez lekarza rodzinnego czy pielęgniarkę. Celem POZ jest zapewnienie pacjentom – w tym osobom starszym – łatwego dostępu do podstawowej diagnostyki, leczenia, profilaktyki oraz opieki zdrowotnej bez konieczności skierowania do specjalisty. Dla seniorów POZ odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu chorób przewlekłych, prowadzeniu badań kontrolnych i utrzymaniu dobrej jakości życia. •ogólna liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat: 80 413 370 •liczba porad udzielona kobietom w wieku 60 i więcej lat: 48 851 112 •liczba porad udzielona mężczyznom w wieku 60 i więcej lat: 31 561 957 •liczba porad udzielona osobom w wieku 60 i więcej lat (płeć nieokreślona): 301 Przeciętna liczba porad udzielonych w podstawowej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 5 porad, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 8,8 porady. Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna (AOS) – to część systemu opieki zdrowotnej w Polsce, która obejmuje świadczenia zdrowotne udzielane przez lekarzy specjalistów poza szpitalem, najczęściej w poradniach specjalistycznych. W ramach AOS pacjent może skorzystać z konsultacji, diagnostyki oraz leczenia w takich dziedzinach jak m.in. kardiologia, ortopedia, neurologia, dermatologia czy endokrynologia. Do skorzystania z AOS (w ramach NFZ) zwykle wymagane jest skierowanie od lekarza POZ, z wyjątkiem niektórych specjalizacji (np. ginekologa, psychiatry, onkologa). AOS jest szczególnie ważna w leczeniu schorzeń przewlekłych i wymagających specjalistycznej wiedzy. Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. OW NFZOW pacjentapłećliczba porad 01Dolnośląskiekobiety1 777 056 01Dolnośląskiemężczyźni1 110 858 02Kujawsko-pomorskiekobiety1 230 355 02Kujawsko-pomorskiemężczyźni830 277 03Lubelskiekobiety1 547 047 03Lubelskiemężczyźni967 030 04Lubuskiekobiety554 264 04Lubuskiemężczyźni393 751 05Łódzkiekobiety1 970 394 05Łódzkiemężczyźni1 186 933 06Małopolskiekobiety2 294 137 06Małopolskiemężczyźni1 501 603 07Mazowieckiekobiety3 839 260 07Mazowieckiemężczyźni2 307 131 08Opolskiekobiety535 119 08Opolskiemężczyźni362 411 09Podkarpackiekobiety1 331 459 09Podkarpackiemężczyźni934 189 10Podlaskiekobiety887 345 45 10Podlaskiemężczyźni570 261 11Pomorskiekobiety1 627 624 11Pomorskiemężczyźni1 109 790 12Śląskiekobiety3 704 650 12Śląskiemężczyźni2 410 367 13Świętokrzyskiekobiety849 585 13Świętokrzyskiemężczyźni568 126 14Warmińsko-mazurskiekobiety861 623 14Warmińsko-mazurskiemężczyźni566 349 15Wielkopolskiekobiety1 936 315 15Wielkopolskiemężczyźni1 336 015 16Zachodniopomorskiekobiety1 097 861 16Zachodniopomorskiemężczyźni736 179 PolskaPolskakobiety26 044 094 PolskaPolskamężczyźni16 891 270 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej udzielono łącznie 42,5 mln porad pacjentom w wieku 60 lat i więcej, w tym 60% z nich dotyczyła kobiet i 40% mężczyzn. Ponadto, lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,8 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,2% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2024 r. wyniosła 9,6 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 15,1 porady. Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku. Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W ramach AOS osoby w wieku senioralnym mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej we wszystkich poradniach specjalistycznych dedykowanych pacjentom dorosłym, zgodnie z aktualnymi potrzebami wynikającymi ze stanu zdrowia. Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. liczba pacjentów geriatrycznych63 224 wartość rozliczonych świadczeń348 503 482 zł liczba świadczeniodawców138 liczba oddziałów geriatrycznych 60 liczba łóżek1 266 54) liczba korzystających33 353 liczba poradni geriatrycznych110 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka długoterminowa Opiekę długoterminową definiuje się jako zakres usług udzielanych osobom z ograniczoną fizyczną, psychiczną lub poznawczą zdolnością funkcjonowania, które na skutek tych ograniczeń przez dłuższy czas stają się zależne od pomocy w podstawowych aktywnościach życia codziennego. Opiekę tę można traktować jako całokształt działań medycznych i społecznych polegających 54) dane za 2023 r. 46 na świadczeniu długotrwałej opieki pielęgniarskiej, rehabilitacji, świadczeń terapeutycznych i usług pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz kontynuacji leczenia farmakologicznego i dietetycznego osobom przewlekle chorym i niesamodzielnym, które nie wymagają hospitalizacji w warunkach oddziału szpitalnego. Opieka ta może być udzielana przez opiekunów formalnych (personel medyczny i pracowników pomocy społecznej) lub opiekunów nieformalnych (rodzinę, bliskich, wolontariuszy). W Polsce pod pojęciem opieki długoterminowej zwykło się rozumieć korzystanie z systemu opieki zdrowotnej (co odzwierciedla również formalne nazewnictwo systemu świadczeń gwarantowanych, gdyż jedynie świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w systemie ochrony zdrowia są udzielane jako „świadczenia opieki długoterminowej”, natomiast świadczenia opiekuńcze udzielane w ramach systemu pomocy społecznej przyjmują formalnie inną nazwę, stosownie do ich rodzaju i zakresu). Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach ostrego oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. W ramach kamienia milowego A70G Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) 55) trwa aktualnie realizacja priorytetów reformy opieki długoterminowej w Polsce określonych na podstawie strategicznego przeglądu opieki długoterminowej w Polsce (w oparciu o wnioski z realizacji kamienia milowego A69G). Reforma zakłada wejście w życie do końca 2025 r. przepisów prawnych zapewniających w szczególności: •zdefiniowanie „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej); •zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”; • zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego; • zmianę przepisów lub przyjęcie nowych przepisów dotyczących standardów jakości opieki długoterminowej w ramach systemów pomocy społecznej i opieki zdrowotnej, w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy; •wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz działalność informacyjną. Nowe definicje opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna nieformalnego zostaną wprowadzone w życie poprzez ustawę. Rozwiązanie to pozwoli na formalne włączenie w obszar opieki długoterminowej działań z zakresu pomocy społecznej lub wsparcia osób z niepełnosprawnościami. 55) realizowanego w ramach reformy A4.6 „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” 47 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych 490 liczba zakładów pielęgnacyjno- opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie 62 liczba pacjentów korzystających ze świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych 107541 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 3 391 088 039 zł, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców1 417 świadczeniodawców liczba wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa) 9 590 272 wizyty pielęgniarki lub fizjoterapeuty, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba porad lekarskich (w opiece stacjonarnej i domowej) w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej 3 229 917 porad lekarskich, uwzględniając pacjentów w wieku >= 60 lat liczba oczekujących do ZPO i ZOL-i22 011 (dane NFZ) przeciętny czas oczekiwania na miejscewarunkowany wypisem pacjenta Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe. Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej osobom starszym są udzielane w warunkach: •stacjonarnych – w hospicjach domowym i oddziałach medycyny paliatywnej; •ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; •domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. liczba hospicjów stacjonarnych148 liczba łóżek4 737 56) liczba hospicjów domowych 568 liczba pacjentów korzystających z opieki paliatywnej i hospicyjnej 93 063 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń 1 674 280 202 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców 544 Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia 56) dane za 2023 r. Dane za 2024 r. są aktualnie niedostępne. 48 Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia finansowane i realizowane są w oparciu o rozporządzenie 57) . Wykaz świadczeń w nim zawartych obejmuje świadczenia ambulatoryjne i stacjonarne. W systemie nie są realizowane świadczenia dedykowane wyłącznie osobom starszym – świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają z rehabilitacji na zasadach ogólnych tj. 1.udzielanej w warunkach ambulatoryjnych: •lekarskiej ambulatoryjnej opieki rehabilitacyjnej, •fizjoterapii ambulatoryjnej; 2.udzielanej w warunkach domowych – fizjoterapii domowej; 3.udzielanej w warunkach ośrodka/oddziału dziennego: •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji osób z dysfunkcją słuchu i mowy, •rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku, •rehabilitacji pulmonologicznej; 4.udzielanej w warunkach stacjonarnych: •rehabilitacji neurologicznej, •rehabilitacji ogólnoustrojowej, •rehabilitacji kardiologicznej, •rehabilitacji pulmonologicznej. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim i różnorodnym spektrum zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy lekarz kierujący, wystawiając skierowanie decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r. liczba pacjentów korzystających z rehabilitacji1 929 285 pacjentów w wieku >= 60 lat wartość rozliczonych świadczeń4 696 401 096 zł dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba świadczeniodawców2 781 (2 611 udzielało świadczeń pacjentom w wieku >= 60 lat) liczba porad lekarskich, 881 831 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba wizyt fizjoterapeutycznych, 3 640 263 dla pacjentów w wieku >= 60 lat liczba zabiegów fizjoterapeutycznych skierowanych do osób w wieku 60 lat i więcej 200 621 268 dla pacjentów w wieku >= 60 lat Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Do najczęściej występujących rozpoznań wśród pacjentów w wieku 60 lat i więcej, którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej należały: M47 – Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, M15 – Zwyrodnienia wielostawowe, M17 – Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych (gonartroza). 57) rozporządzenie Ministra Zdrowia z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2023 poz. 1954). 49 Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 58) . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób w wieku 60 lat i więcej: • świadczenia stacjonarne – świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia; • świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60. roku życia. W 2024 r. udzielono łącznie 7 638 świadczeń psychogeriatrycznych osobom w wieku 60 lat i więcej. Ratownictwo medyczne W 2024 r. ze świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w zakresie pozaszpitalnym skorzystało 3 153,7 tyś. osób, z tego 1 593,6 tys. osób stanowiły osoby w wieku 65 lat i więcej (50,5%). Ponadto 4 093,0 tys. osób skorzystało ze świadczeń w izbie przyjęć lub SOR w trybie ambulatoryjnym. Osoby w wieku 65 lat i więcej stanowiły prawie 25% tej grupy. Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. Z ogółem w wiekuWyszczególnienie Ogółem 65 lat i więcej 0–64 lata Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia (w tys.) 3 153,71 593,61 560,0 Osoby, którym udzielono świadczeń w ramach systemu PRM na miejscu zdarzenia na 1 tys. ludności w danym wieku 8420952 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym (w tys.) 4 093,0993,53 099,4 Osoby, którym udzielono świadczeń w izbie przyjęć i SOR w trybie ambulatoryjnym na 1 tys. ludności w danym wieku 109130104 Źródło: Badanie GUS (formularz ZD-4) Lecznictwo uzdrowiskowe Ponadto, w 2024 r. odnotowano 849,6 tys. kuracjuszy leczenia uzdrowiskowego w trybie stacjonarnym i ambulatoryjnym (z wyłączeniem cudzoziemców). Z tej liczby kuracjuszy leczonych stacjonarnie i ambulatoryjnie w wieku 65 lat i więcej było 477,3 tys. osób (tj. 56,2% ogółu kuracjuszy). Najwięcej kuracjuszy odnotowano na terenie woj. kujawsko-pomorskiego (117 647) oraz woj. zachodniopomorskiego (94 630). 58) Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. 50 KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku), a liczba pracujących lekarzy specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych wynosiła 26 512. Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych 2 434 lekarzy 59) . Według metodologii Ministerstwa Zdrowia za aktywnego zawodowo lekarza uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM). Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Naczelna Izba Lekarska za aktywnego zawodowo lekarza uznaje osobę, która składa oświadczenie aktywności zawodowej w Naczelnej Izbie Lekarskiej i nie zgłasza zaprzestania aktywności zawodowej lub nie została zgłoszona jej śmierć ani nie zidentyfikowano zgonu w danych GUS (identyfikacja jest przeprowadzana 1–2 razy w roku). Na koniec 2024 r. liczba lekarzy pracujących w dziedzinie: • geriatrii była równa 559 lekarzy – najwięcej w woj. śląskim (111) oraz woj. mazowieckim (95), najmniej w woj. świętokrzyskim (6) oraz woj. warmińsko-mazurskim i opolskim (9); • chorób wewnętrznych była równa 26 512 lekarzy – najwięcej w woj. mazowieckim (5 930) oraz woj. śląskim (3 425), natomiast najmniej w woj. lubuskim (430) oraz woj. opolskim (495). Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki przygotowane na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnym okresie życia oraz w różnym stanie zdrowia, a także pielęgniarki z kwalifikacjami specjalistycznymi uzyskanymi w procesie kształcenia podyplomowego w poszczególnych dziedzinach: •chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, •anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, • pielęgniarstwa opieki długoterminowej, •neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, •opieki paliatywnej, •podstaw rehabilitacji. Zgodnie z danymi za 2024 r. zatrudnionych było łącznie 230 750 pielęgniarek (stan na ostatni kwartał roku). Za aktywną zawodowo pielęgniarkę uważa się osobę posiadającą prawo wykonywania zawodu (PWZ), która znajduję się w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych (CWPM) 60) . 59) według metodologii DAiS MZ. 60) Według metodologii Ministerstwa Zdrowia. 51 Na podstawie danych z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (CWU) zweryfikowano czy dana osoba pracuje – czy odprowadza składki do ZUS (w tym są osoby na własnej działalności oraz pracujący emeryci). Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. Według danych Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych, według stanu na dzień 31.12.2024 r., liczba pielęgniarek z poszczególną specjalizacją była równa: •pielęgniarstwo geriatryczne – 2 866, •pielęgniarstwo internistyczne – 12 828, •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 3 258, •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 2 962, •pielęgniarstwo rodzinne – 5 822. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych nie publikuje danych dotyczących kursów specjalistycznych. Ze względu na brak wystarczającej jakości danych dotyczących szkoleń specjalizacyjnych nie prowadzone są analizy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podziale na dodatkowe szkolenia czy kursy. NIPiP publikuje jednak dane dotyczące osób, które ukończyły kurs kwalifikacyjny w określonej dziedzinie pielęgniarstwa (stan na 31.12.2024 r.) i liczby te prezentują się następująco dla wybranych, przykładowych dziedzin: •pielęgniarstwo geriatryczne – 525 •pielęgniarstwo internistyczne – 213 •pielęgniarstwo opieki długoterminowej – 12 018 •pielęgniarstwo opieki paliatywnej – 3 210 •pielęgniarstwo rodzinne – 24 420. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r., w placówkach ochrony zdrowia pracowało 13 477 opiekunów medycznych 61) – najwięcej w woj. śląskim (1 872) oraz woj. mazowieckim (1 744), natomiast najmniej w woj. podlaskim (229) oraz woj. świętokrzyskim (241). 61) Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (Bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS). 52 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Zdrowia Jednocześnie, łącznie 2 457 opiekunów medycznych pracowało w obszarze opieki długoterminowej – podobnie jak w przypadku liczb na poziomie ogólnokrajowym – najwięcej w woj. mazowieckim (431) oraz woj. śląskim (329), natomiast najmniej w woj. podlaskim (31) oraz woj. świętokrzyskim (41). Starzenie się jest związane ze stopniowym pogorszeniem się stanu zdrowia i narastaniem problemów z wykonywaniem codziennych czynności. Stanowi to znaczące wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia w zakresie dostępności świadczeń medycznych oraz opieki długoterminowej. Realizowana reforma opieki długoterminowej, w ramach KPO, poprzez miedzy innymi zdefiniowanie opieki długoterminowej wraz z określeniem usług i świadczeń zaliczanych do tego obszaru, pozwoli na określenie rzeczywistego zaspokojenia potrzeb w tym zakresie, identyfikację skali niezaspokojonych potrzeb oraz podjęcie działań zmierzających do lepszej koordynacji wsparcia pomiędzy systemem ochrony zdrowia i pomocy społecznej. 7. Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu Osoby starsze posiadają najniższe kompetencje cyfrowe na tle innych grup wiekowych. Wśród osób w wieku 55–64 posiadający podstawowe lub ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe stanowili w 2024 r. 30,8%, natomiast w grupie 65–74 lata tylko 13,7%. W przypadku szerszej grupy wiekowej – osób w wieku od 55. do 74 roku życia osoby z co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi stanowiły 22,0% tej grupy (tj. 1 911 602 osób z 8 699 943). Dla porównania w Polsce osób z co najmniej podstawowymi kompetencjami cyfrowymi (wśród osób w wieku 16–74 lata) było 48,8%. 637 953 507 241 1872 911 229 537 375 1744 1258 793 367 607 1153 1293 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 0200400600800100012001400160018002000 Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy)* 53 W 2024 r. w stosunku do roku poprzedniego odnotowano poprawę w zakresie wzrostu kompetencji cyfrowych osób starszych, w tym zmniejszenie wśród tej grupy liczby osób nigdy nie korzystających z Internetu. W 2023 r. wśród osób w wieku 55–74 było 18,4% posiadających podstawowe oraz ponadpodstawowe kompetencje cyfrowe (tj. 1 628 030 z 8 826 908), natomiast osoby nigdy nie korzystające z Internetu stanowiły 25,8% tej grupy (tj. 2 274 586 z 8 826 908 osób). Najwięcej osób nigdy nie korzystających z Internetu było również wśród najstarszych grup wiekowych. Osoby, które nigdy nie korzystały z internetu (pierwotne wykluczenie cyfrowe) wśród osób w wieku 60–74 lata stanowiły 26,5%. Dla porównania w Polsce osoby nigdy nie korzystające z internetu wśród osób w wieku 16–74 lata stanowiły 8,5% w 2024 r. Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 36,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie – 19,0%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia – 8,3%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,4% osób w wieku 60–74 lata. Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS W Polsce w 2024 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało łącznie 22 886,4 tys. osób w wieku 16–74 lata, z tego 4542,4 tys. osób w wieku 60–74 lata – stanowiło to 66,5% ogółu osób w tej grupie wieku, wobec 61,9% w roku poprzednim. 66.5 36.9 19 8.3 2.4 67.6 37.1 19.5 8.7 2.3 65 36.7 18.2 7.7 2.4 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 latakobietymężczyźni 73.8 67.6 2.4 3.7 26.2 73.2 65 2.9 5.2 26.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu kobietymężczyźni 54 Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2024 r. 67,6% kobiet i 65,0% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Szkoła międzypokoleniowa W celu wzmacniania kompetencji cyfrowej seniorów – Minister ds. Polityki Senioralnej Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Edukacji Narodowej, i Państwowy Instytut Badawczy NASK – zrealizowali wspólnie projekt „Szkoła międzypokoleniowa”. Konkurs był skierowany do szkół podstawowych i ponadpodstawowych podłączonych do Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Zadaniem szkół biorących udział w rywalizacji było zaangażowanie swoich uczniów i zorganizowanie z nimi międzypokoleniowych warsztatów dla seniorów dotyczących bezpiecznego korzystania z Internetu. Projekt miał na celu otwarcie szkół na zajęcia z udziałem seniorów oraz stworzenie warunków do integracji międzypokoleniowej. Nauczyciele wraz ze swoimi uczniami mieli za zadanie wymyślić i zorganizować warsztaty dla seniorów poświęcone kompetencjom cyfrowym i cyberbezpieczeństwu, podczas których dzielili się nie tylko swoją wiedzą i umiejętnościami, ale też rozpoczęli bezcenny międzypokoleniowy dialog. W inicjatywie udział wzięło ponad 1550 szkół, 10 tysięcy seniorów oraz 11 tysięcy uczniów, którzy razem pracowali nad przełamywaniem barier cyfrowych. Dzięki zaangażowaniu młodszych pokoleń, osoby starsze mogły nauczyć się korzystania z internetu, aplikacji mobilnych, a także zdobyć wiedzę z zakresu cyberbezpieczeństwa. Czytelnictwo wśród osób starszych W 2024 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5,4 mln czytelników, z czego 18,5% stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2023 r. jest to o 0,6 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,8%), woj. warmińsko-mazurskiego (21,4%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,4%) i woj. podkarpackiego (15,4%). Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) 23.8 17.6 21.4 18.8 20.8 18.9 17.6 15.4 18.3 17.3 14.4 20.4 20.7 17.5 20.6 20.4 18.5 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie Polska ogółem 051015202530 55 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Aktywność edukacyjna W 2022 r. 62) w Polsce 31,7% osób w wieku 60–69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18–69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18–69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60–69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwie k formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalny m W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. ogółem24 83313 3992 2884 9176 64611 98811 435 w tym 60–642 361800•1781797401 561 65–69 lat2 529749•1261277321 780 mężczyźni 12 2246 4259632 2893 0345 7045 800 w tym 60–641 107387•109110337721 65–69 lat1 056266•25 v 26 v 256790 kobiety 12 6096 9741 3252 6283 6126 2835 635 w tym 60–641 254413•6869404841 65–69 lat1 473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60–69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 63) W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. ogółem 24 83317 91311 2715 3461 2976 679 w tym 60–642 3611 340940309911 008 65–69 lat2 5291 3828953771101 124 mężczyźni 12 2248 6865 5162 6015693 413 w tym 60–641 10762343615136 v 479 62) Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 63) (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 56 65–69 lat1 05653837513925 v 501 kobiety 12 6099 2275 7542 7457273 266 w tym 60–641 25471750415755 v 529 65–69 lat1 47384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022”, GUS Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 64) udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko-pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22, GUS Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Mając na uwadze, że dane z GUS dotyczące liczby UTW w Polsce pochodzą z badania realizowanego w cyklu kilkuletnim – poniżej umieszczona została także informacja aktualizująca, przekazana przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Zgodnie z przekazanymi danymi dokładne ustalenie działających w Polsce UTW jest trudne i zawsze obarczone błędem, z uwagi na różnorodność form organizacyjno-prawnych, w jakich działają. Jedynie UTW posiadające osobowość prawną – Stowarzyszenia i Fundacje (wpisane do KRS) są łatwe do identyfikacji – jest ich ok. 40%. Pozostałe funkcjonują w ramach: jednostek samorządu terytorialnego, (jak GOSIR-y, Domy Kultury), w strukturach wyższych uczelni, państwowych i prywatnych jako jednostki administracyjne. Najtrudniejsze do identyfikacji są UTW działające w strukturach innych osób prawnych np. Towarzystwach Krajoznawczych, Kulturalnych, spółkach sportowych, Cechach Rzemiosł, Zakładach Doskonalenia Zawodowego i innych. 64) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 57 Fundacja Ogólnopolskie Porozumienie UTW podjęła próbę uaktualnienia posiadanych danych i drogą wywiadów z jednostkami samorządami oraz w oparciu o własne dane. Wg Fundacji Ogólnopolskie Porozumienie UTW aktualnie funkcjonuje 707 UTW na terenie całej Polski. Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach Źródło: dane przekazane przez Fundację Ogólnopolskie Porozumienie UTW. Aktywność społeczna i kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. Z ogółem osoby powyżej 60 lat WyszczególnienieOgółem razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem256 05753 21130 96022 251 w tym: teatralnych25 9115 1123 2131 899 muzycznych – instrumentalnych 37 0154 1612 4571 704 wokalnych i chórów49 02619 19212 4996 693 folklorystycznych53 11618 4907 76010 730 tanecznych77 0493 4902 868622 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem534 689177 039134 16942 870 27 38 50 24 87 46 19 19 20 130 53 31 24 27 69 43 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 020406080100120140 58 w tym: plastycznych/ technicznych117 29412 1858 5853 600 tanecznych81 7046 3995 447952 muzycznych 48 3843 5782 5431 035 informatycznych4 7011 1121 02488 fotograficznych i filmowych6 20891284369 teatralnych12 9351 2801 001279 turystycznych i sportowo- rekreacyjnych 71 93121 37916 8894 490 literackich5 0502 1751 687488 seniora71 47467 91945 59522 324 Uniwersytetów Trzeciego Wieku 48 61045 42738 8646 563 dyskusyjnych klubów filmowych 8 1962 1552 042113 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem70 9239 9697 6102 359 w tym: języków obcych13 3962 2152 074141 plastycznych13 2421 8261 212614 nauki gry na instrumentach11 1241195366 wiedzy praktycznej5 0011 030500530 tańca12 9931 8951 709186 komputerowych2 5881 405974431 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. 59 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07), stan na 31 XII Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły ponad 20% uczestników tych stałych form działalności. Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 65) r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60–64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65–89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60–89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. 65) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 3490 18490 19192 4161 5112 53211 2868 7760 12499 2457 3213 30960 622 10730 6693 1704 1899 22251 taneczne folklorystyczne wokalne i chóry muzyczno-instrumentaln... teatralne ogółem 0100002000030000400005000060000 wieśmiastorazem 60 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 66) Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem raze m znajomych , przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomyc h społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości raze m raze m stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczn y WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60– 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65–89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60– 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65–89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60– 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65–89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60–64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65–89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2024 r. w kraju funkcjonowało 498 gminnych rad seniorów 67) . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 20% gmin. 66) 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 67) Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 poz. 1153). 61 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Analizując dane z lat poprzednich można zauważyć, że liczba rad seniorów systematycznie rośnie, jednak jest ona w dalszym ciągu niewystarczająca. Postępujące zmiany demograficzne powinny skłaniać władze lokalne do tworzenia polityk publicznych i rozwiązań, które w sposób systematyczny i trwały będą wspierały potencjał osób starszych w lokalnej społeczności oraz zapewniały im bezpieczne i aktywne formy spędzania czasu wolnego. Działalność rad będzie się przyczyniała także do właściwego zidentyfikowania potrzeb i możliwości osób starszych. Aktywność sportowa osób starszych Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 68) można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie – 1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą – 3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną – o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sportowych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. 68) Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 197 290 338 380 377 423 456 460 498 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0100200300400500600 62 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 40 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich 36.7 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 41 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 63 wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Wykres 41 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2024 r. funkcjonowało 17 451 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim, woj. wielkopolskim i woj. lubelskim. W porównaniu do 2023 r. nastąpił wzrost o ponad 3 335 nowych KGW. Łącznie w 2024 r. na Koła gospodyń wiejskich wydano 143 189 964,86 zł. Uczestnictwo osób starszych w podróżach Aktywność turystyczna osób starszych jest wielowymiarowa. Aktualnie seniorzy coraz chętniej korzystają z różnych form turystyki – zarówno krajowej, jak i zagranicznej – co sprzyja ich integracji społecznej, poprawie zdrowia fizycznego oraz dobrostanu psychicznego. Turystyka dla osób starszych obejmuje różnorodne formy, takie jak wyjazdy rekreacyjne, zdrowotne, edukacyjne, a także uczestnictwo w specjalistycznych programach „silver tourism” dostosowanych do ich potrzeb i możliwości. Wyjazdy te umożliwiają seniorom nie tylko poznawanie nowych miejsc, ale także rozwijanie zainteresowań, budowanie relacji społecznych oraz aktywne spędzanie czasu wolnego. Ponadto aktywność turystyczna sprzyja przeciwdziałaniu izolacji społecznej, poprawia samopoczucie i motywuje do prowadzenia zdrowego stylu życia. W 2024 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat i więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) wyniósł 12,8% tj. o 0,7 p. proc. więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat i więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2024 r. 9,1% ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej, a wsi– 3,8%. 779 2275 794 1033 554 662 666 1174 303 2400 1162 1519 333 1872 1101 824 zachodniopomorskie wielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazowieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujawsko-pomorskie dolnośląskie 050010001500200025003000 64 PROGRAMY SKIEROWANE DO SENIORÓW Program wieloletni Senior+ na lata 2021–2025 Program zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. • według danych zebranych od wojewodów, w 2024 r. utworzono 15 Dziennych Domów Senior+ i 25 Klubów Senior+, •dofinansowanie do funkcjonowania otrzymały 704 ośrodki wsparcia „Senior+”. Program Wieloletni na rzecz osób starszych Aktywni+ na lata 2021–2025 W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe, 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. •dofinasowanych zostało łącznie 199 ofert, •Minister do spraw Polityki Senioralnej, przyznała dodatkowo dotację dla 92 organizacji z terenów objętych stanem klęski żywiołowej – dotacje pochodziły z w rezygnacji z realizacji zadań publicznych przez inne organizacje oraz ze środków na obsługę techniczną Programu, •w sumie w ramach realizacji programu w 2024 r. zawarto 282 umowy dotacyjne. W 2024 r. najwięcej dofinansowanych projektów należało do organizacji z województw: dolnośląskiego (61), śląskiego (57), małopolskiego (22) i zachodniopomorskiego (17) – łącznie 157 projektów. W tych województwach zrealizowano ponad 55% wszystkich projektów. Z kolei najmniej projektów zrealizowały organizacje z województw: świętokrzyskiego (3), łódzkiego (7), pomorskiego (7) i kujawsko-pomorskiego (7), co łącznie daje 8,5%. 65 Wykres 42 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa Źródło: Dane własne Departamentu Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 Konkurs ofert „Program Wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 Ważnym uzupełnieniem były działaia Ministerstwa Sportu i Turystyki w roku 2024 na rzecz osób starszych w zakresie turystyki społecznej w ramach 3 Programów dotacyjnych. Wsparcie finansowe otrzymało 49 zadań realizujących cele związane z udostępnianiem usług turystycznych dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorów, oraz przeznaczono na ich realizację ponad 10 mln zł, z czego ponad 2,5 mln z budżetu państwa i 7,5 mln z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Celem wszystkich powyższych działań wspieranych przez Ministerstwo Sportu i Turystyki było zapewnienie możliwości podróżowania oraz wyrównywania szans uprawiania turystyki jak największej liczbie beneficjentów turystyki społecznej, w tym seniorom. W 2024 r. zrealizowano w MSiT następujące działania w obszarze turystyki, w ramach których zrealizowano cele na rzecz osób starszych: – Konkurs ofert pn. „Program wsparcia Turystyki” – Edycja 2024 W ramach konkursu zrealizowano 13 zadań, których efekty związane były z udostępnianiem usług turystycznych seniorom. Na realizację powyższych zadań wydatkowano łącznie kwotę 2 466 612 zł. – Program „Polskie szlaki turystyczne” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 9 zadań, na które Minister Sportu i Turystyki przyznał dofinansowanie w łącznej wysokości 2 963 540,77 zł. Zadania te realizowały cele związane z udostępnianiem szlaków turystycznych m.in. osobom starszym. – Program „Turystyka bez barier” – Edycja 2024 W ramach programu zrealizowano 16 zadań, które skierowane były do osób starszych i przeznaczono na dofinansowanie w łącznej kwocie 3 494 584,57 zł. Podsumowanie działań w 2024 r.: W ramach ww. programów dotacyjnych zrealizowano na rzecz seniorów 38 zadań, na które wydatkowano łącznie ok. 9 mln zł, z czego z budżetu państwa ok. 2,5 mln zł i ok. 6,5 mln zł z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. 61 7 1515 7 22 15 14 10 9 7 57 3 11 12 17 0 10 20 30 40 50 60 70 dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 66 Efekty wszystkich zrealizowanych działań w 2024 r. w tym dla seniorów to m. in.: •ok. 2 tys. seniorów było uczestnikami wyjazdów krajoznawczych, •ok. 138 km nowych szlaków rowerowych dostępnych dla seniorów, •19 km nowych szlaków pieszych z elementami infrastruktury zapewniającymi dostępność dla seniorów; •7 nowych narzędzi cyfrowych dostosowanych dla osób o szczególnych potrzebach (aplikacje mobilne, portale informacyjno-krajoznawcze); •3 konferencje dot. turystyki dostępnej. Program NOWEFIO Pośrednio seniorzy wspierani są również w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030, realizowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. W ramach Programu dofinansowywane są działania podejmowane przez organizacje pozarządowe obejmujące m.in.: • zwiększanie aktywności i samoorganizacji obywatelskiej, w tym działania adresowane do osób starszych – w ramach Priorytetu 2. Programu, •wspieranie tworzenia i aktywnej działalności rad seniorów przy jednostkach samorządu terytorialnego – w ramach Priorytetu 3. Programu. W ramach edycji 2024 Programu dofinansowano 17 projektów adresowanych do seniorów, które zostały wsparte środkami NOWEFIO 2024 na łączną kwotę 3 091 038 zł. 8. Równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 69) . Zasada równości obywatela wobec prawa, która głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 70) w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości 69) (Dz. U. z 1997 r. poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 70) z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 620). 67 w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi: • przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, •debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku, • wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach–wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, • współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, •organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022–2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 71) oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2023 72) . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami. Na podstawie przepisów ustawy 73) , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 74) . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 75) , natomiast od 2022 r. artykuł 76) . Krajowy Program 71) z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1673). 72) Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 r. poz. 1204). 73) o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 74) Wymienionych w art. 9a ust. 11–11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75) art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 76) art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 68 Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: •zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej; • zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową; • zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową; • zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W 2023 r. odnotowano 15 403 osoby starsze, doświadczające przemocy w rodzinie, objętych w danym roku działaniami w ramach procedury „Niebieskie Karty” – w tym prawie 80% stanowiły kobiety. Z punktów konsultacyjnych skorzystało 1 739 osób starszych, z pomocy w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 17 osób starszych, z miejsc całodobowych w gminnych i powiatowych ośrodkach wsparcia – 3 osoby starsze. Ponadto liczba osób doznających przemocy w rodzinie, które skorzystały z pomocy w ośrodkach interwencji kryzysowej wyniosła 917 osób starszych. Z miejsc całodobowych w ośrodkach interwencji kryzysowej skorzystało 25 osób starszych. Z pomocy w innych placówkach świadczących specjalistyczną pomoc dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie skorzystały 303 osoby starsze, w tym 75% stanowiły kobiety. Z różnych form pomocy w specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie skorzystało 207 osób w wieku 60 lat i więcej. Dodatkowo 49 osób starszych zostało objętych monitoringiem po opuszczeniu specjalistycznych ośrodków wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, u których przemoc w rodzinie ustała. Imigranci w wieku senioralnym Departament Pomocy Socjalnej Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewnia świadczenia pomocy socjalnej i opieki medycznej jedynie tym cudzoziemcom, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub otrzymali zaświadczenie o objęciu ochroną czasową. Spośród wszystkich zarejestrowanych w Departamencie Pomocy Socjalnej świadczeniobiorców pomocy socjalnej i opieki medycznej, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej, liczyli w 2024 r. 226 osób, co stanowi 3,59% całkowitej liczby świadczeniobiorców (dane na dzień 31.12.2024 r.). Wśród nich zaledwie 23 osoby mieszkały w ośrodkach dla cudzoziemców, a 203 osoby wybrały możliwość zamieszkania poza ośrodkiem. We wskazanej grupie 226 cudzoziemców w wieku 60+, znajdowało się 141 kobiet i 85 mężczyzn. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Policji Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2024 r. dokonano 68 177 przestępstw, w tym 21 960 oszustw wobec osób w wieku 60 lat i więcej. Jednocześnie w 2024 r. policjanci w całym kraju zrealizowali 648 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym bezpieczeństwa seniorów, w ramach których odbyło 69 się 17 445 spotkań, z udziałem 416 791 osób. Jako przykłady przedmiotowych działań realizowanych przez Policję w 2024 r. na rzecz ochrony osób starszych można wskazać: 1. Ogólnopolską kampanię społeczną #ZnamTeNumery, której celem jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założenia kampanii to: uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj, nie ufaj”. W ramach kampanii Telewizja Puls wspólnie z Komendą Główną Policji oraz Fundacją Pod Dębem przygotowuje materiały na stronę internetową, np. spoty edukacyjne, które są wykorzystywane przez policjantów podczas spotkań z seniorami, ale również są emitowane na ekranach w salach obsługi klientów w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w sanatoriach, komunikacji miejskiej, itp. Ponadto przygotowano plakaty, ulotki w formie plików graficznych, które są drukowane i rozdawane przez policjantów seniorom. Twarzami projektu są znani i lubiani bohaterowie serialu Telewizji Puls „Lombard. Życie pod zastaw”. Należy podkreślić, że cztery odcinki w dwóch ostatnich sezonach (po dwa na sezon) były poświęcone oszustwu metodą na tzw. legendę. Należy dodać, że w 2024 r. zrealizowano kolejną odsłonę kampanii „#ZnamTeNumery”, skierowaną do seniorów i ich bliskich – akcję Emerytura na maxa, która opierała się na wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Do kampanii włączyły się: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe S.A., Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, zaś patronami merytorycznymi były: Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości 77) , Związek Banków Polskich, Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. 2.Program profilaktyczny Świadomy Senior=Bezpieczny Senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 537 spotkań, w których wzięło udział 12 258 osób, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. Urząd Wojewódzki w Białymstoku, Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, Kuratorium Oświaty w Białymstoku, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku, Uniwersytet Trzeciego Wieku w Białymstoku, Muzeum Wojska Polskiego w Białymstoku, Polski Związek Niewidomych (organizator Komenda Wojewódzka Policji 78) w Białymstoku). 3.Program profilaktyczny Bezpieczne Życie Seniorów, którego głównym celem jest podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, a także uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej podmioty działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 484 spotkania, w których wzięło udział 8 309 seniorów. W projekcie pośrednio uczestniczą m.in. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, Wielkopolski Urząd Wojewódzki, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu, Straż Miejska, Kluby Seniora, Domy Kultury (organizator KWP w Poznaniu). 77) dalej CBZC. 78) dalej KWP 70 4.Program profilaktyczny Bezpieczny senior, którego głównym celem jest podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, poprzez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawę świadomości prawno-wiktymologicznej, jak również zapoznanie adresatów programu ze specyfiką pracy w terenie, m.in. pracowników zakładu energetycznego, gazowni, poczty, pracowników socjalnych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 694 spotkania, w których wzięło udział 10 896 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in. przedstawiciele lokalnych władz i mediów, Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej, Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej, Fundacja PZU, Uniwersytet Trzeciego Wieku, Gminne Rady Seniorów, Ośrodki i Domy Pomocy Społecznej, Kluby Seniora (organizator KWP w Rzeszowie). 5.Program profilaktyczny Roztropny senior, którego głównym celem jest ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 614 spotkań, w których wzięło udział 96 926 osób. Podmiotami partnerskimi są Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Uniwersytet Szczeciński, ZUS, Rzecznik Praw Konsumenta, Kluby Seniora (organizator KWP w Szczecinie). 6. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberbank 3.0, których głównym celem jest upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 67 spotkań, w których wzięło udział 1 173 seniorów. Podmiotami partnerskimi programu są m.in.: Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach, Domy i Kluby Seniora, ZUS, Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytety III Wieku, Ośrodki Pomocy Społecznej, lokalne media, (organizator KWP w Kielcach). 7. Działania informacyjno-edukacyjne Cyberdojrzali. Bądź mądrzejszy od oszusta, których celem jest budowanie świadomości w zakresie rozpoznawania i unikania oszustw przez osoby starsze, zarówno w Internecie, jak i w realnym świecie. Powyższe działania polegają na organizowaniu cyklicznych webinariów, na których w przystępny sposób prezentowana jest szeroko pojęta problematyka zagrożeń w korzystaniu z usług finansowych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 4 webinary, które osiągnęły 343 785 wyświetleń na platformach YouTube, Facebook i „X” (organizator Komenda Stołeczna Policji). 8.Audycje na kanale YouTube pn. Senior Online – spotkania odbywają się w zależności od potrzeby i są organizowane przez policjantów z danej Komendy Powiatowej/Miejskiej Policji, którzy spotykają się z mieszkańcami i omawiają zagrożenia, w tym konkretne przykłady zdarzeń, do jakich doszło w ostatnim czasie z udziałem seniorów na terenie powiatu. Celem omawianych audycji jest przede wszystkim kontakt Policji z seniorami i uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci i zaproszeni eksperci zwracają uwagę na różnego rodzaju zagrożenia, w tym m.in. na powody wyboru seniorów jako ofiar, np. oszustw oraz podają wskazówki, jak można ten proces zatrzymać lub gdzie szukać pomocy. Bezpieczeństwo osób starszych – działania Państwowej Straży Pożarnej W ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Państwowa Straż Pożarna (PSP) realizowała przedsięwzięcia skierowane do seniorów w całym kraju, w których udział wzięło 209 395 osób w wieku powyżej 65 roku życia. 