{
  "legislationId": "10_2425",
  "lastUpdate": "2026-05-22T16:32:59.492Z",
  "history": [
    {
      "timestamp": "2026-05-22T16:32:59.492Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2425/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 2425 Warszawa, 31 marca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Rzecznik Praw Dziecka ZKS.504.6.2026.MK Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, przekazuję - Informację o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce. Z wyrazami szacunku (-) Monika Horna-Cieślak Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI RZECZNIKA PRAW DZIECKA ZA ROK 2025 ORAZ UWAGI O STANIE PRZESTRZEGANIA PRAW DZIECKA W POLSCE Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce Spis treści Część I. Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 4 1. Rzecznik Praw Dziecka w Polsce 5 2. Biuro Rzecznika Praw Dziecka 9 2.1 Struktura Biura Rzecznika Praw Dziecka 10 2.2 Działalność Biura Rzecznika Praw Dziecka 15 3. Partycypacja dzieci i młodzieży w Biurze Rzecznika Praw Dziecka 37 3.1 Angażowanie młodzieży w procesy decyzyjne 39 4. Szczególne działania Rzecznika Praw Dziecka w 2025 r. 60 4.1 Sprawa Kamilka z Częstochowy 61 4.2 Kampania społeczna „Głos dziecka w roli głównej” 64 5. Działalność Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 72 5.1 Wysokie zapotrzebowanie na wsparcie 74 5.2 Rozmowy telefoniczne pod numerem 800 12 12 12 75 5.3 Rozmowy online pod adresem 800121212.pl 78 5.4 Okres świąteczny w Dziecięcym Telefonie Zaufania 82 5.5 Najczęstsze problemy zgłaszane przez dzieci i młodzież podczas rozmów 83 5.6 Interwencje ratujące życie lub zdrowie dzieci i młodzieży 84 6. Działalność w obszarze prawa rodzinnego i nieletnich 89 6.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. 95 6.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 99 6.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 120 7. Działalność w obszarze edukacji i wychowania 132 7.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji i Wychowania w 2025 r. 136 7.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji i Wychowania 145 7.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji i Wychowania 154 8. Działalność w obszarze zdrowia i sprawach socjalnych 162 8.1 Główne obszary działalności Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w 2025 r. 165 8.2 Wystąpienia generalne – Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 171 8.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 237 9. Działalność w obszarze międzynarodowym i konstytucyjnym 243 9.1 Główne obszary działalności Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. 248 9.2 Wystąpienia generalne – Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 253 9.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 266 10. Działalność w obszarze ochrony przed przemocą, złym traktowaniem i wyzyskiem 271 10.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Karnego w 2025 r. 277 10.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Karnego 281 10.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Karnego 289 11. Działalność w obszarze edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa dzieci w sieci 297 11.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w 2025 r. 300 11.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 306 11.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 319 12. Działalność badawcza 327 12.1 Główne obszary działalności Zespołu Badawczego w 2025 r. 329 13. Działalność w obszarze kontroli przestrzegania praw dzieci 362 13.1 Główne obszary działalności Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci w 2025 r. 365 13.2 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dziecka 367 14. Zespoły eksperckie przy Rzeczniku Praw Dziecka 372 14.1 Zespół do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce 373 14.2 Zespół do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce 374 14.3 Zespół do spraw partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce 375 14.4 Zespół do spraw ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą 377 15. Działalność w zakresie upowszechniania praw dziecka oraz metod ich ochrony 380 15.1 Kampania „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” 382 15.2 Patronaty honorowe 384 15.3 Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka 387 15.4 Webinary Rzecznika Praw Dziecka 388 15.5 Organizacja wydarzeń własnych 393 Część II. Uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce 398 1. Obszar spraw rodzinnych i nieletnich 399 2. Obszar edukacji i wychowania 404 3. Obszar zdrowia i spraw socjalnych 408 4. Obszar spraw międzynarodowych i konstytucyjnych 414 5. Obszar prawa karnego 418 6. Obszar edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w internecie 423 Załączniki 431 CZĘŚĆ I. Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 1. Rzecznik Praw Dziecka w Polsce 6 Rzecznik Praw Dziecka 1 jest jednoosobowym konstytucyjnym organem państwa, ustanowionym na podstawie Ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka 2 , wykonującym w tym zakresie art. 72 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 3 . Podstawowym zadaniem, jakie ustawodawca postawił przed RPD, jest stanie na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka 4 oraz innych przepisach prawa z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców (art. 1 ust. 2 ustawy o RPD). Ustawa o RPD określa również, że Rzecznik – realizując powyższy mandat oraz wykonując przyznane mu kompetencje i uprawnienia – powinien: • kierować się dobrem dziecka oraz brać pod uwagę, że naturalnym środo- wiskiem jego rozwoju jest rodzina (art. 1 ust. 3 ustawy o RPD), • działać na rzecz zapewnienia dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości (art. 3 ust. 1 ustawy o RPD), • chronić prawa dziecka, w szczególności: do życia i ochrony zdrowia, do wychowania w rodzinie, do godziwych warunków socjalnych i do nauki (art. 3 ust. 2 ustawy o RPD), • podejmować działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem (art. 3 ust. 3 ustawy o RPD), • szczególną troską i pomocą otaczać dzieci z niepełnosprawnością (art. 3 ust. 4 ustawy o RPD), • upowszechniać wiedzę o prawach dziecka i metodach ich ochrony (art. 3 ust. 5 ustawy o RPD). Rzecznik jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu (art. 4 ust. 1 ustawy o RPD) na 5-letnią kadencję (art. 6 ust. 1 ustawy o RPD) i jest w swojej dzia- łalności niezależny od innych organów państwowych (art. 7 ust. 1 ustawy o RPD), zaś działania przewidziane w ustawie podejmuje z własnej inicjatywy (art. 9 ust. 1 ustawy o RPD), uwzględniając w szczególności informacje 1 Dalej jako RPD bądź Rzecznik. 2 Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz. U. z 2023 r. poz. 292), dalej jako ustawa o RPD. 3 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). 4 Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526). 7 przekazywane przez obywateli lub ich organizacje (traktując je jako sygnały wskazujące na możliwe naruszenie praw lub dobra dziecka). Przyznane RPD kompetencje i uprawnienia można podzielić na te o charakterze: kontrolno-wyjaśniającym: • prawo zbadania, nawet bez uprzedzenia, każdej sprawy na miejscu (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o RPD), • prawo żądania od organów władzy publicznej, organizacji lub instytucji złożenia wyjaśnień, udzielenia informacji lub udostępnienia akt i doku- mentów, w tym zawierających dane osobowe, także do wglądu w Biurze Rzecznika Praw Dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o RPD), procesowym: • prawo zgłoszenia udziału i uczestnictwa w postępowaniach toczących się przed Trybunałem Konstytucyjnym, jeśli dane postępowanie doty- czy praw dziecka i jest prowadzone na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich albo skargi konstytucyjnej (art. 10 ust. 1 pkt 2a ustawy o RPD), • prawo występowania do Sądu Najwyższego z wnioskami w sprawie roz- strzygnięcia rozbieżności wykładni prawa w zakresie przepisów praw- nych dotyczących praw dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 2b ustawy o RPD), • prawo wniesienia do Sądu Najwyższego kasacji albo skargi kasacyjnej w sprawach dotyczących praw dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 2c ustawy o RPD), • prawo żądania wszczęcia postępowania cywilnego (w tym zwłaszcza – opiekuńczego) i prawo w nim uczestnictwa, na prawach przysługują- cych prokuratorowi (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD), • prawo żądania wszczęcia postępowania administracyjnego lub sądowo- -administracyjnego dotyczącego praw dziecka i prawo w nim uczestnic- twa, na prawach przysługujących prokuratorowi (art. 10 ust. 1 pkt 5 usta- wy o RPD), 8 • prawo uczestnictwa w postępowaniach w sprawach nieletnich, na pra- wach przysługujących prokuratorowi (art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o RPD), • prawo żądania wszczęcia, przez uprawnionego oskarżyciela, postępo- wania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa (art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o RPD), • prawo zwrócenia się z wnioskiem o ukaranie w sprawach o wykroczenia (art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy o RPD). sygnalizacyjno-systemowym: • prawo zwracania się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o podjęcie działań na rzecz dziecka z zakresu ich kompetencji (art. 10a ust. 1 ustawy o RPD), • prawo przedstawiania właściwym organom władzy publicznej, organi- zacjom i instytucjom ocen oraz wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu zała- twiania spraw w tym zakresie (art. 11 ust. 1 ustawy o RPD), • prawo występowania do właściwych organów z wnioskami o skorzysta- nie z prawa inicjatywy ustawodawczej lub o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych (art. 11 ust. 2 ustawy o RPD), • prawo zlecania przeprowadzania badań, sporządzania ekspertyz oraz opinii (art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o RPD). Stosowanie do przepisów ustawy o RPD, wykonując powierzone zadania Rzecznik współdziała ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi i zrzesze- niami oraz fundacjami działającymi na rzecz ochrony praw dziecka (art. 11a ustawy o RPD). 2. Biuro Rzecznika Praw Dziecka 10 Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Dziecka 5 , któremu – w drodze zarządzenia – nadaje statut określający orga- nizację Biura (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o RPD). Biuro RPD jest kluczowe dla skuteczności działań podejmowanych przez Rzecznika. Stanowi ono organ pomocniczy zapewniający RPD organizacyj- ne i administracyjne warunki pracy oraz wykonujący na jego rzecz wszelkie czynności o charakterze merytorycznym i eksperckim w zakresie realizacji jego ustawowych zadań, kompetencji i uprawnień. Doświadczenie, zaanga- żowanie, profesjonalizm oraz empatia pracowników i współpracowników Biura RPD przekładają się na sprawność i skuteczność działań podejmowa- nych przez Rzecznika na rzecz osób młodych, ochrony i promocji ich praw oraz troski o zabezpieczenie ich najlepszego interesu. 2.1 Struktura Biura Rzecznika Praw Dziecka W związku ze stale rosnącym wpływem wniosków od obywateli, a także cha- rakterem podejmowanych przez Rzecznika działań na rzecz dzieci, 8 wrze- śnia 2025 r. dokonano zmian organizacyjnych w zakresie struktury Biura RPD. Nowa struktura organizacyjna stanowi także odpowiedź na aktualne wyzwa- nia związane z ochroną dzieci i wynika z dynamicznego rozwoju urzędu. Przede wszystkim został powołany Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci. Jego głównym zadaniem jest realizacja art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o RPD, tj. zbadanie na miejscu każdej sprawy, w której istnieje podejrzenie łamania praw dziecka. Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich został natomiast podzielony na Zespół Prawa Rodzinnego (do jego zadań należy przede wszystkim ochrona dziecka w sytuacji rozstania jego rodziców) oraz Zespół Ochrony Małoletnich (do jego zadań należy przede wszystkim ochrona dziecka w sytuacji, gdy doświadcza ono krzywdzenia, zaniedbania ze strony rodziców lub innych opiekunów, a także kontrola instytucji, w których przebywają dzieci). W strukturze Dziecięcego Telefonu Zaufania został wyodrębniony Wydział Interwencyjno-Prawny, w którym zatrudnieni prawnicy, na skutek zgłoszeń otrzymanych od dzieci, podejmują działania w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia młodych osób. 5 Dalej jako Biuro RPD. 11 Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych został podzielony na Zespół Zdrowia (do jego zadań należy przede wszystkim ochrona prawa dziecka do życia i zdro- wia) i Zespół Spraw Socjalnych (do jego zadań należy w szczególności prze- strzeganie prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych i przeciwdzia- łanie wykluczeniu młodych osób). Obecny Statut Biura RPD, wprowadzony zarządzeniem nr 33/2025 Rzecznika Praw Dziecka z 8 września 2025 r., określa strukturę organizacyjną urzędu. W Biurze RPD funkcjonują następujące jednostki organizacyjne: Biuro Dyrektora Generalnego zapewniające wsparcie Rzecznika m.in. w zakresie formalno-prawnym, obsługi prawnej, zarządzania dokumentacją, spraw kadrowych, spraw finan- sowych, zamówień publicznych, informatyki, logistyki i administracji, kontroli zakupów i składników majątku Biura RPD, organizacji wydarzeń, konferencji i spotkań oraz ich obsługi pod względem technicznym. Zespół Dziecięcego Telefonu Zaufania odpowiadający za bezpośrednie, całodobowe wsparcie dzieci i młodzieży w ramach obsługi Dziecięcego Telefonu Zaufania RPD 800 12 12 12 i czatu RPD 800121212.pl w ważnych i trudnych dla osób młodych momentach, inicjowanie – na podstawie informacji przekazywanych tymi kanałami przez dzieci i młodzież – interwencji ratujących zdrowie i życie osób najmłodszych oraz podejmowanie innych form wsparcia. W ramach zespołu działa Wydział lnterwencyjno-Prawny. Zatrudnieni w nim prawnicy, w reakcji na zgłoszenia otrzymane od dzieci i młodzieży, podejmu- ją działania w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia młodych osób. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze ochrony dzieci i przeciw- działania krzywdzeniu osób najmłodszych w internecie, upowszechniania wiedzy na temat bezpiecznego korzystania z internetu, higieny cyfrowej, 12 rozwoju kompetencji cyfrowych wśród dzieci i młodzieży, tworzenia kampa- nii edukacyjno-informacyjnych oraz współpracy z instytucjami zajmującymi się tematyką edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci. Zespół Edukacji i Wychowania wspierający Rzecznika w działaniach związanych z systemem oświaty, kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi. Do jego zadań należy w szczególności monitorowanie funkcjonowania szkół, przedszkoli, żłob- ków, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrod- ków socjoterapii oraz innych placówek dla dzieci, w tym placówek wsparcia dziennego, a także udział w sprawach dotyczących postępowań dyscypli- narnych wobec nauczycieli. Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci wspierający Rzecznika w szczególności w zakresie badania – także na miej- scu – każdej sprawy, w której istnieje podejrzenie naruszenia praw dziecka. Działaniami zespołu są objęte wszystkie placówki i instytucje, w których przebywają dzieci, w tym zwłaszcza jednostki systemu oświaty, wsparcia i resocjalizacji oraz pieczy zastępczej. Zespół weryfikuje również wdrażanie standardów ochrony małoletnich, o których mowa w art. 22b–22c Ustawy z dnia 13 maja 2016 r. 6 o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Zespół Zdrowia wspierający Rzecznika w szczególności w sprawach związanych z przestrze- ganiem prawa dziecka do życia i ochrony zdrowia, w obszarze świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz dzieci, praw pacjenta, opieki zdrowotnej nad uczniami, przeciwdziałania kryzysowi zdrowia psychicznego dzieci, w tym problematyki uzależnień. Zespół działa na rzecz poprawy dostępu dzieci z niepełnosprawnościami do świadczeń zdrowotnych i ochrony środowiska w zakresie związanym ze zdrowiem publicznym. 6 Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 1802 z późn. zm.). 13 Zespół Spraw Socjalnych wspierający Rzecznika w sprawach związanych w szczególności z przestrzega- niem prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, dostępem do świad- czeń, problemem niealimentacji, zatrudniania młodych osób i wykonywania przez nich działalności zarobkowej oraz poszanowaniem praw i realizacją uprawnień dzieci z niepełnosprawnością. Zespół działa też m.in. w obszarze bezpieczeństwa dzieci w przestrzeniach publicznej i komercyjnej pod wzglę- dem produktów przeznaczonych dla dzieci, naruszeń praw najmłodszych konsumentów oraz działalności instytucji kultury, sportu, mediów i reklamy. Zespół Prawa Karnego wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze prawa karnego, m.in. poprzez przygotowywanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę dziecka, udział w przesłuchaniu dziecka, monitorowanie przebiegu postępowań przygotowawczych i sądowych, a także obecność podczas roz- praw, przedstawianie organom postępowania karnego opinii w zakresie zabez- pieczenia dobra i najlepszego interesu dziecka oraz sporządzania projektów kasacji bądź skarg nadzwyczajnych od prawomocnych wyroków karnych. Zespół Prawa Rodzinnego wspierający Rzecznika w zakresie ochrony dziecka w sytuacji rozstania jego rodziców w sprawach związanych w szczególności z ustaleniem sytuacji mło- dej osoby w przypadku rozwodu, separacji, pochodzenia czy zabezpieczenia jej interesów majątkowych. Pracownicy zespołu monitorują postępowania sądowe, są obecni podczas rozpraw oraz sporządzają projekty kasacji i skargi nadzwyczajnej w sprawach, w których może być naruszony interes dziecka. Zespół Ochrony Małoletnich wspierający Rzecznika w zakresie ochrony dziecka w szczególności, gdy doświad- cza ono krzywdzenia lub zaniedbania ze strony rodziców lub opiekunów praw- nych, a także kontroli instytucji, w których przebywają dzieci bez obecności rodzi- ców. Pracownicy zespołu wspierają RPD również w sprawach związanych m.in. z kuratelą, opieką, transgranicznym uprowadzeniem rodzicielskim, działalnością 14 kuratorów sądowych, pracą biegłych i opiniowaniem zasadności utworzenia pla- cówki opiekuńczo-wychowawczej. Ponadto monitorują postępowania sądowe, są obecni podczas rozpraw oraz sporządzają projekty kasacji i skargi nadzwyczajnej w sprawach, w których może być naruszony interes dziecka. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze współpracy międzyna- rodowej (m.in. z Europejską Siecią Rzeczników Praw Dziecka), monitoringu wdrażania przez Polskę międzynarodowych standardów ochrony praw dziec- ka, ochrony praw małoletnich obywateli polskich przebywających za granicą, spraw opiekuńczych o charakterze transgranicznym oraz ochrony praw mało- letnich cudzoziemców przybywających do Polski i przebywających w Polsce. Zespół Badawczy wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze badań i analiz dotyczą- cych praw dziecka oraz upowszechniania ich wyników, a także w obszarze działań na rzecz promowania etycznych standardów badań z udziałem dzie- ci i partycypacji dziecięcej w projektach badawczych. Zespół Komunikacji Społecznej wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze kampanii społecznych, organizacji webinarów, współpracy z partnerami zewnętrznymi, prowadzenia strony internetowej Biura RPD oraz w przeprowadzaniu procedury nadania przez RPD Odznaki Honorowej za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka. Zespół Prasowy wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze kontaktów z mediami i upowszechniania informacji o działalności RPD. Zgodnie z § 3 Statutu Biura RPD wszyscy pracownicy działają z upoważnienia Rzecznika i w jego imieniu. 15 2.2 Działalność Biura Rzecznika Praw Dziecka 2.2.1 Informacje przekazywane przez obywateli i inne instytucje Rzecznik, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o RPD, podejmuje działania z wła- snej inicjatywy, biorąc pod uwagę w szczególności informacje pochodzące od obywateli lub ich organizacji wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka. Do Biura RPD wpływają zgłoszenia sygnalizujące możliwe naruszenie praw lub dobra dziecka. Wnioski kierowane do Rzecznika stanowią podstawę pod- jęcia przez niego działań w przypadku stwierdzenia potrzeby zapewnienia ochrony danemu dziecku lub danej grupie dzieci. Obywatele i inne organizacje kierują również do Rzecznika m.in. wnioski, postulaty lub petycje, wskazując na potrzebę podjęcia działań systemo- wych. Korespondencja ta dotyczy zidentyfikowanych spostrzeżeń w zakresie konieczności nowelizacji danych regulacji prawnych bądź zaobserwowanych nieprawidłowości w praktyce stosowania prawa przez określone podmioty. Jednocześnie instytucje państwowe kierują do Rzecznika wnioski o zaopinio- wanie projektów aktów prawnych dotyczących problematyki ochrony dzie- ci, a także informacje o posiedzeniach parlamentu oraz komisji sejmowych i senackich. Rzecznik, zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o RPD, upowszechnia prawa dziecka i metody ich ochrony. Tym samym do Biura RPD wpływa wiele zaproszeń na wydarzenia, konferencje i seminaria poświęcone tematyce praw dzieci. W latach 2020–2023 roczny wpływ korespondencji od obywateli i instytucji do Rzecznika utrzymywał się na stałym poziomie ok. 40 tys. W 2020 r. było to 38 458, w 2021 r. – 40 674, w 2022 r. – 38 471, a w 2023 r. – 42 429. W 2024 r. po raz pierwszy w historii urzędu RPD odnotowano znaczący wzrost liczby kierowanej do Rzecznika korespondencji. Przekroczono wów- czas poziom 60 tys. wpływów – zarejestrowano 63 411 wpływającej kore- spondencji, co stanowiło rekord w dotychczasowej działalności RPD. W 2025 r. utrzymał się wyraźny trend wzrostowy. Wpływ korespondencji przekroczył niespotykany w ponad 25-letniej historii urzędu poziom 70 tys. i osiągnął 78 197. Oznacza to wzrost o 23 proc. w porównaniu z 2024 r. i o 84 proc. względem 2023 r. Powyższe świadczy o niespotyka- nym dotąd zaufaniu do urzędu. 16 WYKRES 3. Średni wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 3 205 3 390 3 206 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202020212022202320242025 Średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wzrósł również zna- cząco w ujęciu procentowym. W porównaniu z 2024 r. odnotowano wzrost o 23 proc., natomiast względem 2023 r. – o 84 proc. WYKRES 4. Średni miesięczny wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +84% +23% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyższy wpływ korespondencji w porównaniu z analogicznymi miesiącami 2024 r. Rekordowy pod tym względem był grudzień 2025 r., kiedy do Biura RPD wpłynęło 8 967 kore- spondencji. Szczególnie wysokie wpływy odnotowano także w październiku (7 337), czerwcu (7 211) i lipcu (7 065). WYKRES 1. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 38 458 40 674 38 471 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202020212022202320242025 WYKRES 2. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202320242025 +84% +23% W konsekwencji jest obserwowany wyraźny wzrost średniego miesięczne- go wpływu korespondencji kierowanej do Rzecznika. W poprzednich latach utrzymywał się on na poziomie ok. 3 tys. spraw miesięcznie. W 2024 r. po raz pierwszy w historii urzędu przekroczył próg 5 tys., osiągając 5 284 spraw mie- sięcznie. W 2025 r. trend ten był kontynuowany – średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wyniósł 6 516, co stanowi najwyższy wynik w dotychczasowej działalności urzędu. Urząd cieszy się niezwykłym zaufa- niem obywateli. 17 WYKRES 3. Średni wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 3 205 3 390 3 206 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202020212022202320242025 Średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wzrósł również zna- cząco w ujęciu procentowym. W porównaniu z 2024 r. odnotowano wzrost o 23 proc., natomiast względem 2023 r. – o 84 proc. WYKRES 4. Średni miesięczny wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +84% +23% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyższy wpływ korespondencji w porównaniu z analogicznymi miesiącami 2024 r. Rekordowy pod tym względem był grudzień 2025 r., kiedy do Biura RPD wpłynęło 8 967 kore- spondencji. Szczególnie wysokie wpływy odnotowano także w październiku (7 337), czerwcu (7 211) i lipcu (7 065). WYKRES 1. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 38 458 40 674 38 471 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202020212022202320242025 WYKRES 2. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202320242025 +84% +23% W konsekwencji jest obserwowany wyraźny wzrost średniego miesięczne- go wpływu korespondencji kierowanej do Rzecznika. W poprzednich latach utrzymywał się on na poziomie ok. 3 tys. spraw miesięcznie. W 2024 r. po raz pierwszy w historii urzędu przekroczył próg 5 tys., osiągając 5 284 spraw mie- sięcznie. W 2025 r. trend ten był kontynuowany – średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wyniósł 6 516, co stanowi najwyższy wynik w dotychczasowej działalności urzędu. Urząd cieszy się niezwykłym zaufa- niem obywateli. 18 Wzrost miesięcznego wpływu korespondencji stanowi wyraźny i utrzy- mujący się trend. Potwierdza to zestawienie zmian w ujęciu procentowym w latach 2023–2025. W odniesieniu do roku 2023 wzrost wpływu korespondencji obserwowa- no we wszystkich miesiącach. Największa zmiana procentowa nastąpiła w grudniu (wzrost o 146 proc.), październiku (107 proc.) i lipcu (100 proc.). WYKRES 7. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +61% +73% +73% +87% +68% +80% +100% +78% +90% +107% +48% +146% 2.2.2 Informacje przekazywane do obywateli i innych instytucji W 2025 r. konsekwentnie rosła także aktywność Biura RPD w zakresie pro- wadzonej korespondencji z obywatelami, a także innymi podmiotami, takimi jak sądy, prokuratura, instytucje państwowe i organizacje pozarządowe. W 2023 r. łączna liczba korespondencji wychodzącej wyniosła 22 600. W 2024 r. było to już 35 808, co oznaczało wzrost o blisko 60 proc. Trend ten był kontynuowany w kolejnym roku – w 2025 r. łączna liczba kore- spondencji wychodzącej osiągnęła rekordowy poziom 51 237. Oznacza to wzrost o 43 proc. w porównaniu z 2024 r. i o 127 proc. względem 2023 r. Powyższe dane świadczą o niebywałym dotąd zaangażowaniu pracowników w sprawy na rzecz dzieci, a także odpowiedzialnym wykonywaniu swojej pracy. WYKRES 5. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2025 w podziale na miesiące 5 609 5 594 6 357 5 919 7 065 7 211 5 842 6 441 7 337 5 438 8 967 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 6 417 Jednocześnie w każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyraźny wzrost wpływu korespondencji w ujęciu procentowym względem 2024 r. W grudniu 2025 r. wzrost rok do roku przekroczył 70 proc. Dla przykładu, w czerwcu 2025 r. w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. odno- towano wzrost o 54 proc., w maju – o 29 proc., a w lipcu – o 28 proc. WYKRES 6. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 20242025 Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +10% +1% +16% +9% +29% +54% +28% +17% +17% +30% +2% +71% styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 19 Wzrost miesięcznego wpływu korespondencji stanowi wyraźny i utrzy- mujący się trend. Potwierdza to zestawienie zmian w ujęciu procentowym w latach 2023–2025. W odniesieniu do roku 2023 wzrost wpływu korespondencji obserwowa- no we wszystkich miesiącach. Największa zmiana procentowa nastąpiła w grudniu (wzrost o 146 proc.), październiku (107 proc.) i lipcu (100 proc.). WYKRES 7. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +61% +73% +73% +87% +68% +80% +100% +78% +90% +107% +48% +146% 2.2.2 Informacje przekazywane do obywateli i innych instytucji W 2025 r. konsekwentnie rosła także aktywność Biura RPD w zakresie pro- wadzonej korespondencji z obywatelami, a także innymi podmiotami, takimi jak sądy, prokuratura, instytucje państwowe i organizacje pozarządowe. W 2023 r. łączna liczba korespondencji wychodzącej wyniosła 22 600. W 2024 r. było to już 35 808, co oznaczało wzrost o blisko 60 proc. Trend ten był kontynuowany w kolejnym roku – w 2025 r. łączna liczba kore- spondencji wychodzącej osiągnęła rekordowy poziom 51 237. Oznacza to wzrost o 43 proc. w porównaniu z 2024 r. i o 127 proc. względem 2023 r. Powyższe dane świadczą o niebywałym dotąd zaangażowaniu pracowników w sprawy na rzecz dzieci, a także odpowiedzialnym wykonywaniu swojej pracy. WYKRES 5. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2025 w podziale na miesiące 5 609 5 594 6 357 5 919 7 065 7 211 5 842 6 441 7 337 5 438 8 967 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 6 417 Jednocześnie w każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyraźny wzrost wpływu korespondencji w ujęciu procentowym względem 2024 r. W grudniu 2025 r. wzrost rok do roku przekroczył 70 proc. Dla przykładu, w czerwcu 2025 r. w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. odno- towano wzrost o 54 proc., w maju – o 29 proc., a w lipcu – o 28 proc. WYKRES 6. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +10% +1% +16% +9% +29% +54% +28% +17% +17% +30% +2% +71% styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20 WYKRES 10. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2025 w podziale na miesiące 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 073 3 901 3 783 4 255 4 814 5 394 4 670 3 780 3 743 4 490 3 858 4 475 Powyższa tendencja wzrostowa korespondencji wychodzącej widoczna jest również w ujęciu procentowym. W rekordowym maju 2025 r. wzrost w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. wyniósł aż 86 proc., nato- miast w czerwcu – 84 proc. Dla przykładu, w styczniu 2025 r. odnotowa- no wzrost o 60 proc. względem stycznia 2024 r., w sierpniu – o 49 proc., a w lipcu – o 41 proc. WYKRES 11. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +30% +32% +86% +84% +60% +39% +20% +40% +41% +49% +16% +37% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 WYKRES 8. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 22 600 35 808 51 237 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 202320242025 +123% +43% W 2025 r., w porównaniu z latami poprzednimi, w ujęciu miesięcznym wzro- sła również liczba korespondencji wysyłanej z Biura RPD do obywateli i instytucji. Średnio w 2025 r. wysyłano 4 270 pism miesięcznie, podczas gdy w 2024 r. było to 2 984, a w 2023 r. – 1 883. WYKRES 9. Średnia miesięczna liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023– 2025 oraz procentowa zmiana średniej liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 883 2 984 4 270 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 202320242025 +123% +43% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano więcej korespondencji wychodzą- cej w porównaniu z analogicznymi miesiącami roku 2024. Najwyższy poziom osiągnięto w czerwcu 2025 r., kiedy z Biura Rzecznika Praw Dziecka wysłano 5 394 pisma. Dla porównania, w maju było to 4 814, w lipcu – 4 670, a w grud- niu – 4 475. 21 WYKRES 10. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2025 w podziale na miesiące 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 073 3 901 3 783 4 255 4 814 5 394 4 670 3 780 3 743 4 490 3 858 4 475 Powyższa tendencja wzrostowa korespondencji wychodzącej widoczna jest również w ujęciu procentowym. W rekordowym maju 2025 r. wzrost w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. wyniósł aż 86 proc., nato- miast w czerwcu – 84 proc. Dla przykładu, w styczniu 2025 r. odnotowa- no wzrost o 60 proc. względem stycznia 2024 r., w sierpniu – o 49 proc., a w lipcu – o 41 proc. WYKRES 11. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +30% +32% +86% +84% +60% +39% +20% +40% +41% +49% +16% +37% 20242025 Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 WYKRES 8. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 22 600 35 808 51 237 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 202320242025 +123% +43% W 2025 r., w porównaniu z latami poprzednimi, w ujęciu miesięcznym wzro- sła również liczba korespondencji wysyłanej z Biura RPD do obywateli i instytucji. Średnio w 2025 r. wysyłano 4 270 pism miesięcznie, podczas gdy w 2024 r. było to 2 984, a w 2023 r. – 1 883. WYKRES 9. Średnia miesięczna liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023– 2025 oraz procentowa zmiana średniej liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 883 2 984 4 270 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 202320242025 +123% +43% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano więcej korespondencji wychodzą- cej w porównaniu z analogicznymi miesiącami roku 2024. Najwyższy poziom osiągnięto w czerwcu 2025 r., kiedy z Biura Rzecznika Praw Dziecka wysłano 5 394 pisma. Dla porównania, w maju było to 4 814, w lipcu – 4 670, a w grud- niu – 4 475. 22 Rzecznik nie ma natomiast wymienionych uprawnień w postępowaniu kar- nym, co należy ocenić wysoko krytycznie. Nie pozwala to bowiem na pełną ochronę praw dziecka przez ten konstytucyjny organ w tak ważnych postę- powaniach sądowych, jak np. o wykorzystanie seksualne dzieci. Po zbadaniu indywidualnej sprawy dotyczącej naruszenia praw dziecka Rzecznik może podjąć decyzję o skorzystaniu z powołanych środków praw- nych o charakterze procesowym i wziąć udział w toczącym się postępo- waniu sądowym. Pozwala to na aktywny udział RPD w danej sprawie m.in. poprzez składanie wniosków dowodowych i zastrzeżeń do opinii sporządza- nych na potrzeby danego postępowania, przesłuchiwanie świadków i stron postępowania, udział w rozprawach oraz posiedzeniach, a także umożliwia składanie środków odwoławczych. To uprawnienie jest szczególnie istotne, gdyż pozwala strzec interesu dziecka w konkretnym postępowaniu. Rzecznik powinien korzystać z tych uprawnień jedynie w sytuacjach, gdy dobro osoby małoletniej jest w sposób istotny zagrożone. W 2025 r. liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika wyniosła 1 672, co stanowi wzrost o 64 proc. w porównaniu z rokiem 2024, kiedy było ich 1 019. W 2023 r. takich postępowań było 826. Oznacza to przeszło dwu- krotny wzrost (o 102 proc.) w 2025 r. względem roku 2023. WYKRES 13. Liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 826 1 019 1 672 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 202320242025 +102% +64% W 2025 r. aktywność Rzecznika w postępowaniach sądowych była realizo- wana przede wszystkim przez Zespół Prawa Rodzinnego i Zespół Ochrony Małoletnich, które koncentrowały się na odrębnych, choć komplementar- nych obszarach ochrony praw dziecka. Ten wyraźny trend wzrostowy widoczny jest również w zestawieniu pro- centowym poszczególnych miesięcy lat 2023 i 2025. Analiza ta pokazuje, że ponad dwukrotny wzrost odnotowano w następujących miesiącach: stycz- niu (o 117 proc.), lutym (159 proc.), marcu (101 proc.), kwietniu (176 proc.), maju (131 proc.), czerwcu (170 proc.), lipcu (165 proc.), sierpniu (133 proc.), wrześniu (113 proc.) i październiku (133 proc.). WYKRES 12. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 160% 180% 200% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2023 +117% +159% +101% +176% +131% +170% +165% +133% +113% +133% +70% +88% 2.2.3 Udział w postępowaniach przed sądami powszechnymi Rzecznik ma uprawnienia o charakterze procesowym. Może m.in. zgłosić swój udział i uczestniczyć w określonych postępowaniach sądowych na prawach przysługujących prokuratorowi. Przystępując do postępowania, Rzecznik nie jest związany z żadną ze stron, a wszelkie uprawnienia proceso- we realizuje tylko i wyłącznie w celu ochrony praw dziecka. Rzecznik może, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD, uczestniczyć w postępowaniach cywilnych, a także w postępowaniach w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Ma także, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o RPD, ustawowo zagwarantowane prawo uczestnictwa w postępowaniu w sprawach nieletnich. 23 Rzecznik nie ma natomiast wymienionych uprawnień w postępowaniu kar- nym, co należy ocenić wysoko krytycznie. Nie pozwala to bowiem na pełną ochronę praw dziecka przez ten konstytucyjny organ w tak ważnych postę- powaniach sądowych, jak np. o wykorzystanie seksualne dzieci. Po zbadaniu indywidualnej sprawy dotyczącej naruszenia praw dziecka Rzecznik może podjąć decyzję o skorzystaniu z powołanych środków praw- nych o charakterze procesowym i wziąć udział w toczącym się postępo- waniu sądowym. Pozwala to na aktywny udział RPD w danej sprawie m.in. poprzez składanie wniosków dowodowych i zastrzeżeń do opinii sporządza- nych na potrzeby danego postępowania, przesłuchiwanie świadków i stron postępowania, udział w rozprawach oraz posiedzeniach, a także umożliwia składanie środków odwoławczych. To uprawnienie jest szczególnie istotne, gdyż pozwala strzec interesu dziecka w konkretnym postępowaniu. Rzecznik powinien korzystać z tych uprawnień jedynie w sytuacjach, gdy dobro osoby małoletniej jest w sposób istotny zagrożone. W 2025 r. liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika wyniosła 1 672, co stanowi wzrost o 64 proc. w porównaniu z rokiem 2024, kiedy było ich 1 019. W 2023 r. takich postępowań było 826. Oznacza to przeszło dwu- krotny wzrost (o 102 proc.) w 2025 r. względem roku 2023. WYKRES 13. Liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 826 1 019 1 672 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 202320242025 +102% +64% W 2025 r. aktywność Rzecznika w postępowaniach sądowych była realizo- wana przede wszystkim przez Zespół Prawa Rodzinnego i Zespół Ochrony Małoletnich, które koncentrowały się na odrębnych, choć komplementar- nych obszarach ochrony praw dziecka. Ten wyraźny trend wzrostowy widoczny jest również w zestawieniu pro- centowym poszczególnych miesięcy lat 2023 i 2025. Analiza ta pokazuje, że ponad dwukrotny wzrost odnotowano w następujących miesiącach: stycz- niu (o 117 proc.), lutym (159 proc.), marcu (101 proc.), kwietniu (176 proc.), maju (131 proc.), czerwcu (170 proc.), lipcu (165 proc.), sierpniu (133 proc.), wrześniu (113 proc.) i październiku (133 proc.). WYKRES 12. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 160% 180% 200% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2023 +117% +159% +101% +176% +131% +170% +165% +133% +113% +133% +70% +88% 2.2.3 Udział w postępowaniach przed sądami powszechnymi Rzecznik ma uprawnienia o charakterze procesowym. Może m.in. zgłosić swój udział i uczestniczyć w określonych postępowaniach sądowych na prawach przysługujących prokuratorowi. Przystępując do postępowania, Rzecznik nie jest związany z żadną ze stron, a wszelkie uprawnienia proceso- we realizuje tylko i wyłącznie w celu ochrony praw dziecka. Rzecznik może, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD, uczestniczyć w postępowaniach cywilnych, a także w postępowaniach w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Ma także, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o RPD, ustawowo zagwarantowane prawo uczestnictwa w postępowaniu w sprawach nieletnich. 24 Pracownicy Zespołu Prawa Rodzinnego zgłaszali swój udział w toczących się postępowaniach sądowych w sprawach rodzinnych, w szczególności dotyczących: rozstrzygania bieżących kwestii opiekuńczo-wychowawczych, ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, uregulowania i realizacji kontaktów dziecka z rodzicami, ustalenia alimentów na rzecz dziecka oraz innych roz- strzygnięć w istotnych dla dziecka sprawach. Zespół Ochrony Małoletnich interweniował natomiast w sprawach o pozba- wienie i ograniczenie władzy rodzicielskiej, rozstrzygnięcie w istotnych spra- wach dziecka, przymusowe odebranie małoletniego i ustalenie kontaktów z dzieckiem, gdy dzieci były narażone na poważne lub bezpośrednie niebez- pieczeństwo. Dotyczyło to przypadków przemocy, w tym przemocy seksu- alnej, fizycznej, psychicznej i zaniedbania. Działania zespołu obejmowały zarówno interwencje kryzysowe, jak i działania prewencyjne mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa dzieci w ich środowisku. Jednym z najpoważniejszych obszarów interwencji Zespołu Ochrony Małoletnich były postępowania o fundamentalnym znaczeniu dla życia małoletnich dotyczące przysposobienia i ustanowienia pieczy zastępczej, a zatem wiążące się z ograniczaniem, pozbawianiem lub zawieszaniem władzy rodzicielskiej. W tego typu sprawach Rzecznik kieruje się wyłącznie zasadą dobra dziecka, koncentrując swoje działania na obiektywnej ocenie, czy rodzice wywiązują się ze swoich podstawowych obowiązków. W tej grupie zgłoszeń szczególną uwagę zwracają interwencje Rzecznika w postępowaniach opiekuńczych, zmierzających do umieszczenia dzieci w domach pomocy społecznej bądź zakładach opiekuńczo-leczniczych. Należy z całą stanowczością podkreślić, że RPD uznaje takie praktyki za nie- dopuszczalne, ponieważ oznaczają one kierowanie małoletnich poza prze- znaczony dla nich system pieczy zastępczej. Znaczącą część aktywności stanowił także udział w postępowaniach w sprawach nieletnich. Wśród tej kategorii dominowały zgłoszenia doty- czące udziału w sprawach o demoralizację lub o zastosowanie bądź uchy- lenie środka wychowawczego. Niezależnie od przedmiotu sprawy, działania RPD koncentrowały się na realizacji gwarancji proceduralnych. Istotnym aspektem udziału w postępowaniach było zadbanie o to, by w ich toku nie dominowało podejście karne czy nawet wyłącznie resocjalizacyjne. Starano się natomiast, by sytuację nieletniego rozpatrywać szerzej, biorąc też pod uwagę konieczność interwencji w jego środowisko rodzinne. Postępowania sądowe z udziałem Rzecznika w obszarze spraw międzynaro- dowych i konstytucyjnych dotyczyły natomiast m.in. uregulowania sytuacji pobytowej dziecka cudzoziemskiego, wglądu w sytuację dziecka cudzo- ziemskiego, ochrony prawa dziecka do tożsamości płciowej, ochrony mało- letnich obywateli Ukrainy w zakresie opieki tymczasowej, ochrony mało- letnich cudzoziemców w kontekście zobowiązania do powrotu i ochrony 25 praw dziecka polskiego w sytuacji uprowadzenia rodzicielskiego (etap wykonawczy). W obszarze spraw socjalnych było to m.in. ustalenie stopnia niepełnospraw- ności, orzekanie o niepełnosprawności, opróżnienie lokalu czy wydanie nieruchomości. 2.2.4 Uczestnictwo w rozprawach sądowych Rzecznik działa jako instytucjonalny gwarant przestrzegania Konwencji o prawach dziecka i ustaw chroniących dzieci. Jego przedstawiciele nie są jedynie biernymi obserwatorami, ale aktywnymi strażnikami interesu dziecka na sali sądowej. Dzięki ich interwencjom perspektywa małoletniego – nie- kiedy odsunięta na dalszy plan z uwagi na rozpatrywanie wniosków osób dorosłych – zostaje wyartykułowana i uwzględniona w toku postępowania. Przedstawiciele RPD wnoszą do procesu specjalistyczną wiedzę z zakresu prawa, psychologii rozwojowej i pedagogiki. 1 668 rozpraw W 2025 r. przedstawiciele Rzecznika wzięli udział w 1 668 rozprawach. Ich obecność stanowi istotny element skutecznej ochrony najmłodszych i służy zapewnieniu przestrzegania ich praw na sali sądowej. Analizując akta spraw, zgromadzoną dokumentację oraz uczestnicząc w rozprawach, przedstawiciele Rzecznika mogą wskazywać sądowi istotne okoliczności faktyczne i prawne. Ich zaangażowanie bezpośrednio przyczy- nia się do tworzenia sprawiedliwego, empatycznego i skutecznego systemu prawnego, w którym prawa oraz dobro dziecka są należycie respektowane i chronione. Rzecznik uczestniczy w rozprawach sądowych na prawach przysługujących prokuratorowi. Oznacza to, że jego przedstawiciele mogą m.in. zajmować stanowisko w sprawie, zadawać pytania świadkom i stronom, składać własne wnioski dowodowe oraz zgłaszać zastrzeżenia do niektórych czynności sądu. Przedstawiciele Rzecznika brali udział w rozprawach na prawach prokuratora w sprawach cywilnych, rodzinnych i opiekuńczych, dotyczących nieletnich, a także w postępowaniach z elementem międzynarodowym. 26 Nie mają oni natomiast możliwości udziału w postępowaniu karnym na prawach prokuratora. W takich sprawach uczestniczyli jako publiczność, a następnie przedstawiali stanowiska mające na celu zapewnienie właści- wej ochrony praw dziecka. W toku postępowań analizowali zgromadzony materiał dowodowy i wskazywali m.in. na potrzebę zmiany kwalifikacji praw- nej czynów, gdy było to uzasadnione. W swoich wystąpieniach odnosili się również do wymiaru kary, podkreślając konieczność jej dostosowania do wagi naruszenia praw dziecka oraz funkcji ochronnej i prewencyjnej prawa karnego. Podnoszone argumenty miały na celu uwzględnienie najlepszego interesu dziecka w toku postępowania. Działania te służyły wzmocnieniu standardów ochrony małoletnich w postępowaniach karnych. 2.2.5 Udział w postępowaniach administracyjnych W ramach realizacji kompetencji określonych w art. 10 ust. 5 ustawy o RPD, Rzecznik podejmuje również działania w postępowaniach administracyj- nych, w szczególności poprzez uczestnictwo – na prawach przysługujących prokuratorowi – w sprawach, w których konieczne jest zapewnienie należytej ochrony praw i dobra dziecka. Aktywność ta ma na celu zagwarantowanie, by w toku postępowania administracyjnego właściwie uwzględniano sytu- ację małoletniego, a wydawane rozstrzygnięcia pozostawały zgodne nie tylko z obowiązującymi przepisami prawa, lecz także z szeroko rozumianym dobrem dziecka. Udział Rzecznika w tego rodzaju postępowaniach stano- wi istotny instrument ochrony prawnej dzieci w sprawach indywidualnych, rozpoznawanych przez organy administracji publicznej. Sprawy te obejmują różnorodne obszary pozostające we właściwości organów administracji i są prowadzone przez właściwe merytorycznie zespoły Biura RPD, stosownie do przedmiotu i charakteru postępowań. 23 postępowania administracyjne W 2025 r. liczba postępowań administracyjnych z udziałem Rzecznika wyniosła 23. 27 Postępowania z udziałem RPD dotyczyły takich kwestii, jak m.in. ochro- na małoletnich cudzoziemców w kontekście zobowiązania do powro- tu, uregulowanie sytuacji pobytowej dziecka cudzoziemskiego, odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, odmowy przyznania prawa do świadczenia „Dobry Start”, ustalenia prawa do świad- czenia pielęgnacyjnego i nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. W 2025 r. Rzecznik przystąpił także m.in. do postępowania dotyczącego oceny zgodności celów statutowych oraz działalności fundacji z przepisami prawa 7 . W ocenie RPD cele statutowe fundacji promowały i normalizowały szkodliwy sharenting. Były więc sprzeczne z nadrzędną wartością ochrony praw dzieci i ich bezpieczeństwem w środowisku cyfrowym. W innym przypadku Rzecznik przystąpił do postępowania administracyjne- go prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych doty- czącego publikowania wizerunku małoletniego dziecka w mediach społecz- nościowych oraz jego dalszego rozpowszechniania przez portale, bez zgody jednego z rodziców sprawującego władzę rodzicielską. Przystąpienie miało na celu zagwarantowanie przestrzegania praw dziecka. 2.2.6 Wystąpienia generalne Rzecznika Praw Dziecka Wśród kompetencji i uprawnień Rzecznika na szczególną uwagę zasługu- ją te wynikające z art. 10a i art. 11 ustawy o RPD, tzn. prawo zwracania się do właściwych organów i instytucji o podjęcie przez te podmioty określonych działań na rzecz ochrony praw dziecka. Tego rodzaju wystąpienia, które często określa się w nauce prawa i piśmien- nictwie jako wystąpienia generalne Rzecznika Praw Dziecka – co do zasady – dotyczą systemowych problemów dostrzeżonych przez Rzecznika w toku wykonywania przez niego konstytucyjnych i ustawowych kompetencji oraz uprawnień. Mają one oparcie również w analizie spraw indywidualnych kiero- wanych do RPD przez rodziców małoletnich, organizacje pozarządowe, inne organy publiczne lub – co najważniejsze – w analizie zgłoszeń pochodzących od samych dzieci. Zauważone przez Rzecznika problemy systemowe dotyczą najczęściej nie- dostatecznej ochrony praw i najlepszego interesu małoletnich na poziomie różnego rodzaju wad przepisów prawa (czasem tzw. luk legislacyjnych) lub też zidentyfikowanej nieprawidłowej praktyki stosowania przepisów prawa. 7 Art. 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2023 r. poz. 166). 28 Dostrzegając tego rodzaju sytuacje, Rzecznik korzysta z kompetencji przy- znanej mu na mocy art. 10a i art. 11 ustawy o RPD i wskazuje właściwemu podmiotowi zidentyfikowany problem, przedstawia postulaty co do sposobu jego rozwiązania. Mogą one przybrać postać propozycji zmiany przepisów (mające skłonić adresata wystąpienia do podjęcia określonych prac legi- slacyjnych i skorzystania z prawa inicjatywy ustawodawczej) lub propozycji wpłynięcia na praktykę np. podległych lub nadzorowanych organów wytycz- nymi, zaleceniami, interpretacjami, itd. Organ, organizacja lub instytucja, do której Rzecznik skierował wystą- pienie generalne, ma obowiązek niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 30 dni, poinformować go o podjętych działaniach lub zajętym przez siebie stanowisku. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka wystosował rekordową liczbę 150 wystą- pień generalnych, które zostały skierowane do 345 adresatów 8 . Oznacza to, że liczba wystąpień generalnych wzrosła o 99 proc. w porówna- niu z rokiem 2024, kiedy sporządzono 76 wystąpień generalnych. To niespo- tykana w historii urzędu aktywność. Dla przykładu w roku 2023 skierowano 27 wystąpień. Oznacza to, że w 2025 r. względem 2023 r. liczba wystąpień generalnych zwiększyła się o 459 proc. WYKRES 14. Liczba wystąpień generalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby wystąpień w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 27 76 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 202320242025 +459% +99% 8 Jedno wystąpienie generalne mogło być skierowane do kilku podmiotów, w związku z czym liczba adresatów przewyższa liczbę wystąpień. 29 Wystąpienia generalne w 2025 r. dotyczyły różnych obszarów ochrony dzieci. Poniżej wymieniono tematy wystąpień generalnych Rzecznika. Ich pełny opis, wraz ze stanowiskami adresatów wystąpień co do uwag, postulatów RPD, przedstawiono w kolejnych częściach niniejszego sprawozdania, doty- czących działalności Rzecznika we właściwych obszarach ochrony dzieci i młodzieży. W 2025 r. wystąpienia generalne Rzecznika dotyczyły: 1 ) W OBSZARZE ZDROWIA ORAZ WSPARCIA DZIECI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ • poprawy sytuacji dzieci korzystających z placówek wsparcia dziennego, • stworzenia świadczenia gwarantowanego przeznaczonego dla dzieci z chorobami urologicznymi, • wdrożenia programu profilaktyki zdrowotnej RSV, • systemowych działań na rzecz przeciwdziałania chorobie otyłościowej i nadwadze, • działań na rzecz poprawy sytuacji dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, • orzekania o niepełnosprawności w przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych, • ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu, • ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami picia napojów alkoholowych, • rozszerzenia dostępu do mleka kobiecego, w szczególności w określo- nych sytuacjach zdrowotnych zarówno samych małoletnich, jaki i ich matek, • zwrócenia uwagi na problem niedoboru kadry medycznej, w tym pielę- gniarskiej, w kontekście bezpieczeństwa małoletnich pacjentów, • utworzenia Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej oraz Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej, • zagwarantowania prawa do wypoczynku, czasu wolnego i bezpieczeń- stwa dzieci w czasie wakacji, • skutecznej profilaktyki zakażeń wywoływanych przez Streptococcus pneumoniae (pneumokoki), • zabezpieczenia reprezentacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej w postępowaniu przed zespołem orzekającym o niepełnosprawności, • usprawnienia systemu udzielania świadczeń okulistycznych, • ochrony praw dzieci objętych adopcją w zakresie dostępu do dokumen- tacji medycznej, • dostępu do konta Internetowego Konta Pacjenta po zmianie numeru PESEL, • sprawnego procedowania rządowego projektu ustawy o asystencji osobistej, • braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiąz- ku uwzględnienia przez nich sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych, • wspierania działań na rzecz nowoczesnego systemu szczepień ochronnych, Dostrzegając tego rodzaju sytuacje, Rzecznik korzysta z kompetencji przy- znanej mu na mocy art. 10a i art. 11 ustawy o RPD i wskazuje właściwemu podmiotowi zidentyfikowany problem, przedstawia postulaty co do sposobu jego rozwiązania. Mogą one przybrać postać propozycji zmiany przepisów (mające skłonić adresata wystąpienia do podjęcia określonych prac legi- slacyjnych i skorzystania z prawa inicjatywy ustawodawczej) lub propozycji wpłynięcia na praktykę np. podległych lub nadzorowanych organów wytycz- nymi, zaleceniami, interpretacjami, itd. Organ, organizacja lub instytucja, do której Rzecznik skierował wystą- pienie generalne, ma obowiązek niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 30 dni, poinformować go o podjętych działaniach lub zajętym przez siebie stanowisku. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka wystosował rekordową liczbę 150 wystą- pień generalnych, które zostały skierowane do 345 adresatów 8 . Oznacza to, że liczba wystąpień generalnych wzrosła o 99 proc. w porówna- niu z rokiem 2024, kiedy sporządzono 76 wystąpień generalnych. To niespo- tykana w historii urzędu aktywność. Dla przykładu w roku 2023 skierowano 27 wystąpień. Oznacza to, że w 2025 r. względem 2023 r. liczba wystąpień generalnych zwiększyła się o 459 proc. WYKRES 14. Liczba wystąpień generalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby wystąpień w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 27 76 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 202320242025 +459% +99% 8 Jedno wystąpienie generalne mogło być skierowane do kilku podmiotów, w związku z czym liczba adresatów przewyższa liczbę wystąpień. 30 • refundacji na lek podskórny dla dzieci z hemofilią, • poszanowania godności małoletnich uczestników komisji orzekających o niepełnosprawności, • zapewnienia dzieciom z niepełnosprawnościami równego dostępu do wydarzeń szkolnych i wycieczek, • uwzględnienia płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu jed- nostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności, • wyjaśnienia niejasności związanych z różną interpretacją terminu, w któ- rym rodzice dzieci z niepełnosprawnościami mogą występować o świad- czenie pielęgnacyjne; • podjęcia przez Ośrodek Rozwoju Edukacji działań na rzecz przygotowa- nia nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewlekłymi oraz udzie- lania pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej, • dofinansowania pobytu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego opieku- nów dzieci z niepełnosprawnością oraz dzieci od 3. do 6. roku życia, • uproszczenia ścieżki orzeczniczej dla dzieci z wrodzoną głuchotą. 2 ) W OBSZARZE ZDROWIA PSYCHICZNEGO DZIECI I MŁODZIEŻY • gwarancji ciągłości procesu terapeutycznego w związku z kon- kursem ogłoszonym przez Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ na prowadzenie Ośrodków Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej (ośrodki I poziomu referencyjnego), • zapewnienia miejsc w oddziałach psychiatrycznych i leczenia uzależnień koniecznych do realizacji środków leczniczych i tymczasowych wobec nieletnich, • podjęcia działań mających na celu ochronę dzieci i młodzieży przed dostępem do substancji psychoaktywnych, • uporządkowania kwestii wyceny świadczeń dziennych psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży w kontekście zapewnienia dostępu do nich mło- dym osobom potrzebującym wsparcia, • apelu do wojewodów o zlecenia podległym jednostkom samorządu terytorialnego przygotowania i udostępnienia informacji dla mieszkań- ców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i z zakresu interwencji kryzysowej, • wsparcia dzieci z terenów dotkniętych powodzią w 2024 r. w kontekście ich zdrowia psychicznego. 3 ) W OBSZARZE SPRAW SOCJALNYCH • zmiany art. 188 Kodeksu pracy tak, by w przypadku pracownika wycho- wującego jednocześnie dwoje lub więcej dzieci w wieku do 14 lat wymiar zwolnienia od pracy ulegał proporcjonalnemu zwiększeniu, • profesjonalizacji wymagań kwalifikacyjnych osób pracujących z młodzie- żą jako wychowawcy podwórkowi, • dostępu do świadczeń pomocowych dla dzieci w pieczy bieżącej, • rozszerzenia programu wspierającego dzieci w przedszkolu, 31 • ograniczeń w samodzielnym wnioskowaniu przez osoby młode o świad- czenie „Dobry Start”, • przestrzegania praw małoletnich w środkach transportu publicznego, • wykluczenia transportowego, • wypadków komunikacyjnych z udziałem małoletnich i obowiązku nosze- nia kasku, • działań prewencyjnych, których celem jest przeciwdziałanie narastającej fali agresji wobec pracowników systemu ochrony zdrowia, • zmiany art. 61 ustawy o pomocy społecznej tak, by osoba małoletnia nie była zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt dorosłego mieszkańca domu pomocy społecznej, • zwiększenia liczby miejsc w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, • kompleksowego uregulowania kwestii świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, w tym wypracowania mechanizmu corocznej walo- ryzacji kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu, • kategoryzacji wiekowej książek i filmów w kinach, • uwzględniania sytuacji dzieci KODA (słyszące dziecko w rodzinie niesły- szących rodziców) w systemie edukacji, w tym zakwalifikowania ich do grupy osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych, • doprecyzowania przepisów związanych z bezpłatnym dowozem dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do przedszkoli, szkół i innych placó- wek oświatowych, • umożliwienia dzieciom rodziców z niepełnosprawnością otrzyma- nia po ich śmierci renty socjalnej rodzinnej lub innego świadczenia uzupełniającego, • niezwłocznej wypłaty świadczeń, w tym wychowawczych, rodzinnych i „Dobry Start” dzieciom umieszczonym w pieczy bieżącej, • potrzeby wzmocnienia ochrony dzieci przed wulgarnymi treściami w transmisjach medialnych, • zmian w przepisach dotyczących dowozu dzieci i uczniów z niepełno- sprawnościami do placówek oświatowych oraz kwalifikacji opiekunów, • przeciwdziałania wykluczeniu dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikają- cych z Karty Dużej Rodziny, • preferencyjnego obliczenia podatku dla osób samotnie wychowujących dzieci. 4 ) W OBSZARZE OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH • zwrócenia uwagi na problem uzależniania udziału dzieci w koloniach i obozach od wyrażenia zgody na rozpowszechnianie ich wizerunku, • problemu publikowania zdjęć uczennic i uczniów na egzaminach przez media, • problemu publikowania wizerunków dzieci w obiektach rekreacyjno-sportowych, 32 • zaprzestania stosowania zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku uczennic i uczniów w placówkach oświatowych, • zwrócenia uwagi na kwestię publikowania zdjęć z wizerunkami dzieci na stronach komend Policji. 5 ) W OBSZARZE BEZPIECZEŃSTWA CYFROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY • zwalczania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci (ang. child sexual abuse material – CSAM), • potrzeby wprowadzenia widocznych oznaczeń wiekowych dla materia- łów publikowanych na platformie YouTube, • wzmocnienia mechanizmów pozwalających na skuteczną identyfikację sprawców przestępstw i wykroczeń internetowych wobec dzieci, a także na szybkie odnajdywanie osób pokrzywdzonych, • wprowadzenia do szkół systemowej edukacji medialnej, • rozważenia wprowadzenia nowego środka karnego w Kodeksie karnym, który pozwalałby sądom orzec w stosunku do sprawcy przestępstwa dokonanego w środowisku cyfrowym zakaz korzystania z określonej plat- formy lub platform cyfrowych, • wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących udziału dzieci w tzw. internetowych wyzwaniach oraz wprowadzenia zmian w prawie karnym, które umożliwią ściganie i karanie sprawców najbardziej szkodliwych form trollparentingu, • wprowadzenia regulacji prawnych chroniących dzieci przed drastyczny- mi treściami w internecie, • uregulowania cyfrowej pracy dzieci oraz zjawiska sharentingu, • ograniczenia działalności lub wpisania na listę stron zakazanych platform AI oferujących usługi tworzenia lub modyfikowania wizerunków. 6 ) W OBSZARZE EDUKACJI I WYCHOWANIA • usprawnienia działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli tak, by nie pozbawiać RPD przy- sługujących mu kompetencji do zaskarżania postanowień komisji, • utworzenia i prowadzenia rejestru młodzieżowych rad, • usprawnienia postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli, które dotyczą czynów naruszających prawa i dobro dzieci, • zniesienia punktowego systemu oceniania zachowania uczniów, • konsekwencji dla uczniów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2025 r. 9 odnoszącego się do rozporządzenia Ministerstwa Edukacji Narodowej, które nie uwzględnia oceny klasyfikacyjnej uzyskanej z religii w średniej ocen ucznia, • etapu realizacji rządowego programu wsparcia edukacji formalnej dzieci i młodzieży „Szkoła dla Wszystkich”, 9 Sygn. Akt U 11/24. 33 • zniesienia obowiązkowego egzaminu z matematyki na maturze dla uczniów z dyskalkulią, • przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, • zagrożeń dla dostępności edukacji domowej wynikających ze zmian w finansowaniu subwencji oświatowej, • konieczności uwzględnienia głosu uczniów w procesie zmian przepisów dotyczących prac domowych, • dodatków do wynagrodzeń dla specjalistów prowadzących zajęcia wcze- snego wspomagania rozwoju dzieci, • działań legislacyjnych mających na celu wsparcie uczniów i nauczycieli. 7 ) W OBSZARZE PRAWA KARNEGO • planowanej, już po nowelizacji definicji gwałtu, zmiany art. 197 § 4 Kodeksu karnego w zakresie odpowiedzialności karnej, gdy do kontaktów seksual- nych dochodzi między osobami o zbliżonym wieku i stopniu dojrzałości, • ogłoszenia konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina, • zapewnienia stabilnego i systemowego wsparcia finansowego dla Centrów Pomocy Dzieciom na terenie całego kraju, • uregulowania zakazu produkcji, sprzedaży i rozpowszechniania przed- miotów, w tym lalek erotycznych, przedstawiających wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego, • zakresu szkoleń dla przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości dotyczą- cych przestępstw przeciwko wolności seksualnej, • uregulowania zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec osób małoletnich odwiedzających osadzonych rodziców i opiekunów, • zagwarantowania udziału reprezentanta małoletniego od początku postępowania karnego, • podjęcia działań zmierzających do znowelizowania Ustawy z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej tak, by uwzględniały rozwój emocjonalny i stan psychiczny nieletniego, • wprowadzenia regulacji prawnych penalizujących przestępstwa seksual- ne dokonywane w internecie, za pomocą środków masowego przekazu, • zasad widzeń i kontaktów telefonicznych małoletnich z bliskimi osadzo- nymi w zakładach karnych, • uwrażliwienia organów ścigania na temat potrzeby ochrony danych osobowych małoletnich w postępowaniach karnych, zwłaszcza w prze- kazach medialnych. 8 ) W OBSZARZE PRAWA RODZINNEGO I NIELETNICH • zwrócenia uwagi na rozbieżność praktyki orzeczniczej sądów w sprawach dotyczących pobytu w pieczy zastępczej dzieci małoletnich matek, po uzyskaniu przez matkę pełnoletniości, • usprawnienia przekazywania przez sądy dokumentacji za nieletnimi przy umieszczaniu w młodzieżowych ośrodkach, 34 • stanu prac nad reformą systemu pieczy zastępczej, • stosowania procedury zgłaszania dzieci do ośrodków adopcyjnych z uwzględnieniem najlepszego interesu małoletnich, • rozważenia zaniechania stosowania przymusowych odbiorów małolet- nich w placówkach edukacyjnych, • wsparcia małoletnich, którzy osiągają pełnoletniość podczas pobytu w domach samotnej matki, • wznowienia opiniowania przez Zakład Psychologii Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra Jana Sehna w Krakowie, • rozważenia zmiany przepisów tak, by zobowiązanie alimentacyjne powstawało od dnia wniesienia pozwu o rozwód, • ujednolicenia praktyki sądowej w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej tak, by uwzględniała dobro osoby małoletniej, • nierówności w skali otrzymywanych świadczeń dla dzieci przebywających w pieczy zastępczej, zwłaszcza w spokrewnionych rodzinach zastępczych, • włączenia dzieci z pieczy zastępczej i dzieci adoptowanych do grupy uprawnionych do świadczeń medycznych poza kolejnością, • reformy funkcjonowania systemu pomocy społecznej i poprawy wyna- grodzenia pracowników socjalnych, • bezzwłocznego kierowania wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opiekuńczo-wychowawczych, • ujednolicenia przepisów dotyczących wywiadu środowiskowego dla kan- dydatów na rodzinę zastępczą lub prowadzących rodzinny dom dziecka, • stanu prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, • udziału osób wykonujących zawód medyczny w czynnościach przymu- sowego odbioru w związku z art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz stanu prac nad nowelizacją tych przepisów, • informacji o aktualnym czasie oczekiwania nieletnich na umieszczenie w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, • zabezpieczenia sytuacji dzieci w związku ze wstrzymaniem przyjęć nowych pacjentów do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie z uwagi na prowadzone prace remontowe, • rozszerzenia zakresu pomocy państwa dla dzieci i młodzieży w placów- kach wsparcia dziennego, • stosowania i dotrzymania przez sądy terminu 7 dni na przesła- nie postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej do ośrodka adopcyjnego, • utworzenia, na mocy obowiązujących przepisów, młodzieżowych ośrod- ków wychowawczych dla nieletnich matek i ich dzieci. 