71 Treści edukacyjne były przekazywane w ramach spotkań w jednostce organizacyjnej PSP, w ramach Uniwersytetów Trzeciego Wieku, na zaproszenie klubów seniora, w ramach lekcji on-line oraz pikników, festynów, itp. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: • realizowanych kampanii społecznych PSP, tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, • zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, • pierwszej pomocy, • sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, • zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie, itp., • zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów, itp., • zasad bezpiecznej ewakuacji, • bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, gazowej, czujki tlenku węgla, itp. W ramach realizowanych przez PSP przedsięwzięć skierowanych do seniorów korzystano z poradnika „Bezpieczni poradnik dla seniorów i nie tylko”, który służy do bezpośredniego prowadzenia zajęć, pracy indywidualnej z Uniwersytetami Trzeciego Wieku oraz w formie elektronicznej jako prezentacja do prowadzenia zajęć dotyczących prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Podczas zajęć uczestnikom często przekazywane były bezpłatne czujki dymu i czadu, które poszczególne jednostki organizacyjne PSP otrzymują w ramach realizowanych programów we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz sponsorów. 9. Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób z niepełnosprawnością, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób z niepełnosprawnością dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 43 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) Źródło: dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021, GUS Najwięcej osób starszych z niepełnosprawnością odnotowano w woj. mazowieckim (426,6 tys. osób) oraz woj. śląskim (389,5 tys. osób), natomiast najmniej w woj. opolskim (82,4 tys. osób), a także w woj. podlaskim (103,4 tys. osób). Instrumenty wsparcia aktywizacji zawodowej na podstawie przepisów ustawy 79) nie są kierowane do osób 60+, ale ogólnie do osób niepełnosprawnych. Instrumenty realizowane przez powiatowe 79) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913 i 1301). 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem w wieku 60 lat i więcejw tym kobietyw tym mężczyźni 72 urzędy pracy – są dostępne także dla seniorów, w tym emerytów, po zarejestrowaniu w urzędzie pracy jako poszukująca pracy i niepozostająca w zatrudnieniu. INSTRUMENTY WSPARCIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ Dofinansowanie rozpoczęcia działalności gospodarczej Osoba z niepełnosprawnością może otrzymać ze środków PFRON jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na podjęcie działalności w formie spółdzielni socjalnej na jednego członka założyciela spółdzielni oraz na jednego członka przystępującego do spółdzielni socjalnej po jej założeniu, w wysokości określonej w umowie zawartej ze starostą: •nie wyższej niż sześciokrotność przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy, • wynoszącej od sześciokrotności do piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia, w przypadku zobowiązania do prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej lub członkostwa w spółdzielni socjalnej nieprzerwanie przez okres co najmniej 24 miesięcy – jeżeli nie otrzymała bezzwrotnych środków publicznych na ten cel. Dofinansowanie do oprocentowania kredytu bankowego Osoba z niepełnosprawnością prowadząca działalność gospodarczą albo własne lub dzierżawione gospodarstwo rolne może otrzymać ze środków PFRON dofinansowanie do wysokości 50% oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie tej działalności, jeżeli: •nie korzystała z pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo pożyczka została w całości spłacona lub umorzona; •nie otrzymała bezzwrotnych środków na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo prowadziła tę działalność co najmniej przez 24 miesiące od dnia otrzymania pomocy na ten cel. Refundacja składek – obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych refunduje: •osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, • niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników – wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe – pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku. Refundacja dla niepełnosprawnego przedsiębiorcy przysługuje w wysokości: •100% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; •60% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; •30% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. 73 ŚWIADCZENIA DLA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością\" dla Organizacji Pozarządowych Celem programów jest zapewnienie możliwości skorzystania przez osoby z niepełnosprawnością z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz stymulowanie ww. osób do podejmowania aktywności i umożliwienie im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym ich aspektem jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Beneficjentami Programów są m.in. osoby z niepełnosprawnościami posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo traktowane na równi z orzeczeniami wymienionymi powyżej, zgodnie z ustawą 80) . „Opieka Wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego/ „Opieka Wytchnieniowa\" dla Organizacji Pozarządowych Głównym celem usługi opieki wytchnieniowej świadczonej w ramach ww. programów jest odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami zaangażowanych na co dzień w sprawowanie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, poprzez udzielenie im wsparcia w wykonywaniu codziennych obowiązków opiekuńczych i zapewnienie im w tym zakresie czasowego zastępstwa. Dzięki temu wsparciu zyskują oni czas, który mogą wykorzystać zarówno na odpoczynek czy regenerację, jak i na załatwienie niezbędnych życiowych spraw. Usługa opieki wytchnieniowej może również służyć zabezpieczeniu potrzeb osób z niepełnosprawnościami w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie mogą wykonywać swoich obowiązków. Adresatami usług opieki wytchnieniowej są członkowie rodzin lub opiekunowie sprawujący bezpośrednią opiekę nad m. in. osobami niepełnosprawnymi posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z ustawą 81) . \"Centra Opiekuńczo-Mieszkalne\" Głównym założeniem programu jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób z niepełnosprawnościami. Centra te mają za zadanie poprawić sytuację osób z niepełnosprawnościami, dając im szansę na samodzielne i niezależne życie. Centra opiekuńczo-mieszkalne przeznaczone są dla dorosłych osób niepełnosprawnych z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie 82) oraz orzeczeniem traktowanym na równi z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ww. ustawy. Świadczenie uzupełniające Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji to dodatkowe środki służące zaspokajaniu potrzeb życiowych dorosłych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Warunki przyznawania: ukończony 18 r.ż., posiadanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, 80) art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). 81) art. 5 i art. 62 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 82) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 74 spełnienie kryterium dochodowego. Przysługuje w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Zróżnicowanie wysokości świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (przy zastosowaniu formuły \"złotówka za złotówkę\"). Brak waloryzacji samego świadczenia – corocznej waloryzacji (od 1 marca) podlega próg dochodowy uprawniający do jego otrzymania. Według stanu na koniec 2024 r. liczba osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności powyżej 16 roku życia ogólnie: 2 909 965 osób, w tym 1 562 116 osób w wieku 60 lat i więcej (w tym 901 461 kobiet i 660 655 mężczyzn). Świadczenie wspierające Zgodnie z ustawą 83) świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w ustawie 84) , w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające przysługuje miesięcznie w wysokości od 40 do 220% renty socjalnej. Wysokość świadczenia uzależniona jest od liczby punktów w skali potrzeby wsparcia. Podsumowując, materiał zebrany w ramach Narodowego Spisu Powszechnego potwierdza, że postępujące zmiany demograficzne, ale także wydłużenie się długości życia seniorów skutkuje zwiększonym ryzykiem występowania chorób przewlekłych, w tym wzrostem liczby osób z niepełnosprawnością. Długoterminowa strategia, realizowana zarówno na poziomie krajowym jak i regionalnym, powinna uwzględniać rozwój różnorodnych form wsparcia osób z niepełnosprawnościami w wielu płaszczyznach życia. Kluczowe jest dostosowanie usług społecznych i zdrowotnych do zmieniających się potrzeb i możliwości osób z niepełnosprawnościami, które dzięki odpowiedniemu wsparciu zapewnią im dłuższą samodzielność i niezależność oraz ograniczą ryzyko samotności i wykluczenia społecznego. W ostatnich latach zauważalny jest wzrost liczby programów, projektów pilotażowych i inicjatyw skierowanych do tej grupy. Mając jednak na uwadze rosnące potrzeby, niezbędne jest dalsze wsparcie finansowe, instytucjonalne działań w tym zakresie. Liczba uprawnionych osób do świadczenia wspierającego za okres styczeń–listopad 2024 r. (osób, które pobrały w tym okresie co najmniej jedno świadczenie wspierające) wyniosła ponad 70 tys. osób. 10.Wybrane elementy jakości życia Satysfakcja z życia wg Eurostatu Satysfakcja z życia to subiektywna ocena ogólnego zadowolenia z życia. Na jej poziom mają wpływ zarówno czynniki zewnętrzne jak i wewnętrzne. Są to m. in: wiek, poziom wykształcenia, sytuacja rodzinna i finansowa, zdrowie, umiejętność radzenia sobie ze stresem, poczucie bezpieczeństwa, czy niezależność i samodzielne funkcjonowanie w życiu codziennym. 83) Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, 2760). 84) art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 75 Zgodnie z danymi z Eurostatu w 2023 r. średnia ocena satysfakcji z życia w UE wyniosła 7,3 (w skali od 0 do 10). Spośród 27 krajów UE, 15 uzyskało ocenę na poziomie lub powyżej średniej unijnej. W Polsce w 2023 r. ogólna satysfakcja z życia była wyższa, niż średnia unijna – wyniosła 7,6 (w skali od 0 do 10). Ponadto, średnia ocena satysfakcji z życia w UE dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniosła 7,1, natomiast w Polsce 7,4. Biorąc pod uwagę poziom zadowolenia, w 2024 r. całkowita satysfakcja z życia w UE w grupie wiekowej 65 lat i więcej – w przypadku 19% była wysoka, 61% oceniło ją jako średnią, natomiast w przypadku 20% była niska. W Polsce sytuacja ta wyglądała korzystniej – wysoki poziom satysfakcji z życia wskazało prawie 25% osób w wieku 65 lat i więcej, prawie 63% oceniło ją na średnim i o ponad 7,6 p. proc. mniej niż w UE (12,8%) na poziomie niskim. Biorąc pod uwagę zróżnicowanie ze względu na płeć, kobiety w wieku 65 lat i więcej w Polsce zdecydowanie częściej oceniały swoją satysfakcję z życia na poziomie wysokim (w UE 18,2%, w Polsce 25,4%). Średnią satysfakcję z życia wykazało 64,5% mężczyzn w wieku 65 lat i więcej (w UE 61,1%) oraz 61,5% kobiet w tym wieku (w UE 60,1%). Natomiast niski poziom satysfakcji w Polsce ukształtował się – w przypadku kobiet na poziomie 13,1% oraz 12,3% mężczyzn. Zadowolenie z życia Zgodnie z raportem CBOS z 2023 r. 72% osób w wieku 65 lat i więcej deklarowały zadowolenie z całego życia, 26% osób – średnie zadowolenie, 2% – niezadowolenie. Zaledwie 1% osób w wieku 65 lat i więcej zadeklarował problem z określeniem się lub odmówił odpowiedzi. Jednocześnie, osoby w wieku 65 lat i więcej są jedną z najbardziej licznych grup badanych (15%), które deklarują samotne spędzanie czasu wolnego 85) . 85) Raport Więzi społeczne, nr 90/2024, CBOS 76 Wnioski i rekomendacje, w tym ocena realizacji polityki senioralnej Na podstawie zebranych informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r. oraz informacji na temat realizacji działań wobec osób starszych realizowanych na poziomie regionalnym zostały sformułowane wnioski i rekomendacje. Zmiany demograficzne Na proces starzenia się społeczeństwa ma wpływ wiele czynników tj. poprawa warunków życia, stały rozwój medycyny oraz świadomość społeczna, w tym zdrowy tryb życia i profilaktyka zdrowotna. Ważną rolę odgrywają również zmiany zachodzące w strukturze rodziny, rynku pracy, migracje czy zmiany kulturowe. Na koniec 2024 r. liczba ludności Polski wyniosła 37489,1 tys., tj. o ponad 147,4 tys. mniej niż rok wcześniej. Liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w 2060 r. do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Powyższe zmiany demograficzne wymagają stałego podejmowania zintegrowanych działań w obszarze polityki senioralnej. Priorytetem dla polityki senioralnej w najbliższych latach powinna być realizacja inicjatyw, działań, projektów i programów, które będą służyły wsparciu osób starszych we wszystkich sferach życia, a które będą wpływały na polepszanie jakości i warunków życia. Sytuacja zdrowotna osób starszych Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2024 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 115,6 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 67,3 mln porad (36,0% ogółu porad w tym zakresie). W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 42,5 mln porad lekarskich, tj. 30,9% wszystkich porad specjalistycznych. W 2024 r. w Polsce funkcjonowało 60 oddziałów geriatrycznych. Liczba pracujących geriatrów w 2024 r. była równa 559 (stan na ostatni kwartał roku). Specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy 86) . Biorąc powyższe pod uwagę niezbędne jest się kształcenie zawodowe specjalistów w zakresie leczenia oraz świadczenia usług zdrowotnych dla osób starszych, promowanie zawodów związanych z opieką nad najstarszymi pacjentami, ich szczególnymi potrzebami i wielochorobowością. Ważna jest również kontynuacja programów profilaktycznych, akcji promujących zdrowy tryb życia oraz działań uświadamiających społeczeństwo w zakresie edukacji zdrowotnej. Ponadto konieczny jest rozwój opieki uzdrowiskowej, która wspiera profilaktykę, rehabilitację i rekonwalescencję osób starszych. Pobyt w uzdrowisku oddziałuje pozytywnie na wzmocnienie zarówno kondycji fizycznej jak i psychicznej organizmu poprzez m.in. złagodzenie dolegliwości bólowych, poprawę mobilności czy wydolności organizmu, ale także zmianę otoczenia i regularne kontakty międzyludzkie. 86) Według metodologii DAiS MZ. 77 Rozwój opieki długoterminowej w Polsce Obecnie usługi opieki długoterminowej w Polsce są rozproszone między ochroną zdrowia, a pomocą społeczną, a świadczenia i usługi kierowane są do różnych grup (osób starszych, osób z niepełnosprawnościami). Ponadto, funkcjonują różnorodne kryteria dostępu do tego rodzaju wsparcia. W odpowiedzi na te wyzwania, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) Polska wdraża obecnie szereg reform systemu opieki długoterminowej. Działania podejmowane w ramach kamienia milowego A70G obejmują m.in.: zdefiniowanie pojęć „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej), wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, zwiększenie nakładów finansowych na system opieki długoterminowej przez wprowadzenie bonu senioralnego czy przeprowadzenie przeglądu wydatków na opiekę długoterminową. Zapewnienie bezpieczeństwa seniorom Wydłużanie się średniej długości życia oraz zachowanie dobrej kondycji psychofizycznej organizmu, a także niezależności jest kluczowym wyzwaniem dla polityki społecznej wobec osób starszych i wymaga opracowania długofalowych rozwiązań m.in. w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Osoby starsze są grupą szczególnie narażoną na ryzyko urazów i kontuzji, które często prowadzą do stopniowej utraty samodzielności. Dlatego polityka senioralna powinna uwzględniać dzisiejsze zapotrzebowanie na usługi zdrowotne, w tym profilaktykę, badania przesiewowe i dogodny dostęp do specjalistów (bez względu na miejsce zamieszkania). Działania w ramach polityki społecznej powinny zachęcać seniorów do aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności, wzmacniać więzi społeczne, w tym sąsiedzkie, ale przede wszystkim zapewniać wsparcie i gwarantować poczucie bezpieczeństwa w codziennym funkcjonowaniu poprzez m. in. dostosowanie infrastruktury społecznej do potrzeb i możliwości osób starszych, czy zapewnienie wspólnej przestrzeni, sprzyjającej integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej. Niezbędne będą także inicjatywy w zakresie szeroko rozumianej edukacji seniorów, m.in. w zakresie regulacji prawnych dotyczących różnych sfer życia, w tym, praw obywatelskich, konsumenckich, informacji na temat przysługujących świadczeń oraz dostępnych formach wsparcia ze strony instytucji społecznych. Czynnikiem wzmacniającym godną starość jest również włączenie cyfrowe osób starszych – ogranicza ryzyko wykluczenia społecznego, ryzyko oszustw i wyłudzeń, a także podtrzymuje umiejętności samodzielnego funkcjonowania. To wyzwanie, które, biorąc pod uwagę tempo rozwoju nowych technologii, będzie jednym z kluczowych w najbliższej przyszłości. Mając na uwadze, że osoby starsze są jedną z grup najbardziej narażonych na różnego rodzaju oszustwa, należy podjąć działania, które będą zapewniały szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Działania te powinny mieć m.in. charakter informacyjny, profilaktyczny, ekonomiczny, środowiskowy, tak aby realnie wpływy na poprawę bezpieczeństwa osób starszych. Sytuacja mieszkaniowa osób starszych Analizując stały przyrost liczby osób starszych w społeczeństwie, jednym z kluczowych obszarów do podjęcia działań w najbliższym czasie będzie poprawa sytuacji mieszkaniowej osób starszych poprzez zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych. Jest to niezwykle ważne z punktu widzenia występujących ograniczeń związanych z wiekiem. 78 Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że w 2024 r. 26,6% gospodarstw domowych wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej zamieszkiwało w mieszkaniach znajdujących się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania. Problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe w miastach – 30,2% niż na wsi – 16,0%. W związku z powyższym, wyzwaniem w następnych latach będzie wdrożenie systemowych rozwiązań, które uwzględnią potrzebę dostosowania dostępnych mieszkań do potrzeb, wieku i możliwości osób starszych i z niepełnosprawnością. Tworzenie przyjaznej przestrzeni dla osób starszych Integracja społeczna seniorów pełni niezwykle ważną rolę – oddziałuje na ich zdrowie psychiczne i fizyczne, pomaga budować i utrzymać relacje międzyludzkie oraz poczucie przynależności w środowisku lokalnym. Ponadto, pomaga zachować aktywny tryb życia i samodzielność poprzez dostęp do usług (w tym społecznych). Integracja realizowana jest poprzez regularne spotkania i wszelkiego rodzaju aktywności, realizowane programy i projekty oraz usługi świadczone na rzecz osób starszych. W Polsce, z roku na rok, zwiększa się zarówno liczba różnego rodzaju ośrodków, klubów i centrów społeczności lokalnych, w których seniorzy mogą aktywnie i bezpiecznie spędzić czas. Są to m. in. programy aktywizujące, edukacyjne i szkoleniowe, inicjatywy promujące aktywność kulturalną i społeczną, np. wolontariat, działania profilaktyczne i zdrowotne czy działania z zakresu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów. Mając na uwadze proces starzenia się populacji i systematycznie rosnącą długość życia w Polsce coraz większe znaczenie będzie miało projektowanie przestrzeni (planowanie przestrzenne) dostosowanych do potrzeb i możliwości osób starszych. Odpowiednie rozwiązania architektoniczne, budowlane, komunikacyjne i transportowe zapewnią seniorom jak najdłuższą niezależność, bezpieczeństwo i umożliwią zachowanie kontaktów społecznych w środowisku lokalnym, przeciwdziałając ich osamotnieniu. Niezbędny jest także dalszy rozwój usług społecznych i wspólnych, przyjaznych przestrzeni w środowisku zamieszkania osób starszych, które zapewnią integrację oraz aktywne i bezpieczne formy spędzania czasu. Należy zintensyfikować działania na rzecz rozwoju działań samopomocowych oraz zwiększenia zaangażowania seniorów w życie społeczności lokalnych. Dodatkowo, niezbędny jest rozwój usług transportowych dla osób starszych, które nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do docelowego miejsca. Solidarność międzypokoleniowa i wzmocnienie pozytywnego wizerunku osób starszych Szczególnie ważną rolę w zapewnieniu jakości życia osób starszych ma integracja międzypokoleniowa, która wzmacnia relacje społeczne, zapewnia wsparcie oraz sprzyja wymianie doświadczeń życiowych. Coraz częściej placówki skupiające seniorów w środowisku lokalnym nawiązują stałą współpracę ze żłobkami, przedszkolami i szkołami. Wspólnie realizowane inicjatywy budują trwałe, wartościowe relacje, a także szacunek i zrozumienie dla potrzeb osób w określonym wieku. Edukacja na temat starzenia się społeczeństwa pomaga zrozumieć procesy zachodzące w organizmie, uświadamia możliwość adaptacji do zmian oraz spowolnienia niektórych procesów przez zmianę stylu życia, utrzymanie sprawności organizmu, aktywności i kontaktów społecznych, a także utrzymania samodzielności i niezależności. Nauka ta ma także ogromne znaczenie dla młodszych pokoleń. 79 Dlatego też, szczególnie ważne jest kontynuowanie działań na wielu poziomach, tj. ogólnokrajowe kampanie społeczne, programy edukacyjne skierowane zarówno do instytucji publicznych, organizacji samorządowych (realizujących programy i projekty skierowane do seniorów) jak i szkół i przedszkoli na temat starości i aktywnego starzenia się. Szczególnie ważne jest wdrażanie metod edukacyjnych ukierunkowanych na przeciwdziałanie stereotypom, dyskryminacji i przemocy wobec osób starszych, wzmacniania tolerancji i zaangażowania w życie społeczne. Współpraca z samorządami i organizacjami pozarządowymi Zaangażowanie jednostek samorządu terytorialnego stanowi fundament zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnej. Samorządy, wykorzystując swoją wiedzę i doświadczenie w zakresie realizacji polityki senioralnej, dostosowują dostępną infrastrukturę oraz katalog usług do zmieniających się potrzeb i możliwości osób starszych. W ramach swojej działalności tworzą lokalne strategie i programy, koordynują działania różnych instytucji i wdrażają rozwiązania, które mają na celu podniesienie jakości życia najstarszych mieszkańców. Analizując dane przekazane przez wojewodów można zauważyć, że działalność samorządów skupia się głównie na zapewnieniu usług opiekuńczych, usług z zakresu teleopieki, ale także zapewnieniu oferty bardzo różnorodnych działań aktywizujących. Ponadto, w samorządach rozwinięte są usługi tj. transportowe, „złotej rączki”, dowozu posiłków czy książek. Jednostki samorządu terytorialnego skutecznie współpracują z ośrodkami wsparcia dla osób starszych, placówkami ochrony zdrowia oraz organizacjami pozarządowymi, w tym Uniwersytetami Trzeciego Wieku czy Radami Seniorów. Jednocześnie należy dążyć do zwiększania skuteczności działania rad seniorów oraz ich wpływu na polityki publiczne. Cel ten może być osiągany poprzez m.in. systematyczne finansowanie rad przez jednostki samorządu terytorialnego, merytoryczne wspieranie opiekunów i członków rad, a także intensyfikowanie współpracy rad z jednostkami samorządu oraz innymi partnerami lokalnymi. Mając na uwadze postępujące procesy demograficzne, a także zróżnicowaną sytuację osób starszych w regionach – rola jednostek samorządu terytorialnego będzie miała coraz większe znaczenie. Ponadto, z roku na rok coraz bardziej widoczna jest współpraca jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi, które w wybranych obszarach uzupełniają zadania instytucji publicznych. Mowa tu np. o dostarczaniu usług i wsparcia społecznego, edukacji w zakresie zdrowego stylu życia, włączenia cyfrowego, integracji społecznej. Dlatego też niezbędna jest kontynuacja współpracy pomiędzy samorządami oraz lokalnymi organizacjami w celu poszerzenia oferty działań na rzecz osób starszych. Podsumowując, sytuacja demograficzna w Polsce wymaga współpracy międzysektorowej i kompleksowych rozwiązań w ramach polityki senioralnej. Odpowiedzialne działania, realizowane równocześnie na wielu płaszczyznach wpłyną korzystnie na jakość życia osób starszych. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oaz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Ewentualna realizacja nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 80 Spis wykresów Wykres 1 Struktura ludności w 2024 r. według grup wieku (w%) ................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na grupy wieku (w %) ...........................................6 Wykres 3 Osoby starsze w 2024 r. w podziale na płeć (w %) ......................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji w 2024 r. ...........................................................................7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)......7 Wykres 6 Współczynnik zgonów w 2024 r. ...............................................................................8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi w 2024 r. ..................9 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %)...........................................................................10 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).........................................................................10 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).........................................................................11 Wykres12 Łączna liczba osób pobierających emerytury wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) .................................................................................................................................14 Wykres13 Łączna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacane przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................14 Wykres 14 Liczba osób uprawnionych do rent rodzinnych wypłacanych przez ZUS w grudniu 2024 r. (w tys.) ......................................................................................................................15 Wykres15 Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających emerytury i renty realizowane przez ZUS w 2024 r.(w tys.) .............................................................................................................15 Wykres 16 Wysokość przeciętnej wypłaty emerytury i renty wypłacanej przez ZUS w grudniu 2024 r. (w zł) .........................................................................................................................16 Wykres 17 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2024 r. (w latach) ........17 Wykres 18 Zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych w 2024 r. (% osób w gospodarstwach domowych) .....................................................................................17 Wykres 19 Gospodarstwa domowe z osobami 60 lat i więcej według liczby osób w gospodarstwie (w %) .............................................................................................................20 Wykres 20 Przeciętna liczba osób w zbadanych gospodarstwach domowych w podziale na województwa w 2024 r. .........................................................................................................22 Wykres 21 Ludność w wieku 60 lat i więcej według stanu cywilnego (w %) ..............................24 Wykres 22 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi opiekuńcze ogółem (w tym specjalistyczne, sąsiedzkie) w % .................27 Wykres 23 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są usługi sąsiedzkie (z usług opiekuńczych ogółem) w % .....................................28 Wykres 24 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze (z usług opiekuńczych ogółem) w % ............29 Wykres 25 Odsetek Ośrodków Pomocy Społecznej/Centrów Usług Społecznych, w których realizowane są specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w % 30 Wykres 26 Program Opieka 75+ .............................................................................................37 Wykres 27 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na płeć – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)......................................................................................................................41 Wykres 28 Samoocena zdrowia w 2024 r. w podziale na miejsce zamieszkania – Jak ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %)..............................................................................................42 Wykres 29 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na płeć- Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....................................42 81 Wykres 30 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe w 2024 r. w podziale na m- sce zamieszkania-Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) .....43 Wykres 31 Liczba opiekunów medycznych, która pracuje w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa – grudzień 2023 r. ......................................52 Wykres 32 Częstotliwość korzystania z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2024 r. przez osoby w wieku 60–74 lata (w %) .............................................................................................53 Wykres 33 Osoby korzystające z Internetu w 2024 r. w wieku 60–74 lata (w %) .........................53 Wykres 34 Odsetek osób starszych wśród czytelników bibliotek publicznych (w %) .................54 Wykres35 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa .......................................................................................................................56 Wykres 36 Liczba UTW w poszczególnych województwach .....................................................57 Wykres 37 Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2024 r. ............................................................................................................59 Wykres 38 Rady seniorów w latach 2016–2024 .......................................................................61 Wykres 39 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 41 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) .........................................................................................62 Wykres 42 Koła gospodyń wiejskich w 2024 r..........................................................................63 Wykres 43 Liczba ofert dofinansowanych w podziale na województwa ...................................65 Wykres 44 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. (w tysiącach) .......................71 Spis tabel Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. ................................12 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................12 Tabela3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r...................................................13 Tabela 4 Gospodarstwa domowe i ludność w gospodarstwach domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej ............................................................................................................................18 Tabela5 Gospodarstwa domowe z osobami w wieku 60 lat i więcej i ludność w gospodarstwach domowych według płci i miejsca zamieszkania ......................................................................19 Tabela 6 Gospodarstwa domowe z osobami starszymi zamieszkałe na wsi według pokoleniowych grup wieku i liczby osób w gospodarstwie oraz miejsca zamieszkania..............20 Tabela 7 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2024 r. .........................................................................21 Tabela 8 Subiektywna opinia na temat użytkowanego przez gospodarstwo domowe mieszkania według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w 2024 r................................................................23 Tabela 9 Mieszkania treningowe i wspomagane w 2024 r. .......................................................31 Tabela 10 Domy Pomocy Społecznej w 2024 r. .......................................................................32 Tabela 11 Rodzinne Domy Pomocy w 2024 r...........................................................................33 Tabela 12 Placówki zapewniające całodobową opiekę w 2024 r. .............................................35 Tabela 13 Program Korpus Wsparcia Seniorów – stan na 31 grudnia 2024 r..............................38 82 Tabela 14 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15–89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2024 r. .........................................................................................................39 Tabela 15 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2024 r. ........................................43 Tabela 16 Liczba porad udzielonych pacjentom 60+ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, w podziale na płeć w 2024 r. ....................................................................................................44 Tabela 17 Opieka geriatryczna w 2024 r. ................................................................................45 Tabela 18 Opieka długoterminowa w 2024 r. ..........................................................................47 Tabela 19 Opieka paliatywna i hospicyjna w 2024 r. ................................................................47 Tabela 20 Rehabilitacja w 2024 r............................................................................................48 Tabela 21 Ratownictwo medyczne w 2024 r. ..........................................................................49 Tabela 22 Osoby w wieku 18–69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. .......................................................................................55 Tabela 23 Osoby w wieku 18–69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r................55 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2024 r. ..................................................................57 Tabela 25 Osoby w wieku 15–89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ....................................................................................................60 1 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu w dniu 1 stycznia 2024 r. podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, 314 powiatów oraz 2 477 gmin, w tym 66 miast na prawach powiatu. Porównując z rokiem poprzednim, w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 876 jednostkach (75,7% gmin). W 18 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2024 1) r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Biorąc pod uwagę liczbę ludności w poszczególnych rodzajach gmin na koniec 2024 r. – sytuacja prezentuje się następująco: Wykres 2 Ludność Polski w podziale na rodzaj gmin – stan na 31 grudnia 2024 r. (w tys.) Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2024 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,8%) i woj. łódzkie (29,1%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,5%) oraz woj. pomorskie (24,6%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1) stan na 1.01.2024 r. 2477 302 1464 711 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymmiejskiewiejskiemiejsko-wiejskie 37489.1 17817.4 9249.5 10422.1 9979 5076.5 2429.4 2473 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000 PolskaPolska - gminy miejskie Polska - gminy miejsko- wiejskie Polska - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 2 Wykres 3 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,4% 27,1% 27,9% 27,2% 29,1% 24,5% 24,9% 28,4% 25,9% 27,3% 24,6% 28,4% 29,8% 27,0% 24,9% 28,3% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.Województwo dolnośląskie ...............................................................................................4 2.Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................11 3.Województwo lubelskie ...................................................................................................18 4.Województwo lubuskie ....................................................................................................26 5.Województwo łódzkie ......................................................................................................32 6.Województwo małopolskie ..............................................................................................38 7.Województwo mazowieckie .............................................................................................45 8.Województwo opolskie ....................................................................................................52 9.Województwo podkarpackie ............................................................................................59 10.Województwo podlaskie ..............................................................................................67 11.Województwo pomorskie .............................................................................................74 12.Województwo śląskie ..................................................................................................79 13.Województwo świętokrzyskie .......................................................................................87 14.Województwo warmińsko-mazurskie ...........................................................................93 15.Województwo wielkopolskie ........................................................................................98 16.Województwo zachodniopomorskie ...........................................................................101 Zestawienie kart wojewódzkich...............................................................................................107 4 1. Województwo dolnośląskie Wykres 4 Ludność woj. dolnośląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3131,38 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 31,5%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2149,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 23,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,5%, a na zdrowie – 6,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,31. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,5 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej na lata 2021–2030 •Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością Edycja 2024 •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami, •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie, •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy, •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 079 osób, w tym 1 987 seniorów. 2868.2 1541.4 745.1 581.7 785.9 450.4 200.1 135.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 dolnośląskie dolnośląskie - gminy miejskie dolnośląskie - gminy miejsko-wiejskie dolnośląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 5 Program \"Opieka 75+\" Edycja 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie; zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych oraz kontaktów z otoczeniem. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: w programie uczestniczyło 58 gmin, wsparciem objęto 1 292 osoby. Program \"Korpus wsparcia Seniorów\" •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 32 130 osób ( z tego 27 658 w formie usług sąsiedzkich i 4 472 w formie opasek). Program Wieloletni ,,Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: budżet państwa, budżet gminy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystało 3 026 osób. Program Opieka wytchnieniowa Edycja 2024 •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 1 435 osób ( z czego w formie dziennej 1 200 osób, a w formie całodobowej 235 osób), w tym 713 seniorów (z czego w formie dziennej 551 osób i w formie całodobowej 162 osoby). Program Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021–2027 •Cel: pomoc w formie paczek żywnościowych m.in. dla Seniorów •Alokacja środków: gminy uczestniczące w projekcie •Źródło finansowania: współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz środki własne Gminy •Rezultaty: uprawnionych do korzystania z programu było 45 508 osób. Program Gmina Przyjazna Seniorom – Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: dystrybucja ogólnopolskich kart seniora, zapewniających zniżki i rabaty dla osób starszych w całej Polsce •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: współfinansowany przez gminy uczestniczące w projekcie 6 •Rezultaty: w programie uczestniczyło 29 gmin. Wydano 3 561 kart. Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku •Cel: podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. •Alokacja środków: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielenie i przekazanie pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego 36 Jednostkom Samorządu Terytorialnego (329 036,70 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2024 r. •Cel: udostępnienie usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się do m.in. lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: udzielono 8 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 8 dotacji (1 499 464,47 zł). Ogłoszenie przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2024 r. •Cel: prowadzenie działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianie różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działania edukacyjne mające na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia, zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. •Alokacja środków: udzielono 20 dotacji •Źródło finansowania: budżet Województwa Dolnośląskiego •Rezultaty: udzielono 20 dotacji (974 987,84 zł). 7 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Karpacz Rodzaj działania: Program sportowy dla seniorów Szczegółowy opis: Zimowa Akademia Sportu w Karpaczu. Innowacyjna formuła zajęć sportowych z symulacjami zimowych dyscyplin – curling, skisymulator, minihokej. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w programie uczestniczyło 10 osób. Powiat dzierżoniowski Rodzaj działania: badania przesiewowe w busach Szczegółowy opis: W 2024 r. zorganizowano akcje profilaktyczne w dniach 10 i 21 września oraz w dniu 24 października. Badania przeprowadzone w dniach 10 i 21 września odbyły się w gabinecie mobilnym, natomiast badanie w dniu 24 października odbyło się w gabinecie stacjonarnym należącym do struktur PCPRiOZ w Dzierżoniowie. Wszystkie badania wykonywane były przez wykwalifikowany personel. Mieszkańcy powiatu dzierżoniowskiego mogli korzystać z bezpłatnych mobilnych badań densytometrycznych kości (osteoporoza), badań tętnic kończyn dolnych ABI, badań spirometrycznych, a także badań Doppler tętnic szyjnych i kręgowych. Alokacja środków: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Źródło finansowania: Powiat Dzierżoniowski/PCPRiOZ w Dzierżoniowie Rezultaty: Z badań densynometrycznych skorzystało 109 osób, z badań tętnic kończyn dolnych ABI skorzystały 182 osoby, z badań spirometrycznych 74 osoby, natomiast z USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych skorzystało 80 osób. Gmina Głogów Rodzaj działania: Projekt – Warsztaty edukacyjne pt. Międzypokoleniowe spotkania warsztatowe ,,Uczymy rzeczy, których się nie uczy\" Szczegółowy opis: Warsztaty międzypokoleniowe, które polegały na wzajemnym uczeniu się dzieci i młodzieży i osób starszych, przekazie wiedzy i umiejętności między pokoleniami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 48 osób. Gmina Strzelin Rodzaj działania: Organizacja szkoleń Szczegółowy opis: Organizacja szkolenia \"Bezpieczny Senior\" przy współpracy z Aglomeracją Wrocławską oraz Fundacją Przyszłość Pokoleń. Zakres i tematyka szkolenia: prawo spadkowe, oszustwa i kradzieże. Szkolenie połączone zostało z bezpłatnymi, indywidualnymi poradami prawnymi. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Ze szkolenia skorzystało ok. 40 seniorów i seniorek z Gminy Strzelin. Gmina Czernica Rodzaj działania: Edukacja i rozwój osobisty Szczegółowy opis: Kursy komputerowe dla seniorów – obsługa Internetu, e-recepta, bankowość online; warsztaty tematyczne: rękodzieło: ceramika, docoupage, wianki okolicznościowe, ręczne 8 szycie, kluby dyskusyjne, spotkania autorskie; wycieczki krajoznawcze: wyjazdy jedno lub kilku dniowe po terenie Polski, Karta Seniora Aglomeracji Wrocławskiej; spotkania z Policją nt. bezpieczeństwa w domu i oszustw \"na wnuczka\", bezpieczeństwa na drodze i noszenia odblasków. Alokacja środków: 80% dotacja z budżetu gminy Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w kursie uczestniczyło 18 osób. Gmina Wisznia Mała Rodzaj działania: wolontariat indywidualny i grupowy na rzecz seniorów Szczegółowy opis: Wolontariat indywidualny: Młodzież w wieku szkolnym (klasy 7–8) w ramach wolontariatu świadczyła nieodpłatną pomoc na rzecz seniorów zamieszkujących na terenie gminy Wiszni Małej, w szczególności wykonując drobne prace porządkowe, robiąc zakupy seniorom, dotrzymując towarzystwa. Wolontariat grupowy: młodzież angażowała się w organizację wydarzeń dla seniorów, tj. wigilia dla seniorów, warsztaty dla seniorów, zbiórki żywności. Alokacja środków: działania na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W wolontariat zaangażowanych było 28 wolontariuszy. Ze wsparcia skorzystało ok. 40 osób Gmina Miejska Dzierżoniów Rodzaj działania: Projekt \"Seniorzy – seniorom\" Szczegółowy opis: Projekt zorganizowany jest przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie i polega na prowadzeniu punktu wymiany sprzętu rehabilitacyjnego. Akcja umożliwia bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy z uwagi na swoje dysfunkcje potrzebują w wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji jest bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: z usług skorzystało 25 osób Gmina Stoszowice – Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Stoszowicach Rodzaj działania: Warsztaty kulinarne dla seniorów „Zdrowa żywność” Szczegółowy opis: Warsztaty kulinarne prowadzone przez instruktorkę prowadzącą działalność na rzecz propagowania zdrowej żywności w każdym wieku. W zajęciach uczestniczyły głównie panie, które uczyły się przygotowywać posiłki wg nowych receptur lub ulepszając stare receptury, uczyły się stosować w swoich posiłkach zdrowe produkty – jako zamienniki tych mniej zdrowych, poznawały sposoby zdrowszego odżywiania oraz wpływu jakości żywienia na stan zdrowia Alokacja środków: zgodnie z planem finansowym GOKSiR Źródło finansowania: środki finansowe GOKSiR Rezultaty: z warsztatów skorzystało 25 osób. Gmina Wrocław Rodzaj działania: Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora Szczegółowy opis: Podczas trwania projektu osoby starsze uczestniczyły w warsztatach aktorskich z zakresu ruchu scenicznego, castingach, spotkaniach z aktorami i reżyserami, monodramach oraz pokazie polskich filmów fabularnych konkursowych, spotkaniach z aktorami, w Festiwalu Reżyserii i Aktorstwa Filmowego, w przygotowaniu i realizacji przedstawień oraz przygotowaniu i realizacji filmu fabularnego oraz spektaklu. Projekt jest organizowany corocznie od 2021 r. Źródło finansowania: Gmina Wrocław 9 Rezultaty: W projekcie wzięło udział około 1 000 osób. Gmina/ MOPS Wałbrzych Rodzaj działania: Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin Szczegółowy opis: W październiku uruchomiono w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej Punkt Informacyjny dla osób w wieku starszym, z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. Punkt informacyjny jest zadaniem realizowanym na rzecz środowiska osób z niepełnosprawnościami, mieszkających na terenie miasta Wałbrzycha, które w związku z napotykanymi na co dzień trudnościami, wymagają wsparcia w zakresie informacyjnym, doradczym lub bezpośredniego dostępu do dedykowanej im oferty instytucji oraz podmiotów funkcjonujących na terenie miasta. Punkt wspiera osoby z niepełnosprawnościami w następującym zakresie ulg i uprawnień wynikających z obowiązujących przepisów, możliwości uzyskania wsparcia finansowego i rzeczowego w ramach pomocy społecznej, rehabilitacji społecznej i zawodowej, programów realizowanych na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami oraz projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe, działające w najbliższej okolicy oraz zakresu działalności instytucji i organizacji zajmujących się wspieraniem osób niepełnosprawnych. Z Punktu można korzystać telefonicznie – w tym celu została utworzona infolinia czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 18:00, mailowo lub osobiście w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałbrzychu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: ze wsparcia od października 2024 r. skorzystało ok. 150 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Długołęka Rodzaj działania: Projekt socjalny – Trening Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: Treningi pamięci to cykl spotkań skierowanych do osób w wieku 65 lat i więcej, zamieszkałych na terenie Gminy Długołęka. Celem projektu była poprawa sprawności umysłu i aktywizacja pamięci i uwagi. Treningi polegały na ćwiczeniach angażujących różne obszary i funkcje mózgu, a tym samym poprawę sprawności umysłu lub utrzymanie jego aktualnego stanu. Treningi były bezpłatne i odbywały się w miejscu zamieszania seniora. Cykl treningów składał się z 5 spotkań, trwających w zależności od możliwości klienta 30 – 45 minut. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba uczestników Treningów pamięci w 2024 r. wyniosła 5 osób. Gmina Sobótka Rodzaj działania: Pomoc w drobnych remontach Szczegółowy opis: Pomoc osób w drobnych remontach osobom starszych, samotnych, tj. malowanie, sprzątanie Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: brak Rezultaty: ze wsparcia skorzystały 4 osoby, (w tym 3 seniorów i 1 osoba niepełnosprawna). Wałbrzych – miasto na prawach powiatu Rodzaj działania: moderowana komunikacja z wykorzystaniem 60 sztuk tabletów i abonamentu Internetowego 10 Szczegółowy opis: Komunikacja z wykorzystaniem obrazu i dźwięku pozwala na dodatkowy kontakt z opiekunami świadczącymi usługi asystenckie, kontakt ze specjalistami także spoza regionu, zapraszanymi do współpracy przez pracowników moderujących. System pozwala także prezentować nagrane materiały i dostępne w sieci, a także zmniejsza poczucie samotności i odrzucenia, daje możliwość tak zwanego „wygadania się”, co jest bardzo istotne dla wsparcia emocjonalnego. Komunikatory pozwalają sieciować osoby na spotkania online wg zainteresowań lub potrzeb. Alokacja środków: 70 % – dofinansowanie ze środków UE, 10 % – dofinansowanie ze środków budżetu Państwa, 20 % – wkład własny Źródło finansowania: projekt dofinansowany ze środków UE Rezultaty: Komunikatory pozwalają na ograniczenie skali bezpośredniego fizycznego wsparcia, a zarazem wzmacniają stan i poczucie bezpieczeństwa, os. w szczególności w okresach pozostawania w osamotnieniu. 11 2. Województwo kujawsko-pomorskie Wykres 5 Ludność woj. kujawsko-pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3019,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 33,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1923,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,9%, a na zdrowie – 6,0%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 51,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,43. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2024 •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów w postaci doraźnej, czasowej przerwy w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, a także nad osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. •Alokacja środków: dotacja – 100 794,24 zł, koszty obsługi programu – 1 996,83 zł •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Łącznie skorzystało 14 osób, w tym 7 osób dorosłych. 1984.5 914.5 472.6 597.3 537.3 275.1 125.5 136.7 0 500 1000 1500 2000 2500 kujawsko-pomorskie kujawsko-pomorskie - gminy miejskie kujawsko-pomorskie - gminy miejsko-wiejskie kujawsko-pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 12 Program Wieloletni „Senior+” na lata 2021–2025 Edycja 2024 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji. W ramach zajęć przewidziane zostały między innymi zajęcia ruchowe, warsztaty rękodzieła, warsztaty krawieckie, zajęcia z kosmetologiem, zajęcia plastyczne, zajęcia muzyczne, zajęcia komputerowe i przegląd prasy. Ponadto realizowano różnego rodzaju spotkania: karnawałowe, wielkanocne, walentynkowe, wigilijne, dzień kobiet i mężczyzn, dzień seniora. W 2024 r. zrealizowano również Akcję Żonkile, a wspólnie z Gminną Biblioteką Publiczną – Czytanie Narodowe, w którym uczestniczyć mogli mieszkańcy gminy Bądkowo. Klubowicze skorzystać mogli również z wyjazdów krajoznawczych i integracyjnych. •Alokacja środków: dotacja w wysokości 41 085,00 zł oraz wkład własny w wysokości 96 113,39 zł. •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: Klub Senior+ działający na terenie gminy mieści się w Toporzyszczewie Starym i liczy 20 klubowiczów. Uczestnictwo w Klubie Senior+ miało służyć zaspokajaniu potrzeb osób starszych, dawać im poczucie jedności i przynależności do grupy, dostarczać wsparcia psychicznego. Wśród seniorów zaobserwować można poprawę ogólnego samopoczucia i wzrost aktywności fizycznej. Uczestnictwo w zajęciach pozwoliło nawiązać nowe znajomości, zbudować relację, dzięki czemu seniorzy aktywniej włączają się w życie lokalnej społeczności. „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim” Powiat Mogileński •Cel: Powiat Mogileński zorganizował zajęcia aktywności fizycznej, w ramach których prowadzone były ćwiczenia usprawniające dla zrekrutowanych seniorów z terenu powiatu mogileńskiego. Zajęcia realizowane były trzy razy w tygodniu w okresie wrzesień-listopad 2024 r. Program zakończony został w dniu 6 grudnia 2024 r. przeprowadzonym szkoleniem oraz badaniami kontrolnymi seniorów. •Alokacja środków: 14 757,00zł z budżetu JST (Powiatu Mogileńskiego) •Źródło finansowania: budżet JST: Powiatu Mogileńskiego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego •Rezultaty: Zrekrutowano 60 uczestników, tj.: 4 grupy po 15 osób w wieku 60 lat i więcej oraz przeprowadzono nabór trenera aktywności fizycznej. Udział w programie poprzedzony został kwalifikacyjnymi badaniami lekarskimi, w wyniku których 4 osoby ze względu na stan zdrowia nie zostały zakwalifikowane do udziału w zajęciach. Finalnie w programie uczestniczyły 53 osoby. Wszyscy uczestnicy projektu poprawili sprawność fizyczną. Większość uczestników wykształciło nawyk systematycznych ćwiczeń, o czym może świadczyć informacja o utworzeniu się grup prywatnych i kontynuacji indywidualnych ćwiczeń. Dzięki realizacji programu uczestnicy zwiększyli wiedzę dotyczącą wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, zdrowego stylu życia, zdrowego odżywiania, prewencji upadków oraz związanych z nimi urazów. Program \"Asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – edycja 2024\" •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej spełniającym warunki przystąpienia do programu, wsparcie w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób niepełnosprawnych. •Alokacja środków: 117 208,11 zł •Źródło finansowania: dotacja 13 •Rezultaty: Programem objęto 9 osób. Poprawa bezpieczeństwa oraz wsparcie w życiu codziennym dla osób z orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym , znacznym lub sprzężonym. Wzmocnienie pozycji w życiu społecznym, integracja z osobami z sąsiedztwa. Korpus wsparcia Seniorów – Gmina Drzycim •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". Usługa polegała na całodobowym monitoringu czynności życiowych poprzez tzw. opaski monitorujące. •Alokacja środków: dotacja – 7 452,80 zł, środki własne gminy – 1 863,20 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne gminy •Rezultaty: Usługą objęto 24 osoby. Poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. Program \"Opieka 75+\" na rok 2024 •Cel: zwiększenie dostępności usług opiekuńczych – w tym specjalistycznych – dla osób w wieku 75 lat i więcej, szczególnie tych, które są samotne, samotnie gospodarujące, lub pozostające w rodzinach, poprzez wsparcie gmin małych i średnich (do 60 tys. mieszkańców) w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym. •Alokacja środków: dotacja z budżetu państwa – 121 262,00 zł, środki własne – 80 841,00 zł •Źródło finansowania: dotacja, środki własne •Rezultaty: Wsparciem objęto 50 osób w formie usług opiekuńczych oraz 6 osób w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Zapewniono osobom starszym w wielu 75 lat i więcej wsparcia i pomocy adekwatnej do potrzeb i możliwości wynikających z wieku i stanu zdrowia Projekt: ‘kujawsko-pomorska teleopieka etap I’. •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym w postaci usług opiekuńczych, pomocy sąsiedzkiej, wolontariatu opiekuńczego przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii tj. teleopieka dla 3 500 osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, mieszkających na terenie województwa. Projekt opierał się na 3 zadaniach: usługi społeczne świadczone w środowisku lokalnym, świadczenie usług w obszarze teleopieki, świadczenia w obszarze telemedycyny. Projekt partnerski. Lider projektu Województwo Kujawsko – Pomorskie/ROPS w Toruniu, partner projektu Gmina Więcbork/MGOPS w Więcborku. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wynosi 33 316 302,61 zł, w tym łączne dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz budżetu Państwa wynosi 31 650 487,47 zł. Zgodnie z budżetem szczegółowym projektu, Gmina Więcbork w okresie realizacji projektu dysponuje łączną kwotą 156 091,60 zł, z czego 20 000,00 zł stanowi wkład własny, pozostałą kwotę 136 091,60 zł stanowi dofinansowanie. •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus •Rezultaty: W 2024 r. – 8 osób niesamodzielnych w wieku 60 lat i więcej skorzystało z usług teleopieki. 14 Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 •Cel: wyżywienie, usługi w zakresie opieki, aktywizacja w sferze fizycznej, intelektualnej i społecznej, pomoc psychologiczna, poradnictwo i wsparcie w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych oraz bieżących spraw życia codziennego •Alokacja środków: 541 297,09 zł dofinansowanie, 356 000,00 zł środki własne •Źródło finansowania: Projekt Kujawsko-Pomorska Sieć Dziennych Domów Pomocy w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027 oraz środki własne •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 30 osób w ramach zajęć w Dziennym Domu \"Senior+\" w Świedziebni z siedzibą w Michałkach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piotrków Kujawski Rodzaj działania: wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania Szczegółowy opis: zapewnienie wsparcia i opieki seniorom chcącym mieszkać w swoich mieszkaniach w ramach usług opiekuńczych; regularne wizyty pracowników socjalnych oraz opiekunek środowiskowych polegające na rozmowach, pomocy w robieniu zakupów, sprzątaniu czy wyjściu do lekarzy; bieżące monitorowanie na podstawie informacji zebranych od służby zdrowia, sąsiadów, sołtysów czy innych osób, które mają kontakt ze seniorami. Alokacja środków: środki własne gminy – 176 953,43 zł; środki Wojewody – 7 033,20 zł Źródło finansowania: środki własne gminy, środki Wojewody Rezultaty: poprawa funkcjonowania 16 osób starszych w miejscu zamieszkania Łasin Rodzaj działania: usługi asystenckie osobą z niepełnosprawnością Szczegółowy opis: pomoc osobom z niepełnosprawnością w codziennych czynnościach w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych , aktywne spędzanie czasu Alokacja środków: zapewnienie wytchnienia – 109 548,00 zł, usługi asystenckie – 242 250,00 zł. Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy Rezultaty: pomoc w codziennym funkcjonowaniu, uspołecznianie osób z niepełnosprawnością, zwiększenie aktywności w kontaktach ze środowiskiem – Klub Senior – ok. 28 osób, opieka Wytchnieniowa – 14 osób, asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością – 13 osób. Gmina Solec Kujawski Rodzaj działania: Klub Samopomocy \"Stokrotka\" Szczegółowy opis: Klub Samopomocy „Stokrotka” działa przy CUS, przeznaczony jest dla 15 osób starszych, potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Placówka działa pięć dni w tygodniu, zajęcia odbywały się według przygotowanych planów pracy. Uczestnicy w trakcie pobytu mieli zapewniony poczęstunek i dowóz na zajęcia. Osoby starsze miały dostęp do sali rehabilitacyjnej, wsparcia fizjoterapeuty, uczestniczyli w zajęciach integracyjnych, wspierali się wzajemnie, uczestniczyli w wyjściach do placówek kulturalnych. Klub samopomocy w 2024 r. współpracował między innymi z: Muzeum Solca Kujawskiego im. Księcia Przemysła, przedszkolem „Dinuś” oraz „Promyczek”, Stowarzyszeniem im. Sue Ryder. Klub Samopomocy oferował duży wybór różnorodnych zajęć, które były dopasowane do zainteresowań każdego uczestnika. Zapraszano gości, którzy przeprowadzili pogadanki na rozmaite tematy, dzielili się swoją wiedzą i doświadczeniem. Była to doskonała okazja dla seniorów na rozwijanie swoich zainteresowań, poszerzanie wiedzy i prowadzenie inspirujących dyskusji. Osoby korzystające z formy wsparcia w 15 postaci klubu brały udział w zajęciach, które poświęcone były profilaktyce prozdrowotnej (regularne ćwiczenia, pogadanki). Praca w grupie pozwalała seniorom na powrót do życia społecznego i nawiązanie nowych znajomości. Alokacja środków: 28 760,12 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z oferty skorzystało 16 osób. Mrocza Rodzaj działania: Centrum Usług Społecznych w Mroczy – Projekt profilaktyczno-edukacyjny dla osób starszych, samotnych, z niepełnosprawnościami: \"„ Moja jesień życia – aktywna, zdrowa, bez palenia i picia” Szczegółowy opis: Spotkanie z osobami starszymi z terenu Gminy Mrocza, połączone z prelekcją specjalisty- psychologa, mające na celu podniesienie świadomości na temat procesu starzenia się, jego następstw zarówno w sferze fizycznej jak i psychicznej, radzenia sobie z zachodzącymi zmianami; promocja zdrowych nawyków, poodejmowania aktywności zarówno fizycznej, jak i w sferze życia społecznego; przedstawienie rodzajów najczęstszych uzależnień występujących w wieku starszym m.in. od alkoholu, tytoniu, leków, łączenia tych środków i ewentualnych następstw, połączone z poczęstunkiem, Alokacja środków: wynagrodzenie dla specjalisty – 300,00 zł , poczęstunek dla 90 osób oraz sala – 9 000zł , drobne upominki, kartki z życzeniami – 1 000zł Źródło finansowania: Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii Rezultaty: W spotkaniu wzięło udział 90 seniorów. Podniesienie świadomości uczestników na temat procesów starzenia, aktywnościach jakie powinno podejmować się w starszym wieku, problemów i ograniczeń oraz sposobów radzenia sobie z nimi a także promocja zachowań prozdrowotnych z uwzględnieniem przeciwdziałania uzależnieniom. Gmina Kruszwica Rodzaj działania: Grupowe warsztaty z psychologiem Szczegółowy opis: Seniorzy zdobywali umiejętności z zakresu: radzenia sobie ze stresem i sytuacjami związanymi z przeciążeniem emocjonalnym, sposobów niwelowania barier w komunikacji, uczenia się pozytywnego myślenia i asertywności oraz poznania sposobów rozładowywania napięcia fizycznego i emocjonalnego, w tym nauka technik relaksacyjnych. Alokacja środków: całkowity koszt zadania publicznego 170 947,57 zł, w tym środki z Województwa Kujawsko-Pomorskiego 71 265,03 zł oraz środki własne Gminy Kruszwica 99 682,54 zł. Źródło finansowania: budżet Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i budżet Gminy Kruszwica Rezultaty: zapewniono seniorom wsparcie emocjonalne i wyposażono w wiedzę z zakresu umiejętności intrapsychicznych i interpersonalnych – 36 osób Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Seniora Szczegółowy opis: Karta wydawana jest ramach realizacji Programu „Rodzina Razem, Toruń dla Pokoleń”, którego celem jest wsparcie dwóch grup: osób w wieku 65+ oraz rodzin wielodzietnych. Kartę Seniora może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, który ukończył 65 lat. Karta jest bezpłatna i wydawana na 3 lata. Celem Programu jest zwiększenie aktywności społecznej oraz fizycznej, poprzez ułatwienie dostępu do dóbr kultury, turystyki, rekreacji i sportu. Alokacja środków: nie dotyczy 16 Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano 13 362 karty. Seniorzy mogli skorzystać z różnego rodzaju zniżek u 65 partnerów. Solec Kujawski Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: świadczenie usług bytowych, pracy socjalnej oraz innych działań w celu utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. W mieszkaniu świadczone były usługi opiekuńcze 7 dni w tygodni po 3 godziny dziennie; wsparcie opiekuna mieszkań i praca socjalna. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. wsparciem w 3 mieszkaniach objęto narastająco 4 osoby. Toruń Rodzaj działania: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością Szczegółowy opis: Toruńska Karta Osoby z Niepełnosprawnością jest częścią „Programu działań miasta Torunia na rzecz osób z niepełnosprawnością na lata 2024–2030”. Z Karty korzysta liczna grupa seniorów, posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. Daje ona możliwość uzyskania wielu atrakcyjnych rabatów. Kartę może otrzymać każdy mieszkaniec Torunia, posiadający orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz dzieci posiadające orzeczenie o niepełnosprawności. Karta jest bezpłatna i wydawana zgodnie z terminem orzeczenia o niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż na okres 3 lat. Alokacja środków: 15 546,81 zł Źródło finansowania: Gmina Miasta Toruń Rezultaty: łącznie wydano:2 498 kart. Osoby niepełnosprawne mogły korzystać z oferty 27 partnerów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Inowrocław Rodzaj działania: Pomoc w kryzysie bezdomności Szczegółowy opis: Monitoring sytuacji osób bezdomnych pozostających w przestrzeni publicznej; udzielanie pomocy osobom bezdomnym w formie zakupów leków, zasiłku stałego, opłacania składki na ubezpieczenie społeczne. Finansowanie pobytu i wyżywienia w schroniskach dla osób bezdomnych. Alokacja środków: 1 521 795,72 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. opłacono pobyt w schroniskach 44 osobom starszym. Gmina Brzozie Rodzaj działania: Projekt Kujawsko Pomorska Teleopieka etap I na lata 2024 – 2026 Szczegółowy opis: Realizatorem Projektu jest ROPS w Toruniu, w partnerstwie z Wojewódzką Stacją Pogotowia Ratunkowego w Bydgoszczy, Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Fundacją Ekspert-Kujawy oraz gminami Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Uczestnik po naciśnięciu przycisku SOS łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy. Opaska ma geolokalizację, czujnik upadku, czujniki pomiaru tętna, ciśnienia. Alokacja środków: 1 772,14 zł 17 Źródło finansowania: Projekt współfinansowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza na lata 2021–2027 Rezultaty: W 2024 r. 3 seniorów z terenu Gminy Brzozie w ramach realizacji w/w projektu było objętych pomocą w formie usługi teleopieki. Inowrocław Rodzaj działania: prowadzenie mieszkań wspomaganych Szczegółowy opis: Przy MOPS Inowrocław funkcjonuje kompleks 34 mieszkań wspomaganych oferujących pobyt stały bądź czasowy maksymalnie 43 osobom, które mają ograniczoną zdolność do samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb życiowych w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub przebywania. Alokacja środków: 155775,41 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. z tej formy pomocy skorzystało 20 osób powyżej 60 roku życia. Koronowo Rodzaj działania: bransoletka życia Szczegółowy opis: opaska wyposażone w przycisk SOS, w momencie pogorszenia stanu zdrowia uczestnik naciskał przycisk, dzięki któremu łączył się z ratownikiem medycznym w Telecentrum w celu uzyskania pomocy Alokacja środków: Kujawsko-Pomorska Teleopieka – Etap I, EFS – 8 500,00 zł , budżet państwa 1 000,00 zł oraz koszty pośrednie – 3 325,70 zł Źródło finansowania: budżet Państwa i EFS Rezultaty: łącznie 19 osób objętych szybką pomocą w razie pogorszenia stanu zdrowia oraz prostą obsługą która zapewnia poczucie bezpieczeństwa Gmina Brzozie Rodzaj działania: usługa transportowa door to door Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Brzozie w tym głównie osoby z orzeczoną niepełnosprawnością lub osoby starsze mające problem z przemieszczaniem się miały możliwość skorzystania z bezpłatnej usługi transportowej door to door Alokacja środków: 84 605 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: dzięki usłudze Seniorzy otrzymują wsparcie polegająca na transporcie z miejsca zamieszkania do celu i z powrotem. Zazwyczaj obejmuje pomoc w wyjściu z domu, przejazd i dotarcie do miejsca docelowego. Usługa ta ma na celu ułatwienie seniorom dostępu do różnych miejsc, takich jak ośrodki zdrowia, urzędy, czy wydarzenia kulturalne, a także wsparcie w aktywizacji społecznej. usługa ta cieszy się dużym zainteresowaniem – wsparcie otrzymały 74 osoby. 18 3. Województwo lubelskie Wykres 6 Ludność woj. lubelskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2905,42 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1754,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 15,6%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,56. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 104,3m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021–2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Ogólnopolska Karta Seniora •Cel: program przeznaczony jest dla seniorów zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu. W program zaangażowały się m.in.: uzdrowiska, ośrodki zdrowotno – medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora jest bezpłatna i bezterminowa, a jedynym warunkiem jej otrzymania jest ukończone 60 lat. •Alokacja środków: nie dotyczy 1996.4 794.9 288.4 913.1 557 238.7 82.6 235.8 0 500 1000 1500 2000 2500 lubelskielubelskie - gminy miejskie lubelskie - gminy miejsko- wiejskie lubelskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 19 •Źródło finansowania: budżet samorządu województwa lubelskiego; środki własne Stowarzyszenia MANKO •Rezultaty: W 2024 r. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 2 117 seniorów z województwa lubelskiego. Projekt Polityka Senioralna (EFS+) •Cel: poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. Projekt skierowany jest do seniorów, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. •Alokacja środków: całkowita wartość projektu wydatkowana w 2024 r.: 5 992 518,70 zł, w tym: wartość dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+): 5 684 393,96 zł, wkład własny: 308 124,74 zł •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) – główne źródło finansowania, budżet państwa – współfinansowanie krajowe, wkład własny partnerów projektu – samorządów uczestniczących w realizacji działań •Rezultaty: 1. Szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów – 5 osób, szkolenie dla asystentów osobistych osoby niepełnosprawnej – 10 osób, szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej – 230 osób, szkolenia dla opiekunów świadczących usługi sąsiedzkie/wolontariackie – 115 osób, szkolenia dla opiekunów faktycznych – 300 osób. Ponadto, pomoc prawna dla osób w wieku 65 lat i więcej – 1727 godzin dla 791 osób, doradztwo w zakresie dostępności – 360 godzin dla 36 gmin, wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego – 12 wypożyczalni na terenie województwa lubelskiego, a także zakup opasek życia z systemem przywołującym i pakietów bezpieczeństwa dla seniorów – 285 opasek dla 10 gmin. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji w ramach realizacji Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021–2025. •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez wspieranie różnorodnych form ich aktywizacji zarówno w trybie konkursowym, jak i pozakonkursowym •Alokacja środków: środki własne budżetu samorządu województwa lubelskiego w wysokości 197 600,00 zł •Źródło finansowania: Budżet samorządu województwa lubelskiego •Rezultaty: W 2024 r. dotacja została przekazana 23 organizacjom pozarządowym, które realizując różnorodne projekty, objęły wsparciem seniorów z terenu województwa lubelskiego. W ramach dofinansowanych inicjatyw zorganizowano m.in. warsztaty edukacyjne i kulinarne, wydarzenia o charakterze integracyjnym, wyjazdy rekreacyjne oraz działania sprzyjające rozwojowi kompetencji społecznych osób starszych. Przedsięwzięcia te miały na celu aktywizację społeczną seniorów, przeciwdziałanie ich wykluczeniu oraz umacnianie więzi międzypokoleniowych 20 Projekt \"Świadomi i bezpieczni dzięki wiedzy\" w ramach programu osłonowego Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy domowej – edycja 2024 – Miasto Puławy •Cel: rozwój działań profilaktycznych podnoszących świadomość społeczną na temat zjawiska przemocy domowej skierowany m.in. do seniorów. Projekt skierowany był do mieszkańców Miasta Puławy, m.in. do osób starszych; realizowany był w okresie lipiec- grudzień 2024. •Alokacja środków: 3 000 000 zł •Źródło finansowania: wkład własny jst, dotacja z budżetu państwa •Rezultaty: projekt objął swoim bezpośrednim oddziaływaniem 525 osób – uczestników zajęć profilaktyczno-sportowych dla młodzieży, seminarium, konferencji, festynu, prelekcji dla seniorów. Dodatkowo grupę docelową nieokreśloną liczbowo stanowili odbiorcy kampanii medialnej, która swoim zasięgiem objęła społeczność Puław. Specjalnie przygotowane dla potrzeb kampanii spoty były dystrybułowane w mediach społecznościowych, w pojazdach komunikacji miejskiej, w ramach działań projektowych – seminarium, konferencja, prelekcjji. Projekt socjalny \"pt. „Łączymy pokolenia\" – Gmina Tomaszów Lubelski •Cel: rozwijanie twórczej aktywności i ekspresji poprzez wspólne spędzanie czasu wolnego wychowanków świetlicy środowiskowej \"Nasza świetlica\" w Majdanku z seniorami. Zadania określone w projekcie zostały zrealizowane w czasie wakacji, zorganizowano m.in. warsztaty kulinarne, rękodzieła, garncarskie, zajęcia plastyczne oraz integracyjny piknik z animatorami. •Alokacja środków: 6 273 zł. •Źródło finansowania: budżet Gminy Tomaszów Lubelski •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 40 osób. Program Lublin Strefa 60+ •Cel: wspieranie i wzmacnianie aktywności społecznej seniorów, zwiększenie dostępności do różnego rodzaju usług i dóbr oraz poprawa jakości życia osób starszych i kształtowanie ich pozytywnego wizerunku. Potwierdzeniem uczestnictwa w Programie było posiadanie Lubelskiej Karty Seniora. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: Budżet Miasta Lublin •Rezultaty: Program ułatwił seniorom rozwój swoich pasji i zainteresowań oraz uatrakcyjnił sposób spędzania czasu wolnego. W Programie zaangażowanych było 170 partnerów. Efekty realizacji Programu. W 2024 r. wydano 1 969 Lubelskich Kart Seniora. Projekt „Polityka Senioralna EFS+” – gmina Ryki •Cel: realizacja szerokiego wachlarza usług społecznych o indywidualnym charakterze, które były skierowane do osób 65 + z całego województwa lubelskiego. Projekt był realizowany we współpracy z gminami, na podstawie umów partnerskich. Odbiorcami Projektu byli seniorzy z terenu Gminy Ryki, w tym osoby z niepełnosprawnościami, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, opiekunowie faktyczni osób w wieku 65 lat i więcej. •Alokacja środków: 118 361,80 zł •Źródło finansowania: środki unijne – 95%, środki własne – 5% •Rezultaty: Liczba osób objętych usługami realizowanymi w ramach zadania to 597 osób, co stanowi 15% populacji osób 65+ z terenu Gminy Ryki. Środki zostały przeznaczone m.in. na 21 1 110 godzin usług opiekuńczych, 574 godziny usług asystenckich, 24 godziny usług poradnictwa specjalistycznego psychologicznego Projekt pt. \"Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski\" •Cel: przeciwdziałanie samotności wśród osób starszych poprzez zaproszenie ich do wspólnego, wigilijnego stołu. W dniu 19 grudnia 2024 r. w Wiejskim Domu Kultury w Majdanie Górnym zostało zorganizowane Spotkanie Wigilijne dla osób starszych i samotnych z Gminy Tomaszów Lubelski. Realizatorem zadania było Stowarzyszenie Liderki Gminy Tomaszów Lubelski we współpracy z Biblioteką Komunalną z/s w Majdanie Górnym. •Alokacja środków: 6 000 zł •Źródło finansowania: Fundacja Biedronki •Rezultaty: Rezultatem spotkania była integracja osób, przeciwdziałanie izolacji społecznej wśród osób samotnych. Odbiorcami Projektu było 140 osób. Projekt międzypokoleniowy Lublin. Zawodowcy •Cel: pilotażowy, wakacyjny projekt zainicjowany w ramach programu „Rodzina Trzy Plus”. Projekt realizowany był w formie cyklu międzypokoleniowych spotkań dla najmłodszych oraz najstarszych mieszkanek i mieszkańców Lublina, podczas których poznali najważniejsze przedsiębiorstwa i instytucje w ich najbliższym otoczeniu oraz związane z nimi zawody. Najmłodsi wraz z dziadkami w sposób praktyczny zapoznali się z zasadami pracy, zakresami czynności i obowiązków. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: projekt był realizowany bezkosztowo. •Rezultaty: w programie wzięło udział 700 uczestniczek i uczestników (seniorów oraz dzieci w wieku od 6 do 13 lata), odbyły się 33 spotkania w 14 lubelskich instytucjach i przedsiębiorstwach. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Stanin/ powiat łukowski Rodzaj działania: Funkcjonowanie bezpłatnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego dla mieszkańców gminy Stanin Szczegółowy opis: Kontynuowanie działalności wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, która powstała w 2019 r. w ramach projektu \"Niesamodzielni i niepełnosprawni mają wsparcie w gminie Stanin\". Wypożyczalnia funkcjonuje przy Klubie Seniora. Dysponuje sprzętem takim jak: łóżka rehabilitacyjne i materace przeciwodleżynowe, wózki inwalidzkie, rotory, chodziki, balkoniki, chodziki typu \"ambona\", kule ortopedyczne, itp. Alokacja środków: 18 910,00 zł Źródło finansowania: budżet gminy. Rezultaty: w 2024 r. z wypożyczalni skorzystały ogółem 73 osoby, w tym 24 osoby wypożyczyły łóżka rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy z możliwością przedłużenia na kolejny okres. Pozostałe wypożyczone sprzęty: koncentratory tlenu – 10 osób, chodziki – 9 osób, balkoniki – 11 osób, wózki inwalidzkie 6 osób, krzesła toaletowe i prysznicowe – 14 osób, wózki prysznicowe – 3 osoby, materace przeciwodleżynowe – 16 osób, rotory rehabilitacyjne – 3 osoby, pionizatory statyczne – 2 osoby, laski czwórnóg – 4 osoby, kule łokciowe – 4 osoby, ssak elektryczny – 1 osoba, wanna pneumatyczna – 1 osoba, basen do mycia głowy – 1 osoba, stolik przyłóżkowy – 1 osoba. 22 Gmina Dzwola/powiat janowski Rodzaj działania: Pośnik Kocudzki Szczegółowy opis: organizacja corocznego tzw. Pośnika Kocudzkiego, który skierowany jest do osób starszych, często samotnych z terenu gminy. Realizacja zadania możliwa była dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji z terenu (m.in. uczniowie szkół, Stowarzyszenie KGW, szkoły z terenu Gminy, OSP). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: bezkosztowo (sponsorzy i organizacje pozarządowe) Rezultaty: w ramach Pośnika przygotowano i dostarczono ok. 200 paczek z żywnością i z upominkami, dla szczególnie potrzebujących. Paczki Bożonarodzeniowe zostały dostarczone 18 grudnia 2024 r. Gmina Tyszowce Rodzaj działania: XXIV Zbiórka Żywności „Tak! Pomagam” Szczegółowy opis: zbiórki odbyły się w dniach 8–9 marca 2024 r. i 6–7 grudnia 2024 r. w sklepie Biedronka w Tyszowcach. Zbiórkę żywności prowadziło 13 wolontariuszy, uczestników Tyszowieckiego Klubu Seniora oraz Klubu „Senior+” w Perespie. Podstawa prawna: nie dotyczy Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne budżetu gminy, Caritas Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej Rezultaty: podczas zbiórki zebrano 261 kg żywności, którą przekazano 24 potrzebującym osobom i rodzinom z terenu gminy. Miasto Kraśnik Rodzaj działania: bezpłatne przejazdy MPK Kraśnik dla osób 60+ Szczegółowy opis: umożliwienie seniorom korzystania z darmowej komunikacji publicznej na terenie Kraśnika. Realizatorem działań jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. Celem są oszczędności w budżetach domowych wielu rodzin, zachęcanie mieszkańców do korzystania z usług komunikacji publicznej w celu uzyskania efektów ekologicznych, czy poprawy bezpieczeństwa na drogach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: darmowa komunikacja miejska dla 10 000 seniorów. Gmina Siennica Różana Rodzaj działania: Kontynuacja działalności Teatru Pokoleń Szczegółowy opis: przygotowanie przez seniorów oraz członków ich rodzin nowego spektaklu „Zielony Ładunek” w reżyserii Michała Zgieta i w wykonaniu Teatru Pokoleń. Teatr pokoleń funkcjonuje na ziemi siennickiej od przeszło 100 lat. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Efekt: W spektaklu zaangażowanych było 12 osób. Gmina Jabłonna Rodzaj działania: Senioralia Szczegółowy opis: przy współpracy Centrum Gminy Jabłonna i Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jabłonnie oraz Kół Gospodyń Wiejskich odbyły się pierwsze Senioralia (1–6 23 października), w ramach których codziennie odbywała się inna aktywność, np. nordic wallking (Wierciszów), zajęcia zdrowy kręgosłup (Czerniejów), badanie wzroku (Tuszów), warsztaty kulinarne (Skrzynice), warsztaty rękodzieła (Jabłonna – Majątek). Całość została zakończona Galą Seniorów, gdzie odbyły się występy Zespołu TUJAWICZE, kabaretu Pod Siwym Włosem i Zespołu Sołectw Song Alokacja środków: ok. 4 000 zł Źródło finansowania: budżet gminy i opłaty uczestników Rezultaty: w inicjatywie wzięło udział 140 seniorów z gminy. Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Działania aktywizujące pod nazwą ,,Aktywny Senior” Szczegółowy opis: Nowy cykl działań obejmował wydarzenia zarówno z zakresu profilaktyki zdrowotnej, kultury, rekreacji, jak i edukacji najstarszych mieszkańców. Były to m.in.: cykliczne spotkania „Dbamy o zdrowie” poświęcone zagadnieniom z zakresu diagnozy, profilaktyki zdrowotnej oraz zdrowego stylu życia; organizacja konferencji „Lublin – miasto zdrowego seniora”, podczas której uczestnicy mogli wykonać bezpłatne badania; cykl spotkań ze sztuką zorganizowanych przy współpracy z Fundacją Stock oraz Muzeum Narodowym w Lublinie, obejmujący różnorodne wykłady; koncerty, w tym cykliczne już spotkania z uczniami i nauczycielami Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Tadeusza Szeligowskiego w Lublinie; zajęcia „Pierwsza pomoc – ja też mogę uratować komuś życie” prowadzone przez strażniczki i strażników miejskich ze Straży Miejskiej Miasta Lublin; warsztaty Jak bezpiecznie korzystać z karty i uchronić się przed oszustami, zajęcia sportowo – sprawnościowe z elementami samoobrony zorganizowane przy współpracy z Uniwersytetem Medycznym i Komendą Miejską Policji, zajęcia w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie, lekcje tenisa ziemnego dla seniorów oraz zajęcia taneczne, spacery z lubelskimi przewodnikami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin, niektóre działania były realizowane bezkosztowo Rezultaty: w cyklu 7 spotkań ,,Dbamy o zdrowie wzięło udział ok. 600 osób; w 6 spotkaniach ze sztuką – ok.240 osób Urząd Miasta Lublin Rodzaj działania: Konkurs „Miejsce Przyjazne Seniorom” Szczegółowy opis: miejski konkurs adresowany jest do instytucji, organizacji oraz lokalnych przedsiębiorców, którzy podczas realizowania swojej działalności uwzględniają potrzeby i oczekiwania osób starszych, oferując im różnorodne produkty, usługi czy zniżki lub stosując odpowiednie rozwiązania architektoniczne podnoszące jakość życia najstarszych mieszkanek i mieszkańców miasta. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet Miasta Lublin Rezultaty: W jubileuszowej 10. edycji konkursu wyłoniono 64 podmioty działające na terenie Lublina. Ponadto w 2024 r. po raz drugi wręczono wyróżnienie „Przyjaciel Lubelskiego Seniora”, dedykowane osobie szczególnie zaangażowanej społecznie w inicjatywy służące wsparciu osób starszych. 24 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Jabłoń Rodzaj działania: Zakochaj się w teatrze – Amatorski Teatr Podwórkowy w Dawidach Szczegółowy opis: Przygotowanie przedstawienia tetralnego: \"Tłoka\", \"Misterium Drogi Krzyżowej\" w Gęsi Alokacja środków: 3 200 zł Źródło finansowania: dotacja z budżetu miasta Rezultaty: Teatr tworzy 8 seniorów oraz instruktorzy. W roku 2024 odbiorcami przedstawień teatralnych było ok. 200 osób. Gmina Cyców Rodzaj działania: „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Gminna Biblioteka Publiczna w Cycowie realizowała działanie polegające na dostarczaniu książek do domów osób starszych, chorych i niepełnosprawnych z terenu gminy. Usługa odbywała się po wcześniejszym telefonicznym umówieniu się z pracownikiem biblioteki. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Umożliwienie osobom z ograniczoną mobilnością korzystania ze zbiorów bibliotecznych oraz przeciwdziałanie wykluczeniu kulturalnemu. Z usług skorzystały dwie osoby zamieszkałe na terenie miejscowości Cyców. Stoczek Łukowski/Łukowski Rodzaj działania: opaski bezpieczeństwa Szczegółowy opis: Opaski to nowoczesny system wsparcia dla seniorów, alternatywny sposób na zapewnienie bezpieczeństwa seniorom, odpowiada na potrzeby osób samotnie mieszkających. Urządzenie pozwala na natychmiastowe wzywanie pomocy w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub bezpieczeństwa. Opaska wyposażona jest w przycisk SOS w celu połączenia z Centrum Teleopieki, zapewnia monitoring zdrowia całodobowo 24/7, 7 dni w tygodniu. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki unijne Rezultaty: wsparciem objęto 10 seniorów z terenu gminy Gmina Miejska Włodawa Rodzaj działania: Nauka języka angielskiego seniorów metodą innowacyjną. Szczegółowy opis: „Język angielski łączy pokolenia”, innowacja pedagogiczna w ramach współpracy Klubu „Senior+” z Przedszkolem Miejskim nr 2 we Włodawie. Zajęcia cykliczne polegające na nauce języka angielskiego, gdzie nauczycielami były dzieci. Nauka odbywała się przez zabawę, integrację międzypokoleniową. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W trakcie 4 spotkań 16 seniorów nabyło podstawy umiejętności językowych. Ponadto zostały nawiązane trwałe więzi międzypokoleniowe. Nauka języka angielskiego była formą aktywizacji społecznej oraz ćwiczeń sfery poznawczej. Realizowane działanie wpłynęło na poprawę jakości komunikacji seniorów w języku angielskim (chętniej i odważniej podejmowali próbę rozmowy), np. z dziećmi i wnukami mieszkającymi za granicą. 25 Gmina Miasto Chełm Rodzaj działania: utworzenie Bazy Usług Społecznych Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Chełmie utworzył Bazę Usług Społecznych w celu zwiększenia dostępności do lokalnego koszyka usług społecznych, stanowiącego zbiór różnorodnych, uporządkowanych i przydatnych rodzajów wsparcia. Wykorzystując zgromadzony zbiór informacji, możemy odnaleźć lokalne instytucje, podmioty niepubliczne oraz organizacje pozarządowe świadczące usługi społeczne na rzecz seniorów i osób starszych z miasta Chełm, a także posiąść wiedzę o dostępności i warunkach skorzystania z usług. Lokalna baza usług społecznych jest działaniem zbieżnym z zapisami LPDiRUS w Mieście Chełm. Baza jest ogólnodostępna i aktualizowana. Alokacja środków: działanie bezkoztowe Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Łatwiejszy dostęp seniorów do usług, lepsze dopasowanie usług do potrzeb, skuteczniejsze planowanie lokalnej polityki społecznej, większa integracja środowiska pomocowego. Liczba osób, które skorzystały z Bazy Usług Społecznych – ok. 300. 26 4. Województwo lubuskie Wykres 7 Ludność woj. lubuskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3256,70 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,7% i 37,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1747,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,3%, a na zdrowie – 4,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 32,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,18. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 85,5 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021 – 2030 •Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych •Zespół ds. opieki długoterminowej •Ocena Zasobów Pomocy Społecznej woj. lubuskiego •Lubuska Rada Seniorów •Wojewódzki Plan Transformacji Województwa Lubuskiego na lata 2022–2026 969.8 384.3 393.8 191.7 263.7 111.2 106.1 46.3 0 200 400 600 800 1000 1200 lubuskielubuskie - gminy miejskie lubuskie - gminy miejsko- wiejskie lubuskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 27 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Lubuska Karta Seniora •Cel: posiadacze Karty są uprawnieni do ulg przez podmioty, przedsiębiorstwa przystępujące do projektu. •Alokacja środków: działanie bezkosztowe •Źródło finansowania: działanie bezkosztowe •Rezultaty: w 2024 r. 39 podmiotów zaoferowało zniżki i rabaty dla seniorów w woj. lubuskim. Łącznie wydano 623 karty seniora. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 •Cel: poprawa życia seniorów, wspieranie ich aktywności społecznej, kulturalnej i fizycznej; zapewnienie seniorom przestrzeni do spotkań, rozwijania zainteresowań, integracji oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu, a także edukacji; wsparcie w tworzeniu dziennych placówek dla seniorów. •Alokacja środków: 11 303 626,82 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa, środki własne. •Rezultaty: do edycji 2024 przystąpiło 31 jednostek samorządu terytorialnego, w tym: 30 gmin i 1 powiat. Na koniec 2024 r. prowadzonych było 19 Domów Dziennego Pobytu z 500 miejscami oraz 33 Kluby z 728 miejscami. Łacznie w ramach programu zapewniono 1 228 miejsc w woj. lubuskim. Program \"Korpus Wsparcia Seniorów\" – edycja 2024 •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej •Alokacja środków: moduł I – 439 565,58 zł, moduł II – 547 631,68 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do Modułu I przystąpiło 28 gmin; z tej formy pomocy w 2024 r. skorzystało 141 seniorów. Do Modułu II przystąpiły w 2024 r. 44 gminy. W ramach Modułu II w 2024 r. skorzystało 1 711 seniorów. Program \"Opieka 75+\" – edycja 2024 •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych , w tym specjalistycznych usług opiekuńczych. •Alokacja środków: 841 583,57 zł •Źródło finansowania: rezerwa celowa •Rezultaty: Do programu „Opieka 75+” przystąpiło 26 gmin. Programem zostało objętych 327 osób. Program polityki zdrowotnej •Cel: ABC zdrowia – działania profilaktyki i promocji zdrowia osób 60+ – bezpłatne szczepienia przeciw grypie, badania densytometryczne w kierunku osteoporozy, badania cholesterolu i antygenu prostaty PSA, badania słuchu, badania hormonów tarczycy, USG piersi, echo serca, porady dietetyka, porady dermatologa. Gmina Zbąszynek wspiera organizacyjnie program profilaktyki raka piersi – badania mammograficzne w mammobusie. •Alokacja środków: 6.808,00 zł – budżet gminy – 12.000,00 zł – budżet MZ •Źródło finansowania: środki własne gminy, budżet Ministerstwa Zdrowia •Rezultaty: Z programu skorzystało 122 osoby (77 kobiet, 45 mężczyzn). 28 Program profilaktyki zdrowotnej – Program rehabilitacji dla mieszkańców Gminy Żary •Cel: zahamowanie lub ograniczenie skutków procesów chorobowych m.in. wśród populacji powyżej 65 roku życia, posiadających dolegliwości ze strony narządu ruchu. Wyboru realizatora dokonano w drodze konkursu ofert. •Alokacja środków: 139 998,60 zł •Źródło finansowania: środki własne gminy, środki pozyskane z Narodowego Funduszu Zdrowia •Rezultaty: W 2024 r. planowana liczba uczestników wynosiła 400, lecz w zawiązku z dużym zainteresowaniem programem zwiększono liczę uczestników do 457. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Lubuskie Igrzyska Seniorów Szczegółowy opis: Miasto, we współpracy z licznymi partnerami, współorganizowało II edycję Lubuskich Igrzysk Seniora. Podczas trwania Lubuskich Igrzysk Seniorów mieszkańcy województwa rywalizowali m.in. o puchar Prezydenta Miasta w różnych dyscyplinach sportowych. Wydarzenie odbyło się w Arenie Gorzów, w której seniorzy grali w ringo, boccia, koszykówkę oraz rywalizowali na basenie Słowianka. Alokacja środków: 400 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w edycji 2024 r. wzięło udział ok. 300 seniorów. Miasto Nowa Sól Rodzaj działania: Majster dla Seniora Szczegółowy opis: Program skierowany do mieszkańców Nowej Soli, którzy ukończyli 60 lat i posiadają Nowosolska Kartę Senior. W ramach programu seniorowi przysługiwała realizacja trzech usług w roku. Realizacja dotyczyła wyłącznie prac roboczych. Materiały niezbędne do naprawy musiał zapewnić senior. Alokacja środków: 50 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: Liczba złożonych i przyjętych do realizacji wniosków – 190; liczba zrealizowanych usług – 336; wartość zrealizowanych usług – 45 170,00 zł. Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Program Taxi Senior 60+ Szczegółowy opis: Program Taxi Senior 60 plus. Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług transportowych do lekarza na terenie gminy. Adresatami programu byli seniorzy, którzy ukończyli 60 rok życia, zamieszkujący na terenie Gminy Świebodzin, a w szczególności osoby samotne, chore, z niepełnosprawnością Zgłoszenia przejazdów i odwołanie odbywało się za pośrednictwem infolinii w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Alokacja środków: 127 416,43 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024r. w ramach usług transportowych dla seniorów zamieszkałych na terenie gminy wykonano 5 679 przejazdów. Z programu skorzystało 483 seniorów. 29 Strzelce Krajeńskie Rodzaj działania: Utworzenie Centrum Aktywności Społecznej na terenie Gminy Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Społecznej w Strzelcach Krajeńskich to miejsce, którego celem jest wychodzenie naprzeciw zróżnicowanym potrzebom osób starszych, stwarzając przy tym warunki szeroko pojmowanego rozwoju seniorów, wsparcia społecznego oraz przygotowania do życia na emeryturze. Przynależność jest dobrowolna oraz nieodpłatna. Uczestnikami są osoby nieaktywne zawodowo w wieku 60+, zamieszkujące obszar Gminy i Miasta Strzelce Krajeńskie. Wspólnie celebrowane są święta, a także uczestnicy angażują się w ważne sprawy społeczne. W ramach Centrum Aktywności Społecznej działa Klub Seniora, który wypełnia czas wolny, aby seniorzy mogli wyjść z domu, spotkać się z ludźmi. Klub Seniora to przede wszystkim miejsce, które tworzy każdy z jego uczestników poprzez swoją historię, motywację, chęć dzielenia się doświadczeniami i chęć dalszego rozwijania się. Seniorzy mają tu okazję zawiązać nowe znajomości, pielęgnować przyjaźnie i przy okazji skorzystać z bogatej oferty dydaktycznej klubu. W Centrum działają lokalne stowarzyszenia. Alokacja środków: 123 074,12 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Rezultaty: w 2024 r. zorganizowano 315 wydarzeń/warsztatów, z zajęć skorzystało łącznie152 seniorów. Gmina Żary Rodzaj działania: Zdrowie fizyczne Szczegółowy opis: Adresatami programu są seniorzy w wieku co najmniej 65 lat zameldowani w Gminie Żary. Celem programu jest ułatwienie seniorom dostępu do dóbr kultury, sportu i rozrywki, kształtowanie pozytywnego wizerunku seniorów, wzmacnianie kondycji fizycznej oraz podnoszenie aktywności i sprawności seniorów. Program jest elementem polityki społecznej realizowanej przez Gminę Żary i obejmuje system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień skierowanych do seniorów. Adresatami programu są seniorzy, za których uznaje się osoby zameldowane w Gminie Żary w wieku co najmniej 65 lat. Od początku realizacji programu wydano kartę dla 560 osób. W ramach programu seniorzy mają możliwość korzystania z pływalni Wodnik w Żarach w formie 100% zniżki od ceny biletu obowiązującej za pierwszą godzinę pobytu na basenie 4 razy w miesiącu. Alokacja środków: 114 240,00 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. 115 osób skorzystało z pływalni. Gorzów Wielkopolski Rodzaj działania: Projekt Miasto Seniorów – poznajmy się lokalnie Szczegółowy opis: Cykl spotkań kulturalnych przy muzyce dla seniorów z różnych grup Alokacja środków: 1 600 zł Źródło finansowania: środki własne JST Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział ok. 80 seniorów. Świebodzin Rodzaj działania: Program Majsterkowicz dla Seniora 60 plus Szczegółowy opis: Program polegał na wsparciu seniorów poprzez świadczenie bezpłatnych usług naprawczych niewymagających dużych nakładów finansowych na zakup materiałów oraz takich usług, które nie były świadczone w ramach innych umów np. ze wspólnotą mieszkaniową, administracją itd. na terenie gminy. Problem techniczny można było zgłaszać wykorzystując jedną z 30 trzech dostępnych możliwości: telefonicznie, mailowo, składając formularz zgłoszeniowy w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzinie. Naprawy realizowane były w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00. Alokacja środków: 27 450,35 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W okresie sprawozdawczym przyjęto 72 zgłoszenia od 57 seniorów. Wykonano 67 napraw, 9 zleceń zostało anulowanych przez seniorów, a 1 naprawa nie została wykonana ze względu na brak możliwości dokonania naprawy. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Trzciel/Gmina Świebodzin Rodzaj działania: Zielone Gospodarstwa Opiekuńcze Szczegółowy opis: Innowacyjna forma wsparcia seniorów, która zapewnia im odpowiedni poziom opieki a jednocześnie pozwala aktywnie prowadzić życie społeczne. Projekt mający na celu wsparcie osób potrzebujących pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Usługi świadczone w gospodarstwie wiejskim, które posiada potencjał do prowadzenia działań terapeutycznych opartych na uprawach rolniczych i hodowli zwierząt gospodarskich. Gospodarstwa opiekuńcze mają zapewnić seniorom fachową opiekę oraz kontakt z innymi ludźmi i różnego rodzaju aktywności. Realizacja projektu „Zielone gospodarstwa opiekuńcze” realizowały 2 gminy. Alokacja środków: 280 000,00 zł Źródło finansowania: zamówienie publiczne. Rezultaty: Opieką zostało objętych 18 podopiecznych z 2 gmin. Gmina Zbąszynek Rodzaj działania: Mieszkania wspomagane Szczegółowy opis: Rozwój usług mieszkalnictwa wspomaganego w Gminie Zbąszynek skierowany jest do osób starszych, w szczególności samotnych i niepełnosprawnych, które są mało samodzielne w czynnościach dnia codziennego / pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych itp./ ale stan zdrowia umożliwia im samodzielne poruszanie się i wykonywanie czynności samoobsługowych. Mieszkania wspomagane oferują oprócz lokalu mieszkalnego pełen zakres usług wspierających i aktywizujących pobyt osoby w mieszkaniu, tj. pracę socjalną, poradnictwo specjalistyczne, usługi opiekuńcze i asystenckie oraz rehabilitację. Rodzaj oraz zakres usług świadczonych w mieszkaniu wspomaganym jest dostosowany do indywidualnych potrzeb mieszkańców. Alokacja środków: 689 451,39 zł Źródło finansowania: własne zasoby lokalowe Rezultaty: Gmina Zbąszynek utworzyła 10 mieszkań wspomaganych dla osób starszych w wieku 75+. Gmina Trzciel Rodzaj działania: Odwrócona asystentura \" Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny. Szczegółowy opis: Podjęcie współpracy asystentów rodziny z seniorami zakwalifikowanymi do projektu usług społecznych \"Zielone Gospodarstwo Opiekuńcze\" w celu podjęcia wspólnych przedsięwzięć z dziećmi objętymi pomocą asystenta rodziny z jednoczesnym propagowaniem propagowaniem rozwoju dzieci, kulturowości i różnic międzypokoleniowych. Projekt z współpracą z Nadleśnictwem w Trzcielu. Alokacja środków: bezkosztowo (w ramach zielonego gospodarstwa) 31 Źródło finansowania: bezkosztowo Rezultaty: Integracja seniorów z dziećmi w ramach projektów: Wysiewanie wiosennych kwiatów, Karma dla ptaków, Na tropie wielkanocnego zająca oraz Bee fun, Dzień dziecka na wesoło. Gmina Wschowa Rodzaj działania: Listy do Świętego Mikołaja Szczegółowy opis: Ośrodek Pomocy Społecznej we Wschowie, we współpracy z Biblioteką Publiczną Miasta i Gminy Wschowa, współorganizował świąteczną akcję, której celem było spełnienie marzeń Seniorów w potrzebie. Seniorzy pisali listy do Świętego Mikołaja, prosząc o najbardziej potrzebne im rzeczy często były to skromne, codzienne przedmioty. Mieszkańcy Wschowy i okolic z ogromnym zaangażowaniem odpowiedzieli na tę inicjatywę. Chętnie wybierali listy Seniorów, przygotowując dla nich prezenty. Co więcej, w wielu przypadkach darczyńcy przekazywali znacznie więcej, niż proszono dołączając do paczek dodatkowe upominki, słodycze. W akcję włączyły się także lokalne firmy, które wspomogły akcję nie tylko finansowo czy rzeczowo, ale także usługowo (np. doręczając paczki do miejsca zamieszkania Seniora, czy zapewniając obsługę techniczną). Alokacja środków: bezkosztowo Źródło finansowania: wskazane w listach potrzeby zostały zaspokojone w sposób rzeczowy przez darczyńców Rezultaty: W akcji udział wzięło 22 seniorów. 32 5. Województwo łódzkie Wykres 8 Ludność woj. łódzkiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3163,98 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,2% i 31,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1899,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,8%, a na zdrowie – 5,9%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,3%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 8,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,32. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 84,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023–2025 •Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 r. DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Karta Seniora Województwa Łódzkiego. •Cel: zbiór ulg i uprawnień oferowanych mieszkańcom województwa, którzy ukończyli 60 rok życia. Karta upoważnia do korzystania z ulg i uprawnień oferowanych przez partnerów programu. Partnerami programu mogą być jednostki samorządu województwa, instytucje oraz prywatne przedsiębiorstwa. •Alokacja środków: Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi 2345.9 1253.2 453.2 639.5 683.5 393.2 125.2 165.1 0 500 1000 1500 2000 2500 łódzkiełódzkie - gminy miejskie łódzkie - gminy miejsko- wiejskie łódzkie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 33 •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. wydano 3 975 Kart. Według stanu na 31.12.2024 r. w programie „Karta Seniora Województwa Łódzkiego” uczestniczyło 90 partnerów, w tym 8 podmiotów jednostek podległych Samorządowi Województwa Łódzkiego oraz 82 podmioty prywatne/instytucje, z którymi Samorząd Województwa Łódzkiego podpisał porozumienia. W 2024 r. do programu przystąpiło 10 podmiotów oferujących zniżki w obszarze wypoczynku, zdrowia i usług. Działania wspierające i aktywizujące osoby starsze. •Cel: poprawa jakości życia seniorów z terenu województwa poprzez inicjowanie działań służących aktywizacji i integracji środowiska osób starszych oraz wzrost kompetencji liderów działających w organizacjach pozarządowych realizujących zadania na rzecz osób starszych na terenie naszego województwa. •Alokacja środków: 39 900 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. przeprowadzono następujące szkolenia i inicjatywy dla przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych działających na rzecz osób starszych w woj. łódzkim: – „Warsztaty florystyczne – jako forma aktywizacji społecznej osób starszych” (20 uczestników); – dwa szkolenia pn. „Jesień życia czy wiosna możliwości – jak dbać o jakość życia i budować odporność psychiczną” (w sumie 32 uczestników); – szkolenie: „KPA w ngo” obejmującego zagadnienia kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście funkcjonowania organizacji pozarządowych (20 uczestników), – event pn. „Rola organizacji pozarządowych i innych podmiotów realizujących działania na rzecz osób starszych w środowisku lokalnym (82 uczestników). „Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów”. •Cel: poradnictwo dla osób starszych od następujących specjalistów: prawnika, psychologa, pracownika pomocy społecznej. Telefon jest odpowiedzią na problemy osób starszych z dotarciem do specjalistycznego poradnictwa, bez wychodzenia z domu. •Alokacja środków: 97 968,60 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. w ramach zadania porad osobom starszym udzielali m. in. psycholog, prawnik oraz pracownik pomocy społecznej. W 2024 r. liczba przepracowanych godzin wyniosła 666. Współpraca z mediami •Cel: kontynuacja współpracy z mediami: TVP 3, Telewizją TOYA w zakresie promocji wizerunku osób starszych, ich potencjału i aktywności społecznej. •Alokacja środków: 14 100 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Łódzkiego •Rezultaty: W 2024 r. zrealizowano: 1) reportaż telewizyjny pn. „Co nam w duszy gra...” promujący aktywność osób starszych i będący relacją z II Przeglądu Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...., 2) emisję telewizyjnych spotów reklamowych promujących Kartę Seniora Województwa Łódzkiego i Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów 34 Centra zdrowego i aktywnego seniora w Łodzi •Cel: edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z sal Centrów mogą nieodpłatnie korzystać seniorzy, którzy chcą podzielić się z innymi swoimi pasjami lub umiejętnościami (w formie wykładów bądź warsztatów), a także grupy seniorskie i międzypokoleniowe, które nie mają własnej siedziby (grupy zainteresowań, brydżyści, szachiści, kluby dyskusyjne etc.). W ramach rozwoju projektu planowane jest utworzenie kolejnych Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w każdej z dzielnic. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w roku 2024 r. łódzcy seniorzy skorzystali 50 103 razy. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów – Miasto Łódź •Cel: bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społeczneji rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Łodzi •Rezultaty: W 2024 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymały 23 podmioty. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Funkcjonowanie placówek wspierających aktywizację intelektualną, fizyczną oraz społeczną bełchatowskich seniorów Szczegółowy opis: „Cafe Senior Raj – Centrum Aktywności Seniora” działa od 2018 r., powstało w ramach Budżetu Obywatelskiego Bełchatowa i jest miejscem szczególnie przyjaznym osobom starszym. Podejmowane działania umożliwiają seniorom nawiązywanie nowych znajomości oraz zapewniają dostęp do informacji o wszelkich ofertach miasta adresowanych do bełchatowskich seniorów. Ponadto w miejscu tym realizowane są programy integrujące i aktywizujące lokalne środowisko seniorów w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym. Cafe Senior Raj stawia też na aktywność i rozwój zainteresowań najstarszych mieszkańców miasta m. in. poprzez zajęcia komputerowe, warsztaty plastyczne, muzyczne, florystyczne, teatralno-literackie, sportowe, dietetyczne, kulinarne. Ważną częścią tej inicjatywy jest także Punkt Informacji Prozdrowotnej, gdzie można uzyskać wyczerpującą wiedzę w zakresie szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Cafe Senior Raj prowadzi Regionalne Towarzystwo Społeczno-Kulturalne ERSKA. Rezultaty: W ciągu roku w zajęciach uczestniczyło około 200 osób w wieku senioralnym. 35 Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Akademia Seniora w Bełchatowie Szczegółowy opis: Akademia Seniora to kolejne miejsce działalności bełchatowskich seniorów. Podejmowane działania w ramach inicjatywy mają charakter edukacyjno-profilaktyczno- integracyjny, a ich celem jest wzmocnienie aktywności osób starszych Bełchatowa w życiu społecznym, a tym samym poprawa komfortu życia oraz zwiększanie świadomości, wiedzy i umiejętności seniorów w zakresie zachowań wpływających na ich bezpieczeństwo. Spotkania w Akademii tworzą okazję do budowania więzi międzyludzkich oraz grup samopomocowych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: W 2024 r. beneficjentami Akademii było 214 seniorów. Miasto Łódź Rodzaj działania: Miejski Informator dla Seniorów Szczegółowy opis: Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. Alokacja środków: budżet miasta Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. rozdysponowano 2 000 sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. Gmina Pabianice Rodzaj działania: Gminny Dzień Seniora Szczegółowy opis: Gminny Dzień Seniora to inicjatywa dedykowana seniorom z terenu Gminy Pabianice, organizowana przez Gminny Dom Kultury w Bychlewie. Odbywa się raz w roku, w październiku, z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora . W roku 2024 miał on miejsce w dniu 13.10.2025 w sali GDK. W programie wydarzenia znalazły się: występ artystyczny solistów Teatru Muzycznego w Łodzi, poczęstunek oraz zabawa taneczna z DJ. Udział w Dniu Seniora był bezpłatny. Celem wydarzenia była integracja środowiska seniorów z terenu Gminy Pabianice. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: dotacja podmiotowa – budżet Gminnego Domu Kultury w Bychlewie Rezultaty: w Gminnym Dniu Seniora Udział wzięło 120 seniorów, wydarzenie stanowiło okazję do integracji, rozrywki, obcowania ze sztuką wokalną oraz spędzenia czasu wolnego w atrakcyjny sposób. Miasto Zgierz Rodzaj działania: Działalność Zgierskiego Centrum Seniora Szczegółowy opis: Zgierskie Centrum Seniora powstało z myślą o stworzeniu wspólnej przestrzeni dla seniorów z terenu miasta Zgierza. W ramach Centrum zaplanowana jest oferta społeczno – kulturalna, edukacyjna, profilaktyczna. Oferta uwzględnia zajęcia i warsztaty dla seniorów m.in. ceramiczne, gimnastyczne, taneczno-ruchowe, językowe, informatyczne, wokalno-muzyczne, z rękodzieła artystycznego; spotkania informacyjno-profilaktyczne w sferze bezpieczeństwa ogólnego seniorów, w tym cyberbezpieczeństwa oraz szerokorozumianej profilaktyki zdrowotnej i propagującej proekologiczne postawy; organizacja wycieczek krajoznawczych w ramach 36 propagowania działań rekreacyjno-turystycznych; organizacja koncertów i wydarzeń kulturalnych, w tym zgierskiego Sylwestra dla seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: budżet gminy Miasto Zgierz Rezultaty: Łącznie z działań realizowanych przez Zgierskie Centrum Seniora skorzystało blisko 2 200 osób. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Organizowanie wydarzeń cyklicznych Szczegółowy opis: Bełchatowska Olimpiada Seniorów. Impreza ma charakter rekreacyjno- integracyjny z elementami rywalizacji sportowej. Celem zawodów jest wypracowanie w pokoleniu osób powyżej 60. roku życia nawyków dbania o własne zdrowie, dobrą kondycję fizyczną i psychiczną, zrozumienia potrzeby ruchu oraz promowania aktywnego stylu życia. Organizatorem Olimpiady, która odbyła się w Hali Energia byli Miasto Bełchatów oraz Miejskie Centrum Sportu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: III Bełchatowska Olimpiada Sportowa Seniorów pn. „Seniorzy na sportowo, radośnie i profilaktycznie”, w której najstarsi mieszkańcy miasta wzięli czynny udział. Do zmagań sportowych przystąpiło blisko 60 osób z bełchatowskich klubów seniora. Uczestnicy musieli wykazać się szybkością, celnością, zdolnościami manualnymi, a także wiedzą. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Usługa „Książka z dostawą do domu” realizowana przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną w Bełchatowie Szczegółowy opis: Usługa przeznaczona dla osób starszych, przewlekle chorych oraz niepełnosprawnych ruchowo mających problem z dotarciem do biblioteki i mieszkających na terenie powiatu bełchatowskiego. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne jednostki Rezultaty: W 2024 r. Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna obsłużyła 21 osób – 91 wizyt – 274 książki, 84 zbiory specjalne, 10 czasopism wypożyczonych. Miasto Bełchatów Rodzaj działania: Zapewnienie usług zwiększających mobilność oraz samodzielność seniorów, m.in. w zakresie: usług transportowych door-to-door, organizacji i dowożenia posiłków. Szczegółowy opis: Wsparcie polega na transporcie uczestnika z i do miejsca zamieszkania w celu załatwienia m.in. wizyty lekarskiej , leczenia lub rehabilitacji, w celu załatwienia spraw urzędowych , zakupu leków, aktywizacji zawodowej lub potrzeb duchowych, do biblioteki, kina, filharmonii, teatru. Usługa ta jest dostępna na terenie powiatu bełchatowskiego a w szczególnych sytuacjach możliwe są wyjazdy poza granice powiatu. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki pozyskane przez Stowarzyszenie Przystań w Bełchatowie. Rezultaty: W 2024 r. wsparciem objęto 45 seniorów. 37 Miasto Łódź Rodzaj działania: Wsparcie seniorów w miejscu zamieszkania poprzez wdrażanie teleopieki Szczegółowy opis: Projekt „Teleopieka dla łódzkich Seniorów” realizowany jest w ramach programu Korpus Wsparcia Seniorów. Projekt adresowany jest do osób starszych, po przebytych udarach, zawałach, narażonych na utratę przytomności, mających problem z pamięcią wynikający z przebytych chorób lub zabiegów, do osób niepełnosprawnych, jak i również pozostających samotnie w swoich domach. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacja celowa budżetu państwa oraz budżet miasta. Rezultaty: w 2024 r. usługą objęto 550 seniorów. 38 6. Województwo małopolskie Wykres 9 Ludność woj. małopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3254,27 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,7% i 23,7%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1659,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,1%, a na zdrowie – 4,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 66,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 30,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 101,9 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” •Program strategiczny Srebrna Małopolska 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy wśród mieszkańców województwa małopolskiego. •Cel: uzyskanie lub utrzymanie wysokiego poziomu wiedzy z zakresu profilaktyki osteoporozy oraz zapobiegania złamaniom osteoporotycznym. W ramach programu każdemu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. W ramach programu przeprowadzane są również działania 3429.1 1189.5 1020.2 1219.3 841.5 311.2 261 269.4 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 małopolskie małopolskie - gminy miejskie małopolskie - gminy miejsko-wiejskie małopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 39 informacyjno-promocyjne adresowane do szerokiego grona odbiorców, upowszechniające wiedzę o tym, co możemy zrobić, żeby lepiej zadbać o zdrowie swoich kości. Uczestnicy, u których wykonano badanie densytometryczne uzyskali również konsultację lekarską z omówieniem otrzymanych wyników. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: Zrealizowane działania umożliwiły wykrycie osteoporozy wśród uczestników programu oraz pozwoliły na identyfikację osób szczególnie narażonych na wystąpienie tej choroby. Działaniami Programu w 2024 r. zostało objętych 915 osób. Program Prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce •Cel: zwiększenie odsetka wcześnie wykrytych nowotworów poprzez wzrost czujności onkologicznej w wyniku prowadzonych działań edukacyjnych, a w konsekwencji spadek zachorowań na nowotwory złośliwe związane z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka poprzez zmianę stylu życia. •Alokacja środków: 201 000 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: zrealizowano 11 spotkań edukacyjnych dla ok. 1 022 Małopolan, w tym 6 spotkań stacjonarnie, 5 w trybie online. Ponadto, 5 dni w tygodniu funkcjonował onkologiczny telefon zaufania, prowadzony przez lekarza specjalistę z zakresu onkologii, z którego skorzystało około 134 osoby. Prowadzona była także kampania informacyjna w mediach lokalnych: emisja spotów i audycji radiowych, emisja spotów i audycji video w 38 lokalnych portalach informacyjnych oraz emisja 2 audycji wideo i 2 spotów video w TVP Kraków. Publikowane były posty na portalu Facebook. Program Zdrowie w centrum uwagi – cykl konferencji edukacyjnych na temat zdrowia dla seniorów wpisujących się w ideę uczenia się przez całe życie •Cel: organizacja 3 konferencji edukacyjnych dla seniorów na temat znaczenia aktywności fizycznej i diety dla utrzymania dobrej kondycji psychofizycznej jako podstawy wszelkich aktywności osób starszych, warunkującej możliwość uczenia się. Druk i dystrybucja 50 000 Zeszytów Pacjenta do blisko 100 podmiotów Podstawowej Opieki Zdrowotnej z terenu całego województwa małopolskiego. •Alokacja środków: 203 500,00 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 r. blisko 450 seniorów zwiększyło swoją wiedzę z zakresu szeroko pojmowanego zdrowia tj.: bezpiecznego stosowania leków i suplementów diety, czynników wpływających na zaburzenia poznawcze i psychiczne wieku podeszłego, wpływu żywienia i stylu życia na zdrowie seniora oraz formy rehabilitacji czy ćwiczenia poprawiające funkcjonowanie aparatu ruchu. Ponadto, 50 000 Małopolan zostało wyposażonych w Zeszyty Pacjenta, który pomaga im kształtowaniu umiejętności dotyczących zarządzania własnym zdrowiem i dobrym samopoczuciem. Projekt – „Aktywny Senior” – Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych – zadanie zaplanowane na lata 2023–2024. •Cel: realizacja zajęć edukacyjnych, w tym edukacji w zakresie aktywności obywatelskiej, warsztatów rękodzielniczych, przedsięwzięć turystycznych, krajoznawczych, wydarzeń kulturalnych, wolontariatu seniorów, promocji zdrowego stylu życia – warsztatów, 40 wykładów, rekreacji i rehabilitacji ruchowej, nauki obsługi komputera i korzystania z Internetu, integracji międzypokoleniowej. •Alokacja środków: 748 000 zł. •Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: W 2024 roku dofinansowano 43 oferty skierowane do seniorów. Program Projekt pn. Wielopokoleniowa Edukacja Małopolan. •Cel: rozpowszechnianie materiałów edukacyjnych (kartki okolicznościowe, kalendarze) adresowane do seniorów, poprzez dotarcie do ich naturalnych środowisk. Forma publikacji treści edukacyjnych jest zróżnicowana i opracowana tak, by dzięki wykorzystaniu funkcjonalności użytkowej poszczególnych elementów kampanii, zoptymalizować skuteczność przekazu edukacyjnego. Projekt podnosił poziom poczucia bezpieczeństwa oraz uczył gdzie uczył pomocy. Projekt był realizowany we współpracy z Komendą Wojewódzką Policji w Krakowie – Wydział Prewencji oraz z Pedagogiczną Biblioteką Wojewódzką im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. •Alokacja środków: 50 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Województwa Małopolskiego •Rezultaty: 250 000 kartek zostało przekazanych do przedszkoli z województwa małopolskiego, gdzie następnie dzieci udekorowały je i przekazały swoim babciom i dziadkom. Ponadto zostały przygotowane kalendarze o charakterze edukacyjnym, które w kompetentny i profesjonalny sposób informowały o metodologii przestępczej wobec seniorów oraz skutecznych formach ochrony w liczbie kilkaset sztuk. Projekt Małopolski Tele-Anioł 2.0 •Cel: zorganizowanie kompleksowego systemu opieki umożliwiającego osobom niesamodzielnym jak najdłuższe, bezpieczne pozostanie w ich środowisku oraz miejscu zamieszkania. Projekt uwzględnia wykorzystanie nowoczesnych technologii informacyjno- komunikacyjnych oraz zapewnienie wsparcia w zakresie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania poprzez realizację działań na rzecz rozwoju usług opiekuńczych i sąsiedzkich w miejscu zamieszkania oraz usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne (teleopiekę i telemedycynę), a także działań w zakresie opieki wytchnieniowej. •Alokacja środków: 11 714 087,88 zł •Źródło finansowania: środki europejskie – 85%, środki budżetu państwa – 10%, wkład własny Województwa Małopolskiego – 2,5%, wkład własny Parterów – 2,5% •Rezultaty: Od początku realizacji projektu z usług teleopiekuńczych skorzystało 1 988 osób niesamodzielnych z terenu całego województwa. Dodatkowe wsparcie w postaci usług opiekuńczych/sąsiedzkich świadczonych w miejscu zamieszkania otrzymało 248 osób, dla których zrealizowano łącznie 2 311 godzin wsparcia opiekuńczego/sąsiedzkiego. Przeszkolono 250 osób z zakresu realizacji usług opiekuńczych/sąsiedzkich. Zdecydowaną większość z tej grupy stanowili seniorzy. „Małopolski Tele-Anioł 2.0” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce. 41 PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Zakopane Rodzaj działania: Wolontariat Szczegółowy opis: Wolontariusze pomagali osobom potrzebującym – starszym i niepełnosprawnym w codziennych zakupach, drobnych pracach domowych, organizacji wolnego czasu (np. spacer, rozmowa). Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Wolontariat świadczyło 40 uczniów dla 60 seniorów. Gmina Wojnicz Rodzaj działania: Program osłonowy \"Pomoc lekowa dla mieszkańców gminy Wojnicz\" Szczegółowy opis: Celem programu było wsparcie finansowe dla osób długotrwale lub przewlekle chorych, które ponoszą znaczne koszty związane z koniecznością zakupu leków, co w poważnym stopniu ogranicza zaspokajanie innych pilnych, podstawowych potrzeb. Alokacja środków: 16 027,83 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Wojnicz Rezultaty: 33 osobom wypłacono zasiłki celowe i celowe specjalne; udzielono 54 świadczenia. Miasto Tarnów Rodzaj działania: Półkolonia dla Seniora Szczegółowy opis: Program półkolonii obejmował kilkudniowe turnusy, w trakcie których uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach – m.in. rekreacyjnych, edukacyjnych, ruchowych, artystycznych oraz integracyjnych. Codzienne aktywności odbywały się w przyjaznym, lokalnym środowisku, często w plenerze lub miejskich instytucjach kultury i sportu. Alokacja środków: Centrum Usług Społecznych w Tarnowie, przy współudziale lokalnych partnerów i instytucji kultury Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w półkoloniach wzięło udział łącznie 85 osób, a średnia dzienna frekwencja wyniosła 55 uczestników. Gmina Skawina Rodzaj działania: Treningi Pamięci dla Seniorów Szczegółowy opis: To zajęcia prowadzone przez psychologa, które mają na celu poprawę i utrzymanie sprawności umysłowej osób starszych. Podczas spotkań uczestnicy wykonują ćwiczenia wspierające pamięć, koncentrację i logiczne myślenie, dostosowane do ich możliwości i potrzeb. Zajęcia odbywają się w przyjaznej atmosferze, sprzyjającej aktywizacji społecznej i budowaniu poczucia własnej wartości. Alokacja środków: 1 173,36 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: w treningach wzięło udział 41 seniorów. Gmina Myślenice Rodzaj działania: Usługi Społeczne w ramach Pakietu Senior Szczegółowy opis: Pakiet \"Senior\" to wsparcie dla mieszkańców gminy w wieku 60 lat i więcej służy zaspokojeniu potrzeb i poprawie jakości życia Seniorów znajdujących się w różnorodnych sytuacjach życiowych. Projekt ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, wspieranie 42 rozwoju jednostek oraz umożliwienie osiągnięcia stabilności i samodzielności Seniorom. Seniorzy z gminy Myślenice mogli skorzystać ze wsparcia specjalistycznego (tj. z: poradnictwa psychologicznego, terapii rodzinnej, poradnictwa prawnego, wsparcia logopedycznego i neurologopedycznego, rehabilitacji ogólnoustrojowej), wsparcia indywidualnego np. w postaci pracy socjalnej Alokacja środków: budżet Gminy Źródło finansowania: budżet Gminy Rezultaty: z rehabilitacji ogólnoustrojowej skorzystało – 459 Seniorów, co stanowi 67% ogółu korzystających z usługi; z wsparcia neurologopedycznego skorzystało – 3 Seniorów; z poradnictwa prawnego skorzystało – 31 Seniorów. Gmina Brzeszcze Rodzaj działania: Projekt socjalny na rzecz aktywizacji i integracji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym Szczegółowy opis: Celem projektu była organizacja i realizacja przedsięwzięć aktywizujących o charakterze kulturalnym, rozrywkowym, edukacyjnym i integracyjnym, adresowanych do osób starszych, w tym z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób z niepełnosprawnościami i jednocześnie żyjących samotnie, osób bezdomnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami. Bezpośrednim realizatorem projektu socjalnego był Ośrodek Pomocy Społecznej, który zakładał podjęcie współpracy z lokalnymi placówkami, instytucjami oraz z podmiotami ekonomii społecznej np. kołami gospodyń wiejskich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy: (budżet OPS w Brzeszczach, 2. budżet Ośrodka Kultury w Brzeszczach) Rezultaty: W2024 r. działaniami objęto 56 osób (112%), z czego: 53,57% to osoby w wieku 60 lat i więcej, 32,14% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, 8,92% to osoby w wieku 60 lat i więcej i z niepełnosprawnością, w kryzysie bezdomności. Powiat Gorlicki Rodzaj działania: Program Działań Na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Gorlickim na lata 2021–2027 Szczegółowy opis: zapewnienie osobom z niepełnosprawnością różnorodnych form wsparcia umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym i dostępie do edukacji Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Powiatu, środki PFRON Rezultaty: w ramach programu wsparcie do zakupu sprzętu rehabilitacyjnego otrzymało 31 osób w wieku 60 +. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo małopolskie Rodzaj działania: Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” Szczegółowy opis: Celem projektu jest pokazanie pracodawcom potencjału wynikającego z różnorodności pracowników, m.in. wiekowej oraz promowanie wydłużenia aktywności zawodowej. Pracodawcy w projekcie otrzymują pomoc ekspertów w określeniu, jakie działania mogą poprawić efektywność ich firm, uczą się jak budować transgeneracyjne zespoły oraz jak efektywnie wykorzystać potencjał pracowników, uwzględniając ich potrzeby i oczekiwania. Dużą wartością projektu jest podnoszenie świadomości na temat zarządzania wiedzą pracowników w organizacji. Kluczowym wyzwaniem zwiększania udziału osób starszych w populacji pracowniczej i wydłużania ich aktywności na rynku pracy stało się także promowanie zdrowego stylu życia oraz umożliwianie 43 pracownikom, bez względu na wiek, jak najdłuższego pozostawania w dobrym zdrowiu oraz satysfakcjonującej kondycji psychofizycznej. Alokacja środków: 34 000 000 zł Źródło finansowania: EFS – 85%, budżet Województwa Małopolskiego – 5%, wkład własny prywatny – 10% Rezultaty: W projekcie wsparciem objęto łącznie 200 małych i średnich pracodawców, którzy otrzymali wsparcie w opracowaniu oraz wdrożeniu kompleksowych rozwiązań z zakresu efektywnego zarządzania pracownikami – ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania wiekiem i różnorodnością. Przeprowadzono 108 szkoleń z zarządzania różnorodnością (w szczególności: wiekiem), 80 z zakresu wydłużania aktywności zawodowej i przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu, 80 z zakresu niedyskryminacji i współpracy w zespołach międzypokoleniowych. Dla 120 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a 128 pracodawcom przekazano granty na realizację działań zaplanowanych w uzgodnionych Indywidualnych Planach Wsparcia. Województwo małopolskie Rodzaj działania: Festiwal Kultury Wrażliwej Szczegółowy opis: Kilkadziesiąt instytucji z całego województwa, wśród nich muzea, teatry i ośrodki muzyczne, zaprezentowały ofertę kulturalną przeznaczoną dla każdego. Wydarzenia zostały zaplanowane z myślą o pełnej dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz tych, którzy mogą napotykać trudności w uczestnictwie w tradycyjnych formach kultury. Projekt realizowany przez Małopolski Instytut Kultury wraz z 24 instytucjami kultury z całego województwa. Alokacja środków: 125 000 zł Źródło finansowania: budżet Województwa Małopolskiego Rezultaty: Kilkadziesiąt wydarzeń – spektakle, koncerty, warsztaty, wystawy, pokazy filmowe itp. Wydarzenia odbywały się w takich miejscowościach, jak: Alwernia, Gorlice, Kraków, Krynica-Zdrój, Lusławice, Nowa Sącz, Oświęcim, Tarnów, Wadowice, Wierzchosławice, Wygiełzów, Zakopane i Zubrzyca Górna. Gmina Zabierzów Rodzaj działania: Konkurs Mocni Seniorzy 2024 Samorządowego Centrum Kultury i Promocji Gminy Zabierzów Szczegółowy opis: Celem konkursu była aktywizacja seniorów i integracja międzypokoleniowa w lokalnej społeczności. Alokacja środków: 70 000 zł Źródło finansowania: środki Gminy Zabierzów Rezultaty: 17 projektów na rzecz społeczności lokalnej Gmina miejska Kraków Rodzaj działania: Projekt Wzmocnienie systemu przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami w Krakowie Szczegółowy opis: Projekt miał na celu rozwój lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami, a także wzrost kompetencji specjalistów podejmujących interwencję w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. W 2024 r. upowszechniano model przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami na terenie gminy. W ramach projektu upowszechniano również materiały kampanii społecznej \"Przemoc jest bliżej niż myślisz. Nie bądź obojętny. Reaguj\". Szkolenia oraz konferencja dedykowane były 44 specjalistom realizującym zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej oraz świadczącym usługi wsparcia i pomocy dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: 133 710 zł Źródło finansowania: Program Sprawiedliwość, Norweski Mechanizm Finansowy 2014–2021 środki Gminy Miejskiej Kraków Rezultaty: promowano 4 filmy informacyjno-edukacyjne, 5 filmów animowanych. W 2024 r. w ramach projektu przeprowadzono 3 interdyscyplinarne szkolenia oraz 2 dniową konferencję pn. Rola specjalisty w skutecznej pomocy osobom doznającym przemocy domowej. 45 7. Województwo mazowieckie Wykres 10 Ludność woj. mazowieckiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3632,26 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,4% i 23,1%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2155,08 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 22,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 17,9%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 61,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 •Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną •Cel: wspieranie i umożliwianie aktywnego starzenia się oraz prowadzenia samodzielnego •i satysfakcjonującego życia np. poprzez zapewnienie atrakcyjnego spędzania czasu, dostępu do nowych mediów cyfrowych, edukację, budowanie i rozwijanie dialogu pokoleniowego • i międzypokoleniowego, organizację warsztatów i wydarzeń skierowanych do seniorów itp. •Alokacja środków: 2 699 450 zł 5508.3 3059.9 1067.6 1380.8 1370.5 779.2 263.9 327.4 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 mazowieckie mazowieckie - gminy miejskie mazowieckie - gminy miejsko-wiejskie mazowieckie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 46 •Źródło finansowania: dotacja •Rezultaty: w 66 zadaniach publicznych udział wzięło łącznie 9166 osób. Przykładowe rezultaty twarde osiągnięte przez oferentów w ramach niniejszych 66 zadań obejmują m.in.: organizację wyjść (np. do teatru, kina, na basen), wyjazdów i wycieczek (np. do Zakopanego, Sulejówka, Płocka, Modlina), warsztatów (np. kulinarne, rękodzielnicze, florystyczne, fotograficzne, ekologiczne, muzyczne, komputerowe), pikników, spacerów nordic-walking, wykładów. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” •Cel: kontynuacja działań w ramach kampanii społecznej pn. „Leki i alkohol – niebezpieczne związki”, której głównym celem było zwrócenie uwagi na negatywne skutki nadużywania alkoholu przez osoby starsze, w tym negatywne skutki łączenia alkoholu z przyjmowanymi lekami. Kampania skierowana była do mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku powyżej 60 roku życia. •Alokacja środków: 135 972,81 zł •Źródło finansowania: środki pochodzące z tytułu opłat za wydawanie zezwoleń na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości do 18% alkoholu. •Rezultaty: Podniesienie poziomu wiedzy mieszkańców województwa mazowieckiego w wieku 60+ na temat szkodliwości spożywania alkoholu, a w szczególności jego interakcji z lekami. W 2024 r. w okresie od marca do października realizowano zadanie polegające na emisji dwóch 30-sekundowych filmów profilaktyczno-edukacyjnych w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w pociągach Kolei Mazowieckich – 84 dni emisji w podziale na 6 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w pociągach Warszawskiej Kolei Dojazdowej – 42 dni emisji w podziale na 3 dwutygodniowe okresy emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w tramwajach w Warszawie – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 3 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Mińsku Mazowieckim i autobusach podmiejskich BAGS – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej 4 razy w ciągu godziny; w autobusach miejskich w Płocku – 70 dni emisji w podziale na 5 dwutygodniowych okresów emisji, co najmniej co 7 minut. Dodatkowo w okresie od lipca do listopada 2024 roku umieszczono plakaty profilaktyczno-informacyjne w ramach kampanii społecznej „Leki i alkohol – niebezpieczne związki” w wybranych środkach komunikacji miejskiej i podmiejskiej na terenie Mazowsza tj.: w autobusach miejskich w Ciechanowie – 4 pełne miesiące ekspozycji plakatów; w autobusach miejskich w Siedlcach – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Radomiu – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji; w autobusach miejskich w Ostrołęce – 70 dni ekspozycji plakatów w podziale na 5 dwutygodniowych okresów ekspozycji/ Konferencja \"Recepta na aktywność\" – wzmocnienie lokalnej polityki senioralnej •Cel: współorganizatorem Konferencji było Centrum Usług Społecznych, Stowarzyszenie Inicjatywy bez Wykluczeń, Mazowiecka Akademia Seniorów, Powiat Ostrołęcki •Alokacja środków: 6 900 zł •Źródło finansowania: samorząd Województwa Mazowieckiego •Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 60 osób. 47 \"Radość Kreatywność, Zdrowie: SeniorArt na Wysokich Obrotach\" – inicjatywy przasnyskiej Rady Seniorów na rzecz poprawy jakości życia seniorów •Cel: organizacja warsztatów artystycznych i kreatywnych zajęć wspierających zdrowie, aktywność oraz integrację seniorów, poprawiając tym samym ich jakość życia. •Alokacja środków: 51 300 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Mazowieckiego program Mazowsze dla Seniorów •Rezultaty: Zakładano udział 20 osób, jednak finalnie z programu skorzystało 30 osób w wieku 60+, co przyczyniło się do poprawy ich samopoczucia, zwiększenia integracji społecznej oraz poprawy jakości życia. Kampania społeczna \"Przemoc wobec starszych – skrywane cierpienie” realizowana w Warszawie przez Fundację Projekt Starsi i współfinansowana ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Cel: zwrócenie uwagi opinii publicznej na problem przemocy wobec starszych; jakie zachowania są kwalifikowane jako przemoc; zmiana postaw społecznych w traktowaniu osób starszych; podniesienie wiedzy i świadomości społecznej na temat specyfiki przemocy wobec starszych •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków m.st. Warszawy i z funduszy EOG, w ramach programu „Obywatele dla Demokracji” •Rezultaty: wzrost poczucia bezpieczeństwa, świadomości. Odbiorcy 1. Komunikacja miejska, emisja przez 7 dni, dane odnośnie liczby ekranów i szacunkowych zasięgów emisji w pojazdach komunikacji miejskiej, spot 15 sekund: Autobusy: 4 000 ekranów w 915 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 4 x na godzinę. Playlista ma 15 minut. W godzinie jest emitowana 4 razy. Z przewozów korzysta ponad 1 mln pasażerów dziennie, a także Tramwaje: 1 500 ekranów LCD w niemal 200 pojazdach. Częstotliwość emisji: min. 3 x na godz. Pętla emisyjna trwa max. 20 minut, jeśli jest krótsza wtedy częstotliwość jest większa. Z przewozów korzysta ok. 400 tys. pasażerów dziennie. Wydrukowano także 5000 ulotek składanych i 5000 sztuk ulotek A5. Materiały te, łącznie z plakatami promującymi program pomocy i broszurami zostały dostarczone do 12 OPSów. Materiały wizualne do pobrania na stronie Fundacji realizującej projekt oraz na facebook: dostępne były ulotki, plakaty, spot radiowy, spot reklamowy oraz informacja prasowa. Wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych w wieku 60+ •Cel: z dotacji m.st. Warszawy w ramach umowy dotacyjnej z organizacją pozarządową w 2024 r. udzielono wsparcia opiekunom. Zostały przeprowadzone szkolenia dla opiekunów , a także instruktaży domowych. Opiekunowie skorzystali ze wsparcia psychologicznego. W ramach uzupełnienienia wsparcia indywidualnego została utworzona grupa wsparcia dla opiekunów, którzy odczuwali potrzebę pomocy w pokonywaniu codziennych trudności, a zarazem byli otwarci na dzielenie się swoimi doświadczeniami. Grupa wsparcia spotykała się raz w tygodniu przez 2 godziny i była moderowana przez psychologa. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki własne jst •Rezultaty: Wsparcie otrzymało łącznie 455 opiekunów. Zostało przeprowadzonych 16 szkoleń dla 68 opiekunów i 20 instruktaży domowych. 