9 ) W OBSZARZE SPRAW MIĘDZYNARODOWYCH I KONSTYTUCYJNYCH • charakteru i zakresu podejmowanych przez Policję działań wymierzo- nych w proceder wykorzystania dzieci do żebractwa, • przyjęcia dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, 35 • odniesienia się do zaleceń z raportu koalicji organizacji pozarządowych monitorujących wdrożenie Konwencji o prawach dziecka, • wycofania deklaracji końcowych Polski do Konwencji o prawach dziecka tak, by mając na uwadze poszanowanie władzy rodzicielskiej zapewnić jak najlepszą ochronę praw małoletnich, • uwzględnienia w przepisach dotyczących przedłużenia czasowego ogra- niczenia prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową w sytuacji grup wrażliwych, przede wszystkim dzieci, • potrzeby ratyfikacji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o pra- wach dziecka dotyczącego procedury składania zawiadomień o narusze- niu praw dziecka, • uwzględnienia, by wśród osób uprawnionych do korzystania z punktów świadczących nieodpłatną pomoc prawną, znaleźli się także małoletni powyżej 13. roku życia, • dalszego funkcjonowania przepisów, których celem jest wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów niebędących obywatelami polskimi, • zapewnienia dostępu do świadczeń, w tym z zakresu wsparcia rodziny, pomocy społecznej oraz z Funduszu Alimentacyjnego, dla dzieci mają- cych zgodę na pobyt ze względów humanitarnych, • pełnego dostępu do świadczeń dla dzieci posiadających obywatelstwo polskie, niezależnie od statusu pobytowego rodziców, • wprowadzenia do mediacji transgranicznych w sprawach rodzinnych sesji z udziałem profesjonalnych mediatorów, • uwzględnienia w krajowym systemie pieczy zastępczej potrzeb i sytuacji małoletnich cudzoziemców przebywających w Polsce bez opieki. 2.2.7 Opiniowanie aktów prawnych przez Rzecznika Praw Dziecka Z art. 11 ust. 1 ustawy o RPD wynika również kompetencja RPD w zakresie opiniowania aktów prawnych, które dotyczą praw, sytuacji oraz bezpie- czeństwa osób małoletnich. Rzecznik stojąc na straży praw dziecka określo- nych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziec- ka i innych przepisach, analizuje oraz zgłasza uwagi do projektów ustaw i rozporządzeń. 73 projekty ustaw i rozporządzeń 36 W 2025 r. Rzecznik opiniował 73 projekty ustaw i rozporządzeń. Opiniowane przez RPD dokumenty dotyczyły m.in. takich kwestii jak noweli- zacja tzw. ustawy Kamilka (ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestęp- czością na tle seksualnym i ochronie małoletnich), zmiana Kodeksu postępo- wania cywilnego. Rzecznik opiniował również dokumenty odnoszące się do wytycznych wobec małoletnich i ich opiekunów w kontekście paktu migracyjnego UE czy sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Rzecznik wydał opinie także w kwestii zmian przepisów prawa oświatowego, warunków i sposobu przeprowadzania egzaminów, Karty Nauczyciela, kwa- lifikacji zawodowych osób pracujących z dziećmi i młodzieżą, przedmiotu edukacja zdrowotna, wynagradzania nauczycieli, oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, funk- cjonowania szkół i oddziałów sportowych, podziału subwencji oświatowej, wsparcia dzieci z Ukrainy, orzeczeń i opinii wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami w systemie edukacji. Opinie Rzecznika odnosiły się również do kluczowych dla bezpieczeń- stwa dziecka w cyberprzestrzeni aktów prawnych, jak m.in. projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji, projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie, poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo oświatowe w zakresie zakazu korzystania z telefo- nów komórkowych w szkołach czy propozycja przedłużenia okresu stosowa- nia rozporządzenia (UE) 2021/1232 dotyczącego wykrywania treści przedsta- wiających seksualne wykorzystywanie dzieci. Wśród opiniowanych dokumentów znalazły się też projektowane zmiany w Kodeksie pracy, zasadach ruchu drogowego, przepisach z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, orzekania o niepełnosprawności i stop- niu niepełnosprawności. Rzecznik analizował wiele rozporządzeń, w tym m.in. dotyczących grup środ- ków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży w jednostkach systemu oświaty, zaleceń organizacji opieki kardiologicznej i postępowania kliniczne- go, standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonują- cych działalność leczniczą udzielających świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej, leczenia stomatologicznego oraz obowiązkowych szczepień ochronnych. Szczegółowa lista opiniowanych aktów prawnych znajduje się w załączniku do sprawozdania. 3. Partycypacja dzieci i młodzieży w Biurze Rzecznika Praw Dziecka 38 Rzecznik od początku swojej kadencji zwraca szczególną uwagę na rozwój partycypacji dzieci i młodzieży, traktując wspieranie aktywnego uczest- nictwa młodych osób w życiu społecznym, obywatelskim i politycznym jako jedno z najistotniejszych zadań swojego urzędu. W roku 2025 RPD konsekwentnie wzmacniał działania na rzecz partycypacji osób młodych w Polsce. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 48 ust. 1 wskazuje, że rodzi- ce mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno jednak uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz przekonania. Dodatkowo art. 72 ust. 3 Konstytucji nakazuje organom władzy publicznej i osobom odpowiedzialnym za dziecko wysłuchanie osoby najmłodszej w toku usta- lania jej praw oraz, w miarę możliwości, uwzględnienie zdania dziecka. Jednocześnie, zgodnie z art. 57 Konstytucj oraz art. 4 ust. 2 Ustawy z 24 lipca 2015 r. prawo o zgromadzeniach 10 pozwala osobom młodym uczestniczyć w zgromadzeniach. Prawo dzieci do partycypacji zagwarantowane zostało także w regulacjach Konwencji o prawach dziecka. W szczególności w art. 12, który zapewnia dzieciom prawo do wyrażania swoich poglądów we wszystkich sprawach dotyczących ich życia, a także w art. 13, który mówi o prawie dziecka do swobodnej wypowiedzi, w tym swobodnego poszukiwania, otrzymywa- nia i przekazywania informacji. Dodatkowo art. 14 odnosi się do potrzeby respektowania prawa dziecka do swobody myśli, sumienia i wyznania, a art. 17 gwarantuje dziecku dostęp do informacji oraz materiałów pochodzących z różnorodnych źródeł krajowych i międzynarodowych. Partycypacja wzmacnia u osób młodych poczucie odpowiedzialności i świadomości prawnej, bowiem angażowanie dzieci i nastolatków w decy- zje dotyczące ich życia oraz przyszłości i pomaga im zrozumieć swoje prawa i obowiązki. Uczy odpowiedzialności za własne decyzje i daje poczu- cie wpływu na rzeczywistość, w której żyją. Jednocześnie angażowanie dzieci i nastolatków w procesy decyzyjne zwiększa skuteczność działań na rzecz ich ochrony, pomaga opracować rozwiązania, które będą odpo- wiadały rzeczywistym potrzebom i znajdą akceptację wśród młodych osób. Dzieci i nastolatki są najbardziej bezpośrednimi odbiorcami polityk oraz działań skierowanych do nich, dlatego to właśnie ich doświadczenia i perspektywy powinny stanowić fundament przy tworzeniu odpowiednich regulacji. Kluczowym elementem skutecznej partycypacji jest stwarzanie prze- strzeni dla dzieci i nastolatków do samostanowienia, które uwzględnia ich indywidualne potrzeby i możliwości. W przypadku młodych osób 10 Ustawa z dnia 24 lipca 2015 roku prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1389). 39 z niepełnosprawnościami samostanowienie staje się szczególnie istotne, ponieważ nierzadko są one marginalizowane. W konsekwencji ich głos może być ignorowany, a niepełnosprawność – traktowana jako przeszkoda w peł- nym uczestnictwie w życiu społecznym i obywatelskim. Rzecznik w 2025 r. konsekwentnie realizował działania na rzecz wzmac- niania partycypacji dzieci i młodzieży, traktując ją jako jeden z kluczowych filarów swojej działalności. W Biurze RPD organizowano spotkania, konsul- tacje, debaty i badania, które umożliwiały młodym osobom wyrażanie opinii w sprawach ich dotyczących oraz formułowanie postulatów kierowanych do instytucji publicznych. Działania te miały zarówno wymiar bezpośredni – poprzez tworzenie prze- strzeni dialogu i współdecydowania – jak i systemowy, obejmujący inicja- tywy rzecznicze. Rzecznik nie ograniczał się do reagowania na zgłaszane problemy, lecz inicjował procesy, w których młode osoby współtworzy- ły rozwiązania, uczestniczyły w konsultacjach strategicznych i aktywnie zabierały głos w debacie publicznej – na poziomie zarówno krajowym, jak i międzynarodowym. 3.1 Angażowanie młodzieży w procesy decyzyjne W 2025 r. Rzecznik kontynuował rozwój mechanizmów włączania dzie- ci i młodzieży w procesy decyzyjne, zapoczątkowanych w 2024 r. poprzez powołanie Eksperta – Społecznego Zastępcy RPD oraz Rady Dzieci i Młodzieży. Miniony rok był czasem ich intensywnego funkcjonowania, wzmacniania roli doradczej młodych osób i poszerzania przestrzeni wpływu na działania w obszarze ochrony praw dziecka. 3.1.1 Ekspert – Społeczny Zastępca Rzecznika Praw Dziecka Na mocy zarządzenia nr 1 Rzecznika Praw Dziecka z 8 stycznia 2024 r. powo- łany został Ekspert – Społeczny Zastępca Rzecznika Praw Dziecka, którym został Jan Gawroński. Zakres zadań i obowiązków Eksperta – Społecznego Zastępcy Rzecznika Praw Dziecka, zgodnie z przyjętym zarządzeniem, obejmuje: 40 1) monitorowanie stanu ochrony praw dziecka, w szczególności w odniesie- niu do osób neuroróżnorodnych i osób z niepełnosprawnościami, 2) sygnalizowanie problemów systemowych i indywidualnych Rzecznika, które występują w obszarze ochrony praw dzieci, zwłaszcza w kontekście grup wrażliwych, takich jak osoby z niepełnosprawnościami, 3) spotykanie się z przedstawicielami dzieci i młodzieży w imieniu Rzecznika, 4) reprezentowanie Rzecznika w organizacjach zrzeszających dzieci i mło- dzież oraz na forach z udziałem dzieci i młodzieży, 5) reprezentowanie Rzecznika podczas wydarzeń objętych Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Dziecka oraz podczas konferencji i innych wydarzeń organizowanych przez organizacje młodzieżowe, pozarządowe mające na celu działanie na rzecz dzieci i młodzieży oraz przez instytucje, młodzieżowe organy doradcze samorządu terytorialnego, 6) współpraca z organami państwowymi oraz organami samorządowymi w imieniu Rzecznika w zakresie określonym w pkt 1. W 2025 r. Jan Gawroński nadal pełnił funkcję Eksperta – Społecznego Zastępcy Rzecznika Praw Dziecka, realizując szerokie działania wspierające systemowe wzmacnianie partycypacji dzieci i młodzieży w życiu publicz- nym. Jego aktywność koncentrowała się na włączaniu perspektywy mło- dych osób do procesów stanowienia prawa, konsultacji publicznych oraz dialogu instytucjonalnego. Działania te miały charakter zarówno ekspercki, jak i reprezentacyjny – obejmowały udział w pracach legislacyjnych, dia- log z organami administracji publicznej, inicjowanie współpracy międzyin- stytucjonalnej oraz bezpośrednią współpracę z młodzieżowymi ciałami doradczymi. Jego aktywność stanowiła istotny element realizacji prawa dzieci i nastolatków do wyrażania opinii w sprawach ich dotyczących oraz do współuczestniczenia w procesach decyzyjnych, zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji o prawach dziecka. Współtworzenie rozwiązań w obszarze edukacji i praw uczniowskich Jednym z głównych obszarów aktywności Jana Gawrońskiego była problematyka edukacji i praw ucznia. Uczestniczył on w działaniach konsultacyjnych związanych z projektowanymi zmianami w prawie oświatowym, obejmującymi w szczególności zagadnienia edukacji włą- czającej, praw uczniowskich i sytuacji uczniów ze specjalnymi potrze- bami edukacyjnymi. 41 Istotnym elementem działań Jana Gawrońskiego w obszarze praw uczniow- skich było wystąpienie do Ministra Edukacji 11 , uzupełniające stanowisko Rzecznika w sprawie punktowego systemu oceniania zachowania. Ekspert – Społeczny Zastępca RPD wskazał, że mechanizm przyznawania dodat- nich i ujemnych punktów budzi poważne wątpliwości z perspektywy praw dziecka oraz praw osób z niepełnosprawnościami, a w praktyce szczególnie dotyka uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, m.in. w spek- trum autyzmu lub z ADHD czy zespołem Tourette’a. Podkreślił też, że ocena z zachowania wywołuje realne skutki edukacyjne – wpływa na stypendia, świadectwa i rekrutację do szkół ponadpodstawowych – przez co może utrwalać nierówności. Zwracał również uwagę, że stosowanie systemów punktowych utrudnia realizację edukacji włączającej i zwiększa ryzyko nie- równego traktowania uczniów. Dostępność transportu publicznego jako warunek równej partycypacji Istotnym obszarem działań Jana Gawrońskiego była także problematyka dostępności transportu publicznego dla dzieci i młodzieży, w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami. Jan Gawroński uczestniczył w spotka- niach z kierownictwem Urzędu Transportu Kolejowego, podczas których omawiano potrzebę ewaluacji standardów dostępności infrastruktury kolejowej. Ekspert – Społeczny Zastępca RPD wskazywał, że dostępność transportu nie jest wyłącznie kwestią techniczną, lecz warunkiem realnego korzystania przez młodych ludzi z praw obywatelskich i społecznych. Brak odpowiednich rozwiązań infrastrukturalnych, informacyjnych i organizacyjnych wyklucza możliwość uczestnictwa dzieci i młodzieży w edukacji, kulturze, konsulta- cjach społecznych oraz wydarzeniach obywatelskich. Współpraca z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – wzmacnianie sprawczości prawnej młodych osób Ważnym elementem aktywności Jana Gawrońskiego była współpraca z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w zakre- sie zwiększania świadomości prawnej dzieci i młodzieży oraz ich opiekunów. 11 BRPD.401.1.2025. 42 W ramach spotkań z przedstawicielami Funduszu omawiano mechanizmy umożliwiające skuteczne zgłaszanie barier w przestrzeni publicznej oraz egzekwowanie prawa do dostępności. Ochrona praw młodocianych pracowników Jan Gawroński aktywnie uczestniczył w działaniach dotyczących ochrony praw młodocianych na rynku pracy. Współpraca z Państwową Inspekcją Pracy obejmowała analizę zagrożeń związanych z pracą sezonową i doryw- czą młodych osób oraz z aktywnością zarobkową dzieci i młodzieży w środo- wisku cyfrowym. Istotnym elementem tych działań było wyjazdowe posiedzenie Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka w siedzibie Głównego Inspektoratu Pracy. Podczas spotkania młodzi przedstawiciele sformułowali postulaty dotyczące m.in. skuteczniejszej kontroli zatrudnienia sezonowego, moż- liwości zgłaszania naruszeń prawa pracy za pomocą narzędzi cyfrowych, przejrzystości stosowania narzędzi sztucznej inteligencji w procesach rekru- tacyjnych oraz zapewnienia młodym pracownikom dostępu do bezpłatnego wsparcia psychologicznego. Proces ten stanowił przykład pełnego cyklu partycypacyjnego – od identy- fikacji problemów przez młodzież, poprzez formułowanie postulatów, aż po dialog z właściwymi instytucjami i inicjowanie działań prewencyjnych. Wzmacnianie instytucjonalnych form dialogu młodzieży z państwem Jan Gawroński uczestniczył również w pracach parlamentarnych zespo- łów zajmujących się dialogiem obywatelskim i funkcjonowaniem mło- dzieżowych rad przy jednostkach samorządu terytorialnego. Działania te dotyczyły tworzenia stabilnych podstaw prawnych dla funkcjonowania młodzieżowych organów doradczych, w tym kwestii finansowania ich dzia- łalności, możliwości inicjatywy ustawodawczej oraz utworzenia krajowego rejestru. Aktywność w tym obszarze miała znaczenie systemowe – wzmacniała trwa- łość i przewidywalność mechanizmów partycypacji młodzieży na poziomie lokalnym i krajowym, zwiększając realny wpływ młodych ludzi na decyzje publiczne. 43 Reprezentacja młodzieży podczas wydarzeń publicznych Jan Gawroński reprezentował środowiska młodzieżowe podczas licznych wydarzeń o charakterze społecznym, edukacyjnym i obywatelskim, wzmac- niając widoczność głosu młodego pokolenia w debacie publicznej. 3.1.2 Rada Dzieci i Młodzieży 21 września 2024 r., po raz pierwszy w historii urzędu RPD, na podstawie zarządzenia nr 44 Rzecznika Praw Dziecka z 1 czerwca 2024 r., powołana została Rada Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka. Rada składała się z 10 młodych osób i była ciałem doradczym Rzecznika Praw Dziecka. Zgodnie z zarządzeniem celem Rady było w szczególności: 1) upowszechnianie wiedzy o prawach dziecka i sposobach ich ochrony, w tym o zadaniach i uprawnieniach Rzecznika Praw Dziecka, 2) inicjowanie działań Rzecznika Praw Dziecka na rzecz dzieci i młodzież, 3) formułowanie postulatów legislacyjnych dotyczących praw dziecka oraz opiniowanie projektów aktów prawnych w zakresie zapewnienia właści- wego poziomu ochrony praw dziecka, 4) inicjowanie kampanii społecznych, 5) uczestnictwo w konsultacjach społecznych dotyczących praw dziecka i inicjowanie takich konsultacji, 6) budowa świadomości i postawy obywatelskiej oraz podnoszenie świado- mości o możliwości samostanowienia dzieci i młodzieży, 7) działanie na rzecz aktywizacji dzieci i młodzieży, 8) współpraca z organizacjami pożytku publicznego, których zadaniem sta- tutowym jest w szczególności działalność na rzecz poprawy jakości życia dzieci i młodzieży, ochrona praw dziecka, ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, wsparcie dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci dzieci i młodzieży, 9) współpraca z Biurem RPD, organami administracji rządowej, Sejmem i Senatem RP oraz jednostkami samorządu terytorialnego i organizacjami zrzeszającymi dzieci oraz młodzież odwzorowującymi funkcjonowanie 44 organów państwowych i organów samorządu terytorialnego takich jak młodzieżowe Rady Gmin, Miast i Powiatów oraz Młodzieżowe Sejmiki Województw, 10) opiniowanie wniosków o nadanie Odznaki Honorowej, 11) wykonywanie innych zadań określonych przez Rzecznika. W 2025 r. Rada Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka aktyw- nie realizowała swoje funkcje doradcze, konsultacyjne i opiniodawcze. Członkowie Rady uczestniczyli w działaniach podejmowanych przez Biuro RPD, włączali się w procesy legislacyjne, brali udział w pracach zespołów eksperckich i reprezentowali perspektywę młodych osób w debacie publicz- nej dotyczącej praw dziecka. Opiniowanie zmian legislacyjnych Istotnym obszarem aktywności Rady było opiniowanie projektów zmian prawnych dotyczących sytuacji dzieci i młodzieży. W lipcu 2025 r. Rzecznik wraz z Radą Dzieci i Młodzieży przedstawił uwagi do poselskiego projektu zmian ustawy – Prawo oświatowe wprowadzającego zakaz korzystania przez uczniów szkół podstawowych ze smartfonów. W stanowisku podkreślono potrzebę uwzględnienia głosu dzieci i młodzieży w procesie podejmowania decyzji dotyczących funkcjonowania szkoły, zachowania autonomii placó- wek w określaniu zasad korzystania z telefonów oraz konieczność uwzględ- nienia potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Część zgłoszonych uwag została następnie uwzględniona przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w toku dalszych prac nad projektem. Członkowie Rady włączyli się również w działania związane z projektem ustawy o wspieraniu uczniów i nauczycieli, będąc jedną z blisko 40 organiza- cji i inicjatyw społecznych zaangażowanych w jego konsultowanie i poparcie. Inicjatywa ta dotyczyła m.in. wzmocnienia prawa uczniów do odpoczynku i czasu wolnego oraz zapewnienia nauczycielom możliwości korzystania z superwizji. Szczegółowy opis działań związanych z przygotowaniem tej inicjatywy legislacyjnej przedstawiono w rozdziale 3.1.10 Projekty ustaw. Dostęp młodych osób do nieodpłatnej pomocy prawnej Przedstawiciele Rady włączali się także w działania dotyczące dostępu młodych osób do nieodpłatnej pomocy prawnej. W 2025 r. brali udział 45 w posiedzeniach sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, przed- stawiając perspektywę młodych osób oraz wskazując na praktyczne zna- czenie jednoznacznego zagwarantowania osobom małoletnim możliwości korzystania z systemu nieodpłatnej pomocy prawnej. Młodzi na rynku pracy – posiedzenie w Głównym Inspektoracie Pracy Jednym z obszarów aktywności Rady była również ochrona praw młodych osób na rynku pracy. 6 czerwca 2025 r. członkowie Rady odbyli wyjazdo- we posiedzenie w siedzibie Głównego Inspektoratu Pracy. Spotkanie było efektem wcześniejszych rozmów dotyczących potrzeby wzmocnienia ochro- ny młodych pracowników oraz zwiększenia świadomości młodych osób w zakresie praw pracowniczych. Podczas posiedzenia członkowie Rady przedstawili postulaty i rekomendacje dotyczące m.in. przejrzystości proce- sów rekrutacyjnych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, ochrony przed nadużyciami w zatrudnieniu sezonowym, rozszerzenia definicji mobbingu, wzmocnienia kontroli Państwowej Inspekcji Pracy oraz zwiększenia dostęp- ności narzędzi do zgłaszania naruszeń praw pracowniczych. Dyskusja objęła również kwestie edukacji dotyczącej prawa pracy w szkołach oraz wyzwań związanych z aktywnością zawodową młodych osób w przestrzeni cyfrowej. Udział w pracach zespołów eksperckich Członkowie Rady uczestniczyli również w pracach zespołów eksperckich działających przy Rzeczniku Praw Dziecka. Przedstawiciele Rady brali udział w pracach Zespołu do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce, prezentując doświadczenia młodych osób związane z udziałem w badaniach społecznych oraz wskazując na bariery takie jak niezrozumiały język narzędzi badawczych czy brak poczucia anonimowości. Głos Rady był także uwzględniany w pracach Zespołu do spraw ochrony dzieci z niepełno- sprawnościami przed przemocą. Udział w wydarzeniach i działaniach edukacyjnych Przedstawiciele Rady uczestniczyli ponadto w wydarzeniach publicznych i działaniach upowszechniających prawa dziecka. Współprowadzili panele dyskusyjne podczas konferencji prezentującej wyniki badań „Perspektywa 46 (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”, a także brali udział w Kongresie Dzieci i Młodzieży, współtworząc program wydarzenia i prowadząc wybrane rozmowy. Przedstawiciele Rady współprowadzili także webinary Rzecznika. Rada była ponadto obecna w działaniach o charakterze międzynarodowym i konsultacyjnym. Jej przedstawicielka brała udział w spotkaniu z przedsta- wicielką Sekretarza Generalnego ONZ ds. przemocy wobec dzieci, prezen- tując perspektywę młodych osób w rozmowie o bezpieczeństwie i pod- miotowym traktowaniu dzieci. Przedstawiciele Rady uczestniczyli także w projekcie ENYA – Europejskiej Sieci Młodych Doradców, współtworząc rekomendacje dotyczące prawa dzieci do zdrowia fizycznego i prezentując je na forum międzynarodowym. Szczegółowy opis udziału w tym projekcie przedstawiono w rozdziale 3.1.9 Udział Rady Dzieci i Młodzieży w projek- cie European Network of Young Advisors (ENYA) – głos młodych na forum międzynarodowym. Aktywność Rady Dzieci i Młodzieży w 2025 r. potwierdziła znaczenie tego gremium jako forum realnej partycypacji dzieci i młodzieży przy RPD. Udział młodych osób w procesach konsultacyjnych, legislacyjnych i eksperckich wzmacniał obecność ich głosu w debacie publicznej oraz pozwalał na włą- czanie perspektywy dzieci i młodzieży w działania podejmowane na rzecz ochrony ich praw. Kadencja Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka zakończyła się 31 sierpnia 2025 r. 3.1.3 Eksperci Zgodnie z zarządzeniem nr 42 Rzecznika Praw Dziecka z 6 maja 2024 r. oraz zarządzeniem nr 80 z 12 sierpnia 2024 r. Rzecznik powołał ekspertów z gło- sem doradczym w sprawach wymagających wiedzy specjalistycznej lub szczególnych umiejętności w zakresie ochrony praw dziecka. Do zadań ekspertów zgodnie z zarządzeniem należy: 1) sygnalizowanie problemów systemowych i indywidualnych Rzecznikowi występujących w zakresie ochrony praw dziecka, 2) spotykanie się z przedstawicielami dzieci i młodzieży w imieniu Rzecznika, 3) współpraca z organami państwowymi oraz organami samorządowymi w imieniu Rzecznika. 47 Eksperci wchodzą także w skład zespołów eksperckich powołanych przy Rzeczniku oraz wspierają działania Biura RPD poprzez udział w spotkaniach, konsultacjach i wydarzeniach dotyczących ochrony praw dziecka. Udział w pracach zespołów eksperckich i konsultacjach W 2025 r. eksperci uczestniczyli w pracach zespołów tematycznych oraz w spotkaniach konsultacyjnych dotyczących różnych aspektów ochrony praw dziecka. Podczas jednego ze spotkań zespołu zajmującego się etyką badań społecznych z udziałem dzieci przedstawiciel ekspertów w swo- jej prezentacji zwrócił uwagę na bariery, z jakimi mogą spotykać się dzieci i młodzież, takie jak brak poczucia anonimowości czy niezrozumiały język ankiet. Przedstawił także przykłady problemów, wskazując m.in. na presję związaną z udziałem w badaniu lub koniecznością udzielania odpowiedzi na wszystkie pytania. Wnioski z tych analiz stanowią ważny wkład w przygoto- wywane rekomendacje dotyczące prowadzenia badań z poszanowaniem praw i potrzeb młodych respondentów. Eksperci uczestniczyli również w konsultacjach Strategii na rzecz partycy- pacji dzieci i młodzieży, które odbyły się 14 maja 2025 r. W toku konsulta- cji analizowano projekt strategii, identyfikowano przeszkody utrudniające udział młodych osób w życiu publicznym oraz formułowano propozycje zmian. Szczegółowy opis pracy nad Strategią przedstawiono w rozdziale 3.1.6 Strategia na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży. Działania na rzecz dostępności i partycypacji Eksperci wspierali także działania Rzecznika w zakresie dostępności i równe- go uczestnictwa dzieci i młodzieży w wydarzeniach publicznych. Brali udział w przygotowaniu Kongresu Dzieci i Młodzieży 2025, zwracając szczególną uwagę na kwestie dostępności sensorycznej. Ich zaangażowanie pozwo- liło uwzględnić perspektywę osób z niepełnosprawnościami już na etapie projektowania wydarzenia, co przyczyniło się do podniesienia standardów dostępności oraz umożliwiło pełniejsze i bardziej równe uczestnictwo osób o zróżnicowanych potrzebach. Eksperci byli również zaangażowani merytorycznie w przebieg Kongresu – współmoderowali panel poświęcony emocjom i zdrowiu psychicznemu młodych osób. 48 Udział w wydarzeniach publicznych i inicjatywach społecznych Eksperci reprezentowali również Rzecznika podczas wydarzeń publicznych oraz inicjatyw społecznych poświęconych ochronie praw dziecka, integra- cji społecznej, partycypacji oraz dostępności dla osób z niepełnosprawno- ściami. Byli też obecni podczas wydarzeń związanych z prezentacją rapor- tów RPD. 3.1.4 Opiniowanie wniosków o przyznanie Odznaki Honorowej za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka oraz rekomendowanie osób do wyróżnienia Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka została ustanowio- na rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 lutego 2013 r. Odznaka jest zaszczytnym wyróżnieniem i może być nadawana obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw obcych, organizacjom lub instytucjom mającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą, za szczególne osiągnięcia w dziedzinie ochrony praw dziecka. Wręczana przez Rzecznika odznaka podkreśla znaczenie pracy tych, którzy każdego dnia przyczyniają się do budowania bezpieczniejszego, przyjaznego świata dla młodych osób i stają na straży ich dobra, niosąc pomoc i wsparcie. Decyzją Rzecznika, na podstawie zarządzenia nr 44 z 1 czerwca 2024 r., człon- kowie Rady Dzieci i Młodzieży biorą udział w opiniowaniu wniosków o nada- nie Odznaki Honorowej. Dzięki tej roli młodzi wyróżniają osoby i podmioty, które w ich ocenie przy- czyniły się do wzmocnienia ochrony praw dzieci w Polsce. Nadanie Odznaki Honorowej jest więc wyrazem uznania nie tylko samego Rzecznika, ale także przedstawicieli dzieci i młodzieży. Dodatkowo młode osoby są aktywne oby- watelsko. To ważny element procesu, który pomaga im rozwijać świadomość na temat ich roli w społeczeństwie. Pokazuje siłę ich poglądów oraz decyzji. Szczegółowy opis Odznaki Honorowej za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka, wraz z listą osób odznaczonych w 2025 r. znajduje się w części dotyczącej działalności Rzecznika w zakresie upowszechniania i ochrony praw dziecka. 49 3.1.5 Udział w gremiach dialogu i tworzeniu polityk publicznych W 2025 r. działania Rzecznika w obszarze partycypacji obejmowały także aktywne włączanie perspektywy praw dziecka w procesy tworzenia polityk publicznych. Partycypacja systemowa polegała na obecności przedstawi- cieli Rzecznika Praw Dziecka w gremiach doradczych, inicjowaniu rozwiązań instytucjonalnych oraz podejmowaniu działań rzeczniczych na rzecz trwa- łych mechanizmów udziału dzieci i młodzieży w życiu publicznym. W 2025 r. przedstawiciele Rzecznika zostali włączeni w prace ogólnokra- jowych gremiów doradczych zajmujących się polityką młodzieżową i dia- logiem z młodym pokoleniem, co stanowi istotny element wzmacniania partycypacji dzieci i młodzieży na poziomie systemowym. Przedstawiciel RPD został wyznaczony do reprezentowania Rzecznika w Radzie do spraw Polityki Młodzieżowej przy Ministrze Edukacji. Rada zosta- ła powołana zarządzeniem Ministra Edukacji z 18 września 2025 r. jako organ opiniodawczo-doradczy, którego zadaniem jest współtworzenie, konsultowa- nie oraz monitorowanie wdrażania Krajowej Strategii Młodzieżowej. Włączenie przedstawiciela Rzecznika do prac Rady umożliwia uwzględnianie perspekty- wy praw dziecka w kształtowaniu rozwiązań dotyczących młodego pokolenia. Ponadto przedstawicielka Rzecznika jest członkinią Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem. Jest to organ opiniodawczo-doradczy Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, powołany na mocy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publiczne- go i o wolontariacie 12 . Do zadań Rady należy opiniowanie aktów prawnych i programów dotyczących młodzieży, inicjowanie działań na rzecz młodego pokolenia, tworzenie przestrzeni dialogu między młodzieżą a administracją publiczną oraz wspieranie młodzieżowych ciał doradczych działających na poziomie samorządowym. 3.1.6 Strategia na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży Przy RPD działa Zespół ds. partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce, którego głównym zadaniem jest przygotowanie narodowej Strategii na rzecz par- tycypacji dzieci i młodzieży – dokumentu wyznaczającego kierunki działań państwa w zakresie wzmacniania udziału młodych osób w życiu publicz- nym. Zespół tworzą eksperci reprezentujący środowiska naukowe, orga- nizacje pozarządowe oraz młodzieżowi liderzy i aktywiści. Jego prace kon- centrują się na analizie krajowych i międzynarodowych regulacji prawnych 12 Dz. U. z 2025 r. poz. 1338 z późn. zm. 50 dotyczących partycypacji dzieci i młodzieży, identyfikowaniu dobrych praktyk w tym obszarze oraz wypracowywaniu rozwiązań zapewniających bezpieczny i zgodny z dobrem dziecka udział młodych osób w procesach decyzyjnych, a także opracowaniu narzędzi wspierających rozwój partycypa- cji na poziomie krajowym i lokalnym. W ramach prac nad Strategią 14 maja 2025 r. odbyło się spotkanie konsul- tacyjne z osobami młodymi. Jego celem było włączenie młodych osób w proces tworzenia dokumentu o charakterze systemowym, określającego kierunki rozwoju partycypacji w Polsce. W konsultacjach uczestniczyli przedstawiciele młodzieżowych rad i orga- nizacji pozarządowych. Spotkanie miało charakter warsztatowy i opierało się na metodach sprzyjających dialogowi oraz swobodnej wymianie opinii. Uczestnicy pracowali w grupach, omawiając kluczowe zagadnienia związane z partycypacją społeczną dzieci i młodzieży. Dyskusje dotyczyły w szczególności sposobu rozumienia partycypacji przez osoby młode, oceny jej aktualnego stanu w Polsce oraz barier utrudnia- jących aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym. Uczestnicy wskazywali również potrzeby i oczekiwania młodych osób wobec instytucji publicznych oraz obszary wymagające wsparcia systemowego. Ważnym elementem spotkania była także analiza kierunków działań, które powinny zostać uwzględnione w Strategii, tak aby dokument odpowiadał na real- ne wyzwania i doświadczenia młodego pokolenia. Zebrane rekomendacje zostaną wykorzystane w dalszych pracach Zespołu. 3.1.7 Młodzieżowe rady – działania na rzecz utworzenia rejestru i wzmocnienia partycypacji młodych osób W Polsce funkcjonują setki młodzieżowych rad gmin i powiatów, a w woje- wództwach działają młodzieżowe sejmiki województw. Udział dzieci i mło- dzieży w tych organach ma istotne znaczenie dla rozwoju partycypacji, ponieważ pozwala młodym osobom zdobywać doświadczenie w działalności konsultacyjnej, doradczej i inicjatywnej, wzmacnia ich poczucie sprawczości oraz uczy mechanizmów działania samorządu i demokracji na poziomie lokal- nym. Jednocześnie istotnym problemem pozostaje brak oficjalnego, ogól- nopolskiego rejestru tych rad. W praktyce oznacza to trudności w ustaleniu, ile młodzieżowych rad i sejmików rzeczywiście działa w Polsce i przy których jednostkach samorządu terytorialnego funkcjonują. Brak centralnej ewidencji utrudnia także prowadzenie kompleksowych działań wspierających te orga- ny, ogranicza możliwości sieciowania i wymiany doświadczeń między młody- mi radnymi, a także osłabia możliwość monitorowania rozwoju młodzieżowej partycypacji i planowania rozwiązań systemowych. 51 W związku z tym Rzecznik podejmował konsekwentne działania na rzecz utworzenia rejestru młodzieżowych rad. Ich początkiem było wystą- pienie generalne skierowane w październiku 2024 r. do Ministra ds. Społeczeństwa Obywatelskiego 13 . Wskazano w nim, że oficjalny rejestr pozwoliłby stworzyć pełną i aktualizowaną bazę młodzieżowych orga- nów doradczych, ułatwiłby kontakt z nimi, wspierałby ich współpracę oraz umożliwiał skuteczniejsze planowanie działań na rzecz ich rozwoju. Po uzyskaniu odpowiedzi, że właściwym organem do rozważenia zmian legislacyjnych jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rzecznik skierował w styczniu 2025 r. kolejne wystąpienie generalne – tym razem do MSWiA 14 . W 2025 r. działania te były kontynuowane i obejmowały łącznie trzy wystą- pienia kierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – ze stycznia, kwietnia i czerwca 15 . W każdym z nich Rzecznik podtrzymywał stanowisko, że brak oficjalnego rejestru osłabia możliwości wspierania mło- dzieżowych rad i sejmików oraz utrudnia docieranie do nich z inicjatywami publicznymi. W odpowiedzi na argumentację MSWiA, że rejestry ustawowe powinny wiązać się ze skutkami prawnymi, Rzecznik wskazywał, iż w polskim porządku prawnym funkcjonują również rejestry i bazy danych o charakterze informacyjnym. Podnosił, że publicznie dostępny rejestr młodzieżowych rad byłby przejawem realizacji pozytywnych obowiązków państwa w zakresie wspierania udziału dzieci i młodzieży w życiu publicznym, a zarazem prak- tycznym narzędziem wzmacniania ich aktywności obywatelskiej. W czerwcu 2025 r. argumentacja ta została dodatkowo uzupełniona odwołaniem do wniosków raportu Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, który również wskazywał na brak oficjalnej, aktualnej bazy młodzieżowych rad jako istotną barierę dla ich współpracy i rozwoju. Równolegle przedstawiciele Biura RPD uczestniczyli w kilku ważnych spo- tkaniach poświęconych funkcjonowaniu młodzieżowych rad i ich przyszłości. W lipcu 2025 r. podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego omawiano potrzebę zapewnienia młodzieżowym radom stabilnych warunków działania, w tym systemowego wsparcia finansowego i wypracowania standardów współpracy z osobami młodymi. We wrześniu 2025 r. temat ten powrócił podczas połączonego posiedzenia Parlamentarnych Zespołów ds. Dialogu Obywatelskiego oraz ds. Działalności Rad Młodzieżowych przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego. W trak- cie obrad podkreślano, że rejestr powinien być aktywny, spójny, przejrzysty i prawnie umocowany, tak aby zapewnić aktualność danych i usprawnić komunikację między radami. 13 ZEW.422.15.2024. 14 ZEW.422.15.2024. 15 ZEW.422.15.2024. 52 Również we wrześniu 2025 r. przedstawicielka Biura RPD uczestniczy- ła w posiedzeniu Podkomisji sejmowej do spraw współpracy z organi- zacjami pozarządowymi, podczas której poruszano kwestię rejestru rad młodzieżowych. Z kolei w grudniu 2025 r. przedstawiciel Biura RPD brał udział w posiedze- niu Parlamentarnego Zespołu ds. Działalności Młodzieżowych Rad przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego, podczas którego ponownie podkre- ślono potrzebę stworzenia aktualnej bazy tych organów jako warunku sku- teczniejszego działania i współpracy. W 2025 r. nie doszło jeszcze do utworzenia ogólnopolskiego rejestru mło- dzieżowych rad, jednak działania Rzecznika pozwoliły utrzymać ten temat w debacie publicznej, parlamentarnej i eksperckiej oraz wyraźnie pokazały jego znaczenie dla realizacji prawa dzieci i młodzieży do partycypacji. Dalsze działania planowane w tym obszarze obejmują konsekwentne wspieranie inicjatyw legislacyjnych i organizacyjnych, które doprowadzą do uporządko- wania systemu funkcjonowania młodzieżowych rad, ułatwią ich współpra- cę oraz wzmocnią rolę tych organów jako realnych partnerów samorządu i administracji publicznej. 3.1.8 Kongres Dzieci i Młodzieży Kongres Dzieci i Młodzieży to ogólnopolskie wydarzenie zainicjowane przez RPD jako stała przestrzeń dialogu z młodym pokoleniem. Jego ideą jest realne włączanie dzieci i młodzieży w debatę publiczną oraz umożliwienie im współdecydowania o sprawach, które bezpośrednio ich dotyczą. Kongres powstał w odpowiedzi na potrzebę wzmacniania prawa młodych osób do partycypacji oraz budowania mechanizmów dialogu międzypokoleniowego. Wydarzenie zostało zainicjowane przez Rzecznika w 2024 r. Druga edycja Kongresu odbyła się w dniach 14–15 grudnia 2025 r. w Warszawie i zgromadziła blisko 600 osób z całej Polski. Program wydarze- nia został przygotowany przy aktywnym udziale młodzieży, która współde- cydowała o tematyce paneli, wyborze zaproszonych gości i formule spotkań. Program koncentrował się na zagadnieniach szczególnie istotnych z perspektywy młodego pokolenia, w tym zdrowiu psychicznym, akty- wizmie społecznym, działalności humanitarnej, nauce, realizacji marzeń i bezpieczeństwie w przestrzeni publicznej. Dyskusje dotyczyły zarówno wyzwań emocjonalnych i relacyjnych, z jakimi mierzą się dzieci i młodzież, jak i sposobów budowania sprawczości, odwagi oraz zaangażowania społecznego. 53 Poruszano kwestie dostępności wsparcia psychologicznego, znaczenia otwartej rozmowy o trudnościach, a także roli dorosłych i instytucji w reago- waniu na przemoc i kryzysy młodych osób. W programie znalazły się również wątki związane z popularyzacją nauki, rozwijaniem ciekawości poznawczej oraz kształtowaniem odpowiedzialnych postaw w przestrzeni publicznej. Wydarzenie miało charakter dialogu międzypokoleniowego – stworzyło bez- pośrednią przestrzeń spotkania młodych ludzi z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz ekspertami. Kongresowi towarzy- szyła strefa edukacyjna przygotowana przez partnerów instytucjonalnych i społecznych, umożliwiająca uczestnikom pogłębienie wiedzy i nawiązanie kontaktu z podmiotami działającymi na rzecz praw dziecka. Kongres Dzieci i Młodzieży ma charakter cykliczny i stanowi stały ele- ment działań Rzecznika na rzecz wzmacniania partycypacji młodych osób. Wnioski i postulaty zgłaszane przez uczestników wydarzenia są analizowane i wykorzystywane w dalszych działaniach RPD, w szczególności przy formu- łowaniu rekomendacji i podejmowaniu inicjatyw dotyczących praw dzieci i młodzieży. Kongres Dzieci i Młodzieży 2025 potwierdził, że młode osoby chcą uczestni- czyć w debacie publicznej oraz współkształtować rozwiązania dotyczące ich praw i potrzeb. 3.1.9 Udział Rady Dzieci i Młodzieży w projekcie European Network of Young Advisors (ENYA) – głos młodych na forum międzynarodowym Europejska Sieć Młodych Doradców (ENYA) to międzynarodowy projekt realizowany w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka (ENOC), którego celem jest włączanie dzieci i młodzieży w działania podejmowane na poziomie europejskim w obszarze ochrony praw dziecka. Projekt umoż- liwia młodym osobom przedstawienie swoich doświadczeń, opinii i postu- latów w sprawach ważnych z ich perspektywy, a także udział w wypraco- wywaniu rekomendacji kierowanych do instytucji publicznych. Inicjatywa ta stanowi praktyczną realizację prawa dziecka do bycia wysłuchanym i uczest- nictwa w sprawach publicznych, gwarantowanego w art. 12 Konwencji o prawach dziecka. W projekcie biorą udział młodzi doradcy współpracujący z instytucjami Rzeczników Praw Dziecka w poszczególnych państwach. W 2025 r. przedstawiciele Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka uczestniczyli w kolejnej edycji projektu ENYA, której celem było wypracowanie rekomendacji dotyczących realizacji prawa dzieci do zdrowia fizycznego. 54 W ramach przygotowań do prac na poziomie międzynarodowym od kwiet- nia do czerwca 2025 r. młodzi doradcy pracowali nad rekomendacjami dotyczącymi sytuacji dzieci w Polsce. Spotkania odbywały się przy wsparciu koordynatora z Biura RPD, a proces obejmował m.in. konsultacje eksperckie oraz analizę wyzwań związanych ze zdrowiem fizycznym i jego powiązaniem ze zdrowiem psychicznym. Wśród najważniejszych postulatów znalazły się m.in. dostosowanie zajęć wychowania fizycznego do potrzeb i zaintereso- wań uczniów, wzmocnienie kompetencji nauczycieli w zakresie wspierającej komunikacji i przeciwdziałania przemocy, wprowadzenie szerszej edukacji zdrowotnej w szkołach, promowanie zdrowych nawyków żywieniowych oraz zapewnienie dzieciom pełnego i szanującego ich podmiotowość podejścia w systemie opieki zdrowotnej. Wypracowane na poziomie krajowym postulaty zostały następnie przed- stawione podczas Forum ENYA 2025, które odbyło się 1–2 lipca 2025 r. w Jezerčicy (Chorwacja). W spotkaniu uczestniczyła młodzież z wielu państw europejskich, która wspólnie pracowała nad wyborem najważniejszych reko- mendacji dotyczących zdrowia dzieci i młodzieży w Europie. Kulminacyjnym momentem projektu była prezentacja wspólnych rekomen- dacji młodych doradców podczas dorocznej konferencji Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka w Bukareszcie 17–18 września 2025 r. W trakcie konferencji młodzi przedstawiciele poszczególnych krajów zaprezentowali wnioski wypracowane w ramach projektu, zwracając uwagę na wyzwania związane z realizacją prawa dzieci do zdrowia oraz potrzebę wzmacniania działań instytucji publicznych w tym obszarze. Udział Rady Dzieci i Młodzieży w projekcie ENYA stanowi przykład tran- snarodowej partycypacji młodych osób, umożliwiającej im współtworzenie rekomendacji kierowanych do europejskich instytucji zajmujących się ochro- ną praw dziecka. Biuro RPD planuje kontynuować udział w kolejnych edycjach, aby wspólnie z młodymi osobami z innych państw identyfikować wyzwania i poszukiwać rozwiązań służących skuteczniejszej ochronie praw dziecka. 3.1.10 Projekty ustaw 3.1.10.1 Projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta to wynik prac młodych osób – inicjatywy Nastoletni Azyl oraz Rady Młodzieżowej I kadencji przy Zespole Parlamentarnym ds. Młodzieży 55 IX kadencji Parlamentu, a także Rzecznika Praw Dziecka oraz przewodni- czącej Parlamentarnego Zespołu do spraw Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży posłanki Marty Golbik. Propozycja rozwiązań była odpowiedzią na dane świadczące o złej kondycji zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Dążył do przeciwdziałania sytu- acjom kryzysowym. Jego celem było również wzmocnienie wsparcia dla rodzin dzieci i nastolatków doświadczających problemów zdrowia psychicz- nego. Projekt zakładał, że rodzic czy opiekun będzie uczestniczyć w procesie wspierania dziecka, a jeśli to konieczne – także całej rodziny. Propozycję przepisów poparło blisko 30 organizacji młodzieżowych: Fundacja GrowSPACE, Siła Młodych, Fundacja Impuls, Ruch Nowej Szkoły, Młodzieżowe Tarapaty, Akcja Uczniowska, Fundacja SML, Senat na Ty, Youth Kindness Revolution, No Pain in Your Brain, #Niezamłodzi, Rada Młodzieżowa przy Zespole Parlamentarnym ds. Dzieci i Młodzieży, Sercem Pisane, Fundacja OFF School, Start-ed, Klub Świadomej Młodzieży Fundacji AutismTeam, Future Tomorrow Organisation, Rada Dzieci i Młodzieży przy RPD, Młodzieżowe Sejmiki Województwa Wielkopolskiego, Warmińsko- Mazurskiego, Kujawsko-Pomorskiego, Śląskiego, Dolnośląskiego, Opolskiego, Zachodniopomorskiego oraz Lubuskiego, Parlament Dzieci i Młodzieży Województwa Lubelskiego oraz Rada Młodzieżowa Gminy Łomianki. Projekt ustawy z 11 października 2024 r., wniesiony jako inicjatywa poselska, zakładał nowelizację ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw. Celem zmian było przede wszystkim zwięk- szenie dostępności pomocy psychologicznej dla osób małoletnich, a także wzmocnienie ich podmiotowości w systemie ochrony zdrowia. Jednym z najważniejszych elementów projektu było wprowadzenie art. 7a, który przyznawał małoletnim określone uprawnienia do samodzielnego korzystania ze świadczeń z zakresu pomocy psychologicznej. Zgodnie z pro- jektowanymi regulacjami pacjent, który ukończył 13 lat, miałby prawo do skorzystania bez zgody przedstawiciela ustawowego z trzech porad psycho- logicznych, trzech sesji psychoterapii indywidualnej realizowanej w formie interwencji kryzysowej lub trzech sesji wsparcia psychospołecznego. Projekt przewidywał również szersze uprawnienia dla małoletnich, którzy ukończyli 16 lat. W ich przypadku przewidywano możliwość korzystania z tych świad- czeń bez wskazywania limitu. Jednocześnie projekt nakładał na podmiot udzielający świadczeń zdro- wotnych obowiązek poinformowania przedstawiciela ustawowego o stanie zdrowia psychicznego małoletniego pacjenta oraz o koniecz- ności udzielania mu świadczeń zdrowotnych, a także o potrzebie udziału przedstawiciela ustawowego w procesie udzielania świadczeń. W sytu- acji, w której zachodziłoby zagrożenie dobra małoletniego pacjenta, 56 podmiot udzielający świadczeń miał obowiązek zawiadomić właściwy sąd opiekuńczy. Projekt ustawy przewidywał również zmiany w zakresie prawa pacjenta do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia. Celem proponowanych regulacji było obniżenie wieku, od którego małoletni uzyskuje samodzielne prawo do informacji medycznej, a tym samym wzmocnienie jego podmiotowo- ści w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych. Przepisy zakładały, że pacjent, w tym pacjent małoletni lub jego przedstawiciel ustawowy, ma prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, możliwych metodach diagnostycznych i lecz- niczych, przewidywanych następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Informacje te powinny być przekazywane w sposób przystępny, a także dostosowany do wieku, stanu zdrowia i pozio- mu rozwoju pacjenta. Nowelizacja obejmowała też przepisy dotyczące zgody na udzielenie świad- czeń zdrowotnych. Projekt zakładał, że w przypadku, gdy pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, wyraża zgodę na udzielenie świadczenia zdrowotnego, a jego przedstawiciel ustawowy wyraża sprzeciw, konieczne byłoby uzyska- nie zezwolenia sądu opiekuńczego. Projekt wprowadzał zmiany w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz w ustawie o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psycholo- gów. Zmiany miały na celu dostosowanie przepisów dotyczących obowiązku informacyjnego oraz zasad zachowania tajemnicy zawodowej do nowych regulacji dotyczących pomocy psychologicznej udzielanej małoletnim. W szczególności przewidywano możliwość uchylenia tajemnicy zawodowej w sytuacjach związanych z ochroną dobra małoletniego pacjenta, zgodnie z przesłankami określonymi w projektowanym art. 7a. W toku prac legislacyjnych nad projektem wprowadzono szereg zmian, które znalazły odzwierciedlenie w ustawie finalnie uchwalonej przez Sejm 25 czerwca 2025 r. i przekazanej do podpisu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 21 lipca 2025 r. Najistotniejszą zmianą było odejście od pierwotnej koncepcji polegającej na przyznaniu małoletnim w wieku 13–16 lat prawa do skorzystania bez zgody przedstawiciela ustawowego z ograniczonej liczby konkretnych świadczeń zdrowotnych. W ostatecznej wersji ustawy przyjęto rozwiązanie polegające na przyznaniu pacjentowi małoletniemu, który ukończył 13 lat, prawa do uzy- skania – bez zgody przedstawiciela ustawowego – pomocy psychologicznej. Wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące identyfikacji małoletniego pacjenta, w tym obowiązek podania określonych danych osobowych oraz okazania dokumentu potwierdzającego tożsamość, a także odnotowania ich w dokumentacji medycznej. 57 W ostatecznej wersji ustawy przewidziano także obowiązek poinformowania przedstawiciela ustawowego o udzielonym świadczeniu zdrowotnym w ter- minie do 7 dni, z jednoczesną możliwością odstąpienia od tego obowiązku, jeżeli jego realizacja mogłaby stanowić zagrożenie dla dobra pacjenta. W porównaniu z projektem z 2024 r. doprecyzowano przepisy dotyczące prawa małoletniego pacjenta do informacji o stanie zdrowia poprzez wyraź- ne wskazanie, że pacjent, który ukończył 13 lat, ma prawo samodzielnie otrzy- mywać informacje medyczne. W przypadku pacjentów młodszych informa- cje są przekazywane w zakresie niezbędnym dla prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego. Na każdym etapie prac parlamentarnych w Sejmie i Senacie, w tym podczas posiedzeń komisji, obecna była reprezentacja środowiska osób młodych. Podkreślała wagę projektu oraz tego, jak może wpłynąć na poprawę sytuacji dzieci i młodzieży. Młodzi dzielili się również własnymi historiami oraz obser- wacjami, które wskazywały niezbicie na konieczność wprowadzenia nowych przepisów. Podczas prac parlamentarnych obecny był także Rzecznik lub wskazany przez niego przedstawiciel Biura RPD. Rzecznik wraz z reprezentacją środowiska młodych osób spotkał się również 1 sierpnia 2025 r. z szefem Kancelarii Prezydenta RP oraz doradcą Prezydenta RP. Przedstawiciele dzieci i młodzieży przedstawili argumenty świadczące za koniecznością wprowadzenia projektowanych ustawą rozwiązań. Wskazali, że w dobie trwającego kryzysu zdrowia psychicznego, sprawne uzyskanie pierw- szej pomocy ma fundamentalne znaczenie dla diagnozy i procesu leczenia. 6 sierpnia 2025 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Rzecznik wraz z młodymi osobami zaangażowanymi w prace nad projektem wyda- li stanowisko, w którym stwierdzili, że decyzję Prezydenta RP przyjmują z szacunkiem, ale także ze smutkiem. Ustawa była bowiem szeroko kon- sultowana. Umożliwiała młodzieży samodzielnie skorzystanie ze wsparcia psychologicznego w ramach publicznej ochrony zdrowia, co gwarantowało, że młodzi ludzie będą mieć kontakt wyłącznie ze specjalistami najwyższej klasy. Regulacje zakładały też informowanie rodzica, włączanie go w proces udzielania pomocy. Celem ustawy było umożliwienie młodej osobie zrobie- nia pierwszego, najważniejszego kroku, czyli zwrócenie się o pomoc. Rzecznik i młode osoby podkreślili wiarę w to, że dbałość o dobro psychiczne dzieci jest wartością, która łączy, nie dzieli. 3.1.10.2 Projekt ustawy o wspieraniu uczniów i nauczycieli W 2025 r. Rzecznik, organizacje młodzieżowe oraz przedstawiciele środowi- ska nauczycielskiego przedstawili propozycję projektu ustawy o wspieraniu uczniów i nauczycieli wraz z projektem rozporządzenia zmieniającego orga- nizację roku szkolnego. 58 Celem inicjatywy było systemowe wzmocnienie dobrostanu psychicznego uczniów i kadry pedagogicznej oraz przeciwdziałanie zjawisku przemęczenia i wypalenia w środowisku szkolnym. Proponowana ustawa zakłada noweli- zację przepisów prawa oświatowego poprzez wprowadzenie dwóch kluczo- wych rozwiązań. Po pierwsze, ustanowienie ustawowego prawa nauczycieli do superwi- zji – rozumianej jako profesjonalne wsparcie w sytuacjach wymagających szczególnego obciążenia emocjonalnego i zawodowego. Mechanizm ten ma na celu wzmocnienie jakości pracy dydaktycznej i ograniczenie ryzyka wypa- lenia zawodowego. Po drugie, projekt przewiduje wzmocnienie prawa uczniów do realnego odpoczynku w okresach przerw kalendarzowych. Zakłada wprowadzenie zasady, zgodnie z którą w czasie Świąt Bożego Narodzenia, Świąt Wielkiej Nocy, ferii zimowych, tzw. majówki oraz długiego weekendu związanego z Bożym Ciałem uczniowie nie byliby zobowiązywani do wykonywania zadań edukacyjnych. Dodatkowo proponuje się, aby w ciągu 3 dni bezpośrednio po zimowej i wiosennej przerwie świątecznej oraz feriach zimowych nie prze- prowadzać sprawdzianów i innych form oceniania służących ustalaniu ocen bieżących. Rozwiązanie to ma zapewnić realny charakter przerw od zajęć szkolnych oraz skuteczniejszą ochronę prawa dziecka do wypoczynku, wyni- kającego m.in. z art. 31 Konwencji o prawach dziecka. Uzupełnieniem projektu ustawy jest propozycja zmiany rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego, polegająca na wprowadzeniu jednolitych „dodatkowych przerw od zajęć dydaktyczno-wychowawczych” obejmujących okres od 1 do 3 maja oraz czas od dnia Bożego Ciała do najbliższej niedzieli. Rozwiązanie to ma na celu ujednolicenie kalendarza roku szkolnego oraz zapew- nienie przewidywalnych, spójnych zasad organizacji pracy szkół w całym kraju. Projekt został zaprezentowany 30 kwietnia 2025 r. podczas konferencji prasowej w Biurze RPD, w której udział wzięli przedstawiciele osób młodych oraz środowiska nauczycielskiego. Wypracowane rozwiązania uzyskały poparcie blisko 40 organizacji mło- dzieżowych: Senat na Ty, Rada Młodzieżowa przy Parlamentarnym Zespole ds. Młodzieży, Młodzieżowa Rada Miejska w Węgorzewie, Fundacja Kaczuchy Dziennikarskie, Gdańsk bez Granic, Młodzieżowy Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Opolskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Śląskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Pomorskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Mazowieckiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Młodzieżowy Sejmiki Województwa Lubuskiego, Fundacja #Niezamłodzi, Fundacja Cześć Ciało, Fundacja FSE, Fundacja OFF School, Future Tomorrow Organisation, Ruch Nowej Szkoły, Nastoletni Azyl, Młodzieżowa Rada Dzielnicy Bemowo, 59 Akcja Uczniowska, Siła Młodych, Młodzieżowa Grupa Konsultacyjna w Grodzisku Mazowieckim, Młodzieżowa Rada Gminy Piaseczno, Inicjatywa Przyszłość dla Młodych, Rada Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka, Klub Świadomej Młodzieży Fundacji AutismTeam w Łodzi, Klub Świadomej Młodzieży Fundacji AutismTeam Włocławek i okolice, Klub Świadomej Młodzieży Kutno przy Fundacji ProAperte, No Pain in Your Brain, Fundacja GrowSPACE, Fundacja DiversityPL, Youth Kindness Revolution, Parlament Dzieci i Młodzieży Województwa Lubelskiego. Inicjatywa stano- wiła przykład współtworzenia propozycji legislacyjnych z udziałem osób młodych oraz praktyków systemu oświaty. 4. Szczególne działania Rzecznika Praw Dziecka w 2025 r. 61 4.1 Sprawa Kamilka z Częstochowy Sprawa tragicznej śmierci Kamilka z Częstochowy, towarzyszące jej oko- liczności oraz działania osób dorosłych, przedstawicieli służb i instytucji z otoczenia dziecka niezmiennie w 2025 r. znajdowały się w szczególnym zainteresowaniu Rzecznika. Z uwagi na jej charakter i skalę sprawa ta ma dla RPD także istotny wymiar systemowy, odnoszący się do oceny skuteczności mechanizmów ochrony dzieci przed przemocą w Polsce. Kamilek zmarł 8 maja 2023 r. wskutek postępującej niewydolności wielona- rządowej. Trafił do katowickiego szpitala ponad miesiąc wcześniej z obraże- niami ciała, które świadczyły o długotrwałym i systematycznym maltreto- waniu przez osoby dorosłe. W tej sprawie prokuratura prowadziła działania wielotorowo. Wszczęto śledztwa w sprawie śmierci chłopca, a także w sprawie podejrzenia nie- dopełnienia obowiązków przez pracowników urzędów i instytucji powoła- nych do ochrony małoletnich w związku z nadzorem nad rodziną Kamilka. Rzecznik konsekwentnie akcentował potrzebę dogłębnego wyjaśnienia sprawy. Stał na tym stanowisku również przez cały 2025 r. 8 stycznia 2025 r. Prokuratura Regionalna w Gdańsku umorzyła śledztwo w sprawie podejrzenia niedopełnienia obowiązków przez pracowników urzędów i instytucji powołanych do ochrony małoletnich pokrzywdzonych. Umorzenie śledztwa objęło funkcjonariuszy publicznych – sędziów, proku- ratorów, funkcjonariuszy Policji, kuratorów sądowych, a także osoby, które nie były funkcjonariuszami publicznymi – lekarzy, pracowników socjalnych i asystentów rodziny, nauczycieli. W reakcji na powyższe Rzecznik wraz z organizacjami z Krajowej Koalicji na rzecz Ochrony Dzieci i społecznością Kamilka z Częstochowy wyda- li oświadczenie, w którym kategorycznie nie zgadzali się z decyzją Prokuratury Regionalnej w Gdańsku o umorzeniu śledztwa w sprawie podejrzenia niedopełnienia obowiązków przez pracowników instytucji publicznych i pomocowych. Ta kwestia była również tematem konferencji 16 stycznia 2025 r. przed siedzibą Prokuratury Krajowej w Warszawie. Wydarzenie zorganizowane przez Fundację To Ja – Dziecko im. Kamilka Mrozka z udziałem organiza- cji pozarządowych oraz Rzecznika było wyrazem niezrozumienia wobec decyzji prokuratury regionalnej. Podczas konferencji zapewniono, że podmioty uprawnione do reprezentowania Kamilka oraz jego brata złożą zażalenie na decyzję Prokuratury Regionalnej. Rzecznik jasno wskazał, że będzie aktywnie popierać zażalenia złożone przez pełnomocników chłopców. 62 9 kwietnia 2025 r. Rzecznik zaapelował do Sądu Rejonowego w Częstochowie i Prokuratury Krajowej 16 o podjęcie działań, by zażalenia na decyzję o umorzenie postępowania w sprawie o podejrzenie niedopełnie- nia obowiązków rozpatrywał inny niż częstochowski sąd. Rzecznik zauważył, że w 2023 r. akta sprawy dotyczące podejrzenia niedopełnienia obowiąz- ków służbowych przez szereg osób zostały przekazane do Prokuratury Regionalnej w Gdańsku z Prokuratury Okręgowej w Częstochowie. Celem było uniknięcie zarzutów o brak bezstronności. Dlatego, zdaniem RPD, niezrozumiałe jest, by zażalenia pełnomocników na umorzenie postępowa- nia były rozpoznawane właśnie w sądzie w Częstochowie. Mając powyższe na uwadze, Rzecznik wniósł do Prokuratury Krajowej oraz Prezesa Sądu Rejonowego w Częstochowie, by na podstawie art. 37 Kodeksu postępo- wania karnego skierowali oni wnioski do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego. Częstochowski sąd wydał postanowienie, o które apelował Rzecznik, i zwró- cił się do Sądu Najwyższego o rozważenie możliwości przekazania zażaleń do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Najwyższy orzekł o prze- kazaniu sprawy do Sądu Rejonowego w Kielcach. Sąd Rejonowy w Kielcach wyznaczył na 29 października 2025 r. rozpoznanie zażaleń na decyzję prokuratury o umorzeniu śledztwa w sprawie odpowie- dzialności urzędników za śmierć chłopca. Tego dnia sąd odebrał od stron oraz od Rzecznika stanowiska w sprawie. Zdecydował o odroczeniu posie- dzenia i wyznaczeniu kolejnego na 15 stycznia 2026 r. W styczniu 2026 r. sąd podjął decyzję, że sprawa w zakresie niedopełnienia obowiązków służbowych przez prokuratorów, sędziów, policjantów, kurato- rów sądowych, pracowników pomocy społecznej zostanie ponownie prze- analizowana przez Prokuraturę Regionalną w Gdańsku. W zakresie działania nauczycieli i lekarzy – zostanie natomiast prawomocnie zakończona. Równolegle do działań dotyczących odpowiedzialności instytucji publicz- nych, prowadzone było postępowanie karne wobec osób oskarżonych o sto- sowanie przemocy wobec Kamilka. 12 maja 2025 r. Rzecznik zaapelował do Sądu Okręgowego w Częstochowie 17 o podjęcie pilnych działań, by sprawę dotyczącą osób oskarżonych o sto- sowanie przemocy wobec Kamilka, w tym o czyny skutkujące ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu i śmiercią dziecka rozpatrywał inny niż często- chowski sąd. Rzecznik wskazał, że sprawa ma charakter systemowy i doty- czy podejrzenia popełniania wielu najcięższych przestępstw na szkodę dzieci. Tym samym bardzo ważne jest, by została rozpatrzona w sposób całkowicie obiektywny i bezstronny. Rzecznik przypomniał, że w 2023 r. 16 ZPD.442.132.2023. 17 ZPD.442.132.2023. 63 akta sprawy dotyczące podejrzenia stosowania przemocy wobec dzieci zostały przekazane do Prokuratury Regionalnej w Gdańsku z Prokuratury Okręgowej w Częstochowie. Celem było właśnie uniknięcie zarzutów o brak bezstronności. Prokuratura Regionalna w Gdańsku 9 maja 2025 r. skierowała do Sądu Okręgowego w Częstochowie akt oskarżenia, który objął cztery osoby oskar- żone o przestępstwa przeciwko małoletnim, w tym: zabójstwo, znęcanie ze szczególnym okrucieństwem, seksualne wykorzystanie oraz inne czyny. To ojczym, matka, a także dwie kolejne osoby, które nie udzieliły bezpośred- nio pomocy trojgu dzieciom – Kamilkowi i jego rodzeństwu. 30 czerwca 2025 r. przed Sądem Okręgowym w Częstochowie odbyła się pierwsza rozprawa w procesie karnym. Sąd, z uwagi na interes pokrzywdzo- nych, wyłączył jawność rozprawy, podczas której oskarżeni składali wyja- śnienia. Rzecznik wziął udział w posiedzeniu, jako osoba zaufana jednej ze stron. Kolejne rozprawy odbyły się 14 i 15 lipca oraz 2 i 16 października 2025 r., również z udziałem Rzecznika. W sprawie dotyczącej nieudzielenia pomocy przez sąsiadów rodziny Kamilka w sytuacji grożącego chłopcu niebezpieczeństwa utraty życia albo ciężkie- go uszczerbku na zdrowiu Rzecznik wniósł 5 lutego 2026 r. do Prokuratora Krajowego wniosek o przeprowadzenie analizy akt postępowania przy- gotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w Gdańsku w zakresie zasadności podjęcia decyzji o umorzeniu śledztwa. Rzecznik wskazał m.in., że nie przeprowadzono eksperymentu procesowego, który mógłby doprowadzić do ustalenia, czy faktycznie „grube ściany” kamie- nicy bądź też drzwi mieszkań uniemożliwiały albo utrudniały w znacznym stopniu usłyszenie i rozpoznanie charakteru tego, co działo się w mieszka- niu. Nie zweryfikowano także potencjalnie dostępnego monitoringu ani nie skonfrontowano ze sobą poszczególnych świadków. W 2025 r. trwały również prace nad nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz niektórych innych ustaw (ustawa Kamilka). Rzecznik podejmował działania, by na każdym etapie przedstawiać swoje stanowisko. 30 kwietnia 2025 r. w piśmie do Ministerstwa Sprawiedliwości 18 wskazywał, że projekt zawie- ra ważne postanowienia w zakresie doprecyzowania przepisów ustawy. Jednak niektóre zmiany zdecydowanie zmniejszają ochronę małoletnich i stanowią krok w tył w zakresie ochrony małoletnich przed krzywdzeniem. Nowelizacja wzbudziła liczne wątpliwości na etapie prac parlamentarnych również po stronie organizacji pozarządowych. W Sejmie i Senacie Rzecznik zabierał głos, apelując o rozwagę w zakresie tworzenia nowych przepisów 19 . Niezależnie od powyższego ustawa została przyjęta 5 sierpnia 2025 r. 18 ZPK.420.7.2025. 19 ZPK.420.7.2025. 64 Rzecznik, jako konstytucyjny organ stojący na straży ochrony praw dzieci, przedłożył Prezydentowi RP negatywną opinię do tego aktu prawnego 20 . Wskazał, że ustawa obniża standard ochrony dzieci w Polsce przed nad- użyciami, zwłaszcza seksualnymi, mogąc narazić dzieci na poważne konse- kwencje w zakresie zdrowia zarówno psychicznego, jak i fizycznego poprzez wprowadzenie nieuzasadnionych wyjątków umożliwiających całkowite odstąpienie od realizacji obowiązków weryfikacji karalności bądź obowiązki te, w sposób nieuzasadniony, łagodzi. 29 sierpnia 2025 r. Prezydent RP zawe- tował przedmiotową ustawę. Sprawa Kamilka z Częstochowy niezmiennie pozostaje wśród priorytetów aktywności Rzecznika z uwagi na jej systemowy charakter dla ochrony dzieci w Polsce przed przemocą. 4.2 Kampania społeczna „Głos dziecka w roli głównej” W 2025 r., realizując ustawowy obowiązek upowszechniania praw dziecka oraz metod ich ochrony (art. 3 ust. 5 ustawy o RPD), Rzecznik przeprowadził ogólnopolską kampanię społeczną pt. „Głos dziecka w roli głównej”, poświę- coną problematyce partycypacji dzieci i młodzieży oraz prawu dziecka do bycia wysłuchanym. Kampania stanowiła odpowiedź na utrwalone w debacie publicznej i prak- tyce społecznej przekonanie marginalizujące głos dzieci. W polskiej kulturze wciąż funkcjonuje powiedzenie „dzieci i ryby głosu nie mają”, które – choć traktowane jako językowy relikt – w praktyce przekłada się na postawy społeczne polegające na deprecjonowaniu opinii, emocji i potrzeb osób małoletnich. Skala marginalizowania dzieci znajduje odzwierciedlenie w postawach dorosłych Polaków. Z badania zrealizowanego na zlecenie Biura RPD 21 wynika, że 44 proc. badanych uważa, iż dzieci zbyt rzadko mają możliwość wyrażania swojego zdania. Ponad połowa badanych (55 proc.) zgadza się ze stwierdzeniem, że zdanie dziecka i dorosłego powinno być tak samo ważne. Jednocześnie 28 proc. respondentów stoi na stanowisku, że głos dorosłego powinien być ważniejszy niż głos dziecka. Jedynie 4 proc. ankietowanych twierdzi, że to zdanie dziecka powinno mieć pierwszeństwo. Blisko połowa 20 ZPK.401.2.2025. 21 Badanie zrealizowane na zlecenie Biura RPD w grudniu 2025 r. techniką wywiadów internetowych, na panelu badawczym BO! Panel Opinii (CAWI) na reprezentatywnej próbie 1000 Polaków w wieku 18 i więcej lat. 65 badanych (48 proc.) uznaje, że dorośli lepiej wiedzą, co jest dla dzieci dobre, podczas gdy 14 proc. nie zgadza się z tym stwierdzeniem. Zjawisko to ma bezpośredni wpływ na poczucie sprawczości dzieci i nasto- latków, ich dobrostan psychiczny oraz poziom zaufania do osób dorosłych i instytucji publicznych. Marginalizowanie głosu dziecka może prowadzić do wycofania społecznego, braku ujawniania przemocy i trudności w budowa- niu relacji opartych na zaufaniu. Kampania miała na celu wzmocnienie realizacji art. 12 Konwencji o prawach dziecka, który gwarantuje dziecku prawo do swobodnego wyrażania wła- snych poglądów we wszystkich sprawach, które go dotyczą oraz do należy- tego uwzględniania tych poglądów stosownie do wieku i stopnia dojrzałości dziecka. Zakres zrealizowanych działań Kampania miała charakter ogólnopolski i obejmowała zróżnicowane działa- nia komunikacyjne. 