108 opiekunów skorzystało ze 48 wsparcia psychologicznego. Odbyło się 49 dwugodzinnych spotkań, łącznie 98 godzin. W ramach stacjonarnego punktu porad udzielono 530 konsultacji. Program Wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025, edycja 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym poprzez rozbudowę sieci Dziennych Domów oraz Klubów Senior+. Dotacje skierowane do jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na: utworzenie lub wyposażenie placówki oraz na zapewnienie funkcjonowania już istniejących placówek. •Alokacja środków: 33 370 819,25 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 142 ośrodkom Senior+. Program \"Opieka 75+\" •Cel: wsparcie finansowe samorządów gminnych w realizacji usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w gminach do 60 tys. mieszkańców: wiejskich, miejskich i miejsko-wiejskich, które realizują usługi opiekuńcze samodzielnie •Alokacja środków: 11 029 258,10 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: dotacja była przyznana 84 gminom Program Korpus Wsparcia Seniorów na rok 2024 •Cel: wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 60 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizacja usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” osób starszych. •Alokacja środków: 2 739 507,05 zł •Źródło finansowania: dotacja oraz środki własne jst •Rezultaty: w 2024 r., w wyniku rozeznania potrzeb występujących w danej gminie, pomocą w ramach programu objęto: w ramach Modułu I – 310 osób, natomiast w ramach Modułu II – 2 298 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Piaseczno Rodzaj działania: Potańcówka na Kisielu Szczegółowy opis: Projekt ma na celu zorganizowanie i przeprowadzenie pięciu imprez tanecznych z wykorzystaniem otwartej przestrzeni miejskiej Skweru Kisiela położnego w centralnej części miasta Piaseczno. Udział w imprezie pozwolił mieszkańcom z różnych grup wiekowych otworzyć się na swoje społeczności, wejść w interakcje z innymi osobami, ośmielić ich i zachęcić do komunikowania się w społeczności lokalnej. Podczas trwania imprezy będą organizowane konkursy przez prowadzącego imprezę D-Ja. Alokacja środków: 36 000 zł Źródło finansowania: budżet MGOPS Piaseczno Rezultaty: Organizacja 5 międzypokoleniowych plenerowych imprez tanecznych. 49 Gmina Myszyniec Rodzaj działania: Seniorada – integracja seniorów z powiatów Szczegółowy opis: Senioriada to międzypokoleniowe wydarzenie mające na celu promocję zdrowia i aktywność fizyczną ludzi w różnym wieku połączone z występami Klubów, zabawą taneczną i poczęstunkiem. Zachęca seniorów do spędzania wolnego czasu poza domem i spotykania się z innymi osobami. Alokacja środków: 999,86 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w wydarzeniu udział wzięło 120 osób. Gmina Kampinos Rodzaj działania: Debata społeczna skierowana do osób 60+ Szczegółowy opis: Debata dotycząca bezpieczeństwa seniorów w sieci i życia codziennego w środowisku społecznym. Alokacja środków: 5 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w debacie uczestniczyło 46 osób. Powiat grójecki Rodzaj działania: „Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego” Szczegółowy opis: Zorganizowano wydarzenie kulturalno-integracyjne pn. \"Święto Seniorów Powiatu Grójeckiego\" z okazji Ogólnopolskiego Dnia Seniora. Podczas wydarzenia zostały zorganizowane warsztaty, gry i zabawy mające charakter aktywizujący i integracyjny. Zorganizowano także koncert zespołu Partita oraz występy artystyczne z repertuarem znanym seniorom. Alokacja środków: 187 000 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: w wydarzeniu wzięło 415 starszych mieszkańców powiatu grójeckiego. 5 gmin powiatu radomskiego oraz Miasto Radom Rodzaj działania: „Senior w aucie – sprawny i bezpieczny – edycja II” Szczegółowy opis: Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie pod nazwą Automobilklub Radomski z siedzibą w Radomiu. W ramach projektu osoby powyżej 60 roku życia, z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom, posiadających prawo jazdy kategorii B, uczestniczyło w szkoleniach/ warsztatach, które obejmowały: spotkanie z funkcjonariuszem policji, zajęcia z ratownikiem medycznym z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej i ratownictwa drogowego oraz jazdy sprawnościowo – szkoleniowe samochodem, wyposażonym w troleje lub z talerzem Stewarta. Natomiast jazda samochodem w alkogoglach umożliwiła seniorom sprawdzenie w bezpieczny sposób, jak wpływa spożycie alkoholu na zdolności psychoruchowe kierowców. Ponadto, osoby starsze posiadające również prawo jazdy kategorii A odbyły dodatkowe szkolenie z instruktorem sportu motocyklowego. Dzięki realizacji zadania seniorzy dowiedzieli się, jakich zachowań w ruchu drogowym unikać, a jakie mogą uratować im życie. Projekt był odpowiedzią na potrzeby lokalnej społeczności seniorów. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: w projekcie wzięło udział 97 osób powyżej 60 roku życia (z prawem jazdy kat. B) oraz 4 osoby (z prawem kat. A), z 5 gmin powiatu radomskiego oraz z miasta Radom. Udział w projekcie przyczynił się do wzrostu wiedzy i umiejętności starszych mieszańców Mazowsza z 50 zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak również do zwiększenia ich poczucia bezpieczeństwa. Powiat żyrardowski, grójecki oraz sochaczewski Rodzaj działania: Organizacja koncertów dla seniorów oraz koncertów charytatywnych na terenie Mazowsza Szczegółowy opis: dotarcie do osób starszych wykluczonych z życia społecznego i umożliwienie im bezpośredniego odbioru sztuki dostosowanej do ich potrzeb, wieku i możliwości tego odbioru. Alokacja środków: 186 615 zł Źródło finansowania: w ramach realizacji projektu zorganizowano 12 koncertów, w których uczestniczyło łącznie 1 311 osób starszych zamieszkujących powiat żyrardowski, grójecki i sochaczewski. Powiat Sierpecki, Ciechanów, Grębiszew Rodzaj działania: Utworzenie Dziennych Domów Pobytu dla osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym z chorobą Alzheimera Szczegółowy opis: 3 Dzienne Domy Pobytu utworzone w 2024 r.: Dzienny Dom Pobytu \"Przyszłość\" w Sierpcu, Dzienny Dom Pobytu PCK w Ciechanowie oraz Dzienny Dom Pobytu Obok Lasu w Grębiszewie. Podopieczni mieli zapewnioną m.in. terapię zajęciową, treningi umiejętności społecznych, treningi umiejętności codziennych, rehabilitację, terapię ruchem – gimnastykę korekcyjno-kompensacyjną dostosowaną do kondycji tych osób, logopedę, dietetyka czy psychologa. Wsparciem objęci byli również członkowie rodzin osób dotkniętych chorobą otępienną, którym zostało zapewnione m.in. poradnictwo psychologiczne, edukacja na temat metod radzenia sobie ze stresem, w tym np. nauka metod relaksacyjnych, opieka wytchnieniowa czy organizacja samopomocowych grup wsparcia. Alokacja środków: 2 398 700 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: z terapii korzystało około 15–20 osób starszych z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera. Miasto Pruszków Rodzaj działania: Pruszkowskie Lato Seniora Szczegółowy opis: Inicjatywa własna MOPS, skierowana do seniorów, którzy na co dzień uczęszczają do prowadzonych przez MOPS klubów seniora, a także do osób starszych, które nie wyjeżdżają na wakacje. Spotkania miały charakter sportowo rekreacyjny, kulturalny i artystyczny. Alokacja środków: 4970,66 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Pruszkowa na 2024 r. Rezultaty: Zrealizowano 9 spotkań plenerowych w częściach miasta, odpowiadających obszarom, w których znajdują się kluby. Odbyły się także 2 zabawy taneczne. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Krasnosielc Rodzaj działania: Teleopieka dla seniora w ramach projektu Cyfrowa Gmina Szczegółowy opis: W ramach Projektu świadczone są usługi teleopiekuńcze, czyli całodobowy domowy system wsparcia uczestników przez teleopiekunów, którzy pracują w centrum teleopieki w pełnej gotowości do odebrania sygnału alarmowego od podopiecznego. Uczestnicy otrzymują nieodpłatnie monitorującą stan zdrowia opaskę na nadgarstek z przyciskiem SOS z możliwością połączenia głosowego z centrum teleopieki wraz z instrukcją obsługi i kartą SIM. Po otrzymaniu 51 sygnału, teleopiekunowie organizują pomoc adekwatną do sytuacji danej osoby. Opaska monitorująca stan zdrowia wyposażona jest w przycisk SOS z możliwością połączenia z centrum teleopieki oraz dodatkowe funkcje m. in. detektor upadku, lokalizator GPS. Alokacja środków: 23 316,60 zł Źródło finansowania: dotacja Rezultaty: Objęcie wsparciem 20 seniorów z terenu Gminy Krasnosielc za pośrednictwem zdalnego monitorowania stanu zdrowia i samopoczucia osób starszych, a także szybkie wezwanie pomocy w sytuacjach zagrożenia. Gmina Konstancin-Jeziorna Rodzaj działania: Turniej Brydża online i lokalnie Szczegółowy opis: Ogólnopolska interaktywna rozgrywka brydżowa, w tym lokalna edycja – łączenie technologii i aktywności umysłowej osób starszych. W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział 44 uczestników. Gmina Warka Rodzaj działania: Program Poczta obiadowa Szczegółowy opis: Poczta obiadowa to bezpłatna pomoc dla osób starszych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i mających problem z samodzielnym przygotowaniem ciepłego posiłku. Zapewnione są dostawy 3 razy w tygodniu posiłki składające się z 2 ciepłych dań. Program ma na celu przeciwdziałanie niedożywieniu osób starszych. Alokacja środków: 59 085 zł Źródło finansowania: umowa dotacji pomiędzy Fundacją a Fundacją Biedronki z siedzibą w Poznaniu. Rezultaty: z programu skorzystało łącznie 210 seniorów z Radomia, Grójca, Białobrzeg, Kozienic i Warki. Gmina Czarnia Rodzaj działania: Budowa przestrzeni wspierającej dla seniorów Szczegółowy opis: W ramach działań powstała altana ogrodowa zieleń, ścieżki bosych stóp Alokacja środków: 129 315,34 zł Źródło finansowania: Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Rezultaty: Ćwiczenie koordynacji wzrokowo-ruchowej, miejsce do wspólnego spędzenia czasu oraz przeprowadzania inicjatyw. Gmina Nieporęt Rodzaj działania: Innowacyjna rehabilitacja lecznicza Szczegółowy opis: zabiegi nierefundowane przez NFZ, laseroterapia wysokoenergetyczna ( HIL), superindokcyjna stymulacja ( SIS), terapia radiologiczna ukierunkowana ( TR-Therapy), zabiegi refundowane, fala uderzeniowa – skupiona Alokacja środków: 120 000 zł Źródło finansowania: środki własne jst Rezultaty: w rehabilitacji wzięło udział 137 osób, które skorzystały z 1 719 zabiegów. 52 8. Województwo opolskie Wykres 11 Ludność woj. opolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie opolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2537,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,9% i 36,3%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1889,07 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,4%, a na zdrowie – 7,4%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,44. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,0 m2. DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa opolskiego – Opolskie 2030 •Powiatowa strategia rozwiązywania problemów społecznych na lata 2017–2027, przyjęta przez Powiat Opolski DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program \"Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne – III edycja\" •Cel: zwiększenie dostępu do usług społecznych i zdeinstytucjonalizowanej opieki długoterminowej, świadczonych w województwie na rzecz osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w celu przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. W projekcie został zaplanowany m.in. rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i usług opiekuńczych. 930.3 212.4 503.8 214.1 264.6 63.2 144.9 56.4 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 opolskieopolskie - gminy miejskie opolskie - gminy miejsko- wiejskie opolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 53 •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 279 osób starszych. Usługi \"Transport indywidualny typu door-to-door\" •Cel: poprawa mobilności dla osób wymagających wsparcia, głównie seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami. Ze środków przeznaczonych na realizację zadania został zakupiony również bus dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz przekazany Gminie Biała. •Alokacja środków: Województwo Opolskie •Źródło finansowania: Budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługę świadczono w pięciu gminach województwa opolskiego – Głubczyce, Biała, Dobrzeń Wielki, Turawa i Gogolin) dla 187 osób. Usługi wspierające w ramach Marszałkowskiego Kuriera Społecznego (MKS) •Cel: w 2024 r. uruchomiono 5. edycję usług skierowanych do osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Usługi MKS obejmujmowały, m.in. dowóz leków oraz posiłków, pomoc doraźną według istniejących potrzeb, wsparcie emocjonalne, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz pomocy w czynnościach domowych. •Alokacja środków: województwo Opolskie •Źródło finansowania: budżet Województwa Opolskiego oraz środki Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Funduszy Europejskich dla Oposkiego 2021–2027 •Rezultaty: W 2024 r. usługi świadczone były w 13 gminach województwa opolskiego, realizowane przez 16 zatrudnionych kurierów społecznych dla 178 osób. Organizacja wycieczki do Trójmiasta oraz Malborka dla członków Polskiego Związku Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Cel: wycieczka organizowana przez władze powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, we współpracy z Polskim Związkiem Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu oraz przy dofinansowaniu ze strony PFRON. Wyjazd został zorganizowany w ramach zadań z zakresu kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych •Alokacja środków: Polski Związek Niewidomych – koło w Kędzierzynie-Koźlu •Źródło finansowania: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych •Rezultaty: w wycieczce uczestniczyło 18 osób niepełnosprawnych, w tym 5 osób starszych. Obchody Światowego Dnia Seniora 2024 •Cel: 11 października 2024 r. zorganizowano obchody Światowego Dnia Seniora 2024 dla seniorów zamieszkujących teren powiatu krapkowickiego. Celem realizacji zadania była aktywizacja społeczna seniorów poprzez organizację oraz udział w wydarzeniu kulturalnym jak również integracja wewnątrzpokoleniowa. Inicjatywa zorganizowana przez Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach. Alokacja środków: Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Krapkowicach •Źródło finansowania: Powiat Krapkowicki •Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 220 seniorów oraz zaproszeni goście. 54 Projekt „Wsparcie rozwoju nowoczesnego systemu kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”, realizowany przez Powiat Strzelecki •Cel: organizacja spotkania dla seniorów pod nazwą „Fitness dla mózgu”. Celem spotkania było uświadomienie konieczności uczenia się przez całe życie w kontekście usprawnienia funkcji poznawczych, pokazanie narzędzi wspomagających proces uczenia się oraz narzędzi wspomagających kreatywność i koncentrację w kontekście usprawnienia funkcji umysłowych. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Krajowy Fundusz Odbudowy •Rezultaty: w spotkaniu wzięło udział 56 osób. Organizacja VII edycji akcji zdrowotno – profilaktycznej pn. \"Biała Sobota\" na terenie Powiatu Strzeleckiego •Cel: zwiększenie dostępności specjalistycznych usług medycznych dla mieszkańców powiatu, zaplanowanie oraz organizacja wizyt lekarskich z zakresu endokrynologii, kardiologii, urologii, ortopedii i reumatologii. •Alokacja środków: Powiat Strzelecki •Źródło finansowania: Powiat Strzelecki •Rezultaty: zaplanowanie oraz organizacja 300 wizyt lekarskich Projekt „Sobotę to ja mam już zajętą\" organizowany w Powiecie Strzeleckim •Cel: pobudzanie osób starszych do aktywności, stymulowanie i rozwijanie zainteresowań oraz kształtowanie postaw prospołecznych wobec seniorów, wraz z modelowaniem dobrych postaw seniorów wobec innych ludzi. •Alokacja środków: powiat Strzelecki •Źródło finansowania: powiat Strzelecki •Rezultaty: aktywizacja seniorów oraz kształtowanie więzi międzypokoleniowych. Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniami równoważnymi, poprzez pomoc w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz zapewnienie czasowego zastępstwa w sytuacjach, gdy opiekun z różnych przyczyn nie może ich wykonywać. •Alokacja środków: Gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w ramach Funduszu Solidarnościowego •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 10 osób niepełnosprawnych, 7 dorosłych, w tym 6 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi opieki wytchnieniowej realizowano od marca do grudnia 2024 r. Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami dla JST” – edycja 2024, realizowany przez Gminę Dobrzeń Wielki •Cel: wsparcie osób niepełnosprawnych w wykonywaniu codziennych czynności, funkcjonowaniu w życiu społecznym oraz wspomaganie osób niepełnosprawnych w podejmowaniu wszelkich aktywności, tj. w wykonywaniu czynności dnia codziennego, w dojazdach i powrocie z wyznaczonych miejsc związanych z życiem codziennym lub 55 rehabilitacją osoby niepełnosprawnej, w nawiązaniu kontaktu i współpracy z różnego rodzaju organizacjami, w zakupach, załatwieniu spraw urzędowych i korzystaniu z dóbr kultury. •Alokacja środków: gmina Dobrzeń Wielki •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: W ramach projektu objęto pomocą 18 osób niepełnosprawnych, 15 dorosłych, w tym 14 osób było w wieku powyżej 60 roku życia. Usługi asystencji osobistej realizowano od stycznia do grudnia 2024 r. Program Rządowy \"Korpus Wsparcia Seniorów\" Moduł II, realizowany przez Gminę Kamiennik •Cel: kompleksowe wsparcie seniorów 60+ w ich codziennym funkcjonowaniu poprzez dostarczenie technologii umożliwiającej natychmiastowe reagowanie na zagrożenia zdrowia, bezpieczeństwa lub życia. •Alokacja środków: gmina Kamiennik •Źródło finansowania: program resortowy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej •Rezultaty: w 2024 r. program objął 25 seniorów. Projekt socjalny \"Podróże za jeden euro – zwiedzamy kraje UE\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy, realizowany przez Dom Dziennego Pobytu Nr 2 \"Magnolia\", funkcjonujący na terenie Gminy Kędzierzyn-Koźle. Uczestnikami projektu były osoby starsze, niepełnosprawne oraz dzieci i młodzież ze szkoły podstawowej, zaś jego podstawowym założeniem była aktywizacja umysłowa i fizyczna w ramach twórczej współpracy międzypokoleniowej. Ideą projektu było ukazanie korzyści rozwojowych wynikających z przystąpienia do Unii Europejskiej oraz wyzwań, którym muszą sprostać wszystkie pokolenia Polaków. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: W projekcie wzięło udział 111 osób. Projekt \"Babciu, dziadku naucz mnie\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt międzypokoleniowy ukierunkowany na edukację wolontariacką. Celem projektu było promowanie i włączanie wolontariatu w działania w zakresie integracji osób starszych, niepełnosprawnych oraz rozbudzenie w młodzieży zainteresowania działalnością prospołeczną oraz przygotowanie uczestników do bezpośredniej pracy w ramach idei wolontariatu. •Alokacja środków: gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 85 uczestników Projekt \"Senior bliżej kultury lokalnej\", realizowany przez Gminę Kędzierzyn-Koźle •Cel: projekt socjalny mający na celu organizację cyklu spotkań w instytucjach i placówkach kulturalnych na terenie Kędzierzyna-Koźla, m.in. w Muzeum Ziemi Kozielskiej czy Miejskiej Bibliotece Publicznej. Uczestnicy brali udział w zajęciach, wykładach i lekcjach muzealnych oraz warsztatach kreatywnych. •Alokacja środków: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Źródło finansowania: Gmina Kędzierzyn-Koźle •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 43 uczestników. 56 Projekt \"Wybory Miss i Mistera 60+ z Opola\" organizowany przez Urząd Miasta Opola •Cel: integracja i aktywizacja seniorów, ukazanie ich pozytywnego wizerunku oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i kulturalnemu z uwagi na wiek poprzez zorganizowanie Gali Wyborów Miss i Mistera z Opola. Uczestnicy przez kilkanaście miesięcy ubiegłego roku przygotowywali się do wydarzenia, dopracowując przygotowane występy artystyczne. Podczas konkursu wyłonieni zostali m.in.: „Miss Życzliwości”, „Mister Elegancji”, „Miss Publiczności”, „Mister Aktywności” oraz Miss i Mister 60+ miasta Opola. •Alokacja środków: miasto Opole •Źródło finansowania: miasto Opole •Rezultaty: w projekcie wzięło udział 18 uczestników. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Muzykoterapia plenerowa z udziałem dzieci, seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami Szczegółowy opis: W ramach realizacji zadania zorganizowano plenerowe warsztaty muzyczne dla seniorów przy współudziale osób niepełnosprawnych oraz dzieci. Wydarzenia, podczas których przeprowadzano działania z zakresu muzykoterapii, dostosowane poziomem do osób starszych i niepełnosprawnych oraz zaproszonych dzieci uczęszczających do okolicznych szkół oraz przedszkoli. Alokacja środków: Stowarzyszenie Przyjaciół DPS \"ANNA\" Źródło finansowania: dotacja Powiatu Krapkowickiego na realizację zadania publicznego oraz środki Stowarzyszenia Rezultaty: Integracja międzypokoleniowa oraz poprawa stanu zdrowia uczestników poprzez działania terapeutyczne. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Działalność Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnego na terenie Powiatu Krapkowickiego Szczegółowy opis: Działalność Centrum koncentruje się na organizacji w dni powszednie dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami zajęć o charakterze manualnym, terapeutycznym, fizjoterapeutycznym oraz socjoterapeutycznym jak również muzykoterapii, choreoterapii i biblioterapii. W ramach prowadzonych zajęć uczestnicy ćwiczyli wykorzystanie nowoczesnych sprzętów AGD, w tym zmywarek czy ekspresów ciśnieniowych do kawy oraz uczestniczyli w ćwiczeniach pamięciowych w formie gier oraz rozwiązywania zagadek o charakterze logicznym. Alokacja środków: Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne w Krapkowicach Źródło finansowania: Budżet Powiatu Krapkowickiego oraz dotacja w ramach Programu \"Centra opiekuńczo-mieszkalne\" – Moduł II (Funkcjonowanie Centrum) Rezultaty: Pogłębienie integracji oraz aktywizacji seniorów. Gmina Prudnik Rodzaj działania: Akcja \"Koperta życia\" Szczegółowy opis: Akcja społeczno-informacyjna skierowana do osób starszych, zamieszkujących Gminę Prudnik, polegająca na umieszczaniu w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach jak również alergiach na poszczególne leki oraz informacji kontaktowych do osób najbliższych. Alokacja środków: Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku 57 Źródło finansowania: pozyskanie przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Prudniku ze strony Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego kilkuset kopert na realizację przedmiotowego projektu. Rezultaty: pozyskanie 500 sztuk kopert na realizację przedmiotowego projektu. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo Opolskie Rodzaj działania: Powołanie Rady Seniorów Województwa Opolskiego Szczegółowy opis: W celu zwiększenia aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach, 28 maja 2024 r. Sejmik Województwa Opolskiego podjął decyzję o utworzeniu Rady Seniorów Województwa Opolskiego (RSWO) na kadencję 2024–2029 oraz nadaniu jej statutu. W skład Rady weszło 28 członków, w tym 24 przedstawicieli seniorów – mieszkańców województwa oraz 4 przedstawicieli podmiotów działających na rzecz seniorów, w tym przedstawicieli NGO i podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Do zadań RSWO należy, m.in. wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę życia osób starszych, inicjowanie i rozwój aktywności obywatelskiej seniorów, wzmacnianie więzi międzypokoleniowej, przeciwdziałanie wykluczeniu seniorów oraz działanie na rzecz integracji i współpracy środowisk senioralnych. Alokacja środków: województwo Opolskie Źródło finansowania: województwo Opolskie Rezultaty: zwiększenie aktywności obywatelskiej seniorów w lokalnych społecznościach oraz wzmacnianie więzi międzypokoleniowych. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Cykl spotkań \"Siła Kobiet\" Szczegółowy opis: Prelekcje koncentrujące się na profilaktyce zdrowotnej skierowane do kobiet w różnym wieku, w tym seniorek. Inicjatywa, promująca kobiecą aktywność oraz zdrowy styl życia, była skierowana do mieszkanek powiatu krapkowickiego, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. Spotkania miały na celu pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Szczególnym wydarzeniem w ramach cyklu było spotkanie, które odbyło się 23 marca 2024 r. w Żyrowej. Wśród zaproszonych uczestniczek liczną grupę stanowiły seniorki zrzeszone w Uniwersytetach Trzeciego Wieku oraz Związku Emerytów i Rencistów. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: pogłębienie integracji międzypokoleniowej kobiet i stworzenie przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami. Powiat Krapkowicki Rodzaj działania: Projekt \"Mosty Pokoleń\" Szczegółowy opis: Autorska inicjatywa powiatu krapkowickiego, podejmująca jedno z największych wyzwań współczesności – rosnącą przepaść komunikacyjną i światopoglądową między pokoleniami. Projekt ma na celu połączenie nauki z praktyką społeczną, zaś inspiracją dla powstania inicjatywy była książka \"Pokolenia\" autorstwa prof. Tomasza Sobierajskiego oraz jego badania socjologiczne nad międzypokoleniowym dialogiem. Innowacyjność projektu polega m.in. na nowej formule spotkań, w której młodzież, dorośli i seniorzy wspólnie rozmawiają na ważne społecznie tematy, ucząc się od siebie nawzajem; łączeniu perspektywy naukowej z lokalną praktyką, dzięki czemu konwersacje opierały się zarówno na emocjach, jak i wiedzy; budowaniu 58 wspólnoty ponad różnicami pokoleniowymi, technologicznymi oraz kulturowymi; włączeniu różnych środowisk – od uczniów po liderów lokalnych społeczności, osoby starsze oraz polityków. Alokacja środków: powiat Krapkowicki Źródło finansowania: powiat Krapkowicki Rezultaty: budowanie więzi międzypokoleniowych oraz podejmowanie działań przeciw wykluczeniu społecznemu seniorów. 59 9. Województwo podkarpackie Wykres 12 Ludność woj. podkarpackiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2827,39 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,7% i 33,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1548,84 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii –14,6%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 106,8m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia rozwoju województwa – Podkarpackie 2030 •Wojewódzki Program Pomocy Społecznej na lata 2024–2030 •Zespół Ekspertów ds. Polityki Senioralnej DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program ,,Złota Rączka\" •Cel: bezpłatna pomoc w drobnych, domowych naprawach. Program skierowany do seniorów w wieku 70+ oraz osób niepełnosprawnych w wieku 50+ mieszkających w Przemyślu. •Alokacja środków: 23 767,39 zł 2063 661.9 523.3 877.8 533.3 193.3 131.6 208.4 0 500 1000 1500 2000 2500 podkarpackie podkarpackie - gminy miejskie podkarpackie - gminy miejsko-wiejskie podkarpackie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 60 •Źródło finansowania: budżet Gminy Miejskiej Przemyśl, dofinasowanie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. •Rezultaty: Z programu skorzystało 61 osób. Podkarpacki Program Odnowy Wsi na lata 2021–2025 „Uniwersytet Samorządności” •Cel: warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?”. •Alokacja środków: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Źródło finansowania: budżet Gminy Dydnia i dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego. •Rezultaty: Warsztaty ikonopisarskie oraz wykład „Jak przeżyć w sytuacji zagrożenia, co zrobić, gdy zawyją syreny ?” odbyły się w 2 miejscowościach, łącznie wzięło w nich udział 45 seniorów. Seniorzy nabyli wiedzę dotyczącą działań w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia, jak zabezpieczać się przed skutkami zagrożenia, co powinien zawierać plecak życia. Zdobyli umiejętność tworzenia ikony poznali techniki przenoszenia rysunku, mieszania pigmentów i nakładania warstw malunku oraz metod zabezpieczania ikony. Program \"Obiady Czwartkowe w Kantorówce\". •Cel: program aktywizacji seniorów, pasjonatów sztuki, artystów ludowych. Podczas spotkań seniorzy mogą realizować własne pomysły, wykazać się kreatywnością. Jest to miejsce na rozmowę, zawieranie znajomości, przyjaźni. •Alokacja środków: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Źródło finansowania: budżet Gminy Wielopole Skrzyńskie •Rezultaty: Odbyło się 7 \"Obiadów Czwartkowych w Kantorówce\", w każdym ze spotakń udział brało 10 seniorów. Łacznie w programie udział wzięło 70 seniorów. Seniorzy rozwijali umiejętności artystyczne, kultywują tradycje ludowe, integrują się ze środowiskiem. Program \"Dębicka Karta Seniora\" •Cel: aktywizacja społeczna seniorów poprzez ułatwienie im dostępu do usług kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych świadczonych przez jednostki organizacyjne Miasta Dębica, jak również stworzenie możliwości skorzystania z ulg i zniżek przy zakupie towarów lub usług oferowanych przez inne podmioty, które zgłoszą deklarację przystąpienia do programu. •Alokacja środków: program nie wymaga od gminy finansowania zewnętrznego, gdyż karta stanowi instrument ulgowy — jej wdrożenie i obsługa są finansowane w ramach bieżącego budżetu miasta •Źródło finansowania: budżet Miasta Dębica •Rezultaty: W 2024 r. zostało wydanych 1 258 kart. Program: \"Zabiegi rehabilitacyjne dla mieszkańców Gminy Boguchwała\". •Cel: poprawa i podtrzymanie ogólnej sprawności osób z przewlekłymi lub pourazowymi schorzeniami narządu ruchu, układu kostnego i mięśniowego lub ośrodkowego / obwodowego układu nerwowego. Osoby zgłoszone do programu przeszły badania z określeniem rodzaju wskazanych procedur rehabilitacyjnych, ich liczby oraz czasu ich trwania. Uczestnicy mogli skorzystać z bazy zabiegów. •Alokacja środków: budżet Gminy Boguchwała •Źródło finansowania: budżet Gminy Boguchwała •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 73 osoby i wykonano łącznie 4 112 zabiegów. 61 Projekt \"Vademecum Seniora\" •Cel: projekt składał się z kilku komponentów: \"Coś dla ciała\", \"Coś dla zmysłów\" , \"Coś dla zdrowia\" , \"Coś dla ducha\" , \"Coś dla umysłu\" . W ramach projektu seniorzy uczestniczyli w musicalu \"Skrzypek na dachu” oraz odwiedzili Arboretum w Bolestraszycach. •Alokacja środków: budżet Gminy Chmielnik •Źródło finansowania: budżet Gminy Chmielnik, Środki Fundacji BGK w ramach Programu Generacja 6.0. •Rezultaty: w projekcie uczestniczyło 30 seniorów. Projekt \"W zdrowym ciele zdrowy duch, warto ciało wprowadzić w ruch!\". •Cel: aktywizacja i integracja mieszkańców gminy Krasne, poprzez realizację cyklu spotkań i wydarzeń w okresie od sierpnia do listopada 2024 r. o charakterze sportowym, rekreacyjnym, ekologicznym i edukacyjnym. Projekt zakończono spotkaniem dla seniorów, na którym przekazano wiedzę o zagrożeniach związanych z wyłudzeniami metodami na wnuczka, policjanta oraz wiele przydatnych treści związanych z przeciwdziałaniem przemocy wobec seniorów. •Alokacja środków: budżet Gminy Krasne, wkład własny realizatora. •Źródło finansowania: budżet Gminy Krasne , wkład własny realizatora. •Rezultaty: w zajęciach nordic walking uczestniczyło 20 osób w wieku 60 lat i więcej; w spotkaniu wzięło udział 29 seniorów. Projekt \"Rozwój stacjonarnych usług opiekuńczych\" •Cel: zwiększenie dla mieszkańców gminy Świlcza, dostępności do usług społecznych w formie stacjonarnej opieki w Gminnym Klubie Seniora w Trzcianie oraz w Dziennym Domu Pomocy w Bratkowicach •Alokacja środków: budżet Gminy Świlcza •Źródło finansowania: budżet Gminy Świlcza, Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021– 2027. •Rezultaty: odbiorcami projektu było łącznie 80 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt \" Działania na rzecz aktywizacji intelektualnej i społecznej osób starszych\" •Cel: liczne wykłady, zajęcia dla osób w wieku 60 lat i więcej. Beneficjentem zadania był Mielecki Uniwersytet Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 25 000,00 zł •Źródło finansowania: środki finansowe Gminy Miejskiej Mielec (Program współpracy z NGO). •Rezultaty: Zorganizowano i przeprowadzano 23 wykłady dla 400 uczestników Mieleckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, przygotowano grupę artystyczną do prezentacji aktywności artystycznej seniorów na zakończenie roku akademickiego, przeprowadzono zajęcia w poszczególnych grupach m.in.(językowe, rękodzieło, nordic walking, rower, brydż). Projekt \"Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego\". •Cel: zwiększenie dostępności do usług zdrowotnych dla osób starszych potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez umożliwienie im bezpłatnego skorzystania ze sprzętu i urządzeń do rehabilitacji i pielęgnacji w warunkach domowych. 62 •Alokacja środków: wartość projektu to 839 582,50 zł, z czego: 713 645,12 zł to środki UE, 77 937,38 zł – środki z budżetu Państwa. Kwota 48 000 zł to wkład własny Powiatu Tarnobrzeskiego. •Źródło finansowania: budżet Powiatu Tarnobrzeskiego, środki UE, środki budżetu Państwa. •Rezultaty: w 2024 r. ze wsparcia skorzystało 236 seniorów z terenu powiatu. Zakupiono do wypożyczalni na potrzeby mieszkańców powiatu 290 sprzętów. Gmina Kołaczyce – Projekt \"Cyfrowa Ak@demia Seniora\" •Cel: przeprowadzenie kursu z zakresu ICT w ramach trzech modułów : tj. obsługi komputera, wykorzystania Internetu, bezpieczny senior w sieci. Projekt był realizowany przez Fundację Akademia Rozwoju w Przemyślu. •Alokacja środków: Projekt dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Źródło finansowania: budżet gminy Kołaczyce , środki rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych \"Aktywni+\" na lata 2021–2025. •Rezultaty: Wsparciem zostało objętych 14 osób, które wzięły udział w szkoleniu obejmującym trzy moduły. Zajęcia realizowane były w formie grupowej w wymiarze 10 spotkań po 4 godziny, łącznie 40 godzin zajęć. Kurs przyczynił się do uczestnictwa osób starszych w życiu społecznym oraz wzrostu zaangażowania seniorów w kontakty międzyludzkie. Zajęcia przyczyniły się ponadto do ukształtowania postaw sprzyjających wykorzystywaniu nowych technologii w życiu codziennym. Projekt „ Z oddechem sztuki \" •Cel: zwiększenie i rozwój oferty form wsparcia dla seniorów poprzez wzbogacenie oferty w zakresie aktywizacji i organizacji czasu wolnego seniorów w obszarze kształtowania i podnoszenia kompetencji kulturalnych mieszkańców w wieku senioralnym umożliwiających aktywne i świadome uczestnictwo w przestrzeni kulturalnej zarówno w roli odbiorców sztuki i rękodzieła artystycznego. Zajęcia artystyczne realizowane w 3 grupach z 6 tematów i wyjazd do Medyni Głogowskiej. •Alokacja środków: całkowity koszt projektu – 60,662,00 zł, dofinasowanie – 51 552,00 zł, wkład własny gminy – 9 110,00 zł •Źródło finansowania: budżet gminy Przeworsk, budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego. •Rezultaty: W projekcie udział wzięło 105 osób starszych w wieku 60 lat i więcej, zamieszkujących powiaty leżajski, brzozowski i przeworski (w tym 25 osób z terenu gminy Przeworsk). Projekt \" Senioralia Rzeszowskie\". •Cel: aktywizacja oraz integracja rzeszowskich Seniorów poprzez szereg wydarzeń i działań o charakterze kulturalnym, edukacyjnym, rekreacyjnym i rozrywkowym. W ramach projektu zostało zorganizowanych zostało kilkadziesiąt wydarzeń dedykowanych seniorom, m.in.: dwa koncerty plenerowe, wystawy, wykłady, prelekcje, zajęcia sportowe, itp. Projekt został zorganizowany przy współpracy z: Miejskim Centrum Seniora, Rzeszowską Radą Seniora oraz Uniwersytetem Trzeciego Wieku. •Alokacja środków: 117 500, 00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta Rzeszowa 63 •Rezultaty: W ramach Senioraliów Rzeszowskich zostało zorganizowanych blisko 50 wydarzeń. Dwa koncerty plenerowe zgromadziły około 20 000 osób. Inne działania realizowane w ramach projektu to: wykłady, prelekcje, warsztaty, seanse kinowe, spotkanie z podróżnikiem, zajęcia sportowe oraz badania. W wydarzeniach uczestniczyło ponad 2 000 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Powiat Rzeszowski/Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie/Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Górnie. Rodzaj działania: Spotkania z seniorami w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\" z terenu Powiatu Rzeszowskiego nt. przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych. Szczegółowy opis: Pracownicy Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Górnie przygotowali i przeprowadzili cykl spotkań z osobami starszymi w oddziałach Klubu Seniora \"Maluszkowo\". Na każdym spotkaniu była wyświetlana prezentacja na temat szeroko rozumianej przemocy, jej mechanizmów, skutków oraz sposobów radzenia sobie z nią. Uczestnikom spotkań przekazane zostały również informacje nt. funkcjonowania OIK w Górnie oraz materiały profikatyczno- edukacyjne. Alokacja środków: środki własne powiatu Źródło finansowania: środki własne powiatu Rezultaty: Odbyły się w sumie 4 spotkania, w których wzięło udział 87 osób starszych. Miasto Łańcut Rodzaj działania: Organizacja Konkursu \"Aktywny Senior im. Adama Hadława\" Szczegółowy opis: Celem konkursu było promowanie i nagradzanie działalności zawodowej seniora, wpływ na otoczenie, dorobku oraz działalności społecznej seniora (charytatywnej, edukacyjnej, kulturalnej, publicznej). Alokacja środków: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej Źródło finansowania: środki własne Miasta Łańcuta oraz dofinansowanie organizacji pozarządowej. Rezultaty: W konkursie udział wzięło 5 seniorów, wyróżnionych zostało 2 seniorów. Promowanie aktywności osób starszych i upowszechnianie informacji o aktywnych zasłużonych dla społeczności lokalnej Seniorach. Gmina Zarzecze Rodzaj działania: Inicjatywa – „Pamiętamy o seniorach w gminie Zarzecze” Szczegółowy opis: Celem inicjatywy było budowanie inicjatyw wolontariackich na rzecz pomocy seniorom w ich miejscu zamieszkania. Wolontariusze w ramach inicjatywy sporządzili listę seniorów z terenu gminy Zarzecze z dokładnymi adresami, dla których przygotowali paczki. Alokacja środków: 1 500,00zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Zarzecze – Inicjatywa realizowana w ramach projektu „Mini granty na inicjatywy wolontariackie Korpusu Solidarności”, edycja 2024 r. dofinansowanego ze środków Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018 – 2030, dla którego Instytucją Zarządzającą jest Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Rezultaty: Pomoc uzyskało 100 seniorów. 64 Gmina Adamówka Rodzaj działania: Usługa Transportowa „OD DRZWI DO DRZWI” Szczegółowy opis: Usługa skierowana do osób zamieszkujących na terenie gminy Adamówka, powyżej 60 roku życia, wymagających wsparcia w zakresie mobilności, zarówno posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lub równoważne), jak i nieposiadających orzeczenia, a mających realny problem w poruszaniu się. Usługa zapewniała specjalny i łatwo dostępny transport dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Alokacja środków: nie dotyczy Źródło finansowania: środki własne gminy, odpłatności uczestników Rezultaty: z usług skorzystało 45 osób, w tym transport 30 Uczestników Dziennego Domu Pomocy im. bł. ks. A. Czartoryskiego w Cieplicach. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Seanse filmowe dla seniorów Szczegółowy opis: w ramach działań kulturalnych skierowanych do osób starszych w gminie Głogów Małopolski organizowane były seanse filmowe dla seniorów. Pokazy odbywały się w godzinach południowych, w Domu Kultury. Alokacja środków: środki własne Gminy Głogów Małopolski Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski Rezultaty: Zorganizowane były 4 seanse filomowe, każdorazowo uczestniczyło w nich od 25 seniorów do 30 seniorów. Dostęp do kultury: Seniorzy mieli możliwość regularnego obcowania z filmem, bez konieczności dojazdów do odległych kin czy uczestniczenia w wieczornych pokazach. Integracja środowiska: Seanse sprzyjały spotkaniom towarzyskim, wspólnym rozmowom i budowaniu relacji między uczestnikami. Poprawa samopoczucia: Kultura filmowa dostarczała wzruszeń, radości i refleksji, wpływając pozytywnie na dobrostan psychiczny uczestników. Zwiększenie uczestnictwa w życiu lokalnym. Miasto Krosno Rodzaj działania: Organizacja Krośnieńskiego Sejmiku Senioralnego Szczegółowy opis: W październiku 2024 r. w Regionalnym Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie odbył się VIII Krośnieński Sejmik Senioralny pod hasłem „Zdrowy i Aktywny Senior”. Wydarzenie skierowane było do osób starszych. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Miasto Krosno Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 300 seniorów. Gmina Zagórz Rodzaj działania: Akcja bożonarodzeniowa MGOPS w Zagórzu \"Od Juniora dla Seniora\" Szczegółowy opis: Celem akcji było uwrażliwienie na pomoc seniorom i promowanie wśród dzieci i młodzieży solidarności międzypokoleniowej. Przekazanymi w ramach akcji produktami zostali obdarowani seniorzy, osoby samotne oraz osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji z terenu gminy Zagórz. Do paczek świątecznych dołączone zostały również przekazane przez Uczniów własnoręcznie wykonane kartki świąteczne z życzeniami – ten gest wzruszył i sprawił seniorom radość. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne darczyńców 65 Rezultaty: W akcji udział wzięły wszystkie szkoły podstawowe z terenu gminy Zagórz. Zebranymi produktami, kartkami świątecznymi obdarowanych zostało 80 osób, w tym osoby starsze, często samotne i niepełnosprawne. MGOPS w Zagórzu współpracuje z sołtysami, radnymi, parafiami celem rozeznania sytuacji osób starszych lub wymagających wsparcia, monitorowania. Gmina Gorzyce Rodzaj działania: Organizacja spotkania \"Bezpieczny senior\" Szczegółowy opis: Spotkanie informacyjne pt. \"Bezpieczny Senior\" z udziałem m.in. ZUS, Policji, Banku Spółdzielczego oraz PEKAO S.A. Podczas spotkania przedstawiono informacje na temat: bezpieczeństwa osobistego ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń np. oszustw, przemocy domowej, cyberzagrożeń. Seniorzy uzyskali również informację na temat nowych świadczeń – renta wdowia, itp. Alokacja środków: środki własne Gminy Gorzyce Źródło finansowania: budżet Gminy Gorzyce Rezultaty: W spotkaniu \"Bezpieczny Senior\" udział wzięło 30 seniorów. Podniesienie świadomości seniorów w kwestiach związanych z bezpieczeństwem, finansami, z możliwością uzyskania pomocy w sytuacjach kryzysowych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Przemyśl Rodzaj działania: Centrum Aktywizacji Społecznej w Przemyślu Szczegółowy opis: To miejsce, które wspiera aktywność społeczną różnych grup mieszkańców, w tym także seniorów. CAS oferuje seniorom przestrzeń do spotkań, nauki i wspólnego działania, co sprzyja integracji i poprawie jakości życia osób starszych. Alokacja środków: środki pochodzące z funduszy zewnętrznych, na działalność szkoleniową i doradczą. Źródło finansowania: budżet Gminy Miasta Przemyśl, środki z funduszy zewnętrznych Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 45 spotkań dla seniorów, każdorazowo uczestniczyło w każdym ze spotkań ok 50–60 osób. Wzrost świadomości praw i dostępnych form wsparcia. Odbywają się comiesięczne posiedzenia i dyżury Rady Seniorów. Gmina Głogów Małopolski Rodzaj działania: Twórcze zajęcia rękodzielnicze z nowoczesnym podejściem terapeutycznym Szczegółowy opis: Nowatorskie zajęcia haftu diamentowego oraz stolarki artystycznej, prowadzone z użyciem profesjonalnych narzędzi i technik arteterapeutycznych. Inicjatywa integrująca seniorów i osoby z niepełnosprawnością z różnych gmin w ramach projektu \"Aktywny senior\", realizowanego przez Stowarzyszenie na rzecz osób starszych \"Złota Jesień\". Alokacja środków: 59 835 zł Źródło finansowania: budżet Gminy Głogów Małopolski, samorząd Województwa Podkarpackiego Rezultaty: Przeprowadzono 36 godzin zajęć z haftu diamentowego w których uczestniczyło 20 seniorów, oraz 36 godzin zajęć z stolarki artystycznej, w których uczestnikami było 20 seniorów. Realizacja zadania sprawiła, że seniorzy mieli ciekawie wypełniony czas wolny, co przełożyło się na ich samopoczucie oraz nastąpił wzrost świadomości społeczności lokalnej o potrzebach seniorów. Zostali także zmotywowani do wprowadzenia zmian w swoim życiu oraz do pogłębienia swoich umiejętności i zainteresowań, co pozytywnie wpłynęło na ich aktywizację społeczną. 66 Miasto Krosno Rodzaj działania: Działania prozdrowotne Szczegółowy opis: Centrum Integracji Społecznej w 2024 r. nawiązało współpracę ze Stowarzyszeniem CHEN TAIJIQUAN Rzeszów, w ramach której w siedzibie CIS Krosno, w godzinach popołudniowych były prowadzone nieodpłatne treningi Taichi dla osób 60 lat i więcej. Alokacja środków: środki własne Miasta Krosna Źródło finansowania: środki własne Miasta Krosna Rezultaty: W 2024 r. odbyło się 93 godzin treningów Taichi dla osób 60+. Zajęcia odbywały się dla grupy składającej się z 20 seniorów. Wsparcie Seniorów w zakresie integracji i zdobycia nowych umiejętności, poprawy kondycji fizycznej. Gmina Krempna Rodzaj działania: Wprowadzenie 50% zniżki dla seniorów na przejazdy autobusowe na trasach przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Szczegółowy opis: Z inicjatywy Gminy Krempna podjętej w 2024 r. oraz na podstawie uchwały Zgromadzenia Powiatowo – Gminnego Związku Komunikacyjnego wprowadzono dla seniorów 65+ ulgę w wysokości 50% kosztu biletu jednorazowego na trasach autobusowych przebiegających przez teren powiatu jasielskiego. Alokacja środków: 50% dopłaty do biletu jednorazowego ze środków budżetu gminy Źródło finansowania: środki własne Gminy Krempna Rezultaty: Zwiększenie dostępności transportu publicznego, poprawa mobilności osób starszych , oszczędności w budżecie osób starszych. Gmina miejska Mielec Rodzaj działania: Grupa modowa działająca przy Klubie Senior+ w Mielcu \"W & Modowe szaleństwa\" Szczegółowy opis: W ramach działań klubu utworzyła się grupa kobiet mająca zainteresowania modowe. Alokacja środków: środki finansowe pochodzą z budżetu na bieżącą działalność ośrodka wsparcia Źródło finansowania: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Gmina Miejska Mielec Rezultaty: 11 osób osób zaangażowanych, inspirujących działania modowe, pokazy, występy. 