1) Wyprodukowano i wyemitowano spot telewizyjny, przygotowany również w wersjach dostosowanych dla osób z własnymi potrzebami (napisy, audio- deskrypcja, tłumaczenie na PJM). Spot oparty był na metaforze „złotej rybki” – dziecka obecnego, lecz niesły- szanego przez dorosłych. Emisja spotów telewizyjnych została zrealizowana w ogólnopolskich stacjach telewizyjnych. 66 Spot został udostępniony również w przestrzeni internetowej, w tym na oficjalnym kanale YouTube Rzecznika, co zapewniło jego szeroką dostępność oraz możliwość dalszego upowszechniania w mediach społecznościowych. Materiał dostępny jest również na stronie kampanii glosdziecka.brpd.gov.pl. 2) Wyprodukowano i wyemitowano spot radiowy Spot radiowy nawiązywał do głównego przekazu kampanii, koncentrując się na problemie pomijania głosu dzieci w codziennych relacjach z dorosły- mi. W krótkiej formie dźwiękowej przedstawiono sytuację, w której dziecko próbuje wyrazić swoje zdanie, jednak jego głos pozostaje niezauważony i bagatelizowany. Emisja spotu została zrealizowana w ogólnopolskich stacjach radiowych, co pozwoliło dotrzeć do szerokiego grona odbiorców w różnych grupach wie- kowych oraz o zróżnicowanych profilach medialnych, zapewniając kampanii ogólnopolski zasięg i wysoką widoczność przekazu. 3) Opracowano key visual kampanii, stanowiący główną oś wizualną i komunikacyjną działań informacyjnych oraz edukacyjnych realizowanych w ramach projektu. Key visual został zaprojektowany jako centralny element przekazu kampa- nii. Przedstawia dziecko stojące samotnie na scenie, w świetle reflektora, zwrócone twarzą w stronę widowni. Zabieg ten ma charakter symboliczny – scena stanowi metaforę przestrzeni publicznej i społecznej, natomiast świa- tło reflektora podkreśla podmiotowość dziecka oraz jego prawo do bycia zauważonym i wysłuchanym. Motyw kurtyny teatralnej wzmacnia przekaz o „roli głównej”, wskazując na konieczność zmiany perspektywy: to dziecko, a nie wyłącznie dorosły, powinno znajdować się w centrum uwagi w spra- wach, które go dotyczą. 67 Opracowano trzy warianty graficzne przedstawiające: dziewczynkę, chłopca, dziecko z niepełnosprawnością. Zróżnicowanie to miało na celu podkreśle- nie uniwersalnego charakteru kampanii oraz objęcie przekazem kilku grup dzieci. W ten sposób identyfikacja wizualna odzwierciedlała zasadę równości i niedyskryminacji. Spójna identyfikacja wizualna zapewniła wysoką rozpoznawalność kampanii w przestrzeni medialnej oraz umożliwiła konsekwentne budowanie jedno- litego przekazu we wszystkich kanałach komunikacji objętych działaniami informacyjnymi i edukacyjnymi. 4) Zrealizowano serię 6 filmów edukacyjnych, publikowanych w mediach społecznościowych, na stronie kampanii oraz na kanale YouTube Rzecznika. W materiałach tych wystąpiły dzieci znane z kampanijnego spotu, co zapew- niło spójność narracyjną i wizualną całego projektu. Filmiki koncentrowały się na zagadnieniach związanych z prawem dziecka do wyrażania własnych opinii, potrzebą bycia wysłuchanym oraz znaczeniem szacunku w relacjach dorosły–dziecko. Dzieci w sposób autentyczny i bez- pośredni, odpowiadały na pytania dotyczące ich codziennych doświadczeń, m.in. kiedy czują się słuchane, co oznacza dla nich zaufanie oraz jakie zacho- wania dorosłych pomagają im mówić otwarcie o swoich emocjach. Każdemu z materiałów towarzyszył komentarz ekspercki, który przekła- dał wypowiedzi dzieci na konkretne wskazówki dla rodziców, opiekunów i nauczycieli. Celem tej części kampanii było nie tylko uwrażliwienie odbior- ców na znaczenie głosu dziecka, lecz także wyposażenie dorosłych w prak- tyczne narzędzia wspierające budowanie relacji opartej na dialogu, uważno- ści i wzajemnym szacunku. Wszystkie filmy zostały przygotowane w wersjach dostosowanych do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami (napisy, audiodeskrypcja, tłuma- czenie na PJM), co zapewniło dostępność treści oraz realizację zasady rów- nego dostępu do informacji. 5) Przygotowano materiały edukacyjne dla dorosłych, których celem było wsparcie w budowaniu relacji z dziećmi opartej na dialogu, uważności i sza- cunku dla ich podmiotowości. Materiały edukacyjne obejmowały w szczególności: • quizy opracowane dla trzech grup wiekowych dzieci (0–6, 7–10, 11+ lat), umożliwiające dorosłym dokonanie autorefleksji nad własnym stylem komunikacji oraz ocenę, w jakim stopniu codzienne zachowania sprzy- jają wzmacnianiu sprawczości dziecka i realnemu uwzględnianiu jego zdania; 68 • „narzędziownik” wspierający praktyczne wdrażanie zasad uważnej komu- nikacji, przygotowany w wersji elektronicznej (do pobrania) oraz w formie audiobooka, co zwiększyło dostępność materiału. 6) Przygotowano stronę internetową kampanii Istotnym elementem kampanii była strona internetowa glosdziecka.brpd.gov.pl, która została zaprojektowana jako przestrzeń wspierająca zarówno działania komunikacyjne kampanii, jak i jej wymiar edukacyjny, umożliwiając odbiorcom pogłębienie wiedzy na temat prawa dziecka do bycia wysłuchanym. Na stronie udostępniono najważniejsze treści kampanii, w tym spot wideo, filmy i materiały edukacyjne, w tym „narzędziownik” dla dorosłych i audiobo- ok. Strona zawierała również interaktywne narzędzie w formie quizu, pozwa- lające dorosłym sprawdzić własny styl komunikacji z dzieckiem. W serwisie zaprezentowano także ambasadorów kampanii – osoby publiczne i eksper- tów wspierających ideę wzmacniania głosu dzieci. Dzięki temu strona peł- niła nie tylko funkcję informacyjną, lecz także budowała społeczne wsparcie dla przekazu kampanii. 69 70 W okresie realizacji kampanii strona odnotowała znaczące zainteresowa- nie użytkowników, stanowiąc ważne uzupełnienie działań prowadzonych w mediach tradycyjnych i społecznościowych. Strona została przygotowana z uwzględnieniem zasad dostępności cyfrowej. 7) Przeprowadzono kampanię internetową, obejmującą działania w mediach społecznościowych, kampanię reklamową w serwisie YouTube, kampanię bannerową na największych portalach horyzontalnych. Kampania osiągnęła rekordowe zainteresowanie: • na platformie Facebook materiał uzyskał blisko pół miliona wyświetleń (466 000), generując 3 800 reakcji, 134 komentarze o charakterze mery- torycznym oraz 1 000 udostępnień. • na Instagramie, gdzie spot został opublikowany w formie rolki, odnotowano 3 156 polubień oraz liczne interakcje, w tym zapisania i udostępnienia; • na kanale YouTube Rzecznika spot osiągnął ponad 1,5 miliona wyświetleń (1 731 046 wyświetleń). Uzupełnieniem działań komunikacyjnych w internecie była kampania ban- nerowa zrealizowana na trzech największych portalach horyzontalnych. Przeprowadzono 7-dniową kampanię internetową o wysokim natężeniu emisji. Kampania bannerowa osiągnęła ponad 6,1 miliona odsłon (6 109 320), zapewniając szerokie dotarcie do użytkowników internetu w skali ogólnopol- skiej, w szczególności do rodziców i opiekunów dzieci, stanowiących główną grupę odbiorców. 8) Współpraca z ambasadorami – w działania kampanii zaangażowano osoby publiczne oraz ekspertów, którzy od lat – zarówno zawodowo, jak i prywatnie – podkreślają znaczenie uważności na potrzeby dzieci oraz budo- wania relacji opartych na dialogu i szacunku. 71 W gronie ambasadorów znaleźli się: Anna Dereszowska – aktorka i mama, wspierająca inicjatywy wzmacniające podmiotowość dzieci i kulturę dialogu w rodzinie; Marek Kamiński wraz z synem Kayem – podróżnik i społecznik, promujący rozwój sprawczości młodych ludzi oraz budowanie odporności psychicznej; Tomasz Bilicki – pedagog, psychoterapeuta i interwent kryzy- sowy pracujący z młodzieżą; Małgorzata Musiał – pedagożka i specjalistka w zakresie komunikacji opartej na empatii; Kasia Węsierska – dziennikarka radiowa i telewizyjna oraz twórcy bloga Oczekując.pl – Marysia i Kuba, pro- pagujących rodzicielstwo i relacje w rodzinie. Współpraca z ambasadorami miała charakter merytoryczny i komunikacyj- ny. Obejmowała zarówno publikacje współdzielone z oficjalnymi profilami Rzecznika w mediach społecznościowych, jak i autorskie materiały przygo- towane przez ambasadorów w ich własnych kanałach komunikacji. Dzięki temu przekaz kampanii docierał do zróżnicowanych grup odbiorców – rodzi- ców, nauczycieli oraz młodych osób – w sposób autentyczny i osadzony w codziennym doświadczeniu odbiorców. Kampania społeczna „Głos dziecka w roli głównej” stanowiła jedno z kluczo- wych działań Rzecznika w 2025 r. w obszarze upowszechniania praw dziecka oraz wzmacniania partycypacji dzieci i młodzieży. Dzięki szerokiemu, wie- lokanałowemu charakterowi – obejmującemu emisję telewizyjną i radiową, działania digitalowe, kampanię bannerową, materiały edukacyjne, dedyko- waną stronę internetową oraz współpracę z ambasadorami – przekaz kam- panii dotarł do odbiorców w skali ogólnopolskiej. Działania zrealizowane w ramach kampanii przyczyniły się do zwiększenia widoczności problematyki partycypacji dzieci w debacie publicznej, wzmoc- nienia świadomości znaczenia art. 12 Konwencji o prawach dziecka oraz promowania kultury dialogu w relacjach dorosły–dziecko. 5. Działalność Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 73 Każdego dnia dzieci i młodzież potrzebują pomocy oraz bezpośrednie- go wsparcia ze strony Rzecznika. W strukturach Biura RPD funkcjonuje Dziecięcy Telefon Zaufania. Osoby młode mogą skorzystać z bezpłatnej pomocy, dzwoniąc pod numer 800 12 12 12 bądź wybierając opcję rozmowy online: 800121212.pl. Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka pełni kluczową funk- cję w zapewnianiu wsparcia dzieciom i młodzieży, umożliwiając im kontakt w dogodnym dla nich momencie i w sposób, który daje im poczucie bezpie- czeństwa. Telefon oraz czat działają przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, tworząc bezpieczną przestrzeń, w której młodzi ludzie mogą otwarcie dzielić się swoimi doświadczeniami, przeżyciami z konsultantkami i konsultantami, tj. psychologami i pedagogami. Dziecięcy Telefon Zaufania to miejsce, gdzie każda historia osoby mło- dej jest wysłuchana, a każdy problem traktowany poważnie. Dzięki temu dzieci i nastolatki mogą swobodnie rozmawiać o swoich radościach, sukcesach, ale także troskach, problemach, bez obaw o ocenę. W sytuacji, gdy ich bezpieczeństwo jest zagrożone, we współpracy z odpowiednimi służbami są podejmowane natychmiastowe interwencje ratujące zdrowie i życie. Przez ostatnie lata Dziecięcy Telefon Zaufania przeznaczony był nie tylko dla dzieci i nastolatków, ale także dla ich opiekunów. W kwietniu 2024 r. Dziecięcy Telefon Zaufania, decyzją Rzecznika, stał się wyłącznie numerem dla dzieci i młodzieży. Decyzja ta znacząco wpłynęła na skuteczność i jakość pomocy udzielanej osobom młodym. Dzięki temu konsultantki i konsultanci mogą w pełni skoncentrować się na najmłodszych i szybciej reagować na ich potrzeby. Umiejscowienie Dziecięcego Telefonu Zaufania w strukturach Biura RPD daje możliwość zajmowania się aktualnymi problemami dzieci i młodzieży, a także monitorowania ich indywidualnej sytuacji oraz organizowania dalszej pomocy poprzez współpracę z zespołami specjalistów Biura RPD, a także innymi instytucjami. Należy pamiętać, że Dziecięcy Telefon Zaufania realnie ratuje dziecięce życia. W 2025 r. w Dziecięcym Telefonie Zaufania przeprowadzono 35 229 rozmów telefonicznych, 22 420 rozmów na czacie, a także podjęto 1 067 interwencji ratujących zdrowie bądź życie osób najmłodszych. 74 WYKRES 16. Łączna liczba rozmów telefonicznych oraz rozmów na czatach w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 49 572 62 182 57 649 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 202320242025 +16% -7% 5.2 Rozmowy telefoniczne pod numerem 800 12 12 12 W 2025 r. dzieci i młodzież – podobnie jak w latach poprzednich – najczę- ściej wybierały wsparcie oferowane w formie rozmowy telefonicznej. Numer 800 12 12 12 został wybrany 35 229 razy. W porównaniu z rokiem 2024 (38 636 rozmów) oznacza to spadek (o 9 proc.) liczby połączeń, przy jednoczesnym utrzymaniu bardzo wysokiego poziomu zainteresowania tą formą pomocy. W 2023 r. liczba połączeń wyniosła 30 466, co oznacza, że na przestrzeni dwóch lat nastąpił wzrost o 16 proc. WYKRES 15. Liczba rozmów telefonicznych, czatów oraz interwencji ratujących życie lub zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 30 466 38 636 35 229 19 106 23 546 22 420 858 1 640 1 067 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 rozmowy na czacierozmowy telefoniczne interwencje ratujące życie i zdrowie 5.1 Wysokie zapotrzebowanie na wsparcie W 2025 r. Dziecięcy Telefon Zaufania RPD nadal pozostawał jednym z kluczo- wych i powszechnie wykorzystywanych kanałów wsparcia dla dzieci i mło- dzieży w sytuacjach kryzysowych. Konsultantki i konsultanci przeprowadzili łącznie 57 649 rozmów telefo- nicznych i czatów z młodymi osobami. Była to liczba nieco niższa niż w roku poprzednim (62 182 rozmowy telefoniczne i czaty – spadek o 7 proc.), jed- nak nadal wyższa niż w 2023 r. (49 572 rozmowy telefoniczne i czaty – wzrost o 16 proc.). Trend z ostatnich trzech lat pokazuje, że Dziecięcy Telefon Zaufania RPD stał się trwałym i rozpoznawalnym elementem systemu wsparcia dzieci i mło- dzieży. Młode osoby coraz częściej traktują kontakt z konsultantkami i kon- sultantami jako naturalną formę szukania pomocy – zarówno w sprawach osobistych, jak i w sytuacjach dotyczących rówieśników. Utrzymująca się wysoka liczba zgłoszeń wskazuje, że potrzeba bezpiecz- nej, anonimowej i dostępnej pomocy pozostaje jednym z kluczowych wyzwań w obszarze ochrony praw dziecka i zdrowia psychicznego młodego pokolenia. 75 WYKRES 16. Łączna liczba rozmów telefonicznych oraz rozmów na czatach w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 49 572 62 182 57 649 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 202320242025 +16% -7% 5.2 Rozmowy telefoniczne pod numerem 800 12 12 12 W 2025 r. dzieci i młodzież – podobnie jak w latach poprzednich – najczę- ściej wybierały wsparcie oferowane w formie rozmowy telefonicznej. Numer 800 12 12 12 został wybrany 35 229 razy. W porównaniu z rokiem 2024 (38 636 rozmów) oznacza to spadek (o 9 proc.) liczby połączeń, przy jednoczesnym utrzymaniu bardzo wysokiego poziomu zainteresowania tą formą pomocy. W 2023 r. liczba połączeń wyniosła 30 466, co oznacza, że na przestrzeni dwóch lat nastąpił wzrost o 16 proc. WYKRES 15. Liczba rozmów telefonicznych, czatów oraz interwencji ratujących życie lub zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 30 466 38 636 35 229 19 106 23 546 22 420 858 1 640 1 067 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 rozmowy na czacierozmowy telefoniczne interwencje ratujące życie i zdrowie 5.1 Wysokie zapotrzebowanie na wsparcie W 2025 r. Dziecięcy Telefon Zaufania RPD nadal pozostawał jednym z kluczo- wych i powszechnie wykorzystywanych kanałów wsparcia dla dzieci i mło- dzieży w sytuacjach kryzysowych. Konsultantki i konsultanci przeprowadzili łącznie 57 649 rozmów telefo- nicznych i czatów z młodymi osobami. Była to liczba nieco niższa niż w roku poprzednim (62 182 rozmowy telefoniczne i czaty – spadek o 7 proc.), jed- nak nadal wyższa niż w 2023 r. (49 572 rozmowy telefoniczne i czaty – wzrost o 16 proc.). Trend z ostatnich trzech lat pokazuje, że Dziecięcy Telefon Zaufania RPD stał się trwałym i rozpoznawalnym elementem systemu wsparcia dzieci i mło- dzieży. Młode osoby coraz częściej traktują kontakt z konsultantkami i kon- sultantami jako naturalną formę szukania pomocy – zarówno w sprawach osobistych, jak i w sytuacjach dotyczących rówieśników. Utrzymująca się wysoka liczba zgłoszeń wskazuje, że potrzeba bezpiecz- nej, anonimowej i dostępnej pomocy pozostaje jednym z kluczowych wyzwań w obszarze ochrony praw dziecka i zdrowia psychicznego młodego pokolenia. 76 wzrost widoczny był także w lipcu – 3 836 rozmów, co stanowiło wzrost o 39 proc. w stosunku do lipca 2024 r. Jednocześnie w czasie pozostałych miesięcy odnotowano spadek liczby połączeń w porównaniu do roku poprzedniego – największy w październiku (o 38 proc.). Dane te pokazują zatem wyraźne wahania miesięczne – z bardzo wysokim początkiem roku i wzrostami w pierwszym kwartale oraz w okresie wakacyj- nym, przy jednoczesnym obniżeniu liczby połączeń w części miesięcy jesien- nych w porównaniu z rokiem 2024. W porównaniu z 2023 r. wzrost liczby rozmów telefonicznych w 2025 r. był widoczny w styczniu (o 84 proc.), lutym (o 51 proc.), marcu (o 40 proc.), lipcu (o 73 proc.), wrześniu (o 15 proc.) oraz grudniu (o 11 proc.). W pozostałych miesiącach odnotowano ujemne zmiany procentowe – najwyższą w maju (o 25 proc.) WYKRES 19. Liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 283 3 850 3 903 2 688 2 267 2 465 3 836 2 042 2 580 2 206 2 599 2 510 WYKRES 17. Łączna liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 30 466 38 636 35 229 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 +16% -9% W konsekwencji w 2025 r. średnia miesięczna liczba rozmów prowadzonych przez konsultantki i konsultantów Dziecięcego Telefonu Zaufania wynosiła 2 936, podczas gdy w 2024 r. osiągnęła poziom 3 220, a w 2023 r. – 2 539. WYKRES 18. Średnia miesięczna liczba rozmów telefonicznych przeprowadzonych w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 539 3 220 2 936 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 202320242025 +16% -9% W 2025 r. najwięcej połączeń telefonicznych odnotowano w styczniu. Przeprowadzono wówczas 4 283 rozmowy, co oznacza wzrost o 49 proc. w porównaniu ze styczniem 2024 r. (2 869 rozmów). Wysoką liczbę połączeń zarejestrowano również w marcu (3 903 rozmowy, wzrost o 12 proc. wzglę- dem marca 2024 r.) oraz w lutym (3 850 rozmów, wzrost o 19 proc.). Wyraźny 77 wzrost widoczny był także w lipcu – 3 836 rozmów, co stanowiło wzrost o 39 proc. w stosunku do lipca 2024 r. Jednocześnie w czasie pozostałych miesięcy odnotowano spadek liczby połączeń w porównaniu do roku poprzedniego – największy w październiku (o 38 proc.). Dane te pokazują zatem wyraźne wahania miesięczne – z bardzo wysokim początkiem roku i wzrostami w pierwszym kwartale oraz w okresie wakacyj- nym, przy jednoczesnym obniżeniu liczby połączeń w części miesięcy jesien- nych w porównaniu z rokiem 2024. W porównaniu z 2023 r. wzrost liczby rozmów telefonicznych w 2025 r. był widoczny w styczniu (o 84 proc.), lutym (o 51 proc.), marcu (o 40 proc.), lipcu (o 73 proc.), wrześniu (o 15 proc.) oraz grudniu (o 11 proc.). W pozostałych miesiącach odnotowano ujemne zmiany procentowe – najwyższą w maju (o 25 proc.) WYKRES 19. Liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 283 3 850 3 903 2 688 2 267 2 465 3 836 2 042 2 580 2 206 2 599 2 510 WYKRES 17. Łączna liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 30 466 38 636 35 229 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 +16% -9% W konsekwencji w 2025 r. średnia miesięczna liczba rozmów prowadzonych przez konsultantki i konsultantów Dziecięcego Telefonu Zaufania wynosiła 2 936, podczas gdy w 2024 r. osiągnęła poziom 3 220, a w 2023 r. – 2 539. WYKRES 18. Średnia miesięczna liczba rozmów telefonicznych przeprowadzonych w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 539 3 220 2 936 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 202320242025 +16% -9% W 2025 r. najwięcej połączeń telefonicznych odnotowano w styczniu. Przeprowadzono wówczas 4 283 rozmowy, co oznacza wzrost o 49 proc. w porównaniu ze styczniem 2024 r. (2 869 rozmów). Wysoką liczbę połączeń zarejestrowano również w marcu (3 903 rozmowy, wzrost o 12 proc. wzglę- dem marca 2024 r.) oraz w lutym (3 850 rozmów, wzrost o 19 proc.). Wyraźny 78 W 2025 r. w Dziecięcym Telefonie Zaufania przeprowadzono 22 420 rozmów poprzez czat. W porównaniu z rokiem 2024, w którym odbyło się 23 546 takich rozmów, oznacza to niewielki spadek, o 5 proc., liczby kontaktów w tej formie wsparcia. W 2023 r. było to 19 106, co oznacza wzrost liczby rozmów na czacie o 17 proc. na przestrzeni dwóch lat. WYKRES 20. Łączna liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 19 106 23 546 22 420 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. średnio miesięcznie konsultantki i konsultanci Dziecięcego Telefonu Zaufania przeprowadzali 1 868 rozmów poprzez czat. Oznacza to niewielki spadek w porównaniu z 2024 r., kiedy średnia miesięczna wynosiła 1 962 rozmowy, jednak poziom ten pozostaje wyraźnie wyższy niż w 2023 r., gdy średnio odbywały się 1 592 rozmowy na czacie miesięcznie. W perspektywie trzech lat widoczny jest zatem wyraźny wzrost zaintereso- wania tą formą wsparcia w 2024 r. oraz utrzymanie wysokiej, stabilnej liczby rozmów na czacie w 2025 r. Forma kontaktu online nadal stanowi istotny i chętnie wykorzystywany przez młode osoby kanał uzyskiwania pomocy – szczególnie w sytuacjach wymagających dyskrecji, anonimowości i poczu- cia bezpieczeństwa. TABELA 1. Liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 Miesiąc RokZmiana proc. 2023202420252025 vs 20232025 vs 2024 styczeń235128694283+82%+49% luty254232263850+51%+19% marzec278334993903+40%+12% kwiecień270731942688−1%−16% maj302133852267−25%−33% czerwiec315033622465−22%−27% lipiec221327643836+73%+39% sierpień211129332042−3%−30% wrzesień224335702580+15%−28% październik247135622206−11%−38% listopad261532622599−1%−20% grudzień225930102510+11%−17% 5.3 Rozmowy online pod adresem 800121212.pl Osoby młode mogą korzystać ze wsparcia także za pomocą czatu interneto- wego dostępnego pod linkiem 800121212.pl. Nie wymaga on logowania ani instalowania żadnej aplikacji. To rozwiązanie odpowiada na potrzeby dzieci i nastolatków, którzy preferują komunikację pisemną lub obawiają się mówić o swoich problemach na głos. 79 W 2025 r. w Dziecięcym Telefonie Zaufania przeprowadzono 22 420 rozmów poprzez czat. W porównaniu z rokiem 2024, w którym odbyło się 23 546 takich rozmów, oznacza to niewielki spadek, o 5 proc., liczby kontaktów w tej formie wsparcia. W 2023 r. było to 19 106, co oznacza wzrost liczby rozmów na czacie o 17 proc. na przestrzeni dwóch lat. WYKRES 20. Łączna liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 19 106 23 546 22 420 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. średnio miesięcznie konsultantki i konsultanci Dziecięcego Telefonu Zaufania przeprowadzali 1 868 rozmów poprzez czat. Oznacza to niewielki spadek w porównaniu z 2024 r., kiedy średnia miesięczna wynosiła 1 962 rozmowy, jednak poziom ten pozostaje wyraźnie wyższy niż w 2023 r., gdy średnio odbywały się 1 592 rozmowy na czacie miesięcznie. W perspektywie trzech lat widoczny jest zatem wyraźny wzrost zaintereso- wania tą formą wsparcia w 2024 r. oraz utrzymanie wysokiej, stabilnej liczby rozmów na czacie w 2025 r. Forma kontaktu online nadal stanowi istotny i chętnie wykorzystywany przez młode osoby kanał uzyskiwania pomocy – szczególnie w sytuacjach wymagających dyskrecji, anonimowości i poczu- cia bezpieczeństwa. 80 WYKRES 21. Średnia miesięczna liczba rozmów na czacie przeprowadzonych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 592 1 962 1 868 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania była zróżnicowana w zależności od miesiąca. W pierwszym kwartale roku odnoto- wano wzrosty w porównaniu do analogicznych miesięcy 2024 r. – w styczniu liczba czatów wzrosła o 20 proc., w lutym – o 26 proc., a w marcu – o 41 proc. Tendencja wzrostowa utrzymała się także w maju (2 proc.) oraz w grudniu (18 proc.). W miesiącach letnich widoczny był natomiast spadek liczby rozmów w sto- sunku do 2024 r. – szczególnie w czerwcu (o 36 proc.) i lipcu (o 30 proc.), a także w sierpniu (o 17 proc.). Również jesienią liczba czatów była nieco niższa niż rok wcześniej (wrzesień: −16 proc., październik: −8 proc., listopad: −3 proc.). Wzrost liczby rozmów na czacie w 2025 r. można obserwować także w sto- sunku do prawie wszystkich miesięcy 2023 r. (od 109 proc. w styczniu do 1 proc. w maju) oprócz lutego (spadek o 20 proc.) i kwietnia (spadek o 6 proc.). Dane te pokazują, że w 2025 r. zainteresowanie formą czatu utrzymywało się na wysokim poziomie, z wyraźnymi wahaniami sezonowymi – większą inten- sywnością kontaktów na początku i pod koniec roku oraz mniejszą w okresie wakacyjnym. 81 TABELA 2. Liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 w podziale na miesiące Miesiąc RokZmiana proc. 2023202420252025 vs 20232025 vs 2024 styczeń92216091929+109%+20% luty198112531580−20%+26% marzec196214762083+6%+41% kwiecień189217951774−6%−1% maj195919351970+1%+2% czerwiec154829211875+21%−36% lipiec135624231703+26%−30% sierpień141022031824+29%−17% wrzesień128919341615+25%−16% październik154821261955+26%−8% listopad160421262053+28%−3% grudzień163517452059+26%+18% WYKRES 21. Średnia miesięczna liczba rozmów na czacie przeprowadzonych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 592 1 962 1 868 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania była zróżnicowana w zależności od miesiąca. W pierwszym kwartale roku odnoto- wano wzrosty w porównaniu do analogicznych miesięcy 2024 r. – w styczniu liczba czatów wzrosła o 20 proc., w lutym – o 26 proc., a w marcu – o 41 proc. Tendencja wzrostowa utrzymała się także w maju (2 proc.) oraz w grudniu (18 proc.). W miesiącach letnich widoczny był natomiast spadek liczby rozmów w sto- sunku do 2024 r. – szczególnie w czerwcu (o 36 proc.) i lipcu (o 30 proc.), a także w sierpniu (o 17 proc.). Również jesienią liczba czatów była nieco niższa niż rok wcześniej (wrzesień: −16 proc., październik: −8 proc., listopad: −3 proc.). Wzrost liczby rozmów na czacie w 2025 r. można obserwować także w sto- sunku do prawie wszystkich miesięcy 2023 r. (od 109 proc. w styczniu do 1 proc. w maju) oprócz lutego (spadek o 20 proc.) i kwietnia (spadek o 6 proc.). Dane te pokazują, że w 2025 r. zainteresowanie formą czatu utrzymywało się na wysokim poziomie, z wyraźnymi wahaniami sezonowymi – większą inten- sywnością kontaktów na początku i pod koniec roku oraz mniejszą w okresie wakacyjnym. 82 WYKRES 23. Liczba rozmów telefonicznych i rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w okresie od 24 do 26 grudnia w latach 2024–2025 oraz zmiana procentowa w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 158 433 64 109 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 rozmowy telefonicznerozmowy na czacie +174% +70% 20242025 5.5 Najczęstsze problemy zgłaszane przez dzieci i młodzież podczas rozmów Rok 2025 przyniósł wiele intensywnych i wymagających rozmów, często dotyczących bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa młodych osób. W głosach dzieci i młodzieży wybrzmiewały silne emocje – lęk, bezradność, poczucie osamotnienia, a niekiedy rozpacz. Część rozmów wymagała podej- mowania działań interwencyjnych w sytuacjach realnego kryzysu. Dzieci i nastolatki mówiły o trudnościach w relacjach – zarówno z rówie- śnikami, jak i dorosłymi. Opowiadały o konfliktach, braku zrozumienia, problemach w komunikacji oraz o poczuciu, że ich emocje i potrzeby nie są traktowane poważnie. W wielu wypowiedziach pojawiał się motyw samotno- ści – doświadczenia bycia pozostawionym samemu sobie z problemem, bez osoby, do której można zwrócić się o pomoc. Szkoła pozostawała jednym z najczęściej powracających tematów. Młode osoby mówiły o silnej presji związanej z nauką, ocenami i oczekiwania- mi – z e strony zarówno nauczycieli, jak i rodziców. Wielu uczniów szukało wsparcia w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym, obawami przed nie- zaliczeniem sprawdzianów czy wątpliwościami dotyczącymi wyboru dalszej ścieżki edukacyjnej. W rozmowach pojawiały się także relacje o przemocy WYKRES 22. Liczba rozmów na czacie Dziecięcego Telefonu Zaufania w latach 2024– 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +20% +26% +41% -1% +2% -36% -30% -17% -16% -8% -3% +18% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 5.4 Okres świąteczny w Dziecięcym Telefonie Zaufania Z dużym niepokojem obserwowano wzmożoną intensywność kontaktów ze strony dzieci i młodzieży z Dziecięcym Telefonem Zaufania. W okresie świą- tecznym, tj. 24–26 grudnia 2025 r., konsultanci i konsultantki przeprowadzili rekordową liczbę rozmów. W porównaniu z analogicznym okresem roku 2024 liczba rozmów telefo- nicznych wzrosła ze 158 w 2024 r. do 433 w 2025 r., co oznacza wzrost o 174 proc. W przypadku kontaktów prowadzonych za pośrednictwem czatu odnotowano wzrost z 64 do 109, czyli o 70 proc. Największa liczba rozmów i czatów przypadała na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Między 24 a 26 grudnia przeprowadzono 8 interwencji ratujących życie lub zdrowie dzieci i młodzieży. Były one wynikiem poważnych zgłoszeń wyma- gających natychmiastowej reakcji. Wśród najczęściej poruszanych problemów dominowały trudności w radze- niu sobie z lękiem, poczucie samotności, myśli rezygnacyjne oraz konflikty i nieporozumienia z rodzicami. 83 WYKRES 23. Liczba rozmów telefonicznych i rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w okresie od 24 do 26 grudnia w latach 2024–2025 oraz zmiana procentowa w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 158 433 64 109 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 rozmowy telefonicznerozmowy na czacie +174% +70% 20242025 5.5 Najczęstsze problemy zgłaszane przez dzieci i młodzież podczas rozmów Rok 2025 przyniósł wiele intensywnych i wymagających rozmów, często dotyczących bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa młodych osób. W głosach dzieci i młodzieży wybrzmiewały silne emocje – lęk, bezradność, poczucie osamotnienia, a niekiedy rozpacz. Część rozmów wymagała podej- mowania działań interwencyjnych w sytuacjach realnego kryzysu. Dzieci i nastolatki mówiły o trudnościach w relacjach – zarówno z rówie- śnikami, jak i dorosłymi. Opowiadały o konfliktach, braku zrozumienia, problemach w komunikacji oraz o poczuciu, że ich emocje i potrzeby nie są traktowane poważnie. W wielu wypowiedziach pojawiał się motyw samotno- ści – doświadczenia bycia pozostawionym samemu sobie z problemem, bez osoby, do której można zwrócić się o pomoc. Szkoła pozostawała jednym z najczęściej powracających tematów. Młode osoby mówiły o silnej presji związanej z nauką, ocenami i oczekiwania- mi – z e strony zarówno nauczycieli, jak i rodziców. Wielu uczniów szukało wsparcia w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym, obawami przed nie- zaliczeniem sprawdzianów czy wątpliwościami dotyczącymi wyboru dalszej ścieżki edukacyjnej. W rozmowach pojawiały się także relacje o przemocy WYKRES 22. Liczba rozmów na czacie Dziecięcego Telefonu Zaufania w latach 2024– 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +20% +26% +41% -1% +2% -36% -30% -17% -16% -8% -3% +18% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 5.4 Okres świąteczny w Dziecięcym Telefonie Zaufania Z dużym niepokojem obserwowano wzmożoną intensywność kontaktów ze strony dzieci i młodzieży z Dziecięcym Telefonem Zaufania. W okresie świą- tecznym, tj. 24–26 grudnia 2025 r., konsultanci i konsultantki przeprowadzili rekordową liczbę rozmów. W porównaniu z analogicznym okresem roku 2024 liczba rozmów telefo- nicznych wzrosła ze 158 w 2024 r. do 433 w 2025 r., co oznacza wzrost o 174 proc. W przypadku kontaktów prowadzonych za pośrednictwem czatu odnotowano wzrost z 64 do 109, czyli o 70 proc. Największa liczba rozmów i czatów przypadała na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Między 24 a 26 grudnia przeprowadzono 8 interwencji ratujących życie lub zdrowie dzieci i młodzieży. Były one wynikiem poważnych zgłoszeń wyma- gających natychmiastowej reakcji. Wśród najczęściej poruszanych problemów dominowały trudności w radze- niu sobie z lękiem, poczucie samotności, myśli rezygnacyjne oraz konflikty i nieporozumienia z rodzicami. 84 Interwencje te dotyczyły rozmów, w których młode osoby deklarowały zamiar odebrania sobie życia, informowały o podejmowanych próbach samobójczych lub znajdowały się w sytuacjach bezpośrednio zagrażających ich bezpieczeństwu. Część zgłoszeń dotyczyła również przemocy domowej, przemocy rówieśniczej lub innych zdarzeń, w których istniało realne i natych- miastowe ryzyko dla zdrowia dziecka. WYKRES 24. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2023 i 2024 858 1 640 1 067 200 0 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +24% -35% Choć łączna liczba interwencji w 2025 r. była niższa niż w rekordowym pod tym względem roku 2024, skala podejmowanych działań nadal pozostaje bardzo wysoka. Każda interwencja oznaczała sytuację skrajnego kryzy- su, w którym dziecko znajdowało się w bezpośrednim zagrożeniu. Należy zauważyć, że liczba interwencji w 2025 r. jest znacząco wyższa niż w latach 2021–2023 (wzrost od 426 proc. do 24 proc.). rówieśniczej, dyskryminacji oraz nadużyciach ze strony kadry szkolnej. Dla części dzieci szkoła była nie tylko miejscem nauki, lecz także źródłem silnego napięcia i poczucia zagrożenia. Jednym z najczęściej poruszanych wątków było pogarszające się samo- poczucie psychiczne. Młode osoby mówiły o obniżonym nastroju, braku energii, trudnościach ze snem, poczuciu beznadziei. Niepokojąco często pojawiały się wątki samookaleczeń oraz myśli i zamiarów samobójczych. W takich sytuacjach konsultantki i konsultanci nie tylko towarzyszyli i udzie- lali wsparcia emocjonalnego, ale – gdy było to konieczne – podejmowali interwencje ratujące zdrowie i życie dzieci. Znaczącą część rozmów stanowiły także zgłoszenia dotyczące przemocy domowej. Dzieci opowiadały – wprost lub pośrednio – o doświadczeniach przemocy psychicznej i fizycznej ze strony najbliższych. Wiele z tych historii ujawniało długotrwałe poczucie zagrożenia i brak bezpiecznej przestrzeni w domu. Równolegle pojawiał się temat przemocy w środowisku cyfrowym – hejtu, wyśmiewania, nękania w mediach społecznościowych. Młodzi ludzie pytali, jak reagować na krzywdę, jak się bronić, gdzie szukać pomocy. W tych wyznaniach najmocniej wybrzmiewało jedno: młodzi ludzie potrze- bują dorosłych, którzy ich wysłuchają. Potrzebują przestrzeni do rozmo- wy, w której ich lęki i trudności nie zostaną umniejszone ani zlekceważone. Potrzebują poczucia, że ich emocje mają znaczenie, a ich głos – wartość. Za każdą rozmową stało dziecko lub nastolatek, który szukał bezpieczeństwa, zrozumienia i potwierdzenia, że jego doświadczenia i emocje mają znaczenie. Dziecięcy Telefon Zaufania pozostawał dla nich miejscem pierwszego kontak- tu – często jedynym, w którym mogli poczuć, że ktoś naprawdę ich słucha. 5.6 Interwencje ratujące życie lub zdrowie dzieci i młodzieży W 2025 r. podjęto 1 067 interwencji ratujących zdrowie lub życie dzieci i nastolatków kontaktujących się z Dziecięcym Telefonem Zaufania RPD zarówno telefonicznie, jak i poprzez czat. W 2024 r. miało miejsce 1 640 interwencji, a w 2023 r. – 858. Oznacza to, że w 2025 r. w stosunku do roku 2024 nastąpił spadek podejmowanych inter- wencji o 35 proc., ale nadal wzrost o 24 proc. w stosunku do roku 2023. 85 Interwencje te dotyczyły rozmów, w których młode osoby deklarowały zamiar odebrania sobie życia, informowały o podejmowanych próbach samobójczych lub znajdowały się w sytuacjach bezpośrednio zagrażających ich bezpieczeństwu. Część zgłoszeń dotyczyła również przemocy domowej, przemocy rówieśniczej lub innych zdarzeń, w których istniało realne i natych- miastowe ryzyko dla zdrowia dziecka. WYKRES 24. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2023 i 2024 858 1 640 1 067 200 0 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +24% -35% Choć łączna liczba interwencji w 2025 r. była niższa niż w rekordowym pod tym względem roku 2024, skala podejmowanych działań nadal pozostaje bardzo wysoka. Każda interwencja oznaczała sytuację skrajnego kryzy- su, w którym dziecko znajdowało się w bezpośrednim zagrożeniu. Należy zauważyć, że liczba interwencji w 2025 r. jest znacząco wyższa niż w latach 2021–2023 (wzrost od 426 proc. do 24 proc.). 86 WYKRES 26. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 146 123 97 106 79 61 66 67 75 80 84 83 WYKRES 27. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -80% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +34% -8% -22% -9% -42% -54% -57% -57% -50% -45 -46% -35% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 W wielu przypadkach konsultantki i konsultanci podejmowali działania w trybie natychmiastowym, alarmując odpowiednie służby, takie jak policja lub pogotowie ratunkowe. Interwencje te wymagały szczególnej uważności i profesjonalizmu, gdyż najczęściej wiązały się z deklaracją ze strony osoby młodej o chęci popełnienia samobójstwa. WYKRES 25. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 1 600 1 800 1 000 1 200 1 400 800 600 858 400 620 200 203 0 20212022 2023 1 640 1 067 2024 2025 TABELA 3. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2021–2024 RokLiczba interwencji Zmiana proc. w roku 2025 w stosunku do poprzednich lat 2021203+426% 2022620+72% 2023858+24% 20241640−35% 20251067 W 2025 r. konsultantki i konsultanci podejmowali średnio 89 interwencji miesięcznie. Najwięcej działań ratunkowych odnotowano na początku roku – w styczniu (146 interwencji) oraz w lutym (123 interwencje). Początek roku był więc okresem szczególnych działań interwencyjnych, wymagających szybkiej współpracy ze służbami ratunkowymi i instytucjami odpowiedzial- nymi za ochronę dzieci. W porównaniu do analogicznych miesięcy roku 2024 wzrost liczby interwencji nastąpił tylko w styczniu (o 34 proc.), natomiast w przypadku pozostałych miesięcy można było zaobserwować spadki. Najwyższe spadki odnotowano w lipcu i sierpniu (po 57 proc.) 87 WYKRES 26. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 146 123 97 106 79 61 66 67 75 80 84 83 WYKRES 27. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -80% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +34% -8% -22% -9% -42% -54% -57% -57% -50% -45 -46% -35% 20242025 Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 W wielu przypadkach konsultantki i konsultanci podejmowali działania w trybie natychmiastowym, alarmując odpowiednie służby, takie jak policja lub pogotowie ratunkowe. Interwencje te wymagały szczególnej uważności i profesjonalizmu, gdyż najczęściej wiązały się z deklaracją ze strony osoby młodej o chęci popełnienia samobójstwa. WYKRES 25. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 1 600 1 800 1 000 1 200 1 400 800 600 858 400 620 200 203 0 20212022 2023 1 640 1 067 2024 2025 TABELA 3. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2021–2024 RokLiczba interwencji Zmiana proc. w roku 2025 w stosunku do poprzednich lat 2021203+426% 2022620+72% 2023858+24% 20241640−35% 20251067 W 2025 r. konsultantki i konsultanci podejmowali średnio 89 interwencji miesięcznie. Najwięcej działań ratunkowych odnotowano na początku roku – w styczniu (146 interwencji) oraz w lutym (123 interwencje). Początek roku był więc okresem szczególnych działań interwencyjnych, wymagających szybkiej współpracy ze służbami ratunkowymi i instytucjami odpowiedzial- nymi za ochronę dzieci. W porównaniu do analogicznych miesięcy roku 2024 wzrost liczby interwencji nastąpił tylko w styczniu (o 34 proc.), natomiast w przypadku pozostałych miesięcy można było zaobserwować spadki. Najwyższe spadki odnotowano w lipcu i sierpniu (po 57 proc.) 88 W innych przypadkach interwencje polegały na pilnym zaangażowaniu szko- ły, instytucji pomocowych lub opiekunów, by zapewnić osobom młodym niezbędne wsparcie. Wszystkie te przypadki były następnie indywidualnie monitorowane przez zespoły specjalistów Biura RPD do czasu zabezpieczenia sytuacji młodej osoby. Wiele spraw miało swoją kontynuację przed sądem rodzinnym, gdzie interesu dziecka strzegli prawnicy Biura, w szczególności w ramach nowe- go Wydziału Interwencyjno-Prawnego działającego od września 2025 r. w strukturach Zespołu Dziecięcego Telefonu Zaufania. Praca Dziecięcego Telefonu Zaufania uświadamia, jak ogromne jest zapo- trzebowanie ze strony osób najmłodszych na profesjonalną i szybką pomoc. W tych najtrudniejszych momentach rozmowa staje się początkiem realnej pomocy. 6. Działalność w obszarze prawa rodzinnego i nieletnich 90 Rzecznik, w szczególności poprzez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich Biura RPD podejmował wiele działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do bycia wysłuchanym • art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na: kierowaniu do sądów uwag dotyczących konieczności i doniosłości prze- prowadzania wysłuchania dziecka w poszczególnych postępowaniach sądowych, zapewnienia dziecku realnej możliwości wypowiedzenia się, jak również na akcentowaniu znaczenia stanowiska dziecka dla treści podejmo- wanych rozstrzygnięć procesowych. Rzecznik sprawował ponadto nadzór nad prawidłowością przeprowadzania wysłuchania dziecka oraz poszanowa- niem jego dobrostanu w toku czynności sądowych. 2) prawa dziecka do wychowania w rodzinie i kontaktów z rodzicami • art. 18, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9, art. 18 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie były realizowane w szczególności w toku postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej, kontaktów dzieci z rodzicami i osobami bliskimi, rozstrzygnięć w istotnych sprawach dziecka, a także w sprawach o wydanie i przymusowe odebranie dziecka, jak również o zagrożenie nakazaniem zapłaty oraz nakazanie zapłaty wobec nierealizo- wania kontaktów. 3) prawa dziecka do ochrony przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i zaniedbaniem • art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy: o wydanie zarządzeń opiekuńczych, umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej, zakaz kontaktów, jak również o ograniczenie albo pozba- wienie władzy rodzicielskiej. 4) prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych • art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy o ustalenie obowiązku alimentacyjnego, jego podwyższenie lub obniżenie. 91 5) prawa dziecka do ochrony przed demoralizacją • art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 40 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika Praw Dziecka podejmowane w tym zakresie obejmowa- ły sprawy o czyn karalny, demoralizację oraz o urlopowanie nieletnich. 6) prawa dziecka do życia prywatnego, rodzinnego, domowego • art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 16 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym obszarze Rzecznik realizował działania w sprawach dotyczą- cych ochrony wizerunku małoletnich oraz zakresu informacji udostępnianych w mediach społecznościowych przez rodziców w toku postępowań sądowych. 7) prawa dziecka pozbawionego środowiska rodzinnego do szczególnej opieki i pomocy władz publicznych w kontekście oddziaływań wycho- wawczych, wsparcia psychologicznego i pedagogicznego • art. 72 ust. 2, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9 ust. 1, art. 20 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie koncentrowały się na sytuacji dzieci i nastolatków w instytucjonalnej pieczy zastępczej, a także zapewnieniu im niezbędnego wsparcia celem ustabilizowania trudnej sytuacji, w której się znalazły, objęcia niezbędną pomocą psychologiczną, pedagogiczną, mery- toryczną i organizacyjną. Rzecznik, w ramach przysługujących mu ustawo- wych kompetencji 22 , opiniował też wnioski o powołanie nowych placówek opiekuńczo-wychowawczych. 8) prawa dziecka do zachowania tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwi- ska, stosunków rodzinnych • art. 8 Konwencji o prawach dziecka. Działania podejmowane przez Rzecznika dotyczyły w tym zakresie spraw zarówno o ustalenie, jak i zaprzeczenie ojcostwa. Rzecznik podejmował szeroki zakres działań zmierzających do ochrony dobra dziecka, w tym poprzez interwencje indywidualne, ale także syste- mowe. Działania te realizowane były za pośrednictwem Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich. 22 Ustawa o RPD przywołana wcześniej. 92 Rozpoznawanie skarg i wniosków składanych przez obywateli, tj. rodziców, jak również opiekunów prawnych, a niekiedy i przez same dzieci skutkowało najczęściej podjęciem interwencji indywidualnych. Zadania podejmowane przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. dotyczyły przede wszystkim następujących obszarów: Władza rodzicielska Tematem zgłoszeń kierowanych do Rzecznika była zazwyczaj kwestia spra- wowania władzy rodzicielskiej, w tym jej pozbawienia, ograniczenia, ale także zawieszenia. Ponadto zgłoszenia koncentrowały się wokół realizacji kontak- tów dzieci z rodzicami i osobami bliskimi, jak również rozstrzygnięć w istot- nych sprawach dziecka, przykładowo: wyrażenia zastępczej zgody przez sąd na zapisanie dziecka do placówki szkolnej czy podjęcia przez nie leczenia. Piecza zastępcza Działania Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich skupiały się także na spra- wach o umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej w wyniku stosowanej wobec nich przemocy domowej, sprawowania przez rodziców czy też opiekunów faktycznych niewłaściwej opieki, a także sytuacji opiekuńczo-wychowawczej niezgodnej z dobrem dzieci. W przypadku zaistnienia ku temu podstaw Rzecznik składał zawiadomienia do właściwych organów w celu podjęcia przez nie czyn- ności zgodnie z posiadanymi kompetencjami, tj. sądów, prokuratur, jednostek Policji, jak również instytucji pomocy społecznej. Rzecznik angażował do współ- pracy szeroki zakres instytucji celem zabezpieczenia dobra dziecka. Udział w postępowaniach sądowych W sytuacji stwierdzenia braku respektowania praw dzieci Rzecznik zgła- szał swój udział w prowadzonych postępowaniach sądowych i uczest- niczył w rozprawach prowadzonych w sądach na terenie całej Polski. Podejmowane były czynności procesowe, w tym składane były wnioski dowodowe i wnioski o wysłuchanie małoletnich, w celu zabezpieczenia sze- roko pojętego dobra dziecka na każdym etapie postępowania. 93 Analiza przepisów prawa rodzinnego i działania systemowe Działania Rzecznika Praw Dziecka podejmowane w 2025 r. skupiały się także na weryfikowaniu obowiązujących przepisów prawa rodzinnego oraz ich stosowania w realiach danego przypadku. Na podstawie dokonywanych przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich analiz przygotowane zosta- ły projekty wystąpień generalnych Rzecznika do instytucji państwowych, w których zgłaszana była potrzeba wprowadzenia zmian systemowych w zakresie ochrony praw dziecka. Sprawy prowadzone w trybie Konwencji haskiej Istotnym obszarem działań były również sprawy prowadzone w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę 23 . Rzecznik Praw Dziecka, kierując się naczelną zasadą dobra dziecka, czuwał nad realizacją celu Konwencji, jakim jest zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych lub zatrzymanych oraz zapew- nienie poszanowania praw do opieki i odwiedzin, określonych przez ustawo- dawstwo poszczególnych państw. Powyższe czynności odbywały się przy jednoczesnej weryfikacji przez Rzecznika Praw Dziecka, czy zachodzą okoliczności przemawiające za odmową zarządzenia wydania dziecka, w tym w szczególności czy wykazano, że: 1) osoba, instytucja lub organizacja opiekująca się dzieckiem faktycznie nie wykonywała prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zatrzymania albo zgodziła się lub później wyraziła zgodę na wyjazd lub pozostanie dziecka za granicą; 2) istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizycz- ną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia; 3) dziecko sprzeciwia się powrotowi oraz osiągnęło wiek i stopień dojrzało- ści, przy którym właściwe jest uwzględnienie jego opinii; 4) dziecko przystosowało się już do nowego środowiska w sytuacji, gdy w chwili wpłynięcia wniosku do władzy sądowej lub administracyjnej 23 Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze z dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 108 poz. 528). 94 WYKRES 29. Liczba spraw ogółem w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 5 084 7 118 7 511 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 202320242025 +48% +6% 6.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. 1) Działania w zakresie spraw indywidualnych, dotyczących kontak- tów małoletnich z rodzicami i osobami bliskimi, władzy rodzicielskiej i rozstrzygnięć w istotnych sprawach dziecka: a) rozpatrywanie skarg i wniosków składanych przez obywateli – rodziców, opiekunów prawnych, członków rodzin generacyjnych dzieci, a także przez dzieci oraz zgłoszeń anonimowych wskazujących na istnienie zagrożenia dobra dziecka; b) monitorowanie przebiegu postępowań sądowych, w tym analiza akt sądowych oraz ocena prawidłowości orzeczeń sądowych i rozstrzygnięć wydawanych przez inne organy państwowe; c) wnioskowanie o objęcie prowadzonych postępowań nadzorem prezesów sądów lub Ministra Sprawiedliwości; d) kierowanie wniosków o wgląd w sytuację dzieci do właściwych sądów; e) zgłaszanie udziałów w postępowaniach sądowych na prawach prokura- tora, udział w rozprawach, składanie wniosków dowodowych, stanowisk procesowych oraz środków zaskarżenia; umawiającego się Państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres dłuższy niż rok; W tym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na zwracaniu sądom uwagi na potrzebę i wagę niezwłocznego rozpatrywania spraw toczących się w trybie tzw. Konwencji haskiej oraz przeprowadzenia wysłuchania dziecka, zapewnienia mu możliwości wypowiedzenia się oraz wyjaśniania znaczenia tego głosu dla podejmowanych rozstrzygnięć procesowych. Rzecznik moni- torował również prawidłowość przeprowadzenia wysłuchania, wyrażając potrzebę dbałości o zachowanie dobrostanu dziecka w toku wykonywa- nych czynności. Rzecznik zwracał się także do sądów o zasięganie dowodów z opinii biegłych, a także zachęcał strony postępowania do podjęcia próby polubownego załatwienia sporu, także w oparciu o mediację. Do Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 6 257 nowych spraw. W analogicznym okresie 2024 r. wpły- nęło ich 5 160, co oznacza wzrost liczby spraw o 21 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 3 938 spraw, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastą- pił wzrost liczby spraw o 59 proc. WYKRES 28. Liczba spraw nowych w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 938 5 160 6 257 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +21% +59% Łącznie w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. było prowadzonych 7 511 spraw (1 254 sprawy z lat ubiegłych oraz 6 257 spraw nowych). W 2024 r. łączna liczba prowadzo- nych spraw wyniosła 7 118 (1 958 spraw kontynuowanych oraz 5 160 nowych), co oznacza wzrost w 2 025 r. o 6 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 5 084 sprawy, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 48 proc. 95 WYKRES 29. Liczba spraw ogółem w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 5 084 7 118 7 511 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 202320242025 +48% +6% 6.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. 1) Działania w zakresie spraw indywidualnych, dotyczących kontak- tów małoletnich z rodzicami i osobami bliskimi, władzy rodzicielskiej i rozstrzygnięć w istotnych sprawach dziecka: a) rozpatrywanie skarg i wniosków składanych przez obywateli – rodziców, opiekunów prawnych, członków rodzin generacyjnych dzieci, a także przez dzieci oraz zgłoszeń anonimowych wskazujących na istnienie zagrożenia dobra dziecka; b) monitorowanie przebiegu postępowań sądowych, w tym analiza akt sądowych oraz ocena prawidłowości orzeczeń sądowych i rozstrzygnięć wydawanych przez inne organy państwowe; c) wnioskowanie o objęcie prowadzonych postępowań nadzorem prezesów sądów lub Ministra Sprawiedliwości; d) kierowanie wniosków o wgląd w sytuację dzieci do właściwych sądów; e) zgłaszanie udziałów w postępowaniach sądowych na prawach prokura- tora, udział w rozprawach, składanie wniosków dowodowych, stanowisk procesowych oraz środków zaskarżenia; umawiającego się Państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres dłuższy niż rok; W tym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na zwracaniu sądom uwagi na potrzebę i wagę niezwłocznego rozpatrywania spraw toczących się w trybie tzw. Konwencji haskiej oraz przeprowadzenia wysłuchania dziecka, zapewnienia mu możliwości wypowiedzenia się oraz wyjaśniania znaczenia tego głosu dla podejmowanych rozstrzygnięć procesowych. Rzecznik moni- torował również prawidłowość przeprowadzenia wysłuchania, wyrażając potrzebę dbałości o zachowanie dobrostanu dziecka w toku wykonywa- nych czynności. Rzecznik zwracał się także do sądów o zasięganie dowodów z opinii biegłych, a także zachęcał strony postępowania do podjęcia próby polubownego załatwienia sporu, także w oparciu o mediację. Do Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 6 257 nowych spraw. W analogicznym okresie 2024 r. wpły- nęło ich 5 160, co oznacza wzrost liczby spraw o 21 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 3 938 spraw, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastą- pił wzrost liczby spraw o 59 proc. WYKRES 28. Liczba spraw nowych w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 938 5 160 6 257 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +21% +59% Łącznie w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. było prowadzonych 7 511 spraw (1 254 sprawy z lat ubiegłych oraz 6 257 spraw nowych). W 2024 r. łączna liczba prowadzo- nych spraw wyniosła 7 118 (1 958 spraw kontynuowanych oraz 5 160 nowych), co oznacza wzrost w 2 025 r. o 6 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 5 084 sprawy, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 48 proc. 96 f) wnioskowanie o wydanie przez sąd zarządzeń opiekuńczych, w tym zobowiązania rodziców do odbycia warsztatów rodzicielskich, terapii indywidualnych, terapii rodzinnych oraz zapewnienia dzieciom stałej pomocy psychologicznej/psychoterapeutycznej czy psychiatrycznej; g) zwracanie uwagi na doniosłość uwzględniania stanowiska dzieci w wydawaniu rozstrzygnięć dotyczących ich sytuacji opiekuńczo-wycho- wawczej w prowadzonych postępowaniach sądowych oraz monitoro- wanie prawidłowości przeprowadzenia wysłuchania dzieci w kontekście obowiązujących przepisów prawa; h) współpraca z sądami w zakresie udzielania informacji w sprawach doty- czących dzieci, będących przedmiotem postępowań sądowych; i) współpraca z zespołami kuratorskiej służby sądowej w zakresie udziela- nia informacji o przebiegu nadzoru nad wykonywaniem przez rodziców władzy rodzicielskiej; j) współpraca m.in. z ośrodkami pomocy społecznej, powiatowymi centra- mi pomocy rodzinie, z placówkami edukacyjnymi oraz z Policją. 2) Działania w zakresie sytuacji dzieci przebywających w pieczy zastępczej: a) analiza akt sądowych i monitorowanie postępowań w zakresie umiesz- czania dzieci w pieczy zastępczej oraz ocena prawidłowości wydawanych orzeczeń; b) weryfikowanie indywidualnych zgłoszeń dotyczących stosowania przemocy wobec dzieci w pieczy zastępczej; c) monitorowanie stanu pieczy zastępczej w Polsce; d) interweniowanie w przypadkach braku możliwości umieszczenia dziec- ka w pieczy zastępczej, pomimo wydania stosownego postanowienia sądu, poprzez kierowanie wystąpień o objęcie sprawy nadzorem oraz udzielenie wyjaśnień do wojewodów, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz przewodniczących rad powiatów, a także współpracę z powiatowymi centrami pomocy rodzinie i analizę przyczyn braku miejsc w pieczy zastępczej na terenie danego powiatu; e) interweniowanie w przypadkach przekraczania ustawowej liczby dzieci umieszczanych w zawodowych rodzinach zastępczych lub rodzinnych domach dziecka; f) interweniowanie w przypadkach rozdzielania rodzeństw poprzez umiesz- czenie w kilku rodzinach zastępczych lub instytucjonalnych formach pieczy zastępczej; 97 g) interweniowanie w sprawach umieszczenia małoletnich w domu pomo- cy społecznej i zakładzie opiekuńczo-leczniczym, gdy główną przesłanką umieszczenia był brak miejsca w pieczy zastępczej; h) weryfikacja działalności pracy wojewódzkich zespołów monitorowania sytuacji w pieczy zastępczej, powołanych ze względu na kryzysową sytu- ację pieczy zastępczej w Polsce; i) podejmowanie działań systemowych w zakresie systemu pieczy zastęp- czej poprzez zwrócenia się do właściwego ministerstwa, w szczególności do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. zgłaszanie dzieci do ośrodków adopcyjnych, umieszczanie dzieci w domach pomo- cy społecznej i zakładach opiekuńczo-leczniczych, sytuacji dzieci uro- dzonych przez małoletnie matki). 3) Działania, w tym podejmowanie spraw z urzędu, na podstawie informa- cji zgłaszanych m.in. przez małoletnich za pośrednictwem Dziecięcego Telefonu Zaufania, przekazywanych przez Komendę Główną Policji oraz pochodzących z doniesień medialnych: a) występowanie do poszczególnych jednostek Policji o udostępnienie danych osobowych dzieci celem podjęcia kolejnych czynności; b) kierowanie wniosków o wgląd w sytuację dzieci do właściwych sądów rodzinnych; c) współpracę z sądami oraz organami ścigania w zakresie udzielenia infor- macji w sprawach już się toczących i dotyczących dzieci; d) współpracę z ośrodkami pomocy społecznej oraz placówkami edu- kacyjnymi w zakresie udzielenia informacji o rodzinie dzieci, w tym o dotychczasowym sposobie jej funkcjonowania, prawidłowości wykonywania władzy rodzicielskiej, ewentualnych zaniedbaniach opiekuńczo-wychowawczych; e) zwracanie się do władz gminy, na terenie której doszło do niepokojącego zdarzenia z prośbą o wskazanie, czy na danym terenie podjęto i wdrożo- no działania mające zapobiegać występowaniu nieprawidłowości oraz ustalić, jakie działania podjęto na skutek zaistnienia zdarzenia. 4) Działania w sytuacjach nieprawidłowości w zakresie przeprowadzania przymusowych odbiorów dzieci: a) analiza indywidualnych skarg związanych z przeprowadzeniem czynno- ści przymusowego odebrania dziecka i ocena aktualnie obowiązujących przepisów w tym zakresie; 98 b) zwracanie się do jednostki Policji, której funkcjonariusze uczestniczyli w przymusowym odbiorze dziecka o przesłanie notatek sporządzonych z czynności; c) współpraca z właściwym sądem rejonowym, analiza notatek sporządzo- nych z czynności przymusowego odebrania dziecka; d) kierowanie do kuratorów okręgowych wniosków o zbadanie, w trybie nadzoru, przebiegu czynności przymusowego odebrania dziecka; e) sporządzanie skarg na czynności przymusowego odebrania dziecka, w których wskazywano na wątpliwości co do prawidłowości ich prze- prowadzenia – w szczególności dotyczące liczby osób uczestniczących w odbiorze oraz braku zapewnienia dziecku bezpośredniego dostępu do opieki medycznej i psychologicznej; f) kierowanie wniosków do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o zbadanie spraw, w których doszło do nieprawidłowości w zakresie przeprowadza- nia czynności przymusowego odebrania dziecka; g) zwracanie uwagi na niezgodność z dobrem dziecka przeprowadzania czyn- ności przymusowego odebrania dziecka na terenie placówek oświatowych. 5) Działania w zakresie spraw indywidualnych dotyczących demoralizacji i czynów karalnych: a) badanie, czy działania podejmowane przez instytucje takie, jak szkoły, sądy czy placówki resocjalizacyjno-wychowawcze są zgodne z interesem dziecka i zapewniają odpowiednią ochronę jego praw; b) podejmowanie interwencji w sprawach dotyczących dzieci, które mogą być zagrożone demoralizacją, w tym występowanie do odpowiednich instytucji (sądów, organów ścigania, szkół) o podjęcie działań ochron- nych i wychowawczych; c) współpraca z instytucjami odpowiedzialnymi za zapobieganie, zwalcza- nie demoralizacji i dążenie do tego, by system prawny koncentrował się na wychowawczym, a nie represyjnym podejściu do nieletnich; d) analiza akt oraz zgłaszanie udziału w postępowaniach sądowych doty- czących nieletnich, na prawach prokuratora. 6) Działania w zakresie spraw toczących się w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę: a) rozpatrywanie wniosków składanych przez rodziców, opiekunów prawnych, osoby trzecie, instytucje rządowe i pozarządowe, w tym 99 wskazywanie zakresu możliwych działań Rzecznika oraz sygnalizowanie o możliwych do podjęcia działaniach za granicą; b) zgłaszanie udziałów w postępowaniach sądowych na prawach prokura- tora oraz udział w rozprawach, podczas których prezentowana jest argu- mentacja prawna i faktycznie wspierająca dobro małoletnich, a także czuwanie nad respektowaniem praw dzieci, zadawanie pytań stronom, świadkom i biegłym, zgłaszanie wniosków dowodowych oraz prezento- wanie stanowiska; c) dokonywanie oceny prawidłowości orzeczeń sądowych, a jeśli wymaga tego dobro dziecka – wniesienie w zależności od etapu postępowania apelacji, skargi kasacyjnej, skargi nadzwyczajnej, czy wniosku o wstrzy- manie wykonania prawomocnego orzeczenia; d) sygnalizowanie konieczności uwzględniania opinii dzieci w postępowa- niach sądowych w sprawach, które ich bezpośrednio dotyczą; e) zachęcanie stron postępowań do korzystania z mediacji jako rozwiązania sprzyjającego osiągnięciu trwałego i satysfakcjonującego porozumienia, uwzględniającego dobro dziecka. 6.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 1) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące orzeka- nia o alimentach w wyroku rozwodowym W wystąpieniu generalnym 24 skierowanym do Ministra Sprawiedliwości z 9 stycznia 2025 r. Rzecznik zwrócił się z wnioskiem o rozważenie zainicjowa- nia zmian legislacyjnych, zmierzających do umożliwienia sądowi, w ramach wyroku rozwodowego, określenia momentu powstania obowiązku alimenta- cyjnego na dzień wniesienia pozwu. Rzecznik opisał aktualne regulacje, zgodnie z którymi w wyroku orzekającym rozwód, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosz- tów utrzymania i wychowania dziecka. Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie 24 ZRN.441.1716.2024. 100 dotyczące wysokości zobowiązania alimentacyjnego jest więc skuteczne na przyszłość od daty prawomocności tego wyroku. Tej niekorzystnej sytuacji małoletnich nie koryguje prawo ubiegania się o wydanie postanowienia zabezpieczającego świadczenie alimentacyjne na czas trwającego postępowania, bowiem świadczenia orzekane w tym trybie są zazwyczaj niższe od świadczeń orzekanych w wyroku końcowym. W przypadku natomiast zobowiązań alimentacyjnych, które są dochodzone sądowo na innej drodze niż w ramach procesu rozwodowego, sąd na wnio- sek stron może orzec o powstaniu roszczenia od dnia wniesienia pozwu. W rezultacie wyrok obejmuje świadczenie alimentacyjne w wysokości skumulowanych świadczeń okresowych przypadających za cały czas postę- powania sądowego. Rzecznik w wystąpieniu do Ministra Sprawiedliwości zasugerował opraco- wanie zmiany w zakresie art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) poprzez dodanie po § 1b nowej jednostki redakcyjnej § 1c w brzmieniu: „Na wniosek jednego z małżonków sąd orzekając w jakiej wysokości każdy z mał- żonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka może w wyroku orzekającym rozwód określić, iż zobowiązanie to powstaje od dnia wniesienia pozwu”. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 9 stycznia 2025 r., w związku z czym 14 maja 2025 r. wystąpił o przekazanie informacji o podjętych działaniach. W odpowiedzi 25 z 22 sierpnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że w tym temacie wypowiedziała się Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego, której stanowisko jest tożsame ze stanowiskiem Ministerstwa. Komisja podkreśliła, że aktualnie obowiązujące przepisy zapewniają realne możliwości zabezpieczenia interesów dziecka w toku postępowania roz- wodowego, w szczególności poprzez instytucję zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego z art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), skutecznie funkcjonującą w praktyce sądowej. Zmiana art. 58 k.r.o. w postu- lowanym kierunku, choć mająca na celu ochronę dziecka, mogłaby naruszyć systemową spójność prawa rodzinnego i cywilnego procesowego. Jednocześnie Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego zarekomendowała szersze propagowanie i stosowanie instytucji zabezpieczenia alimentacyjne- go w toku postępowania rozwodowego, a także rozważenie zmian w zakre- sie uprawnień sądów do działania z urzędu w kontekście zabezpieczenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci. 25 DSRiN-VII.053.4.2025. 101 2) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące przeprowadza- nia przymusowych odbiorów dzieci na terenie placówek edukacyjnych W wystąpieniu generalnym 26 do Ministra Edukacji z 30 stycznia 2025 r. Rzecznik zwrócił się o przekazanie stanowiska oraz informacji o podejmowa- nych działaniach odnośnie kwestii przeprowadzania przymusowych odbio- rów dzieci na terenie placówek edukacyjnych. W odpowiedzi 27 z 10 marca 2025 r. Minister Edukacji poinformował, że Ministerstwo Edukacji Narodowej, w trybie roboczym, wniosło uwagi do projektów wytycznych procedur dla kuratorów sądowych i zaleceń dla psychologów, dotyczących przymusowych odbiorów dzieci, które zostały opracowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W ocenie Ministra Edukacji zasadne jest, by jednostki systemu oświaty były rozważane dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwości odbioru dziecka przez kuratora sądowe- go. Z uwagi na szczególny charakter działalności przedszkoli, szkół i placó- wek, Minister Edukacji zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o rozważenie zmiany przepisu art. 598 9 k.p.c. i wyłączenie jednostek systemu oświaty z procedury przymusowego odbioru dziecka. Wbrew treści odpowiedzi do Rzecznika, w trakcie konsultacji międzyresor- towych, przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej wyrazili pogląd, że w niektórych sytuacjach odebranie dziecka z placówki edukacyjnej jest uzasadnione. Ze względu na sprzeczne stanowiska przedstawicieli resortu z odpowiedzią do RPD, pismem 28 z 21 kwietnia 2025 r., Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji o przekazanie informacji, czy podtrzymuje swoje wcze- śniejsze stanowisko i postuluje wyłączenie jednostek systemu oświaty z pro- cedury przymusowego odbioru dziecka. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na pismo z 21 kwietnia 2025 r. W związku z tym pismem 29 z 8 lutego 2026 r. zwrócił się ponownie do Ministra Edukacji o wskazanie ostatecznego stanowiska. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra ds. Równości oraz do Ministra Zdrowia dotyczące udziału przedstawicieli zawodów medycznych przy interwencyjnym odebraniu dziecka w przypadku przemocy domowej W wystąpieniu generalnym 30 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra ds. Równości z 10 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił się o poinfor- mowanie o podjętych pracach legislacyjnych celem doprecyzowania, 26 ZOM.422.2.2025. 27 DWP-WWO.4017.4.2025. 28 ZOM.422.2.2025. 29 ZOM.422.2.2025. 30 ZOM.422.1.2025. 102 skąd powinien być wezwany przedstawiciel zawodu medycznego w razie konieczności interwencyjnego odebrania dziecka przez pracownika socjal- nego na podstawie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Zagadnienie zostało podjęte na skutek informacji uzyskiwanych z ośrod- ków pomocy społecznej, że brak jest przepisów regulujących udział przed- stawicieli zawodów medycznych przy odebraniu dziecka, a jednocześnie Ministerstwo Zdrowia nie uznaje tych spraw jako bezpośrednie zagroże- nie życia lub zdrowia, które uzasadnia wezwanie zespołów ratownictwa medycznego. W piśmie 31 z 28 lutego 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że kwestie dotyczące trybu postępowania w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia dziecka w związku z przemocą domową, leżą we właści- wości Departamentu do spraw Równego Traktowania w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jednocześnie Minister poinformował o działaniach zmierza- jących do poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej, a co za tym idzie zapewnienia bezpieczeństwa i domu wszystkim dzieciom, które zostały pozbawione pieczy ze strony rodziców. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi ze strony Ministra ds. Równości na wystą- pienie generalne z 10 lutego 2025 r. W wystąpieniu generalnym 32 z 20 września 2025 r. skierowanym do Ministra Zdrowia, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz do Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rzecznik zwrócił się o wskaza- nie, czy podjęto działania zmierzające do doprecyzowania, z jakimi jed- nostkami systemu ochrony zdrowia lub osobami wykonującymi zawód medyczny – działającymi w ramach indywidualnej lub grupowej praktyki – powinien współpracować pracownik socjalny w trakcie interwencyjnego odebrania dziecka. W odpowiedzi 33 z 3 października 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że pojawiły się problemy dotyczące nadmiaro- wego wykorzystywania zespołów ratownictwa medycznego w czynnościach wynikających z art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Ponadto Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że podziela stanowisko Rzecznika: kwestie te należy uregulować w sposób jasny i klarowny w przepisach prawa właściwych dla systemu ochrony zdrowia. Jednocześnie Minister zadeklarowała udział w pracach nad stworzeniem optymalnych rozwiązań, których celem będzie zapewnienie bezpieczeństwa małoletnim. 31 DD-I.55.150.15.2025. 32 ZOM.422.1.2025. 33 DPS-XI.4110.8.2025. 103 W piśmie 34 z 27 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował Rzecznika Praw Dziecka, że w pełni zgadza się co do nieprecyzyjności art. 12a Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej 35 . Powyższe, w ocenie Ministra, utrudnia skuteczną współpracę instytucji stojących na straży dobra dziecka i udzielających mu niezbędnej pomocy. Minister wskazał też, że w porozumieniu z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów są prowadzone działania na rzecz wdrożenia odpowiednich rozwiązań. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi od Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów na wystąpienie generalne z 20 września 2025 r. W związku z tym 21 grudnia 2025 r. skierowano ponowne pismo o przekazanie informacji odnośnie stanu prac nad projektem nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej lub innych przepisów w opisanym zakresie. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi od Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów również na pismo z 21 grudnia 2025 r. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie włączenia dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej do grupy świadczeniobiorców uprawnionych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością W wystąpieniu generalnym 36 z 6 marca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia o podjęcie działań na rzecz zmiany obowiązujących przepi- sów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez włączenie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej do grupy świadczeniobiorców uprawnionych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością. W odpowiedzi 37 z 19 marca 2025 r. Minister Zdrowia stwierdził, że nie znajduje podstaw do różnicowania dostępu do świadczeń dzieci tylko z tego powodu, że przebywają w rodzinie zastępczej. W ten sposób ograniczałyby dostęp do świadczeń innym dzieciom, a o kolejności dostępu powinien decydować wyłącznie stan zdrowia. Zawarta w kolejnym piśmie z 21 maja 2025 r. dalsza argumentacja przyto- czona przez Rzecznika, w tym wskazanie na art. 20 ust. 1 Konwencji o pra- wach dziecka, który stanowi, że „dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochro- ny i pomocy ze strony państwa” spowodowała zmianę stanowiska Ministra Zdrowia. 34 RZPP.63.30.2025. 35 Dz. U. z 2024 r. poz. 1673. 36 ZRN.422.2.2025. 37 DLU.054.24.2025. 104 W piśmie 38 z 2 lipca 2025 r. Minister poinformował, że podjął współpracę z Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w celu przyznania dzieciom umieszczonym w pieczy zastępczej tego prawa. Sprawa pozostaje w zainteresowaniu Rzecznika. 5) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie sytu- acji prawnej dzieci w pieczy zastępczej, których matki uzyskują pełnoletniość. W wystąpieniu generalnym 39 do Ministra Sprawiedliwości z 12 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na odrębne praktyki sądów dotyczące umieszczania w pieczy dzieci, których matki osiągają pełnoletniość. Część sądów rodzinnych uznaje, że małoletnia matka, z chwilą osiągnię- cia pełnoletniości, nabywa pełnię władzy rodzicielskiej, w tym prawo do opieki nad dzieckiem, które dotąd umieszczone było w pieczy zastępczej. W związku z tym jest uprawniona do natychmiastowego odbioru dziecka z pieczy zastępczej. Postanowienie o umieszczeniu małoletniego w pie- czy zastępczej zostało bowiem wydane w postępowaniu toczącym się bez jej udziału (ponieważ była wówczas również osobą małoletnią), a jako rodzic mający pełnię władzy rodzicielskiej może samodzielnie decydować o dziecku. Stosowana jest jednak przez sądy rodzinne również inna interpretacja prze- pisów, zgodnie z którą matka, z chwilą osiągnięcia pełnoletniości, co prawda nabywa pełnię władzy rodzicielskiej, ale postanowienie o umieszczeniu jej małoletniego dziecka w pieczy zastępczej pozostaje aktualne. Dotyczy ono bowiem małoletniego, a jedynie sama matka dziecka (już jako osoba pełno- letnia) staje się uprawniona do złożenia do sądu wniosku o uchylenie posta- nowienia umieszczającego jej dziecko w pieczy zastępczej. Rzecznik zaapelował o weryfikację linii orzeczniczej sądów opiekuńczych w tym zakresie oraz podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości działań, których celem byłoby doprowadzenie do ujednolicenia orzecznictwa. W odpowiedzi 40 z 30 kwietnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że zwrócił się do prezesów sądów apelacyjnych o dokonanie analizy orzecznictwa w sygnalizowanym zakresie w podległych sądach rodzinnych i poinformowanie Ministra o ich wynikach. 38 DLU.054.24.2025.EW.2. 39 ZRN.420.5.2025. 40 DSRiN-II.053.7.2025. 105 Pismem 41 z 12 marca 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o przedstawienie wyników prowadzonych analiz oraz informację o podjętych działaniach w celu ujednolicenia orzecznictwa. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące przekazywania dokumentacji dziecka przy przyjęciu go do młodzieżo- wego ośrodka wychowawczego W wystąpieniu generalnym 42 do Ministra Sprawiedliwości z 20 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na brak regulacji prawnych wskazujących, jaka konkretnie dokumentacja powinna być przekazywana młodzieżowe- mu ośrodkowi wychowawczemu przy przyjęciu wychowanka do placówki. Powoduje to, że w większości przypadków jedyna dokumentacja, jaka jest dołączana przed przyjęciem nieletniego do ośrodka, to skierowanie i posta- nowienie sądu. Sytuacja ta utrudnia zapewnienie wychowankom właściwej pomocy, gwarantującej im skuteczną resocjalizację i poprawę sytuacji, w tym wdrożenia pracy terapeutycznej. W ocenie Rzecznika zachodzi pilna koniecz- ność podjęcia działań, mających na celu zapewnienie właściwej pomocy i wsparcia w procesie resocjalizacji. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 20 kwietnia 2025 r. 7) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie braku przekazywania zapadłych postanowień do ośrodków adopcyjnych W wystąpieniu generalnym 43 do Ministra Sprawiedliwości z 21 kwietnia 2025 r. Rzecznik poinformował o dostrzeganych przypadkach naruszania obowiązku wprowadzonego dyspozycją art. 578 § 2 k.p.c., czyli przesłania przez sąd w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, odpisu postanowienia do właściwego ośrodka adopcyjnego, prowadzącego wojewódzki bank danych o dzieciach oczekujących na przysposobienie. Do Rzecznika docierają sygnały, że sądy nie w pełni stosują się do treści art. 578 § 2 k.p.c. W ramach prac Biura RPD odnotowano sprawy, w których postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej nie były wysyłane do ośrodka adopcyjnego przez wiele tygodni, a nawet miesięcy, co opóźniało wszczęcie procedury. W ocenie Rzecznika jest to poważne uchybienie, które skutkuje wydłużeniem czasu oczekiwania dzieci na adopcję. W konsekwencji prowadzi to do opóź- nień w zabezpieczeniu dziecku prawidłowo funkcjonującego środowiska 41 ZOM.401.2.2026. 42 ZRN.422.3.2025. 43 ZRN.422.4.2025. 106 rodzinnego. Zdaniem RPD powinny niezwłocznie zostać podjęte działania, mające na celu uregulowanie w tym zakresie praktyki sądowej. W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się z prośbą o podjęcie dzia- łań w celu wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości i uwrażliwienie sędziów orzekających w sprawach rodzinnych na potrzeby dzieci pozo- stawionych bez opieki ze strony najbliższych, oczekujących na możliwość poznania rodziny adopcyjnej. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 21 kwietnia 2025 r. W związku z tym, pismem 44 z 12 marca 2026 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o przekazanie informacji o dokonanych ustaleniach i działa- niach podjętych w przedstawionej przez Rzecznika sprawie. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Zdrowia oraz do wojewodów, doty- czące nieprawidłowości w zakresie umieszczania dzieci w domu pomo- cy społecznej czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym W wystąpieniu generalnym 45 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Zdrowia oraz do wojewodów z 21 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na zaobserwowane nieprawidłowe działania instytucji, podejmowane w obszarze zapewnienia miejsc pobytu dzieciom pozbawionym opieki i wychowania rodziców. W ocenie Rzecznika ustawodawca powinien wprowadzić do porządku prawnego przepisy nakładające na sądy obowiązek zasięgania wiadomości specjalnych przed wydaniem orzeczenia o umieszczeniu dziecka w domu pomocy społecznej czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Przepisy proce- duralne powinny wprowadzać obligatoryjny obowiązek dopuszczania przez sądy dowodu z opinii biegłego czy biegłego ad hoc potrzebnej specjal- ności, celem potwierdzenia przez specjalistę z zakresu medycyny, czy stan zdrowia dziecka wymaga opieki w specjalistycznej instytucji. Nie wszystkie problemy zdrowotne dziecka uniemożliwiają sprawowanie nad nim opieki w warunkach domowych z zapewnieniem dostępu do specjalistycznego leczenia. W udzielonych odpowiedziach Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 46 (31 października 2025 r.) oraz Minister Sprawiedliwości 47 (6 czerwca 2025 r.) poinformowali o podjęciu działań zmierzających do uregulowania poruszo- nych przez Rzecznika kwestii. Minister Zdrowia, w odpowiedzi 48 z 29 maja 44 ZOM.401.3.2026. 45 ZOM.422.7.2025. 46 DD-I.55.150.36.2025. 47 DSRiN-II.053.8.2025. 48 RZZR.054.47.2025. 107 2025 r., zadeklarował natomiast gotowość włączenia się w działania zmie- rzające do wypracowania rozwiązań, pozwalających na zapewnienie dziecku opieki w warunkach domowych, gdy stan jego zdrowia nie wymaga opieki w specjalistycznej instytucji. Pismem 49 z 15 marca 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o udzielenie informacji, jakie kolejne działania zostały podjęte, w tym w ramach Zespołu do spraw reformy systemu pomocy spo- łecznej, jako organu opiniodawczo-doradczego Ministerstwa. W tej sprawie Rzecznik zwrócił się także do Ministra Sprawiedliwości 50 o udzielenie informacji, jakie kolejne działania zostały podjęte w ramach powołanej w tym celu grupy roboczej. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie kryzysu pieczy zastępczej i braku miejsc dla dzieci z powiatu sulęcińskiego Wystąpienie generalne 51 z 21 kwietnia 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczyło zasygnalizowania przez Rzecznika trudnej sytuacji pieczy zastępczej w powiecie sulęcińskim (oraz w całym woje- wództwie lubuskim). Impulsem do wystąpienia generalnego było spotkanie 21 lutego 2025 r. w Biurze RPD ze Starostą Sulęcińskim i posłanką na Sejm RP, którzy opisali problemy z wykonywaniem postanowień sądów o umieszcze- niu dzieci w pieczy zastępczej. Dotyczyły one chronicznego niedoboru rodzin zastępczych, braku miejsc w placówce opiekuńczo-wychowawczej i kiero- wania dzieci do odległych miejscowości, co utrudnia utrzymywanie więzi rodzinnych i pracę z rodziną biologiczną. Rzecznik, powołując się na informacje uzyskane od Wojewody Lubuskiego, wskazał w wystąpieniu generalnym na systemowy charakter kryzysu pie- czy w regionie i zagrożenie dobra dzieci wynikające z braku możliwości niezwłocznego zapewnienia im odpowiedniej formy pieczy zastępczej. W konkluzji RPD zwrócił się o analizę problemu i podjęcie stosownych dzia- łań, które pozwolą poprawić dostępność miejsc w pieczy zastępczej oraz zapewnić dzieciom z województwa lubuskiego możliwość umieszczenia w bezpiecznym środowisku opiekuńczym. W odpowiedzi 52 z 7 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że pracuje nad zmianami legislacyjnymi w obszarze wspierania rodziny i pieczy zastępczej. 49 ZOM.422.7.2025. 50 ZOM.422.7.2025. 51 ZEW.420.13.2025. 52 DD-I.55.150.19.2025. 108 10) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wsparcia dzieci przebywających w domach samotnej matki z matkami, które osiągają pełnoletniość w trakcie pobytu w tych placówkach W wystąpieniu generalnym 53 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 29 kwietnia 2025 r. Rzecznik poruszył kwestię trudnej sytuacji dzieci prze- bywających w domach samotnej matki z matkami, które osiągają pełnolet- niość w trakcie pobytu w tych placówkach. Z analizy stanu prawnego systemu opieki socjalnej w Polsce wynika, że dla wskazanej grupy młodych osób ustawodawca nie przewidział specjalne- go wsparcia w procesie usamodzielniania się, jak w przypadku osób, które przebywały w pieczy zastępczej. Powoduje to, że wskazana grupa młodzieży nie otrzymuje szansy, choćby na początkowym etapie po opuszczeniu domu samotnej matki, by w godnych warunkach rozpocząć naukę po szkole śred- niej i pracę. Skutkuje to brakiem możliwości rozwoju i wyjścia ze schematu, w jakim młoda osoba dorastała. Rzecznik zwrócił się o wskazanie, czy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej znany jest ten problem, czy analizowana jest skala zjawiska oraz czy trwają prace legislacyjne w kierunku zapewnienia tej grupie młodych osób wsparcia socjalnego. Rzecznik zwrócił się również o wskazanie, z jakie- go rodzaju wsparcia, ta grupa osób może aktualnie korzystać. W odpowiedzi 54 z 27 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opisał zasady udzielania pomocy osobom usamodzielniającym się po poby- cie w pieczy zastępczej. Wskazał, że rolą domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży – we współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej – jest udzielanie wparcia odpowiadającego potrzebom osób przebywających w domu, w tym także w zakresie pomocy w uzyskaniu dostępu do lokalu mieszkalnego. Osoby pełnoletnie, opuszczające domy dla matek z mało- letnimi dziećmi i kobiet w ciąży, mają prawo do korzystania z różnych form wsparcia, zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych, na zasadach określo- nych w ustawie o pomocy społecznej, w tym z możliwości pobytu w miesz- kaniu treningowym lub wspomaganym. 53 ZRN.420.6.2025. 54 DPS-XIII.4102.1.2025. 109 11) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące wzno- wienia działalności Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna w Krakowie w zakresie opiniowania w sprawach z obszaru prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz w sprawach małżeńskich W wystąpieniu generalnym 55 do Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2025 r. Rzecznik ponownie zwrócił się z prośbą o przekazanie informacji o podjętych działaniach, zmierzających do wznowienia działalności Zakładu Psychologii Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna w Krakowie w zakresie przyjmowania zleceń od sądów w sprawach dotyczących prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz w sprawach małżeńskich. Rzecznik wskazał, że do Instytutu kierowane były przede wszystkim sprawy o wysokim stopniu skomplikowania i szczególnej zawiłości. Ponadto Instytut ma szczególną pozycję, łącząc rolę badawczą i podmiotu opiniującego, co tym bardziej przemawia za potrzebą uruchomienia działalności jednostki. W odpowiedzi 56 z 1 sierpnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że w okresie od zawieszenia opiniowania w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz w sprawach małżeńskich, dyrekcja Instytutu podjęła dzia- łania wpływające na poprawę warunków lokalowych, a tym samym – poprawę warunków, w których prowadzone są badania psychologiczne. Niestety, mimo to nie uległy zwiększeniu powierzchnie biurowe wykorzystywane do pracy bie- głych nad sporządzeniem opinii. Jeśli zaś chodzi o kwestie kadrowe, to liczba pracowników Zakładu Psychologii Sądowej utrzymuje się na stałym poziomie. W ocenie Ministerstwa wznowienie opiniowania w sprawach rodzinnych oraz opiekuńczych przez Zakład Psychologii Sądowej nie przyczyni się do przy- śpieszenia terminów i zwiększenia liczby wydawanych opinii w sprawach roz- patrywanych przez sądy rodzinne w Polsce. Może natomiast przyczynić się do zmniejszenia liczby i wydłużenia terminów wydawania opinii w sprawach karnych, a także wpłynąć na ograniczenie dostępności biegłych Instytutu w pilnych sprawach aresztowych oraz tych, które wiążą się z konieczno- ścią udziału biegłego w pierwszym przesłuchaniu osoby pokrzywdzonej przestępstwem na tle seksualnym. Ponadto Minister poinformował, że działalność Instytutu koncentruje się także na działalności edukacyjnej, szkoleniowej i naukowo-badawczej, a wznowienie opiniowania w sprawach rodzinnych, opiekuńczych i małżeńskich może istotnie przyczynić się do ograniczenia aktywności w tym niezwykle ważnym obszarze działalności. Minister, dostrzegając problem w obszarze wydawania opinii w sprawach rodzinnych i opiekuńczych, podjął działania mające usprawnić ten proces na poziomie działalności opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów. I tak, działająca przy Ministrze Sprawiedliwości Komisja Kodyfikacyjna Prawa 55 ZRN.422.1.2024. 56 BM-VI.071.3.2025. 110 Rodzinnego, opracowała założenia do reformy funkcjonowania opiniodaw- czych zespołów sądowych specjalistów, których celem jest zwiększenie efektywności ich działania oraz zapewnienie najwyższego standardu opi- niowania w sprawach rodzinnych, opiekuńczych oraz w sprawach nieletnich. Ponadto Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad przeprowadzeniem reformy funkcjonowania opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów opierając się na wspomnianych założeniach opracowanych i przyjętych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego. 12) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące zrównania wsparcia dla rodzin zastępczych spokrewnionych, niezawodowych i zawodowych W wystąpieniu generalnym 57 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 maja 2025 r. Rzecznik poruszył kwestię nierównego traktowania w pol- skim systemie prawnym rodzin zastępczych spokrewnionych, w porównaniu z rodzinami zastępczymi niezawodowymi i zawodowymi. Rzecznik podkreślił, że środowisko rodzin zastępczych sugeruje odstąpienie od różnicowania wysokości kwoty z tytułu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oraz kwoty na usamodzielnienie się w odniesieniu do spokrewnionych rodzin zastępczych oraz rodzin zastępczych zawodowych i niezawodowych. Obiektywnie koszty utrzymania dzieci są takie same dla dzieci przebywających w rodzinach zastępczych spokrewnionych, jak i dla dzieci przebywających w pozostałych formach rodzin zastępczych. W związku z powyższym RPD zwrócił się o niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do usprawnienia funkcjonowania systemu pieczy zastępczej i zapewnienia realizacji zasady dobra dziecka. W piśmie 58 z 27 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował Rzecznika, że w Ministerstwie toczą się zaawansowane prace nad reformą systemu pieczy zastępczej, w tym nowelizacją ustawy o wspie- raniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Analizie zostanie poddana kwestia zasad przyznawania świadczeń dla rodzin zastępczych spokrewnionych oraz osób usamodzielnianych, opuszczających rodziny zastępcze spokrewnione. Sprawa pozostaje w zainteresowaniu Rzecznika Praw Dziecka. 57 ZRN.420.8.2025. 58 DD-I.55.150.24.2025. 111 13) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące posza- nowania praw małoletnich w ramach prowadzonych przez sądy spraw na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej W wystąpieniu generalnym 59 do Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2025 r. Rzecznik wskazał na brak jednolitej praktyki w zakresie przesłuchiwania małoletnich w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domo- wej i ustanawiania reprezentanta dla osoby małoletniej w ramach tego postępowania. Z uwagi na niejednolitą praktykę, która może zagrażać interesom małolet- nich, Rzecznik obserwuje trudności w ustaleniu statusu małoletnich, na rzecz których ich przedstawiciel ustawowy występuje z wnioskiem o zastosowanie ochrony przewidzianej w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu przemo- cy domowej. Rodzi się pytanie, czy są oni wówczas wnioskodawcami, czy uczestnikami postępowania. Skutkuje to brakiem ustanowienia dla dziecka niezależnego, posiadającego obiektywną perspektywę profesjonalnego reprezentanta. Ponadto w ocenie Rzecznika sąd przed przesłuchaniem małoletniego w sprawie z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej powinien rozwa- żyć zasadność powołania małoletniego na świadka, a w przypadku podjęcia takiej decyzji – zagwarantować jego przesłuchanie w warunkach gwarantu- jących mu poczucie bezpieczeństwa i minimalizujących stres związany z tą czynnością. W odpowiedzi 60 z 26 listopada 2025 r. Minister Sprawiedliwości wskazał, że poruszona przez Rzecznika kwestia została szczegółowo przeanalizo- wana. Minister przytoczył opinię Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, która uznała, że przepisy prawa, w szczególności Kodeksu postępowania cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zostały skonstruowane w sposób umożliwiający prawidłową ochronę małoletnich w postępowa- niach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej. Problemy wskazane przez RPD wynikają w ocenie komisji nie z ułomności regulacji, lecz z nie- jednolitego ich stosowania. Z tego względu komisja rekomenduje: opra- cowanie wytycznych proceduralnych dla sądów powszechnych dotyczą- cych reprezentacji dziecka i zasad jego przesłuchiwania, szkolenia sędziów rodzinnych i cywilnych w zakresie stosowania art. 99 k.r.o. i art. 560⁹ § 11 k.p.c. oraz kontynuowanie monitoringu przez resort praktyki orzeczniczej w tym zakresie. 59 ZRN.422.7.2025. 60 DSRiN-VII.053.8.2025. 112 14) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia oraz Ministra Sprawiedliwości dotyczące wstrzymania przyjęć do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie W wystąpieniu generalnym 61 do Ministra Zdrowia oraz Ministra Sprawiedliwości z 11 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił się o przekazanie stano- wiska w kwestii wpływu czasowego wstrzymania przyjęć do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie na bieżące wykony- wanie orzeczeń o kierowaniu nieletnich do zakładu leczniczego, dysponują- cego warunkami maksymalnego zabezpieczenia. Krajowy Ośrodek Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie poinformo- wał Rzecznika, że od 14 lipca 2025 r. w ośrodku prowadzone były prace remon- towe pomieszczeń, w związku z czym wstrzymano przyjęcia nowych pacjen- tów. Przyjęcia miały zostać wznowione niezwłocznie po zakończeniu prac. Krajowy Ośrodek Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie jest zakła- dem leczniczym o maksymalnym stopniu zabezpieczenia. Jest przeznaczony do wykonywania orzeczeń sądu o umieszczeniu nieletniego w szpitalu psychia- trycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym, wydanym na podsta- wie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Z odpowiedzi 62 Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2025 r. wyni- ka, że powodem wykonywania prac remontowych jest chęć zapewnienia pacjentom najwyższych standardów bezpieczeństwa oraz wzmocnienie zabezpieczenia przebywających w zakładzie leczniczym pacjentów. Minister uznał utrzymanie wysokiej jakości warunków terapeutycznych i technicz- nych w remontowanym zakładzie leczniczym jako nie tylko konieczne, ale również fundamentalne dla efektywnego wykonywania orzeczeń sądów rodzinnych w całym systemie resocjalizacji nieletnich. Natomiast Minister Zdrowia w piśmie 63 z 6 sierpnia 2025 r. poinformował, że od momentu rozpoczęcia prac remontowych miały miejsce dwa planowe wypisy, a także nastąpiło przyjęcie pacjenta, którego termin został ustalony przed rozpoczęciem remontu. Na liście oczekujących znajduje się obec- nie czterech pacjentów, których przyjęcie będzie możliwe po zakończeniu hospitalizacji i wypisie obecnie przebywających w ośrodku. Terminy przyjęć są każdorazowo ustalane z sądem rodzinnym prowadzącym sprawę nielet- niego. Jednocześnie Minister zaznaczył, że pomimo ogromnego zakresu prac remontowych, nie mają one wpływu na realizację orzeczonego przez sądy rodzinne środka leczniczego wobec pacjentów. Hospitalizowani pacjenci mają zapewnione warunki m.in. do realizacji zajęć terapeutycznych, rozmów psychologicznych, spożywania posiłków. 61 ZRN.420.15.2025. 62 DSRiN-ll.053.16.2025. 63 ZPP.560.12.2025. 113 15) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące szczególnej roli pracowników socjalnych W wystąpieniu generalnym 64 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 19 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na ważną rolę grupy zawodowej pracowników socjalnych w funkcjonowaniu wielu rodzin w Polsce. Na pracow- ników socjalnych nałożony jest szeroki wachlarz zadań, co jednocześnie pozwala na podejmowanie przez nich kompleksowych działań zmierzających do usta- bilizowania sytuacji rodziny, zaś z drugiej strony – stanowi podstawę ogromnej odpowiedzialności i obciążenia psychicznego w związku z wykonywaną pracą. Rzecznik podkreślił, że ogrom pracy wykonywanej przez pracowników socjalnych wymaga wnikliwej analizy i docenienia poprzez wprowadzenie adekwatnych do ich sytuacji rozwiązań prawnych. Trudna sytuacja pra- cowników socjalnych powoduje natomiast, że coraz więcej osób rezygnuje z zatrudnienia. Zmiany legislacyjne mogą stać się podstawą do zbudowa- nia wizerunku tej grupy zawodowej jako atrakcyjnej i satysfakcjonującej, co w konsekwencji może doprowadzić do zwiększenia liczby pracowników socjalnych i odciążenia tych, którzy tę pracę już wykonują. W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się o niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do usprawnienia funkcjonowania systemu pomocy społecz- nej i zapewnienia realizacji zasady dobra dziecka. W odpowiedzi 65 z 29 sierpnia 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że ma świadomość obciążeń i trudności, z jakimi mierzą się pracownicy socjalni w ramach swoich obowiązków. Ich działalność przyczynia się w sposób bezpośredni do poprawy funkcjonowania wielu rodzin w Polsce, a przede wszystkim do poprawy warunków życia dzieci. Ponadto Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że w Ministerstwie powołano Zespół do spraw Reformy Systemu Pomocy Społecznej, którego zadaniem jest wypracowanie rozwiązań systemowych podnoszących skuteczność wsparcia świadczonego w obszarze pomocy społecznej. W ramach działalności gremium skupiającego grono ekspertów, praktyków oraz osób ze świata nauki wyodrębniona została grupa robocza ds. wsparcia i rozwoju kadr w systemie pomocy społecznej. Opracowuje ona rozwiązania dotyczące przede wszystkim pracowników socjalnych. Przekazane w piśmie uwagi zostaną poddane analizie w ramach trwających obecnie prac grupy. Równolegle resort prowadzi działania analityczne mające na celu wypracowanie rozwiązań systemowych w takich obszarach, jak praca z rodzi- ną, piecza zastępcza oraz pomoc społeczna – ze szczególnym uwzględnie- niem kwestii wynagradzania pracowników. Prace te prowadzone są w dialogu ze stroną samorządową oraz innymi kluczowymi interesariuszami. 64 ZRN.420.12.2025. 65 DPS-XIV.070.3.4.2025. 114 16) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące urlopowania wychowan- ków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opiekuńczo-wychowawczych W wystąpieniu generalnym 66 do Ministra Edukacji oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 23 sierpnia 2025 r. Rzecznik poinformował, że wpływają do niego sprawy dotyczące problemów z uzyskaniem zgody na urlopowanie wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opie- kuńczo-wychowawczych na okres wakacji letnich. Sytuacja ta wzbudziła niepokój Rzecznika z uwagi na naruszenie prawa dzieci do odpoczynku. Urlopowanie wychowanka z młodzieżowego ośrodka wycho- wawczego do placówki opiekuńczo-wychowawczej ma wymiar wychowaw- czo-terapeutyczny. Odmowa urlopowania, mimo zgody sądu i gotowości ze strony młodzieżowego ośrodka wychowawczego, wywołuje wiele negatyw- nych skutków u dzieci, wśród których należy wskazać demotywację do dal- szej pracy nad sobą, wzmacnianie poczucia odrzucenia, zaburzenie spójności procesu wychowawczo-resocjalizacyjnego oraz ograniczenie realizacji prawa dziecka do wypoczynku i kontaktu z osobami dla niego ważnymi. W odpowiedzi 67 z 24 września 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podzielił stanowisko RPD, że wychowankowie młodzieżowych ośrodków wychowawczych jednocześnie umieszczeni w placówkach opiekuńczo-wycho- wawczych niewątpliwie powinni mieć zapewnione prawo do urlopowania oraz realizacji związanego z tym prawa do odpoczynku, powrotu do miejsca i osób im znanych. Jednocześnie w ocenie resortu przebieg procesu urlopowania wycho- wanków wymaga pogłębienia współpracy między dyrektorami ośrodków i pla- cówek, realnej oceny sytuacji, a także szczegółowej analizy wpływu czasowego powrotu wychowanka młodzieżowego ośrodka wychowawczego do placówki opiekuńczo-wychowawczej nie tylko na jego sytuację indywidualną, ale również na sytuację innych dzieci wychowujących się w placówce. Konieczne pozostaje także wzięcie pod uwagę aspektów pracy i funkcjonowania placówek opiekuńczo-wychowawczych. Zdaniem resortu urlopowanie powinno mieć miejsce wówczas, gdy przebieg procesu resocjalizacyjno-wychowawcze- go nie budzi wątpliwości, przynosi oczekiwane rezultaty, nie spowoduje dezor- ganizacji pracy placówki ani zagrożenia dobrostanu dzieci w placówce. W takiej sytuacji urlopowanie do placówki ma też walor nagrody dla wychowanka. W ocenie resortu pojawiające się trudności z urlopowaniem wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opiekuńczo-wycho- wawczych, w niektórych przypadkach brak zgód na urlopowanie bądź zgody wydawane w ograniczonym zakresie nie wynikają z jakiejkolwiek stygmatyzacji 66 ZRN.420.13.2025. 67 DD-I.55.150.29.2025. 115 czy braku uważności na potrzeby tej grupy małoletnich, lecz z ogólnej pro- blematyki niedoboru miejsc w pieczy zastępczej, a także doświadczeń pra- cowników placówek opiekuńczo-wychowawczych. Niewątpliwie małoletni umieszczeni w pieczy zastępczej, a jednocześnie skierowani do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, powinni być traktowani na równi ze wszystkimi dziećmi pozbawionymi opieki rodzicielskiej. Minister wyraził przekonanie, że przygotowane przez resort zmiany legislacyjne w obszarze pieczy zastępczej wpłyną na poprawę funkcjonowania całego sys- temu, w tym zwiększenie liczby miejsc w rodzinnych formach pieczy zastępczej. Pośrednio zniwelują więc problem braku miejsc, do których można urlopować wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych. 17) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące pomocy państwa dla placówek wsparcia dziennego W wystąpieniu generalnym 68 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się o zorganizowanie systemu cało- ściowego wsparcia placówek wsparcia dziennego, który miałby zachęcić i ułatwić organom samorządu tworzenie i finansowanie tej formy wsparcia dla osób najmłodszych. Ponadto, w ocenie Rzecznika niezwykle ważne jest zapewnienie pomocy dla wszystkich istniejących placówek wsparcia dzien- nego poprzez zapewnienie podmiotom je prowadzącym możliwości podania każdemu podopiecznemu pełnowartościowego posiłku. Rzecznik zwrócił uwagę, że zadaniem tych placówek jest pomoc dzieciom zaniedbanym wychowawczo, pochodzącym z rodzin dysfunkcyjnych, zagro- żonych niedostosowaniem społecznym. Są to często jedyne miejsca, gdzie po zajęciach szkolnych dziecko w spokojnych, bezpiecznych warunkach może wypocząć, spędzić czas z rówieśnikami, wziąć udział w zajęciach dodatko- wych, przygotować się do zajęć szkolnych. Niezwykle ważnym aspektem funkcjonowania placówek wsparcia dziennego jest możliwość zapewnienia podopiecznym pełnowartościowego posiłku. Zwłaszcza, że nierzadko jest to jedyny posiłek, na jaki mogą liczyć po zakończeniu zajęć szkolnych. W odpowiedzi 69 z 24 września 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnił, że kwestia dotycząca funkcjonowania placówek wsparcia dziennego, a przede wszystkim zapewnienia w ramach wykonywa- nych przez te placówki zadań odpowiedniej opieki i wsparcia potrzebującym dzieciom, pozostaje w zainteresowaniu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Minister poinformował także o sposobach udzielania pomocy placówkom wsparcia dziennego. Zwrócił uwagę, że niezapewnienie posiłku małoletnim korzystającym z usług placówek wsparcia dziennego wynika z braku regulacji prawnych w tym zakresie. Ustawa nie nakłada bowiem 68 ZRN.422.12.2025. 69 DD-I.55.150.33.2025. 116 obowiązku realizacji tego typu zadania, co często związane jest z brakiem możliwości jego finansowania oraz z wymaganiami, jakie musiałyby spełniać lokale, zwłaszcza w zakresie przepisów sanitarnych. Jednocześnie Minister opisał system wsparcia dla dzieci wymagających zor- ganizowania posiłku, w ramach wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028. 18) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji oraz Ministra Sprawiedliwości dotyczące sytuacji nieletnich matek i ich dzieci przebywających w zakła- dach dla nieletnich oraz młodzieżowych ośrodkach wychowawczych W wystąpieniu generalnym 70 do Ministra Edukacji oraz Ministra Sprawiedliwości z 19 października 2025 r. Rzecznik odniósł się do proble- mów przedstawionych przez prezesa zarządu Fundacji po DRUGIE w piśmie skierowanym r.wnież do tych Ministrów. Trudności dotyczą sytuacji nieletnich matek i ich dzieci przebywających w zakładach dla nieletnich (w tym okręgo- wych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich) oraz w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, które wyma- gają szczególnego wsparcia i ochrony. Rzecznik podkreślił, że wsparcie nastoletnich dziewcząt ma niezwykłe zna- czenie dla budowania kompetencji rodzicielskich. Pomoc w postaci porad- nictwa i edukacji pozwala im nauczyć się opieki nad dzieckiem, rozpoznawać jego sygnały i reagować na nie z wrażliwością. To buduje ich pewność siebie i poczucie sprawczości. Zwłaszcza, że ciąża w okresie nastoletnim grozi prze- rwaniem edukacji i może prowadzić do ubóstwa. W takiej sytuacji systemo- we wsparcie rodziny poprzez zapewnienie mozliwości kontynuowania nauki i pomoc w opiece nad dzieckiem pozwala młodej matce na samodzielność życiową i zawodową, co jest korzystne zarówno dla niej, jak i dla jej dziecka. Wsparcie nastoletnich matek to inwestycja w dwa pokolenia jednocześnie. W odpowiedzi 71 z 29 grudnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości jako sprawu- jący nadzór zwierzchni i pedagogiczny nad okręgowymi ośrodkami wycho- wawczymi, zakładami poprawczymi i schroniskami dla nieletnich, z uznaniem przyjął inicjatywę Fundacji po DRUGIE, zmierzającą do pogłębionej analizy sytuacji nieletnich matek przebywających w tych placówkach. Podzielił pogląd, że potrzebna jest dyskusja nad możliwymi kierunkami doskonalenia obowiązujących przepisów. W związku z powyższym Minister zadeklarował gotowość udziału przed- stawicieli resortu w spotkaniu lub cyklu spotkań zorganizowanych przez fundację, poświęconych omówieniu zgłoszonych problemów i propozycji zmian. Jednocześnie poinformował, że obecnie nie są prowadzone prace 70 ZOM.420.27.2025. 71 DWOiP-V.053.25.2025. 117 legislacyjne w zakresie dotyczącym małoletnich matek i ich dzieci przeby- wających w zakładach, schroniskach i ośrodkach. 19) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące monitoringu wizyjnego na terenie placówek opiekuńczo-wychowawczych W wystąpieniu generalnym 72 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 20 października 2025 r. Rzecznik zwrócił się o dokonanie analizy proble- mu montowania monitoringu wizyjnego na terenie placówek opiekuńczo- -wychowawczych, w szczególności poprzez doprecyzowanie przepisów wprowadzając jasne przesłanki stosowania monitoringu, w tym umieszcza- nia kamer z uwzględnieniem praw dziecka oraz ochrony ich danych osobo- wych, a także danych członków ich rodzin oraz osób odwiedzających. W odpowiedzi 73 z 31 października 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że aktualnie nie są planowane prace legislacyjne w zakresie monitoringu wizyjnego w placówkach opiekuńczo-wychowaw- czych. Jednocześnie Minister wskazał na obowiązujące regulacje prawne, zawarte w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, gwa- rantujące poszanowanie praw małoletnich. Zwrócił uwagę na katalog prze- słanek uzasadniających wprowadzenie systemu monitoringu wizyjnego – w celu zapewnienia bezpieczeństwa wychowanków i osób zatrudnionych, jak również wprowadzenia przepisu zakazującego stosowania monitoringu w miejscach, gdzie dzieci wypoczywają, śpią, bawią się, spędzają wolny czas czy udzielana jest im pomoc. 20) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące umożliwienia pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u kandydatów na rodzinę zastępczą W wystąpieniu generalnym 74 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 listopada 2025 r. Rzecznik wystąpił o podjęcie działań na rzecz zmiany obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej, by umożliwić pra- cownikowi socjalnemu przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy sąd wystąpi o informacje o kandydatach do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Zgodnie z obowiązującymi przepisami sąd może zwrócić się o informacje o kandydatach do ośrodka pomocy społecznej, jednak ośrodki nie mogą dokonać wglądu w jego sytuację, gdyż przepisy ustawy o pomocy społecz- nej nie przewidują przeprowadzenia w takiej sytuacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. 72 ZOM.422.4.2025. 73 DD-I.55.150.37.2025. 74 ZOM.422.6.2025. 118 W odpowiedzi 75 z 12 stycznia 2026 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że aktualnie nie przewiduje zmian w tym zakre- sie. Uznał bowiem przepis przyznający sądowi możliwość zwrócenia się do ośrodka pomocy społecznej o informacje o kandydatach jako pomocniczy. Podstawowym źródłem informacji o kandydatach na rodzinę zastępczą powinien być centralny rejestr pieczy zastępczej. Minister wskazał, że szereg przepisów przewiduje inne formy sprawdzenia sytuacji kandydatów. Gdyby natomiast sąd uznał za konieczne przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania kandydatów, może zlecić to kuratorowi sądowemu. Tym samym Minister uznał, że zwrócenie się do ośrodka pomocy społecznej powinno być de facto zasięgnięciem informacji, czy kandydaci są znani ośrodkowi. 21) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich W wystąpieniu generalnym 76 do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości ds. Nieletnich z 20 grudnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się o pilne przekazanie informacji odnośnie stanu prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, przedstawienie ich harmonogramu oraz wskazanie zakresu proponowa- nych zmian. W ocenie Rzecznika obecnie obowiązująca ustawa w znacznym stopniu opiera się na modelu resocjalizacyjnym, który wymaga fundamen- talnej zmiany w świetle współczesnej wiedzy psychologicznej i pedagogicz- nej. Konieczne są wzmocnienie gwarancji proceduralnych, w tym prawa do obrony, jak również zmiany systemowe, celem wyeliminowania długotrwa- łych postępowań, niedostatecznej indywidualizacji środków, ograniczonej dostępności do wyspecjalizowanej pomocy psychologicznej, terapeutycznej i edukacyjnej. W ocenie Rzecznika Paw Dziecka należy podjąć jak najszybciej działania zmierzające do stworzenia systemu kładącego nacisk na wspiera- nie, wczesną interwencję, pracę z rodziną. W odpowiedzi 77 z 30 stycznia 2026 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że projekt nowelizacji znajduje się obecnie na etapie prac wewnątrzre- sortowych. Harmonogram prac zakłada możliwie szybkie przejście do fazy legislacyjnej, z uwagi na wagę problemów, które projektowana nowelizacja reguluje. Projektowane zmiany mają na celu stworzenie systemu bardziej przyjaznego dziecku, opartego na wiedzy naukowej, zasadach sprawiedliwo- ści naprawczej oraz realnym wsparciu nieletnich i ich rodzin, przy jednocze- snym wzmacnianiu bezpieczeństwa społecznego. Sprawa pozostaje w zainteresowaniu Rzecznika Praw Dziecka. 75 DD-I.55.150.40.2025. 76 ZOM.422.8.2025. 77 DWOiP-V.053.1.2026. 119 22) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące kiero- wania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych W wystąpieniu generalnym 78 do Ministra Sprawiedliwości z 31 grudnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się o informację, jakie obecnie występują zaległo- ści w kierowaniu nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Zaapelował też o pilne wprowadzenie zmian legislacyjnych w zakresie wsparcia i resocjalizacji nieletnich. Młodzieżowe ośrodki wychowawcze przeznaczone są dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania własnej organizacji nauki, metod pracy, wycho- wania i resocjalizacji. Do zadań ośrodków należy eliminowanie przyczyn i przejawów niedostosowania społecznego młodych osób oraz przygotowa- nie wychowanków do życia zgodnego z obowiązującymi normami społecz- nymi i prawnymi. Młodzieżowe ośrodki wychowawcze przeznaczone są wyłącznie dla dzieci i nastolatków w wieku 10–18 lat, wobec których sądy rodzinne zastosowały (w trybie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich) środek wychowaw- czy w postaci umieszczenia w tej placówce. W odpowiedzi 79 z 26 stycznia 2026 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że większość spraw jest rozpatrywana na bieżąco. Część z nich nie może być jednak zrealizowana w określonym przepisami terminie 21 dni, ponie- waż w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych brakuje określonych miejsc dla dziewcząt i chłopców na danym etapie edukacyjnym. Dotyczy to w szczególności dziewcząt uczęszczających do I klasy szkoły branżowej. Deficyt miejsc dla tej grupy nieletnich utrzymuje się od początku ubiegłe- go roku. Problemem jest również wskazanie miejsca dla nieletnich, którzy uczęszczają do klas III–V szkoły podstawowej. W bieżącym roku szkolnym żaden z młodzieżowych ośrodków wychowawczych nie utworzył nowego oddziału dla tej grupy nieletnich. Obecnie na wyznaczenie ośrodka oczeku- je 15 nieletnich (chłopców i dziewcząt), którzy kształcą się na tym poziomie edukacyjnym. O występujących trudnościach powiadamiane są każdorazo- wo sądy oraz dyrektorzy ośrodków. Pismem 80 z 12 marca 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o przesłanie listy spraw z 2025 r., w których nastąpiło skierowanie małolet- niego do młodzieżowego ośrodka wychowawczego ze wskazaniem terminu, jaki minął od wpłynięcia wniosku z sądu do wystawienia skierowania. 78 ZOM.441.4126.2025. 79 DWOiP-V.071.2.2026. 80 ZOM.441.4126.2025. 120 6.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy sytuacji dzieci, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom osób młodych przez pryzmat działania Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Daje to również możliwość dostrzeżenia rysujących się rzeczywistych trudności systemowych. W każdym przypadku Rzecznik był uczestnikiem zarówno działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian. Brak reakcji sądu opiekuńczego na wnioski zmierzające do trwałego uregulowania sytuacji prawnej dziecka Problem: Do Rzecznika Praw Dziecka zwrócił się organizator pieczy zastęp- czej z prośbą o pochylenie się nad sytuacją małoletniej umieszczonej w pie- czy zastępczej z powodu braku właściwej opieki ze strony matki. Małoletnia przebywała w rodzinie zastępczej od kilkunastu miesięcy, natomiast jej matka zaniechała spotkań z dzieckiem i zadeklarowała chęć wyrażenia zgody na przysposobienie małoletniej przez inną rodzinę. Kierowane do sądu opiekuńczego w sprawie małoletniej wnioski pozostają bez odzewu. Co zrobiliśmy: Rzecznik zapoznał się z postępowaniami dotyczącymi mało- letniej dostrzegając, że postępowanie opiekuńcze zostało przeniesione zgodnie z właściwością do innego sądu opiekuńczego. O powyższym nie został powiadomiony organizator pieczy zastępczej, co skutkowało opóź- nieniami w przekazywaniu informacji dotyczących oceny sytuacji dziecka oraz odpowiedniej reakcji właściwego sądu na zawarte w nich wnioski. Mając powyższe na względzie, Rzecznik wniósł o wszczęcie postępowania w przed- miocie pozbawienia władzy rodzicielskiej matki nad dzieckiem i pilne pro- cedowanie wniosku, w tym o niezwłoczne wyznaczenie terminu rozprawy w celu definitywnego uregulowania sytuacji prawnej dziecka. Efekt: W wyniku działań RPD właściwy sąd opiekuńczy wydał orzeczenie o pozbawieniu matki władzy rodzicielskiej. Małoletnia może zostać przyspo- sobiona i zyskać stabilne, bezpieczne i kochające środowisko do dalszego rozwoju. 121 Wgląd w sytuację rodziny wobec treści interwencji zgłoszonej przez Dziecięcy Czat Zaufania Problem: Do Dziecięcego Czatu Zaufania RPD wpłynęło zgłoszenie od osoby pozostającej w kontakcie zdalnym z małoletnią, z którego wynikało, że dziewczynka planowała ucieczkę z domu. Z treści przekazanej informa- cji wynikało, że choruje ona na depresję. Osoba kontaktująca się z czatem wskazała numer telefonu małoletniej. Co zrobiliśmy: Numer małoletniej został przekazany do Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, Wydziału Obsługi Całodobowej, w celu ustalenia miejsca pobytu dziecka i udzielenia tam pomocy. Na miejsce został zadysponowany patrol Policji. W trakcie podjętej interwencji rodzice zaprzeczyli, aby zauważyli u córki niepokojące oznaki w zachowaniu, z wyjąt- kiem nadmiarowego korzystania z telefonu komórkowego. Wezwany zespół ratownictwa medycznego, w oparciu o informacje uzyskane od małoletniej, zdecydował o przewiezieniu jej do szpitala, w celu przeprowadzenia konsul- tacji medycznej. Decyzją lekarza małoletnia została umieszczona na oddziale i poddana obserwacji. Następnie przebywała w szpitalu przez miesiąc. Równocześnie Rzecznik po uzyskaniu zgłoszenia oraz informacji od służb, sporządził wniosek o wgląd w sytuację opiekuńczo-wychowawczą dziecka. Rzecznik wystąpił również do ośrodka pomocy społecznej o sprawdzenie sytuacji rodzinnej dziewczynki i podjęcie działań, zgodnie z posiadanymi kompetencjami, w celu jak najszerszego zabezpieczenia dobra małoletniej. Po uzyskaniu informacji o wszczęciu postępowania opiekuńczego RPD zgło- sił w nim udział. W toku postępowania, w trybie zabezpieczenia, wnioskowa- no o zobowiązanie rodziców małoletniej do uczestnictwa w terapii rodzinnej oraz zapewnienie małoletniej zajęć psychoterapeutycznych, który to wnio- sek został przez sąd uwzględniony. Efekt: Na skutek interwencji służb zawiadomionych przez RPD małolet- nia trafiła do szpitala, a jej dobro zostało zabezpieczone. Podjęte przez Rzecznika działania umożliwiły zdiagnozowanie problemów występujących w rodzinie, tj. trudności w porozumieniu między rodzicami rzutujących na stan emocjonalny małoletniej oraz nadmierne i pozostające poza kontrolą rodziców korzystanie przez małoletnią z internetu. W toku postępowania sądowego rodzice dziewczynki zostali zobowiązaniu do kontynuowania podjętej po opuszczeniu przez córkę szpitala terapii rodzinnej, której efektem było również ograniczenia przez małoletnią korzystania z internetu, skiero- wania jej aktywności na obszary zainteresowań poza siecią, tj. gra na gitarze oraz lekcje angielskiego. Polepszenie wzajemnych relacji między rodzicami miało korzystny wpływ na lepsze zrozumienie potrzeb małoletniej, wzrostu poczucia jej bezpieczeństwa. Efektem podjętych działań było stopniowe prawidłowe ukształtowanie relacji małoletniej i jej rodziców. 122 Rozpowszechnianie wizerunku dziecka w internecie dla celów związanych z budowaniem marki własnej rodzica, zwiększaniem zasięgów, narażanie dziecka na negatywne komentarze, a także narażanie zdrowia dziecka Problem: Do Biura RPD wpływały liczne zgłoszenia dotyczące materia- łów z udziałem kilkuletniego dziecka, zamieszczanych przez jego matkę w mediach społecznościowych. W opinii zgłaszających matka naraża- ła dziecko na niebezpieczeństwo i negatywne komentarze, czyniąc to z pobudek finansowych, dla zwiększenia własnych zasięgów. Co więcej, matka – chcąc wpisać się w trendy promowane w mediach społecz- nościowych – wzięła udział w kontrowersyjnym wyzwaniu i zamieściła nagranie z udziałem swojego dziecka, narażając jego zdrowie. Działalność kobiety była szeroko komentowana w internecie. Powstały liczne artyku- ły krytykujące działalność matki wykorzystującej wizerunek dziecka oraz narażającej dziecko na niebezpieczeństwo do promowania własnej osoby i marki. Co zrobiliśmy: Matka małoletniego, mimo negatywnych komentarzy zamieszczanych pod postami, a także mimo wielu krytycznych artykułów, nie usunęła kontrowersyjnych materiałów. Nie widziała niczego niesto- sownego w swoim zachowaniu. Rzecznik, wskazując na kontrowersyjną działalność matki w mediach społecznościowych, w tym narażanie zdro- wia dziecka i wystawianie go na negatywne komentarze, wystąpił do sądu z wnioskiem o wszczęcie z urzędu postępowania opiekuńczego. Ze zgło- szeń, jak również z analizy materiałów prezentowanych w sieci wynikało, że zamieszczenie wizerunku małoletniego odbywało się co najmniej za zgodą ojca dziecka, który sam także pojawiał się w nagraniach. Rzecznik wnosił także o udzielenie zabezpieczenia na czas toczącego postępowania m.in. poprzez poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej nadzorowi kuratora sądowego. Efekt: Dzięki działaniom Rzecznika sąd wszczął z urzędu postępowa- nie o ograniczenie władzy rodzicielskiej. Ponadto, uznając argumentację RPD, udzielił zabezpieczenia na czas toczącego się postępowania poprzez poddanie władzy rodzicielskiej rodziców nadzorowi kuratora sądowego. Zobowiązał też rodziców małoletniego do powstrzymania się od zamiesz- czania jego wizerunku w internecie. Dzięki działaniom Rzecznika i zasadnej reakcji sądu, dziecko uzyskało bezpieczeństwo, a rodzina znajduje się pod nadzorem oraz kontrolą. 123 Negatywne skutki postanowienia wydanego w sprawie nieletniego w postaci wpisu do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym Problem: Do Rzecznika zgłosili się rodzice nieletniego, którzy otrzymali zawiadomienie z Krajowego Rejestru Karnego o zamieszczeniu danych ich dziecka w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Zarówno nie- letni, jak i jego rodzice byli zdruzgotani informacją. Nieletni wstydził się wyjść z domu. Obawiał się, że jego rówieśnicy dowiedzą się o tym. Bał się wyjechać z rodzicami na wakacje z uwagi na konieczność zawiadamiania właściwej jednostki Policji o zmianie miejsca zamieszkania. Miał problemy ze snem. Rodzice korzystali z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Ani on, ani sąd nie poinformowali jednak nieletniego i jego rodziców o konsekwencjach orzeczenia stwierdzającego, że ten dopuścił się czynu karalnego, skutkujące- go zamieszczeniem danych – z mocy ustawy z dnia 13 maja 2016 r. – o prze- ciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich 81 – w rejestrze. Z uwagi na to, że sąd zastosował wobec nieletnie- go środek wychowawczy w postaci upomnienia, ani nieletni, ani jego rodzice nie zaskarżyli orzeczenia, które stało się prawomocne. Co zrobiliśmy: Rzecznik, po zapoznaniu się ze zgłoszeniem oraz po dokona- niu analizy akt sprawy, zgłosił swój udział w postępowaniu wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wydanego postanowienia. Rzecznik złożył także wniosek o uzupełnienie postano- wienia poprzez wyłączenie zamieszczenia danych nieletniego w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Rzecznik Praw Dziecka przed- stawił szeroką argumentację podnoszącą problematykę i niedoskonałości rozwiązań przewidzianych w ustawie dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Rzecznik zwracał m.in. uwagę, że w aktualnym stanie prawnym zamieszcze- nie danych nieletniego w rejestrze nie wymaga wydania przez sąd orzecze- nia w tym przedmiocie, ponieważ następuje ono z mocy prawa w przypadku prawomocnego orzeczenia przez sąd środków wychowawczych, popraw- czych lub leczniczych w sprawach o czyny karalne wymienione w art. 2 usta- wy (z wyłączeniem czynu z art. 200 § 1 Kodeksu karnego). Skutkiem takiego rozwiązania prawnego jest to, że nieletni i ich przedstawiciele ustawowi wiedzę o wpisie danych dziecka do rejestru uzyskują już po uprawomocnie- niu się orzeczenia zapadłego przed sądem rodzinnym, tj. z zawiadomienia o wpisie przesłanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Rejestru Karnego. Z uwagi na to, że orzeczenie jest już prawomocne nieletni i ich przedstawi- ciele ustawowi nie są już w stanie podjąć jakichkolwiek działań prawnych, a w szczególności zaskarżyć wydanego orzeczenia, skutkującego zamiesz- czeniem danych nieletniego w rejestrze. 81 Dz. U. z 2024 r. poz. 1802 124 Efekt: Sąd rodzinny uwzględnił wniosek Rzecznika i uzupełnił wydane posta- nowienie, orzekając o niezamieszczaniu danych nieletniego w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Skutki takiego rozstrzygnięcia dla nieletniego są doniosłe, bowiem dane nieletniego zostały usunięte z rejestru. Co więcej, nieletni nie jest związany obostrzeniami związanymi z codziennym funkcjonowaniem, co niewątpliwie wpłynęło na poprawę jego funkcjonowa- nia i dobrostan. Brak wysłuchania stanowiska dziecka, a także brak opinii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w postępowaniu prowadzonym w trybie Konwencji haskiej Problem: Dokonana analiza prawidłowości orzeczeń wydanych w postę- powaniu prowadzonym w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę wskazywała, że zarówno sąd I instancji, jak również sąd II instancji nie przeprowadziły dowodu z opi- nii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Mimo że przeprowadzenie tych specjalistycznych dowodów było konieczne dla kompleksowej i prawidłowej oceny, czy w przedmiotowej sprawie nie wystę- pują przesłanki ujemne do nakazania powrotu małoletnich. W konsekwencji doszło do braku wysłuchania małoletnich, którzy osiągnęli wiek i stopień dojrzałości pozwalający na uwzględnienie ich opinii. Przeprowadzenie powyższych dowodów było uzasadnione tym bardziej w obliczu podnoszo- nych w toku postępowania okoliczności stosowania przez jednego z rodzi- ców przemocy wobec małżonka oraz dzieci, a także nadużywania przez tego rodzica alkoholu. Brak przeprowadzenia wskazanych dowodów ograniczyło zebrany w sprawie materiał dowodowy, a tym samym spowodowało wyda- nie orzeczenia z naruszeniem praw dziecka. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, w której zakwestionował m.in. stanowisko sądu apelacyjnego o braku potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w celu dokonania oceny przesłanek uza- sadniających odmowę wydania dziecka, określonych w art. 13 Konwencji haskiej. Sąd okręgowy bezzasadnie ocenił ten wniosek jako zmierzający wyłącznie do ustalenia kompetencji rodzicielskich uczestników postępowa- nia i dokonania oceny, kto z rodziców daje lepsze gwarancje sprawowania prawidłowo pieczy nad dziećmi. Tymczasem tego rodzaju dowód w oko- licznościach analizowanej sprawy ma znaczenie dla oceny, czy nakazanie powrotu dzieci do kraju pochodzenia nie spowoduje szkody fizycznej lub psychicznej, która powoduje dla dziecka stan nie do zniesienia i nie pozostaje w sprzeczności z jego dobrem. 125 Efekt: Dzięki działaniom Rzecznika uwzględniono skargę kasacyjną i uchylo- no zaskarżone przez niego postanowienie, a także przekazano sprawę sądowi apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że na gruncie przepisów Konwencji haskiej wyra- żony przez dziecko sprzeciw wobec nakazania jego powrotu może stano- wić samodzielną podstawę do oddalenia wniosku w sprawie o nakazanie powrotu dziecka. Zaznaczył, że odmowa uwzględnienia stanowiska dziecka nie może być zatem uzasadniona wyłącznie przez stwierdzenie dotyczące samego potencjalnego wpływu rodzica na postawę dziecka lub uznanie, że w przypadku dziecka w wieku poniżej 10 lat nie jest ono w stanie, z racji wieku, wyrazić w sposób dojrzały i samodzielny stanowiska. Ponadto Sąd Najwyższy podzielił także stanowisko RPD w kwestii koniecz- ności przeprowadzenia dowodu z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Uzasadnił to tym, że z uwagi na fundamentalne znaczenie przesłanki dobra dziecka we wszystkich sprawach, w których występu- je zagadnienie szeroko rozumianej pieczy rodzicielskiej nad dziećmi, także celowość przeprowadzenia wszystkich zgłoszonych w sprawie wniosków dowodowych należy oceniać z uwzględnieniem tej przesłanki. Z tego wzglę- du stwierdzenie, że wnioski dowodowe zgłoszone w apelacji są spóźnione w rozumieniu art. 381 k.p.c., nie może być wystarczającą podstawą do ich oddalenia przez sąd w przypadku, gdy przeprowadzenie tych dowodów może być istotne dla dokonania ustaleń wpływających na ocenę przesłanki dobra dziecka. Na skutek działań Rzecznika sąd apelacyjny w toku ponownego rozpo- znania sprawy zmienił postanowienie i dopuścił dowód z pisemnej opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Nieprawidłowe przeprowadzone wysłuchanie dziecka, które osiągnęło wiek i stopień dojrzałości pozwalające na uwzględnienie jego opinii w orzeczeniach przy postępowaniach prowadzonych w trybie Konwencji haskiej Problem: Dokonana analiza prawidłowości prowadzonych postępowań, w tym prawidłowości wydanych orzeczeń w postępowaniu prowadzonym w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę wskazywała na nieprawidłowo przeprowadzone wysłu- chanie dziecka, które osiągnęło wiek i stopień dojrzałości pozwalający na uwzględnienie jego opinii. Istotnym jest, że poglądy dziecka wyrażone w oko- licznościach do tego dostosowanych (bez udziału osób trzecich) mogą być istotne dla oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 13 lit. b Konwencji haskiej, pozwalające na odmowę wydania nakazu powrotu. 126 W analizowanej sprawie, w opinii Rzecznika Praw Dziecka, doszło do naru- szenia procedury wysłuchania dziecka wskazanej w dyspozycji art. 216 2 § 2 i 3 k.p.c., m.in. poprzez: brak przeprowadzenia wysłuchania dziecka w obecności biegłego psychologa w sytuacji, gdy uzasadniała to kondycja psychiczna dziecka, przeprowadzenie wysłuchania w obecności osób trzecich z jedno- czesnym umożliwieniem im zadawania pytań dziecku przy użyciu przenośni oraz komunikatów mogących zawierać ocenę osób bliskich dziecku, a także mogących sugerować odpowiedź czy brak sporządzenia nagrania z czynno- ści wysłuchania. Błędne przeprowadzenie wysłuchania dziecka stanowi naruszenie obowiąz- ku procesowego, który ma charakter gwarancyjny – prawidłowe wysłucha- nie dziecka nie ma wyłącznie charakteru fakultatywnego, lecz jest obowiąz- kowe, jeśli spełnione są przesłanki z art. 216¹ § 1 k.p.c. Zdaniem Rzecznika czynności powinny zostać przeprowadzone w sposób prawidłowy, dający dziecku gwarancje umożliwienia mu wyrażenia swojej woli w sposób swo- bodny. Zaniechanie prawidłowego wysłuchania dziecka skutkuje pozbawie- niem go prawa do wyrażenia własnego zdania, a tym samym narusza zasady ochrony dobra dziecka, zasady rzetelnego procesu oraz standardy wynikają- ce z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Co zrobiliśmy: Rzecznik w analizowanej sprawie zadziałał dwutorowo – z jednej strony wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, w któ- rej wskazał, że doszło do naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w tym mię- dzy innymi, że doszło do naruszenia art. 216 2 § 2 i 3 k.p.c. Z drugiej strony zadziałał u źródła powstania naruszenia, a mianowicie dokonał interwencji w Sądzie, w którym doszło do nieprawidłowego przeprowadzenia wysłu- chania, wskazując na uchybienia i oczekując przeprowadzenia czynności wyjaśniających, w tym także podjęcia działań zmierzających do prze- strzegania procedury wysłuchania małoletnich dzieci oraz przekazania Rzecznikowi informacji o wyniku przeprowadzonych ustaleń oraz o podję- tych czynnościach. Efekt: Dzięki działaniom Rzecznika wniesiono skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, a także skierowano pismo do prezesa sądu okręgowego, w którym doszło do błędnego wysłuchania dziecka. W obu sprawach Rzecznik monitoruje sprawę i oczekuje na rozstrzygnięcia. Dzięki jego inter- wencjom zostaną podjęte działania zmierzające do zapobieżenia powielania błędów w wysłuchaniu małoletnich. 127 Brak współpracy rodziców w zakresie wypracowania wspólnych metod wychowawczych oraz objęcia dzieci opieką psychologa Problem: Do Biura RPD zgłosiła się matka dzieci z prośbą o objęcie nadzo- rem postępowania rozwodowego, z uwagi na brak należytej i długotrwałej reakcji sądu na łamanie przez ojca dzieci postanowienia zabezpieczające- go, dotyczącego uregulowania miejsca zamieszkania i kontaktów z dziećmi. Zgłaszająca wskazała, że ojciec małoletnich podjął jednostronną decyzję o zmianie ich miejsca zamieszkania, uniemożliwiając utrzymywanie jakich- kolwiek relacji dzieci z matką. W przesłanym zgłoszeniu został opisany mechanizm wpływu ojca na postawę dzieci. Do Biura RPD zgłosił się również ojciec, wskazując, że wydane na czas trwania postępowania postanowienie zabezpieczające pomija występujące po stronie matki uchybienia w zakresie kompetencji opiekuńczo-wychowawczych, stosowanie przemocy, ale przede wszystkich stanowisko dzieci, które chcą mieszkać z ojcem. Każdy z rodzi- ców w sposób odmienny przedstawiał sytuację dzieci, deprecjonował rolę i znaczenie drugiego rodzica. Utrzymujący się brak porozumienia i współpra- cy rodziców doprowadził ostatecznie do rozdzielenia rodzeństwa, włączenia dzieci w konflikt okołorozwodowy, a także do braku możliwości udzielenia dzieciom pomocy psychologicznej. Rodzice skoncentrowani na forsowaniu własnego stanowiska zgłaszali daleko idące zastrzeżenia do psychoterapeu- tów proponowanych przez drugą stronę. Co zrobiliśmy: Rzecznik zgłosił udział w prowadzonym postępowaniu. Analiza akt sprawy oraz sprawozdania ustanowionego przez sąd kuratora sądowego wskazywała na zasadność dokonania szerokiej weryfikacji kom- petencji opiekuńczo-wychowawczych każdego z rodziców. W toku postępo- wania, również z inicjatywy przedstawiciela RPD, sąd wydał postanowienie o ponownym skierowaniu stron na badania przez biegłych psychologów, nadto przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy wysłuchano małolet- nich. W świetle uzyskanych dowodów przedstawiciel Rzecznika wnioskował o ingerencję sądu w wykonywanie przez rodziców władzy rodzicielskiej, nie tylko poprzez ustanowienie nadzoru kuratora, ale także poprzez zobowią- zanie stron do objęcia małoletnich stałą opieką psychologiczną, odbycia przez rodziców warsztatów rodzicielskich i wspólnej terapii. Przedstawiciel Rzecznika wskazywał również na zasadność wyznaczenia przez sąd jednego ośrodka, w którym poszczególni specjaliści obejmą dzieci opieką psycho- logiczną, a rodziców terapią. Rzecznik dążył do stworzenia sytuacji pełnego wglądu w sytuację rodziny. Efekt: Przeprowadzenie nowej opinii biegłych oraz wysłuchanie dzieci pozwo- liło sądowi na uzyskanie pogłębionego wglądu w bieżącą sytuację osób najmłodszych. Opinia biegłych ukazała, że deklaracje rodziców o podniesieniu kompetencji opiekuńczo-wychowawczych w toku kilkuletniego postępowania sądowego są niewystarczające do samodzielnego wykonywania przez nich władzy rodzicielskiej. Postawa rodziców wymagała dalszej korekty. 