67 10.Województwo podlaskie Wykres 13 Ludność woj. podlaskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3259,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 38,8% i 32,2%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1652,26 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 16,5%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,38. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 98,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030 •Program pomocy społecznej i przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu w województwie podlaskim na lata 2024–2027 •Plan Deinstytucjonalizacji Usług Społecznych w Białostockim Obszarze Funkcjonalnym DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program teleopieki domowej – program wsparcia polityki senioralnej oraz osób z niepełnosprawnościami\" •Cel: wsparcie osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w tym osób starszych, z niepełnosprawnościami, z zaburzeniami psychicznymi, tym samym usługi realizowane w ramach projektu są dostosowane do potrzeb uczestników przy zachowaniu 1132.6 570.6 234 328 308.6 157.8 63 87.8 0 200 400 600 800 1000 1200 podlaskie podlaskie - gminy miejskie podlaskie - gminy miejsko-wiejskie podlaskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 68 równości w dostępie. Jedną z grup docelowych stanowili osoby w wieku powyżej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. •Alokacja środków: 44 726 888,05 zł •Źródło finansowania: Fundusze Europejskie •Rezultaty: W 2024 r. z Programu teleopieki świadczenia uzyskała następującą liczba osób: liczba opasek – 168 sztuk, usługi sąsiedzkie – 67 osób, usługi teleopiekuńcze – 167 osób, usługi opiekuńcze – 67 osób, usługi specjalistyczne – opiekuńcze – 138 osób, usługi asystenckie – 25 osób. Realizacja projektu pt. „Ekoterapia\" •Cel: zorganizowanie warsztatów dla osób w wieku 65 lat i więcej z zakresu prawidłowego odżywiania z wykorzystaniem elementów ziołolecznictwa, zajęć usprawniających (nordic walking, kąpielach leśnych), dostosowanych do potrzeb i możliwości psychofizycznych seniorów, oraz szkoleń nt. depresji i grup wsparcia społecznego. •Alokacja środków: 10 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: warsztaty kulinarne – 1 zajęcia, 3-godzinne, warsztaty nordic walking – 9 zajęć, 1-godzinnych, warsztaty kąpiele leśne – 1 zajęcia, 2,30-godzinne, szkolenie na temat depresji – 1 zajęcia, 3-godzinne, grupy wsparcia – 10 spotkań, 90-minutowych. Realizacja zadania pn. „Wademekum Zdrowia Seniora” •Cel: upowszechnianie wiedzy z zakresu zdrowego stylu życia oraz realizacji działań zmierzających do utrzymania zdrowia na jak najlepszym poziomie wśród mieszkańców województwa podlaskiego. W ramach zadania zaplanowano opracowanie i wydanie wydawnictwa WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA, skierowanego zarówno do osób starszych w wieku 65+, jak i ogółu społeczeństwa celem przybliżenia problemów środowiska seniorów w okresie do końca XII 2024 r. Grupę docelową stanowią osoby starsze w wieku 65+ mieszkańców województwa podlaskiego. •Alokacja środków: 50 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: wydanie biuletynu WADEMEKUM ZDROWIA SENIORA. Program Karta Seniora •Cel: Karta Seniora dla mieszkańców Siemiatycz upoważnia do: 50% zniżki na zakup biletów wstępu na zajęcia i płatne wydarzenia organizowane przez jednostki organizacyjne miasta, bezpłatnych przejazdów autobusami komunikacji miejskiej na terenie Miasta Siemiatycze, a także zniżek oferowanych przez Partnerów Programu . •Alokacja środków: Bezkosztowo •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 128 osób. Warsztaty w trybie stacjonarnym: pn. \"Komunikacja – wyzwania dla seniorów we współczesnym świecie\" realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie umiejętności porozumiewania się seniorów między sobą, z otoczeniem. Warsztaty odbyły się 13 marca 2024 r. •Alokacja środków: 2 483,37 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów nabyło umiejętność porozumiewania się między sobą i otoczeniem. 69 Warsztaty w trybie stacjonalnym: pn. \"Prawda jest inna – jak chronić się przed kłamstwami w Internecie i w życiu\" skierowane do seniorów z terenu województwa podlaskiego realizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Białymstoku •Cel: podniesienie wiedzy nt. bezpieczeństwa w sieci i życiu codziennym seniorów, uczulanie seniorów na możliwe zagrożenia, kłamstwa i oszustwa oraz podniesienie umiejętności krytycznego myślenia i krytycznej analizy materiałów i Internecie. Warsztaty odbyły się 11 kwietnia 2025 r. •Alokacja środków: 2506,74 zł •Źródło finansowania: budżet województwa podlaskiego •Rezultaty: 12 seniorów zdobyło wiedzę z zakresu bezpiecznego korzystania z Internetu oraz poznało nowe pojęcia dostępne w świecie cyfryzacji. Projekt „Wigor juniora w wieku seniora 2024” •Cel: Stowarzyszenie na Rzecz Pomocy Społecznej w Augustowie, przy współpracy z MOPS w Augustowie, w 2024 r. realizowało projekt, którego adresatami byli starsi mieszkańcy Augustowa. •Alokacja środków: łącznie – 40 000,00 zł; dotacja – 35 500,00 zł; wkład własny(osobowy i rzeczowy) – 4 500,00 zł •Źródło finansowania: gmina Miasto Augustów •Rezultaty: w ramach projektu zorganizowano 2 spotkania integracyjne, 2 warsztaty z dietetykiem, spotkanie integracyjne w formie wycieczki, 3 seanse filmowe połączone ze spotkaniem z zaproszonym gościem związanym z kinem; grupa wsparcia prowadzona przez psychologa – 18 godzin; 4 sesje biodanzy; coaching dla osób starszych – 10 godzin; pedagogika dla babci i dziadka – 18 godzin. Wojewódzki program profilaktyczny pn. \"Świadomy Senior = Bezpieczny Senior\" na lata 2024– 2027 realizowany przez Komendę Wojewódzką Policji w Białymstoku Cel: podejmowanie działań informacyjno-edukacyjnych w obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, edukacja seniorów w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa ze zwróceniem szczególnej uwagi na oszustwa na szkodę osób starszych oraz zagięcia seniorów, aktywizacja i integracja: seniorów, rodzin/opiekunów seniorów, instytucji i organizacji wspierających osoby starsze, banków i instytucji finansowych, na rzecz wzrostu poziomu bezpieczeństwa seniorów. •Alokacja środków: własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego, ulotki, plakaty, filmy, spoty, prezentacje multimedialne •Źródło finansowania: Własne zasoby osobowe (niefinansowe) funkcjonariuszy i pracowników garnizonu podlaskiego •Rezultaty: Wzrost poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, szczególnie w obszarze oszustw oraz zagięć seniorów. Program \"Na codzienne zakupy\" •Cel: wsparcie dla potrzebujących seniorów. W ramach programu seniorzy otrzymali karty, dzięki którym mogli robić zakupy w sklepach Biedronka. O kwalifikacji do programu decydowały kryteria dochodowe i wiek: dochód poniżej 1 700,00 zł oraz wiek powyżej 60 lat. Program był realizowany przez M-GOPS w Choroszczy, we współpracy z Caritas Archidiecezji Białostockiej i siecią sklepów Biedronka. •Alokacja środków: Fundacja Biedronka 70 •Źródło finansowania: Fundacja Biedronka •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 20 seniorów, którym co miesiąc Caritas zasilało kartę kwotą 200,00zł. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Augustów Rodzaj działania: Warsztaty wyplatania makramy Szczegółowy opis: Zadanie polegało na zorganizowaniu warsztatów z makramy w Augustowskim Centrum Aktywności Seniorów, skierowanych do seniorów zainteresowanych rękodziełem i twórczym spędzaniem czasu. Zajęcia umożliwiły uczestnikom poznanie podstaw techniki wiązania sznurków, tworzenia dekoracyjnych plecionek oraz rozwijania zdolności manualnych i artystycznych. Warsztaty miały również wymiar integracyjny – sprzyjały budowaniu relacji, wymianie doświadczeń i wspólnemu odkrywaniu nowych pasji. Alokacja środków: 1 904,00zł; Źródło finansowania: budżet Miasta Augustów Rezultaty: W ramach zadania odbyło się 6 spotkań, w każdym z nich wzięło udział 25 osób starszych z Gminy Miasta Augustów. Gmina Bargłów Kościelny Rodzaj działania: Zajęcia BARE FOOT Szczegółowy opis: 15 maja 2024 r. odbyły się zajęcia BAREFOOT(chodzenie boso), to naturalna forma aktywności, która sprzyjała uważności i budowaniu głębszego kontaktu z własnym ciałem oraz otaczającym środowiskiem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Bargłów Kościelny Rezultaty: Zajęcia pomogły redukować stres, wspierały regulację pracy układu nerwowego oraz poprawiły ogólne samopoczucie uczestników. Miasto Białystok Rodzaj działania: Pudełko życia Szczegółowy opis: Celem inicjatywy jest niesienie pomocy ludziom samotnym, starszym, niepełnosprawnym, w sytuacjach kiedy ich zdrowie lub życie jest zagrożone. Pudełko, a w nim magnes i karta informacyjna, którą trzeba wypełnić. Jest tam miejsce na informacje o przebytych chorobach i alergiach, zażywanych lekach, najważniejsze numery telefonów do bliskich. Można wpisać dyspozycje, co ratownicy mają zrobić z domowymi zwierzętami, komu przekazać klucze do mieszkania. Alokacja środków: 10 000,00 zł Źródło finansowania: Budżet Miasta Białystok Rezultaty: Założeniem inicjatywy jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa seniorów w ich miejscu zamieszkania. Gmina Choroszcz Rodzaj działania: Dystrybucja opału pochodzącego z wycinek prowadzonych na terenie Gminy Choroszcz Szczegółowy opis: Celem akcji było zapewnienie opału najuboższym seniorom z terenu gminy Choroszcz. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Budżet Gminy Choroszcz 71 Rezultaty: W 2024 r. przekazano 27 potrzebującym rodzinom ok. 148 metrów przestrzennych drewna opałowego pochodzącego z wycinek na terenie gminy Choroszcz. Gmina Dąbrowa Białostocka Rodzaj działania: Akcja charytatywna „Paczka dla Seniora” zorganizowana i koordynowana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Białostockiej w ramach, której pozyskano paczki świąteczne żywnościowe od lokalnych darczyńców dla osób starszych Szczegółowy opis: Komitet Społeczny \"PACZKA DLA SENIORA\" w okresie od 1 grudnia do 31 grudnia 2024 r. organizował zbiórkę paczek świątecznych dla seniorów z terenu gminy Dąbrowa Białostocka. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: paczki świąteczne żywnościowe pozyskane od lokalnych darczyńców Rezultaty: 81 osób starszych otrzymało paczki świąteczne. Miasto Łomża Rodzaj działania: Seniorada – Coroczna impreza plenerowa z okazji Łomżyńskiego Dnia Seniora – integracja społeczna, artystyczna i profilaktyczna Szczegółowy opis: Seniorada – coroczne święto skierowane do osób starszych, ich rodzin oraz całej lokalnej społeczności. Wydarzenie miało charakter międzypokoleniowy, integracyjny i edukacyjny, a jego głównym celem było promowanie aktywnego stylu życia wśród seniorów oraz budowanie pozytywnego wizerunku starości. W programie Seniorady znalazły się m.in. występy zespołów artystycznych reprezentujących Kluby Seniora, Domy Dziennego Pobytu, lokalne grupy taneczne i śpiewacze. Na scenie zaprezentowały się m.in. zespoły: Maryna, Piątniczanie, Seniorita, Kolneńskie Dziewczyny z Plusem oraz Cyganeria. Uczestnicy mogli wziąć udział w animacjach tanecznych, wspólnym śpiewaniu, a także w zajęciach ruchowych prowadzonych przez instruktorów. Integralną częścią wydarzenia były stoiska profilaktyczne i informacyjne, gdzie seniorzy mogli skorzystać z bezpłatnych badań poziomu cukru i ciśnienia, uzyskać porady dietetyczne oraz zapoznać się z ofertą lokalnych instytucji społecznych, zdrowotnych i kulturalnych. \\Zwieńczeniem dnia była wieczorna dyskoteka dla seniorów w Hali Kultury, która przyciągnęła liczne grono miłośników tańca i dobrej zabawy. Wydarzenie miało charakter otwarty i zgromadziło kilkuset uczestników w różnym wieku, co potwierdza rosnącą popularność inicjatyw skierowanych do osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Rezultaty: W wydarzeniu wzięło udział około 400 uczestników oraz przedstawiciele organizacji seniorskich i instytucji lokalnych Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Vouchery na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Badania przeprowadziła Firma Diagnostyka S.A.. W ofercie badań znajdowały się m.in.: określenie poziomu witaminy D3, hemoglobiny glikowanej, diagnostyka raka jelita grubego, raka wątroby, raka trzustki i dróg żółciowych, raka jajnika, raka sutka dla kobiet oraz raka prostaty dla mężczyzn. Alokacja środków: 75 530,00 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Siemiatycze Rezultaty: W grudniu 2023 r. rozdano 2 426 voucherów, które były realizowane od stycznia do maja 2024 r. (ok. 130 nie zostało wykorzystanych). 72 Miasto Siemiatycze Rodzaj działania: Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: W ramach UTW odbył się cykl wykładów dla słuchaczy, prowadzonych przez wykładowców Politechniki Białostockiej. Ponadto słuchacze UTW w 2024 r. skorzystali z zajęć z języka angielskiego, warsztatów terapii zajęciowej, zajęć teatralnych, warsztatów muzycznych, zajęć z terapeutą, zajęć kulinarnych, spotkań integracyjnych, wyjazdów kulturalnych. Alokacja środków: 26 800,00 zł Źródło finansowania: budżet Siemiatyckiego Ośrodka Kultury z dotacji Miasta Siemiatycze Rezultaty: 245 osób (w tym regularnie uczęszczało 164 osób w I połowie roku i 150 osób w II połowie roku). Ponadto, odbyło się 9 wykładów, 17 godzin zajęć z języka angielskiego, 25 godzin warsztatów terapii zajęciowej, 31 godzin zajęć teatralnych, 42 godziny warsztatów muzycznych, 6 godzin zajęć z terapeutą, 4 godziny zajęć kulinarnych, 7 spotkań integracyjnych oraz 5 wyjazdów kulturalnych. Miasto Suwałki Rodzaj działania: Program \"Złota Rączka dla seniora\" Szczegółowy opis: Głównym celem projektu był rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych poprzez świadczenie bezpłatnych drobnych napraw w gospodarstwie domowym beneficjenta. Alokacja środków: wydatki na współpracę z organizacjami pozarządowymi Źródło finansowania: budżet Miasta Suwałki Rezultaty: Wykonano 1 001 usług. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Hajnówka Rodzaj działania: Warsztaty informatyczne Szczegółowy opis: Warsztaty miały na celu nauczyć osoby starsze korzystania z laptopów/ smartfonów, a także przestrzec przed cyberzagrożeniami, które można napotkać w sieci. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: z warsztatów skorzystało łącznie 14 seniorów. Gmina Korycin Rodzaj działania: Zajęcia teatralne dla seniorów Szczegółowy opis: W Gminie Korycin działa Korycińska Grupa Teatralna licząca 19 osób. Raz w tygodniu odbywały się spotkania z reżyserem i aktorem Teatru Dramatycznego. Co roku grupa teatralna przygotowuje nowy spektakl i planuje premiery teatralne. Celem warsztatów teatralnych było przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez poznanie swoich trudności i skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Alokacja środków: 36 000,00 zł Źródło finansowania: środki własne Rezultaty: W 2024 r. zorganizowano 5 wyjazdów Korycińskiej Grupy Teatralnej ze spektaklem „Rewizor”. 73 Gmina Michałowo Rodzaj działania: Inicjowanie działań mających na celu dostosowywanie infrastruktury gminnej (punktów handlowych, usługowych, kulturowych, sportowych itp.) oraz publicznych środków transportu do potrzeb osób o ograniczonej mobilności Szczegółowy opis: Usługa transportowa – na terenie gminy kursował elektryczny pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex, którym osoby starsze mogły poruszać się po terenie miasta Michałowo w celu załatwienia niezbędnych spraw i zakupów. Alokacja środków: 79 701,15 zł Źródło finansowania: Środki własne Rezultaty: pojazd wolnobieżny Frugal tzw. Melex kursował na terenie Miasta Michałowo w godzinach 7:00 – 15:00. Była to usługa ogólnodostępna. Gmina Szczuczyn Rodzaj działania: Tytka Charytatywna Szczegółowy opis: W ramach akcji Caritas Diecezji Łomżyńskiej „Tytka charytatywna” prowadzono zbiórkę żywności wśród lokalnej społeczności, firm i instytucji. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: zbiórka Rezultaty: Ośrodek Pomocy Społecznej w Szczuczynie udzielił pomocy w postaci paczek żywnościowych dla 30 rodzin w tym osób starszych. 74 11.Województwo pomorskie Wykres 14 Ludność woj. pomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3193,61 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,4% i 29,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 2017,87 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 19,8%, a na zdrowie – 5,8%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,37. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 77,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Wieloletni SENIOR+ na lata 2021–2025 •Cel: zapewnienie wsparcia seniorom poprzez umożliwienie korzystania z oferty na rzecz społecznej aktywizacji, w tym oferty prozdrowotnej, obejmującej także usługi w zakresie aktywności ruchowej lub kinezyterapii, edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej, w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach programu przewiduje się również udostepnienie seniorom infrastruktury umożliwiającej aktywne spędzanie czasu wolnego, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. •Alokacja środków: 2 630 707,06 zł, 332 031,20 zł, wykonanie 72 900 zł 2359.5 1322.3 314.3 722.9 580.8 360.1 74.4 146.2 0 500 1000 1500 2000 2500 pomorskie pomorskie - gminy miejskie pomorskie - gminy miejsko-wiejskie pomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcejSeria 3 75 •Źródło finansowania: moduł 1. – 80% dotacja i 20% wkład własny, moduł 2. – 50% dotacja i 50 % wkład własny gmin. •Rezultaty: W 2024 r. w województwie pomorskim w ramach otrzymanej dotacji funkcjonowało 13 Dziennych Domów Senior+ i 23 Kluby Senior+ . Ponadto utworzonych zostało 5 nowych placówek Senior+, w tym: 4 Kluby Senior+ (Gmina Człuchów, Gmina Kaliska, Gmina Karsin, i Miasto Jastarnia) oraz 1 Dzienny Domy Senior+ Miasto Gdańsk). Program „Opieka 75+” •Cel: poprawa dostępności usług opiekuńczych, w tym dla osób 75 lat i więcej w zakresie zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych, pielęgnacji oraz zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Z programu mogą skorzystać osoby samotne, ale również te zamieszkujące wspólnie z rodziną, która z różnych względów nie jest w stanie zagwarantować swoim bliskim należytej opieki. •Alokacja środków: 3 403 935 zł. Na realizację założonych celów Programu gminy wydatkowały kwotę w wysokości 2 349 939,96 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Według stanu na dzień 31.12.2024 r. w gminach zatrudnionych było 219 osób świadczących usługi opiekuńcze, natomiast 147 osób zatrudniono w ramach realizacji programu w 2024 r. W ramach przedmiotowego Programu usługę świadczenia usług opiekuńczych w 2024 r. zlecono 8 organizacjom pozarządowym oraz 7 podmiotom sektora prywatnego, od których gminy zakupiły usługę świadczenia usług opiekuńczych. Program „Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej” •Cel: zapewnienie dostępności do usług asystencji osobistej, tj. wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami. •Alokacja środków: 56 411 124,44 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. z programu skorzystało 2 401 osób w wieku 60 lat i więcej, w tym 1 833 kobiet oraz 568 mężczyzn. Program „Opieka Wytchnieniowa” •Cel: odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, w tym osób starszych, poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu osoby, które na co dzień sprawują opiekę, mogą przeznaczyć czas na odpoczynek i regenerację, a także na załatwienie niezbędnych spraw. •Alokacja środków: 18 022 510,30 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: z programu skorzystało 813 osób niepełnosprawnych w wieku 60 lat i więcej, 742 rodziców/opiekunów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, którym przyznane zostały usługi opieki wytchnieniowej, 692 opiekunów świadczących usługi opieki wytchnieniowej dla seniorów. Wojewódzka rada seniorów •Cel: Na terenie województwa pomorskiego funkcjonuje jedna wojewódzka rada seniorów. •Alokacja środków: 4 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Pomorskiego •Rezultaty: w 2024 r. rada zorganizowała cztery posiedzenia. 76 Powiatowe rady seniorów •Cel: W województwie pomorskim funkcjonują trzy powiatowe rady seniorów: w powiecie chojnickim, kartuskim i słupskim •Alokacja środków: brak danych łącznie 17 500 zł •Źródło finansowania: dotacje celowe •Rezultaty: 3 Rady seniorów, w tym: Rada Seniorów Powiatu Kartuskiego – 7 posiedzeń, Powiatowa Rada Seniorów w Chojnicach – 5 posiedzeń oraz Rada Seniorów Powiatu Słupskiego – 6 posiedzeń. Gminne rady seniorów •Cel: liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów to 49, w tym: Liczba gmin wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 19. Liczba gmin miejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 18 oraz Liczba gmin miejsko – wiejskich w których funkcjonują gminne rady seniorów to 12. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: brak danych •Rezultaty: w 2024 r. na terenie województwa funkcjonowało 49 gminnych rad seniorów. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Czersk Rodzaj działania: usługi door-to-door Szczegółowy opis: Door-to-door to usługa transportu dla osób dorosłych z potrzebą wsparcia w zakresie mobilności. Do końca lutego 2024 usługa była świadczona w ramach trwałości projektu EFS Świadczenie usług door-to-door na terenie Gminy Czersk, natomiast od marca 2024 r. usługa była kontynuowana w ramach środków własnych gminy. Alokacja środków: 68 633,11 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano 588 usług dowozu (jednym kursem jechało kilka osób, osoby skorzystały w ciągu roku kilkukrotnie, dowóz dotyczył w szczególności osób starszych i niepełnosprawnych). Z usługi tej skorzystało ok. 100 osób powyżej 60 r.ż. Miasto Kobylnica Rodzaj działania: Bilety dla seniorów Szczegółowy opis: Mieszkańcy Gminy Kobylnica, którzy ukończyli 70 lat i są posiadaczami Karty Seniora Gminy Kobylnica mogli skorzystać z dofinansowania w zakresie 48 przejazdów w ciągu roku na trasie między miejscowościami gminnymi do miasta Słupska i odwrotnie. Senior kupował bilet za 1 zł. Alokacja środków: 30 586,10 zł. (dofinansowanie do biletów) Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. z biletów skorzystało 99 seniorów. Gmina Pszczółki Rodzaj działania: Spotkanie integracyjne \"Wielki Dzień Pszczół\" Szczegółowy opis: Spotkanie integracyjne w formie biesiady, które miało na celu integrację i rozwój więzi międzypokoleniowych. Podczas spotkania zapewniono: gry, zabawy, tańce, poczęstunek dla zebranych. Poczęstunek przygotowali członkowie KGW. Alokacja środków: 8 053,15 zł Źródło finansowania: środki własne 77 Rezultaty: w 2024 r. w przedsięwzięciu wzięło udział ok. 230 osób. Gmina Kolbudy Rodzaj działania: Kolbudy Senior Challenge – Senioriada Szczegółowy opis: Senioriada Challenge to sportowe zawody dla seniorów, które łączą aktywność fizyczną z dobrą zabawą i zdrową rywalizacją. Uczestnicy dzieleni byli na zespoły i wspólnie brali udział w różnorodnych konkurencjach, dostosowanych do ich możliwości. Zawody promowały ruch, współpracę i integrację, a także dostarczały mnóstwo pozytywnych emocji, śmiechu i satysfakcji z aktywnego spędzania czasu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 180 osób. Miasto Starogard Gdański Rodzaj działania: Starogardzki Dzień Seniora Szczegółowy opis: Organizatorami corocznego wydarzenia były Starogardzkie Centrum Kultury i miasto Starogard Gdański, a współorganizatorem Ośrodek Sportu i Rekreacji, Podczas koncertu prowadzona była kampania informacyjno-profilaktyczna dotycząca uzależnień od urządzeń elektronicznych pod hasłem \"Kultura w Realu\". Alokacja środków: 60 000 zł Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział ok. 1 800 osób. Gmina Sierakowice Rodzaj działania: Projekt socjalny „BLIŻEJ SENIORA – spotkania dla seniorów” Szczegółowy opis: Projekt realizowany w formie organizowania spotkań o charakterze integracyjnym dla środowiska osób starszych – w wieku 65 lat i więcej. Spotkania dla seniorów organizowane były w partnerstwie z sołectwami i szkołami na danym terenie. Do współpracy włączani byli uczniowie szkół, pracownicy placówek oświatowych, członkowie rad sołeckich, wolontariusze, rodzice i inni mieszkańcy w poszczególnych miejscowościach. Podczas spotkań seniorzy mieli możliwość uczestniczenia we wspólnej zabawie, grach, poczęstunku, przedstawieniach. Alokacja środków: 75 179,63 zł Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: w 2024 r. spotkania odbyły się w 4 miesiącach, w 14 miejscach na terenie gminy Sierakowice. Ogółem w zorganizowanych imprezach wzięło udział 1 480 mieszkańców gminy. Miasto Gdynia Rodzaj działania: Świetlica opiekuńcza przy ul. Chylońskiej 217 Szczegółowy opis: Świetlica prowadzona przez Fundację Adaptacja z Gdyni, stanowi grupową formę usług opiekuńczych, mającą na celu prowadzenie działań aktywizujących i podtrzymujących sprawność uczestników (przy uwzględnieniu ich integracji ze środowiskiem lokalnym) oraz zapobieganie społecznemu wykluczeniu i umożliwienie jak najdłuższego funkcjonowania w środowisku zamieszkania. Świetlica ona czynna od poniedziałku do piątku, zapewniając 15 miejsc (od października nastąpiło zwiększenie liczby miejsc z 13 do 15). Alokacja środków: wydatki wyniosły 179 366,11 zł. Źródło finansowania: budżet gminy Rezultaty: W trakcie 2024 r. z usług skorzystało narastająco 18 osób. 78 PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Skarszewy Rodzaj działania: Wyjazdy na badania profilaktyczne Szczegółowy opis: Centrum Usług Społecznych w Skarszewach organizuje cykliczne wyjazdy dla kobiet, w tym dla seniorek, na kompleksowe badania profilaktyczne piersi do VII Szpitala Marynarki Wojennej w Gdańsku. Wyjazdy odbywają się raz w miesiącu i zawsze są koordynowane przez pracownika CUS. Uczestniczki odbierane są bezpośrednio z miejsca zamieszkania i odwożone do domów po zakończonych badaniach. Alokacja środków: bez kosztów gminy Źródło finansowania: Fundacja ''Beatus\" Rezultaty: Regularne badania objęły kilkadziesiąt kobiet z terenu gminy, w tym wiele seniorek, które miały utrudniony dostęp do specjalistycznej diagnostyki. Kilka kobiet dzięki tym badaniom zostało skierowanych na poszerzoną diagnostykę i przeszło skuteczne leczenie, w tym zabieg usunięcia zmian nowotworowych. 79 12.Województwo śląskie Wykres 15 Ludność woj. śląskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3242,75 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 54,9% i 33,6%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1988,83 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 20,4%, a na zdrowie – 5,3%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 55,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,30. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” •Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020–2030 •Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji w województwie śląskim na lata 2023–2025 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2024–2028 •Cel: zwiększenie zaangażowania osób starszych w życie społeczne, kulturalne i zawodowe poprzez eliminowanie barier ograniczających ich aktywność. Działania na rzecz osób starszych obejmowały m. in.: współpracę ze Śląską Radą ds. Seniorów jako organem konsultacyjnym w sprawach dotyczących osób starszych, promowanie pozytywnego wizerunku osób starszych poprzez wspieranie i organizację działań, w tym konkursów i 4291.4 3063.8 376.9 850.7 1218.6 902.4 101.5 214.6 0 1000 2000 3000 4000 5000 śląskieśląskie - gminy miejskie śląskie - gminy miejsko- wiejskie śląskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 80 innych wydarzeń związanych z obszarem polityki senioralnej, organizowanie wydarzeń wspierających aktywność osób starszych, a także wspieranie samorządów lokalnych w zwiększaniu dostępu seniorów do rynku dóbr i usług. •Alokacja środków: 476 185,85 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Śląskiego, projekt Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora •Rezultaty: W ramach programu w 2024 r. miały miejsce posiedzenia Śląskiej Rady ds. Seniorów. Zorganizowano cztery przedsięwzięcia promujące aktywność osób starszych oraz kształtujące pozytywny wizerunek starości w społeczeństwie – w formie m.in. kampanii społecznych, konkursów czy wydarzeń edukacyjnych. W ramach projektu „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” współpracę zadeklarowało 148 partnerów instytucjonalnych i biznesowych, oferujących osobom starszym zniżki, ulgi oraz preferencyjne warunki dostępu do usług. Z tej oferty w 2024 r. skorzystało łącznie 101 936 seniorów z regionu. Projekt pt. „Aktywizacja osób starszych” •Cel: aktywizacja społeczna osób starszych, wzmacnianie zaangażowania społecznego seniorów oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych poprzez: podniesienie kompetencji korzystania z nowoczesnych technologii; organizację działań wspierających pełniejsze uczestnictwo seniorów w życiu społecznym; działania na rzecz integracji międzypokoleniowej oraz zwiększenie oferty zajęć kulturowych, prozdrowotnych, hobbystycznych, edukacyjnych, rekreacyjnych i sportowych dostosowanych do potrzeb seniorów. Adresatami programu byli mieszkańcy Rudy Śląskiej w wieku 60+. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: budżet Miasta Ruda Śląska. •Rezultaty: Projekt realizowało 6 podmiotów wyłonionych w drodze otwartego konkursu ofert. Z oferty projektu skorzystało 2 127 uczestników. Program profilaktyczny Pogodna Jesień starzej się zdrowiej •Cel: promocja działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawa warunków ich życia. W ramach programu były prowadzone zajęcia rekreacyjne oraz edukacyjne: gimnastyka ogólnorozwojowa, zumba/aerobik, zdrowy kręgosłup, aqua aerobic, joga, nordic walking, gry i zabawy sportowe, zajęcia profilaktyczne z zakresu zdrowia w tym. m.in.: prelekcje, seminaria, warsztaty, konsultacje, konkursy dotyczące zdrowego stylu życia. •Alokacja środków: 80 000,00 zł •Źródło finansowania: budżet miasta Częstochowa •Rezultaty: w programie udział wzięło ok. 8 500 osób. Program profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku •Cel: oferta szeregu bezpłatnych badań, w tym m.in. pomiaru poziomu glukozy we krwi, poziomu hemoglobiny glikowanej HbA1 czy poziomu TSH, badania sprawności pamięci, sprawności fizycznej, czy też wzroku i słuchu. Wyniki badań były interpretowane przez lekarzy, którzy wystawiali ewentualne skierowania do dalszej diagnostyki w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego do poradni specjalistycznych (geriatrycznych, endokrynologicznych, neurologicznych, chirurgicznych, onkologicznych, schorzeń sutka, okulistycznych, foniatrycznych, diabetologicznych) lub leczenia w szpitalnych oddziałach specjalistycznych. Program skierowany jest corocznie do mieszkańców Katowic, którzy w danym roku kalendarzowym kończą 60–64 lata oraz 75–79 lat oraz powyżej 85 lat. 81 •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki budżetu miasta •Rezultaty: W ramach zawartych umów badaniami profilaktycznymi w ramach etapu podstawowego objęto 220 osób. Mieszkańcy, u których stwierdzono niesprawność ruchową, otrzymali możliwość wzięcia udziału w zajęciach rehabilitacyjnych finansowanych przez miasto Katowice w ramach II etapu programu. Z etapu rehabilitacyjnego programu mogli skorzystać mieszkańcy Katowic, którzy wzięli udział w etapie podstawowym, w którym stwierdzono u nich niesprawność ruchową. Przeprowadzono dla nich 16-godzinne cykle zajęć rehabilitacyjnych w grupach max. 10 osób. Łącznie objęto nimi 80 osób. Razem w obu etapach programu profilaktyki dla osób trzeciego i czwartego wieku udział wzięło 320 osób. Projekt międzypokoleniowy pod nazwą NIE(WIDZIALNE) •Cel: poprawa samooceny, wzmocnienie poczucia własnej wartości, kobiecości. Projekt międzypokoleniowy skierowany do kobiet w wieku 60+ oraz młodszych. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki programu “UTW – Seniorzy w akcji” Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych •Rezultaty: W projekcie uczestniczyło 18 kobiet, w tym m. in. seniorki. Spotkania dotyczyły m. in. sposobów na zapobieganie izolacji społecznej. Odbyły się zajęcia ze stylistką, wizażystką, brafitterką i fotografką. Podczas spotkania z kosmetyczką seniorki dzieliły się wiedzą na temat stosowanych metod pielęgnacji naturalnej, przekazanej od swoich mam czy babć. Zwieńczeniem projektu był pokaz mody – uczestniczki przygotowały go, wykorzystując swoje umiejętności krawieckie, manualne, kulinarne i organizacyjne. Przedsięwzięcie pomogło kobietom nabrać odwagi do zmian, podnieść poczucie własnej wartości i stać się widzialnymi w każdym wieku i na każdym etapie życia i pełnionych ról społecznych. Projekt pt. „Zróbmy sobie klimat czyli sprawiedliwa transformacja w Sosnowcu” •Cel: przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, tworzenie miejsc spotkań służących integracji międzypokoleniowej mieszkańców. Działania obejmowały aktywność sportową (spacery nordic-walking, siłownia na świeżym powietrzu, spacery)oraz kulturalną (wyjścia do kina, teatru, muzeum, spacery histoyuczne) Projekt realizowany był przez Kluby Transformacji, zlokalizowane w sześciu dzielnicach miasta: Centrum, Kazimierz, Konstantynów, Niwka, Milowice i Pogoń, z wykorzystaniem dostępnej infrastruktury na terenie wspomnianych dzielnic •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki miasta oraz pozyskane środki unijne •Rezultaty: W projekcie wzięło udział ok. 30 osób – średnio po ok. 5 osób w wieku 60 lat i więcej w każdym z sześciu Klubów Transformacji Projekt Srebrna Linia •Cel: prowadzenie telefonu informacyjnego – od poniedziałku do piątku przez 3 godziny dziennie – w zakresie funkcji informacyjnej, konsultacyjnej, doradczej i inwestycyjnej. Zakres merytoryczny obejmował: udzielanie informacji o wydarzeniach dla seniorów, kierowanie do właściwych podmiotów zgodnie ze zgłoszonym problemem, prowadzenie rozmów wspierających, organizacja wolontariatu, pomoc w obsłudze urządzeń teleinformatycznych. Projekt realizowany był przez Fundację Internationaler Bund Polska 82 •Alokacja środków: 11 250 zł •Źródło finansowania: środki budżetu miasta Tychy •Rezultaty: W ramach projektu odbyło się: 564 godzin dyżurów; ze wsparcia skorzystało 118 beneficjentów; udzielonych zostało 1 480 porad i informacji. Aktywny Senior •Cel: Integracja seniorów Gminy Zebrzydowice poprzez organizację spotkań, wyjazdów. Wspólnie zorganizowane działania zapewniały seniorom poczucie bezpieczeństwa, radość ze spędzonych wspólnie chwil i korzystnie wpłynęły na dobre samopoczucie oraz zdrowie psychiczne i fizyczne. Uczestnictwo w wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych umożliwiło poznanie krajobrazów, zwyczajów i architektury różnych rejonów Polski. Wspólna integracja mieszkańców poza terenem gminy. •Alokacja środków: brak danych •Źródło finansowania: środki Gminy Zebrzydowice •Rezultaty: Rezultat: spędzenie czasu w gronie rówieśników, eliminując poczucie osamotnienia i pustki na emeryturze. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Chorzów Rodzaj działania: Realizacja programu Centrum Wolontariatu Senioralnego w ramach działalności Centrum Pracy Socjalnej w Chorzowie Szczegółowy opis: Program polegał na świadczeniu seniorom usług wsparcia społecznego oraz pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego przy udziale wolontariuszy. Program realizowany był przez pracowników Centrum Pracy Socjalnej poprzez organizację i koordynację pracy wolontariuszy, świadczących wybrane przez seniora wsparcie: wsparcie społeczne realizowane poprzez: uruchomienie wolontariatu w zakresie wspólnego spędzania czasu z seniorami, w szczególności samotnie zamieszkującymi, np. spacery, rozmowy, wspólne sporządzanie posiłków, zakupy, itp. lub wsparcie w czynnościach dnia codziennego, realizowane poprzez np. dostarczanie seniorom zakupów obejmujących artykuły podstawowej potrzeby, wsparcie/pomoc w umawianiu wizyt lekarskich w miejscu zamieszkania seniora, dowiezienie lub pomoc w organizacji transportu seniora na wizytę lekarską, w tym również asystowanie podczas wizyty, pomoc/towarzyszenie w zakresie realizacji recept itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: Z pomocy programu Centrum Wolontariatu Senioralnego skorzystało 25 seniorów, a zaangażowanych w realizację pomocy seniorom było 21 wolontariuszy, z którymi zostały podpisane porozumienia na świadczenie usług wolonatriackich. Średnio raz w miesiącu odbywały się spotkania wspierające dla wolontariuszy, których celem była integracja osób świadczących wsparcie seniorom. W 2024 r. wolontariusze wykonali 2 247 godzin usług wsparcia na rzecz seniorów. Miasto Będzin Rodzaj działania: Projekt działań na rzecz mieszkańców Będzina powyżej 60-go roku życia pod nazwą Będzińska Karta Seniora Szczegółowy opis: Projekt obejmował promocję działań na rzecz wzmocnienia kondycji seniorów, a także poprawę warunków ich życia. Posiadanie Będzińskiej Karty Seniora obniżało koszty comiesięcznych rachunków mieszkańców powyżej 60 roku życia, było także elementem motywującym do aktywnego spędzania wolnego czasu. Łatwiejszy dostęp do różnych form rekreacji 83 i imprez kulturalnych zwiększał również integrację społeczną i powodował, że osoby starsze mogły spędzić czas w atrakcyjny sposób. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta Rezultaty: W 2024 r. wydano 91 kart. Miasto Bytom Rodzaj działania: Integracja międzypokoleniowa Szczegółowy opis: Teatr Tańca Rozbark w ramach dotacji z Urzędu Gminy zorganizował cztery międzypokoleniowe potańcówki. Wydarzenie miało na celu integrację seniorów z młodszym pokoleniem poprzez zabawę do różnego rodzaju muzyki, z różnego przedziału lat, pokazując, że muzyka może łączyć pokolenia. Alokacja środków: 12 200 zł Źródło finansowania: środki budżetu miasta Rezultaty: Łącznie w wydarzeniach wzięło udział 341 osób. Miasto Gliwice Rodzaj działania: Usługa pod nazwą „Książka na telefon” Szczegółowy opis: Usługa była skierowana przede wszystkim do osób starszych, chorych lub mających trudności z dotarciem do biblioteki. Biblioteka posiada w zbiorach dodatkowo książki z tzw. dużą czcionką w liczbie 754 egzemplarzy, wśród których znajdują się książki beletrystyczne i popularnonaukowe, które są poszukiwane przez osoby mające trudności z czytaniem. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miejska Biblioteka Publiczna Rezultaty: W 2024 r. z usługi systematycznie skorzystało 204 osób, a bibliobusem dostarczono 1 020 książek. Miasto Knurów Rodzaj działania: Projekt \"Dorównaj Seniorom\", realizowany przez Knurowski Uniwersytet Trzeciego Wieku Szczegółowy opis: Ćwiczenia w hali sportowej, prowadzone pod kierunkiem rehabilitanta – trenera. Gimnastyka dla seniorów zmniejszała poczucie izolacji, poprawiała stan psychiczny i fizyczny seniora dzięki regularnej aktywności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki z budżetu Gminy Rezultaty: W zajęciach propagujących zdrowy styl życia wzięło udział 140 seniorów. Miasto Mysłowice Rodzaj działania: Działania mające na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu oraz pobudzenie do aktywizacji w życiu społecznym osób starszych. Szczegółowy opis: Parafia Rzymskokatolicka p.w. M. B Częstochowskiej w Mysłowicach prowadziła miejsce spotkań dla 20 osób starszych, zamieszkujących w dzielnicach południowych miasta Mysłowice. Spotkania odbywały się co najmniej 2 razy w tygodniu, podczas których organizowano zajęcia edukacyjne promujące prozdrowotne zachowania i postawy wśród osób starszych, organizowano również wyjazdy i spotkania okolicznościowe oraz integrujące środowisko osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: Miasta Mysłowice Rezultaty: w 2024 r. z oferty zajęć skorzystało 25 osób. 84 Miasto Pszczyna Rodzaj działania: Zadanie pt. Czas i miejsce do nauki życia i aktywnego działania w jesieni życia aktywizacji i integracji osób starszych poprzez edukację. Szczegółowy opis: Zajęcia edukacyjne, artystyczne, sportowe i rekreacyjne dla seniorów Gminy Pszczyna. Seniorzy posiadali do dyspozycji: zajęcia z nauki języków obcych, zajęcia wspomagające sprawność fizyczną seniorów ( joga, pilates,warsztaty taneczne), warsztaty wokalne, teatralne, rękodzieła artystycznego, malarskie, florystyczne. Zajęcia te miały na celu umożliwienie osobom starszym realizację swoich pasji, nabycie nowych umiejętności. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: współfinansowanie ze środków Gminy Pszczyna Rezultaty: działaniami zostało objęte 432 osoby z terenu gminy Pszczyna. Miasto Racibórz Rodzaj działania: Spotkanie Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej z seniorami oddziału rejonowego koła Polskiego Związku Emerytów Rencistów i Inwalidów. Szczegółowy opis: Celem spotkania edukacyjno-informacyjnego było uświadomienie osobom starszym problemu przeciwdziałania zachowaniom przemocowym na jakie mogą być narażeni ze strony innych osób, w tym bliskich, zwiększenie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy. Alokacja środków: działanie bezkosztowe Źródło finansowania: działanie bezkosztowe Rezultaty: W spotkaniu uczestniczyło ok. 50 seniorów. Miasto Ruda Śląska Rodzaj działania: Projekt pt. \"Dzwonię i jadę\", realizowany przez Fundację \"Aktywni My\". Szczegółowy opis: Celem projektu było stworzenie możliwości starszym i niepełnosprawnym mieszkańcom Rudy Śląskiej korzystania z darmowych usług transportowych na terenie miasta Ruda Śląska. Dowozy na terenie miasta realizowane były bez żadnych ograniczeń co do miejsc przejazdu, były to zarówno przychodnie, urzędy, instytucje jak i miejsca komercyjne, tj. baseny, kina, cmentarze, markety itp. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki uzyskane z działalności statutowej Fundacji, dofinansowanie z budżetu gminy Rezultaty: Z transportu skorzystało: 1 167 kobiet i 257 mężczyzn, 1 przejazd grupowy dla 12 osób. Kierowcy przepracowali 1 065 h (w tym wolontariusze 90 h), łącznie przejechanych zostało 22 575 km. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Województwo śląskie Rodzaj działania: Targi Seniora SILVER SILESIA 2024 Szczegółowy opis: Celem inicjatywy Samorządu Województwa Śląskiego jest promocja tych form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy konsumentów. Zorganizowano tzw. \"Miasteczko Zdrowia\", w którym uczestnicy Targów mogli skorzystać z oferty bezpłatnych konsultacji oraz badań lekarskich i laboratoryjnych. Ponadto, w trakcie trwania wydarzenia odbywały się występy i pokazy twórczości artystycznej Seniorów. Wydarzenia było skoncentrowane na potrzebach osób starszych i nie tylko promowało aktywność i zdrowie, ale było także realnym narzędziem wsparcia polityki społecznej 85 wobec starzejącego się społeczeństwa. Wydarzenie miało na celu integrację środowiska senioralnego, promocję aktywnego stylu życia i przeciwdziałanie izolacji społecznej osób starszych. Było również okazją do dialogu z przedstawicielami władz i organizacji samorządowych. Wydarzenie ma charakter cykliczny. Alokacja środków: 112 581, 22 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W Targach wzięło udział kilka tysięcy osób. Województwo śląskie Rodzaj działania: Ambasadorzy Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego 2023 Szczegółowy opis: Celem konkursu było wyróżnienie czterech osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym w następujących kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych, Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Konkurs ma charakter cykliczny. Konkurs wpływa na kształtowanie w świadomości społecznej pozytywnego wizerunku osób w podeszłym wieku. Alokacja środków: 31 858, 90 zł Źródło finansowania: budżet województwa śląskiego Rezultaty: W 2024 r. przyznano nagrody za działania seniorów w 2023 r. Województwo śląskie Rodzaj działania: Małe Granty Senioralne Szczegółowy opis: To forma wsparcia finansowego przeznaczona na realizację lokalnych działań społecznych, edukacyjnych i kulturalnych, skierowanych do osób starszych. Program stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby społeczności senioralnych w zakresie aktywizacji, integracji oraz poprawy jakości życia. Środki przyznawane w ramach małych grantów umożliwiają elastyczną realizację inicjatyw oddolnych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób starszych, wzmacnianie ich samodzielności oraz promowanie aktywnego i zdrowego starzenia się. Granty przyznawane są corocznie. Alokacja środków: 298 850, 45 zł Źródło finansowania: Budżet województwa śląskiego Rezultaty: Realizacja małych grantów senioralnych potwierdziła, że niewielkie środki finansowe mogą przynieść wymierne efekty społeczne. Program umożliwił aktywizację i integrację osób starszych, zwłaszcza z terenów wiejskich i peryferyjnych, odpowiadając na ich realne potrzeby w zakresie edukacji, zdrowia i uczestnictwa społecznego. Uproszczona ścieżka aplikacyjna pozwoliła mniejszym instytucjom i organizacjom lokalnym na skuteczne wdrażanie działań, co wpłynęło na rozwój ich kompetencji. Program miał również silny efekt integracyjny – wielu uczestników kontynuuje działania po zakończeniu projektów. Miasto Zabrze Rodzaj działania: Promowanie pozytywnego wizerunku starości poprzez pokazywanie pasji i aktywności seniorów w różnych dziedzinach życia Szczegółowy opis: Centrum Aktywności Senioralnej w Zabrzu w 2024 r. prowadziło regularnie działania międzypokoleniowe, mające na celu przekazywanie doświadczeń, przełamywanie stereotypów oraz przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet miasta, środki pozyskane przez Zespół Szkół Katolickich w ramach projektu Includl Schools, oraz mini grant pozyskany od New Europe Foundation. 