128 Rodzice, zgodnie ze stanowiskiem Rzecznika, zostali objęci nadzorem kura- tora, zobowiązani do współpracy z asystentem rodziny, odbycia z dziećmi wspólnej terapii rodzinnej oraz cyklu warsztatów podnoszących kompe- tencje opiekuńczo-wychowawcze. Kontakty rodzica z dzieckiem zamiesz- kującym na stałe z drugim rodzicem zostały uregulowane w obecności psychologa, co dało szansę na odbudowę relacji w bezpiecznych warun- kach. Wydane orzeczenie pozwoliło na ponowne nawiązanie kontaktu przez rodzeństwo. Strony rozpoczęły prowadzenia dialogu w sprawach dotyczą- cych dzieci. Umieszczanie dzieci w domach pomocy społecznej mimo braku spełnienia ustawowych przesłanek Problem: W Biurze RPD była prowadzona sprawa małoletnich, których rodzice nie byli w stanie sprawować nad nimi opieki. Dzieci miały orzeczenia o niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym. Dzieci prze- bywały w pieczy zastępczej, jednak placówka opiekuńczo-wychowawcza sygnalizowała trudności w zapewnieniu im właściwej opieki, wskazując na potrzebę umieszczenia części rodzeństwa w domu pomocy społecznej. Na wniosek prokuratora oraz w oparciu o opinię biegłych sąd I instancji zdecydował o umieszczeniu trojga dzieci w domu pomocy społecznej, bez zgody rodziców, z zastrzeżeniem umieszczenia ich w tej samej placów- ce. Uzasadnieniem były specjalistyczne potrzeby dzieci w zakresie opieki medycznej i rehabilitacyjnej, których – zdaniem biegłych – placówka opie- kuńczo-wychowawcza nie była w stanie zapewnić. Co zrobiliśmy: Stanowisko sądu I instancji zostało zakwestionowane przez Rzecznika, który wskazał, że przesłanki umieszczenia dzieci w domu pomocy społecznej nie zostały spełnione. Takie rozstrzygnięcie pozostaje niezgodne z dobrem małoletnich i obowiązującymi przepisami. Podniesiono, że właści- wą formą wsparcia dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną powinna być specjalistyczna piecza zastępcza, w szczególności zawodowe rodziny zastępcze o charakterze specjalistycznym. Efekt: Sąd II instancji podzielił argumentację Rzecznika i zmienił zaskarżone postanowienie, uchylając decyzję o umieszczeniu dzieci w domu pomocy społecznej. W konsekwencji dzieci nie zostały przeniesione do domu pomo- cy społecznej, a pozostały w placówkach opiekuńczo-wychowawczych dostosowanych do potrzeb dzieci. 129 Umieszczanie dzieci w domach pomocy społecznej mimo braku spełnienia ustawowych przesłanek oraz braku terminowego wykonywania przez sąd czynności w ramach art. 578 § 2 k.p.c Problem: W Biurze RPD prowadzona była sprawa 8-miesięcznego dziecka, którego rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Niemowlę przeby- wało od urodzenia w szpitalu. Ograniczenia zdrowotne dziecka wymagały standardowej opieki rodzicielskiej z uwzględnieniem pielęgnacji zgłębnika, terapii neurologopedycznej i fizjoterapii. Dziecko miało zostać umieszczone w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do sądu rejonowego z wnioskiem o wstrzymanie działań zmierzających do umieszczenia dziecka w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pilne zasięgnięcie informacji o kandydatach ubie- gających się o ustanowienie ich rodziną zastępczą i po weryfikacji ich kom- petencji oraz sytuacji życiowej, o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej na czas trwania postępowania. Jednocześnie, Rzecznik zwrócił się do właści- wego ośrodka pomocy społecznej z prośbą o udzielenie wsparcia dla osób starających się o ustanowienie ich rodziną zastępczą. Dodatkowo Rzecznik zwrócił się do prezesa sądu okręgowego o sprawowa- nie nadzoru administracyjnego nad sprawą o umieszczenie dziecka w rodzi- nie zastępczej. Rzecznik zgłosił udział do postępowania sądowego i brał udział w rozprawach. Pomimo podjętych działań na etapie postępowania w I instancji sąd oddalił wniosek Rzecznika o wydanie natychmiastowego zabezpie- czenia w przedmiocie umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Sąd oddalił wniosek o umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, mimo że został złożony przez małżeństwo mające doświadczenie w opiece nad osobami wymagającym obsługi zgłębnika. Zgodnie z postanowie- niem sądu rejonowego dziecko miało zostać umieszczone w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Powyższe uzasadniało podjęcie kolejnych działań zmierzających do prawi- dłowego ukształtowania sytuacji opiekuńczo-wychowawczej małoletniego dziecka. Orzeczenie sądu I instancji zostało przez RPD zaskarżone. Zwrócono bowiem uwagę, że w sprawie nie zostały wykazane ustawowe przesłan- ki umieszczenia dziecka w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Stan zdrowia dziecka pozwala na wypisanie go ze szpitala i dalszą opiekę w warunkach domowych z pielęgnacją zgłębnika i kontynuacją specjalistycznej terapii neurologopedycznej oraz fizjoterapii. Dodatkowo RPD w piśmie kierowanym do prezesa sądu okręgowego zwrócił uwagę na brak terminowego przesłania przez sąd postanowienia 130 o pozbawieniu władzy rodzicielskiej do właściwego ośrodka adopcyjnego zgodnie z art. 578 § 2 k.p.c. Efekt: Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd rejonowy podzielił argumen- tację Rzecznika i ustanowił dla dziecka rodzinę zastępczą w osobach, które od początku toczących się przed sądem rejonowym postępowań dążyły do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Dzięki podjętym działaniom dziecko opuściło szpital uzyskując szansę na uzyskanie odpowiedniej opieki w rodzinie zastępczej. Ponadto prezes sądu okręgowego po przeprowadzeniu na wniosek RPD weryfikacji terminowości działań podejmowanych przez podległy sąd rejo- nowy stwierdził nieprawidłową praktykę wykonywania czynności w ramach art. 578 § 2 k.p.c. W ramach wniosków z przeprowadzonego nadzoru, prze- wodniczący wydziału sądu rejonowego został zobowiązany do kontrolo- wania akt spraw dotyczących przysposobienia pod kątem prawidłowości stosowania art. 578 § 2 k.p.c. Pobyt dziecka na oddziale szpitalnym wobec braku możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzinę biologiczną Problem: W Biurze RPD była prowadzona sprawa małoletniego, który z uwagi na chorobę nerek wymagał kontroli w zakresie diety i ilości spożywa- nych płynów, a ponadto dializy otrzewnowej, przeprowadzanej w warunkach domowych. Rodzice biologiczni nie byli w stanie sprawować należycie opieki nad dzieckiem. W konsekwencji chłopiec od dłuższego już czasu przebywał w szpitalu i marzył o tym, aby z niego wyjść. Sąd wszczął postępowanie o wydanie zarządzeń opiekuńczo-wychowawczych, ewentualnie o pozbawienie władzy rodzicielskiej. W toku postępowania pro- wadzone były starania o znalezienie rodziny zastępczej dla dziecka przewlekle chorego, jednak z uwagi na stan zdrowia chłopca, było to bardzo utrudnione. Co zrobiliśmy: Rzecznik zgłosił udział w przedmiotowym postępowaniu, zaś przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach. Wspierając poszuki- wania rodziny zastępczej, Rzecznik pozostawał w kontakcie z opiekunem prawnym dziecka, pracownikami socjalnymi, szpitalem, w którym przebywał chłopiec, a także kierował pisma do wojewody oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Efekt: Ostatecznie chłopiec został umieszczony w rodzinie zastępczej i opu- ścił szpital, o czym marzył. Dzięki rodzinie zastępczej chłopiec ma szansę na leczenie w warunkach domowych, na kontakt z rówieśnikami i z mamą, która jest dla chłopca ważną osobą. 131 Umieszczenie dziecka z poważnymi problemami zdrowotnymi w rodzinie zastępczej Problem: W Biurze RPD była prowadzona sprawa małoletniego dziecka, u którego rozpoznano liczne schorzenia, w tym wady wrodzone, m.in. wady serca (zastawki aortalnej i mitralnej), uszkodzenie fałdu głosowego oraz istotne wady wzroku. Ponadto dziecko było karmione przez przezskórną gastrostomię. Sąd wszczął postępowanie w przedmiocie wydania zarządzeń opiekuń- czo-wychowawczych, ewentualnie pozbawienia rodziców władzy rodzi- cielskiej. W toku postępowania podejmowano starania o znalezienie dla dziecka rodziny zastępczej. Ze względu jednak na stan zdrowia małoletniego i konieczność zapewnienia mu specjalistycznej opieki zadanie to było szcze- gólnie trudne. Co zrobiliśmy: Rzecznik zgłosił udział w prowadzonym postępowaniu, a przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach sądowych. W celu wsparcia działań zmierzających do znalezienia odpowiedniej rodziny zastęp- czej Rzecznik pozostawał w stałym kontakcie z organizatorem pieczy zastępczej, monitorując przebieg poszukiwań oraz sytuację dziecka. Efekt: Ostatecznie dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej. Decyzja ta umożliwi mu dorastanie w środowisku zapewniającym opiekę, bezpieczeństwo oraz stabilność, co ma istotne znaczenie zarówno dla jego rozwoju, jak i dalszego procesu leczenia. 7. Działalność w obszarze edukacji i wychowania 133 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności Zespół Edukacji i Wychowania Biura RPD, podejmował szereg działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do nauki • art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28, 29 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik zwracał uwagę na prawo dzieci i nastolatków do nauki w godnych warunkach dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, możliwości oraz ewentualnych trudności, z uwzględnieniem zapewnienia im wsparcia (nauczycieli, wychowawców, specjalistów, dyrektorów jednostek systemu oświaty, organów nadzoru pedagogicznego i prowadzących szkoły, a także resortu oświaty) oraz w ramach odpowiedzialnej, konstruktywnej współpra- cy z rodzicami oraz opiekunami prawnymi. 2) prawa dziecka do dostępu do dóbr kultury, rozrywki, czasu wolnego i wypoczynku, a także rozwoju własnych pasji i zainteresowań • art. 6, art. 73. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 31 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie m.in. działania w sprawach indywi- dualnych wskazujących na naruszenie praw i dobra dzieci korzystających z pozaszkolnych zajęć dodatkowych, czy też chcących rozwijać pasje, talenty i zainteresowania w domach kultury, a także na zajęciach pozalekcyjnych organizowanych przez inne placówki. 3) prawa dziecka do ochrony przed przemocą • art. 72 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik Praw Dziecka realizował również działania ukierunkowane na przeciwdziałanie przemocy w jednostkach systemu oświaty oraz interwe- niował w przypadkach jej występowania, ze szczególnym uwzględnieniem przemocy rówieśniczej, w tym hejtu, a także przemocy ze strony dorosłych. 4) prawa dziecka do równego traktowania i niedyskryminacji • art. 32, art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 2, art. 28 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik prowadził również działania na rzecz ochrony prawa dziecka do równego traktowania i niedyskryminacji w jednostkach systemu oświaty 134 WYKRES 30. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 574 2 989 3 847 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 202320242025 +29% +49% Łącznie w Zespole Edukacji i Wychowania od 1 stycznia 2025 r. do 31 grud- nia 2025 r. prowadzone były 5 193 sprawy (wpłynęło 3 847 spraw nowych oraz kontynuowano 1 346 spraw z lat ubiegłych). Od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. były to 3 442 sprawy (odpowiednio, 2 989 i 453). Oznacza to, że w 2025 r. w porównaniu z rokiem 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 51 proc. Dla porównania w 2023 r. prowadzonych było łącznie 2 788 spraw (odpowiednio, 2 574 i 214), co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 86 proc. WYKRES 31. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 788 3 442 5 193 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 202320242025 +86% +51% oraz interweniował w przypadkach jego naruszenia, w szczególności w spra- wach dotyczących nierównego dostępu do zajęć dodatkowych, niesprawie- dliwego oceniania uczniów oraz niewłaściwego uwzględniania ich indywidu- alnych potrzeb edukacyjnych. Rzecznik realizował w 2025 r. zadania mające na celu ochronę tych praw, zarówno poprzez interwencje indywidualne, jak i przez działania systemo- we, dbając szczególnie o przestrzeganie tych praw w placówkach oświaty. W ramach analizy zgłaszanych spraw, Zespół Edukacji i Wychowania niejed- nokrotnie badał też sprawy małoletnich na miejscu. Istotnym obszarem działalności RPD w sprawach z zakresu edukacji i wycho- wania było monitorowanie postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli w przypadkach, gdy zarzucano im czyny wskazujące na naruszenie praw i dobra dziecka. Rzecznik interweniował także w sprawach nadzoru pedagogicznego, przestrzegania prawa oświa- towego oraz realizacji funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia dzieciom pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Do Zespołu Edukacji i Wychowania od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 3 847 spraw. W roku ubiegłym, w tym samym okresie, wpłynę- ło ich 2 989. Oznacza to, że w 2025 r. w porównaniu z rokiem 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 29 proc. Dla porównania, w 2023 r. do Zespołu wpły- nęły 2 574 sprawy, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 49 proc. Dane te wskazują na wyraźną, utrzymującą się zdecydowaną tenden- cję wzrostową w zakresie liczby nowych spraw kierowanych do Zespołu Edukacji i Wychowania w ostatnich latach. 135 WYKRES 30. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 574 2 989 3 847 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 202320242025 +29% +49% Łącznie w Zespole Edukacji i Wychowania od 1 stycznia 2025 r. do 31 grud- nia 2025 r. prowadzone były 5 193 sprawy (wpłynęło 3 847 spraw nowych oraz kontynuowano 1 346 spraw z lat ubiegłych). Od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. były to 3 442 sprawy (odpowiednio, 2 989 i 453). Oznacza to, że w 2025 r. w porównaniu z rokiem 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 51 proc. Dla porównania w 2023 r. prowadzonych było łącznie 2 788 spraw (odpowiednio, 2 574 i 214), co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 86 proc. WYKRES 31. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 788 3 442 5 193 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 202320242025 +86% +51% 136 7.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji i Wychowania w 2025 r. 1) Sytuacja edukacyjna, opiekuńcza i wychowawcza dzieci uczęszczają- cych do żłobków, przedszkoli, uczniów szkół podstawowych i ponad- podstawowych, a także wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych i młodzieżowych ośrodków socjoterapii W 2025 r. Rzecznik podejmował zarówno indywidualne, jak i systemowe działania w sprawach związanych z naruszeniami praw oraz dobra dziecka w niemal wszystkich typach jednostek systemu oświaty i miejsc opieki nad dziećmi, w tym: a) w szkołach wszystkich typów – ogólnodostępnych, artystycznych, spe- cjalnych, integracyjnych i niepublicznych, na różnym poziomie edukacji, a także w bursach i internatach szkolnych. Sprawy obejmowały w szczególności interwencje związane z przemo- cą rówieśniczą, hejtem, przemocą ze strony dorosłych, w tym psychiczną i fizyczną ze strony nauczycieli wobec uczniów. Zgłaszane problemy doty- czyły też niezapewnienia dzieciom poczucia bezpieczeństwa w szkołach, wypadków na terenie placówek, stosowania nieprawidłowych metod wychowawczych, a także przypadków naruszenia nietykalności cielesnej dziecka przez nauczyciela, niewłaściwych postaw pedagogów, nierównego traktowania, wykluczenia i dyskryminacji. Interwencje dotyczyły także: sytuacji uczniów neuroróżnorodnych, w szczególności uczniów w spektrum autyzmu i z ADHD, braku realizacji lub niewłaściwego wykonywania zaleceń zawartych w opiniach i orzecze- niach o potrzebie kształcenia specjalnego, pomocy psychologiczno-peda- gogicznej, nieprawidłowości organizacyjnych, w tym zastrzeżeń do statu- tów szkół, łączenia oddziałów, likwidowania i przekształcania szkół, zasad i kryteriów oceniania osiągnięć edukacyjnych i zachowania, przyznawania stypendiów, braku miejsc w bursach i internatach, warunków sanitarnych, naruszenia ochrony dóbr osobistych ucznia (ujawnienia danych lub wize- runku dziecka). Podejmowane zgłoszenia obejmowały ponadto: organizację, przebieg i oce- nianie egzaminów (klasyfikacyjnych, ósmoklasisty, poprawkowych i matural- nych), w tym dostosowanie arkuszy oraz warunków egzaminowania uczniów z własnymi potrzebami edukacyjnymi, kwestie wysokości i zasad przyzna- wania dotacji oraz subwencji oświatowych, organizację i dostępność zajęć dodatkowych, wdrażanie i funkcjonowanie w szkołach standardów ochrony małoletnich, działalność samorządów uczniowskich i rad rodziców, orga- nizację konkursów przedmiotowych, konflikty między szkołą a rodziną lub 137 konflikty rodzinne wpływające na sytuację edukacyjną dziecka, a także uwagi obywateli dotyczące podstawy programowej oraz zmian w przepisach prawa oświatowego. b) w żłobkach i innych miejscach opieki nad dziećmi do lat 3 (w tym w miej- scach realizujących wczesne wspomaganie rozwoju), a także w przed- szkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach i innych formach wychowania przedszkolnego. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności niezapewnienia dzieciom należytej opieki, w tym naruszeń ich zdrowia i życia. Interwencje obejmowa- ły przypadki przemocy rówieśniczej oraz przemocy wobec dzieci ze strony dorosłych, jak również konflikty między rodzicami a kadrą pedagogiczną lub opiekuńczą, skutkujące naruszeniem dobra dziecka. Zgłaszane problemy obejmowały także: odmowę przyjęcia dziecka do przedszkola, nierówne traktowanie ze względu na szczególne potrzeby dziecka, brak adaptacji lub niewłaściwą jej organizację, odmowę przyjęcia do przedszkola dzieci korzystających z pieluszki, wypowiadanie rodzicom umów o świadczenie usług w przedszkolach niepublicznych, niewłaściwą organi- zację pracy jednostek, naruszenia standardów ochrony małoletnich lub ich nieprawidłowe wdrożenie, kwestie kwalifikacji osób sprawujących opiekę nad dziećmi lub braki kadrowe, naruszenia ochrony danych osobowych, a także sprawy związane z likwidacją bądź reorganizacją przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego. c) w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, okręgowych ośrodkach wychowawczych oraz schroni- skach dla nieletnich i zakładach poprawczych. Interwencje dotyczyły w szczególności przypadków przemocy występującej w tych instytucjach, zarówno rówieśniczej, jak i ze strony osób dorosłych. Zgłaszane problemy obejmowały: niewydawanie przepustek, nieprawidło- wości w sprawowaniu opieki, niezapewnienie rehabilitacji, brak odpowiedniej opieki medycznej oraz niewystarczający poziom bezpieczeństwa i poszano- wania intymności wychowanków, jak również sytuacje szczególnie trudne, związane z podejmowanymi przez wychowanków próbami samobójczymi oraz przypadkami samookaleczeń. Sprawy kierowane do rozpatrzenia dotyczyły ponadto niewłaściwego dys- ponowania środkami pieniężnymi wychowanków, przypadków kupowania przez pracowników wyrobów tytoniowych lub alkoholu dla podopiecznych, utrudniania lub naruszania zasad udzielania przepustek do domu rodzin- nego, a także stosowania nieadekwatnych kar, jak zakazy wychodzenia czy ograniczanie kontaktów z rodziną. 138 4) W sprawach dotyczących postępowań dyscyplinarnych i wyjaśniają- cych wobec nauczycieli oraz kadry kierowniczej szkół W zakresie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1 982 r. Karta Nauczyciela 82 Rzecznik ma kompetencje do uczestnictwa w postępowaniach w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, jeżeli sprawy te dotyczą czynów naruszających prawa lub dobro dziecka. W 2025 r. odnotowano 764 postępowania dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. W porównaniu z 2024 r., kiedy prowadzono 729 takich postępowań, oznacza to wzrost o ok. 5 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba tych postępowań wyniosła 570, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby postępowań o 34 proc. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności przypadków przemocy fizycznej i psy- chicznej wobec dzieci, w tym wykorzystywania seksualnego, naruszenia nietykalności cielesnej, stosowania niewłaściwych metod wychowawczych, a także niezapewnienia uczniom bezpieczeństwa lub właściwej opieki. Interwencje obejmowały również sytuacje sprawowania opieki nad dziećmi przez osoby nietrzeźwe. WYKRES 32. Liczba postępowań dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 570 729 764 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 202320242025 +34% +5% Zgłaszane nieprawidłowości dotyczyły ponadto dyskryminacji, naruszeń dóbr osobistych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, nieprzestrzegania statutu szkoły, a także demoralizowania uczniów. 82 Dz. U. z 2024 r. poz. 986 d) w sprawach związanych ze skargami na działalność organów prowadzą- cych i organów nadzoru pedagogicznego nad działalnością jednostek systemu oświaty. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności zastrzeżeń obywateli wobec działań i decyzji tych organów, przyjmowanych regulaminów, spo- sobu organizacji i przebiegu konkursów przedmiotowych organizowanych przez kuratorów oświaty oraz ustalania ich wyników. Działania obejmowały również decyzje organów prowadzących szkoły dotyczące zamiaru likwidacji lub przekształcenia placówek, kwestie związa- ne z wydatkowaniem środków publicznych przez gminy, w tym na realizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz zajęć dla dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Interwencje dotyczyły także zastrzeżeń co do treści protokołów kontroli doraźnych, jak też sposobu podejmowania i realizacji działań w ramach nad- zoru pedagogicznego. 2) W sprawach dotyczących organizacji wypoczynku oraz zajęć rozwijają- cych zainteresowania dzieci i młodzieży Podjęte działania dotyczyły w szczególności nieprawidłowości organizacyj- nych, przypadków bezpodstawnego rozwiązywania umów, a także przemocy fizycznej i psychicznej, w tym nękania oraz naruszeń godności osobistej dzie- ci i młodzieży przez osoby prowadzące zajęcia lub zarządzające podmiotami. Zgłaszane sprawy obejmowały w szczególności skargi na funkcjonowanie klubów sportowych, w tym w zakresie stosowanych metod pracy z dziećmi i nastolatkami oraz zapewnienia im właściwych warunków bezpieczeństwa i opieki. 3) W sprawach dotyczących funkcjonowania poradni psychologiczno-pedagogicznych Podejmowane interwencje dotyczyły w szczególności trudności w uzyskaniu opinii lub orzeczeń, w tym o potrzebie kształcenia specjalnego, a także dłu- giego oczekiwania na wyznaczenie terminów badań i konsultacji. Problemy dotyczyły również sposobu traktowania dzieci, jak również kwestii związanych z kwalifikacjami osób zatrudnionych w poradniach oraz prawi- dłowością prowadzonych postępowań diagnostycznych i orzeczniczych. 139 4) W sprawach dotyczących postępowań dyscyplinarnych i wyjaśniają- cych wobec nauczycieli oraz kadry kierowniczej szkół W zakresie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1 982 r. Karta Nauczyciela 82 Rzecznik ma kompetencje do uczestnictwa w postępowaniach w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, jeżeli sprawy te dotyczą czynów naruszających prawa lub dobro dziecka. W 2025 r. odnotowano 764 postępowania dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. W porównaniu z 2024 r., kiedy prowadzono 729 takich postępowań, oznacza to wzrost o ok. 5 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba tych postępowań wyniosła 570, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby postępowań o 34 proc. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności przypadków przemocy fizycznej i psy- chicznej wobec dzieci, w tym wykorzystywania seksualnego, naruszenia nietykalności cielesnej, stosowania niewłaściwych metod wychowawczych, a także niezapewnienia uczniom bezpieczeństwa lub właściwej opieki. Interwencje obejmowały również sytuacje sprawowania opieki nad dziećmi przez osoby nietrzeźwe. WYKRES 32. Liczba postępowań dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 570 729 764 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 202320242025 +34% +5% Zgłaszane nieprawidłowości dotyczyły ponadto dyskryminacji, naruszeń dóbr osobistych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, nieprzestrzegania statutu szkoły, a także demoralizowania uczniów. 82 Dz. U. z 2024 r. poz. 986 140 Działaniami Rzecznika objęte były również sprawy dotyczące niedopełnienia obowiązków przez dyrektorów lub inne osoby odpowiedzialne za funkcjo- nowanie placówki, w szczególności w związku z wypadkami uczniów, w tym braku zawiadomienia właściwych organów lub niewłaściwego postepowa- nia po zdarzeniu. O wszczęciu postępowania wyjaśniającego RPD jest każdorazowo zawia- damiany przez rzeczników dyscyplinarnych dla nauczycieli działających przy właściwych wojewodach, jeżeli sprawa dotyczy naruszenia praw lub dobra dziecka. Rzecznikowi doręcza się również postanowienia o umorzeniu postępowań wyjaśniających, jak również o przekazaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego do rozpatrzenia przez komisję dyscyplinarną I instancji. Na postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego RPD przy- sługuje zażalenie do komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli przy właściwym miejscowo wojewodzie. Taka forma zaskarżenia przysługuje również w przy- padku odmowy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przez komisję dys- cyplinarną – do odwoławczej komisji dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji. W przypadku, gdy Rzecznik nie zgadzał się z decyzją o umorzeniu postępo- wania lub odmowie jego wszczęcia, korzystał z kompetencji wniesienia środka odwoławczego, mając na uwadze najlepszy interes dziecka. Niezależnie od powyższego, w sprawach tego wymagających, Rzecznik kierował wnioski do dyrektora szkoły lub placówki albo organu prowadzą- cego o podjęcie działań na rzecz dziecka w zakresie ich kompetencji, w tym o zawieszenie w pełnieniu obowiązków nauczyciela, którego dotyczyło postępowanie. W ramach monitorowania postępowań RPD uzyskiwał infor- macje o orzeczeniach komisji dyscyplinarnych I instancji oraz odwoławczych komisji dyscyplinarnych. Rzecznik sprawdzał także, czy poszkodowanemu dziecku lub grupie dzieci została udzielona pomoc psychologiczno-pedago- giczna oraz jakie działania naprawcze podjęto w placówce w celu zapobie- gania naruszeniom praw dziecka w przyszłości. Przykładami prowadzonych w Biurze RPD spraw w tej kategorii są następu- jące przypadki: Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela z uwagi na naruszenie nietykalności cielesnej ucznia Problem: Sprawa dotyczyła zdarzenia wskazującego na możliwość popeł- nienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobra dziecka poprzez naruszenie nietykalności cielesnej ucznia. Nauczyciel miał uderzyć dziecko w pośladek. Do zdarzenia miało dojść w szatni, w której nie było monitoringu. 141 Rzecznik dyscyplinarny dla nauczycieli w postępowaniu wyjaśniającym prze- słuchał świadków, po czym umorzył postępowanie, wskazując, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza postawionego nauczycielce zarzutu. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że rzecznik dyscyplinarny dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych pole- gającego na zaniechaniu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępo- wania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli 83 . W szczególno- ści zwrócono uwagę na pominięcie przesłuchania samego dziecka oraz jego matki, która miała kontakt z dzieckiem bezpośrednio po zdarzeniu. Ponadto RPD wystąpił do dyrektora szkoły, w której zatrudniony był nauczyciel, zwracając uwagę m.in. na konieczność objęcia dziecka stosowną pomocą psychologiczno-pedagogiczną, rozważenie zawieszenia nauczyciela na czas trwania postępowania oraz podjęcie działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa uczniom. Efekt: Komisja dyscyplinarna I instancji, po rozpatrzeniu zażalenia Rzecznika, uchyliła postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego i skiero- wała sprawę do dalszego procedowania. Komisja dyscyplinarna dla nauczy- cieli wskazała, że sprawy, w których stawia się zarzut naruszenia nietykal- ności cielesnej dziecka, wymagają szczególnie wnikliwej analizy. Uczniowie szkoły, w tym poszkodowany uczeń, zostali objęci wsparciem psychologicz- no-pedagogicznym. Sprawa została skierowana na rozprawę przed komisją dyscyplinarną i pozostaje w toku. Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela z uwagi na niezapewnienie dzieciom bezpieczeństwa Problem: Nauczyciel umył twarze dzieciom znajdującym się pod jego bez- pośrednią opieką mydłem antybakteryjnym. W rezultacie jedno z dzieci zwymiotowało, a drugie skarżyło się na ból i pieczenie oczu. Ponadto wska- zano, że w innym dniu nauczyciel przystąpił do pracy z dziećmi, znajdując się pod wpływem alkoholu, czym stworzył realne zagrożenie dla życia i zdrowia dzieci. Rzecznik dyscyplinarny przekazał wniosek do komisji dyscyplinarnej dla nauczy- cieli przy właściwym miejscowo wojewodzie o wszczęcie postępowania dyscy- plinarnego. Komisja dyscyplinarna odmówiła jednak wszczęcia postępowania, 83 Dz. U. z 2016 r. poz. 741 142 wskazując, że nauczyciel nie dokonał mycia twarzy dzieci w sposób narażający ich zdrowie. Komisja wskazała również, że nie można wykluczyć, że reakcje dzieci (wymioty i pieczenie oczu) mogły być związane z innym czynnikiem obecnym w budynku. W odniesieniu do podjęcia pracy pod wpływem alkoholu komisja uznała natomiast, że wymierzenie nauczycielce kary zwolnienia z pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie przepisów Kodeksu pracy stanowiło wystarczającą sankcję za przewinienie. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł zażalenie na odmowę wszczęcia postępowa- nia dyscyplinarnego do Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zacho- wanie nauczyciela należy uznać za delikt dyscyplinarny, gdyż stanowi ono uchybienie godności zawodu nauczyciela oraz obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy Karta Nauczyciela. Rzecznik podkreślił, że samo zastosowanie sankcji pracowniczej przez dyrektora szkoły jest niewystarczające, zwłaszcza w sytuacji, gdy nauczycielka przebywała w szkole i wykonywała swoje obo- wiązki w stanie po spożyciu alkoholu. Takie zachowanie, jak wskazał RPD, jest niedopuszczalne w relacji z dziećmi i stanowi przejaw braku szacunku wobec uczniów pozostających pod opieką nauczyciela. Rzecznik skierował również pismo do dyrektora szkoły z prośbą o wyjaśnie- nia oraz przekazanie informacji dotyczących objęcia dzieci stosowną pomo- cą psychologiczno-pedagogiczną. Efekt: Odwoławcza komisja dyscyplinarna, po rozpatrzeniu zażalenia RPD, uwzględniła je. Uchyliła postanowienie o odmowie wszczęcia postępowa- nia oraz skierowała sprawę do dalszego procedowania. Komisja wskazała, że komisja I instancji błędnie uznała, iż zachowanie nauczyciela nie stanowi deliktu dyscyplinarnego. Dyrektor poinformował, że dzieci, które pozostawały pod opieką nauczyciela zostały objęte wsparciem psychologa i pedagoga szkolnego. Jednocześnie wskazano, że w związku ze stawieniem się nauczyciela do pracy pod wpły- wem alkoholu nie było konieczności obejmowania pomocą całej grupy, ponieważ dzięki czujności personelu nauczyciel nie został dopuszczony do kontaktu z dziećmi. Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela z uwagi na naruszenie godności i nietykalności cielesnej uczennic Problem: Zawiadomienie dotyczyło możliwości popełnienia przez nauczy- ciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka poprzez naruszenie godno- ści i nietykalności cielesnej dwóch uczennic. Dodatkowo nauczyciel, według relacji dziewczynek i innych świadków, miał prowadzić z nimi rozmowy 143 w sposób niewłaściwy, o podtekście seksualnym, nieodpowiedni i narusza- jący godność zawodu nauczyciela. Rzecznik dyscyplinarny w postępowaniu wyjaśniającym przesłuchał świadków oraz dopuścił dowód z notatki z roz- mowy psychologa szkolnego z uczennicami, ponieważ rodzice dziewczynek nie wyrazili zgody na ich bezpośrednie przesłuchanie przed rzecznikiem dyscyplinarnym. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego rzecznik skierował wniosek do komisji dyscyplinarnej o wszczęcie postępo- wania dyscyplinarnego. Zgłaszane nieprawidłowości dotyczyły ponadto dyskryminacji, naruszeń dobr osobistych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, nieprzestrzegania statutu szkoły, demoralizowania uczniow. Komisja dyscyplinarna dla nauczycieli odmówiła wszczęcia postępowa- nia wskazując na nadinterpretację zachowań nauczyciela wobec uczennic. Zachowania, zdaniem komisji, wymagają korekty, jednak nie uzasadniają wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł zażalenie na odmowę wszczęcia postę- powania dyscyplinarnego do Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji. Uzasadniając swoje stanowisko wska- zał, że postanowienie komisji I instancji obarczone jest błędem w usta- leniach faktycznych oraz naruszeniem prawa materialnego. Rzecznik podniósł, że dokonano dowolnej i sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego, a także nie uwzględniono całokształtu materiału dowodowego. W ocenie RPD z zeznań świadków wynikało, że nauczyciel zachował się w sposób niepro- fesjonalny, naruszający godność uczennic i wywołujący u nich poczucie dyskomfortu. Ponadto Rzecznik wystąpił do dyrektora szkoły, w której zatrudniony był nauczyciel, zwracając uwagę m.in. na konieczność objęcia uczennic pomocą psychologiczno-pedagogiczną, rozważenie zawieszenia nauczyciela na czas trwania postępowania oraz podjęcie działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa i poczucia komfortu innym uczniom. Efekt: Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczyciele przy Ministrze Edukacji po rozpatrzeniu zażalenia RPD uwzględniła je, uchyliła postanowie- nie o odmowie wszczęcia postępowania oraz skierowała sprawę do dalszego procedowania. Komisja wskazała, że komisja I instancji błędnie uznała, że zachowanie nauczyciela nie stanowi deliktu dyscyplinarnego, a jej rozstrzy- gnięcie było przedwczesne i nie uwzględniało całokształtu okoliczności sprawy. Podkreślono również, że nauczyciel powinien stanowić przykład wła- ściwego zachowania oraz sumiennie realizować zadania związane z funkcją wychowawczą i edukacyjną. 144 Uczniowie szkoły, w tym poszkodowane uczennice, zostali objęci wsparciem psychologiczno-pedagogicznym. Sprawa została skierowana na rozpra- wę przed komisją dyscyplinarną, a nauczyciel został ukarany karą nagany z ostrzeżeniem. 5) Działania na rzecz realnego wsparcia uczniów i nauczycieli Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji, posłów oraz przewodniczących klubów parlamentarnych o podjęcie prac nad zmianami w prawie, które miałyby realnie wesprzeć uczniów i nauczycieli 84 . Podkreślił, że w szkołach narasta zmęczenie, stres i wypalenie, co negatywnie wpływa na codzienne funkcjonowanie całej społeczności szkolnej. Zmiany te zostały wypracowa- ne wspólnie z dziećmi i młodzieżą, uzyskały poparcie 36 organizacji mło- dzieżowych. Rzecznik zaproponował nowelizację ustawy prawo oświatowe, by: zapewnić nauczycielom prawo do superwizji, zagwarantować uczniom prawo do odpoczynku i czasu wolnego, doprecyzować, że zadania domowe i obowiązki szkolne muszą być dostosowane do możliwości psychofizycz- nych uczniów, zakazać zadawania prac na okres świąt, ferii oraz długich weekendów, wprowadzić zasadę, że przez trzy dni po przerwach świątecz- nych i feriach nie przeprowadza się sprawdzania osiągnięć edukacyjnych. Rzecznik dodatkowo zaproponował zmianę rozporządzenia o organizacji roku szkolnego tak, by 2 maja oraz dzień po Bożym Ciele były wolne od zajęć. Do pisma załączono projekty nowelizacji wraz z uzasadnieniem, opisujące szczegółowo potrzebę wprowadzenia tych rozwiązań. Z uwagi na brak odpowiedzi oraz potrzebę wprowadzenia rozwiązań zapew- niających większe wsparcie uczniom i nauczycielom – w tym prawo nauczy- cieli do superwizji oraz prawo uczniów do odpoczynku i czasu wolnego – 9 lipca 2025 r. RPD ponownie zwrócił się do Ministra Edukacji o zajęcie stanowiska. 6) W innych sprawach, niewymienionych powyżej, w szczególności doty- czących zapytań o interpretację przepisów prawa oraz wystąpień orga- nizacji i inicjatyw obywatelskich Podejmowane sprawy obejmowały m.in. wnioski o wyjaśnienie stosowania przepisów regulujących funkcjonowanie systemu oświaty, a także zagadnie- nia związane ze spełnianiem obowiązku szkolnego poza szkołą. Do tej kategorii należały również skargi i wystąpienia kierowane przez orga- nizacje społeczne i środowiskowe, w tym przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, a także wnioski i postulaty formułowane w ramach inicjatyw partycypacyjnych. 84 ZEW.401.2.2025. 145 7.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji i Wychowania 1) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące dodatków za pracę w warunkach trudnych i uciążliwych dla specjalistów prowadzą- cych zajęcia z zakresu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka W wystąpieniu generalnym 85 z 11 stycznia 2025 r. do Ministra Edukacji Rzecznik zwrócił uwagę na konieczność podjęcia działań ukierunkowanych na spowodowanie, by kształcenie i wychowanie w Polsce coraz lepiej odpo- wiadało potrzebom dzieci z niepełnosprawnościami, chorobami przewlekły- mi i szeroko pojętymi trudnościami rozwojowymi. W tym kontekście RPD zwrócił uwagę na sytuację specjalistów realizujących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dzieci 86 , którzy pominięci zostali w przepisach dotyczących dodatkowej gratyfikacji za pracę w warunkach trudnych i uciążliwych. Doprowadza to do sytuacji, w której nauczyciel pracujący z uczniem z głębo- ką niepełnosprawnością intelektualną i orzeczeniem o potrzebie indywidual- nych zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz opinią o potrzebie wczesne- go wspomagania rozwoju, otrzymuje dodatek za trudne i uciążliwe warunki pracy, a nauczyciel terapeuta pracujący z tym samym dzieckiem w ramach WWR już nie. W ocenie RPD może rodzić to wśród specjalistów nie tylko poczucie niedo- cenienia, ale też nierównego traktowania. W efekcie istnieje ryzyko pogłębia- nia problemów wypalenia zawodowego i niedoborów kadrowych, zwłaszcza wysoko wykwalifikowanych specjalistów. W ocenie RPD sytuacja ta może godzić w prawo dzieci do wysokiej jakości niezbędnego im wsparcia, już od najmłodszych lat życia. Rzecznik wystąpił zatem do Ministra Edukacji o rozważenie możliwości uwzględnienia specjalistów prowadzących zajęcia w ramach WWR w katalo- gu osób uprawnionych do otrzymania dodatku za warunki pracy, określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadni- czego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wyna- grodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy 87 . 85 ZEW.422.1.2025. 86 Dalej WWR. 87 Dz. U. z 2024 r. poz. 755. 146 Minister Edukacji odniósł się do powyższego postulatu pismem 88 z 3 kwiet- nia 2025 r. wskazując, iż realizacja zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka nie jest obligatoryjną działalnością jednostek systemu oświaty. Poinformował o pracach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczy- cieli nad rozwiązaniami systemowymi dotyczącymi potrzeb i oczekiwań nauczycieli, jak również o pracach legislacyjnych dotyczących zmian w usta- wie Karta Nauczyciela, wskazując przy tym, że rozszerzenie uprawnienia do dodatku za warunki pracy wymaga pogłębionych analiz w zakresie proble- matyki wynagradzania nauczycieli. W odpowiedzi na powyższe stanowisko, w wystąpieniu generalnym 89 z 25 września 2025 r. RPD odniósł się do stanowiska Ministra Edukacji, wska- zując, że nieobligatoryjność prowadzenia przez jednostki systemu oświaty zajęć wczesnego wspomagania rozwoju nie umniejsza ich znaczenia dla prawidłowego rozwoju dzieci wymagających takiego wsparcia. Podkreślił, że opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydawane są przez zespoły ekspertów w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i mają taką samą rangę, jak inne opinie i orzeczenia tych poradni. Podtrzymując swoje stanowisko, RPD zwrócił się o przedstawienie informacji na temat pla- nowanych działań Ministerstwa Edukacji Narodowej w tej sprawie. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 25 września 2025 r. W związku z tym 27 stycznia 2026 r. Rzecznik Praw Dziecka wystoso- wał do Ministra Edukacji monit w tej sprawie. 2) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące problemów w realizacji rządowego programu wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży Wystąpieniem generalnym 90 z 23 czerwca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie problemów związanych z realizacją rządowe- go programu wsparcia edukacji formalnej dzieci i młodzieży „Szkoła dla Wszystkich” (obecnie: „Przyjazna szkoła”). Celem programu miało być wspar- cie szkół, w których naukę pobierają dzieci z Ukrainy poprzez stworzenie im warunków sprzyjających kształtowaniu przyjaznego środowiska szkolnego. W przestrzeni medialnej pojawiły się jednak informacje wskazujące na możli- we odroczenie prac nad jego procedowaniem. W wystąpieniu do Ministra Edukacji RPD zwrócił uwagę na sytuację dzieci szczególnie potrzebujących, których proces nauki w wyniku trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej lub politycznej został zaburzony i jest znacznie utrud- niony, co godzi w ich prawo do nauki na zasadzie równych szans. 88 DK-WIP.072.3.2025. 89 ZEW.422.1.2025. 90 ZEW.422.12.2025. 147 W odpowiedzi 91 z 26 czerwca 2025 r. Minister Edukacji poinformował RPD o sukcesywnym przebiegu prac nad niniejszym programem oraz o zabezpie- czeniu środków finansowych na jego realizację. 3 lutego 2026 r. RPD zwrócił się do Ministra Edukacji o udzielenie informacji, jak przebiega proces realizacji programu. 3) Wystąpienie generalne do kuratorów oświaty w sprawie dobrych prak- tyk przeciwdziałania przemocy rówieśniczej w szkołach Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi zwracają się do RPD uczniowie i uczennice, a także ich rodzice, opiekunowie i nauczyciele, są doświadczenia przemocy ze strony dzieci, w tym w szczególności sprawy dotyczące prze- mocy rówieśniczej. Problematyka ta stała się przedmiotem wystąpienia generalnego 92 Rzecznika z 31 lipca 2025 r. do kuratorów oświaty w całym kraju. Rzecznik zwrócił się do kuratorów oświaty jako organów nadzoru pedagogicznego, wskazując na skalę zjawiska przemocy rówieśniczej w szkołach, a także na dalekosiężne skutki, jakie może ono mieć w życiu dzieci doświadczających bądź dopuszczających się takiej przemocy. Rzecznik zaapelował o podzielenie się przykładami dobrych praktyk podej- mowanych przez szkoły na rzecz skutecznego przeciwdziałania tym proble- mom. Zebrane informacje posłużyć mają stworzeniu bazy wiedzy na temat wyróżniających się dobrych i skutecznych praktyk w tym zakresie. Ta, z kolei, stanowić może inspirację do szerszego wdrożenia i asumpt do dyskusji na temat możliwości wprowadzenia systemowych zmian w podejściu do pro- blemu przemocy rówieśniczej w jednostkach systemu oświaty. Na apel RPD odpowiedzieli wszyscy kuratorzy oświaty, dzieląc się rozwiąza- niami ze szkół, których działalność pedagogiczną nadzorują. Zebrane dane posłużą upowszechnieniu wśród kadry pedagogicznej szkół wiedzy na temat dostępnych i z powodzeniem stosowanych rozwiązań. Stanowić będą bazę do podjęcia stosownych inicjatyw legislacyjnych na rzecz przeciwdziałania przemocy rówieśniczej w szkołach. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie wysoko- ści dotacji oświatowej oraz sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w 2026 r. Do Rzecznika napłynęło wiele sygnałów od rodziców dzieci uczących się w edukacji domowej, zaniepokojonych zmianami zaproponowanymi 91 DK-DK.072.5.2025. 92 ZEW.422.14.2025. 148 w projekcie rozporządzenia dotyczącym podziału subwencji oświatowej na 2026 r. Rodzice obawiali się, że obniżenie finansowania uczniów w eduka- cji domowej może zagrozić działaniu szkół, które ich wspierają, a w efekcie utrudnić dzieciom dostęp do tej formy nauki. W zgłoszeniach podkreślano, że wiele dzieci trafia do edukacji domowej z powodu przemocy rówieśniczej, braku poczucia bezpieczeństwa, niezaspokojonych potrzeb edukacyjnych czy problemów emocjonalnych. Dzięki tej formie nauki odzyskują stabilność i motywację. Szczególnie poruszające były głosy dotyczące dzieci z niepeł- nosprawnościami, dla których edukacja domowa okazała się jedynym real- nym i bezpiecznym rozwiązaniem. W wystąpieniu generalnym 93 z 1 września 2025 r. RPD zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie niepokojącej sytuacji dzieci realizujących obowiązek szkolny i nauki poza szkołą, tzn. uczących się w formie edukacji domowej. Asumptem do wystąpienia było wiele otrzymanych zgłoszeń od rodziców i przedstawicieli szkół zaniepokojonych skutkami zmian przedstawionych w projekcie rozporządzenia Ministra Edukacji w spra- wie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jed- nostki samorządu terytorialnego w roku 2026. Zgodnie z nimi w zakresie finansowania edukacji uczniów w edukacji domowej miała się zmniejszyć subwencja oświatowa. Rzecznik przedstawił Ministrowi Edukacji obawy społeczności szkół, któ- rych uczniowie realizują obowiązek szkolny i nauki w warunkach edukacji domowej. Dotyczyły one m.in. trudnych doświadczeń dzieci w toku edukacji w szkołach stacjonarnych. Rzecznik zwrócił się o zajęcie stanowiska odno- śnie do wskazanych obaw. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienia generalne z 24 październi- ka 2025 r. ani 19 stycznia 2026 r. 5) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie zakazu punkto- wej oceny zachowania Rzecznik w wystąpieniu generalnym 94 z 23 kwietnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Edukacji z wnioskiem o nowelizację ustawy o systemie oświaty, polegającą na wprowadzeniu zakazu stosowania w szkołach punktowego systemu oceniania zachowania uczniów. Stosowanie punktowego sytemu oceniania utrudnia indywidualne podejście do dzieci, szczególnie wobec uczniów ze specjalnymi potrzebami. Często nie pozwala też rzetelnie uwzględnić opinii poradni. Zamiast wspierać ucznia i motywować go, sprowadza proces wychowawczy do matematycznego bilansu plusów i minusów, co bywa krzywdzące i demotywujące. Rzecznik 93 ZEW.422.16.2025. 94 ZEW.401.1.2025. 149 zadeklarował gotowość do rozmowy i przedstawienia szczegółowych argu- mentów na rzecz zmian. W odpowiedzi 95 z 20 czerwca 2025 r. Minister Edukacji poinformował, że obecne przepisy pozwalają szkołom samodzielnie ustalać zasady ocenia- nia zachowania w statutach. Podkreślił, że ocenę zachowania zawsze usta- la wychowawca, po zasięgnięciu opinii nauczycieli, klasy i samego ucznia. System punktowy może być stosowany, ale tylko jako narzędzie pomocnicze, a nie mechanizm automatycznie wyznaczający ocenę. Minister Edukacji w swojej odpowiedzi zgodził się, że jeżeli szkoła używa systemu punktowego w sposób sztywny – tak że ocena wynika wyłącznie z sumy punktów, bez możliwości indywidualnej decyzji wychowawcy – jest to niezgodne z zasadami oceniania. Jednocześnie uznał, że nie jest możliwe wprowadzenie ustawowego zakazu punktowego oceniania, ponieważ prawo nie może wyliczyć wszystkich dobrych lub złych sposobów oceniania. Taki katalog zawsze byłby niepełny. Minister wskazał, że na niesprawiedliwe zasa- dy oceniania można składać skargi do dyrektora szkoły lub kuratora oświaty. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie dostosowania egzaminu maturalnego dla uczniów z dyskalkulią poprzez umożliwienie wyboru innego obowiązkowego przedmiotu zamiast matematyki Rzecznik w wystąpieniu generalnym 96 do Ministra Edukacji 24 czerwca 2025 r. zwrócił uwagę na trudną sytuację uczniów z dyskalkulią, którzy mimo trwałych, potwierdzonych zaburzeń w uczeniu się matematyki muszą obo- wiązkowo zdać pisemną maturę z tego przedmiotu, by otrzymać świadec- two dojrzałości. Rzecznik podkreślił, że obecne dostosowania egzaminacyjne nie rozwiązują problemu, ponieważ nie usuwają samej bariery polegającej na konieczno- ści rozwiązywania zadań matematycznych przez osoby trwale niezdolne do nabycia tych umiejętności. Zwrócił uwagę, że dyskalkulia jest zaburzeniem trwałym, niezależnym od motywacji ucznia czy włożonego wysiłku. Dotyczy ok. 6 proc. populacji, w tym wielu uczniów zdolnych w innych dziedzinach. Obowiązkowy egzamin z matematyki skutecznie blokuje im jednak dostęp do wyższego wykształcenia. W wystąpieniu generalnym przytoczono także poruszające relacje rodziców i uczniów, opisujące paniczny lęk przed maturą oraz jej negatywny wpływ na zdrowie psychiczne. Mając na uwadze dobro uczniów, RPD zwrócił się z wnioskiem o rozważenie zmian legislacyjnych, które pozwoliłyby dzieciom z potwierdzoną dyskalkulią 95 DK-WIP.072.6.2025. 96 ZEW.422.10.2025. 150 zastąpić obowiązkowy pisemny egzamin maturalny z matematyki innym przedmiotem. Podkreślił, że celem nie jest uprzywilejowanie tej grupy, ale stworzenie możliwych do wykonania wymogów egzaminacyjnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 24 czerwca 2025 r. 7) Wystąpienie generalne do Wojewody Pomorskiego w sprawie niepra- widłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej oraz pozbawiania Rzecznika Praw Dziecka możliwości skutecznej kontroli postępowań dyscyplinarnych Wystąpienie generalne 97 z 1 kwietnia 2025 r. do Wojewody Pomorskiego dotyczyło nieprawidłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej przy Wojewodzie Pomorskim, które w praktyce pozbawiają RPD realnej możliwości korzystania z jego uprawnień w postępowaniach dotyczących czynów naruszających prawa i dobro dziec- ka. Na przykładzie trzech spraw Rzecznik wskazał, że postanowienia o umo- rzeniu postępowań wyjaśniających są wydawane tuż przed upływem ter- minu przedawnienia i doręczane RPD dopiero po jego upływie. Dodatkowo doręcza je – niezgodnie z przepisami – komisja, nie rzecznik dyscyplinarny, a wskazana komisja od dłuższego czasu nie odpowiada na pisma RPD. W związku powyższym Rzecznik, wystąpieniem generalnym z dnia 1 kwietnia 2025 r., zwrócił się do Wojewody Pomorskiego, jako organu powołującego rzecznika dyscyplinarnego i organu, przy którym działa komisja, o spowodo- wanie: niezwłocznego doręczania postanowień o umorzeniu przez rzecznika dyscyplinarnego, prowadzenia postępowań w terminach umożliwiających ewentualne zaskarżenie przed upływem 5-miesięcznego terminu z art. 85o Karty Nauczyciela oraz rzetelnego udzielania odpowiedzi na zapytania RPD. Wojewoda Pomorski w odpowiedzi 98 z 22 maja 2025 r. poinformował o wzmożeniu nadzoru i wprowadzeniu rozwiązań organizacyjno-technicz- nych, które pozwolą na skuteczniejsze wnoszenie zażaleń przez RPD. 8) Wystąpienie generalne do Wojewody Pomorskiego w sprawie niepra- widłowości w działalności rzecznika dyscyplinarnego dla nauczycieli Rzecznik 16 kwietnia 2025 r. , uzupełniając wystąpienie generalne 99 z 1 kwiet- nia 2025 r. do Wojewody Pomorskiego poinformował, że 4 kwietnia 2025 r. doręczono RPD kolejne trzy postanowienia rzecznika dyscyplinarne- go o umorzeniu postępowań wyjaśniających w sprawach dotyczących naruszeń praw i dobra dziecka. Wszystkie zostały przekazane po upływie 97 ZEW.422.7.2025. 98 BW-VII.021.55.2025. 99 ZEW.422.7.2025. 151 5-miesięcznego terminu przedawnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej z art. 85o ust. 1 Karty Nauczyciela, co ponownie uniemożliwiło RPD skuteczne ich zaskarżenie. Rzecznik wystąpił o uwzględnienie nowych przypadków przy ocenie nie- prawidłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego przy Wojewodzie Pomorskim, podkreślając ich systemowy charakter i wpływ na brak realnej moż- liwość ochrony dzieci w postępowaniach dyscyplinarnych wobec nauczycieli. 9) Wystąpienie generalne do Wojewody Śląskiego w sprawie przewlekło- ści postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli naruszających prawa i dobro dziecka oraz uniemożliwiania skutecznej kontroli przez Rzecznika Praw Dziecka Wystąpienie generalne 100 z 15 kwietnia 2025 r. do Wojewody Śląskiego doty- czyło stwierdzonych przez RPD nieprawidłowości w prowadzeniu postę- powań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli przez rzecznika dyscyplinarnego i jego zastępców przy Wojewodzie Śląskim, w sprawach dotyczących czynów naruszających prawa i dobro dziecka. Rzecznik, analizując kilka konkretnych spraw, wskazał na przewlekłość dzia- łań (późne wydawanie poleceń wszczęcia postępowania, opóźnione prze- kazywanie spraw zastępcom, późne zawiadamianie nauczycieli, kierowanie wniosków do komisji dyscyplinarnych tuż przed upływem terminu, wielo- miesięczne opóźnienia w doręczaniu RPD postanowień), co skutkuje prze- dawnieniem odpowiedzialności jeszcze przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego i faktycznym pozbawieniem RPD możliwości skutecznego zaskarżania umorzeń i odmów wszczęcia. W wystąpieniu Rzecznik wniósł do wojewody, jako organu, przy którym dzia- ła komisja dyscyplinarna dla nauczycieli i który nadzoruje kuratora, o spo- wodowanie, by kurator niezwłocznie po uzyskaniu informacji o przewinieniu rozważał wydanie polecenia wszczęcia postępowania wyjaśniającego, rzecz- nik dyscyplinarny bezzwłocznie wszczynał i prowadził postępowanie (mak- symalnie 3 miesiące) oraz kierował wniosek do komisji albo wydawał umo- rzenie z uwzględnieniem 5-miesięcznego terminu przedawnienia, a także, by postanowienia o umorzeniu były niezwłocznie doręczane RPD. W odpowiedzi z 12 maja 2025 r. Wojewoda Śląski poinformował Rzecznika Praw Dziecka, że Śląski Kurator Oświaty zobowiązał rzecznika dyscyplinarne- go do wszczynania postępowań wyjaśniających lub przekazywania poleceń do procedowania swoim zastępcom bez zbędnej zwłoki oraz niezwłocznego przekazywania RPD postanowienia o umorzeniu postępowania wyjaśniające- go wraz z aktami sprawy. Przepisy nie wskazują na obowiązek uwzględnienia 100 ZEW.422.3.2025. 152 terminu zażalenia w ramach pięciomiesięcznego terminu określonego w art. 85o ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Jednocześnie Śląski Kurator Oświaty zwrócił się do rzecznika dyscyplinarnego i jego zastępców, aby uwzględniali termin wniesienia zażalenia w przypadku wydania postanowienia o umorze- niu postępowania wyjaśniającego. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie skutków wyro- ku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2025 r. dotyczącego wliczania oceny z religii do średniej ocen ucznia Rzecznik w wystąpieniu generalnym 101 z 4 czerwca 2025 r. zwrócił się do Ministra Edukacji o zajęcie stanowiska w sprawie konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2025 r. 102 , w którym zakwestionowano przepisy rozporządzenia wyłączające ocenę klasyfikacyjną z religii z oblicza- nia średniej ocen ucznia. Rzecznik podkreślił, że wyrok nie został dotąd opublikowany w Dzienniku Ustaw, co powoduje stan niepewności prawnej wśród uczniów, rodziców, nauczycieli i dyrektorów. Nie wiadomo, czy w bieżącym roku szkolnym ocena z religii powinna być wliczana do średniej, od której zależą m.in. świadectwo z wyróżnieniem, przyznanie stypendium za wyniki w nauce oraz dodatkowe punkty rekrutacyjne do szkół. W związku z nadchodzącą klasyfikacją rocz- ną i końcową RPD prosił Ministra o informację, czy resort – we współpracy z organami nadzoru pedagogicznego – przekaże dyrektorom szkół jasne wytyczne w tej sprawie. W odpowiedzi 103 Minister Edukacji wskazał, że rozporządzenie Ministra Edukacji z 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych 104 zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, a komunikat z informacją o tym, że od roku szkolnego 2024/2025 oceny klasyfikacyjne z religii i etyki nie są wliczane do średniej rocznych ani do końcowych ocen klasyfikacyjnych trafił na stronę internetową Ministerstwa Edukacji Narodowej. 11) Wystąpienie generalne do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie utworzenia rejestru młodzieżowych rad Rzecznik kontynuując działania podjęte w 2024 r. na rzecz utworzenia usta- wowego rejestru młodzieżowych rad, w kolejnych wystąpieniach gene- ralnych ponownie akcentował znaczenie tego narzędzia dla rozwoju mło- dzieżowych rad oraz zwiększenia partycypacji dzieci i młodzieży w życiu publicznym. 101 ZEW.420.25.2025. 102 Sygn. akt U 11/24. 103 DK-DK.072.4.2025 104 Dz. U. z 2024 r. poz. 438. 153 W tym celu RPD 12 kwietnia 2025 r. skierował do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpienie generalne 105 , stanowiące odpo- wiedź na odmowę utworzenia ustawowego rejestru młodzieżowych rad. Podtrzymał postulat wprowadzenia takiego rejestru dla młodzieżowych rad gmin, powiatów oraz młodzieżowych sejmików województw. Wystąpienie akcentowało, że rejestr istotnie przyczyniłby się do rozwoju lokalnych i ogól- nopolskich polityk młodzieżowych, zwiększył partycypację dzieci i młodzie- ży w życiu publicznym oraz ułatwił projektowanie działań wspierających młodzieżowe rady. Rzecznik polemizował z argumentami resortu, wskazu- jąc, że brak innych rejestrów organów konsultacyjno-doradczych nie jest przeszkodą, a rejestr młodzieżowych rad mógłby być pierwszym tego typu narzędziem, służącym realizacji konstytucyjnego i konwencyjnego prawa do informacji (art. 61 Konstytucji RP, art. 13 Konwencji o prawach dziecka). W odpowiedzi 106 z 12 maja 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że podtrzymuje stanowisko wyrażone 18 lute- go 2025 r., zgodnie z którym utworzenie ustawowego rejestru uznaje za nieuzasadnione. Rzecznik 27 czerwca 2025 r. ponownie zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wystąpieniem generalnym 107 , w którym wskazał liczne przykłady funkcjonujących w prawie rejestrów i baz danych, które służą przejrzystości i łatwemu dostępowi do informacji (m.in. wykaz kierunków studiów w systemie POLon, Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, Krajowy Rejestr Adwokatów i Aplikantów Adwokackich) podkre- ślając, że część z nich nie wiąże się bezpośrednio z nadawaniem osobowości prawnej, lecz z gromadzeniem i udostępnianiem danych. Rzecznik powołał się także na raport Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, z którego wynika, że brak oficjalnych, aktualnych baz utrud- nia nawiązywanie współpracy między tymi gremiami i integrację środowi- ska, a także uniemożliwia rzetelną ewaluację ich działalności przez władze publiczne i organizacje pozarządowe. W konkluzji RPD ponownie zaapelował o podjęcie prac legislacyjnych nad stworzeniem centralnego bądź wojewódzkich rejestrów młodzieżowych rad, podkreślając, że koszt ich prowadzenia byłby niewielki, a rozwiązanie istotnie wzmocniłoby partycypację dzieci i młodzieży. W odpowiedzi 108 z dnia 29 lipca 2025 r. na kolejne wystąpienie generalne RPD Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie zasadności tworzenia ustawowego rejestru. 105 ZEW.422.15.2024. 106 BMP.0791.2.2025. 107 ZEW.422.15.2024. 108 BMP.0791.5.6.2025. 154 12) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie konieczności wysłuchania głosu uczniów przy zmianach przepisów dotyczących prac domowych Rzecznik w wystąpieniu generalnym 109 25 września 2025 r. do Ministra Edukacji zaapelował, by w toku analiz i prac nad zmianami przepisów prawa oświatowego dotyczących prac domowych, realnie wysłuchać głosu uczniów i uwzględnić ich opinie przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie. Rzecznik wskazał, że trwające w Instytucie Badań Edukacyjnych analizy zadawania prac domowych muszą uwzględniać doświadczenia i perspekty- wę dzieci i młodzieży, tak aby w pełni odzwierciedlały szkolną rzeczywistość. Rzecznik powołał się na art. 12 Konwencji o prawach dziecka, który gwa- rantuje dzieciom prawo do swobodnego wyrażania poglądów we wszyst- kich sprawach ich dotyczących i nakłada na władze obowiązek nadawania tym poglądom należnej wagi, stosownie do wieku i dojrzałości dziecka. Zaapelował, by głos uczniów – zwłaszcza w kwestii poziomu obciążenia pra- cami domowymi i wpływu tego obciążenia na dobrostan psychiczny, czas wolny i życie rodzinne – stał się integralnym elementem procesu decyzyjne- go podejmowanego w Ministerstwie Edukacji. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 25 września 2025 r. 7.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji i Wychowania Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat działa- nia Zespołu Edukacji i Wychowania, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każdym przypadku Rzecznik Praw Dziecka był uczestnikiem zarówno działań nakiero- wanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak również – w razie koniecz- ności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. 109 ZEW.442.16.2025. 155 Zmniejszenie liczby klas, w tym likwidacja oddziału integracyjnego Problem: Do Rzecznika wpłynęła informacja od rodziców uczniów jednej ze szkół. Wyrażali oni sprzeciw wobec planowanego przez wójta gminy zmniej- szenia w kolejnym roku szkolnym liczby klas, do których uczęszczają ich dzieci, w tym likwidacji oddziału integracyjnego. Rodzice wskazali, że dzieci z orzecze- niami wymagają szczególnego podejścia i indywidualizacji procesu nauczania, w tym dostosowania warunków edukacyjnych do ich możliwości psychofizycz- nych i potrzeb rozwojowych. Połączenie oddziałów spowoduje zwiększenie liczby uczniów ponad normę przewidzianą dla klasy integracyjnej oraz istotne ograniczenie możliwości indywidualnej pracy z uczniem. Rodzice obawiali się, że zbyt liczne klasy wpłyną negatywnie na zdrowie psychiczne ich dzieci, a zwłasz- cza tych, które mają trudności adaptacyjne i rozwojowe. Podkreślono, że pod- jęta przez władze samorządowe decyzja nie była poprzedzona konsultacjami z rodzicami, dyrektorem szkoły, czy gronem pedagogicznym. Co zrobiliśmy: Rzecznik przedstawił wójtowi gminy wątpliwości i zastrzeże- nia wobec planowanego zmniejszenia liczby klas z trzech do dwóch, w tym likwidacji oddziału integracyjnego. Wskazał również na możliwe negatywne konsekwencje tych zmian dla jakości kształcenia, bezpieczeństwa uczniów oraz warunków pracy nauczycieli. Zwrócił się także z prośbą o rozważenie utrzymania oddziału integracyjnego jako wyrazu troski o dobro wszystkich uczniów oraz poszanowania dla wartości, na których opiera się sprawiedliwa edukacja. Rodzice zapisując dzieci do szkoły oraz do oddziału integracyjne- go, kierowali się bowiem gwarantowanymi przez szkołę warunkami edukacji dostosowanej do indywidualnych potrzeb uczniów. Efekt: Dzięki interwencji RPD wójt gminy dokonał ponownej analizy sytuacji, przeprowadził konsultacje z rodzicami, nauczycielami oraz dyrekcją placów- ki. Na skutek tych działań została podjęta decyzja o niedokonywaniu zmian w strukturze organizacyjnej szkoły. Oddział integracyjny w szkole został utrzymany na dotychczasowych zasadach. Decyzja ta została podyktowa- na troską o dobro dzieci oraz koniecznością zapewnienia im optymalnych warunków do nauki i rozwoju, zgodnych z ich indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi. Uwzględnianie głosu dzieci w debacie o zmianach w systemie edukacji Problem: Do Rzecznika zwróciła się małoletnia uczennica, przedstawiając swoje spostrzeżenia oraz propozycje dotyczące możliwych zmian w sys- temie edukacji w Polsce. Wskazała, że zdecydowała się skierować swoją 156 wiadomość do RPD, licząc, że pomoże to w usłyszeniu głosu dzieci, który w jej ocenie bywa pomijany w procesach legislacyjnych. Uczennica zwróciła uwagę, że obecny system edukacji nie zawsze odpo- wiada współczesnym potrzebom uczniów i bywa źródłem stresu, presji oraz lęku. Podkreśliła, że szkoła powinna być przede wszystkim miejscem wspar- cia i bezpiecznego rozwoju. Wskazała m.in. na potrzebę większej możliwości wyboru przedmiotów, zgodnie z zainteresowaniami uczniów na dalszych etapach edukacji, a także na konieczność wprowadzenia do programu nauczania większej liczby zajęć rozwijających praktyczne umiejętności życio- we. Podkreśliła również znaczenie edukacji w zakresie zdrowia psychicznego, radzenia sobie z emocjami, rozpoznawania przemocy oraz rozwijania pasji i zainteresowań, w tym aktywności artystycznych i kreatywnych. Co zrobiliśmy: Z szacunku dla głosu dziecka oraz w trosce o uwzględnianie perspektywy uczniów w procesach kształtowania polityki edukacyjnej sta- nowisko uczennicy zostało przekazane do Ministerstwa Edukacji Narodowej z prośbą o zapoznanie się z przedstawionymi postulatami oraz ich ewentu- alne uwzględnienie w toku prac nad dalszymi zmianami w systemie oświaty. Uczennica została poinformowana o przekazaniu wiadomości oraz zachęco- na do dalszego dzielenia się swoimi spostrzeżeniami. Efekty: Zgłaszająca podziękowała za podjęte działania oraz zadeklarowała, że w przypadku pojawienia się kolejnych pomysłów lub uwag dotyczących funkcjonowania systemu edukacji pozostanie w kontakcie z Biurem RPD. Z kolei Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało RPD, że Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy prowadzi na zlece- nie resortu prace nad przygotowaniem propozycji kompleksowych zmian w podstawie programowej. W ramach tych działań opracowano już profil absolwenta i absolwentki szkoły podstawowej, a obecnie trwają prace nad profilem absolwenta szkół ponadpodstawowych. Wskazano, że jednym z kie- runków planowanych zmian jest położenie większego nacisku na rozwijanie praktycznych umiejętności uczniów oraz dostosowanie edukacji do współ- czesnych wyzwań społecznych i potrzeb młodych ludzi. Niezapewnienie bezpieczeństwa uczniom z niepełnosprawnością ruchową Problem: Problem dotyczył długotrwałej awarii windy w budynku jednej ze szkół podstawowych. W szkole tej uczą się uczniowie z niepełnospraw- nością ruchową, którzy korzystają z wózków inwalidzkich i są zależni od sprawnie działającej windy, ponieważ zajęcia odbywają się na różnych pię- trach oraz w kilku budynkach. Brak działającej windy znacząco utrudniał, 157 a w wielu przypadkach uniemożliwiał im bezpieczne przemieszczanie się po terenie szkoły. Z uwagi na awarię windy dochodziło do sytuacji, w których uczniowie z niepełnosprawnością byli przenoszeni po schodach przez innych uczniów lub pracowników szkoły, co stanowiło poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osób zarówno z niepełnosprawnościami, jak udzielających pomocy. Zdarzały się również sytuacje, w których nikt nie mógł pomóc w przetrans- portowaniu ucznia, co skutkowało jego spóźnieniem w dotarciu na zajęcia lub całkowitą niemożnością uczestniczenia w lekcjach. W konsekwencji uczniowie z niepełnosprawnościami byli wykluczani z pełnego udziału w życiu szkoły. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do powiatowego inspektoratu nadzoru budowlanego z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli sprawności windy. O problemie poinformowano także kierownika referatu edukacji urzędu mia- sta. Winda została naprawiona, a następnie zgłoszona do przeglądu przez Prezesa Urzędu Dozoru Technicznego. Po przeprowadzeniu kontroli powia- towy inspektorat nadzoru budowlanego, w oparciu o decyzję Prezesa UDT, zezwolił na jej dalszą eksploatację. Dodatkowo zwrócono się o przeprowa- dzenie przeglądu konserwacyjnego urządzenia. Efekt: Na skutek interwencji Rzecznika usunięto awarię windy oraz prze- prowadzono kontrole sprawności i przeglądy konserwacyjne. Umożliwiło to zapewnienie uczniom z niepełnosprawnością bezpiecznego i swobodnego przemieszczania się pomiędzy kondygnacjami budynku szkoły oraz pełnego udziału w zajęciach. Nieprawidłowa organizacja indywidualnego nauczania dla ucznia z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania w niepublicznej szkole Problem: Rzecznik został powiadomiony przez mamę ucznia uczęszczają- cego do niepublicznej szkoły o nieprawidłowej organizacji indywidualnego nauczania. Mama dziecka złożyła wniosek w sprawie organizacji indywi- dualnego nauczania dla syna w roku szkolnym 2025/2026. Mimo trudnej sytuacji dziecka szkoła nie objęła go stosownym do potrzeb wsparciem. Mama zgłosiła się do Biura RPD, ponieważ nie czuła w żadnym stopniu wsparcia od szkoły. Ponadto działania szkoły odbierała jako wpływające na niekorzyść jej syna. Co zrobiliśmy: Rzecznik niezwłocznie skontaktował się z matką chłopca, aby monitorować sytuację dziecka oraz zapewnić jej wsparcie merytoryczne. Następnie RPD zwrócił się do właściwego organu nadzoru pedagogicznego, 158 wnioskując o sprawdzenie, czy działania dyrektora szkoły są zgodne z prze- pisami, a także o pilne usunięcie nieprawidłowych zapisów w statucie szkoły. Mama ucznia pozostając w bieżącym kontakcie, wyraziła wdzięczność za wysłuchanie i udzielone wsparcie. Efekt: W wyniku interwencji Rzecznika chłopiec rozpoczął naukę w for- mie indywidualnego nauczania. Ponadto w statucie szkoły wprowadzono zmiany zapewniające jego zgodność z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego. Odmowa przyjęcia dziecka do szkoły podstawowej Problem: Sprawa dotyczyła odmowy przyjęcia dziecka do szkoły podsta- wowej. Dyrektor placówki podjął decyzję o skreśleniu dziecka z listy uczniów jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego, powołując się na wątpliwości dotyczące miejsca zamieszkania dziecka. Działanie to doprowadziło do naruszenia prawa dziecka i pozbawienia go realnego dostępu do nauki. Co zrobiliśmy: Rzecznik skierował pisma do kuratora oświaty, gminnego ośrodka pomocy społecznej oraz wójta gminy z wnioskiem o udzielenie szczegółowych wyjaśnień dotyczących okoliczności odmowy przyjęcia dziecka do szkoły, w szczególności w zakresie ustalenia faktycznego miejsca zamieszkania dziecka, przebiegu postępowania rekrutacyjnego oraz działań podjętych przez organy gminy i dyrektora szkoły. W wystą- pieniach zwrócono się o rzetelne, wszechstronne wyjaśnienie sprawy oraz przekazanie dokumentacji niezbędnej do oceny, czy prawa dziecka zostały należycie zabezpieczone, a możliwość realizacji obowiązku szkol- nego zapewniona. Efekt: Na skutek działań podjętych przez RPD małoletni został przyjęty do szkoły podstawowej, co umożliwiło mu realizację obowiązku szkolnego w placówce właściwej ze względu na miejsce zamieszkania. Przemoc rówieśnicza w szkole Problem: Sprawa dotyczyła zgłoszenia podejrzenia zastraszania i wykorzy- stywania seksualnego dziecka przez kolegę z klasy w szkole podstawowej. Zgłaszane zachowania miały miejsce na terenie szkoły i wskazywały na nie- wystarczający nadzór nad uczniami oraz brak skutecznych rozwiązań chro- niących dzieci przed przemocą rówieśniczą. 159 Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł do właściwego miejscowo kuratora oświaty o przeprowadzenie pilnych czynności nadzorczych w szkole, w szczegól- ności zbadanie okoliczności zdarzeń, ocenę działań dyrektora i nauczycieli oraz podjęcie natychmiastowych środków naprawczych w celu zapewnienia bezpieczeństwa uczniowi. Rzecznik zwrócił uwagę na konieczność wdroże- nia skutecznych procedur reagowania na przemoc rówieśniczą oraz objęcia wsparciem zarówno dziecka pokrzywdzonego, jak i pozostałych uczniów. Efekt: Na skutek działań podjętych przez Rzecznika w szkole ustalono nowe zasady przebywania dzieci w przebieralniach, wzmożono nadzór nad ucznia- mi podczas przerw, a także opracowano indywidualne plany wsparcia dla poszczególnych dzieci oraz działania wspierające całą klasę. Dzięki wdrożo- nym rozwiązaniom wzmocniono ochronę dzieci przed przemocą rówieśniczą oraz poprawiono standard bezpieczeństwa na terenie szkoły. Przemoc ze strony osoby dorosłej wobec ucznia Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące stosowania prze- mocy wobec dziecka przez nauczyciela w szkole. Zgłoszenie wskazywało na naruszenie godności oraz bezpieczeństwa ucznia przez osobę sprawującą nad nim opiekę podczas zajęć. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do dyrekcji szkoły o przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących okoliczności zdarzenia, a następnie o uzupełnienie brakującej dokumentacji niezbędnej do oceny podejmo- wanych działań wobec ucznia. Po analizie zgromadzonych informacji RPD zwrócił się do właściwego organu nadzoru pedagogicznego z wnioskiem o niezwłoczne podjęcie czynności nadzorczych. Wystąpienie obejmowało żądanie zbadania okoliczności zdarzenia, oceny działań personelu szkoły oraz wdrożenia środków zapewniających ochronę dziecka przed przemocą ze strony nauczyciela. Efekt: Na wniosek RPD w szkole przeprowadzono kontrolę doraźną, a wobec nauczyciela rzecznik dyscyplinarny dla nauczycieli wszczął postę- powanie wyjaśniające. Dyrektor szkoły został zobowiązany do wdrożenia środków zaradczych, w tym zwiększenia nadzoru pedagogicznego nad pracą nauczycieli i przeprowadzenie szkoleń z zakresu ochrony mało- letnich. Dziecku zapewniono wsparcie psychologiczno-pedagogiczne, a w szkole zaktualizowano procedury reagowania na przypadki przemocy ze strony personelu. 160 Podważanie diagnozy dziecka, odmawianie dzieciom udziału w zajęciach, przemoc fizyczna Problem: Do Rzecznika zgłoszono skargę dotyczącą podważania przez pracujących z dzieckiem specjalistów diagnozy dziecka w spektrum auty- zmu, odmawiania dzieciom udziału w zajęciach oraz podejrzenia stosowania przemocy fizycznej przez nauczyciela przedszkola. Zgłaszający wskazywali na poważne nieprawidłowości w traktowaniu dzieci, w szczególności dziecka z rozpoznaniem spektrum autyzmu. Według relacji rodziców i opiekunów pracownicy placówki podważali postawioną diagnozę specjalistyczną, w tym potrzebę stosowania zaleceń terapeutycznych i edukacyjnych. W konse- kwencji dochodziło do sytuacji, w których dziecku odmawiano udziału w części zajęć lub ograniczano jego aktywność w grupie, co mogło prowa- dzić do jego wykluczania z życia przedszkolnego. W skardze wskazano również na niepokojące zachowania jednego z nauczy- cieli, który miał stosować wobec dzieci przemoc fizyczną. Zgłoszenie budziło poważne obawy o bezpieczeństwo i dobrostan wychowanków, a także o pra- widłowość działań wychowawczych i terapeutycznych podejmowanych w placówce. Co zrobiliśmy: W związku z powagą zarzutów, w sprawie podjęto działania wielotorowe. Rzecznik zwrócił się do właściwego miejscowo organu spra- wującego nadzór pedagogiczny nad działalnością przedszkola o pilne prze- prowadzenie czynności wyjaśniających oraz ocenę prawidłowości pracy placówki i jej pracowników. Równolegle skierował wystąpienie do urzędu miasta z wnioskiem o prze- prowadzenie kontroli w ośrodku diagnostycznym w zakresie jakości świad- czonych usług oraz prawidłowości procedur diagnostycznych. Celem było sprawdzenie, czy w placówce nie dochodzi do naruszeń standardów pracy z dziećmi wymagającymi szczególnego wsparcia rozwojowego. Ze względu na sygnały dotyczące trudnej sytuacji rodzinnej dziecka oraz możliwych dodatkowych problemów wpływających na jego funkcjonowanie, podjęto również współpracę z właściwym miejskim ośrodkiem pomocy spo- łecznej. Instytucja ta została poproszona o przyjrzenie się sytuacji rodziny oraz udzielenie jej ewentualnego wsparcia. Efekt: W następstwie interwencji RPD w przedszkolu przeprowadzono dwie doraźne kontrole. Ich wyniki potwierdziły występowanie nieprawidłowo- ści w funkcjonowaniu placówki. W związku z tym dyrektorowi przedszkola wydano szczegółowe zalecenia dotyczące m.in. organizacji pracy z dzieć- mi, respektowania zaleceń wynikających z diagnoz specjalistycznych oraz zapewnienia wychowankom bezpiecznych i właściwych warunków opieki. 161 Realizacja zaleceń była monitorowana. Przedszkole wdrożyło wskazane zmiany organizacyjne i proceduralne, co przyczyniło się do poprawy jakości opieki i pracy wychowawczej. Podjęte działania miały na celu przede wszyst- kim zapewnienie dzieciom bezpiecznego środowiska oraz zagwarantowanie poszanowania ich praw i potrzeb rozwojowych. 8. Działalność w obszarze zdrowia i sprawach socjalnych 163 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych (ZZS) Biura RPD, podejmował wiele działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do ochrony zdrowia • art. 68 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 24, 25 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie dotyczyły w szczególności: jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej, hospitalizacji, opieki psychia- trycznej i leczenia uzależnień, skutecznej farmakoterapii, zapewnienia wła- ściwego wsparcia dzieciom chorującym na choroby rzadkie. 2) prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych • art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 26 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących kwestii mieszkaniowych, dostępności, świadczeń, pomocy społecznej, niepełnosprawności i ochrony majątku dziecka. 3) praw dziecka z niepełnosprawnościami • art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 23 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: sytuacji materialno-bytowej rodzin, rehabilitacji, dostępu do specjalistów, orzekania o niepełnosprawności. 4) prawa dziecka do ochrony podczas zatrudnienia • art. 65 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 32 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: zatrudniania małoletnich w kontekście warunków, czasu pracy, wynagrodzenia. 5) prawa dziecka do wypoczynku • art. 31 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: bezpieczeństwa małoletnich podczas korzystania z obiektów małej infrastruktury (place zabaw, parki linowe, bawialnie, obiekty na świeżym powietrzu). 164 Natomiast w 2024 r. prowadzone były łącznie 1 984 sprawy (odpowiednio, 1 805 i 179 spraw), a w 2023 r. – 922 sprawy. Liczba spraw prowadzonych przez zespół w 2025 r. w porównaniu do 2024 r. wzrosła o 33 proc., a w sto- sunku do roku 2023 niemal się potroiła (wzrost o 187 proc.). WYKRES 34. Liczba spraw ogółem w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 922 1 984 2 648 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 202320242025 +187% +33% 8.1 Główne obszary działalności Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w 2025 r. Zespół w zakresie merytorycznym zajmuje się czterema głównymi katego- riami spraw: socjalnymi, ochroną zdrowia, związanymi z niepełnosprawno- ścią, społecznymi. 1) Sprawy socjalne Wśród spraw indywidualnych, w zakresie dotyczącym realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, w 2025 r. najwięcej zgłoszeń od obywa- teli dotyczyło: spraw mieszkaniowych (przyznania wsparcia mieszkaniowego przez gminę dla osób w trudnej sytuacji, eksmisji, modernizacji infrastruk- tury), trudności w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego oraz do świadczeń rodzinnych (w tym także w związku z koordynacją systemów zabez- pieczenia społecznego), świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i problemu niealimentacji, rent rodzinnych, świadczeń pomocy społecznej (pieniężnych i niepieniężnych), ochrony majątku dziecka, spraw spadkowych. 6) prawa dziecka do ochrony stanu środowiska • art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawach dotyczących: zanieczyszczenia powietrza, klimatu, uciążliwych inwestycji generujących hałas lub emisję uciążliwych zapachów. 7) praw dzieci jako konsumentów/użytkowników • art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 32 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: bezpieczeństwa miejsc rekreacji dla dzieci, pro- duktów spożywczych, akcesoriów dedykowanych dzieciom, dostępu do dóbr kultury, obiektów sportowych, basenów, aquaparków, przejazdów dzie- ci środkami komunikacji. W 2025 r. do Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych wpłynęło 2 180 spraw, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu do lat poprzednich. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 1 805 spraw, a w 2023 r. – 783. Oznacza to wzrost spraw o 21 proc. w stosunku do 2024 r. oraz niemal trzykrotny wzrost spraw (o 178 proc.) w stosunku do 2023 r. WYKRES 33. Liczba spraw nowych w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 783 1 805 2 180 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 202320242025 +178% +21% Łącznie w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 2 648 spraw (2 180 to sprawy nowe oraz 468 kontynuowane z lat ubiegłych). 165 Natomiast w 2024 r. prowadzone były łącznie 1 984 sprawy (odpowiednio, 1 805 i 179 spraw), a w 2023 r. – 922 sprawy. Liczba spraw prowadzonych przez zespół w 2025 r. w porównaniu do 2024 r. wzrosła o 33 proc., a w sto- sunku do roku 2023 niemal się potroiła (wzrost o 187 proc.). WYKRES 34. Liczba spraw ogółem w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 922 1 984 2 648 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 202320242025 +187% +33% 8.1 Główne obszary działalności Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w 2025 r. Zespół w zakresie merytorycznym zajmuje się czterema głównymi katego- riami spraw: socjalnymi, ochroną zdrowia, związanymi z niepełnosprawno- ścią, społecznymi. 1) Sprawy socjalne Wśród spraw indywidualnych, w zakresie dotyczącym realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, w 2025 r. najwięcej zgłoszeń od obywa- teli dotyczyło: spraw mieszkaniowych (przyznania wsparcia mieszkaniowego przez gminę dla osób w trudnej sytuacji, eksmisji, modernizacji infrastruk- tury), trudności w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego oraz do świadczeń rodzinnych (w tym także w związku z koordynacją systemów zabez- pieczenia społecznego), świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i problemu niealimentacji, rent rodzinnych, świadczeń pomocy społecznej (pieniężnych i niepieniężnych), ochrony majątku dziecka, spraw spadkowych. 6) prawa dziecka do ochrony stanu środowiska • art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawach dotyczących: zanieczyszczenia powietrza, klimatu, uciążliwych inwestycji generujących hałas lub emisję uciążliwych zapachów. 7) praw dzieci jako konsumentów/użytkowników • art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 32 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: bezpieczeństwa miejsc rekreacji dla dzieci, pro- duktów spożywczych, akcesoriów dedykowanych dzieciom, dostępu do dóbr kultury, obiektów sportowych, basenów, aquaparków, przejazdów dzie- ci środkami komunikacji. W 2025 r. do Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych wpłynęło 2 180 spraw, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu do lat poprzednich. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 1 805 spraw, a w 2023 r. – 783. Oznacza to wzrost spraw o 21 proc. w stosunku do 2024 r. oraz niemal trzykrotny wzrost spraw (o 178 proc.) w stosunku do 2023 r. WYKRES 33. Liczba spraw nowych w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 783 1 805 2 180 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 202320242025 +178% +21% Łącznie w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 2 648 spraw (2 180 to sprawy nowe oraz 468 kontynuowane z lat ubiegłych). 166 Rzecznik występował do władz samorządowych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednostek pomocy społecznej. W sprawach świadczeniowych przystępował do postępowań sądowych, natomiast w sprawach eksmisyj- nych kontaktował się z komornikami sądowymi i sądami. Uczestniczył w pra- cach parlamentarnych, konferencjach oraz wydarzeniach. Rzecznik podejmował również działania generalne w przedmiocie m.in. włącze- nia dzieci w wieku przedszkolnym do programu „Dobry Start” albo stworzenia odrębnego programu dedykowanego tej grupie dzieci, funduszu alimenta- cyjnego, w kontekście kryterium dochodowego, wykluczenia transportowe- go dzieci, warunków ustawowych określających kwalifikacje wychowawcy podwórkowego oraz zakresu jego działań i zasad współpracy z innymi jednost- kami pomocowymi na rzecz dzieci, bezdomności dzieci oraz domów dla matek z dziećmi i kobiet w ciąży, zwolnienia od pracy na czas opieki nad dzieckiem, ponoszenia przez małoletniego opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, umożliwienia dzieciom rodziców z niepełnosprawnością pobierają- cym rentę socjalną otrzymania renty socjalnej rodzinnej lub innego świadczenia uzupełniającego po ich śmierci, braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiązku uwzględnienia sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych, prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla których sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą, postępowania ze środkami z tytułu świadczenia wychowawczego, realizacji praw socjalnych małoletnich przeby- wających w placówkach pieczy zastępczej, organizacji przetargów w gminach – związanych z organizacją dowozu dzieci. W zakresie współpracy z organami władzy publicznej na rzecz przestrze- gania prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych Rzecznik prowa- dził działania dotyczące zasad odnoszących się do ustalania miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka, systemowego wsparcia dla opieki nad dziećmi do 3. roku życia, miejsc nieodpłatnego poradnictwa prawnego, wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny, preferencyjnego obliczenia podatku dochodowego od osób fizycz- nych dla osób samotnie wychowujących dzieci. 2) Ochrona zdrowia Wśród spraw indywidualnych odnoszących się do realizacji prawa dziecka do życia i ochrony zdrowia dominowały zgłoszenia związane z: dostępem małoletnich do świadczeń opieki zdrowotnej, hospitalizacją dziecka, zastrze- żeniami do jakości świadczeń zdrowotnych udzielanych dzieciom, zastrzeże- niami do działania osób udzielających świadczeń zdrowotnych w kontekście traktowania małoletniego pacjenta lub jego rodzica, opieką psychiatryczną i leczenia uzależnień. W zakresie współpracy z organami władzy publicznej na rzecz przestrze- gania praw dzieci, Zespół prowadził działania dotyczące m.in. używania 167 nowatorskich wyrobów tytoniowych, jednorazowych papierosów i e-papie- rosów przez osoby małoletnie, a także kontroli i nadzoru nad produktami takimi jak e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i e-papierosy, ochrony praw małoletnich pacjentów, sytuacji w obszarze leczenia uzdrowiskowe- go dzieci, zabezpieczenia dostępności do świadczeń żywienia dojelitowego oraz żywienia pozajelitowego w warunkach domowych dla świadczenio- biorców do 18. roku życia, dzieci zagrożonych wstrząsem anafilaktycznym, zagrożeń wynikających z dostępności do nasion konopi indyjskich, w tym również nasion o wysokiej zawartości tetrahydrokanabinolu (THC), dostęp- ności do opieki psychologicznej i psychiatrycznej dla dzieci w wojewódz- twie podkarpackim, stosowania przymusu bezpośrednio w formie unieru- chomienia w oparciu o przepisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, wprowadzenia zakazu reklamy piwa, działalności ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dedykowanych małoletnim w województwie małopolskim, genetyki klinicznej w Polsce w kontekście potrzebnych zmian prawnych i systemowych, towarzyszenia dziecku w cza- sie hospitalizacji w kontekście realizacji prawa dziecka do kontaktu z innymi osobami i do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej, a także w przypadku hospi- talizacji dziecka w stanie terminalnym; świadczeń seksuologicznych i pato- logii współżycia udzielanych osobom poniżej 16. roku życia, terapii holdingu stosowanej wobec osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, informo- wania osób sprawujących opiekę zdrowotną nad pacjentami o wstrzyma- niu obrotu danego produktu leczniczego, działalności przychodni AboTak, ochrony prawa do życia dzieci poczętych, małoletnich pacjentów z postę- pującą rodzinną cholestazą wewnątrzwątrobową (PFIC), działań promo- cyjnych przedsiębiorców – nagradzanie za oceny – w kontekście wpływu na zdrowie psychiczne dzieci, wykonywania tzw. operacji normalizujących u dzieci z zaburzeniami rozwoju płci, zróżnicowanym (różnorodnym) rozwo- jem płciowym (ZRP), przyjmowania dorosłych osób małoletnich na oddział psychiatryczny, dostępności niebezpiecznych przedmiotów dla osób mało- letnich w celu zapobiegania zachowaniom autodestrukcyjnym, standardów pracy psychoterapeutycznej z dzieckiem będącym ofiarą przemocy domo- wej, przestrzegania praw małoletnich przebywających w krajowym ośrodku psychiatrii sądowej dla nieletnich, udziału dzieci w badaniach klinicznych, dostępu małoletnich do energetyków w postaci proszku do inhalacji przez nos, strategii zdrowego odżywania dzieci, kontraktowania przez Śląski Oddział Wojewódzki NFZ świadczeń psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży I i II poziomu referencyjnego, zabezpieczenia dzieci z województwa war- mińsko-mazurskiego do świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej, proce- dury podawania leków dzieciom przebywającym w instytucjonalnej pieczy zastępczej, zmian w opiece zdrowotnej nad uczniami. Rzecznik współpracował z Ministrem Zdrowia, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Pacjenta, Narodowym Funduszem Zdrowia, Najwyższą Izbą Kontroli oraz konsultantami w ochronie zdro- wia. Występował do podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych. Uczestniczył też w pracach parlamentarnych, konferencjach 168 oraz wydarzeniach zmierzających do realizacji i przestrzegania praw mało- letnich pacjentów, prawa dziecka do ochrony zdrowia oraz systemu opieki zdrowotnej. Rzecznik nie poprzestawał na interwencjach w sprawach indywidualnych, lecz analizował zagadnienia problemowe zmierzające do wprowadzenia zmian systemowych w przedmiocie m.in. poszerzenia katalogu świad- czeń gwarantowanych na rzecz dzieci z problemami urologicznymi, ogra- niczenia używania nowatorskich wyrobów tytoniowych, jednorazowych papierosów i e-papierosów przez osoby małoletnie, a także zwiększenia kontroli i nadzoru nad bezpieczeństwem produktów takich, jak e-papiero- sy, jednorazowe waporyzatory i e-papierosy oraz ich obrotem, ogranicze- nia spożywania alkoholu przez osoby małoletnie, dostępu dzieci do mleka kobiecego z banku mleka kobiecego, ochrony małoletnich przed dostę- pem do substancji psychoaktywnych i ich szkodliwego używania, ochro- ny zdrowia dzieci chorych onkologicznie i hematologicznie, udziału osób wykonujących zawody medyczne w działaniach wynikających z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej, kolejności dostępu dzieci z pieczy zastępczej do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicz- nych, problemu z komplementarnością informacji w Indywidualnym Koncie Pacjenta w przypadku zmiany PESEL dziecka, braku miejsc w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień, do realizacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich, profilaktyki zaka- żeń wywoływanych przez pneumokoki u dzieci, dostępu do leczenia dla dzieci z hemofilią, zmian w systemie szczepień ochronnych, trudności w realizacji świadczeń w ramach oddziału dziennego psychiatrycznego rehabilitacyjnego dla dzieci i młodzieży, zapewnienia małoletnim dostępu do specjalistycznej pomocy w przypadku kryzysu zdrowia psychicznego, w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawy nie inicjuje takiego działania albo nie wyraża na to zgody, wzmocnienia praw małoletniego pacjenta, ochrony praw dziecka adoptowanego w kontekście przetwarzania jego dokumen- tacji medycznej, informacji dla mieszkańców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i z zakresu interwencji kryzyso- wej, przygotowania nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewle- kłymi oraz udzielania pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej, ochro- ny zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z terenów powodzi z 2024 r., wsparcia socjalnego na rzecz możliwości realizacji leczenia uzdrowiskowe- go dzieci, profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowodowa- nych wirusem RS. 3) Przestrzeganie praw i realizacji uprawnień dzieci z niepełnosprawnością W obszarze spraw indywidualnych, w zakresie dotyczącym przestrzegania praw i realizacji uprawnień dzieci z niepełnosprawnością, w 2025 r. najwię- cej zgłoszeń od obywateli dotyczyło: sytuacji materialno-bytowej rodzin, w których wychowuje się jedno lub więcej dzieci z niepełnosprawnością, 169 trudności w zakresie rehabilitacji, ograniczonego dostępu do specjalistów, wysokości opłat za komercyjne usługi rehabilitacyjne, dowozów dzieci do placówek oświatowych, wysokości świadczeń pomocowych, orzekania o nie- pełnosprawności małoletnich. Rzecznik występował do władz samorządowych, miejskich, powiato- wych oraz wojewódzkich zespołów ds. orzekania o niepełnosprawno- ści, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz do Biura Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych. Przystępował do postępowań sądowych. Uczestniczył w pracach parlamen- tarnych, konferencjach oraz wydarzeniach. W ramach współpracy z organami władzy publicznej Rzecznik podejmo- wał działania dotyczące m.in.: zapewnienia dostępności dla osób ze szcze- gólnymi potrzebami oraz środków na ten cel, asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, dowozu dzieci z niepełnosprawnościami do szkół i przedszkoli, funkcjonowania systemu orzekania o niepełnospraw- ności u osób po ukończeniu 16. roku życia, terminu uruchomienia instytucji doradcy rodziny oraz jej rozszerzenia o usługę mobilnego doradcy włącze- nia społecznego, a także terminu oceny Programu „Za życiem”. Rzecznik zgłaszał również zastrzeżenia dotyczące działania zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. W zakresie działań generalnych w tym obszarze RPD podejmował kwestie związane z orzekaniem o niepełnosprawności w przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych, interpretacją przepisów wynikających z art. 2 ust. 5 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego 110 - w kontekście realizacji ulgi ustawowej 78 proc. DN/OP, sytu- acją dzieci z cukrzycą typu 1 w systemie orzekania o niepełnosprawności, dowozem dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do placówek oświato- wych, udziałem małoletnich na komisjach orzeczniczych o niepełnospraw- ności, ustawą o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami, zapewnieniem dzieciom z niepełnosprawnościami dostępności do wydarzeń szkolnych i wycieczek, trudnościami rodziców dzieci z niepełnosprawno- ściami z ustaleniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielę- gnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności dziecka uzyskane zostało na drodze postępowania sądowego, uwzględnieniem płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu jednostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności; orzekania o niepełnosprawności w przypadku dzieci niesłyszących. 110 Dz. U. z 2024 r. poz. 380. 170 4) Sprawy społeczne W obszarze spraw indywidualnych w zakresie spraw społecznych najwię- cej zgłoszeń od obywateli dotyczyło: uciążliwości sąsiedztwa prowadzonej działalności gospodarczej, bezpieczeństwa małoletnich, relacji sąsiedzkich, społecznych, przekazów handlowych i reklam zawierających treści dyskry- minacyjne ze względu na wiek, kwestii związanych z przejazdami środkami komunikacji publicznej i niepublicznej, spraw konsumenckich, działania pod- miotów rynku finansowego, zastrzeżeń do treści publikacji, filmów, wydarzeń kulturalnych, a także działalności sportowej z udziałem dzieci. Rzecznik występował m.in. do władz samorządowych, Rzecznika Finansowego, Rzecznika Konsumentów, jednostek nadzoru budowalnego, organów ścigania, jednostek ochrony środowiska, podmiotów prowadzą- cych działalność gospodarczą, klubów i związków sportowych oraz podmio- tów transportu publicznego. W zakresie współdziałania z organami władzy publicznej prowadził działania dotyczące m.in. kategoryzacji wiekowej dla książek i filmów, dostępu mało- letnich do udziału w takich wydarzeniach, jak gale mieszanych sztuki walki – zarówno jako zawodnicy, jak i widzowie – oraz udziału w wydarzeniach dotyczących zjawiska tzw. freak fight, zachowania kontrolerów wobec mało- letnich pasażerów, ochrony dzieci będących uczestnikami ruchu drogowego – w kontekście zabezpieczenia ich w kaski ochronne, udziału dzieci w rekla- mie festiwalu promującej alkohol, reklamy promującej książkę, jednoznacznie sugerującą próbę samobójczą małoletniej lub akt przemocy fizycznej wobec małoletniej, reklamy jednej z sieci sklepów kierującej przekaz do rodziców dzieci przystępujących do pierwszej komunii, reklam i promocji handlowych w związku z zakończeniem roku szkolnego („promocja za oceny na świadec- twie”), reklamy jednego z napojów dedykowanych dzieciom. Sprawa wprowadzenia obowiązku powszechnego stosowania w Polsce kasków u dzieci poruszających się rowerem, hulajnogą elektryczną lub prze- wożonych rowerem stanowiła również przedmiot działania generalnego RPD. W zakresie działań generalnych Rzecznik podjął także kwestię ochrony wrażliwości emocjonalnej i językowej małoletnich odbiorców przed wulgar- nymi treściami w transmisjach medialnych. Ponadto Rzecznik podjął dzia- łanie generalne w sprawie swoistych trudności edukacyjnych dzieci KODA (słyszących dzieci niesłyszących rodziców). 171 8.2 Wystąpienia generalne – Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 1) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie problemu dzieci z chorobami urologicznymi wieku dziecięcego oraz stworzenia świad- czenia gwarantowanego, jakim jest uroterapia W wystąpieniu generalnym 111 z 2 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę Ministra Zdrowia na problem dzieci z chorobami urologicznymi wieku dzie- cięcego, w szczególności na problemy z rożnego rodzaju formami zaburzeń trzymania moczu. Wyraził poparcie dla stworzenia świadczenia gwarantowa- nego dla tej grupy dzieci, jakim jest uroterapia – co było postulowane przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie urologii dziecięcej, Polskie Towarzystwo Urologii Dziecięcej i Polskie Towarzystwo Nefrologii Dziecięcej. Eksperci wskazują, że uroterapia jest pierwszym, podstawowym elementem terapeutycznym zaburzeń czynności pęcherza u dzieci. W działaniach na rzecz dzieci z rożnego rodzaju formami zaburzeń trzymania moczu, istotną rolę odgrywa właśnie rozwój uroterapii. Wiąże się to z koniecznością powsta- nia nowego świadczenia gwarantowanego, jak i nowego zawodu medyczne- go – uroterapeuty. W odpowiedzi 112 4 kwietnia 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że lecze- nie zaburzeń mikcji, podobnie jak ich diagnostyka, w zależności od stanu pacjenta może odbywać się w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (uro- terapia standardowa) lub w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Świadczeniobiorcy mają prawo do świadczeń z zakresu rehabilitacji leczni- czej, a w przypadku dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego oraz schorze- niami neurologicznymi do przeznaczonej dla tych grup chorych rehabilitacji. W ramach tych świadczeń, w zależności od potrzeb pacjenta i choroby pod- stawowej, również możliwe jest zalecenie ćwiczeń mających zastosowanie w uroterapii. Do Ministerstwa Zdrowia nie były dotychczas składane wnioski o wyodręb- nienie świadczenia jakim jest uroterapia. 111 ZZS.422.2.2025. 112 DLG.7000.21.2025. 172 2) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytonio- wych oraz wszelkich nowych wyrobów W wystąpieniu generalnym 113 z 12 kwietnia 2025 r. do Ministra Zdrowia Rzecznik podniósł kwestię ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz wszelkich nowych wyrobów – zarówno tych zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych – które dotychczas nie zostały zdefiniowane w ustawie z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 114 . Rzecznik zwrócił uwagę na te obszary, które nadal wymagają podjęcia natychmiastowych działań przez państwo. Odnosi się to do kwestii kontroli i nadzoru nad składem i bezpieczeństwem stosowania już dostępnych na rynku wyrobów do palenia lub innego zażywania (np. tzw. snusy) – zarówno zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych oraz do realnego wykonywa- nia zakazu udostępniania wyrobów tytoniowych, papierosów elektronicz- nych lub pojemników zapasowych osobom do lat 18, tj. zakazu wynikającego z art. 6 ww. ustawy. Rzecznik wystąpił o możliwie najszybsze podjęcie działań na rzecz dokonania rzetelnej oceny faktycznego realizowania przez sprzedawców zakazu, o któ- rym mowa w art. 6 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Rzecznik wyraził stanowisko, że należy wzmocnić element weryfikacji wieku kupującego produkty, o których mowa w ustawie, poprzez nałożenie na sprzedawców obowiązku dokonywania takiej weryfikacji. Rzecznik zwrócił też uwagę na konieczność podjęcia działań na rzecz zwiększenia zakresu nadzoru nad beznikotynowymi płynami, które obecnie nie podlegają zgło- szeniu do Biura ds. Substancji Chemicznych. W odpowiedzi 115 14 maja 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że aktualne działania antynikotynowe podejmowane przez resort skupiają się na wspar- ciu leczenia zespołu uzależnienia od nikotyny i relacji zadań wynikających w tym obszarze z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. Minister wskazał, że resort zakończył prace nad implementacją do prawa krajowego przepisów dyrektywy delegowanej (UE) 2022/2100 z dnia 29 czerwca 2022 r. zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE 116 w odniesieniu do zniesienia niektórych zwolnień w przypadku podgrzewanych wyrobów tytoniowych. 113 ZZS.422.3.2025. 114 Dz. U. z 2024 r. poz. 1162. 115 ZPP.054.358.2025. 116 Dz. U. L 283 z 3.11.2022. 173 Przedmiotowe regulacje weszły w życie przepisami ustawy z 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 117 i mają za zadanie wprowadzenie zakazu stosowa- nia aromatów charakterystycznych, w tym mentolowego, w podgrzewanych wyrobach tytoniowych. Ponadto 21 stycznia 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy mający na celu uregulowanie rynku płynów beznikotynowych do elektronicznych papierosów oraz woreczków nikotynowych. Zaproponowane regulacje doty- czą m.in. wprowadzenia zakazu ich sprzedaży osobom do 18. roku życia, ogra- niczenia miejsc, gdzie możliwe będzie ich używanie, wprowadzenia zakazu sprzedaży w automatach oraz sprzedaży na odległość (w tym przez Internet), zakazu reklamy i promocji, konieczności zgłaszania informacji o tych wyro- bach do Prezesa Biura do spraw Substancji Chemicznych, konieczności odpowiedniego oznakowania ich opakowań. Z kolei 17 marca 2025 r., Zespół Programowania Prac Rządu włączył do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (UD213), który przewiduje m.in. wprowadzenie zakazu sprzedaży jednorazowych elektronicznych papierosów. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla któ- rych sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą W wystąpieniu generalnym 118 z 19 kwietnia 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił uwagę na problem zidentyfikowany po analizie spraw wpływających do Biura RPD – obowiązujące przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustaw świadczeniowych w praktyce wyłączają opiekunów pieczy bieżącej z automatycznego prawa do świadczeń, zmuszając ich do dochodzenia uprawnień przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja prowadzi do nierównego traktowania dzieci pozostających pod pieczą bieżącą w porównaniu z dziećmi wychowywanymi w rodzinie biologicznej lub pieczy zastępczej oraz ogranicza realizację prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych. Rzecznik zwrócił uwagę, że obowiązek opiekuna pieczy bieżącej obejmuje pełen zakres obowiązków wychowawczych i utrzymania dziecka, analogiczny do funkcji sprawowanych przez rodziców lub opiekunów zastępczych. Z tego względu postulował pilne działania systemowe, obejmujące: jednoznaczne uznanie sytuacji prawnej opiekunów pieczy bieżącej za równoważną sytuacji opiekunów zastępczych, wprowadzenie praktyk administracyjnych zapew- niających dostęp do świadczeń rodzinnych i wychowawczych od momentu 117 Dz.U. z 2025 r. poz. 427 118 ZSS.422.13.2025. 174 ustanowienia pieczy bieżącej oraz rozważenie zmian legislacyjnych w celu rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczeń lub redefinicji pojęcia opiekuna faktycznego. W opinii Rzecznika wprowadzenie takich rozwiązań wzmocniłoby ochronę interesów dzieci i zapewniło spójne, równe traktowa- nie wszystkich małoletnich. W odpowiedzi 119 2 czerwca 2025 r. Minister poinformował Rzecznika, że sed- nem problemu nie jest ograniczona dostępność do tych świadczeń, a nie- stosowanie przez sądy od razu rozwiązań, jakie daje ustawa z dnia 9 czerw- ca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 120 oraz Kodeks rodzinny i opiekuńczy w zakresie zabezpieczenia dzieci wymagających umieszczenia poza rodziną biologiczną i zamiast tego powierzanie pieczy bieżącej nad dzieckiem. W ocenie Ministra właściwym rozwiązaniem w tym zakresie jest umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej. Jest to bowiem rozwiązanie, które z jednej strony zapewnia bezpieczeństwo dzieciom, z dru- giej nie ogranicza ich opiekunom prawa do świadczeń. Zgłaszane przez Rzecznika postulaty dotyczące zapewnienie prawa do wspo- mnianych świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego, osobom sprawu- jącym pieczę bieżącą nad dzieckiem zostaną poddane analizie i będą brane pod uwagę w przypadku ewentualnego prowadzenia prac nad nowelizacją przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci 121 . Stanowisko resortu rodziny nie uwzględnia sytuacji dzieci umieszczonych prawomocnym wyrokiem sądu w pieczy bieżącej, które – z uwagi na nie- ograniczenie władzy rodzicielskiej – nie mogą być objęte pieczą zastęp- czą, co ogranicza ich prawo do świadczeń socjalnych. Podczas posiedzenia Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży 6 lutego 2025 r. przedstawiciel RPD zwrócił uwagę, że opiekunowie takich dzieci napotykają trudności w uzy- skaniu świadczeń wychowawczych i z programu „Dobry start”, co wyma- ga odwołań do sądów administracyjnych za każdy okres świadczeniowy, a sytuacja finansowa rodzin opiekujących się rodzeństwem może być zagro- żona. Wystąpił o przesłanie informacji o ustaleniach Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z Ministerstwem Sprawiedliwości, dotyczących niesto- sowania przez sądy rozwiązań przewidzianych w ustawie o wspieraniu rodzi- ny i systemie pieczy zastępczej oraz Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Rzecznik czeka na przekazanie odpowiedzi przez resort rodziny. 119 DD-I.55.150.23.2025. 120 Dz. U. z 2025 r. poz. 49. 121 Dz. U. z 2024 r. poz. 421. 175 4) Wystąpienie generalne do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie oznakowania produktów spożywczych, w kontekście problemu nadwa- gi i otyłości u dzieci W Biurze RPD identyfikowany jest narastający problem nadwagi i otyłości u dzieci, co generuje szereg dalszych wyzwań zdrowotnych u małoletnich, jak też problemów o charakterze systemowym, w tym organizacyjno-finan- sowych dla systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Dlatego 19 lutego 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpienie generalne 122 poruszające kwestię odpowiedniego etykieto- wania produktów spożywczych. Szczególnie tych, których głównymi odbior- cami są właśnie dzieci i młodzież. Informacje na produktach spożywczych w zakresie referencyjnych war- tości spożycia powinno się traktować jako wartości przybliżone. W swoim założeniu miały one pomóc konsumentom w planowaniu ich codziennych jadłospisów. Tym samym wszelkie informacje w tym zakresie, kierowane do konsumentów, powinny być nie tylko łatwe do zrozumienia, ale przede wszystkim nie powinny kupujących wprowadzać w błąd. Tymczasem obecnie, tego rodzaju opisy najczęściej umieszczane są na opakowaniach żywności wyjątkowo małą i tym samym często nieczytelną czcionką. Nie bez znaczenia jest również to, że spora grupa konsumentów wciąż nie ma kompetencji, by właściwie zinterpretować podane przez pro- ducenta żywności dane. Rzecznik wskazał, że opracowane przez ekspertów szczegółowe normy żywienia, w tym zapotrzebowanie organizmu w energię, makroskładniki, wodę, witaminy i składniki mineralne pozwalają na ich określenie i przed- stawienie z uwzględnieniem potrzeb poszczególnych grup populacyjnych (w zależności od wieku, masy ciała, płci, aktywności fizycznej oraz stanu fizjologicznego). Referencyjne wartości spożycia wskazywane na opa- kowaniach żywności dotyczą wyłącznie norm przewidzianych dla osób dorosłych. Umieszczenie takich informacji na opakowaniach produk- tów spożywczych dedykowanych głównie najmłodszym konsumentom (np. serkach, jogurtach, słodyczach, napojach) należy niestety traktować jako przykład pewnego rodzaju wprowadzenia konsumenta w błąd. Mając powyższe na uwadze, Rzecznik wystąpił do Ministra o przedstawienie stanowiska w zakresie możliwości wprowadzenia stosownych zmian do sys- temu etykietowania produktów żywnościowych. 122 ZZS.422.4.2025. 176 W odpowiedzi 123 20 marca 2025 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że w jego ocenie wiodące kompetencje w zakresie działań państwa na rzecz niwelowania zjawiska nadwagi i otyłości oraz ich skutków ma Minister Zdrowia. Resort rolnictwa przekazał również stanowisko 124 Ministra Zdrowia w kwe- stii oznaczeń na produktach spożywczych, z którego wynika, że zagadnienie znajduje się w sferze regulacji wspólnotowych. Polska poparła koncep- cję harmonizacji systemów FOPNL (tj. powtórzona informacja o wartości odżywczej umieszczona z przodu opakowania, z ang.: front of pack nutrition labelling) w Unii Europejskiej. Ze względu na funkcjonowanie różnych dobro- wolnych systemów FOPNL ustalenie jednego systemu dla całej UE będzie dla konsumentów korzystniejsze i bardziej zrozumiałe. Może to też ułatwiać podmiotom działającym na rynku spożywczym przygotowywanie etykiet żywności wprowadzanej do obrotu w kilku krajach Unii Europejskiej. Minister Zdrowia wskazał, że istotną kwestią dla zdrowych wyborów żywie- niowych konsumentów, oprócz zapewnienia zharmonizowanego systemu FOPNL, jest edukacja i rozpowszechnianie zasad prawidłowego żywienia. W kwestii zagadnień związanych z nadwagą i otyłością u dzieci Rzecznik 19 lutego 2025 r. w wystąpieniu generalnym 125 do Ministra Zdrowia zwrócił się z prośbą o przekazanie informacji na temat podjętych lub planowanych działaniach na rzecz walki z problemem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży, które już zostały podjęte lub są planowane. W odpowiedzi 126 Minister Zdrowia wskazał, że z uwagi na to, że nadwaga i otyłość pozostaje jednym z głównych problemów zdrowia publicznego, mogącym mieć poważne konsekwencje zdrowotne, a także negatywne następstwa psychospołeczne, resort podejmuje szereg działań na rzecz profilaktyki, leczenia nadwagi i otyłości. Znalazło to odzwierciedlenie w dokumencie o charakterze strategicznym pt. „Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z per- spektywą do 2030” oraz w mapie potrzeb zdrowotnych, która jest podstawą diagnostyczną dla wszystkich dokumentów w systemie ochrony zdrowia. Na tej podstawie opracowano plany transformacji (krajowy i wojewódzkie). W pierwszym z nich uwzględniono działania z zakresu promowania prawi- dłowego sposobu odżywiania oraz zapobiegania nadwadze i otyłości. W pla- nach wojewódzkich też założono działania w tym zakresie. Działania związane ze zwalczaniem otyłości uwzględniono też w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 i Narodowym Programie Zdrowia (NPZ) 2021–2025. 123 DEJ.jn.057.2.2025. 124 ZPN.6110.20.2025. 125 ZZS.422.4.2025. 126 ZPN.054.9.2025. 177 W ramach NPZ kontynuowane jest działanie Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, prowadzone są szkolenia w zakresie promowania zasad zdro- wego żywienia i aktywności fizycznej. W ramach jego działań od 2021 r. są realizowane warsztaty edukacyjno-kulinarne dla realizatorów żywienia zbio- rowego w przedszkolach i szkołach. W zakresie NPZ na lata 2021–2025 Instytut Matki i Dziecka realizuje zadanie „Monitorowanie, wczesna diagnoza i interwencja w zakresie występowania nad- wagi i otyłości oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi w populacji dzie- ci”. W ramach zadania został opracowany program „Przybij Piątkę” skierowany do uczniów klas I–III oraz ich rodziców. Jego nadrzędnym celem jest ogranicze- nie ryzyka nadwagi, otyłości i podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi u dzieci w wieku wczesnoszkolnym i poprawa zachowań zdrowotnych dzieci. Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Zdrowia wspólnie przygotowało program edukacji żywieniowej uczniów szkół podstawowych w klasach I–VI pod nazwą Junior-Edu-Żywienie (JEŻ). W 2021 r. została wprowadzona opłata od napojów z dodatkiem substancji o właściwościach słodzących oraz kofeiny lub tauryny. Narodowy Fundusz Zdrowia przeznacza środki z opłaty cukrowej na działania o charakterze edu- kacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia świadczeniobiorców z choroba- mi rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością. Jednym z elementów rządowych działań, którego celem była poprawa spo- sobu żywienia i stanu odżywienia dzieci i młodzieży, było także wdrożenie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środ- ków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jed- nostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spo- żywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (tzw. rozporządzenia sklepikowego). 127 . Obecnie w Ministerstwie Zdrowia trwają prace analityczne dotyczące nowelizacji tych przepisów. Głównym celem projektowanych zmian jest promocja diety planetarnej oraz posiłków roślinnych w placówkach oświatowych. Od 2024 r. obowiązują przepisy znowelizowanej ustawy o zdrowiu publicz- nym, która wprowadziła całkowity zakaz sprzedaży napojów z tauryną i kofe- iną osobom do 18. roku życia oraz zakaz sprzedaży takich napojów na terenie szkół i w automatach. W Ministerstwie Zdrowia powołano zespół roboczy do spraw przeciwdzia- łania otyłości przy Radzie do spraw Zdrowia Publicznego. Zadaniem zespołu 127 Dz.U. z 2016 r. poz. 1154 178 jest przeprowadzenie analizy systemu ochrony zdrowia w zakresie przeciw- działania otyłości. 5) Wystąpienia generalne do Głównego Inspektora Sanitarnego, Prezesa Biura ds. Substancji Chemicznych oraz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczące kontroli i nadzoru nad produk- tami takimi, jak e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazo- we e-papierosy Jednym z zagadnień szczególnie niepokojących Rzecznika jest użytkowanie przez małoletnich produktów przeznaczonych do palenia lub wapowania: e-papierosów, jednorazowych e-papierosów czy waporyzatorów. Z danych wynika, że ponad połowa młodzieży poniżej 20. roku życia się- gnęła przynajmniej raz po papierosa lub e-papierosa. Małoletni nie mają większego kłopotu z zakupem e-papierosa. Samodzielnie – mimo praw- nego zakazu takiej sprzedaży – kupuje je bez problemu ponad połowa. E-papierosy zerówki, czyli liquidy bez zawartości nikotyny, pali od czasu do czasu 68 proc. młodzieży. Połowa e-palaczy uważa, że nie szkodzą zdrowiu ani nie uzależniają. Dla 58 proc. młodych e-palenie jest modne. Mając powyższe na uwadze, odrębnymi wystąpieniami z 14 kwietnia 2025 r. Rzecznik wystąpił do Głównego Inspektora Sanitarnego 128 , Prezesa Biura ds. Substancji Chemicznych 129 oraz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 130 o podjęcie działań na rzecz zwiększenia kontroli i nadzoru nad wspomnianymi produktami, w zakresie właściwości urzędów. W odpowiedzi 131 24 kwietnia 2025 r. Główny Inspektor Sanitarny poinformo- wał o tym, że jest istotnie zainteresowany kwestią obrotu e-papierosami na terenie Polski, jednak w obecnym stanie nie ma narzędzi pozwalających na podjęcie skutecznych działań w zakresie ograniczania dostępności tych pro- duktów na rynku. W ramach zadań ustawowych z zakresu zdrowia publiczne- go, w tym edukacji zdrowotnej, Państwowa Inspekcja Sanitarna od lat pro- wadzi działania, których celem jest ograniczanie inicjacji nikotynowej wśród dzieci oraz edukacja w zakresie skutków zdrowotnych palenia. W odpowiedzi 132 14 maja 2025 r. Prezes Biura ds. Substancji Chemicznych poinformował o działaniach prowadzonych przez Biuro w oparciu o prze- pisy ustawy z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 133 w zakresie zgłoszeń, stwierdza- nych naruszeń i działań. 128 ZZS.422.7.2025. 129 ZZS.422.26.2025. 130 ZZS.422.26.2025. 131 CH.NR.620.58.2025. 132 BSCh-DWTP.63.25.2025. 133 Dz. U. z 2024 r. poz. 1162. 179 Biuro poinformowało o toczącym się procesie legislacyjnym nad usta- wą nowelizującą tzw. ustawę tytoniową (UD 213). Dopiero w ramach tych prac przewidziano uprawnienie dla Prezesa Biura do spraw Substancji Chemicznych polegające na zlecaniu badań laboratoryjnych papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych pod względem stwarzania przez te wyroby poważnego zagrożenia dla zdrowia. Prezes Biura wskazał, że organem nadzoru uprawnionym do prowadzenia kontroli zgodności papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych z przepisami ustawy tytoniowej jest inspekcja handlowa. Wobec tego, w celu zapewnienia niepodważalności działań polegających na faktycz- nym wycofaniu z obrotu wyrobów niespełniających wymogów ustawo- wych, na koniec każdego kwartału Biuro do spraw Substancji Chemicznych przekazuje do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) listę papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych, które uznaje się za niezgłoszone na podstawie art. 11b ust. 7 ustawy tytoniowej w związku z niedopełnieniem wymogów formalnych. Do UOKiK został również prze- kazany szczegółowy wykaz wyrobów, których wprowadzanie do obrotu jest zakazane w związku z wydaniem w stosunku do nich decyzji na podstawie art. 11b ust. 11 ustawy tytoniowej. W odpowiedzi 134 16 maja 2025 r. Prezes UOKiK poinformował, że w ich ocenie wśród zadań podległej Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów inspekcji handlowej nie ma zagadnień związanych z ochro- ną zdrowia publicznego, które są przypisane innym organom. Mając jednak na uwadze art. 1 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, inspekcja handlowa, w miarę posiadanych zasobów, kontroluje oferowane na rynku wyroby nikotynowe w placówkach detalicznych. Zadania te sprowadzają się m.in. do weryfikacji prawidłowo- ści oznakowania wyrobów ostrzeżeniami i respektowania zakazu reklamy. Sprawdzane jest również przestrzeganie zakazu sprzedaży wyrobów niko- tynowych nieletnim. 6) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie orzekania o niepełnosprawności w przypadku dzieci z chorobami rzadkimi i nieuleczalnymi W związku z toczącymi się pracami nad przebudową modelu orzeka- nia o niepełnosprawności, w wystąpieniu generalnym 135 z 27 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych o poinformowanie, na jakim etapie znajdują się prace analityczne w obszarze orzekania o niepełnosprawności w odniesieniu do dzieci nieuleczalnie chorych. W szczególności, czy zostało opracowane narzędzie, które będzie wskazywać minimalny okres, na jaki powinno zostać 134 DIH-3.071.9.2025. 135 ZZS.422.8.2025. 180 wydane orzeczenie w przypadku dzieci chorujących na choroby rzadkie i genetyczne. Rzecznik wskazał, że orzeczenia czasowe wydawane przez miejskie i powia- towe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności w odniesieniu do mało- letnich nieuleczalnie chorych i dalszy brak regulacji w tym zakresie łamią koncepcję najlepiej pojętego interesu dziecka. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 27 lutego 2025 r. Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych opublikował natomiast 26 marca 2025 r. nowe wytyczne dla zespołów ds. orzeka- nia o niepełnosprawności, które zobowiązują je do wydawania orzeczeń o stopniu niepełnosprawności na stałe. 208 schorzeń podzielono na dwie grupy (150 schorzeń, które uzasadniają dodatkowo przyznanie wskazań z pkt 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności oraz 58 schorzeń, które uzasadniają dodatkowo przyznanie wskazań z pkt 8 orzeczenia o niepełnosprawności). Zmieniono również warunki orzeczenia o niepełnosprawności na okres do ukończenia 16. roku życia. Jak wynika z treści wytycznych dotyczących kwa- lifikowania do niepełnosprawności osób cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne charakteryzujące się jednorodnym przebiegiem i nierokujące zgodnie z aktualną wiedzą medyczną poprawy klinicznej ani funkcjonalnej – zasadne jest wydanie osobie orzeczenia o niepełnosprawności na okres do ukończenia 16. roku życia w odniesieniu do chorób spełniających łącznie oba warunki: nierokujących wyleczenia oraz nierokujących progresji w funkcjo- nowaniu, komunikowaniu się oraz nabywaniu umiejętności społecznych. Choroby, które spełniają powyższe warunki (w stosunku do których powinny być wydawane orzeczenia o niepełnosprawności do ukończenia przez dziec- ko 16. roku życia), zostały skategoryzowane w załącznikach A i B do doku- mentu zawierającego wytyczne. W treści załącznika A zawarto 150 schorzeń, w przypadku potwierdzenia któ- rych u orzekanego dziecka istnieje zasadność kwalifikacji do niepełnospraw- ności z ustaleniem wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samo- dzielnej egzystencji oraz ustaleniem wskazania konieczności stałego współ- udziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji na okres do ukończenia 16. roku życia. W przypadku kwalifikacji do niepełnosprawności osób cierpiących na rzad- kie schorzenia genetyczne, przy podejmowaniu decyzji dotyczących wydania orzeczenia o niepełnosprawności, należy uwzględniać opinie lekarzy posia- dających doświadczenie w diagnostyce i terapii tych chorób, w szczególno- ści specjalistów genetyki klinicznej. 181 7) Wystąpienia generalne do Ministra Zdrowia oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczące dostępu i konsumpcji przez dzieci napo- jów bezalkoholowych oraz do napojów dedykowanych dzieciom, których opakowanie jednoznacznie sugeruje nawiązanie do napoju alkoholowego. 12 kwietnia 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Zdrowia oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpienie generalne 136 , w którym zwrócił uwagę na zagadnienie dostępu i konsumpcji przez dzieci napojów bezalkoholowych, takich jak piwa, wina, cydry, jak również przeznaczonych dla dzieci napojów, których opakowanie jednoznacznie sugeruje nawiązanie do napoju alkoholo- wego, jak szampan czy wino musujące. W ocenie Rzecznika w Polsce nadal brakuje skutecznej polityki na rzecz wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, zwłaszcza w zakresie ochrony małoletnich przed negatywnymi skutkami spożywania alkoholu. Systemowe ujęcie unormowań mających na celu ograniczenie czy eliminację negatywnych skutków spożywania alkoholu powinno mieć cha- rakter kompleksowy. Aktywność w obszarze tej polityki nie może być spro- wadzana wyłącznie do realizacji zadań przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Wpływ na ten obszar mają też inne naczelne organy państwa, w tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W Polsce coraz większą popularnością cieszy się segment napojów bezal- koholowych. Niepokój Rzecznika budzi to, że produkty typu piwo czy wino bezalkoholowe mogą być bez przeszkód prawnych nabywane i spożywane przez dzieci. Okoliczność ta jest wątpliwa pod kątem moralnym, nie ma także żadnego logicznego uzasadnienia dla swoistego oswajania małoletnich z piciem tego typu napojów. Przeciwnie, wydaje się to być niebezpieczne w kontekście skuteczności działań profilaktycznych na rzecz ograniczania spożywania alkoholu. W ocenie Rzecznika dostęp osób poniżej 18. roku życia do napojów bezalko- holowych, które nazwą wprost nawiązują do alkoholu, powinien zostać pod- dany gruntowanej analizie. W szczególności pod kątem możliwości objęcia tych produktów jednoznacznym uregulowaniem prawnym tak, jeśli chodzi o dostęp fizyczny, jak i w kontekście znakowania opakowań (np. wskazanie, iż nie są to produkty dla dzieci). Drugim aspektem, na który Rzecznik zwrócił uwagę, jest dostępność na polskim rynku napojów dla dzieci w opakowaniach sugerujących znaczne podobieństwo do szampanów czy win musujących. Produkty te na tyle trwale osadziły się na naszym rynku, że są powszechnie dostępne pod nazwą „szam- pan dla dzieci”. Te gazowane napoje bezalkoholowe dla dzieci są reklamowane 136 ZZS.422.10.2025. 182 przez ich producentów jako służące podkreślaniu wyjątkowych okazji, jak uro- dziny. Idea tego typu napojów jest jednak – zdaniem Rzecznika – społecznie szkodliwa, ponieważ od najmłodszych lat oswaja dziecko ze zwyczajem spo- żywania alkoholu podczas uroczystości, sprzyjając kształtowaniu potencjalnie niebezpiecznych nawyków wśród przyszłych dorosłych. W odpowiedzi 137 7 maja 2025 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformo- wał, że kwestia konsumpcji przez dzieci napojów bezalkoholowych nie mieści się w zakresie jego kompetencji, dlatego ewentualne uregulowanie zakazu sprzedaży tych produktów nieletnim powinno zostać przeanalizowane przez Ministerstwo Zdrowia. W odniesieniu do napojów bezalkoholowych, których opakowania nawiązują do wina musującego, Minister uznał, że obowiązujące przepisy w wystar- czającym stopniu określają wymagania, aby produkty te nie wprowadzały konsumentów w błąd, co do ich rzeczywistego charakteru. W odpowiedzi 138 14 maja 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że prze- ciwdziałanie spożywaniu napojów alkoholowych przez dzieci i młodzież jest przedmiotem szczególnej uwagi Ministerstwa Zdrowia. Minister Zdrowia poinformował, że postulaty RPD zostaną rozpatrzone w toku analizy zgłoszonych uwag do projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (UD 147). Podczas prac nad tym projektem do resortu również wpłynęły uwagi dotyczące bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia dotyczące zabezpiecze- nia małoletnich pacjentów oddziałów szpitalnych w opiekę personelu pielęgniarskiego W Polsce odnotowujemy znaczny wzrost liczby uczelni mających akredytację Ministra Zdrowia do prowadzenia kształcenia na kierunku pielęgniarstwo na poziomie pierwszego stopnia. Ten pozytywny trend nie przekłada się jednak na realny wzrost liczby pielęgniarek zatrudnionych w publicznym systemie ochrony zdrowia. Analizy populacji pielęgniarek i położnych zatrudnionych w sektorze publicz- nym, uwzględniające ich wiek i aktywność zawodową pozwalają prognozować, z jak poważnymi wyzwaniami będzie się mierzyć polski system ochrony w kolej- nych latach w związku z niedoborem tego personelu. Brak stabilności sytuacji kadrowej, związany m.in. z wciąż rosnącą średnią wieku pielęgniarek, będzie stanowić jedno z poważniejszych wyzwań dla systemu ochrony zdrowia. 137 DRE.wa.732.20.2025. 138 ZPP.62.49.2025. 183 Bezpieczeństwo małoletnich pacjentów w czasie hospitalizacji oraz jakość udzielanych im świadczeń zdrowotnych niewątpliwie związane są m.in. z zagwarantowaniem im właściwej opieki sprawowanej przez pielę- gniarki i położne. Niedostateczna obsada podczas dyżurów oraz koniecz- ność objęcia opieką zbyt dużej liczby pacjentów może powodować obniże- nie jakości świadczeń zdrowotnych i opieki pielęgnacyjnej oraz negatywnie wpływać na bezpieczeństwo zdrowotne małoletnich pacjentów. W związku z powyższym Rzecznik w wystąpieniu generalnym 139 z 28 kwiet- nia 2025 r. zwrócił się do Ministra Zdrowia o przekazanie aktualnych infor- macji na temat działań Ministerstwa Zdrowia w przedmiocie zabezpie- czenia małoletnich pacjentów oddziałów szpitalnych w opiekę personelu pielęgniarskiego. W odpowiedzi 140 18 czerwca 2025 r. Minister Zdrowia wskazał, że mając na uwadze sposób określania minimalnych warunków dotyczących zatrudnie- nia pielęgniarek na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 listo- pada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego 141 , co do zasady opiera się on na liczbie etatów zapewniających bezpieczne udzielanie świadczeń gwarantowanych w trybie hospitalizacji, jak i hospitalizacji planowej. Minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek ustala kierownik podmiotu leczniczego po zasięgnięciu opinii kierujących jed- nostkami organizacyjnymi, określonymi w regulaminie oraz przedstawicieli organów samorządu pielęgniarek oraz związków zawodowych pielęgniarek i położnych działających na terenie podmiotu. Odpowiedzialność za zarządzanie podmiotem leczniczym, w tym za pro- wadzoną politykę kadrową i zatrudnienia ponosi kierownik tego podmiotu, a w przypadku spółek - zarząd spółki kapitałowej. Od lipca 2025 r. o ponad 14,34 proc. wzrosną wartości gwarantowanych prawem najniższych wynagrodzeń zasadniczych pracowników medycznych i okołomedycznych zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Wychodząc naprzeciw potrzebom zdrowotnym społeczeństwa oraz mając na uwadze poprawę dostępności do świadczeń zdrowotnych realizowanych przez pielęgniarki, w Ministerstwie Zdrowia podejmowane są działania mają- ce na celu zwiększenie liczby aktywnych zawodowo pielęgniarek w systemie opieki zdrowotnej. Wprowadzane są rozwiązania systemowe, które mają na celu rozwój kom- petencji i uprawnień zawodowych pielęgniarek, niezbędnych do realizacji świadczeń zdrowotnych zabezpieczających bieżące potrzeby zdrowotne 139 ZZS.422.13.2025. 140 RKP.054.8.2025. 141 Dz.U. z 2013 r. poz. 1520 184 społeczeństwa, a jednocześnie przyczyniających się do większej samodziel- ności zawodowej, w tym rozszerzenie wykazu substancji czynnych zawar- tych w lekach i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki oraz wykazu badań diagnostycznych, na które pielęgniarki mają prawo wystawiać skierowania. Ministerstwo Zdrowia wspiera także rozwój zawodowy pielęgniarek poprzez coroczne dofinansowanie szkoleń specjalizacyjnych. Ponadto, w celu wzmocnienia roli pielęgniarek w systemie opieki zdrowotnej, zostały wpro- wadzone zmiany do standardu kształcenia przygotowującego do wykony- wania zawodu pielęgniarki, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, by było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy – standardy wejdą w życie od roku akademickiego 2025/2026. W ramach Krajowego Planu Odbudowy jest realizowany system zachęt do podejmowania i kontynuowania studiów na wybranych kierunkach medycz- nych, w tym również na kierunku pielęgniarstwo, w ramach którego przyzna- no m.in. stypendia oraz bezzwrotne wsparcie dla studentów tego kierunku. Ponadto w ramach środków europejskich realizowane będzie wsparcie m.in. dla pielęgniarek w zakresie dofinansowania kursów kwalifikacyjnych, specja- listycznych i dokształcających – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS). Według danych Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych, prowadzo- nego przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych, systematycznie wzrasta liczba pielęgniarek wchodzących do zawodu. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie programu wspierającego na rzecz rodzin wychowujących dzieci w wieku przedszkolnym W wystąpieniu generalnym 142 z 16 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie możliwości stwo- rzenia odrębnego programu, przeznaczonego dla rodziców (i innych osób uprawnionym) dzieci w wieku przedszkolnym – podobnie, jak jest to określo- ne dla dzieci do lat 3 oraz dla dzieci objętych obowiązkiem szkolnym. Rodzice dzieci w wieku szkolnym zostali objęci wsparciem finansowym z programu „Dobry Start”, zaś rodzice dzieci do lat 3 zostali objęci wsparciem programu „Aktywny Rodzic”. Reasumując, rodzice dzieci w wieku przedszkol- nym zostali wykluczeni z tych programów. Nie otrzymują wsparcia finanso- wego związanego z uczęszczaniem małoletnich do przedszkola. 142 ZZS.422.14.2025. 185 W odpowiedzi 143 14 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że nie prowadzi prac nad rozszerzeniem katalogu dostępnych form wsparcia dla rodzin z dziećmi o nowe świadczenie kierowane do rodzi- ców lub opiekunów dzieci w wieku przedszkolnym. Celem wprowadzonej ustawy z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” 144 jest ułatwienie rodzicom dzieci w tzw. wieku żłobkowym (12.–35. miesiąc życia) pogodzenia rodzicielstwa z aktywizacją zawodową poprzez m.in wyrównanie szans w dostępie do opieki żłobkowej. Przed wejściem w życie tej ustawy, korzystanie z opieki żłobkowej wiązało się w dominującej większości przy- padków z koniecznością poniesienia znaczących opłat za żłobek przez rodzi- ców. Jednym z obserwowanych rezultatów wprowadzenia ustawy „Aktywny Rodzic” jest odnotowany spadek przeciętnej opłaty rodziców w instytucjach opieki – żłobkach, klubach dziecięcych i u dziennych opiekunów z 999,93 zł w sierpniu 2024 r. do 98,30 zł w lutym 2025 r. Dzieci starsze są natomiast objęte finansowaną z budżetu państwa, powszechnie dostępną, opieką przedszkolną. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu dzieci do mleka kobiecego z banku mleka kobiecego W wystąpieniu generalnym do Ministra Zdrowia z 25 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na problemy dotyczące dostępu dzieci do mleka kobiecego, w szczególności w określonych sytuacjach zdrowotnych zarówno samych małoletnich, jak i ich matek. Mleko matki (mleko kobiece) powinno być podstawą żywienia przez pierwszy rok życia każdego dziecka, a w kolejnych latach jego istotnym uzupełnieniem. Szczególnie istotne jest to dla tych dzieci, które ze wzglę- du na sytuację zdrowotną wymagają wzmożonej troski i postępowania leczniczo-terapeutycznego. Obecnie w Polsce działa 16 banków mleka kobiecego przy szpitalach, będą- cych jednostkami zajmującymi się bezpiecznym pozyskiwaniem mleka, prze- chowywaniem go, badaniem i dostarczaniem potrzebującym dzieciom, które z przyczyn losowych nie mogą być karmione mlekiem mamy. Narodowy Fundusz Zdrowia jako płatnik publiczny finansuje żywienie dziec- ka mlekiem kobiecym tylko w przypadku żywienia dojelitowego wcześnia- ków do ukończenia 4. tygodnia życia wieku korygowanego oraz chorych noworodków, które nie mogą być karmione piersią, do 4. tygodnia życia. Banki mleka udostępniają natomiast mleko kobiece także wtedy, gdy dziecko 143 DPR-IV.070.31.2025. 144 Dz.U. z 2024 r. poz. 858 186 przedwcześnie urodzone może już otrzymywać pokarm doustnie – co nie jest finansowane ze środków publicznych. Także w przypadku posiadania znacznych zasobów mleka w banku, w uzasadnionych przypadkach, mogą je otrzymać także dzieci donoszone, które wymagają długiego leczenia, są obciążone wadami lub są w szczególnej sytuacji życiowej (osierocone, cze- kające na adopcje). Decyzja o dokarmianiu dziecka z banku mleka jest każdo- razowo podejmowana przez lekarza i zespół pracowników banku, zależy od kolejności beneficjentów, która w każdym ze szpitali może być inna. Mleko z banku mleka zawsze udostępniane jest bezpłatnie. Przypadki te również nie są uwzględnione w koszyku świadczeń gwarantowanych. Banki mleka powinny stanowić integralny element systemu opieki nad dzieckiem. Tymczasem brak regulacji prawnych dotyczących dystrybucji mleka kobiecego poza leczeniem szpitalnym, brak finansowania ze środków publicznych żywienia mlekiem z banku mleka kobiecego dzieci pozostają- cych w opiece pozaszpitalnej oraz ograniczony zakres kwalifikacji do tego świadczenia powodują, że w – ocenie Rzecznika – konieczne jest podjęcie działań na rzecz poprawy dostępu najmłodszych do tego rodzaju żywienia. Szczególnie potrzeba ta ujawnia się wobec dzieci, które mają uzasadnie- nie zdrowotne do żywienia mlekiem kobiecym, a nad którymi sprawowana jest już opieka zdrowotna w warunkach pozaszpitalnych, dzieci mam cho- rujących onkologicznie (które z uwagi na prowadzone leczenie albo zabieg mastektomii nie mogą karmić piersią), dzieci mam będących nosicielkami wirusa HIV oraz dzieci w szczególnej sytuacji życiowej – m.in. opuszczone przez rodziców po narodzeniu (które w szpitalu czekają na pieczę zastępczą), dzieci pozostających pod opieką ośrodków adopcyjnych albo interwencyj- nych ośrodków preadopcyjnych. W odpowiedzi 145 26 maja 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że w ramach programu polityki zdrowotnej, służącego wykonaniu programu kompleksowe- go wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2022–2026 jest realizowane zada- nie: odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt. W celu zapewnienia opieki polegającej na odpowiednim odżywianiu nowo- rodków i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu (powstałe w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu), zakłada się zwiększenie dostępności do żywienia mlekiem kobiecym, niepochodzącym od biologicznej matki przez dofinansowanie powstania banków mleka kobiecego w województwach, w których banki mleka kobiecego nie funkcjonują, jak również kontynuację możliwości dofi- nansowania sprzętu stanowiącego wyposażenie wszystkich funkcjonujących banków mleka kobiecego. Dla zwiększenia dostępności do żywienia mle- kiem kobiecym niepochodzącym od biologicznej matki istotną kwestią jest 145 RZZR.665.16.2025. 187 również podejmowanie działań wspierających współpracę banków mleka kobiecego z podmiotami leczniczymi, w których funkcjonuje oddział neona- tologiczny o II lub III stopniu referencyjności. Ministerstwo Zdrowia planuje rozszerzenie katalogu beneficjentów mleka pochodzącego z banku mleka kobiecego, którymi aktualnie są noworodki i niemowlęta, które nie mogą być odżywiane mlekiem biologicznej matki (tj. urodzone przed 37. tygodniem ciąży lub z masą urodzeniową poniżej 2500 g, donoszone w stanie ciężkim ze szczególnym uwzględnieniem tych, u których zdiagnozowano ciężkie lub nieodwracalne upośledzenie albo nie- uleczalną chorobę zagrażającą życiu, która powstała w prenatalnym okresie rozwoju, w czasie porodu lub wymagają żywienia enteralnego). Obecnie analizowana jest możliwość zapewnienia żywienia mlekiem pocho- dzącym z banku mleka kobiecego dzieci urodzone o czasie z przeciwwska- zaniami do karmienia mlekiem biologicznej matki ze względu na stosowaną u niej farmakoterapię, a także dzieci, których matki zmarły po porodzie, dzieci przeznaczone do adopcji. 11) Wystąpienia generalne do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie reprezentacji dziecka przed zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności W wystąpieniu generalnym 146 z 27 czerwca 2025 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik przedstawił zagadnienie dotyczące reprezen- tacji dziecka, umieszczonego w pieczy zastępczej, w postępowaniu przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności. Rzecznik wskazał, że piecza zastępcza jest ustanawiana w przypadku nie- możności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców, nato- miast postępowanie przed powiatowymi zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności regulowane jest przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 147 . W art. 6b ust. 1 tej ustawy określono, w katalogu zamkniętym, podmioty mające prawo wystąpić z wnioskiem o wydanie orzeczenia. Oznacza to, że żaden inny podmiot nie jest uprawniony do wystąpienia z takim wnioskiem. Podmiotami legitymowanymi do wystąpienia z wnioskiem są: osoba zain- teresowana, przedstawiciel ustawowy osoby zainteresowanej, a także ośro- dek pomocy społecznej działający za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego oraz centra usług społecznych, które powstały w wyniku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej. 146 ZZS.422.38.2025 i ZSS.422.19.2025. 147 Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm. 188 Z uwagi na powyższe, rodzice zastępczy, sprawujący bieżącą pieczę, któ- rych zakres praw i obowiązków wobec dziecka nie uległ w zakresie repre- zentacji dziecka rozszerzeniu przez sąd albo którzy nie zostali ustanowieni jego opiekunami, nie mają możliwości samodzielnie wnioskować do powia- towych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności o dokonanie oceny niepełnosprawności u dziecka, które stanowi podstawę do ubiega- nia się o istotne dla dobra dziecka świadczenia, ulgi i uprawnienia. Dlatego, w ocenie Rzecznika, należy rodzicom zastępczym zagwarantować, na poziomie ustawy, możliwość reprezentacji dziecka przed zespołami orzeczniczymi, tak jak ma to miejsce odnośnie do spraw alimentacyjnych lub innych związanych z utrzymaniem dziecka. W odpowiedzi 148 1 września 2025 r. Minister Sprawiedliwości przekazał, że zgodnie z uzgodnieniami międzyresortowymi, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przejęło od Ministerstwa Sprawiedliwości prace legislacyjne nad nowelizacją art. 112 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Pismem z 18 sierpnia 2025 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało, że projekt dotyczący zmian do art. 112 1 k.r.o. został włączony do nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pie- czy zastępczej. Jednocześnie wskazano, że projekt tej nowelizacji oczekuje na wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Rzecznik jest żywotnie zainteresowany przebiegiem procesu legislacyjnego. 12) Wystąpienie generalne do marszałków województw dotyczące realiza- cji praw dzieci w środkach transportu zbiorowego i kolejowego W wystąpieniu generalnym 149 z 1 lipca 2025 r. do marszałków województw Rzecznik zaapelował o przeprowadzanie systematycznych szkoleń dla kon- trolerów i uwrażliwienia ich na potrzeby małoletnich pasażerów publicz- nego transportu zbiorowego oraz rozważenie zorganizowania kampanii informacyjnej, która zwróci uwagę na prawa dzieci w środkach transportu zbiorowego i kolejowego oraz na odpowiedzialność osób dorosłych za ich bezpieczeństwo. Do RPD wpływały liczne zgłoszenia dotyczące przejazdu małoletnich pasażerów środkami transportu zbiorowego publicznego. Zgłaszający formułują zastrzeżenia wobec zachowania osób kontrolujących podczas sprawdzania ważności biletów, zachowania kierowców pojazdów, sposo- bów uiszczenia opłaty za przejazd i kontroli dokumentów poświadczają- cych uprawnienia małoletnich pasażerów do przejazdów ulgowych lub bezpłatnych. Ze zgłoszeń wynikało, że działania kontrolerów są ukierun- kowane na bezwzględne nałożenie kar, opłat dodatkowych, zastraszenie 148 DSRiN-VII.053.6.2025. 149 ZZS.422.17.2025. 189 i tworzenie sytuacji stresowych oraz nacechowane są brakiem uprzejmości wobec małoletnich, oczekujących w wielu przypadkach na pomoc, wspar- cie w trudnej dla nich sytuacji, udzielenie im niezbędnych informacji oraz umożliwienie opuszczenia przez małoletniego środka transportu na doce- lowym przystanku. Organizatorami publicznego transportu zbiorowego właściwymi ze wzglę- du na obszar działania lub zasięg przewozów, zgodnie z ustawą z 16 grud- nia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym 150 , są jednostki samorządu terytorialnego (oraz ich związki) w tym m.in. gmina, powiat czy wojewódz- two. Zgodnie z ustawą zadaniem organizatorów jest planowanie rozwoju transportu, organizowanie publicznego transportu zbiorowego, zarządza- nie publicznym transportem zbiorowym na swoim obszarze, a także moż- liwość ustanowienia zintegrowanego systemu taryfowo-biletowego obo- wiązującego w jego granicach. Realizacja tych zadań może przyczynić się do podniesienia standardu podróży i poziomu satysfakcji pasażera. Samorząd województwa – w świetle ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samo- rządzie województwa 151 – wykonuje określone ustawami zadania publiczne w sposób samodzielny, w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w szczególności w zakresie transportu zbiorowego i dróg publicznych. Dlatego Rzecznik zwrócił się do marszałków województw z prośbą o dzia- łania na rzecz podniesienia standardu podróży i tym samym poziomu satysfakcji pasażera, w szczególności poprzez zwrócenie uwagi na trakto- wanie małoletnich podczas kontroli biletów w podległych środkach trans- portu. Ponieważ małoletni podróżnicy mogą być często zestresowani lub niepewni w sytuacjach kontrolnych, Rzecznik apelował o przeprowadzenie działań edukacyjnych w kierunku wykazywania się przez pracowników cier- pliwością i zrozumieniem dla sytuacji dzieci jako podróżnych. W odpowiedzi marszałkowie województw informowali o podjętych w spra- wie działaniach, ukierunkowanych na przekazanie uwag Rzecznika do pod- ległych jednostek transportu zbiorowego oraz informowanie i edukowanie na temat praw małoletniego pasażera. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 1 lipca 2025 r. od marszałków województw: dolnośląskiego, kujawsko-pomor- skiego, lubuskiego, małopolskiego, mazowieckiego, podkarpackie- go, podlaskiego, pomorskiego, świętokrzyskiego, wielkopolskiego ani zachodniopomorskiego. 150 Dz.U. z 2011 r. nr 5, poz. 13. 151 Dz.U. z 1998 r. nr 91, poz. 576. 190 13) Wystąpienie generalne do Ministra Infrastruktury w sprawie wyklucze- nia transportowego dzieci W wystąpieniu generalnym 152 z 2 czerwca 2025 r. do Ministra Infrastruktury Rzecznik, w związku z opublikowaniem raportu UNICEF Polska pt. „Wykluczenie transportowe dzieci i młodzieży w Polsce”, zwrócił uwagę na skalę i konsekwen- cje wykluczenia transportowego dzieci i młodzieży w wieku 12–19 lat, w szcze- gólności zamieszkujących obszary wiejskie oraz miejscowości o ograniczonym dostępie do infrastruktury społecznej. Z danych przedstawionych w raporcie wynika, że brak dostatecznego dostępu do transportu publicznego wpływa na możliwość realizacji przez dzieci ich praw, w tym do nauki, ochrony zdrowia, rozwoju zainteresowań i utrzymywania relacji społecznych. Rzecznik zwrócił uwagę, że choć organizacja publicznego transportu zbio- rowego należy do zadań jednostek samorządu terytorialnego, minister właściwy do spraw transportu może pośrednio oddziaływać na poprawę sytuacji dzieci i młodzieży poprzez inicjowanie zmian legislacyjnych oraz działań systemowych sprzyjających rozwojowi dostępnej i spójnej sieci transportu publicznego. W tym kontekście Rzecznik odniósł się do powoła- nia w październiku 2024 r. Zespołu Eksperckiego do spraw Przeciwdziałania Wykluczeniu Komunikacyjnemu, którego zadaniem jest m.in. przygotowanie analiz, rekomendacji i propozycji zmian przepisów. Rzecznik wystąpił z prośbą o przekazanie wyników prac Zespołu, w tym analiz, rekomendacji oraz propozycji zmian legislacyjnych, które zgodnie z zarządzeniem Ministra miały zostać przedstawione do 31 marca 2025 r. Ponadto Rzecznik zwrócił się o przekazanie – po weryfikacji raportu końco- wego – informacji dotyczących realizacji projektu „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legisla- cyjnych”, w szczególności w zakresie rekomendowanych rozwiązań syste- mowych oraz sposobu wykorzystania wytworzonych materiałów i danych w planowaniu i programowaniu transportu publicznego w kraju. W odpowiedzi 153 Minister Infrastruktury 27 lipca 2025 r. poinformował, że komplet wyników projektu pn. „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski” wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kon- tekście publicznego transportu zbiorowego T-INCLUDED, realizowanego w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG V został przekazany do Ministerstwa Infrastruktury zgodnie z harmonogramem, z końcem czerwca 2025 r. Minister podkreślił, że z uwagi na skomplikowany charakter zagadnienia wykluczenia komunikacyjnego, wagę odpowiedniego zdefiniowania tego 152 ZZS.422.18.2025. 153 DTD-2-1.4310.178.2025. 191 zjawiska oraz założeń przyjętych w przeprowadzonej analizie, niezbędne jest takie dysponowanie rezultatami projektu, które pozwoli uniknąć prezento- wania cząstkowych informacji mogących wpływać na niewłaściwą ocenę stanu faktycznego. Po zakończeniu prac nad analizą rezultatów będzie możli- we udostępnienie wyników raportu innym podmiotom. 14) Wystąpienie generalne do Ministra Infrastruktury w sprawie proble- mów interpretacyjnych odnośnie do uprawnień przy zastosowaniu ulgi ustawowej 78 proc. DN/OP i jej realizacji W wystąpieniu generalnym 154 z 12 czerwca 2025 r. do Ministra Infrastruktury Rzecznik podjął interwencję w sprawie stosowania ulgi ustawowej 78 proc. DN/OP w publicznym transporcie zbiorowym, wobec dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów. Impulsem do wystąpienia były napływające do Biura RPD sygnały od rodzi- ców i opiekunów dzieci z niepełnosprawnościami, organizacji społecznych oraz pracowników branży kolejowej, wskazujące na niejednolitą i nieprawi- dłową interpretację przepisów regulujących zasady korzystania z tej ulgi. Rzecznik zwrócił uwagę, że obowiązujące przepisy przewidują uprawnienie do ulgi 78 proc. dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz jed- nego z rodziców lub opiekuna, jednak wyłącznie w związku z przejazdami w określonym celu, tj. związanymi z edukacją, rehabilitacją lub opieką zdro- wotną. W praktyce prowadzi to do licznych wątpliwości interpretacyjnych oraz ograniczeń w korzystaniu z ulgi, w szczególności podczas przejazdów do placówek udzielających świadczeń zdrowotnych. W wystąpieniu Rzecznik podkreślił, że w obecnym stanie prawnym obowią- zek okazywania dokumentów, potwierdzających uprawnienie do ulgi istnieje wyłącznie w trakcie kontroli biletowej i dotyczy przewoźnika lub osoby przez niego upoważnionej. Tymczasem zgłaszane przypadki wskazują na praktykę uzależniania sprzedaży biletu ulgowego przez kasjerów kas biletowych od okazania dokumentów zawierających dane wrażliwe dziecka, w tym informa- cji o stanie zdrowia czy rozpoznaniu choroby. W ocenie Rzecznika praktyka ta budzi poważne zastrzeżenia z perspektywy ochrony danych osobowych, poszanowania godności dziecka oraz prawa do prywatności. Rzecznik zwrócił uwagę, że rozbieżności interpretacyjne dotyczą nie tylko pracowników kas biletowych, ale także drużyn konduktorskich, co dodatko- wo potęguje niepewność prawną po stronie rodzin dzieci z niepełnospraw- nościami i prowadzi do naruszania ich prawa. 154 ZZS.422.20.2025. 192 Ponadto Rzecznik wskazał, że ograniczenie stosowania ulgi 78 proc. wyłącz- nie do przejazdów związanych z edukacją, rehabilitacją lub leczeniem wyklucza możliwość korzystania z niej w innych celach, w tym turystycz- nych i rekreacyjnych. W ocenie Rzecznika takie rozwiązanie nie uwzględnia potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami w zakresie wypoczynku, integracji społecznej i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Rzecznik wystąpił do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o dokonanie kompleksowej analizy przedstawionego zagadnienia, a w szczególności o rozważenie możliwości odformalizowania dokumentacji wymaganej przy przejazdach do placówek ochrony zdrowia tak, by ograniczyć konieczność okazywania dokumentów zawierających dane wrażliwe dzieci oraz o podję- cie działań legislacyjnych zmierzających do rozszerzenia zakresu stosowania ulgi 78 proc. DN/OP również na przejazdy realizowane w celach turystycz- nych i rekreacyjnych. W odpowiedzi 155 11 sierpnia 2025 r. Minister Infrastruktury poinformował, że w resorcie są prowadzone prace nad zmianą systemu ulg ustawowych obo- wiązującego w komunikacji pozamiejskiej. Głównym celem projektowanych zmian jest uproszczenie i ujednolicenie systemu. Jednym z rozważanych roz- wiązań jest zniesienie ograniczenia uprawnień dzieci i nastolatków dotknię- tych inwalidztwem lub niepełnosprawnych oraz ich rodziców i opiekunów do ulg na konkretne wskazane w ustawie trasy przejazdu. Dzięki temu możliwe będzie również uproszczenie sposobu poświadczania przez te osoby prawa do korzystania z ulg w publicznym transporcie zbiorowym. Z uwagi na szeroki zakres projektowanych zmian i potencjalnie – w zależ- ności od przyjętego wariantu – duże koszty ich wprowadzenia, a także inne procedowane obecnie przez resort reformy w publicznym transporcie zbio- rowym w Polsce, planuje się, że w pierwszej kolejności prace obejmą zmiany w transporcie kolejowym. 15) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie narastającej fali agresji wobec pracowników systemu ochrony zdrowia W wystąpieniu generalnym 156 z 6 maja 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia w sprawie zjawiska narastającej fali agresji zarówno werbalnej, jak i fizycznej wobec pracowników systemu ochrony zdrowia. Agresywne zachowania w przestrzeni publicznej stają się sposobem wyrażania frustra- cji i napięcia emocjonalnego, a placówki medyczne – miejscem eskalacji negatywnych emocji. Wpływa to również na udzielanie świadczeń zdro- wotnych m.in. dzieciom. 155 DBI-3.070.19.2025. 156 ZZS.422.21.2025. 193 W związku z tym Rzecznik zaapelował o podjęcie działań, których celem jest zapewnienie medykom bezpiecznego środowiska pracy oraz podnie- sienie poziomu bezpieczeństwa wszystkich pacjentów, w szczególności małoletnich. W odpowiedzi 157 z 3 czerwca 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że w związku z występującymi aktami agresji wobec personelu medycznego Ministerstwo Zdrowia podjęło działania ukierunkowane na powstrzymanie przypadków agresji. W styczniu 2025 r. w Ministerstwie Zdrowia odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli kierownictw: Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendy Głównej Policji oraz Rzecznika Praw Pacjenta, poświęcone kwestiom bezpieczeństwa personelu medycznego. W efekcie resort sprawiedliwości prowadzi analizy skuteczno- ści stosowania obowiązujących wytycznych Prokuratora Generalnego, co do sposobu postępowania w sprawach związanych z agresją wobec personelu medycznego. Ponadto Minister Sprawiedliwości przedstawił projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, który ma na celu zwiększenie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz osób, które choć nie mają formalnego statusu funkcjo- nariusza, narażają swoje zdrowie i życie dla ratowania innych. Zaostrzenie sankcji karnych stanowi wyraźny sygnał, że państwo będzie konsekwentnie ścigać i karać sprawców ataków agresji. W resorcie zdrowia pracuje zespół roboczy złożony z przedstawicie- li Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Administracji i Spraw Wewnętrznych, Policji oraz reprezentacji ratowni- ków medycznych, pielęgniarek ratunkowych i pracodawców ratownictwa medycznego, który ma na celu opracowanie rozwiązań poprawiających bezpieczeństwo m.in. w oparciu o postulaty strony społecznej. Minister Zdrowia wskazał również na już podjęte działania, m.in. pole- gające na wprowadzeniu do ustawy z dnia 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o państwowym ratownictwie medycznym oraz niektórych innych ustaw 158 zapisów wzmacniających bezpieczeństwo zespołów ratownictwa medycznego. Ministerstwo Zdrowia prowadzi też kampanię edukacyjną na temat tego, jak istotna jest praca zespołów ratownictwa medycznego, jaka jest ich rola w systemie ochrony zdrowia i jak należy współpracować z ratownikami oraz ich wspierać, by mogli nieść pomoc. 157 DSW.054.67.2025. 158 Dz.U. z 2025 r. poz. 637. 194 16) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące ochrony dzieci i młodzieży przed dostępem do substancji psychoaktywnych W wystąpieniu generalnym 159 z 2 czerwca 2025 r. Rzecznik zasygnalizował Ministrowi Edukacji problem powracającej wśród dzieci i młodzieży mody na „dopalacze” i szkodliwe zażywanie substancji psychoaktywnych. Od 2022 r. obserwowany jest stały wzrost zatruć wśród dzieci i młodzieży środkami zastępczymi i nowymi substancjami psychoaktywnymi. Najwięcej interwencji medycznych związanych z zatruciami w 2024 r. przeprowadzono w okresie wakacji, w czasie rozpoczęcia roku szkolnego oraz z początkiem roku akademickiego. W ocenie Rzecznika dynamika wzrostu zatruć substancjami psychoak- tywnymi wśród najmłodszych Polaków, budząca zrozumiałe obawy opinii publicznej, powinna stać się przedmiotem wzmożonego zainteresowania wszystkich instytucji odpowiedzialnych za zdrowie publiczne oraz edukację młodego pokolenia. Skuteczna walka z dopalaczami wymaga nie tylko konsekwentnego monito- rowania samego zjawiska, ale także sprawnego i adekwatnego reagowania na istniejące już zagrożenie – również poprzez działania edukacyjne kierowa- ne do dzieci i młodzieży. Placówki oświaty, jako miejsca codziennego funk- cjonowania dzieci i młodzieży, powinny w tym zakresie odegrać główną rolę. Rzecznik zwrócił się do Ministra o rozważanie podjęcia stosownych dzia- łań mających na celu edukację dzieci i młodzieży na temat substancji psychoaktywnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 2 czerwca 2025 r. 17) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie bezdomności dzieci oraz wsparcia w postaci domów dla matek z dziećmi i kobiet w ciąży W wystąpieniu generalnym 160 z 20 maja 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie domów dla matek i kobiet z dziećmi. Rzecznik wskazał, że w obecnym systemie wspierania osób w kryzysie bezdomności, świadczonym głównie w ramach pomocy społecznej dla szczególnej kategorii osób potrzebujących z małoletnimi dziećmi, a także dla kobiet w ciąży, przeznaczone są domy dla matek z małoletnimi dzieć- mi i kobiet w ciąży. Konieczność zapewnienia schronienia dzieciom i ich 159 ZZS.422.22.2025. 160 ZZS.422.23.2025. 195 rodzicom/opiekunom – czy to na czas kryzysu, czy w okresie oczekiwania na rozwiązanie problemu mieszkaniowego – powoduje, że miejsca w domach dla matek zawsze będą potrzebne, mimo dążenia do deinstytucjonalizacji usług w obszarze bezdomności. W procesie udzielania takiego schronienia ustawodawca przewidział współ- działanie poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, przypisując każdej z nich określone zadania. Zadanie związane z zapewnieniem miejsc w takich placówkach jest realizowane przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej szczebla powiatowego. Nie każdy jednak powiat musi prowa- dzić własny dom dla matek o zasięgu powiatowym. Przy czym opiekunowie dzieci najczęściej oczekują, że pomoc zostanie im udzielona w miejscu lub w pobliżu dotychczasowego zamieszkania, bez konieczności zmiany pracy, lekarza, przedszkola czy szkoły. Rzecznik poddał pod rozwagę podjęcie inicjatyw, których celem jest zwięk- szenie liczby miejsc w domach dla matek, np. poprzez możliwość wsparcia zadania własnego powiatu w zakresie rozwoju sieci domów. W odpowiedzi 161 z 17 czerwca 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że prowadzenie domów dla matek z małoletnimi i kobiet w ciąży – zgodnie z art. 19 pkt 11 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 162 – jest zadaniem własnym powiatu. Decyzja w zakresie sposo- bu realizacji tego zadania należy do samorządu. Jeżeli powiat nie prowadzi samodzielnie tego typu placówki, może zlecić to podmiotowi niepubliczne- mu, który działa w tym zakresie na jego terenie lub podpisać porozumienie z inną jednostką samorządu terytorialnego w celu zabezpieczenia realizacji tego zadania. Minister dostrzega, że liczba tego typu placówek na terenie kraju jest mała. Resort występował zarówno do starostów powiatów, jak i wojewodów spra- wujących nadzór nad realizacją zadań samorządów, wskazując, że zadania wynikające ze świadczenia pomocy w formie interwencji kryzysowej realizo- wane są przez samorządy powiatowe w sposób niewystarczający, co może stwarzać zagrożenie nieudzielenia odpowiedniej do potrzeb pomocy oso- bom w stanie kryzysu lub dotkniętym zdarzeniami losowymi. Minister wskazał jednak, że zainteresowanie samorządów powiatowych tworzeniem nowych domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży jest małe. W roku 2025 Ministerstwo za pośrednictwem wojewodów rozeznało potrzeby samorządów powiatowych w tym zakresie, informując o możliwości ubiegania się o środki w ramach działania 1.4. Kompleksowego programu wsparcia dla rodzin „Za życiem”. Środki przyznano wszystkim samorządom powiatowym, które złożyły za pośrednictwem urzędów 161 DPS-XIII.070.68.2025. 162 Dz. U. z 2024 r. poz. 1283. 196 wojewódzkich zapotrzebowanie w tym zakresie. Zapotrzebowanie w roku 2025 było niższe niż kwota dotacji na działanie 1.4. pozostająca w dyspozycji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (5 mln zł). 18) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie chorób onkolo- gicznych i hematologicznych u dzieci W wystąpieniach generalnych 163 z 24 maja 2025 r. i 11 sierpnia 2025 r. Rzecznik występował do Ministra Zdrowia w sprawie chorób onkologicznych i hema- tologicznych u dzieci. Corocznie diagnozę choroby nowotworowej otrzymuje 1 na 600 osób w wieku poniżej 18 lat. Choroby onkologiczne i hematologiczne u dzieci nie są deter- minowane przez styl życia dziecka, a wiele z nich ma agresywny przebieg. Dlatego pilne staje się podjęcie działań na rzecz zapewnienia dzieciom i mło- dzieży jak najlepszej diagnostyki i szybkiego podjęcia skutecznego leczenia. W Polsce brakuje krajowego, kompleksowego źródła rzetelnych danych obejmujących populację małoletnich pacjentów onkologicznych i hema- tologicznych. Utworzony na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z 14 czerwca 2018 r. w sprawie Krajowego Rejestru Nowotworów 164 , w opar- ciu o art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia 165 , Krajowy Rejestr Nowotworów gromadzi dane doty- czące wszystkich nowotworów. Dane populacji pediatrycznej stanowią tylko jego część, a ich charakter jest wyłącznie statystyczny – bez komplekso- wych opracowań dotyczących wszystkich aspektów chorób onkologicznych i hematologicznych u dzieci w Polsce. Środowiska onkologów i hematologów pediatrycznych od lat postuluje utworzenie Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej, który spełniałby potrzeby onkologów i hematologów dziecięcych w dostępie do szczegóło- wych danych klinicznych. Rzecznik poparł ten postulat. Drugim aspektem, który Rzecznik poruszył w wystąpieniach była potrzeba stworzenia i przyjęcia Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej. Polskie ośrodki kliniczne onkologii i hematologii dziecięcej współpracują ze sobą od lat. Współpraca opiera się jednak na więzach nieformalnych i wyni- ka z inicjatywy samych specjalistów tych dziedzin medycyny. To trwające od dekad zaangażowanie, współpraca i determinacja osób ze środowisk repre- zentujących onkologię i hematologię dziecięcą pozwoliło stworzyć w Polsce 163 ZZS.422.28.2025. 164 Dz.U. z 2018 r. poz. 1197. 165 Dz.U. z 2011 r. nr 113 poz. 657. 197 oddolny system leczenia małych pacjentów, według tych samych protoko- łów i w skoordynowanej sieci ośrodków. Działanie to skutkuje wysoką oceną polskiej onkologii i hematologii dziecięcej na tle innych krajów europejskich. W ocenie Konsultanta Krajowego w dziedzinie onkologii i hematologii dzie- cięcej, zakończenie obowiązywania Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, a następnie utworzenia Narodowej Strategii Onkologicznej i Krajowej Sieci Onkologicznej, które nie uwzględniają onko- logii dziecięcej, dorowadziło do pogłębienia niedostatków systemowych w leczeniu dzieci z chorobami nowotworowymi. W związku z tym Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia z prośbą o udzie- lenie informacji na temat decyzji dotyczącej stworzenia w Polsce Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej. W odpowiedziach 166 z 27 czerwca i 5 września 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że 27 czerwca 2025 r. podjęto decyzję, by nie tworzyć oddzielnego rejestru onkologii i hematologii dziecięcej w drodze rozpo- rządzenia oraz, by dane dotyczące onkologii i hematologii dziecięcej były przekazywane do Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN). Za powyższym stanowiskiem Ministra przemawiały finansowanie ze środków budżetu państwa Krajowego Rejestru Nowotworów, który posiada prawną podsta- wę do działania i jest przeznaczony dla wszystkim chorych onkologicznie, zarówno dorosłych, jak i dzieci, oraz to, że utworzenie oddzielnego rejestru może spowodować rozproszenie, nadmiarowość i brak kompatybilności w przepływie danych dotyczących rejestracji nowotworów. Pojawiła się także deklaracja Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie – Państwowego Instytutu Badawczego, jednostki pro- wadzącej KRN, możliwości dostosowania aktualnego systemu gromadze- nia danych do potrzeb zgłaszanych przez Polskie Towarzystwo Onkologii i Hematologii Dziecięcej. Minister Zdrowia poinformował, że resort nie prowadzi aktualnie prac nad projektem Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej. 19) Wystąpienia generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Zdrowia oraz Sekretarza Stanu Rady Ministrów w sprawie udziału osób wykonujących zawody medyczne w działaniach wynikają- cych z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej W wystąpieniu generalnym 167 z 20 września 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Zdrowia i właściwego Sekretarza Stanu Rady Ministrów Rzecznik wskazał, że obawy budzi brak jasnych zasad postępowania w przypadkach, o których mowa w art. 12a 166 OKSO.054.6.2025 i OKSO.054.9.2025. 167 ZOM.422.1.2025 i ZZS.422.30.2025. 198 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej 168 , które byłyby jednolite dla przedstawiciela każdej ze służb wymienionych w tym przepisie, tj. pracownika socjalnego, funkcjonariusza Policji, lekarza, ratowni- ka medycznego i pielęgniarki. Szczegółowe regulacje w zakresie procedury zabezpieczenia dzieci odno- szą się tylko do postępowania Policji (rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 września 2023 r. w sprawie procedu- ry postępowania Policji przy wykonywaniu przez pracownika socjalnego zapewnienia ochrony dziecku w razie zagrożenia jego życia lub zdrowia w związku z przemocą domową oraz podejmowaniu decyzji o zapewnieniu tej ochrony) 169 . Nie ma natomiast jasnego trybu postępowania wobec osób wykonujących zawody medyczne. W konsekwencji ośrodki pomocy społecz- nej, na zasadzie dowolności, opracowują procedury działania. Zdaniem Rzecznika istnieje potrzeba doprecyzowania w akcie wykonawczym zadań zawodów medycznych biorących udział w procedurze zabezpie- czenia dzieci. Nieprecyzyjność przepisu stanowi zagrożenie dla skutecznej międzysektorowej współpracy instytucji stojących na straży dobra dziecka. Przepis art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej nie precyzu- je bowiem, czy lekarz, ratownik medyczny lub pielęgniarka to osoby, które wchodzą w skład zespołu interdyscyplinarnego, gdy prowadzona jest pro- cedura Niebieskiej Karty z grupy diagnostyczno-pomocowej, czy też chodzi o inne osoby. Rzecznik zwrócił się zatem o wskazanie, czy podjęto już prace, które dopre- cyzują, z jakimi jednostkami systemu opieki zdrowotnej lub osobami wyko- nującymi zawód medyczny powinien współpracować pracownik socjalny. W odpowiedzi 170 27 października 2025 r. Minister Zdrowia potwierdził, że art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej jest nieprecyzyjny, co utrudnia skuteczną współpracę między instytucjami stojącymi na straży dobra dziecka. Konstrukcja art. 12a nie uwzględnia sposobu organizacji systemu ochrony zdrowia – w przepisie tym zostały wymienione jedynie osoby wykonujące zawody medyczne, które mają uprawnienia do podejmowania takich decy- zji, bez odniesienia się do funkcji, jaką osoba wykonująca dany zawód pełni w systemie ochrony zdrowia. Sytuacja stwarza pole do dostosowania rozwiązań do realiów danej społecz- ności lokalnej. I tak np. niektóre samorządy zawierają umowy z określonymi podmiotami, wykonującymi działalność leczniczą na wykonywanie zadań 168 Dz.U. z 2005 r. nr 180 poz. 1493. 169 Dz.U. z 2023 r. poz. 1807. 170 RZPP.63.30.2025. 199 określonych w art. 12a, ale nie jest to rozwiązanie systemowe – takie można osiągnąć jedynie w drodze nowelizacji omawianego artykułu. Ministerstwo Zdrowia, do którego trafiają informacje o nieuzasadnionym obciążaniu systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w interwen- cjach realizowanych w trybie art. 12a, ale też skargi na odmowy uczestnictwa pracowników medycznych w tej procedurze, zdaje sobie sprawę z koniecz- ności systemowego uregulowania tej kwestii. W porozumieniu z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów prowadzone są działania na rzecz wdrożenia odpo- wiednich rozwiązań. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi 171 1 października 2025 r. wskazał, że od 1 lipca 2024 r. sprawy dotyczące przeciwdziałania prze- mocy domowej wynikające ze wskazanej ustawy, zostały przekazane z resor- tu do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Nie oznacza to jednak, że kwestie dotyczące krzywdzenia dzieci pozostają poza jego kręgiem zainteresowania, bowiem Ministerstwo było inicjatorem regulacji dotyczących ochrony dzieci przed przemocą domową. Tworząc w 2011 r. przepis art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domo- wej i włączając w działania przedstawicieli trzech służb, tj. pomocy spo- łecznej, Policji i ochrony zdrowia, chodziło o to, by każdy specjalista ze swej zawodowej perspektywy mógł ocenić stan bezpieczeństwa dziecka i kole- gialnie podjąć decyzję o czasowym przeniesieniu go poza rodzinę. W ciągu lat treść przepisu ewaluowała i obecnie główna odpowiedzialność spoczywa na pracowniku socjalnym przy konieczności współpracy z przedstawicielem Policji i ochrony zdrowia oraz, w miarę możliwości, psychologa. Minister wskazał jednak, że m.in. po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 19 lutego 2025 r. w sprawie wzoru kwestionariusza szacowania ryzyka zagrożenia dla życia lub zdrowia dziecka, służącego stwierdzeniu zasadności zapewnienia dziecku ochrony w związku z przemocą domo- wą 172 i pojawiającymi się problemami interpretacyjnymi, podziela pogląd Rzecznika, że kwestie budzące wątpliwości należy uregulować w sposób klarowny w przepisach właściwych dla systemu ochrony zdrowia. 20) Wystąpienie generalne do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie kategoryzacji wiekowej książek i filmów w kinach W wystąpieniu generalnym 173 z 29 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie kategoryzacji wieko- wej książek i filmów w kinach wskazując na systematycznie napływające do Biura RPD wnioski w sprawach indywidualnych, w których wnioskodawcy 171 DPS-XI.4110.8.2025. 172 Dz. U. z 2025 r. poz. 213. 173 ZZS.422.31.2025. 200 wyrażają zaniepokojenie, a nawet sprzeciw, wobec kierowania do dzieci i młodzieży oferty książek i filmów, które ze względu na treść są dla nich nieodpowiednie. W wystąpieniu Rzecznik powołał się na dyrektywę o ochronie dzieci przed infor- macjami i materiałami szkodliwymi, zgodną z art. 13 ust. 2 i 17 Konwencji o pra- wach dziecka 174 . Rzecznik wskazał, że przepisy dotyczące ochrony osób małolet- nich przed nieodpowiednimi treściami funkcjonują np. w ustawie z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 175 . Jakiekolwiek oznakowanie publikacji książkowych lub filmów wyświetlanych w kinach nie jest natomiast unormowane prawnie. Informacja o sugerowanym wieku dziecka, do którego kierowana jest oferta, jest umieszczana przez wydawców książek lub dystrybutorów filmów z własnej woli. Zdaniem RPD należy szukać rozwiązań problemu, które z jednej strony zagwarantują swobodę dostarczania i świadczenia usług na rynku wydawni- czym lub audiowizualnym, a z drugiej – zapewnią, by przekazywane dzieciom treści odpowiadały ich dobru. Jak się wydaje, nie ma przeciwwskazań, by wprowadzić ich oznakowanie podobnie, jak funkcjonuje to w systemie PEGI w przypadku gier komputerowych. W odpowiedzi 176 z 11 grudnia 2025 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, że przedstawiona problematyka jest przedmiotem zainteresowania resortu. W ramach dotychczasowych działań podjęto już rozmowy dotyczące możliwych kierunków usprawnień w obszarze ochrony małoletnich. Odbyły się spotkania z organizacjami społecznymi działają- cymi w tym obszarze, w tym z Zespołem Edukatorów Filmowych, których doświadczenie i postulaty stanowią istotny wkład w prowadzone analizy. Zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony małoletnich przed treściami szkodliwymi będą także przedmiotem obrad nowopowołanego Zespołu do spraw Rozwoju Kinematografii, działającego przy resorcie. 21) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące Funduszu Alimentacyjnego, w kontekście kryterium dochodowego W wystąpieniu generalnym 177 z 27 maja 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie mechanizmu corocz- nej waloryzacji kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do świad- czeń z Funduszu Alimentacyjnego. W zgłoszeniach kierowanych do Biura RPD rodzice podnoszą, że w ich oce- nie fundusz, który miał być instytucją wspierającą dzieci, których prawa do 174 Przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. 175 Dz.U. z 1993 r. nr 7 poz. 34. 176 DPAiF-WPF.070.108.2025. 177 ZZS.422.32.2025. 201 otrzymywania alimentów są łamane przez niepłacących rodziców, stał się źródłem dodatkowej frustracji i poczucia niesprawiedliwości. Rozgoryczeni rodzice podnoszą, że utrzymanie sztywnego kryterium dochodowego pro- wadzi do sytuacji, w których osoby posiadające niewielkie dochody z pracy nie kwalifikują się do wsparcia, mimo że w rzeczywistości nadal muszą pono- sić pełny ciężar utrzymania dziecka bez wsparcia drugiego rodzica. Jako przykład są wskazywane sytuacje, w których rodzic wychowujący samotnie dwójkę dzieci i zarabiający najniższą krajową przekracza próg umożliwiają- cych uzyskanie świadczenia. Rzecznik zaapelował o kompleksowe uregulowanie wskazanej tematyki, z uwagi na to, że przyjęte rozwiązania nie zabezpieczają w dalszym ciągu sytuacji dzieci samotnych rodziców, otrzymujących minimalne wynagrodze- nie za pracę. W odpowiedzi 178 14 lipca 2025 r. Minister poinformował, że prowadzo- ne są prace nad zmianą regulacji dotyczących mechanizmu waloryzacji kwoty kryterium dochodowego, które uprawnia do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Resort złożył projekt ustawy nowelizującej m.in. usta- wę z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimen- tów i wprowadzającej mechanizm corocznej waloryzacji kwoty kryterium dochodowego. 22) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie swoistych trudności słyszących dzieci niesłyszących rodziców (KODA) w systemie edukacji W wystąpieniu generalnym 179 z 28 maja 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Edukacji, wnioskując o podjęcie działań na rzecz poprawy sytuacji dzieci KODA (tj. dzieci słyszących wychowywanych przez niesłyszących rodziców) w polskim systemie edukacji. Z danych statystycznych wynika, że ponad 90 proc. osób niesłyszących ma słyszące dzieci. W przestrzeni publicznej niewiele mówi się o wyjątko- wości sytuacji rodzinnej i rozwojowej słyszących dzieci głuchych rodzi- ców. Do specyfiki funkcjonowania dzieci KODA należy m.in. dwujęzyczność i dwukulturowość. Dla wielu dzieci KODA pierwszym naturalnym językiem, w jakim się komunikują, jest język migowy – język ich rodziców. Powoduje to wymuszoną dwujęzyczność. KODA jest osobą słyszącą, dlatego uczy się też porozumiewać w języku polskim mówionym i pisanym. Dzieci KODA należą też do dwóch różnych światów – ludzi słyszących i ludzi głuchych. Może być to doświadczenie wzbogacające, ale wśród KODA są też osoby zagubione między tymi światami, nie odnajdujące się w pełni w żadnym z nich. Znaczące dla rozwoju dzieci jest nierzadko występujące w rodzinach 178 DPR-IV.070.46.2025. 179 ZZS.422.35.2025. 202 KODA odwrócenie i pomieszanie ról opiekun–dziecko. Słyszące dzieci stają się z automatu tłumaczami, pośrednikami i opiekunami dla swoich niesły- szących rodziców w ich relacjach ze środowiskiem osób słyszących. Może to rodzić istotne konsekwencje dla ich dobrostanu, np. zespół utraconego dzie- ciństwa, brak czasu na własny rozwój, ignorowanie własnych potrzeb i uczuć oraz brak wsparcia. W momencie rozpoczęcia edukacji dzieci KODA w różnym stopniu posługują się językiem polskim. Wiele zależy od warunków domowych, w szczególno- ści intensywności kontaktu z osobami słyszącymi. W efekcie ich sprawność komunikacyjna i językowa może być obniżona, a to może skutkować m.in. pro- blemami z opanowaniem podstawy programowej. Trudności mogą dotyczyć nie tylko języka polskiego, ale także innych przedmiotów nauczania. Co więcej, trudności językowe mogą być odbierane jako opóźnienie językowe, a nawet intelektualne. Informowano Rzecznika o sytuacjach podejmowania błędnej diagnozy możliwości edukacyjnych dziecka i krzywdzących dla niego oraz rodziny decyzji o kierowaniu dziecka do placówki specjalnej czy powiadomie- niu służb pomocy społecznej o potrzebie wglądu w sytuację rodzinną dziecka. Brak poczucia akceptacji, słaba integracja z klasą i szkołą, problemy z opano- waniem materiału oraz bagaż obowiązków pozaszkolnych nierzadko powo- duje znaczącą absencję na zajęciach lekcyjnych. Wiele dzieci KODA nie infor- muje jednak nauczycieli o przyczynach swojej nieobecności m.in. z powodu obawy przed ośmieszeniem się, przez co są kwalifikowane do grupy uczniów tzw. trudnych. Problem stanowi także współpraca na linii szkoła–rodzice. Stopień znajo- mości języka polskiego mówionego i pisanego wśród rodziców KODA jest zróżnicowany. Nieliczni nauczyciele szkół publicznych znają język migowy, a wiele szkół, nawet wiedząc o głuchocie rodziców ucznia, nie podejmuje inicjatywy służącej zapewnieniu tłumacza Polskiego Języka Migowego na potrzeby współpracy. Nierzadkie są sytuacje wykorzystywania ucznia KODA jako tłumacza w komunikacji z głuchymi rodzicami podczas zebrań, a nawet w sytuacjach rozwiązywania problemów wychowawczych tego ucznia. Najczęściej jednak, wobec trudności komunikacyjnych, grono pedagogiczne rezygnuje ze współpracy z niesłyszącymi rodzicami. Mając na uwadze te okoliczności, Rzecznik uważa, że zadaniem organów państwa jest wdrażanie rozwiązań wspierających harmonijny rozwój i eduka- cję dzieci KODA. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 28 maja 2025 r. 203 23) Wystąpienia generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej i dzieci adoptowanych do świad- czeń opieki zdrowotnej W wystąpieniach generalnych 180 z 6 marca 2025 r. oraz 21 maja 2025 r. Rzecznik zwracał się do Ministra Zdrowia o rozważenie podjęcia działań zmierzających do objęcia dzieci w pieczy zastępczej szczególną opieką, w tym w zakresie udzielania im świadczeń opieki zdrowotnej. Działaniem takim byłoby niewątpliwie uwzględnienie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej w gronie świadczeniobiorców mających szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń poza kolejnością, o których mowa w art. 47c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 181 . Rzecznik obserwuje kryzys systemu pieczy zastępczej spowodowany m.in. zmniejszającą się liczbą rodzin zastępczych, przy jednocześnie stale zwiększa- jącej się liczbie dzieci wymagających umieszczenia poza rodziną biologiczną. Rzecznik stoi na stanowisku, że ogromnie ważna i odpowiedzialna, pełna empatii i zaangażowania praca rodziców zastępczych i pracowników innych form pieczy zastępczej musi znaleźć wsparcie instytucjonalne państwa. Osobom sprawującym pieczę należy maksymalnie ułatwiać wykonywanie obowiązków na rzecz dobra i rozwoju dzieci. W odpowiedzi 182 2 lipca 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że resort podjął współpracę z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w celu przyznania tego prawa wskazanym grupom. Ministerstwem wiodącym jest w tym zakresie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które planuje wprowadzić te przepisy w związku z plano- wanymi zmianami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. 24) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące warunków ustawowych określających kwalifikacje wycho- wawcy podwórkowego oraz zakresu jego działań i zasad współpracy z innymi jednostkami pomocowymi na rzecz dzieci W wystąpieniu generalnym 183 z 2 lutego 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik Praw Dziecka ponownie wystąpił w sprawie sytuacji dzieci korzystających z placówek wsparcia dziennego. Zasygnalizował zdiagnozowane obszary problemowe w obrębie ustawy 180 ZRN.422.2.2025 i ZZS.422.33.2025. 181 Dz.U. z 2004 r. nr 210 poz. 2135. 182 DLU.054.24.2025.EW.2. 183 ZZS.422.39.2025 (ZSS.422.18.2024). 204 z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 184 , m.in. w kontekście wymaganych kwalifikacji oraz doświadczenia osoby peł- niącej funkcję wychowawcy, kryteriów związanych z wymaganym doświad- czeniem osoby prowadzącej terapię, terminologii użytej w art. 23 ust. 1 ww. ustawy – „placówka oświatowa, nieokreślonych zasad współpracy z podmio- tami leczniczymi, zasadności rozszerzenia katalogu zawartego w art. 23 ust. 1 ustawy o współpracę z ośrodkami pomocy społecznej. Rzecznik zwrócił się do Ministra o podjęcie działań w sprawie zapewniania dzieciom korzystającym z placówek wsparcia dziennego, w tym prowadzo- nych w formie pracy podwórkowej, adekwatnego wsparcia przez osoby do tego przygotowane i na jasnych, niebudzących wątpliwości zasadach. W odpowiedzi 185 10 lutego 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że w opinii resortu podnoszony problem angażowania do pracy w placówkach wsparcia dziennego osób nieposiadających wykształcenia czy kwalifikacji wymaganych przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stanowi zagadnienie obejmujące ewentualną nieprawidło- wą praktykę i wymagające zgłoszeń tego typu nieprawidłowości, a następnie kontroli odpowiednich podmiotów w zakresie prowadzenia placówki wsparcia dziennego i wykonywania poszczególnych zadań. Sytuacja ta nie jest natomiast spowodowana brakiem regulacji ustawowych. W opinii resortu rodziny niektóre z podniesionych w piśmie Rzecznika trudności wynikają z nieprawidłowej prak- tyki jednostek samorządu terytorialnego oraz kierowników placówek wsparcia dziennego, mimo istnienia regulacji prawnych. Konieczne zatem pozostaje pro- pagowanie dobrych praktyk w zakresie działalności placówek wsparcia dzien- nego i podkreślanie ich potencjału w systemie wspierania rodziny. Jednocześnie Minister zapewnił, że kwestia dotycząca funkcjonowania placówek wsparcia dziennego, a przede wszystkim zapewnienia w ramach wykonywanych przez te placówki zadań odpowiedniej opieki potrzebującym dzieciom, pozostaje w zainteresowaniu resortu także pod względem przygo- towywanych zmian legislacyjnych. W toku działań Rzecznik wystąpieniem generalnym z 2 lutego 2025 r. zwrócił się też do Ministra Edukacji o stanowisko w sprawie zasadności dookreślenia wymagań kwalifikacyjnych osób pracujących z młodzieżą jako wychowawcy podwórkowi. W odpowiedzi 186 13 lutego 2025 r. wskazano, że w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej istnieje uzasadnienie do określenia w przepisach wymagań kwa- lifikacyjnych osób pracujących z młodzieżą jako wychowawcy podwórkowi – streetworkerzy, uwzględniając w szczególności obowiązujące standardy 184 Dz.U. z 2011 r. nr 149 poz. 887. 185 DD-I.55.150.12.2025. 186 DEW-WES.4035.3.2024. 205 dotyczące m.in. zaświadczeń z Krajowego Rejestru Karnego czy innych wymaganych ustawami. Taki obowiązek już istnieje w przypadku zatrudniania lub dopuszczania osób do innej działalności związanej z wychowaniem, edu- kacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi (np. wyjaz- dy na ferie zimowe, agroturystyka, obozy jeździeckie). Pracodawca lub inny organizator w zakresie takiej działalności ma obowiązek sprawdzenia, czy dane zatrudnianej lub dopuszczanej osoby są zamieszczone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym. 25) Wystąpienie generalne do prezydentów miast, burmistrzów oraz wój- tów w sprawie bezpieczeństwa dzieci w czasie wakacji W wystąpieniu generalnym 187 z 16 czerwca 2025 r. do prezydentów miast, burmistrzów oraz wójtów Rzecznik skierował apel o podjęcie działań na rzecz zapewnienia dzieciom i młodzieży bezpiecznych warunków realizacji prawa do wypoczynku i czasu wolnego. Zwrócił uwagę, że okres wakacyjny wiąże się z intensywniejszym przebywaniem dzieci na świeżym powietrzu, często poza nadzorem osób dorosłych. Rzecznik przypomniał, że prawo dziecka do wypoczynku, czasu wolnego i zabawy wynika z art. 31 Konwencji o prawach dziecka oraz nakłada na pań- stwo i jednostki samorządu terytorialnego obowiązek podejmowania działań zmierzających do jego pełnej realizacji. Obowiązek ten obejmuje tworzenie, utrzymywanie oraz odpowiednie wyposażanie placów zabaw i rodzinnych miejsc rekreacji, a także zapewnienie ich właściwego stanu technicznego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego. Kierując się dobrem dziecka oraz troską o bezpieczeństwo najmłodszych, RPD zwrócił się do władz samorządowych z prośbą o podejmowanie wszelkich działań mających na celu zapewnienie dzieciom bezpiecznych, dostępnych i gotowych do użytkowania miejsc zabawy i wypoczynku, nie tylko w okresie wakacyjnym, lecz przez cały rok. W szczególności wskazał na potrzebę stałego monitorowania stanu technicznego infrastruktury przeznaczonej dla dzieci. Wystąpienie nie wymagało odpowiedzi. 26) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu do informacji z obu kont w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) po zmia- nie numeru PESEL dziecka. W wystąpieniu generalnym 188 z 16 czerwca 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia w sprawie problemu w dostępnie do informacji zawartych w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) w sytuacji zmiany numeru PESEL małoletniego pacjenta. 187 ZZS.422.42.2025. 188 ZZS.422.45.2025. 206 Działanie generalne zostało podjęte po analizie sprawy indywidualnej, w której wystąpił istotny problem z dostępem do informacji zawartych na obu kontach małoletniego pacjenta po zmianie płci metrykalnej, możliwości migracji i wymiany tych danych w ramach IKP. Stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludno- ści numer PESEL jest zmieniany także w innych przypadkach niż zmiana płci (art. 19 ust. 1 pkt 2), tj. w przypadku sprostowania daty urodzenia (art. 19 ust. 1 pkt 1), nadania numeru PESEL na skutek omyłki organu administracji publicz- nej mającej wpływ na numer PESEL lub wprowadzenia w błąd organu admini- stracji publicznej co do tożsamości osoby (art. 19 ust. 1 pkt 3). Sytuacja ta, w ocenie Rzecznika, narusza dobro dziecka poprzez usunięcie dostępu do informacji zawartych na IKP małoletniego, w związku z dokona- niem tranzycji prawnej, która jest istotnym elementem życia osób transpłcio- wych i niebinarnych, chcących dokonać w Polsce zmiany oznaczenia płci w dokumentach i zmiany imienia. Wpływa to jednoznacznie negatywnie na zachowanie ciągłości informacji i usług wynikających z art. 7 ust. 1 i art. 7a ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia 189 . Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia o podjęcie stosownych działań. W odpowiedzi 190 4 lipca 2025 r. Minister poinformował, że na polecenie resortu Centrum e-Zdrowie (CeZ) opracowało rozwiązanie, które umoż- liwia pacjentom po zmianie numeru PESEL dostęp do danych medycz- nych na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). Jeżeli w Centralnym Wykazie Usługobiorców (CWUb) pojawi się informacja o relacji między poprzednim i nowym numerem PESEL, to pacjent w IKP otrzyma możliwość przełączenia się na konto i sięgania po dane rejestrowane z poprzednim numerem. Jeżeli z CWUb zostanie dostarczona informacja, że nastąpiła zmiana PESEL, to automatycznie zostaną udostępnione nowe dane na nowym koncie pacjenta. Dane powiązane z poprzednim numerem PESEL będą danymi tylko do odczytu. W przypadku, gdy zmiana dotyczy osoby małoletniej, możliwe jest udostęp- nienie wykazu udzielonych dziecku świadczeń w innej formie na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka. W takim przypadku przedstawiciel ustawowy małoletniego powinien złożyć do CeZ przedmiotowy wniosek podpisany odręcznie lub elektronicznie wraz z dokumentami potwierdzają- cymi prawo do działania w imieniu dziecka oraz dokumentami potwierdzają- cymi zmiany danych dziecka. 189 Dz.U. z 2011 r. nr 113 poz. 657. 190 EZZPP.541.31.2025. 207 27) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie braku miejsc w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień do reali- zacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich W wystąpieniu generalnym 191 z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik skierował wystąpie- nie do Ministra Zdrowia dotyczące poważnego problemu związanego z brakiem miejsc na oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień do realizacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich. Problemy w obszarach dostępu (w aspekcie czasowym i terytorialnym) do leczenia psychiatrycznego i leczenia uzależnień dla dzieci i młodzieży oraz niewystarczającej liczby miejsc w oddziałach szpitalnych przeznaczonych do leczenia w warunkach stacjonarnych (w tym realizacji środków leczniczych dla nieletnich) są od lat identyfikowane w Biurze RPD. Zgłoszenia trafiające do Biura RPD dotyczą także długiego czasu oczekiwa- nia na realizację postanowień sądu opiekuńczego o umieszczeniu nieletniego w innym oddziale psychiatrycznym dedykowanym osobom poniżej 18. roku życia lub oddziale odwykowym, leczenia uzależnień dedykowanym osobom poniżej 18. roku życia – z uwagi na brak wolnych miejsc na tych oddziałach. W ostatnim czasie sytuacja w tym obszarze pogarsza się, przybywa wnio- sków indywidualnych kierowanych do Rzecznika. Problem sygnalizują też sędziowie sądów opiekuńczych, którzy alarmują o braku możliwości wyko- nania orzeczenia z uwagi na brak wolnych miejsc w oddziałach na terenie całego kraju. Kryzysową sytuację potwierdza także Konsultant Krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży. W wystąpieniu wykazano trudności w przedmiotowym obszarze związane ze zmianą stanu prawnego dotyczącego orzekania środka leczniczego wobec nieletnich, jakie wprowadziła ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich – w porównaniu z uchyloną z dniem 1 września 2022 r. ustawą z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Problem związany z brakiem miejsc dedykowanych nieletnim na oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień ma – w ocenie Rzecznika – zdecydowanie wymiar międzysektorowy i międzyresortowy. Istotna jest jednak kwestia dostępu małoletnich do świadczeń opieki finansowanych ze środków publicznych. Wobec tego, Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia o niezwłoczne podjęcie działań w obszarze zasygnalizowanych zagadnień, jak również współpracę z Ministrem Sprawiedliwości na rzecz wypracowania rozwiązań odpowia- dających trudnej sytuacji braku możliwości szybkiej realizacji postanowień 191 ZZS.422.46.2025. 208 sądu opiekuńczego o umieszczeniu nieletniego na innym oddziale psychia- trycznym lub oddziale odwykowym, leczenia uzależnień – z uwagi na brak wolnych miejsc na oddziałach. W reakcji na to wystąpienie, 30 czerwca 2025 r. w Ministerstwie Zdrowia odbyło się spotkanie dotyczące problemów związanych z realizacją środ- ka leczniczego dla nieletnich na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. W spotkaniu uczestniczyli przedsta- wiciele kierownictwa resortu zdrowia i resortu sprawiedliwości, dyrektor Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych Biura RPD, Konsultant Krajowa w dzie- dzinie psychiatrii dzieci i młodzieży i przewodnicząca Komisji Psychiatrycznej do Spraw Środka Leczniczego Dla Nieletnich, pełnomocnik Ministra Zdrowia do spraw psychiatrii sądowej i członek Komisji Psychiatrycznej do Spraw Środka Leczniczego dla Nieletnich. W odpowiedzi 192 na wystąpienie, 21 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że trudna sytuacja w obszarze realizacji środków leczniczych jest mu znana. Z uwagi na międzyresortowy charakter zagadnienia, do wypra- cowania trwałej poprawy sytuacji niezbędna jest ścisła współpraca między Ministerstwem Zdrowia a Ministerstwem Sprawiedliwości. Ustalono, że wśród najpilniejszych zmian jest konieczność wprowadzenia możliwości realizacji środka leczniczego dla nieletnich w warunkach ambulatoryjnych i dziennych. Trwają prace nad opracowaniem propozycji legislacyjnych umożliwiających wdrożenie tego rozwiązania. W dalszej kolejności planowane jest przygoto- wanie propozycji zmian dotyczących zasad orzekania i realizacji środka lecz- niczego, a także wzmocnienia współpracy między podmiotami, działającymi w ramach resortu sprawiedliwości a placówkami leczniczymi. 28) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia dotyczące profilaktyki zakażeń pneumokokami u dzieci W wystąpieniu generalnym 193 z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik zaapelował do Ministra Zdrowia w sprawie działań na rzecz poprawy profilaktyki wszystkich dzieci przedwcześnie urodzonych. Szczepionka 13-walentna jest bezpłatnie dostępna dla dzieci urodzonych przedwcześnie, jednak tylko dla tych, które urodziły się poniżej 26. tygodnia ciąży. Do realizacji obowiązkowego szczepienia przeciwko pneumokokom wcześniaków urodzonych przed 37. tygodniem, ale po 27. tygodniu ciąży, przeznaczony jest preparat 10-walentny. Tymczasem szczepionka o mniejszej liczbie serotypów nie zabezpiecza przed serotypem 19A, który w Polsce występuje najczęściej i jest głównym zagro- żeniem dla wszystkich dzieci urodzonym przedwcześnie. 192 ZPP.6141.7.2025. 193 ZZS.422.48.2025. 209 W odpowiedzi 194 19 grudnia 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że decyzja dotycząca wyboru szczepionki przeciw pneumokokom do realiza- cji powszechnego programu szczepień po 8 latach od jego wprowadzenia niewątpliwie powinna uwzględniać zmieniającą się od 2021 r. sytuację epi- demiologiczną inwazyjnej choroby pneumokokowej m.in. u dzieci. Powyższe będzie stanowiło przedmiot dalszych analiz. 29) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych dotyczą- ce asystencji osobistej dla małoletnich osób z niepełnosprawnościami W wystąpieniu generalnym 195 z 21 czerwca 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik podjął zagadnienie systemowego uregulowa- nia dostępu do asystencji osobistej na poziomie ustawowym oraz stworzenia regulacji umożliwiającej rodzinom wychowującym dzieci z niepełnospraw- nościami wsparcie w pełnieniu przez nich ról społecznych i zawodowych. Rodziny wychowujące dzieci z niepełnosprawnościami w kierowanych do Rzecznika wnioskach wyrażają głębokie zaniepokojenie przedłużającym się stanem prac oraz obawiają się końcowego kształtu zapowiadanych rozwiązań. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 21 czerwca 2025 r. 30) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu do leczenia dla dzieci z hemofilią W wystąpieniu generalnym 196 z 1 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu do leczenia dzieci cierpiących na hemofilię. Wpływające do Biura RPD w 2025 r. apele dotyczyły dostępności do refun- dowanej profilaktyki krwawień dla populacji dzieci z hemofilią A i B, które ukończyły 2. rok życia – niezależnie od tego, czy występuje u nich kryterium refundacyjne, jakim jest trudny dostęp dożylny i liczba krwawień. Do Biura RPD wpływały również wnioski i apele od organizacji pozarządo- wych i rodziców dzieci chorych na hemofilię wyrażające niepewność co do możliwości rozpoczęcia kontynuacji leczenia dziecka emicizumabem po ukończeniu przez nie 2. roku życia w przypadku, w którym nie występowa- łoby u nich kryterium, określone w pkt 2 lub 3 wskazania do leczenia emici- zumabem w ramach programu lekowego B.15. Obawy te wynikały z tego, że 194 ZPŚ.640.15.2025. 195 ZZS.422.49.2025. 196 ZZS.422.54.2025. 