86 Rezultaty: warszaty manualne (2 spotkania, 49 uczestników), spotkania integracyjne z dziećmi (7 spotkań, 146 uczestników), cykl spotkań międzypokoleniowych (1 spotkanie, 25 uczestników), mięypokoleniowy turniej szachowy „Seniorzy kontra Juniorzy” (1 spotkanie, 14 uczestników), zorganizowanie II „wymiany książkowej” (1 spotkanie, 23 uczestników), międzypokoleniowe warsztaty pieczenia pierników (1 spotkanie, 20 uczestników), „Jarmark Adwentowy na Zandce” (1 spotkanie, 249 uczestników), pozyskanie mini grantu i organizacja warsztatów międzypokoleniowych w ramach projektu „Authentic Learning For Integrational Cooperation” (2 spotkania, 33 uczestników). Miasto Wojkowice Rodzaj działania: Zajęcia cyfrowe w Klubie Senior+ Szczegółowy opis: Szkolenia z obsługi smartfonów, aplikacji mobilnych i platform e-usług Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: dotacje z budżetu państwa oraz środków z budżetu gminy Rezultaty: w ramach zajęć przeszkolono ok. 20 osób. 87 13.Województwo świętokrzyskie Wykres 16 Ludność woj. świętokrzyskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2856,17 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,6% i 34,9%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1595,99 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 18,1%, a na zdrowie – 5,5%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,49. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,6 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023–2025 •Strategia Polityki Społecznej Województwa Świętokrzyskiego na lata 2021–2030 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z organizacjami pozarządowymi na 2024 r. •Cel: dofinasowanie działań mających na celu poprawę sprawności fizycznej i intelektualnej ludzi starszych. Osoby starsze z terenu województwa uczestniczyły w ramach realizowanych zadań m.in. w: warsztatach z zakresu poradnictwa specjalistycznego, zajęciach z zakresu usprawniania pamięci, zajęciach z zakresu aktywności ruchowej, 1158 347.1 483.9 326.9 344.6 115.7 140.4 88.4 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 świętokrzyskie świętokrzyskie - gminy miejskie świętokrzyskie - gminy miejsko-wiejskie świętokrzyskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 88 zajęciach z zakresu terapii manualnej, wycieczkach edukacyjno-krajoznawczych, wyjazdach na basen, wyjściach do kina i do teatru. •Alokacja środków: 457 997,60 zł •Źródło finansowania: Środki z budżetu samorządu województwa świętokrzyskiego •Rezultaty: W ramach otwartych konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym dofinasowane zostały w 2024 r. łącznie 53 projekty. Projekt „Tworzenie Lokalnych Systemów Wsparcia dla Seniorów” •Cel: wypracowanie systemu koordynacji świadczenia usług społecznych i zdrowotnych dla osób w wieku 60 lat i więcej potrzebujących wsparcia poprzez ułatwienie im dostępu do usług społecznych i zdrowotnych. Istotne cechy grupy docelowej wynikają bezpośrednio z przeprowadzonej diagnozy, której celem było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych i oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczno-zdrowotne. Diagnoza została przygotowana we współpracy i na podstawie danych przekazanych przez OPS-y. Z przeprowadzonej diagnozy wynika konieczność intensyfikacji oraz koordynacji działań w obszarze usług opiekuńczych i zdrowotnych skierowanych do osób niesamodzielnych, w tym starszych i z niepełnosprawnościami oraz zwiększenie dostępu do usług społecznych, prozdrowotnych i aktywizacji dla osób starszych. Oprócz usług społecznych, zdrowotnych przewidziane są usługi wspierające dla aktywnych uczestników Projektu. •Alokacja środków: 63 529 411,77 zł •Źródło finansowania: Unia europejska – 54 000 000 zł, Budżet państwa: 6 352 411,77 zł, wkład własny: 3 176 470,59 zł •Rezultaty: Projekt realizowany był w partnerstwie z 19 gminami powiatu kieleckiego oraz miastem Kielce. Liderem projektu jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej. Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2021–2025 (Edycja 2024) •Cel: wspieranie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na tworzeniu, prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program „Senior+” na lata 2021–2025 •Alokacja środków: 10 248 688,27 zł, •Źródło finansowania: dotacja z budżetu państwa, wkład własny JST •Rezultaty: w 2024 r. utworzono 3 placówki Senior+ . W ramach Programu powstały 2 Kluby: w Kielcach i Michałowie oraz Dzienny Dom Senior+ w Sandomierzu. Dotację na 2024 r. na pokrycie kosztów utrzymania otrzymało 40 placówek. Łącznie w województwie świętokrzyskim w 2024 r. funkcjonowało 65 Placówek Senior+ w tym: 40 dofinansowanych z budżetu Państwa, a 25 finansowanych w ramach budżetów własnych jst. Łączna liczba miejsc dostępnych w placówkach wyniosła 1 584. Program \"Opieka 75+ •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 3 681 735,53 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, wkład własny •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 33 gminom, a z programu skorzystało 558 osób w wieku 75 lat i więcej 89 Program „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2024 Warszawa, •Cel: poprawa bezpieczeństwa i możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych w wieku 60 lat i więcej, poprzez zwiększenie dostępu do tzw. \"opieki na odległość\". •Alokacja środków: 1 956 551,16 zł •Źródło finansowania: dotacja z budżetu Państwa, środki własne •Rezultaty: w 2024 r. dotację przyznano 51 gminom, a z programu skorzystało 1 474 osób Program \"Opieka wytchnieniowa\" dla jednostek Samorządu Terytorialnego •Cel: wsparcie rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Realizowany jest w formie świadczenia usług opieki wytchnieniowej, które mają na celu odciążenie opiekunów w codziennych obowiązkach, dając im czas na odpoczynek i załatwienie spraw osobistych. •Alokacja środków: 12 649 490,16 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w 2024 r. w ramach programu udzielono wsparcia dla 60 opiekunów całodobowej opieki dla 40 osób starszych. Udzielono wsparcia dla 649 opiekunów dziennej opieki dla 431 osób starszych. Łącznie udzielono wsparcia dla 709 opiekunów dla 471 osób powyżej 60 roku życia. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Kielce Rodzaj działania: Działania MOPR w Kielcach na rzecz osób starszych o szerokim spektrum Szczegółowy opis: edukacyjne działania MOPR obejmowały m. in.: spotkania z przedstawicielami Policji w sprawie bezpieczeństwa Seniorów w sieci, udział w webinarium Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie bezpiecznych płatności w Internecie dla seniorów, a także spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych. Ponadto, zrealizowano szereg wydarzeń kulturalnych i aktywizujących tj. II Forum Seniora, Konferencja Kieleckiej Rady Seniorów, Międzynarodowe Senioralia w Krakowie, Wizyta w Centrum Nauki Da Vinci, Regionalnego Centrum Naukowo-Technologicznego, udział w festynie sportowo-rekreacyjnym organizowanym przez klub sportowy \"Stella\". Działania związane z promocją i profilaktyką zdrowia były realizowane m. in. w ramach Programu Profilaktyka 40+, prelekcji – Sezon przeziębieniowy z perspektywy seniora, badaniach profilaktycznych słuchu, ćwiczeń ręka-oko-mózg, warsztatów z neuroterapii i ziołolecznictwa itp. Organizowane były wycieczki autokarowe po Polsce i regionie oraz rajdy piesze i rowerowe. Seniorzy korzystali także z oferty zajęć sportowych tj. nordic walking, basen, aquaerobik, gimnastyka Fitness, joga z elementami rozciągania, gimnastyka Rehabilitacyjna, udział w pikniku sportowo-edukacyjnym. Kieleckie kluby oferowały bardzo bogatą ofertę zajęć, w tym: rękodzieło artystyczne, sekcja brydżowa, zajęcia taneczne, wieczorki taneczne, muzykoterapia, kącik kulinarny, kącik działkowca, filmoterapia, indywidualne lekcje rysunku, kącik filmowy, kącik gier planszowych, nauka gry w bilard, zajęcia komputerowe, gimnastyka na sali gimnastycznej, masaż na łóżku Ceragem, arsztaty z kosmetyki naturalnej, indywidualne zajęcia kosmetyczne, zajęcia poetycko-literackie czy wspólne świętowanie ważnych uroczystości dla Seniorów (typu Wigilia, Jajeczko, Tłusty czwartek, Grill, imieniny seniora), Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy, dotacja rządowa 90 Rezultaty: Aktywne uczestnictwo w życiu klubu – 1 352 osoby, usprawnianie fizyczne, psychiczne i społeczne Seniorów – 829 osób, zapobieganie wykluczeniu – budowanie relacji społecznych – 738 osób, nauka nowych rzeczy, języków obcych, umiejętności – 581 osób, rozwijanie pasji, zainteresowań – 586 osób, wzmacnianie poczucia przynależności – 948 osób, wspieranie rozwoju osobistego – 774 osoby, rekreacja, aktywizacja, edukacja – 946 osób, pomoc w walce z uczuciem samotności, depresji, stanów lękowych – 786 osób, zachowanie sprawności i niezależności – 782 osoby, wzrost poczucia własnej wartości – 728 osób, budowanie więzi międzyludzkich – 928 osób, dostęp do informacji i doradztwa. – 883 osoby. Gmina Chęciny Rodzaj działania: Uruchomienie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego Szczegółowy opis: Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego została utworzona w ramach projektu współfinansowanego z funduszy Unii Europejskiej, mającego na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i wsparcia dla osób niesamodzielnych, starszych oraz z niepełnosprawnościami. Celem wypożyczalni jest umożliwienie osobom potrzebującym korzystania ze specjalistycznego sprzętu medycznego bez konieczności jego zakupu, co znacząco podnosi jakość życia i wspiera proces rehabilitacji w warunkach domowych. W ramach wypożyczalni oferowany jest bezpłatny dostęp do sprzętu takiego jak: łózka rehabilitacyjne z materacami przeciwodleżynowymi, wózki inwalidzkie, koncentratory tlenu, dwa podnośniki pacjenta, podpórki inwalidzkie (balkoniki), kule ortopedyczne oraz stojaki do kroplówek. Alokacja środków: wydatki zostały poniesione w latach poprzednich Źródło finansowania: nie dotyczy Rezultaty: Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Chęcinach w 2024r. wypożyczył 16 osobom starszym sprzęt rehabilitacyjny. Gmina Daleszyce Rodzaj działania: transport osób starszych, niepełnosprawnych Szczegółowy opis: Usługi transportowe skierowane były do osób niepełnosprawnych (w tym starszych, niesamodzielnych) Alokacja środków: 67 882 zł Źródło finansowania: budżet gminy Daleszyce Rezultaty: w 2024 r. z usługi transportowej skorzystało 150 osób. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja udziału w konferencji pn. Aktywni i społecznie zaangażowani Seniorzy. Inicjatorem i gospodarzem wydarzenia była Fundacja PEStka. Szczegółowy opis: Celem projektu było zwiększenie aktywności społecznej seniorów z terenu Powiatu Kieleckiego i Miasta Kielce poprzez zagospodarowanie czasu wolnego, wsparcie samodzielności oraz wolontariat senioralny. Projekt jest odpowiedzią na wyzwania demograficzne Powiatu Kieleckiego i związaną z nimi trudną sytuację osób starszych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: w wydarzeniu wzięło udział 8 seniorów członków Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Przeglądu Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego SENIORIADA 2024 w Rakowie. Szczegółowy opis: Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Gminy Raków. Program spotkania przewidywał m.in.: przemarsz korowodu Seniorów z Rynku w 91 Rakowie do Kościoła św. Trójcy przy akompaniamencie Orkiestry Dętej Nowiny, koncert Orkiestry Dętej Nowiny, prezentację Rady Seniorów Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Rakowskie Fijołecki, prezentację działalności Seniorów z terenu gmin Powiatu Kieleckiego, występ Zespołu Fiesta, potańcówka z Zespołem Braters oraz zabawę taneczną z DJ-em. Alokacja środków: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Źródło finansowania: środki własne, budżet powiatu kieleckiego Rezultaty: Spotkanie cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem i było okazją do integracji oraz wymiany doświadczeń. W spotkaniu wzięło udział ok. 450 seniorów. Powiat Kielecki Rodzaj działania: Organizacja III Seminarium dla Seniorów pn. Zdrowie emocjonalne i psychiczne Seniora. Szczegółowy opis: Program spotkania obejmował tematykę m.in. zdrowia psychicznego i emocjonalnego dla osób w wieku 60 lat i więcej, rolę duchowości wieku dojrzałego, zagrożeń praw osób starszych, bezpieczeństwa seniorów, sprawności umysłowej i aktywności fizycznej jako kluczowych elementów zachowania zdrowia psychicznego seniorów. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Integracja oraz zwiększenie aktywności Seniorów. W seminarium wzięło udział 80 seniorów. Gmina Ożarów Rodzaj działania: Usługa indywidualnego transportu Door-to-door Szczegółowy opis: Bezpłatna usługa transportowa dla mieszkańców gminy Ożarów, którzy ukończyli 18 lat, posiadają orzeczenie o niepełnosprawności lub ze względu na wiek lub stan zdrowia mają ograniczona sprawność. Alokacja środków: 143 288 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Ożarów Rezultaty: z usługi w roku 2024 r. skorzystało 107osób. Gmina Bodzechów Rodzaj działania: Rehabilitacja i profilaktyka zdrowotna w grupie wiekowej 65 lat i więcej dla mieszkańców Gminy Bodzechów Szczegółowy opis: Celem programu była poprawa stanu zdrowia oraz zwiększenie komfortu życia osób w wieku 65 lat i więcej z dysfunkcją narządu ruchu poprzez włączenie ich do programu rehabilitacji oraz zachęcenie do aktywności fizycznej. Alokacja środków: 40 250 zł Źródło finansowania: środki własne Gminy Bodzechów Rezultaty: w programie uczestniczyło 107 seniorów. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Strawczyn Rodzaj działania: Projekt pt. \"Tworzenie lokalnych systemów wsparcia dla Seniorów\" Szczegółowy opis: Projekt był skierowany do seniorów w wieku 60 lat i więcej, mieszkańców Gminy Strawczyn. Uczestnicy mieli możliwość skorzystania z różnych form wsparcia: Taksówka dla seniora, rehabilitacja, turnusy rehabilitacyjne, porady psychologiczne, usługi asystenckie w ośrodku wsparcia, edukacyjne spotkania integracyjne wraz z działaniami prozdrowotnymi, warsztaty, konsultacje profilaktyczno – zdrowotne. 92 Alokacja środków: 369 665,06 zł Źródło finansowania: dofinansowanie, środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. z różnych form wsparcia skorzystało 249 osób. Gmina Końskie Rodzaj działania: Współpraca Placówki Wsparcia Dziennego z Domem Dziennego pobytu – realizacja projektu socjalnego \"Co było a nie jest – łączmy pokolenia\" Szczegółowy opis: Projekt o charakterze edukacyjnym, skierowany był do rodzin z dziećmi oraz seniorów zamieszkałych na terenie Gminy Końskie. Grupę docelową stanowiły rodziny z dziećmi oraz seniorzy z Domu Dziennego Pobytu działających w strukturach MGOPS w Końskich. Celem projektu było m. in.: wzajemne poznanie się i integracja, mobilizacja do wspólnego działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie więzi i pozytywnych relacji międzypokoleniowych, rozwój różnych form kreatywności dzieci i seniorów, Alokacja środków: 950,00 zł Źródło finansowania: wpłaty sponsorów oraz budżet gminy Rezultaty: Z tej formy wsparcia skorzystało 16 seniorów gminy. Gmina Ostrowiec Świętokrzyski Rodzaj działania: Organizowanie Społeczności Lokalnej Szczegółowy opis: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowcu Świętokrzyskim kontynuował innowacyjny model świadczenia pracy socjalnej, jakim jest Organizowanie Społeczności Lokalnej. Obszarem jego działań objęci byli głównie mieszkańcy dzielnicy Częstocice i rejonu lokali socjalnych na osiedlu Gutwin, gdzie zamieszkują również osoby po 60 roku życia. Praca Organizatorów Społeczności Lokalnej w środowisku polegała głównie na rozpoznaniu i wykorzystaniu potencjałów społeczności lokalnej, motywowaniu jej do działania, podtrzymywaniu motywacji, wpieraniu i budowaniu spójności społecznej oraz pobudzaniu do działań samopomocowych i wolontarystycznych. W ramach realizowanych działań funkcjonowały dwa Miejsca Aktywności Lokalnej. MAL to przestrzeń do spotkań, realizacji pomysłów, integracji, wzajemnej pomocy, edukacji i ciekawego spędzania wolnego czasu, dedykowane dla wszystkich członków społeczności lokalnej, a także organizacji pozarządowych i grup nieformalnych, takich jak: grupa samopomocowa zjednoczeni.pl. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Gminy Ostrowiec Świętokrzyski/ budżet UE i budżet Państwa Rezultaty: Osoby objęte działaniami Organizowania Społeczności Lokalnej bezpośrednio zaangażowały się w organizację i realizację 14 projektów socjalnych o charakterze społecznym i 46 akcji społecznościowych. W powyższych działaniach wzięło udział 911 osób, które również współorganizowały inne działania społeczne na terenie miasta Ostrowca Świętokrzyskiego. 93 14.Województwo warmińsko-mazurskie Wykres 17 Ludność woj. warmińsko-mazurskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2889,86 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,3% i 35,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1559,82 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,1%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,2%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 78,7 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •„Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego” •„Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2030” •Wojewódzki plan działania szczególnej opieki geriatrycznej dla województwa warmińsko- mazurskiego •Wojewódzki Plan Transformacji dla województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2022– 2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021–2027“ •Cel: wyznaczenie kierunków działań koniecznych do podjęcia przez wszystkie sektory życia społecznego. W programie wskazano 4 priorytety działania na rzecz osób starszych: Zdrowie, infrastruktura i usługi socjalne, Aktywność społeczna, kulturalna i edukacyjna, Aktywność zawodowa orazTurystyka, sport i rekreacja. 1349.2 589.6 363 396.6 364 171.1 98.8 94.1 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 warmińsko-mazurskie warmińsko-mazurskie - gminy miejskie warmińsko-mazurskie - gminy miejsko-wiejskie warmińsko-mazurskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 94 •Alokacja środków: 6 311 896 zł (w latach 2021–2027), w tym planowana wysokość współfinansowania ogółem wynosi 3 482 934 zł. •Źródło finansowania: uzależnione od wielkości środków finansowych administracji rządowej, samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, samorządów powiatów i gmin, a także środków będących w dyspozycji organizacji pozarządowych i innych podmiotów zaangażowanych w działania na rzecz osób starszych. •Rezultaty: Do tej pory zostały sporządzone dwa raporty za lata: 2021–2022 i 2023–2024, w których wskazano osiągnięte wartości poszczególnych wskaźników. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2024 •Cel: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. •Alokacja środków: 305 967 zł •Źródło finansowania: budżet Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: Łącznie zlecono 30 zadań bezpośrednio dedykowanych seniorom, w których wzięło udział 8 734 osoby. Program współpracy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego w 2024 roku z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie •Cel: aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy na realizację przez organizacje pozarządowe zadań z zakresu pomocy społecznej mających na celu poprawę sytuacji osób starszych. •Alokacja środków: 250 000 zł •Źródło finansowania: budżetu Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na 2024 r. •Rezultaty: w ramach konkursu „Aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych – edycja 2024” dofinansowano realizację 7 projektów na kwotę 200 671 zł. Rzecznik Praw Osób Starszych •Cel: rzecznictwo interesów osób starszych przez Rzecznika Praw Osób Starszych (jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 r.). Rzecznik prowadzi swoją działalność w trzech subregionach: w Olsztynie, w Elblągu i w Ełku. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. •Alokacja środków: 19 910 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. zrealizowano ponad 100 spotkań na terenie całego województwa. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora •Cel: aktywizacja środowiska senioralnego. Celem akcji było wsparcie aktywizacji seniorów w różnych obszarach życia, poprzez stworzenie i upowszechnienie katalogu oferowanych im przez różne podmioty – na atrakcyjnych zasadach, usług i produktów. •Alokacja środków: nie dotyczy •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego 95 •Rezultaty: do końca 2024 r. wydanych zostało 17 109 karty. Do projektu przystąpiło 46 firm i instytucji. Konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego dnia Osób Starszych •Cel: upowszechnianie pozytywnego wizerunku osób starszych. Corocznie w październiku organizowana jest konferencja z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Osób Starszych. Każda konferencja odbywa się pod innym hasłem przewodnim. Podczas konferencji rozstrzygany jest również konkurs na Aktywnego Seniora/Seniorkę oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur. Uczestnikami konferencji są przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. •Alokacja środków: ok. 16 000 zł •Źródło finansowania: budżet Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego •Rezultaty: w 2024 r. w konferencji wzięło udział około 150 osób. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina OPS Bartoszyce Bartoszycki Ośrodek Sportu i Rekreacji Rodzaj działania: X. edycja Bartoszyckiej Senioriady Sportowej \"Aktywne jest życie seniora\" Szczegółowy opis: Senioriada w Bartoszycach to coroczne wydarzenie sportowo-rekreacyjne dla seniorów, organizowane przez Urząd Miasta Bartoszyce. Program obejmuje różnorodne konkurencje sportowe, takie jak sztafety, przeciąganie liny, rzuty do celu, a także elementy integracyjne, jak tańce i wspólny posiłek. Senioriada ma na celu aktywizację seniorów, promocję zdrowego stylu życia i integrację międzypokoleniową Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Senioriada przyczyniła się do promowania aktywnego trybu życia seniorów. Gmina Biskupiec Rodzaj działania: Akademia Aktywnego Seniora Szczegółowy opis: Akademia Aktywnego Seniora przeznaczona jest dla 50 osób w wieku 60+, mieszkańców miasta i gminy Biskupiec. W 2024 r. działania obejmowały: zaspokajanie potrzeb towarzyskich, kulturalnych oraz rekreacyjnych, wsparcie rozwoju poprzez pobudzenie i podtrzymanie aktywności psychicznej i fizycznej seniora, integrację ze środowiskiem lokalnym oraz działania o charakterze wolontaryjnym, działania edukacyjne i profilaktyczne, pozyskiwanie funduszy oraz realizację projektów, włączanie seniorów w działania na rzecz Akademii i jej społeczności, budowanie poczucia sprawczości, promocję placówki oraz pozytywnego wizerunku osób starszych, organizację imprez zewnętrznych oraz włączanie seniorów do działań przy organizacji imprez lokalnych, wsparcie i pomoc specjalistyczną: psychologiczną, terapeutyczną, prawną, socjalną i realizację usług kąpielowych i pralniczych. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: własne i zewnętrzne Rezultaty: W 2024 r. Akademia liczyła 47 członków. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Organizacja Elbląskich Dni Seniora Szczegółowy opis: Wydarzenie rozpoczęło się przemarszem seniorów ulicami miasta na plac, gdzie odbyło się uroczyste wręczenie kluczy seniorom, a także występy. Następnie przez cały tydzień miejskie jednostki organizacyjne i organizacje pozarządowe oferowały szereg wydarzeń o 96 charakterze kulturalnym, rozrywkowym, sportowym i edukacyjnym, m.in.: konferencja, warsztaty w Bibliotece, zwiedzanie Muzeum, zabawa taneczna, zajęcia sportowe, kino, warsztaty plastyczne itp. Alokacja środków: 18 160,00 zł (środki Gminy Miasto Elbląg) Źródło finansowania: środki własne gminy, środki własne realizatorów wydarzeń, Rezultaty: w 2024 r. do wydarzenia włączyło się 9 jednostek i organizacji pozarządowych jako partnerzy, 5 dni wypełnionych ofertą kierowaną do seniorów, zorganizowano łącznie 17 zajęć/ spotkań/ warsztatów. Łącznie w wydarzeniach wzięło udział ok. 800 seniorów, Gmina Węgorzewo Rodzaj działania: Obchody Światowego Dnia Seniora Szczegółowy opis: 13 listopada 2024 r. w Węgorzewskim Centrum Kultury po raz pierwszy w historii odbyła się uroczysta Gala z okazji Światowego Dnia Seniora zorganizowana przez MGOPS. To wyjątkowe wydarzenie zgromadziło licznie przybyłych gości, przedstawicieli władz lokalnych oraz seniorów, którzy wspólnie celebrowali swoje święto w atmosferze radości i wspólnoty. Spotkanie rozpoczęło się od wystąpień zaproszonych gości, którzy złożyli życzenia seniorom podkreślając ich rolę oraz zaangażowanie w życie społeczne. Alokacja środków: 4 000 zł Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w wydarzeniu uczestniczyło około 200 osób starszych. Miasto Elbląg Rodzaj działania: Projekt międzynarodowy \"Co green\" o tematyce ekologicznej Szczegółowy opis: Projekt miał na celu wypracowanie metodyki pracy ze społecznościami lokalnymi w obszarze zielonej transformacji. Dodatkowym aspektem było budowanie lokalnych partnerstw wspierających inicjatywę. Seniorzy wzięli udział w konsultacjach społecznych w dzielnicy Zawodzie, wspólnym społecznościowym sprzątaniu działki, nasadzeniach roślinności oraz nawiązywali wiele kontaktów podczas wspólnego świętowania na pikniku podsumowującym działania. W trakcie realizacji projektu uformowała się druga grupa seniorów liderów z dzielnicy Zawodzie, która aktywnie uczestniczyła we wszystkich działaniach zaplanowanych w ramach CO GREEN, stając się jedną z kluczowych grup w całym przedsięwzięciu. Alokacja środków: 10 000 zł Źródło finansowania: Pozyskane przez lidera projektu Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL z Warszawy: 10 000 zł Rezultaty: Liczbowe rezultaty realizacji inicjatywy zielony zakątek warsztaty otwierające –13 osób, spotkanie robocze – 4 trenerów, 13 aktywistów, konsultacje z mieszkańcami na Zawodziu – liczba uczestników 47 osób – liczba wypełnionych ankiet – 43 osoby, spotkanie z mieszkańcami Zawodzia – spacer – 19 osób, drugie konsultacje z mieszkańcami Zawodzia na Zawodziu – 55 osób, spotkanie ze społecznością – sprzątanie terenu przed nasadzeniami – 9 osób, spotkanie dot. nasadzeń – 36 osób, spotkanie podsumowujące projekt – 11 osób. Gmina Stawiguda Rodzaj działania: poradnictwo psychologiczne i prawne Szczegółowy opis: seniorzy mieli możliwość skorzystania z porad prawnika oraz wsparcia psychologa Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet gminy 97 Rezultaty: pomoc w rozwiązywaniu problemów oraz przeciwdziałanie zagrożeniom dotykających seniorów. Psycholog jest dostępny dla osób w każdym wieku. Jedną z grup są również seniorzy – brak szczegółowych danych. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Łukta Rodzaj działania: Klub PLANSZOMANIAKÓW Szczegółowy opis: Spotkania pomagały w ćwiczeniach logicznego myślenia, a także nawiązywania dobrych relacji międzyludzkich. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W spotkaniach uczestniczyło 13 osób starszych. Gmina Łukta Rodzaj działania: Chór PASJONATKI, Gminny Ośrodek Kultury w Łukcie Szczegółowy opis: Spotkania pod opieką zawodowego muzyka odbywały się raz w tygodniu. Chór występował podczas gminnych i kościelnych uroczystości, wyjeżdżał także na występy do innych gmin. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki Gminnego Ośrodka Kultury w Łukcie Rezultaty: W chórze występowało 10 osób starszych (stała grupa) Gmina Sorkwity Rodzaj działania: 39. Spotkanie adwentowo – wigilijne dla osób starszych Gminy Sorkwity. Szczegółowy opis: Doroczne spotkanie ma charakter wieczoru Wigilijnego, z typowymi potrawami dla tego wydarzenia. Podczas spotkania dzieci z gminy prezentowały Jasełka, śpiewały kolędy. Była to okazja do wspólnego spotkania samotnych, starszych osób z Gminy Sorkwity. W czasie spotkania Seniorzy otrzymali paczki żywnościowe. Dla wszystkich chętnych do udziału w wydarzeniu gmina zapewnia bezpłatny transport. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: darowizny od lokalnych przedsiębiorców 100% nakładu finansowego i dobrowolnej, darmowej pracy pracowników GOPS, Szkoły Podstawowej w Sorkwitach. Rezultaty: Ponad 120 mieszkańców naszej gminy wzięło udział w spotkaniu adwentowo-wigilijnym. Do uczestników trafiły też paczki przygotowane przez Gops Sorkwity, których sponsorem była firma ADM Wild Mrągowo. 98 15.Województwo wielkopolskie Wykres 18 Ludność woj. wielkopolskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3066,87 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,1% i 28,8%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1815,81zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,4% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 22,2%, a na zdrowie – 5,7%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 52,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 43,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,0%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,55. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,3 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Wielkopolski Program Wsparcia Osób Starszych na lata 2021–2025 •Wielkopolski Plan Deinstytucjonalizacji i Rozwoju Usług Społecznych na lata 2023–2026 DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program Senior+ •Cel: zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. •Alokacja środków: utworzenie 1 placówki – 72 760,00 zł, dofinansowanie funkcjonowania 29 istniejących placówek – 2 392 014,00 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa 3480 1151 1432.8 896.1 866.6 326 347.5 193.1 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 wielkopolskie wielkopolskie - gminy miejskie wielkopolskie - gminy miejsko-wiejskie wielkopolskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 99 •Rezultaty: W 2024 r. w utworzonej placówce powstało 20 nowych miejsc dla seniorów, natomiast już funkcjonujące zapewniły 790 miejsc dla seniorów. Program Korpus Wsparcia Seniorów •Cel: poprawa bezpieczeństwa i samodzielności osób starszych w miejscu zamieszkania. •Alokacja środków: środki przeznaczone na realizację w 2024 r.: Moduł I – 2 251 794,00 zł, realizacja na koniec roku – 812 257,79 zł, Moduł II – 1 582 667,00 zł, realizacja na koniec roku – 1 332 027,25 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: Liczba gmin przystępujących do realizacji Programu: Moduł I – 54, Moduł II – 87. W ramach modułu I wsparciem objęto 240 osób, natomiast w ramach modułu II. – 3 634 osoby. Program Opieka 75+ •Cel: zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych które pozostają w rodzinie. •Alokacja środków: 8 232 462,44 zł. •Źródło finansowania: budżet państwa •Rezultaty: W 2024 r. w Programie „Opieka 75+” uczestniczyło 68 gmin województwa wielkopolskiego, które realizowały usługi opiekuńcze. Jednocześnie 1 z tych gmin realizowała również specjalistyczne usługi opiekuńcze. Rzeczywista liczba osób, którym decyzją przyznano usługi opiekuńcze dofinansowane w ramach programu \"Opieka 75+\" – edycja 2024 r., w ramach: usług opiekuńczych – 1 598 osób, specjalistycznych usług opiekuńczych – 1 osoba. Zespół Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej •Cel: powołanie Zespołu Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej. Zespół pełnił funkcję opiniodawczo-doradczą w sprawach dotyczących polityki senioralnej. Do zadań Zespołu należało w szczególności: diagnozowanie sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, działania na rzecz poprawy sytuacji osób starszych, monitorowanie zmian dotyczących sytuacji osób starszych w województwie wielkopolskim, tworzenie rekomendacji dla samorządów w zakresie polityki senioralnej, współpraca z przedstawicielami rządu w zakresie polityki senioralnej. •Alokacja środków: wyłącznie zwrot kosztów podróży członków na posiedzenia Zespołu. •Źródło finansowania: budżet wojewody •Rezultaty: współpraca z Departamentem Polityki Senioralnej dotycząca kluczowych kierunków działań rządu, opracowanie we współpracy z GUS analizy „Sytuacja osób starszych w województwie wielkopolskim w 2023 r.”, liczne prelekcje dotyczące szczegółowych zagadnień związanych z sytuacją osób starszych. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Gmina Pniewy Rodzaj działania: Mobilne Kluby Seniora i „Pomocna Taksówka” Szczegółowy opis: W CUS w Pniewach uruchomiono mobilne Kluby Seniora oraz usługę „Pomocnej Taksówki” – dowóz na zajęcia, wydarzenia kulturalne, rehabilitację itp., bezpośrednio do domów mieszkańców. Alokacja środków: Mobilne Kluby Seniora – projekt realizowany w ramach Programu Regionalnego „Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027”, Pomocna Taksówka – usługa została 100 uruchomiona na podstawie umowy zawartej z wykonawcą – Spółdzielnią Socjalną HORYZONT w Pniewach Źródło finansowania: Mobilne Kluby Seniora – co najmniej 30 seniorów objętych wsparciem, po 15 osób w każdym z dwóch sołectw: Dębina i Chełmno, Pomocna Taksówka – Adresaci usługi: osoby niepełnosprawne ze znacznym lub umiarkowanym orzeczeniem, osoby powyżej 65. roku życia zamieszkujące samotnie lub z inną osobą powyżej 65 r. ż. lub z orzeczeniem o niepełnosprawności, osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu (np. po hospitalizacji, zabiegach) Miasto Poznań Rodzaj działania: Program „Aktywizacja seniorów – poprzez terapię i edukację” Szczegółowy opis: W okresie październik 2023 – maj 2024 uczestnicy mieli dostęp do zajęć terapii ruchowej, psychologicznych, dietetycznych, edukacyjnych, rękodzielniczych i wycieczek. Alokacja środków: dofinansowanie działań projektowych Źródło finansowania: samorząd województwa Rezultaty: wsparcie minimum 20 osób starszych w codziennym funkcjonowaniu, przeciwdziałanie izolacji, poprawa kondycji psychofizycznej, rozwijanie zainteresowań seniorów, wsparcie rodzin w opiece. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Miasto Poznań Rodzaj działania: Senior – samodzielny i bezpieczny kierowca Szczegółowy opis: Automobilklub Wielkopolski przygotował uniwersalny program diagnostyczno- reedukacyjny dla starszych kierowców. Składowymi programu były: ankieta przesiewowa, diagnoza psychomotoryczna oraz reedukacja/doszkalanie w zakresie m. in.: techniki jazdy, przepisów ruchu drogowego, nowych technologii. Program adresowany był dla każdego kierowcy powyżej 65 roku życia, szczególnie po 70 roku życia oraz dla kierowcy z historią chorobową, która przerwała na dłuższy czas możliwość samodzielnego jeżdżenia. Głównym jej celem była poprawa bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez pomoc starszym kierowcom w oszacowaniu ich możliwości i umiejętności jazdy samochodem. Alokacja środków: Projekt został opracowany w ramach „Przepisu na wielkopolską innowację społeczną – usługi opiekuńcze dla osób zależnych”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020 Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny (PO WER 2014–2020). Projekt realizowany przez Stowarzyszenie Automobilklub Wielkopolski, w ramach inkubatora prowadzonego przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu (lider), przy współpracy z Miastem Poznań i Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym Rezultaty: kierowcy powyżej 65 lat 101 16.Województwo zachodniopomorskie Wykres 19 Ludność woj. zachodniopomorskiego – stan na 31.12.2024 r. (w tys.) Źródło: GUS SYTUACJA DOCHODOWA, WARUNKI BYTU, W TYM WARUNKI MIESZKANIOWE W 2024 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3110,47 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 51,0% i 38,4%. W 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1908,28zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii – 21,1%, a na zdrowie – 5,6%. W 2024 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,4% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 42,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,2%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,15. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,4 m 2 . DOKUMENTY I STRATEGIE •Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030 •Polityka kapitału oraz spójności społecznej Województwa Zachodniopomorskiego (dokument operacyjny do Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2030) •Program na rzecz Seniorów na lata 2023–2027 dla Województwa Zachodniopomorskiego DZIAŁANIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w latach 2025–2027 •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego wsparcia finansowego dla osób starszych ponoszących wydatki za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przez okres całego roku 1622.8 760.9 576.6 285.3 458.7 227.9 162.9 67.9 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 zachodniopomorskie zachodniopomorskie - gminy miejskie zachodniopomorskie - gminy miejsko-wiejskie zachodniopomorskie - gminy wiejskie ludność ogółemw tym w wieku 60 lat i więcej 102 udzielana była pomoc na poziomie 45% należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 89 366,40 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: W 2024 r. z programu skorzystało 319 osób. Gminny program osłonowy Korpus Wsparcia Seniorów w gminie Siemyśl na rok 2024 •Cel: rozszerzenie katalogu usług opiekuńczych dla osób w wieku 60 lat i więcej o usługi sąsiedzkie •Alokacja środków: budżet gminy – 20%, budżet Wojewody – 80% •Źródło finansowania: środki pozyskane z budżetu Wojewody •Rezultaty: w ramach programu w 2024 r. na terenie gminy uruchomiono 3 środowiska usług sąsiedzkich dedykowanych osobom w wieku 60 lat i więcej. Koszaliński Program Lek dla Seniora •Cel: umożliwienie szybkiego, częściowego (lecz gwarantowanego) wsparcia dla osób starszych, przewlekle chorych, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Program był alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. Pomoc finansowa przyznawana była 2 razy w roku do kwoty 150,00 zł. Realizatorem Programu było Centrum Usług Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 4 804,00 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) •Rezultaty: w 2024 r. zakup leków zrefundowano 23 osobom. Program Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej •Cel: wprowadzenie usługi asystenta jako formy ogólnodostępnego wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (albo orzeczenie równoważne), mieszkających na terenie gminy Czaplinek. •Alokacja środków: 562 073 zł •Źródło finansowania: Fundusz Solidarnościowy •Rezultaty: w ramach Programu objęto pomocą 53 osoby na łączną liczbę godzin 12 545. Białogardzka Karty Seniora •Cel: oferta pakietu ulg i zniżek na towary i usługi lokalnych przedsiębiorców. Oferta skierowana jest do osób mających 60 lat lub wyżej zamieszkujących na terenie miasta Białogard. •Alokacja środków: działania bezkosztowe, ulgi są od przedsiębiorców •Źródło finansowania: - •Rezultaty: wydano 252 karty seniora Program OPIEKA 75 + na rok 2024 •Cel: poprawa dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi lub są osobami samotnie gospodarującymi, a także tych, które pozostają w rodzinie, spełniających warunki do udzielenia pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej. •Alokacja środków: dotacja celowa z budżetu państwa w wysokości 139 168,00 zł. Całkowity koszt realizacji usług opiekuńczych w ramach ww. Programu w 2024 r. wyniósł 248 783,50 zł. 103 •Źródło finansowania: dotacja celowa z budżetu państwa •Rezultaty: Przyznana dotacja w całości wykorzystała została na usługi opiekuńcze dla 53 osób w wieku 75 lat i więcej. Program Złota Rączka •Cel: pomoc fachowca w naprawach drobnych usterek w swoich mieszkaniach. Realizacją tego programu zajmęło się Stargardzkie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. •Alokacja środków: 7.000,00 zł •Źródło finansowania: gmina miasto Stargard •Rezultaty: W 2024 r. w ramach programu wykonano 70 usług. Program polityki zdrowotnej w zakresie szczepień profilaktycznych przeciwko grypie osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie Drawno na lata 2018–2025 •Cel: zwiększenie poziomu ochrony zdrowia seniorów poprzez bezpłatne szczepienia przeciw grypie, zmniejszenie liczby zachorowań i powikłań pogrypowych oraz ograniczenie hospitalizacji i kosztów leczenia. Program skierowany był do osób powyżej 65 roku życia zamieszkałych w gminie. •Alokacja środków: 10 000 zł •Źródło finansowania: Budżet Gminy •Rezultaty: zaszczepiono 100 osób w wieku 65 lat i więcej. Projekt Social Silver •Cel: utworzenie sieci 9 profesjonalnych Centrów Aktywności i Wolontariatu Seniorów, oferujących usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, we współpracy z samorządami gminnymi na terenie województwa zachodniopomorskiego. Wsparciem objęte zostały osoby zagrożone wykluczeniem, w szczególności osoby w wieku 60 lat i więcej, w tym osoby z niepełnosprawnością. Projekt realizowany jest od kwietnia 2024 r. do czerwca 2029 r. •Alokacja środków: Łączna wysokość wydatków kwalifikowanych – 19 378 823,53, dofinansowanie – 18 409 882,35 zł, w tym z EFS – 16 472 000 zł, dotacja docelowa – 1 937 882,35 (2) wkład własny – 968 941,18 •Źródło finansowania: Europejski Fundusz Społeczny – 85%, budżet Państwa – 10%, wkład Własny – 5% (niepieniężny) •Rezultaty: usługami świadczonymi w społeczności lokalnej objęto 1 010 osób (w tym ok. 50 osób niepełnosprawnych), utworzono 290 miejsc miejsc świadczenia usług. Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Cel: Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą Kocham Koszalin •Szczegółowy opis: system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień. Osobami uprawnionymi do korzystania z Programu są osoby zameldowane na terenie Gminy Miasta Koszalin, bądź deklarujące w zeznaniu podatkowym, że miejscem zamieszkania jest Gmina Miasto Koszalin. Program jest realizowany w następujących obszarach funkcjonowania Miasta: komunikacja miejska i parkingi, sport i rekreacja, kultura, oświata, handel i usługi, zdrowie, pomoc społeczna. W ramach Programu funkcjonują min. Pakiet Seniora, do którego dostęp uzyskać mogą osoby, które były uczestnikami Programu „Koszalińska Karta Seniora”. Realizator programu Centrum Uslug Społecznych w Koszalinie. •Alokacja środków: 352 679,41 zł •Źródło finansowania: budżet Miasta (CUS) 104 •Rezultaty: z poszczególnych usług społecznych w 2024 r. korzystało 34 282 mieszkańców, wydano 4 491 kart mieszkańca. Na koniec 2024 r. 154 podmiotów oferowało uczestnikom Programu 262 benefity. Program Fundacji Castorama Razem Najlepiej •Cel: inicjatywa mająca na celu wsparcie lokalnych społeczności i integrację wokół sklepów Castorama. W ramach programu organizowane są konkursy, w których klienci głosują na wybrane projekty społeczne. W 2024 r. w konkursie w Koszalinie, zwyciężył Dom Pomocy Społecznej Zielony Taras. •Alokacja środków: 15 000 zł •Źródło finansowania: nudżet Fundacji Castorama •Rezultaty: w ramach nagrody z konkursu fundacji stworzono i wyposażono miejsce wypoczynku dla podopiecznych na terenie Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie. PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK NA POZIOMIE POWIATU, GMINY Miasto Koszalin Rodzaj działania: PoDzielnia – miejsce wymiany odzieży między mieszkańcami Szczegółowy opis: uczestnictwo w różnych formach życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego, niesienie pomocy socjalnej, promocja wolontariatu oraz działalność charytatywna. Punkt dostępny jest 4 razy w tygodniu po 4 godziny. Punkt na zasadzie wolontariatu prowadzi Stowarzyszenie VivaMy zrzeszające osoby starsze. Alokacja środków: 7 352,54 zł Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: z punktu odzieży skorzystało 8 890 osób. Powiat Sławieński Rodzaj działania: \"Regionalne Pogotowie Kryzysowe\" Szczegółowy opis: ograniczenie skutków zdarzeń kryzysowych (w tym nagłych), poprzez różnorodne, adekwatne do zaistniałej sytuacji, wsparcie świadczone przez specjalistów interwencji kryzysowej w formie ambulatoryjnej lub wyjazdowej, w miejscu zdarzenia i pobytu osoby doświadczającej sytuacji kryzysu psychologicznego. Pomocą były obejmowane osoby starsze. Alokacja środków: 242 560,03 zł Źródło finansowania: budżet powiatu Rezultaty: w 2024 r. dołączyło 243 nowych uczestników, udzielono także 1 403 porady. Gmina Mielno Rodzaj działania: Kluby tematyczne: filmowy i teatralny oraz biblioterapia. Szczegółowy opis: Warsztaty z filmoterapii i biblioterapii m.in.. czytanie biografii Władysława Bartoszewskiego. Konferencja w Arche pt. „Pomorze przed i po II wojnie światowej – w tym domu tez mieszkała rodzina”. Wykład Piotra Szarszewskiego pt. „Niepełnosprawność w filmie”. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Miasta Rezultaty: Wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród seniorów; inicjowanie spotkań osób o podobnych zainteresowaniach. 105 Miasto Świnoujście Rodzaj działania: Warsztaty psychologiczne Szczegółowy opis: cykl warsztatów psychologicznych dla rodzin i opiekunów osób starszych, cierpiących na demencję/Alzheimera. Warsztaty były prowadzone w Zakładzie Opieki Długoterminowej „Fregata” w Świnoujściu sp. z o.o. Podczas spotkań przybliżono problematykę chorób wieku starszego i procesu starzenia. Alokacja środków: 3 200,00 zł Źródło finansowania: środki własne ZOD Fregata Sp. z o.o. Rezultaty: w 2024 r. z warsztatów skorzystało 30 osób. Miasto Stargard Rodzaj działania: Akcja: \"Krzesełko dla Seniora\" Szczegółowy opis: wystawienie w czasie godzin otwarcia siedziby firm i instytucji krzesełka umożliwiającego mieszkańcom miasta skorzystanie z chwili wytchnienia podczas przemieszczania się po mieście. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Od początku zainicjowania tej akcji, krzesełka są regularnie wystawiane przed siedziby firm. Akcja ta jest dobrowolna, w żaden sposób nie jest regulowana ani zobowiązująca. Polega na dobrowolnym wsparciu dla osób słabszych, potrzebujących. Gmina Goleniów Rodzaj działania: Goleniowska Koperta Życia Szczegółowy opis: umieszczenie w specjalnie przygotowanych kopertach najważniejszych informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach, alergiach na leki, kontaktach do najbliższych, danych osobowych, w tym nr PESEL. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: w 2024 r. kolportowano ok. 4000 szt. Miasto Szczecin Rodzaj działania: Posiłki dowożone do miejsca zamieszkania dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych. Szczegółowy opis: dowóz Klientom wymagającym całodobowej opieki, mającym trudności w poruszaniu się, gorących, 2 -daniowych posiłków. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: budżet Państwa, budżet gminy Rezultaty: Z posiłków miesięcznie średnio korzystało ok. 25 osób. Gmina Marianowo Rodzaj działania: Spotkania „Dyskusyjnego Klubu Książki”, Szczegółowy opis: Raz na dwa miesiąc seniorzy z terenu gminy spotykali się w Publicznej Bibliotece w Marianowie. Celem spotkań była promocja kultury literackiej i czytelnictwa, ożywienie i integracja środowiska skupionych wokół bibliotek publicznych, zachęcenie nowych użytkowników do korzystania z bibliotek publicznych, inspirowanie bibliotekarzy do kreowania mody na czytanie itp. Alokacja środków: brak danych 106 Źródło finansowania: budżet własny Rezultaty: łącznie odbyło się 20 spotkań z seniorami, grupy po około 8 osób. PRZYKŁADY INNOWACYJNYCH ROZWIĄZAŃ Gmina Goleniów Rodzaj działania: Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów Szczegółowy opis: Przy CUS funkcjonował Centrum Wolontariatu i Mentoringu Seniorów, który skupiał działania wolontariuszy zrzeszonych w organizacjach senioralnych. Celem inicjatywy było zaangażowanie środowiska senioralnego w działania na rzecz innych, aktywizacja społeczna, a także wzmocnienie potencjału osób starszych. Alokacja środków: koordynacja w ramach obowiązków pracownika socjalnego Źródło finansowania: środki własne gminy Rezultaty: W 2024 r. goleniowscy seniorzy przepracowali 2 788 godzin, wspierając potrzebujących w ramach wolontariatu opiekuńczego, hobbystycznego i akcyjnego. Wolontariusze seniorzy brali udział w 24 inicjatywach, niektóre odbywały się cyklicznie. Miasto Koszalin Rodzaj działania: Przygotowanie Sali Doświadczania Świata w nowo utworzonym Dziennym Domu Złoty Wiek „Senior+” przy ul. Odrodzenia 34 Szczegółowy opis: DPS \"Zielony Taras\" przygotował Salę Doświadczania świata, w której prowadzona była terapia, zapewniająca odprężenie i stymulację za pomocą dotyku, koloru, światła i dźwięku. Z terapii mogli korzystać podopieczni DD Złoty Wiek „Senior+”. Sala Doświadczania Świata od 2023 r. jest dostępna również dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej „Zielony Taras” w Koszalinie przy ul. Teligi. Alokacja środków: zakup inwestycyjny na wyposażenie pomieszczenia w wysokości 54.328,37 zł pokryty ze środków własnych gminy ( Budżet Miasta), na potrzeby nowo utworzonego w 2024 r. Dziennego Domu \"Senior+\" Złoty Wiek ul. Odrodzenia 34 w Koszalinie. Źródło finansowania: brak danych Rezultaty: Z Sali Doświadczania Świata korzystało 30 uczestników Dziennego Domu Złoty Wiek \"Senior+\" Miasto Stargard Rodzaj działania: Stargardzkie mieszkania wspierane Szczegółowy opis: Jest to forma pomocy skierowana do różnych grup beneficjentów, w tym m.in. do osób starszych, która umożliwia im prowadzenie samodzielnego życia, funkcjonowanie w środowisku oraz integrację ze społecznością lokalną, co zapobiega marginalizacji tych osób. Należy podkreślić, iż mieszkania wspierane nie są mieszkaniami wspomaganymi i treningowymi w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W ramach funkcjonującego w Stargardzie programu pn. „Potrzebny Dom”, realizowany jest podprogram „Nie Sami” skierowany do osób starszych. Jego realizatorem jest Stargardzkie TBS Sp. z o.o. Alokacja środków: brak danych Źródło finansowania: środki finansowe z budżetu Miasta Rezultaty: z mieszkań wspieranych w 2024 r. skorzystało 21 osób starszych Miasto Szczecin Rodzaj działania: Bon opiekuńczy: Alzheimer 75 Szczegółowy opis: Program wsparcia dla rodzin osób z chorobą Alzheimera, zamieszkujących w Szczecinie i mających ukończone 75 lat. Program wypłacał świadczenia w formie finansowej. 107 Alokacja środków: Szczecińskie Centrum Świadczeń Źródło finansowania: gmina Miasto Szczecin Rezultaty: w 2024 r. wsparcie finansowe dla rodzin wyniosło 1 155 00,00 zł., łączna liczba beneficjentów wyniosła 584. Zestawienie kart wojewódzkich Dane zawarte w kartach wojewódzkich pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego. Odniesienia do danych zawartych w kartach: 1.Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18–59 lat, mężczyźni 18–64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 108 AD.1 – WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów 26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 947 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 288803319505429374912879271193950493976728682421924741943501 w tym w wieku 60 lat i więcej777533561893215640782366563298219068785896563439222457 60–64 lata189218127326618921777651186905907516797911142656553 65–69205650145645600052046811435166116520140913947361936 70–74173679128417452621776041304394716518051813171148807 75–7988210673562085410249377801246921164048802428380 80–84581654525612909562704382712443550674279112276 85 lat i więcej626114789314718635534902514528645195001414505 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi31,332,4 33,4 Współczynnik zgonów12,511,211,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1414 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat110 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15–89 lat1366 109 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60–89 lat108 Ogółem 15–89 lat935Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat636 Ogółem 15–89 lat60,2Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,7 Ogółem 15–89 lat58,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem 437 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem437 osoby nieposzukujące pracy – emerytura 393 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 27 Ogółem55,5Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej4,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury518,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy35,9 Renty rodzinne90,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy5,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,4 110 AD 2 – WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacja o regionie Powierzchnia17 971 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 200687611663468405301996003115542484057919844791149668834811 w tym w wieku 60 lat i więcej527289338327188962532539340151192388537306342778194528 60–64 lata134658805325412612859175914526771233907262150769 65–69137233870995013413823686905513311376438562252021 70–74111967742143775311416675154390121157977590939888 75–79629284234820580707204755123169795975356026037 80–84408122764513167402092738412825393492698812361 85 lat i więcej396912648913202406172724313374415302807813452 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,031,132,2 Współczynnik zgonów12,011,211,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat941 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat73 Ogółem 15–89 lat 902 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 72 111 Ogółem 15–89 lat666Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat435 Ogółem 15–89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,4 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,2 Ogółem 308 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 308 osoby nieposzukujące pracy – emerytura282 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury322,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy36,9 Renty rodzinne64,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury52,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,8 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,3 112 AD. 3 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia25 122 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 202463793512810895092011047926885108416219964409226981073742 w tym w wieku 60 lat i więcej546452271970274482551825274197277628557010277487279523 60–64 lata133904636767022812924960425688241250645788667178 65–69138337708726746513835569873684821379606896168999 70–74111597583265327111515960498546611181196218255937 75–79691033533633767754683888036588810854237838707 80–84471272258124546463562251623840467072321023497 85 lat i więcej463842117925205472382200525233480752287025205 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat –25,2 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,532,633,7 Współczynnik zgonów12,311,411,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat909 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat79 Ogółem 15–89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 77 113 Ogółem 15–89 lat706Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat453 Ogółem 15–89 lat56,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 15–89 lat54,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura274 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność18 Ogółem55,8Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,0 Ogółem1,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury321,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne51,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury96,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,9 114 AD. 4 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia13 988 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 979976629692350284975023624598350425969819620541349278 w tym w wieku 60 lat i więcej259139177200819392614631781088335526366917931884351 60–64 lata665874290123686627013990622795595213769221829 65–69700334722622807702414697023271697714629323478 70–74573564036416992585074083217675593744122518149 75–792894120740820133935243709565388892796210927 80–84180931308650071767312836483717341125584783 85 lat i więcej181291288352461840613194521218773135885185 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,131,432,5 Współczynnik zgonów11,911,011,0 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat449 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 441 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 41 115 Ogółem 15–89 lat344Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 56,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,3 Ogółem 15–89 lat55,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat16,3 Ogółem148 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 148 osoby nieposzukujące pracy – emerytura138 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem15,9Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej1,1 Ogółem0,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,0 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury170,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy17,2 Renty rodzinne28,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury9,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy2,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,5 116 AD. 5 – WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 237848314688099096742362519145965590286423459241452889893035 w tym w wieku 60 lat i więcej679139450563228576681458451665229793683457453598229859 60–64 lata1611661019415922515267595363573121452659003555230 65–69173570116194573761723441147065763817030711265957648 70–7414470499355453491474901011974629315024710310747140 75–798982661257285699902768119309081077417481932922 80–84544713549418977540793550918570534953560117894 85 lat i więcej554023632219080558433677119072564023737719025 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 34,135,236,2 Współczynnik zgonów14,012,812,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1107 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat106 Ogółem 15–89 lat 1069 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 104 117 Ogółem 15–89 lat838Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat554 Ogółem 15–89 lat 56,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 16,1 Ogółem 15–89 lat55,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,8 Ogółem 380 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 379 osoby nieposzukujące pracy – emerytura354 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem53,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,4 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury449,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy29,9 Renty rodzinne72,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury69,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy9,7 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,9 118 AD. 6 – WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia15 184 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 342901416400551788959342963216419711787661342908416395831789501 w tym w wieku 60 lat i więcej819510432518386992830509436253394256841541439077402464 60–64 lata207082983541087282015579409410746319711090786106324 65–69200739106378943612028311057649706720377510384899927 70–74163396901217327516853192694758371732179465378564 75–79103830587604507011251763778487391201486792152227 80–84714303884832582701133865631457700633908330980 85 lat i więcej730334005732976749604126733693772284278634442 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Noworodek płci męskiej – 76,3 Noworodek płci żeńskiej – 83,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,127,928,7 Współczynnik zgonów10,59,69,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1584 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat117 Ogółem 15–89 lat 1544 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 116 119 Ogółem 15–89 lat1131Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat687 Ogółem 15–89 lat 58,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat56,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,4 Ogółem462 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 462 osoby nieposzukujące pracy – emerytura413 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność32 Ogółem60,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem2,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury527,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy43,6 Renty rodzinne99,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury58,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy23,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne3,8 120 AD. 7 – WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia35 559 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 551061235629011947711551052735622701948257550832235691161939206 w tym w wieku 60 lat i więcej135332190428744903413625309075014550291370463913056457407 60–64 lata318956198475120481305007187396117611293433179439113994 65–69347745231665116080344860227504117356338824221049117775 70–74279156191406877502891881980229116629864420455694088 75–79169678118473512051862881298865640220151414093860576 80–84113454775253592911099176351346401106367673033906 85 lat i więcej124332867433758912619688342378541274129034437068 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Współczynnik feminizacji109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,929,630,2 Współczynnik zgonów11,410,510,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat2864 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat251 Ogółem 15–89 lat 2782 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 246 121 Ogółem 15–89 lat1628Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat1038 Ogółem 15–89 lat 63,8 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 19,5 Ogółem 15–89 lat61,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat19,1 Ogółem667 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 667 osoby nieposzukujące pracy – emerytura614 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność35 Ogółem109,0Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej7,1 Ogółem3,2 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury878,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy54,9 Renty rodzinne132,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury122,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy20,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne6,7 122 AD. 8 – WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia9 411 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 942441498469443972936725494029442696930296490784439512 w tym w wieku 60 lat i więcej258352146891111461261655147988113667264558149244115314 60–64 lata677303527732453661203377032350642153246031755 65–69640123652627486646003639128209649843607728907 70–74528853207920806540743237521699551063261622490 75–79287521810210650321432045211691356462270312943 80–842345213018104342217412533964121180123308850 85 lat i więcej21521118899632225441246710077234271305810369 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,8 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,731,933,0 Współczynnik zgonów12,411,311,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat429 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat38 Ogółem 15–89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 37 123 Ogółem 15–89 lat317Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat210 Ogółem 15–89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,9 Ogółem 146 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 146 osoby nieposzukujące pracy – emerytura135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 20,0 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,7 Ogółem0,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury153,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy7,4 Renty rodzinne30,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy1,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,7 124 AD. 9 – WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia17 845 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 207909885422712248712071676849161122251520629978466511216346 w tym w wieku 60 lat i więcej516608237625278983525356240684284672533320243799289521 60–64 lata134641589767566513197256527754451287945422974565 65–69128015616686634712940361325680781305246081269712 70–74103052497315332110671451965547491098175395855859 75–79619392876133178684503218836262745293527739252 80–84439861905624930426301854424086423901885423536 85 lat i więcej449751943325542461872013526052472662066926597 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Noworodek płci męskiej – 75,9 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,5 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,828,929,9 Współczynnik zgonów10,59,59,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat858 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat64 Ogółem 15–89 lat 827 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 63 125 Ogółem 15–89 lat758Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat443 Ogółem 15–89 lat 53,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat51,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem298 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 297 osoby nieposzukujące pracy – emerytura273 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność14 Ogółem67,3Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej3,7 Ogółem1,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury324,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy31,0 Renty rodzinne61,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury41,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy11,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 126 AD. 10 – WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia20 187 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 114335569578744756811382166921334460831132641688048444593 w tym w wieku 60 lat i więcej299630185644113986304271188967115304308604191933116671 60–64 lata795134991829595774334803129402754094624929160 65–69735434729026253756804873126949771194966027459 70–74567503632220428581493735820791598783849421384 75–79346092105513554376412331214329409672568115286 80–84271381552911609267111544011271261111522610885 85 lat i więcej280771553012547286571609512562291201662312497 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 83,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,7 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,430,631,7 Współczynnik zgonów11,810,610,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat513 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat51 Ogółem 498 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 51 127 Ogółem 15–89 lat384Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat238 Ogółem 15–89 lat 57,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 17,6 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat17,6 Ogółem156 w tym osoby nieposzukujące pracy – razem 156 osoby nieposzukujące pracy – emerytura142 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem30,4Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,1 Ogółem0,8 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury171,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy12,3 Renty rodzinne23,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury55,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy10,6 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,8 128 AD. 11 – WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia19 547 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 235830714757488825592359573147046188911223594931465450894043 w tym w wieku 60 lat i więcej567746396381171365574948398744176204580760400222180538 60–64 lata141481893425213913636384949514141317038087950824 65–691476741006024707214778499198485861463079662549682 70–74122853886873416612574790022357251280449081937225 75–79662225011216110748905626118629847086322221486 80–84448193384610973441963350410692429933278310210 85 lat i więcej446973379210905459683481011158470053589411111 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Noworodek płci męskiej – 75,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,529,2 Współczynnik zgonów10,89,79,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1137 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat84 Ogółem 15–89 lat 1112 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 83 129 Ogółem 15–89 lat741Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat455 Ogółem 15–89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,6 Ogółem 15–89 lat59,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,4 Ogółem304 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 304 osoby nieposzukujące pracy – emerytura280 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność16 Ogółem 42,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,4 Ogółem1,0 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury361,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy28,0 Renty rodzinne69,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury24,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,5 130 AD. 12 – WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia12 334 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 434670232987801047922432013032741191046011429144132481961043245 w tym w wieku 60 lat i więcej120010794487325523412096429503322593101218551955113263438 60–64 lata302301231254710472888102192836952727757220935168221 65–69304167240335638323056662402856538130476623793566831 70–74248180198024501562560882038835220526188320810753776 75–79145790117490283001569541266143034016988813690732981 80–84109802869712283110857286261223111068218517821643 85 lat i więcej898677079919068935527400619546976217763519986 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,933,134,1 Współczynnik zgonów13,011,911,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1976 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat143 Ogółem 15–89 lat 1929 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 141 131 Ogółem 15–89 lat1556Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat995 Ogółem 15–89 lat 55,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,6 Ogółem 15–89 lat54,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,4 Ogółem681 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 681 osoby nieposzukujące pracy – emerytura611 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność36 Ogółem 62,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 3,8 Ogółem2,5 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury851,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy76,1 Renty rodzinne209,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury21,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy4,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,0 132 AD. 13 – WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia11 709 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 117816452819964996511684995265126419871157991522311635680 w tym w wieku 60 lat i więcej340123169849170274342461171529170932344565172566171999 60–64 lata834893934344146795493708742462758923509340799 65–69865724400842564864754371342762860954298443111 70–74707753672734048728013786534936746833890135782 75–79424362212320313470092483122178508632708823775 80–84275961369613900269171353713380266941355913135 85 lat i więcej292551395215303297101449615214303381494115397 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Noworodek płci męskiej – 74,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,8 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 33,935,236,5 Współczynnik zgonów13,412,312,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat517 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat41 Ogółem 15–89 lat 497 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 40 133 Ogółem 15–89 lat425Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat278 Ogółem 15–89 lat 54,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 12,9 Ogółem 15–89 lat52,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat12,6 Ogółem184 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 184 osoby nieposzukujące pracy – emerytura170 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność. Ogółem 32,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 1,9 Ogółem0,6 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury205,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy14,3 Renty rodzinne39,3 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury42,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy8,2 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne2,2 134 AD. 14 – WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia24 174 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 136643080632156010913579107997885581221349172792466556706 w tym w wieku 60 lat i więcej353711226681127030359013229300129713363953231496132457 60–64 lata968565777639080932765505538221894735232637147 65–69945346036034174960276065835369968606034936511 70–74733704936124009758495061825231779165157426342 75–79369612485812103423732878013593483333296915364 80–84259891711288772500516564844124274161798095 85 lat i więcej260011721487872648317625885827097180998998 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,529,831,1 Współczynnik zgonów11,810,710,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat601 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat53 Ogółem 15–89 lat 578 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 52 135 Ogółem 15–89 lat478Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat299 Ogółem 15–89 lat 55,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,1 Ogółem 15–89 lat53,6 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,8 Ogółem213 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 213 osoby nieposzukujące pracy – emerytura194 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność13 Ogółem 38,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,7 Ogółem0,7 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury221,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy19,6 Renty rodzinne38,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy6,3 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne1,8 136 AD. 15 – WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia29 827 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. RazemMiastaWieśRazemMiastaWieśRazemMiastaWieś Populacja ogółem 349357718619541631623348797318496311638342347998618404261639560 w tym w wieku 60 lat i więcej847483506091341392858041509717348324866630513181353449 60–64 lata213396117588958082058971121869371119819910710591094 65–69219755129875898802202391282599198021965112625993392 70–74183213112576706371860741138657220918830711454773760 75–79106309674373887212143776755446821367468639450352 80–84631323959223540612583854422714590783741421664 85 lat i więcej616783902322655631364010823028646494146223187 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,728,729,5 Współczynnik zgonów10,910,110,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat1688 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat120 Ogółem 15–89 lat 1650 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 120 137 Ogółem 15–89 lat1130Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat705 Ogółem 15–89 lat 59,9 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 14,5 Ogółem 15–89 lat58,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat14,5 Ogółem487 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 487 osoby nieposzukujące pracy – emerytura441 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność31 Ogółem 46,6 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej 2,6 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej 0,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury537,0 Renty z tytułu niezdolności do pracy56,6 Renty rodzinne110,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury81,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy18,9 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne4,5 138 AD. 16 – WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacja o regionie Powierzchnia22 909 km 2 DEMOGRAFIA Treść2022 r.2023 r.2024 r. Populacja ogółem 164062211169685236541631784111040652137816227601102399520361 w tym w wieku 60 lat i więcej451567328126123441455644330051125593458701331119127582 60–64 lata113277764943678310686271498353641009156699333922 65–69121975870593491612216886502356661210698471836351 70–74100351753352501610276876575261931044677715727310 75–79507713912011651588314529213539672145173515479 80–84319682472372453120724190701730918240126906 85 lat i więcej332252539578303380825994781434118265047614 Przeciętne dalsze trwanie życia Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,2 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 31,733,034,2 Współczynnik zgonów12,411,411,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2024 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15–89 lat757 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat67 Ogółem 15–89 lat 736 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat 66 139 Ogółem 15–89 lat569Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60–89 lat373 Ogółem 15–89 lat 57,1 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60–89 lat 15,3 Ogółem 15–89 lat55,5 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60–89 lat15,0 Ogółem262 w tym: osoby nieposzukujące pracy – razem 262 osoby nieposzukujące pracy – emerytura245 Osoby bierne zawodowo w wieku 60–74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy – choroba, niepełnosprawność11 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60 lat i więcej2,8 Ogółem1,1 Osoby poszukujące pracy zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) w tym w wieku 60 lat i więcej0,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury292,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy21,9 Renty rodzinne50,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy3,4 Osoby pobierające renty i emerytury Renty rodzinne0,8\n--- KONIEC DOKUMENTU ---\n\nPAMIĘTAJ: Twoja odpowiedź MUSI być wyłącznie poprawnym obiektem JSON. Nie dodawaj żadnych dodatkowych znaków, komentarzy ani tekstu przed znacznikiem '{' ani po znaczniku '}'. Cała odpowiedź musi być parsowalna jako JSON.\nNa podstawie POWYŻSZEGO dokumentu, wypełnij poniższą strukturę JSON:\nOto struktura JSON, której oczekuję (wypełnij ją treścią):\n{\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\n    \"Second short bullet point in English...\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\n    \"Deuxième court point en français...\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\n    \"Segundo punto breve en español...\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\n  ],\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \"Other\". If you use \"Other\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\"Taxes\", \"Family\"].\"]\n}\n\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Sytuacja seniorów w Polsce w 2024 roku: Rządowy raport o zdrowiu, finansach i bezpieczeństwie.\",\n  \"pl_summary\": \"Rząd przedstawił raport o życiu blisko 10 milionów seniorów w Polsce. Dokument pokazuje, że społeczeństwo szybko się starzeje, co stawia nowe wyzwania w opiece zdrowotnej i społecznej. Raport analizuje sytuację finansową, mieszkaniową, zdrowotną oraz bezpieczeństwo osób starszych, wskazując na rosnące potrzeby w tych obszarach.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Demografia i finanse: Seniorzy stanowią już ponad 26% społeczeństwa, a ich liczba rośnie. Przeciętna emerytura z ZUS wynosiła 3 887 zł, jednak ponad 433 tys. osób otrzymuje świadczenia niższe od minimalnej emerytury.\",\n    \"Zdrowie i opieka: Ponad 60% seniorów ma problemy ze zdrowiem, a dostęp do opieki geriatrycznej jest ograniczony (tylko 559 lekarzy geriatrów w kraju). Rząd planuje reformę opieki długoterminowej i rozwija programy wsparcia, jak teleopieka (opaski bezpieczeństwa).\",\n    \"Bezpieczeństwo i aktywność: Osoby starsze są narażone na oszustwa (prawie 22 tys. przypadków w 2024 r.). Jednocześnie rośnie ich aktywność w internecie, choć co czwarta osoba w wieku 60-74 lata nigdy z niego nie korzystała.\",\n    \"Warunki mieszkaniowe: Co czwarty senior mieszka w budynku z barierami architektonicznymi, co utrudnia codzienne funkcjonowanie. Problem ten jest szczególnie dotkliwy w miastach, gdzie dotyczy 30% gospodarstw domowych seniorów.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"The Situation of Seniors in Poland in 2024: A Government Report on Health, Finances, and Safety.\",\n  \"eng_summary\": \"The government has presented a report on the lives of nearly 10 million seniors in Poland. The document shows that society is aging rapidly, posing new challenges for healthcare and social services. The report analyzes the financial, housing, health, and safety situation of older people, highlighting growing needs in these areas.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"Demographics and Finances: Seniors now make up over 26% of the population, and their numbers are growing. The average state pension (ZUS) was PLN 3,887, but over 433,000 people receive benefits below the minimum pension.\",\n    \"Health and Care: Over 60% of seniors have health problems, and access to geriatric care is limited (only 559 geriatricians nationwide). The government is planning a long-term care reform and developing support programs like telecare (safety wristbands).\",\n    \"Safety and Activity: Older people are vulnerable to fraud (almost 22,000 cases in 2024). Meanwhile, their internet activity is increasing, although one in four people aged 60-74 has still never used it.\",\n    \"Housing Conditions: One in four seniors lives in a building with architectural barriers, which hinders daily functioning. This problem is particularly severe in cities, affecting 30% of senior households.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Die Lage der Senioren in Polen 2024: Regierungsbericht über Gesundheit, Finanzen und Sicherheit.\",\n  \"de_summary\": \"Die Regierung hat einen Bericht über das Leben von fast 10 Millionen Senioren in Polen vorgelegt. Das Dokument zeigt, dass die Gesellschaft schnell altert, was neue Herausforderungen für das Gesundheits- und Sozialwesen mit sich bringt. Der Bericht analysiert die finanzielle, wohnliche, gesundheitliche und sicherheitstechnische Situation älterer Menschen und weist auf den wachsenden Bedarf in diesen Bereichen hin.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Demografie und Finanzen: Senioren machen bereits über 26 % der Bevölkerung aus, und ihre Zahl wächst. Die durchschnittliche staatliche Rente (ZUS) betrug 3.887 PLN, jedoch erhalten über 433.000 Menschen Leistungen unterhalb der Mindestrente.\",\n    \"Gesundheit und Pflege: Über 60 % der Senioren haben Gesundheitsprobleme, und der Zugang zur geriatrischen Versorgung ist begrenzt (nur 559 Geriater im ganzen Land). Die Regierung plant eine Reform der Langzeitpflege und entwickelt Unterstützungsprogramme wie Telepflege (Sicherheitsarmbänder).\",\n    \"Sicherheit und Aktivität: Ältere Menschen sind anfällig für Betrug (fast 22.000 Fälle im Jahr 2024). Gleichzeitig nimmt ihre Internetaktivität zu, obwohl jeder Vierte im Alter von 60-74 Jahren es noch nie genutzt hat.\",\n    \"Wohnverhältnisse: Jeder vierte Senior lebt in einem Gebäude mit architektonischen Barrieren, was das tägliche Leben erschwert. Dieses Problem ist in Städten besonders gravierend, wo es 30 % der Seniorenhaushalte betrifft.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"La situation des seniors en Pologne en 2024 : rapport du gouvernement sur la santé, les finances et la sécurité.\",\n  \"fr_summary\": \"Le gouvernement a présenté un rapport sur la vie de près de 10 millions de seniors en Pologne. Le document montre que la société vieillit rapidement, ce qui pose de nouveaux défis pour les services de santé et sociaux. Le rapport analyse la situation financière, le logement, la santé et la sécurité des personnes âgées, soulignant les besoins croissants dans ces domaines.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Démographie et finances : Les seniors représentent déjà plus de 26 % de la population, et leur nombre augmente. La pension moyenne de l'État (ZUS) était de 3 887 PLN, mais plus de 433 000 personnes reçoivent des prestations inférieures à la pension minimale.\",\n    \"Santé et soins : Plus de 60 % des seniors ont des problèmes de santé, et l'accès aux soins gériatriques est limité (seulement 559 gériatres dans le pays). Le gouvernement prévoit une réforme des soins de longue durée et développe des programmes de soutien comme la téléassistance (bracelets de sécurité).\",\n    \"Sécurité et activité : Les personnes âgées sont vulnérables à la fraude (près de 22 000 cas en 2024). Parallèlement, leur activité sur Internet augmente, bien qu'une personne sur quatre âgée de 60 à 74 ans ne l'ait encore jamais utilisé.\",\n    \"Conditions de logement : Un senior sur quatre vit dans un immeuble avec des barrières architecturales, ce qui entrave le fonctionnement quotidien. Ce problème est particulièrement aigu dans les villes, où il touche 30 % des ménages de seniors.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"La situación de las personas mayores en Polonia en 2024: Informe del gobierno sobre salud, finanzas y seguridad.\",\n  \"es_summary\": \"El gobierno ha presentado un informe sobre la vida de casi 10 millones de personas mayores en Polonia. El documento muestra que la sociedad está envejeciendo rápidamente, lo que plantea nuevos desafíos para la sanidad y los servicios sociales. El informe analiza la situación financiera, de vivienda, de salud y de seguridad de las personas mayores, destacando las crecientes necesidades en estas áreas.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"Demografía y finanzas: Las personas mayores ya constituyen más del 26% de la población, y su número está creciendo. La pensión estatal media (ZUS) fue de 3.887 PLN, pero más de 433.000 personas reciben prestaciones por debajo de la pensión mínima.\",\n    \"Salud y cuidados: Más del 60% de las personas mayores tienen problemas de salud, y el acceso a la atención geriátrica es limitado (solo 559 geriatras en todo el país). El gobierno está planeando una reforma de los cuidados de larga duración y desarrollando programas de apoyo como la teleasistencia (pulseras de seguridad).\",\n    \"Seguridad y actividad: Las personas mayores son vulnerables al fraude (casi 22.000 casos en 2024). Al mismo tiempo, su actividad en internet está aumentando, aunque una de cada cuatro personas de 60 a 74 años todavía no lo ha utilizado nunca.\",\n    \"Condiciones de vivienda: Una de cada cuatro personas mayores vive en un edificio con barreras arquitectónicas, lo que dificulta el funcionamiento diario. Este problema es especialmente grave en las ciudades, donde afecta al 30% de los hogares de personas mayores.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"La situazione degli anziani in Polonia nel 2024: un rapporto del governo su salute, finanze e sicurezza.\",\n  \"it_summary\": \"Il governo ha presentato un rapporto sulla vita di quasi 10 milioni di anziani in Polonia. Il documento mostra che la società sta invecchiando rapidamente, ponendo nuove sfide per l'assistenza sanitaria e i servizi sociali. Il rapporto analizza la situazione finanziaria, abitativa, sanitaria e di sicurezza delle persone anziane, evidenziando bisogni crescenti in queste aree.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Demografia e finanze: Gli anziani costituiscono già oltre il 26% della popolazione e il loro numero è in crescita. La pensione statale media (ZUS) era di 3.887 PLN, ma oltre 433.000 persone ricevono prestazioni inferiori alla pensione minima.\",\n    \"Salute e assistenza: Oltre il 60% degli anziani ha problemi di salute e l'accesso alle cure geriatriche è limitato (solo 559 geriatri a livello nazionale). Il governo sta pianificando una riforma dell'assistenza a lungo termine e sviluppando programmi di supporto come la teleassistenza (braccialetti di sicurezza).\",\n    \"Sicurezza e attività: Le persone anziane sono vulnerabili alle frodi (quasi 22.000 casi nel 2024). Nel frattempo, la loro attività su Internet è in aumento, sebbene una persona su quattro tra i 60 e i 74 anni non l'abbia mai utilizzato.\",\n    \"Condizioni abitative: Un anziano su quattro vive in un edificio con barriere architettoniche, che ostacolano il funzionamento quotidiano. Questo problema è particolarmente grave nelle città, dove colpisce il 30% delle famiglie di anziani.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"De situatie van senioren in Polen in 2024: een overheidsrapport over gezondheid, financiën en veiligheid.\",\n  \"nl_summary\": \"De regering heeft een rapport gepresenteerd over het leven van bijna 10 miljoen senioren in Polen. Het document toont aan dat de samenleving snel vergrijst, wat nieuwe uitdagingen met zich meebrengt voor de gezondheidszorg en sociale diensten. Het rapport analyseert de financiële, huisvestings-, gezondheids- en veiligheidssituatie van ouderen en benadrukt de groeiende behoeften op deze gebieden.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Demografie en financiën: Senioren vormen nu meer dan 26% van de bevolking en hun aantal groeit. Het gemiddelde staatspensioen (ZUS) bedroeg 3.887 PLN, maar meer dan 433.000 mensen ontvangen een uitkering onder het minimumpensioen.\",\n    \"Gezondheid en zorg: Meer dan 60% van de senioren heeft gezondheidsproblemen en de toegang tot geriatrische zorg is beperkt (slechts 559 geriaters in het hele land). De regering plant een hervorming van de langdurige zorg en ontwikkelt ondersteuningsprogramma's zoals telezorg (veiligheidsarmbanden).\",\n    \"Veiligheid en activiteit: Ouderen zijn kwetsbaar voor fraude (bijna 22.000 gevallen in 2024). Tegelijkertijd neemt hun internetactiviteit toe, hoewel een op de vier mensen tussen 60 en 74 jaar het nog nooit heeft gebruikt.\",\n    \"Huisvestingsomstandigheden: Eén op de vier senioren woont in een gebouw met architectonische barrières, wat het dagelijks functioneren belemmert. Dit probleem is bijzonder ernstig in steden, waar het 30% van de seniorenhuishoudens treft.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"A situação dos idosos na Polónia em 2024: um relatório do governo sobre saúde, finanças e segurança.\",\n  \"pt_summary\": \"O governo apresentou um relatório sobre a vida de quase 10 milhões de idosos na Polónia. O documento mostra que a sociedade está a envelhecer rapidamente, o que coloca novos desafios para os cuidados de saúde e os serviços sociais. O relatório analisa a situação financeira, habitacional, de saúde e de segurança das pessoas idosas, destacando as necessidades crescentes nestas áreas.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Demografia e Finanças: Os idosos representam já mais de 26% da população, e o seu número está a crescer. A pensão média do Estado (ZUS) foi de 3.887 PLN, mas mais de 433.000 pessoas recebem prestações abaixo da pensão mínima.\",\n    \"Saúde e Cuidados: Mais de 60% dos idosos têm problemas de saúde, e o acesso a cuidados geriátricos é limitado (apenas 559 geriatras em todo o país). O governo está a planear uma reforma dos cuidados de longa duração e a desenvolver programas de apoio como a teleassistência (pulseiras de segurança).\",\n    \"Segurança e Atividade: As pessoas idosas são vulneráveis a fraudes (quase 22.000 casos em 2024). Ao mesmo tempo, a sua atividade na internet está a aumentar, embora uma em cada quatro pessoas com idades entre 60 e 74 anos ainda nunca a tenha utilizado.\",\n    \"Condições de Habitação: Um em cada quatro idosos vive num edifício com barreiras arquitetónicas, o que dificulta o funcionamento diário. Este problema é particularmente grave nas cidades, onde afeta 30% dos agregados familiares de idosos.\"\n  ],\n  \"category\": [\n    \"Health\",\n    \"Benefits\",\n    \"Family\"\n  ]\n}"
    }
  ]
}