210 dzieci, kończąc 2 lata musiałyby przejść na profilaktyczne podawanie leku dożylnie 3 razy w tygodniu (co kilkakrotnie zwiększa liczbę koniecznych iniek- cji i oznacza zmianę formy podawania leków z podskórnej na dożylną). Z perspektywy dziecka cierpiącego na hemofilię nadal ważną kwestią wyma- gającą rozwiązania, pozostaje utrudniony dostęp do długodziałających czynników krzepnięcia. Dostęp do tych czynników z pewnością wpłynąłby też na oczekiwania społeczne względem zapewniania szerokiego dostę- pu do produktów służących rutynowej profilaktyce epizodów krwawienia. Obecny brak dostępu do długodziałających czynników krzepnięcia, w szcze- gólności czynników VIII i IX, powoduje, że leczenie hemofilii jest dla małolet- nich bolesne, obciążające psychicznie i fizycznie – w dużej mierze z powodu konieczności dokonywania częstych wkłuć dożylnych. Wobec powyższego RPD zwrócił się do Ministra Zdrowia o udzielenie infor- macji na temat stanowiska resortu zdrowia w kwestii możliwości i zasadności podjęcia prac nad konsolidacją ścieżek leczenia w Polsce hemofilii i pokrew- nych skaz krwotocznych, w sposób ujednolicający ścieżki dostępu do leczenia i zapewniania pacjentom z hemofilią kontynuacji leczenia. Poprosił o informacje na temat działań resortu w obszarze rozszerzenia dostępu do nowoczesnych leków dla pacjentów z hemofilią, w szczególności leków podawanych podskórnie oraz długodziałających czynników krzepnięcia oraz – w miarę możliwości – perspektyw na zapewnienie dzieciom chorują- cym na hemofilię, a także dostępu w Polsce do terapii genowych w leczeniu hemofilii. W odpowiedzi 197 3 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że od 1 października 2025 r. na liście leków refundowanych, w ramach programu lekowego B.15 znalazły się dwa: lek Altuvoct (efanesoctocog alfa) – rekombi- nowany czynnik krzepnięcia VIII o ultrawydłużonym podaniu (raz na 7–10 dni) oraz lek Hemlibra (emicizumab) – przeciwciało monoklonalne naśladujące czynnik VIII do podania podskórnego – rozszerzenie refundacji do pełnej populacji pediatrycznej z ciężką postacią hemofilii A oraz umiarkowaną przy ciężkim fenotypie krwotocznym. Każdy pacjent z hemofilią ma zapewniony dostęp doleczenia. Program leczenia hemofilii w Polsce jest jednym z najlepszych w Europie – zapew- nia ciągłość terapii, bezpieczeństwo i wysoki poziom leczenia. Żadna inna grupa pacjentów nie ma tak zorganizowanego, specjalnego systemu dostaw i odbioru leków. Odnosząc się do kwestii dostępu w Polsce do terapii genowych w leczeniu hemofilii, Minister Zdrowia poinformował, że do resortu nie wpłynął wniosek o objęcie refundacją terapii genowej stosowanej u pacjentów z hemofilią. 197 PLR2.4504.788.2025. 211 Wyłącznie złożenie wniosku przedłożonego przez podmiot odpowiedzialny uruchamia tę procedurę. 31) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie zmian w syste- mie szczepień ochronnych W wystąpieniu generalnym 198 z 25 sierpnia 2025 r. Rzecznik przedstawił Ministrowi Zdrowia oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony prawa dziecka do ochrony zdrowia w obszarze związanym ze szcze- pieniami osób małoletnich. Szczepienia ochronne są elementarną częścią realizacji prawa dziecka do ochrony zdrowia. Jako najskuteczniejsze narzędzie zwalczania chorób zakaź- nych powinny stanowić oczywisty element profilaktyki zdrowotnej i być postrzegane przez społeczeństwo w Polsce jako istotna składowa dbania o zdrowie dziecka. Dlatego konieczne jest prowadzenie systematycznych działań na rzecz zarówno popularyzacji szczepień ochronnych i edukacji społeczeństwa, jak i systemowej modyfikacji organizacji ochrony zdrowia w kontekście szczepień ochronnych, by niwelować trudności w skutecznym ich przeprowadzaniu. W pierwszej kolejności Rzecznik wskazał, że obecnie w Polsce nie ma powszechnie dostępnej, „urzędowej” listy poradni udzielających konsulta- cji specjalistycznych z zakresu szczepień ochronnych, co w jego ocenie nie ułatwia szukania rozwiązań dla nieswoistych sytuacji związanych z zaszcze- pieniem dziecka. Może to zniechęcać przedstawicieli ustawowych dzieci, u których wystąpiła wspomniana okoliczność, w dążeniu do zaszczepiania dziecka. Nie sprzyja to również budowaniu zaufania do systemu szczepień w Polsce. Świadczenia w tym zakresie oczywiście są realizowane w ramach choćby POZ czy AOS, jednak nie ma systemowej odpowiedzi na potrzebę stworzenia powszechnie identyfikowanej i znanej zarówno osobom wyko- nującym zawód medyczny, jak i pacjentom sieci punktów, dedykowanych rozwiązywaniu trudności w podjęciu decyzji o zaszczepieniu dziecka albo wykonania szczepienia w niestandardowej sytuacji. Drugi postulat Rzecznika, bazujący na opiniach eksperckich, dotyczył uwzględniania aktualnych danych epidemiologicznych przy tworzeniu Programu Szczepień Ochronnych, w tym w kontekście – doboru szczepionek do realizacji PSO. W odpowiedzi 199 19 grudnia 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że Konsultant Krajowy w dziedzinie epidemiologii wystosował wniosek do Ministra Zdrowia w sprawie rozszerzenia działalności Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) o konsultacje specjalistyczne z zakresu szczepień 198 ZZS.422.55.2025. 199 ZPŚ.640.15.2025. 212 ochronnych, uwzględniających realizację szczepień według indywidualnego kalendarza szczepień (IKSz), celem zapewniania szczepień na rzecz dzieci w swoistej sytuacji zdrowotnej lub wynikających z określonych okoliczności. Obecnie rozwiązania systemowe umożliwiają przeprowadzanie kwalifikacji na zlecenie lekarskie w podmiotach udzielających konsultacji specjalistycz- nych, realizujących konsultacje w ramach zakontraktowanych świadczeń w różnych zakresach, w tym szczepień ochronnych. 32) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie realizacji świadczeń w ramach oddziału dziennego psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży W wystąpieniu generalnym 200 z 1 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia o przeprowadzenie analizy konieczności wprowadzenia zmian w odniesieniu do przepisów dotyczących organizacji i realizacji świad- czeń gwarantowanych na rzecz dzieci i młodzieży realizowanych, w oddzia- łach dziennych oraz wyceny tych świadczeń. Rzecznikowi zostały zgłoszone przez świadczeniodawców oraz przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży liczne trudności związane z takimi kwestiami, jak niejednoznaczna interpretacja obowiązku świadczeniodawcy w zakresie zapewniania pacjentowi leków, brak regulacji odnoszących się do możliwości rozliczania z płatnikiem nieobecności z przyczyn losowych pacjentów objętych świadczeniami w ramach oddziału dziennego psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży, niska wycena osobodnia w oddziale dziennym, która zdaniem świadczeniodaw- ców nie uwzględnia działań, stanowiących integralny element pracy tera- peutycznej (w tym częstych, intensywnych oddziaływań interwencyjnych z pacjentem, interwencyjnych konsultacji z rodzicami, a także konsultacji lekarskich). Zdaniem ekspertów z zakresu zdrowia psychicznego, leczenie na oddziale dziennym jest najefektywniejszą formą wsparcia pacjenta i jego najbliż- szych w wychodzeniu z kryzysów. Ośrodki II stopnia referencyjnego, oddziały dzienne funkcjonujące w sposób efektywny i niezakłócony, stanowią nie- odzowny element skuteczności reformy systemu ochrony zdrowia w obsza- rze zdrowia psychicznego małoletnich. Mając powyższe na uwadze, Rzecznik zwrócił się do Ministra o przekazanie stanowiska w przedmiotowej sprawie oraz wskazanie działań już podjętych lub planowanych przez resort na rzecz wzmocnienia leczenia dzieci i mło- dzieży doświadczającej zaburzeń psychicznych w warunkach dziennych. 200 ZZS.422.60.2025. 213 W odpowiedzi 201 23 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że wielokrotnie dokonywał zmian warunków realizacji świadczeń gwarantowa- nych w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży. W kwestii wyceny świadczeń podkreślono, że przekazano do Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji pismo zlecające kompleksową modyfi- kację obecnych zasad finansowania świadczeń psychiatrii dzieci i młodzieży, w oparciu o nowe warunki ich realizacji, zawarte w powstającym rozporzą- dzeniu Ministra Zdrowia. Obecnymi pracami objęte będą również świadcze- nia realizowane w oddziałach dziennych na II poziomie referencyjnym. 33) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zwolnienia od pracy na czas opieki nad dzieckiem We wspólnym wystąpieniu generalnym 202 Rzecznika i Naczelnej Rady Adwokackiej z 12 kwietnia 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócono się z wnioskiem o rozważenie podjęcia ini- cjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmiany treści art. 188 Kodeksu pracy 203 . Obecne brzmienie tego przepisu przewiduje, że pracownikowi wychowu- jącemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Powyższa liczba dni wolnych na opiekę nie zwiększa się wraz z liczbą posiadanych dzieci poniżej 14. roku życia, w przeciwieństwie do innych uprawnień pracowniczych, jak urlop macierzyński, dodatkowy urlop macierzyński, urlop z tytułu przysposobienia, a także dodatkowy urlop z tytułu przysposobienia. Zwrócono uwagę, że przepis art. 188 Kodeksu pracy wprawdzie nie sta- nowi bezpośrednio implementacji przepisów dyrektywy 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a pry- watnym rodziców i opiekunów, ale jest funkcjonalnym uzupełnieniem urlo- pu opiekuńczego z art. 173 1 Kodeksu pracy. Ten ostatni przepis stanowi zaś implementację art. 6 ust. 1 dyrektywy. Zgodnie z nim państwa członkowskie miały obowiązek zapewniania, aby każdy pracownik miał prawo do urlopu opiekuńczego w wymiarze pięciu dni roboczych w roku. Dni wolne na opiekę nad dzieckiem wskazane w art. 188 Kodeksu pracy stanowią istotne uzupeł- nienie powyższego urlopu wychowawczego, a analiza tekstów prawa obce- go wskazuje na to, że szereg państw przyjęła bardziej korzystne rozwiązania w zakresie urlopu opiekuńczego, niż te wskazane w dyrektywie. Rozważono wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego stopniowe roz- szerzenie uprawnienia określonego w art. 188 Kodeksu pracy w sposób zapewniający zwiększenie jego zakresu, bez nadmiernego obciążenia 201 DLGT.743.13.2025. 202 ZZS.401.1.2025. 203 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 1465 z późn. zm.). 214 pracodawców. Podkreślono, że rozwiązanie to stanowiłoby uzupełnienie obowiązującego standardu implementacyjnego. W odpowiedzi 204 z 10 lipca 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że dostrzega problem dotyczący zwolnienia od pracy związanego z opieką nad dzieckiem. W związku z tym deklaruje, że przed- stawione w wystąpieniu postulaty zostaną poddane analizie. Rozpoczęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 188 Kodeksu pracy w zakresie zwol- nienia od pracy pracownika wychowującego dziecko wymagać będzie konsultacji z partnerami społecznymi, pracownikami oraz pracodawcami. Konieczne jest dokonanie oceny skutków wprowadzenia zmiany obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicznych, przedsiębiorstw oraz na rynek pracy. 34) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ponoszenia przez małoletniego opłat za pobyt członka rodzi- ny w domu pomocy społecznej Wystąpieniem generalnym 205 z 15 maja 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił się z wnioskiem o roz- ważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmiany treści art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 206 , regulującego proble- matykę wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS), zasad jej ustalania oraz podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia, w sposób wyłączający osoby małoletnie z kręgu zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt krewnego w DPS. Rzecznik wskazał, że jeżeli chodzi o realizację obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w DPS, to obowiązek ten jest uważany za publicznoprawny cię- żar, powstający z chwilą przyjęcia mieszkańca do placówki. Orzecznictwo i doktryna dostrzegają jednak pewne funkcjonalne powiązanie z obowiąz- kiem alimentacyjnym pomiędzy krewnymi. W sprawach alimentacyjnych posiłkowy obowiązek krewnego dalszego powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, albo uzyskanie od niej na czas potrzeb- nych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zatem możliwe jest obciążenie przedmiotową opłatą osób małoletnich. W wielu przypadkach osoby małoletnie są zobo- wiązane do opłaty na równi, a nawet przed dorosłymi zstępnymi, którzy sa bliżsi w stosunk udo mieszkańca DPS. Co prawda na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej osobę małoletnią można zwolnić z tej opłaty – częściowo lub całkowicie – także w oparciu o inne okoliczności niż wskaza- ne w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Decyzja ta ma jednak 204 DPP-I.070.16.2025. 205 ZZS.401.2.2025. 206 Dz. U. z 2024 r. poz. 1283. 215 charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przesła- nek zwolnienia, wyłącznie od organu zależy, czy przyzna zwolnienie. Istotne znaczenie dla podnoszonej przez Rzecznika kwestii ma zatem niewyłączenie z kręgu obowiązanych osób małoletnich, a co najmniej brak w art. 61 usta- wy o pomocy społecznej, odpowiednika normy kodeksowej, wskazującej na spoczywanie obowiązku na bliższych krewnych przed dalszymi, którymi są osoby małoletnie. W odpowiedzi 207 12 czerwca 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wskazuje w sposób ogólny, że do ponoszenia odpłatności za pobyt człon- ka rodziny w domu pomocy społecznej zobowiązani są: małżonek, zstępni przed wstępnymi. Przepis ten nie wskazuje, iż małoletni zstępni zobowiązani są do ponoszenia odpłatności za pobyt osób bliskich w domu pomocy spo- łecznej. Jednocześnie przepisy nie wyłączają wprost zstępnych małoletnich z obowiązku odpłatności za pobyt bliskich. Minister wskazał, że nawet w przypadku wydania decyzji ustalającej odpłat- ność od małoletniego, ośrodki pomocy społecznej korzystają z możliwości, jaką daje im ustawa o pomocy społecznej i zwalniają zobowiązane osoby małoletnie z ponoszenia tej odpłatności. Mając jednak na uwadze pojawia- jący się problem interpretacyjny, przepis ten wymaga doprecyzowania w ten sposób, że zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt osób bliskich w DPS powinny być tylko osoby pełnoletnie (pełnoletni zstępni), w ramach przygotowywanej nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. 35) Wystąpienia generalne do Ministra Zdrowia, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Obrony Narodowej w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontek- ście informacji zawartych w dokumentacji medycznej W wystąpieniach generalnych z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik zwrócił się odrębnie do Ministra Zdrowia 208 , Ministra Sprawiedliwości 209 , Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji 210 , Ministra Obrony Narodowej 211 o podjęcie działań na rzecz wprowadzenia zmian do właściwego dla danego resortu aktu wykonawczego w sprawie rodzajów, zakresu, wzorów oraz sposobu przetwarzania dokumentacji medycznej, w celu umożliwienia sporządzenia odpisów tej dokumentacji, uwzględniających zmianę danych osobowych, wynikającą z przysposobienia pełnego dziecka. 207 DPS-I.070.35.2025. 208 ZZS.401.3.2025. 209 ZZS.401.4.2025. 210 ZZS.401.5.2025. 211 ZZS.401.6.2025. 216 W wystąpieniach podmiotów leczniczych i wnioskach rodziców adopcyjnych kierowanych do Biura RPD wskazuje się, że obecne ramy prawne tworzenia, przechowywania i wydawania kopii dokumentacji medycznej nie pozwalają na dokonywanie zmian w dokumentacji medycznej, w kontekście dokonania przysposobienia pełnego małoletniego pacjenta. Problem z zapewnieniem ciągłości dokumentacji medycznej dzieci przyspo- sobionych jest istotny, w szczególności w sytuacji przysposobienia całkowi- tego, którego głównymi cechami są trwałość i tajemnica. W takich przypad- kach przysposabiany uzyskuje nowy stan cywilny, sporządzany jest nowy akt urodzenia, z przysposabiającymi wpisanymi jako rodzice, a dziecko otrzymuje nazwisko rodziców. Pierwotny akt urodzenia zachowuje się w zbiorach, jednak nie podlega on ujawnieniu i nie wydaje się z niego odpisów. W efekcie nie ma bezpośrednich powiązań pomiędzy danymi osobowymi przed adopcją i po niej. Przepisy prawa w sprawie sposobu przetwarzania dokumentacji medycz- nej w podmiotach leczniczych nie uwzględniają tej okoliczności. W takich sytuacjach podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych napotykają na utrudnienia w zakresie prowadzenia i udostępniania dokumentacji medycz- nej dziecka przysposobionego. W efekcie może to skutkować utrudnienia- mi w zakresie kontynuacji leczenia, a wręcz pozbawić szansy prowadzenia prawidłowego procesu leczenia małoletniego. Może też narażać rodzinę na sytuacją trudną, związaną z niezamierzonym ujawnieniem danych. W myśl obowiązujących przepisów, zmiana danych osobowych dziecka w dokumentacji medycznej i wszelkich wpisów w tę dokumentację, dokona- nych przed dniem zaistnienia przesłanek prawnych i formalnych do zmiany oznaczenia nazwiska dziecka (ewentualnie innych danych) w dokumentacji medycznej jest niemożliwa. Rzecznik poddał pod rozwagę właściwych resortów wprowadzenie moż- liwości wydawania, na wniosek opiekuna prawnego, odpisu dokumentacji medycznej ze zmienionymi danymi osobowymi pacjenta. Zdaniem Rzecznika pozwoli to na zachowanie zasady integralności i niezaprzeczalności danych dokumentacji medycznej, przy jednoczesnym spełnieniu oczekiwań rodzi- ców adopcyjnych. Odpis, w przeciwieństwie do kopii dokumentacji, ze swojej natury może mieć charakter odpisu niepełnego, np. w zakresie pierwotnych danych osobowych pacjenta. Możliwość wydania odpisu dokumentacji prze- widuje zaś art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. 217 W odpowiedzi 212 29 września 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że dokona analizy zgłoszonego przez Rzecznika zagadnienia. Minister podzie- lił zdanie RPD na temat konieczności uwzględnienia w tej sprawie ochrony interesu dziecka, a więc dopełnienie wszelkiej staranności, aby informa- cje o zmianie danych osobowych dziecka, w szczególności informacja o poprzednim nazwisku dziecka pozostały nieznane. W odpowiedzi 213 29 września 2025 r. Minister Sprawiedliwości rozpoczął proces legislacyjny nad projektem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji medycznej, prowa- dzonej w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności (B920). Pismem 214 z 29 września 2025 r. przekazał do Rzecznika do konsultacji pro- jekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji medycznej, prowadzonej w podmiotach leczni- czych dla osób pozbawionych wolności. Minister uzasadnił, że konieczność podjęcia prac legislacyjnych wynika z potrzeby zmiany przepisów odno- szących się do modyfikowania dokumentacji medycznej dziecka, które pochodzi od matki pozbawionej wolności i przebywało z nią lub urodziło się w jednostce penitencjarnej, w przypadku przeprowadzenia procedury przy- sposobienia (tzw. adopcji) wobec takiego dziecka. W odpowiedzi 215 Rzecznik nie wniósł uwag do treści projektu oraz podzięko- wał za podjęcie szybkiego działania w reakcji na wystąpienie z 21 czerwca 2025 r. i pełne uwzględnienie postulowanej przez Rzecznika zmiany brzmie- nia § 51 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporzą- dzenie w sprawie dokumentacji medycznej prowadzonej w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności w kontekście sytuacji dzieci po pełnym przysposobieniu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi 216 23 lipca 2025 r. poinformował, że resort podejmie prace nad zmianą stosownego aktu wyko- nawczego, niezwłocznie po zainicjowaniu przez Ministerstwo Zdrowia prac nad postulowaną przez Rzecznika zmianą w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposo- bu jej przetwarzania – w celu zachowania spójności w przepisach prawa. Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi 217 21 czerwca 2025 r. poinformo- wał, że po zapoznaniu się z problemem wskazanym przez Rzecznika oraz przeanalizowaniu obecnie obowiązujących aktów prawnych, w resorcie obrony dostrzega się konieczność zmiany rozporządzenia o dokumentacji 212 EZWP.054.1.2025. 213 DL-VI.465.19.2025. 214 RZS.0210.1.2025.JS.6. 215 ZZ.400.3.2025. 216 BMP.0791.5.2025. 217 DWSZdr-ZPiL.700.31.2025. 218 medyczne tak, by umożliwić dokonywanie zmian w dokumentacji medycz- nej w kontekście faktu dokonania przysposobienia pełnego małoletniego pacjenta, z zapewnieniem ciągłości dokumentacji medycznej oraz zachowa- niem pełnej tajemnicy. Mając na uwadze powyższe, w Ministerstwie podjęte zostaną prace legislacyjne, których celem będzie wprowadzenie w podmio- tach leczniczych, utworzonych przez Ministra Obrony Narodowej możliwo- ści wydawania – na wniosek opiekuna prawnego – odpisu dokumentacji medycznej ze zmienionymi danymi osobowymi pacjenta. 36) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie umożliwienia dzieciom rodziców z niepełnosprawnością pobierającym rentę socjalną otrzymania „renty socjalnej rodzinnej” lub innego „świadczenia uzupełniającego” po ich śmierci. W wystąpieniu generalnym 218 z 27 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o podjęcie inicjatywy ustawodaw- czej w celu nowelizacji przepisów regulujących system świadczeń emerytalno- -rentowych i socjalnych, w szczególności ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej oraz ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie umożliwienia dzieciom rodziców z nie- pełnosprawnością pobierającym rentę socjalną otrzymania „renty socjalnej rodzinnej” lub innego „świadczenia uzupełniającego” po ich śmierci. Obecny stan prawny nie przewiduje takiej możliwości, ponieważ renta socjalna jest świadczeniem nieskładkowym i indywidualnym, wygasającym z chwilą śmierci osoby uprawnionej. W związku z tym dzieci, których jedynym opiekunem był rodzic z niepełnosprawnością, pobierający rentę socjalną, pozostają bez jakiejkolwiek formy zabezpieczenia socjalnego po jego śmierci. W ocenie Rzecznika taka luka prawna prowadzi do poważnego naruszenia zasady równości i sprawiedliwości społecznej oraz zagraża realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, w tym prawa do odpowiednie- go poziomu życia, ochrony i opieki. Szczególnie dotkliwe są skutki takiej sytu- acji w przypadkach, gdy zmarły rodzic był osobą samodzielnie wychowującą dziecko, a drugi z opiekunów dziecka jest nieznany, pozbawiony praw rodzi- cielskich lub z innych przyczyn nie uczestniczy w życiu dziecka i nie partycy- puje w kosztach jego utrzymania i wychowania. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 27 sierpnia 2025 r. 218 ZZS.422.58.2025 - ZSS.422.6.2025. 219 37) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiązku uwzględnie- nia sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych Rzecznik w wystąpieniu generalnym 219 z 23 sierpnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie problemu dotykającego dzieci ze specjalnymi potrzebami żywieniowymi, związanego z wykluczaniem ich z możliwości sko- rzystania z oferty półkolonii letnich z uwagi na brak zapewnienia im posiłków adekwatnych do stanu zdrowia (w ramach diety bezglutenowej lub innych leczniczych diet eliminacyjnych) bądź związanych ze stylem życia. Przepisy prawa oświatowego odnoszące się do organizacji wypoczyn- ku dzieci i młodzieży – ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży – nie regulują kwestii dotyczących żywienia dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych i nie nakładają na organiza- torów wypoczynku obowiązku zapewnienia specjalistycznej diety dla osób o specjalnych potrzebach żywieniowych bądź związanych ze stylem życia. W ocenie Rzecznika powyższe stanowi istotną lukę w obecnym stanie, gdy coraz więcej dzieci cierpi na różnego rodzaju alergie i nietolerancje pokarmowe, meta- boliczne choroby przewlekłe (m. in. cukrzycę) czy też inne choroby wymagające diety eliminacyjnej. Nie uwzględnia też obecnych realiów społecznych, w któ- rych wiele rodzin prowadzi określony świadomy model żywienia. W odpowiedzi 220 7 stycznia 2026 r. Minister Edukacji poinformował, że zgodnie z obowiązującymi przepisami organizator wypoczynku ma obowiązek zapew- nić bezpieczne i higieniczne warunki wypoczynku, w szczególności organiza- cję wypoczynku w obiekcie lub na terenie spełniającym wymagania ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz warunki higieniczno-sanitarne, określone w przepisach o ochronie przeciwpożarowej, ochronie środowiska i Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a w przypadku wypoczynku z udziałem dzieci i młodzieży niepełnosprawnej – organizuje wypoczynek w obiekcie lub na terenie dostosowanym do potrzeb wynikających z rodzaju niepełnospraw- ności uczestników wypoczynku. Ponadto organizator wypoczynku ma obo- wiązek zapewnić żywienie zgodnie z zasadami higieny żywienia określonymi w ustawie z 25 maja 2023 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. W przypadku podjęcia prac legislacyjnych przedmiotowej ustawy i rozpo- rządzenia rozważone zostaną rozwiązania dotyczące żywienia uczestników wypoczynku i poddane konsultacjom społecznym. 219 ZZS.422.52.2025, ZSS.422.12.2025. 220 DK-WIP.072.15.2025. 220 38) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie braku ujęcia cukrzycy typu 1 w zale- ceniach dla wojewódzkich oraz powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności mających ułatwić uzyskiwanie orzeczeń o nie- pełnosprawności dzieciom z Zespołem Downa oraz z diagnozami gene- tycznych chorób rzadkich W wystąpieniu generalnym 221 z 1 kwietnia 2025 r. Rzecznik wystąpił do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie braku ujęcia cukrzycy typu 1, w zaleceniach dla wojewódzkich oraz powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, mających ułatwić uzyskiwa- nie orzeczeń o niepełnosprawności dzieciom z zespołem Downa oraz z dia- gnozami genetycznych chorób rzadkich. Od momentu opublikowania zaleceń do RPD kierowane były liczne zgłoszenia rodziców dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, wyrażające żal i rozczarowa- nie wobec braku uwzględnienia sytuacji tych małoletnich w treści wydanych wytycznych. Rodzice dzieci podnosili, że ujęcie cukrzycy typu 1 w wyda- nych zaleceniach rozwiązałoby sytuację niepewności, w jakiej się znajdują. Podniesiono, że w przypadku tego schorzenia ich dzieci, wydawane orzeczenia nie są jednolite i zależą od zespołu orzeczniczego, który je wydawał. Wobec tego Rzecznik zwrócił się z prośbą o analizę przedmiotowego zagad- nienia oraz przedstawienie informacji co do możliwych działań na rzecz małoletnich chorujących na cukrzycę typu 1 i ich rodzin w kontekście zasad orzekania o niepełnosprawności małoletnich. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 1 kwietnia 2025 r. 39) Wystąpienie generalne do Ministra Infrastruktury w sprawie obowiązku powszechnego stosowania w Polsce kasków u dzieci kierujących rowe- rem, hulajnogą elektryczną, przewożonych rowerem W wystąpieniu generalnym 222 z 3 maja 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Infrastruktury o wprowadzenie w przepisach ustawy z 20 czerwca 1997 r. – prawo o ruchu drogowym, przepisu stanowiącego o obowiązku powszech- nym stosowania w Polsce kasków u dzieci kierujących rowerem, hulajnogą elektryczną lub przewożonych rowerem. Polska w dalszym ciągu znajduje się wśród państw, których mieszkańcy narażeni są na wysokie ryzyko odniesienia ciężkich obrażeń lub śmierci w wyniku wypadku drogowego. Szczególnie niebezpieczne dla małoletnich są urazy głowy niezabezpieczonej kaskiem. 221 ZZS.422.9.2025 - ZSS.422.7.2025. 222 ZZS.422.11.2024. 221 W odpowiedzi 223 30 czerwca 2025 r. Minister Infrastruktury wyraził popar- cie dla propagowania bezpiecznych zachowań w ruchu drogowym, w tym również korzystania z kasku ochronnego we wskazanych przez Rzecznika przypadkach. W Ministerstwie Infrastruktury podjęto prace analityczne dotyczące zasad- ności i zakresu zmian legislacyjnych w zakresie wprowadzenia obowiązku korzystania z kasku ochronnego przez kierujących rowerem lub hulajnogą elektryczną badź urządzeniem transportu osobistego w odniesieniu do dzie- ci i młodzieży. Na posiedzeniu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (KRBRD), które odbyło się 14 lipca 2025 r. z udziałem m.in. Ministra Infrastruktury, prze- wodniczącego KRBRD i przedstawiciela RPD omawiana i głosowana była uchwała, dotycząca wprowadzenia obowiązku korzystania z kasków ochron- nych. Jednogłośnie podjęto decyzję o wprowadzeniu obowiązku stosowania przez dzieci i młodzież do lat 16 kasku ochronnego podczas jazdy rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego. Uchwała zobowiązała do rozpoczęcia prac legislacyjnych. W listopadzie 2025 r. został procedowany projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, w którym m.in. wskazano, że kierujący rowerem, rowerem z napędem, hulajnogą elek- tryczną lub urządzeniem transportu osobistego, który nie ukończył 16 lat, w czasie jazdy będzie musiał korzystać z kasku. Obowiązek będzie dotyczył także osób będących pod opieką rodzica lub opiekuna prawnego. Z obo- wiązku stosowania kasku wyłączone zostały dzieci przewożone w foteliku bezpieczeństwa lub rowerem przeznaczonym do przewozu osób wyposa- żonym fabrycznie w pasy bezpieczeństwa, którego konstrukcja uniemożli- wia użycie kasku. Ustawę z 17 października 2025 r. o zmianie ustawy – prawo o ruchu drogo- wym oraz niektórych innych ustaw podpisał 27 listopada 2025 r. Prezydent RP. Nowe przepisy będą obowiązywać od czerwca 2026 r. 40) Wystąpienie generalne do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie potrzeby wzmocnienia ochrony dzieci przed wulgarnymi treściami w transmisjach medialnych W wystąpieniu generalnym 224 z 10 września 2025 r. do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzecznik zaapelował o podjęcie działań syste- mowych w celu wzmocnienia ochrony dzieci przed nieodpowiednimi dla ich wieku treściami medialnymi, w szczególności pojawiającymi się w trans- misjach na żywo, takimi, jak wydarzenia sportowe, koncerty czy imprezy 223 DTD-5-1.055.144.2025. 224 ZZS.422.57.2025. 222 plenerowe. Zgłoszenia kierowane do Biura RPD wskazują na obecność wul- garnych treści, agresji słownej, niewłaściwych gestów oraz zachowań pro- mujących przemoc werbalną transmitowanych często w godzinach dostęp- nych dla małoletnich odbiorców. Rzecznik zwrócił uwagę, że obowiązujące przepisy ustawy o radiofonii i telewizji nie nakładają na nadawców obowiązku kwalifikowania transmisji sportowych i innych wydarzeń transmitowanych na żywo do odpowiednich kategorii wiekowych ani ich oznaczania symbolami graficznymi, uwzględ- niającymi stopień potencjalnej szkodliwości przekazu dla dzieci. W ocenie Rzecznika stanowi to istotną lukę w systemie ochrony małoletnich przed tre- ściami nieodpowiednimi, zwłaszcza w przypadku przekazów, których treść nie jest w pełni możliwa do przewidzenia w czasie rzeczywistym. Uwzględniając rosnące znaczenie mediów w życiu dzieci i młodzieży oraz ich wpływ na rozwój emocjonalny, społeczny i poznawczy, Rzecznik wystą- pił z wnioskiem o rozważenie inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmia- ny przepisów ustawy o radiofonii i telewizji. Postulowane zmiany dotyczyły w szczególności rozszerzenia obowiązku kwalifikowania transmisji na żywo jako potencjalnie szkodliwych dla małoletnich, wprowadzenia czytelnych oznaczeń graficznych przed emisją oraz wzmocnienia odpowiedzialności nadawców za treści niekontrolowane. Rzecznik podkreślił, że proponowane rozwiązania pozostają w zgodzie z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka, w szczególności z art. 17 Konwencji o prawach dziecka, który zobowiązuje państwa do zapew- nienia dzieciom dostępu do bezpiecznych treści medialnych. Zwrócono również uwagę, że w warunkach powszechnej dostępności mediów oraz postępującej cyfryzacji rodzice nie zawsze są w stanie sprawować pełną kontrolę nad treściami odbieranymi przez dzieci, co uzasadnia wzmocnienie roli państwa w tym obszarze. W odpowiedzi 225 9 października 2025 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że nałożenie obowiązku odpowiednich oznaczeń, również w przypadku transmisji na żywo należących do kategorii, o której mowa w art. 18 ust. 5b, nie wydaje się być zasadne, szczególnie w kontekście już i tak znaczącego poziomu obciążeń nałożonych na nadawców, w porów- naniu z konkurującymi z nimi platformami, w tym mediami społecznościo- wymi. Ponadto, wydarzenia sportowe trudno a priori zakwalifikować jako zagrażające dobru małoletnich. Ważnym sposobem zapobiegania dociera- niu niewłaściwych treści do małoletnich podczas powoływanych wydarzeń powinny być przede wszystkim przepisy regulujące kwestię niepożądanych zachowań w trakcie przebiegu tych wydarzeń. 225 DMSK-WPM.570.35.2025. 223 Temat ochrony małoletnich przed niewłaściwymi treściami pozostaje w centrum zainteresowania Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ramach polskiej prezydencji w Radzie UE, Polska zainicjowała dyskusję nad potencjalnymi zmianami w dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych, ze szczególną sugestią w zakresie przeglądu przepisów doty- czącym obowiązków platform udostępniania wideo. 41) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie trudności w zakresie dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do przed- szkoli, szkół i innych placówek oświatowych W wystąpieniu generalnym 226 z 24 września 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Edukacji w sprawie, identyfikowanych na podstawie zgłoszeń do Biura RPD, trudności w zakresie dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawno- ściami do przedszkoli, szkół i innych placówek oświatowych. Rzecznik wskazał, iż obecne uregulowania zawarte w ustawie z 14 grudnia 2016 r. – prawo oświatowe 227 wymagają pogłębionej analizy oraz wprowadzenia zmian umożliwiających dzieciom uzyskanie zwiększonego wsparcia. Rozważenia wymaga wskazanie wprost w ustawie informacji o możliwości wniesienia odwołania w przypadku niekorzystnych decyzji, podejmowanych przez gminy w zakresie dowozu. Brak regulacji związanych z zapewnieniem obowiązkowego bezpłatnego transportu do szkoły części uczniów szkół ponadpodstawowych, np. uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim czy uczniów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w tym dowozu uczniów na praktyki zawodowe, którzy z uwagi na stan zdrowia nie są w stanie samodzielnie korzy- stać z komunikacji, stanowi w ocenie Rzecznika istotną lukę. Konieczne wydaje się też uregulowanie kwestii kwalifikacji, jakie powinni mieć opiekunowie dzieci z niepełnosprawnościami podczas przewozów. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 24 września 2025 r. 42) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie zastrzeżeń do przebiegu udzia- łu małoletnich w posiedzeniach komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności W wystąpieniu generalnym 228 z 25 września 2025 r. Rzecznik wystąpił do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych, sygnalizując przekazywane do Biura RPD – we wnioskach indywidualnych – zastrzeże- nia odnośnie do przebiegu udziału małoletnich w posiedzeniach komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności. 226 ZSS.422.3.2025. 227 Dz. U. z 2024 r. poz. 737. 228 ZSS.422.5.2025. 224 Przedstawiciele ustawowi małoletnich zgłaszali uwagi dotyczące przede wszystkim formy przeprowadzania wywiadu i badania z udziałem małolet- niego z niepełnosprawnością, w tym m.in. konieczności opisywania proble- mów oraz negatywnego wypowiadania się przez rodziców o stanie zdrowia małoletniego i jego funkcjonowaniu w obecności dziecka albo zadawania przez członków komisji pytań dotyczących dziecka, niezwiązanych ze stwier- dzoną jednostką chorobową. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 25 września 2025 r. 43) Wystąpienie generalne do Prezesa Rady Ministrów w sprawie ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami W wystąpieniu generalnym 229 z 4 października 2025 r. Rzecznik wystąpił do Prezesa Rady Ministrów w sprawie procedowania projektu ustawy o asy- stencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Rzecznik podkreślił, że rodziny wychowujące dzieci z niepełnosprawnościami wyrażają głębokie zaniepokojenie przedłużającym się stanem prac nad tą ustawą. Rzecznik wskazał na rozbieżne stanowiska resortów w sprawie możliwości łączenia świadczenia wspierającego z usługą asystencji. Wobec tego opie- kunowie dzieci z niepełnosprawnościami obawiają się ostatecznego kształtu rozwiązań oraz tego, że kwestie sporne opóźnią wprowadzenie zmian. W odpowiedzi 230 Biuro Prezesa Rady Ministrów poinformowało o przekaza- niu pisma Rzecznika do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w celu udzielania odpowiedzi. Z upoważnienia Ministra 23 października 2025 r. odpowiedzi 231 Rzecznikowi udzielił Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych. Poinformował, że projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełno- sprawnościami został 10 października 2025 r. skierowany do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Zgodnie, z aktualnym na dzień sporządzania odpo- wiedzi resortu, brzmieniem projektu, planowany termin wejścia w życie ustawy to 1 stycznia 2027 r. Zmiana ta podyktowana jest koniecznością zapewnienia właściwego przygotowania asystencji osobistej, w tym utwo- rzenia systemów teleinformatycznych, przeszkolenia asystentów oraz przy- gotowania jednostek samorządu terytorialnego do organizacji i realizacji tej usługi. 229 ZSS.422.9.2025. 230 BPRM.5161.3.16.2025. 231 BON-VII.053.8.2025. 225 44) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie zapewnienia dzieciom z niepełnosprawnościami dostępności do wydarzeń szkolnych i wycieczek W wystąpieniu generalnym 232 z 18 października 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie wykluczania małoletnich z niepełnosprawno- ściami z życia społeczności szkolnej. Z przekazywanych Rzecznikowi sygnałów wynikało, że dzieciom z niepełno- sprawnościami wielokrotnie nie zapewnia się równego dostępu do udziału w wycieczkach szkolnych. Dotyczy to często sytuacji, gdy nie gwarantuje się dzieciom z ograniczeniami ruchowymi odpowiedniego środka transportu czy wsparcia dodatkowego opiekuna. Zgłaszane było Rzecznikowi również, że możliwość udziału tych dzieci w wycieczkach warunkowana jest często obecnością rodzica. Prowadzi to do sytuacji, w której mimo istniejących przepisów i deklaracji dzieci z niepełnosprawnościami wciąż napotykają na poważne bariery i wykluczenie. Niepokojące w ocenie Rzecznika są informacje wskazujące na brak zapew- nienia przez szkoły odpowiednich środków transportu czy dodatkowych opiekunów podczas organizowanych wydarzeń i posiłkowanie się pomocą rodziców dzieci. Rzecznik zaapelował do Ministra o podjęcie działań mających na celu zagwarantowanie dzieciom z niepełnosprawnościami dostępności we wszelkich organizowanych wydarzeniach oraz o zwrócenie uwagi kuratorom oświaty, by w ramach sprawowanego przez nich nadzoru pedagogicznego i kontroli nad szkołami, weryfikowali zagadnienie wykluczenia uczniów z nie- pełnosprawnościami z aktywności szkolnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 18 październi- ka 2025 r. 45) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z usta- leniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności dziecka uzyskane zostało na drodze postępowania sądowego W wystąpieniu generalnym 233 z 15 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z ustaleniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełno- sprawności dziecka zostało uzyskane na drodze postępowania sądowego. 232 ZSS.422.10.2025. 233 ZSS.422.15.2025. 226 W art. 24 ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych 234 wskazano: „Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orze- czenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnione- go od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności’’. Rodzice dzieci podnoszą, że treść przepisów nie budzi wątpliwości w przy- padku wydawania orzeczeń przez zespoły powiatowe czy wojewódzkie. W momencie orzekania w sprawie przez sąd pojawia się jednak trudność z ustaleniem, czy chodzi o datę prawomocności wyroku czy doręczenia rodzi- cowi wyroku. Niezachowanie terminu rodzi zaś poważne, negatywne kon- sekwencje po ich stronie. Termin wynikający z cytowanego przepisu ustawy ma bowiem charakter terminu materialnego. Oznacza to, że w sytuacji jego przekroczenia wnioskodawca nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na niemożliwość złożenia wniosku czy też brak pouczenia. Problem wielokrotnie stanowił przedmiot rozważań sądów, nie jest przypad- kiem odosobnionym i – co najważniejsze – nie jest rozstrzygany jednolicie. Wobec powyższego Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o analizę wskazanego zagadnienia oraz zainicjowanie prac mających na celu doprecy- zowanie obowiązujących uregulowań. W odpowiedzi 235 12 grudnia 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że nie prowadzi obecnie prac nad zmianą regula- cji zawartych w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od każdej wydanej decyzji administracyjnej w sprawie ustalenia prawa do danego świadczenia rodzinnego, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, strona postępowania może wnieść odwołanie w trybie wskazanym w pouczeniu. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy strona nie zgadza się z decyzją wydaną przez gminny organ właściwy w zakresie okresu, za jaki zostało jej przyznane dane świadczenie. Organem właściwym do wiążącej oceny prze- prowadzonego postępowania w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyj- nego, w przypadku złożenia przez stronę odwołania od otrzymanej decyzji, jest samorządowe kolegium odwoławcze. Na decyzję kolegium przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. 234 Dz. U. z 2025 r. poz. 1208. 235 DPR-IV.070.84.2025. 227 46) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie Alkoholowego Zespołu Płodowego w orzecznictwie o niepełnosprawności małoletnich W wystąpieniu generalnym 236 z 15 listopada 2025 r. do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik zwrócił się z prośbą o podjęcie działań, zmierzających do uwzględnienia płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu jednostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności, branych pod uwagę w procedurze orzekania o niepełnosprawności. Analiza spraw wpływających do Biura RPD wykazała, że dzieci z rozpoznaniem FAS napotykają na trudności w uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności oraz dostępu do wsparcia edukacyjnego, terapeutycznego i rehabilitacyj- nego. Płodowy zespół alkoholowy jest zaburzeniem trwałym, wynikającym z prenatalnej ekspozycji na alkohol, powodującym m.in. uszkodzenia układu nerwowego, serca, kości, układu moczowego, a także zaburzenia rozwojowe oraz trudności w funkcjonowaniu społecznym i poznawczym. Brak formalnego uwzględnienia FAS w systemie orzekania skutkuje nierównym traktowaniem dzieci w stosunku do innych osób z podobnymi zaburzeniami rozwojowymi. Rzecznik wskazał, że kluczowym kryterium działań systemowych powin- no być dobro dziecka, umożliwiające rozwój i samodzielne funkcjonowanie w dorosłości. W związku z tym wystąpił z wnioskiem o analizę obowiązują- cych regulacji pod względem możliwości uwzględnienia FAS jako odrębnej przyczyny niepełnosprawności, opracowanie wytycznych dla zespołów orze- kających, uwzględniających specyfikę funkcjonowania dzieci z FAS, a także podjęcie działań międzyresortowych, zapewniających dzieciom z FAS dostęp do odpowiedniego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, terapeutycz- nego i rehabilitacyjnego. Rzecznik wyraził gotowość do współpracy przy opracowywaniu propozycji rozwiązań systemowych i udziału w konsultacjach w tej sprawie. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 15 listopada 2025 r. 47) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie przygotowania nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewlekłymi oraz udziela- nia pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej W wystąpieniu generalnym 237 z 15 listopada 2025 r. do Ministra Edukacji Rzecznik zawnioskował o rozważenie zwrócenia się przez Ministra do Ośrodka Rozwoju Edukacji o przygotowanie, we współpracy z ekspertami z zakresu ochrony zdrowia, materiałów informacyjnych i edukacyjnych dla 236 ZSS.422.14.2025. 237 ZZ.422.9.2025. 228 nauczycieli oraz dyrektorów przedszkoli i szkół na temat dzieci z choroba- mi przewlekłymi, odnoszących się do aktualnych problemów zdrowotnych zarówno somatycznych, jak i neurorozwojowych dzieci . Choroba przewlekła od momentu jej wystąpienia trwa przez całe życie człowieka i nie ma możliwości jej wyleczenia. W ostatnich latach zwiększa się populacja dzieci z chorobami przewlekłymi – zarówno somatycznymi, jak i związanymi z zaburzeniami neurorozwojowymi. Między innymi systema- tycznie wzrasta liczba dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjal- nego wydanym ze względu na zaburzenia neurorozwojowe. Dzieci spędzają w przedszkolu lub szkole znaczną część dnia. Dzieci prze- wlekle chore mają prawo wyboru przedszkola i szkoły tak samo, jak ich zdrowi rówieśnicy. To nie uczeń lub jego rodzice mają szukać placówki dosto- sowanej do potrzeb dziecka, ale obowiązkiem dyrektora przedszkola lub szkoły jest zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki, odżywiania i metod opiekuńczo-wychowawczych. Każdy pracownik placówki przedszkolnej lub szkolnej ma obowiązek udzie- lenia dziecku pierwszej pomocy – w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia dziecka. W ramach tej pomocy może podać produkt leczniczy dostępny na miejscu zdarzenia. W ocenie Rzecznika, aby skutecznie i efektywnie sprawować bezpośrednią opiekę nad dzieckiem z chorobą przewlekłą podczas jego pobytu w pla- cówce każdy pracownik przedszkola i szkoły, w szczególności nauczyciel, powinien mieć zapewniony dostęp do informacji i wiedzy na temat charak- terystyki przebiegu, co najmniej najbardziej powszechnych, chorób prze- wlekłych u dzieci i ich potrzeb związanych ze stanem zdrowia oraz zasad udzielania pierwszej pomocy (w tym także podania leku, jeśli sytuacja to uzasadnia). Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 15 listopada 2025 r. 48) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie profilaktyki zaka- żeń dolnych dróg oddechowych spowodowanych wirusem RS u dzieci W wystąpieniu generalnym 238 z 26 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia w sprawie uodpornienia biernego przeciwciałem monoklo- nalnym w zakresie profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowo- dowanych wirusem RS u dzieci. 238 ZZ.422.12.2025. 229 Eksperci wskazują na jednoznaczną konieczność wdrożenia profilaktyki zaka- żeń wirusem RS u wszystkich noworodków poprzez zastosowanie jedno- dawkowego przeciwciała monoklonalnego. Działanie to mogłoby znacząco ograniczyć liczbę zachorowań i hospitalizacji związanych z tym wirusem. Co roku liczba zakażeń wirusem RS u dzieci jest bardzo duża – co powoduje również wzrost koniecznych hospitalizacji dzieci. W odpowiedzi 239 9 stycznia 2026 r. Minister Zdrowia poinformował, że umoż- liwienie uodpornienia biernego przeciwciałem monoklonalnym (nisewimab) może odbyć się jedynie w oparciu o przepisy ustawy z 12 maja 2011 r. o refun- dacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Proces refundacyjny może uruchomić wyłącznie wniosek złożony przez podmiot odpowiedzialny. Mimo wielu rozmów z firmą farmaceutyczną, do Ministra nie wpłynął wniosek o objęcie refundacją leku Beyfortus (nisewimab). W przypadku przedłożenia wniosku, będzie on proce- dowany zgodnie z powyższą procedurą. 49) Wystąpienie generalne do Wojewody Dolnośląskiego, Lubuskiego, Śląskiego i Opolskiego w sprawie zdrowia psychicznego dzieci i mło- dzieży z terenów powodzi z 2024 r. W wystąpieniu generalnym 240 z 18 listopada 2025 r. Rzecznik wystąpił do Wojewody Dolnośląskiego, Wojewody Lubuskiego, Wojewody Śląskiego i Wojewody Opolskiego w sprawie zdrowia psychicznego dzieci z terenów dotkniętych powodzią, jaka miała miejsce w Polsce w 2024 r. Skutki powodzi, poza oczywistymi negatywnymi konsekwencjami dla zdro- wia i życia ludzi oraz stratami finansowymi, w infrastrukturze i zasobach, przyniosły również istotne ryzyko dla zdrowia psychicznego małoletnich mieszkańców. Dzieci doświadczyły silnego stresu, lęku, poczucia bezsilności i straty, nierzadko także rozłąki z bliskimi. Mierzyły się z nową rzeczywistością – braku stabilizacji, utraty poczucia bezpieczeństwa. Doświadczenia te mogą prowadzić do zaburzeń w obszarze zdrowia psychicznego. Dlatego, w wystąpieniu do wojewodów Rzecznik wskazał, że w jego ocenie istotne jest prowadzenie systemowego i, co należy podkreślić, długofalowe- go wsparcia dla małoletnich mieszkańców województw dotkniętych powo- dzią – realizowanego w środowisku lokalnym, obejmującego pomoc stricte psychologiczną i psychoterapeutyczną. Pomoc powinna też być skierowana do osób dorosłych tak, by mieli zasoby do niesienia wsparcia dzieciom. Rzecznik zwrócił się do każdego ze wskazanych wojewodów z prośbą o udzielenie informacji na temat: zakresu i formy wsparcia oferowane- go obecnie dzieciom i młodzieży z obszarów województwa, które zostały 239 PLR2.4504.1062.2025. 240 ZZ.422.16.2025. 230 dotknięte zeszłoroczną powodzią, zidentyfikowanych potrzeb małoletnich mieszkańców w obszarze zdrowia psychicznego. Poprosił o wskazanie, czy podejmowana była współpraca z konsultantem krajowym lub konsultan- tami wojewódzkimi z dziedzin psychiatrii, psychoterapii dzieci i młodzieży oraz oddziałem wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie oceny dostępności do świadczeń zdrowotnych, finansowych ze środków publicznych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi jedynie od Wojewody Dolnośląskiego na wystąpienie generalne z 18 listopada 2025 r. Wojewoda Lubuski 11 grudnia 2025 r. w odpowiedzi 241 poinformował, że wsparcie dzieci i młodzieży z terenów dotkniętych powodzią udzielane jest w sposób stały i systemowy, a jego zakres uzależniony jest od aktualnie występujących potrzeb społecznych w tym zakresie. W większości przy- padków pomoc udzielana jest w formie poradnictwa specjalistycznego oraz wsparcia psychologiczno-pedagogicznego. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez konsultantów wojewódzkich w dziedzinach psychologii klinicznej oraz psychiatrii dzieci i młodzieży, nie było konieczności udzielania pomocy w trybie kryzysowym. Poradnie śro- dowiskowej pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, pracujące w rejonach potencjalnego zagrożenia w obszarze województwa lubuskiego, były przygotowane na udzielanie świadczeń. Nie miało miejsca żadne zgłoszenie związane z zagrożeniem powodziowym, które wymagałoby pomocy w tym zakresie. Na podstawie dostępnych analiz i bieżących danych ze środowiska medycznego nie odnotowano istotnego wzrostu zachorowań psychiatrycznych wśród dzieci i młodzieży, który mógł- by być bezpośrednio powiązany z powodzią. Jednocześnie prowadzone są dalsze obserwacje oraz konsultacje z placówkami świadczącymi pomoc psy- chologiczną i psychiatryczną, aby zapewnić odpowiednio wczesną reakcję w razie wystąpienia dodatkowych potrzeb. Wojewoda Opolski 8 stycznia 2026 r. w odpowiedzi 242 poinformował, że na terenie gmin i miast województwa opolskiego zarówno dzieci, jak i nasto- latki z obszarów poszkodowanych przez powódź w 2024 r. mają możliwość skorzystania z pomocy psychologicznej. Na terenie województwa udziela się pomocy w formie porad oraz konsultacji z psychologiem i pedagogiem w placówkach oświatowych i pomocowych. W szkołach organizowane są spotkania i konferencje dotyczące sposobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Organizowane są też różnego rodzaju inicjatywy wzmacniające u młodych osób poczucie sprawczości. 241 PS-I.9421.2.188.2025.Skra. 242 PS.I.6356.38.2025. 231 Na terenie całego województwa opolskiego działają trzy Centra Zdrowia Psychicznego, które oferują i świadczą pomoc wszystkim potrzebującym mieszkańcom regionu. Ponadto na obszarze objętym stanem klęski żywioło- wej funkcjonuje i pozostaje do dyspozycji mieszkańców 15 poradni zdrowia psychicznego. Mimo dostępności instytucji pomocowych zaobserwowano w rodzinach niską świadomość skutków, jakie niosą traumatyczne doświadczenia u dzieci i młodzieży, co mogło wpływać na brak gotowości do skorzystania z pomocy psychologicznej. W województwie opolskim zidentyfikowano trudności w organizowaniu pomocy na rzecz dzieci doświadczonych powodzią w 2024 r. Wojewoda wskazał, że gminy z obszarów dotkniętych powodzią wskazały, że w trakcie działań napotykały na trudności kadrowe, finansowe i techniczne. Dostępność i obciążenie kadry, a także brak dostępu do dużych środków transportu na teren zalany, to najczęściej wymieniane trudności wpływające bezpośrednio na jakość udzielanej pomocy. Mimo ogólnych problemów związanych z klęską żywiołową, podejmowane były różnorodne inicjatywy zmierzające do udzie- lania wsparcia dzieciom i młodzieży bezpośrednio po zdarzeniu tak, by zmini- malizować negatywne skutki w perspektywie długofalowej. Wojewoda wskazał, że przyszłościowo należałoby się skupić na budowaniu zintegrowanego systemu. Konieczne jest m.in. zapewnienie przez instytucje pomocowe i szkoły stałego dostępu do specjalistów tak, aby wsparcie nie ograniczało się tylko do krótkiego okresu po zdarzeniu klęskowym. Powinny zostać utworzone stałe struktury regionalne, które mogłyby być natych- miast delegowane do szkół w rejonach klęski. Ważne jest, zdaniem wojewo- dy, prowadzenie obowiązkowych szkoleń dla kadry pedagogicznej z zakresu rozpoznawania i pracy z traumą powodziową u dzieci, co pozwoli na szybszą identyfikację potrzebujących pomocy przed wystąpieniem głębokich zabu- rzeń. A także wdrożenie systemów informatycznych umożliwiających składa- nie wniosków o pomoc finansową i niefinansową poprzez platformy cyfrowe (np. mObywatel), utworzenie mechanizmu ustawowego, który automatycznie uruchamia dodatkowe fundusze stypendialne dla uczniów z terenów obję- tych stanem klęski żywiołowej, bez konieczności każdorazowego uchwalania nowych programów, jak również wprowadzenie cyklicznych, obowiązkowych zajęć i szkoleń dla uczniów z zakresu reagowania na sytuacje kryzysowe. Wojewoda Śląski 9 lutego 2026 r. poinformował 243 , że na terenie woje- wództwa śląskiego powodzią w różnym stopniu zostało dotknięte 19 gmin. W większości ucierpiały gospodarstwa domowe, w których mieszkały tylko osoby dorosłe oraz infrastruktura drogowa lub budynki użytecz- ności publicznej. Dla osób, które zostały poszkodowane w wyniku klęski 243 PSVI.943.58.2025. 232 żywiołowej, gminy organizowały pomoc w formie rzeczowej, finansowej oraz wolontariatu do pomocy przy usuwaniu skutków powodzi. W gminach i powiatach województwa śląskiego pomoc dla dzieci i młodzie- ży organizowały przede wszystkim szkoły i ośrodki interwencji kryzysowej. Realizowane były rozmowy z dziećmi i młodzieżą, przejawiającymi objawy lęku lub stresu bądź trudności adaptacyjne. Każde dziecko, które wymagało wsparcia i zaopiekowania otrzymało stosowną pomoc. Wojewoda Śląski wska- zał, że głównym problemem przy organizacji pomocy jest brak skoordyno- wanej informacji między instytucjami, rodzinami i organizacjami. Brak jasnych kanałów komunikacji powoduje opóźnienia, utrudnia ocenę potrzeb oraz unie- możliwia podjęcie spójnych działań. Gminy zgłosiły też problem z niedosta- tecznymi procedurami kryzysowymi związanymi z pomocą dla najmłodszych. Istniejące procedury zarządzania kryzysowego w niewystarczającym stopniu uwzględniają specyficzne potrzeby dzieci, w szczególności w obszarze zdrowia psychicznego, edukacji oraz zabezpieczenia dóbr pierwszej potrzeby. Także procedury wnioskowe w ramach pomocy społecznej i programów celowych nierzadko pozostają zbyt sformalizowane, co powoduje wydłużenie czasu oczekiwania na wsparcie i przeciążenie pracowników administracji lokalnej. Samorządy wykazywały również ograniczoną dostępność infrastruktu- ry opiekuńczej i edukacyjnej oraz niewystarczające zasoby materialne i logistyczne. Wskazano na brak stabilnego i długofalowego finansowania – pomoc doraźna jest zabezpieczana, brak natomiast gwarancji finansowa- nia działań długoterminowych, w tym wsparcia psychologicznego, odbu- dowy infrastruktury oraz programów wyrównujących szanse edukacyjne dla dzieci dotkniętych skutkami powodzi. Powoduje to utrudnienia w planowa- niu strategicznym i skutecznym zarządzaniu zasobami. Ponadto jednostki wykazywały ograniczone zasoby kadrowe, przez które powstawały opóźnie- nia i skutkowały nieefektywnością działań. 50) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wsparcia socjalnego na rzecz zapewniania realizacji leczenia uzdrowiskowego (sanatoryjnego) dzieci W wystąpieniu generalnym 244 z 28 listopada 2025 r. Rzecznik zaapelował do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o rozważenie podjęcia działań analitycznych w sprawie możliwości wprowadzenia zmian legislacyjnych na rzecz wsparcia rodzin i opiekunów faktycznych dzieci, wymagających leczenia uzdrowiskowego w zakresie: umożliwienia dofinansowania pobytu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego opiekunów dzieci z niepełnospraw- nością oraz dzieci od 3. do 6. roku życia (pobyt pod opieką osoby dorosłej), które korzystają z leczenia uzdrowiskowego w warunkach stacjonarnych, dofinansowania ze środków socjalnych kosztów przejazdów na leczenie 244 ZZ.422.13.2025. 233 uzdrowiskowe dzieci oraz pobytu opiekuna w ramach leczenia, przyznania rodzicowi (opiekunowi) dodatkowego płatnego urlopu potrzebnego na przy- wiezienie i odwiezienie dziecka. Rodzice dzieci wymagających leczenia uzdrowiskowego alarmują, że muszą zrezygnować z ich pobytu w stacjonarnym zakładzie lecznictwa uzdrowi- skowego, z uwagi przede wszystkim na koszty, jakie muszą ponieść – jako opiekunowie – za taki pobyt. Tymczasem sprawowanie opieki nad dziećmi, które mają orzeczoną konieczność stałej lub długotrwałej opieki z powodu znacznie ograniczonej samodzielnej egzystencji lub konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w leczeniu, rehabilitacji i edukacji czasami jest koniecznością, a nie alternatywą dla rodzica lub opiekuna faktycznego. Drugą kwestią pozostaje trudność rodziców pracujących w zorganizowaniu wyjazdu wraz z dzieckiem do uzdrowiska – z uwagi na czas trwania pobytu. Dzieci mogą zostać zakwalifikowane na uzdrowiskowe leczenie sanatoryj- ne (dzieci w wieku 3–6 lat), które trwa 21 dni albo na uzdrowiskowe leczenie szpitalne (dzieci w wieku 3–18 lat), którego czas trwania to 27 dni. Rzecznik podkreślił, że leczenie uzdrowiskowe dzieci w Polsce od lat przeży- wa kryzys. Jednym z problemów jest rezygnacja z wyjazdów dzieci do sana- toriów pomimo potwierdzonego skierowania. Rezygnacje te niejednokrotnie wynikają z kwestii finansowych. Ministerstwo Zdrowia, podobnie jak NFZ wskazało, że wdrożenie odpowiednich rozwiązań ze sfery socjalnej mogłoby przynieść korzyści w zakresie leczenia uzdrowiskowego dzieci. Zagadnienie związane z tą formą leczenia zależy od rozwiązań problemów występujących w sferze międzyresortowej. W odpowiedzi 245 21 stycznia 2026 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że nie planuje podejmowania działań w tym obszarze, gdyż w zakresie świadczeń leżących we właściwości tego ministerstwa, podsta- wowym systemem wsparcia rodzin wychowujących dzieci, w tym z niepełno- sprawnością, jest powszechne świadczenie wychowawcze 800 plus. 51) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pie- czy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny W wystąpieniu generalnym 246 z 29 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w kwestii wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzysta- nia z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny. 245 DPR-IV.070.4.2026. 246 ZSS.422.11.2025. 234 Karta Dużej Rodziny oferuje system zniżek oraz dodatkowych uprawnień. Jej posiadacze mają możliwość korzystania z katalogu oferty kulturalnej, rekreacyjnej czy transportowej. Zniżki mogą oferować nie tylko instytucje publiczne, ale i przedsiębiorcy prywatni. Definiując pojęcie ,,dziecko’’ w kata- logu członków rodziny wielodzietnej, ustawodawca wskazał, że dotyczy ono dziecka, nad którym rodzic sprawuje rodzinną pieczę zastępczą, oraz osobę przebywającą w dotychczasowej rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W art. 4 ust. 2 b pkt 1–3 ustawy o Karcie Dużej rodziny wskazano, że prawo do posiadania karty przysługuje odpowiednio dziecku: do ukończenia 18. roku życia, do ukończenia 25. roku życia – w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, bez ograniczeń wiekowych – w przypadku dzieci legitymu- jących się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełno- sprawności. W ten sposób wykluczone zostały dzieci, które trafiają do poza- rodzinnej pieczy zastępczej. Różnicowanie sytuacji dzieci jedynie z uwagi na formę pieczy zastępczej, do której trafiły wskutek interwencji sądu opiekuńczego budzi zaniepoko- jenie RPD. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 29 listopada 2025 r. 52) Wystąpienie generalne do Ministra Finansów w sprawie preferencyj- nego obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych dla osób samotnie wychowujących dzieci W wystąpieniu generalnym 247 z 21 grudnia 2025 r. Rzecznik przedstawił Ministrowi Finansów ocenę zmierzającą do zapewnienia skutecznej ochrony prawa każdego dziecka do godziwych warunków socjalnych, dotyczącą pre- ferencyjnego obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Rzecznik zwrócił uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym z preferencyj- nego opodatkowania na zasadach określonych dla osób samotnie wycho- wujących dzieci nie skorzysta rodzic w trakcie rozwodu, który faktycznie w pojedynkę w pełni lub w przeważającej mierze wychowuje dziecko bez udziału drugiego rodzica i stale na co dzień troszczy się o rozwój emocjonal- ny dziecka i jego byt materialny. W ocenie RPD przyjęta w ustawie definicja osoby samotnie wychowującej dziecko posługuje się obiektywnymi i dającymi się łatwo ustalić przesłanka- mi, takimi jak stan cywilny, pozbawienie praw rodzicielskich czy okoliczność 247 ZSS.422.18.2025. 235 pozbawienia wolności. Skorzystanie z możliwości preferencyjnego rozliczenia winni mieć jednak wszyscy rodzice faktycznie samotnie wychowujący dzieci, którzy nie wykonują w tym samym czasie i miejscu w stosunku do dziecka czynności przy współudziale drugiego rodzica, składających się na proces wychowania dziecka. Ich sytuacja rodzinna i życiowa mogłaby podlegać indywidualnej ocenie organu podatkowego, tak jak indywidualnej ocenie podlega sytuacja podatnika w przypadku uruchomienia przez niego mecha- nizmu ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. W odpowiedzi 248 16 stycznia 2026 r. Minister Finansów przekazał, że poda- tek dochodowy od osób fizycznych nie jest narzędziem polityki społecznej, a jego głównym zadaniem jest realizacja celu fiskalnego. Dzięki wpływom z tego podatku państwo zaopatrywane jest w środki finansowe, które są niezbędne do realizacji zadań społecznych, publicznych, w tym związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa ekonomicznego i militarnego obywateli. Minister wskazał, że wszelkie zmiany w podatku PIT polegające na rozszerze- niu zakresu istniejących preferencji podatkowych wymagają dużej rozwagi. Dotyczy to w szczególności tych działań, których realizacja mogłaby przynieść spadek wpływów z podatku PIT. Niewątpliwie takim działaniem jest przyzna- nie rozwodzącemu się rodzicowi prawa do opodatkowanie jego dochodów na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy PIT. Zmiana ta rozszerzyłaby bowiem krąg osób upraw- nionych do tej preferencji i w rezultacie zwiększyłaby negatywny skutek dla sektora finansów publicznych w postaci mniejszych dochodów publicznych. Minister zaznaczył, że Polska od lipca 2024 r. jest objęta unijną procedu- rą nadmiernego deficytu, która wymaga od naszego kraju wprowadze- nia rozwiązań skutkujących obniżeniem długu i deficytu budżetowego. Niepożądanym z punktu widzenia całego społeczeństwa jest podejmowa- nie działań, które spowalniają lub utrudniają wyjście Polski z tej procedury. Spadek dochodów publicznych, który byłby konsekwencją realizacji oma- wianego postulatu, musiałby zostać zrównoważony ograniczeniem wydat- ków publicznych, w tym przeznaczanych na wspieranie osób i rodzin, które najbardziej tego potrzebują. Minister Finansów nie znalazł uzasadnienia dla postulowanej zmiany. 53) Wystąpienie generalne do wojewodów w sprawie informacji dla miesz- kańców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychia- trycznej i z zakresu interwencji kryzysowej W wystąpieniu generalnym 249 z 1 lipca 2025 r. Rzecznik wystąpił do wojewo- dów, zwracając uwagę na brak powszechnej wiedzy o miejscach i formach 248 DD3.055.6.2025. 249 ZZ.422.3.2025. 236 bezpłatnego, specjalistycznego wsparcia w przypadku pojawienia się trud- ności emocjonalnych oraz kryzysów zdrowia psychicznego. Z analizy spraw, jakie wpływają do Biura RPD, wynika, że w powszechnej świadomości brakuje wiedzy w zakresie tego, jak funkcjonuje system ochro- ny zdrowia psychicznego w Polsce. Sytuacja ta jest szczególnie niepokojąca w kontekście wczesnej interwencji, bowiem brak powszechnie dostęp- nej informacji o miejscach, gdzie można uzyskać specjalistyczną pomoc, opóźnia lub uniemożliwia szybką reakcję, a niekiedy prowadzi do rezygnacji z poszukiwania wsparcia. Jednocześnie obecnie bardzo duża grupa dzie- ci i młodzieży wymaga specjalistycznego wsparcia. Wobec tego Rzecznik zwrócił się o rozważenie możliwości zlecenia podległym jednostkom samo- rządu terytorialnego przygotowania przez okres wakacji ogólnodostępnej informacji dla swoich mieszkańców (w formie publikacji internetowej oraz broszury, ulotki lub plakatu) o miejscach, gdzie można uzyskać przeznaczo- ną dla dzieci i młodzieży bezpłatną, specjalistyczną pomoc psychologiczną i psychiatryczną z zakresu interwencji kryzysowej. W odpowiedzi wojewodowie informowali o podjęciu wnioskowanego działania. 54) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie sposobu orzekania o niepełnosprawno- ści wobec dzieci niesłyszących W wystąpieniu generalnym 250 z 20 grudnia 2025 r. do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik zwrócił uwagę na trudności, jakie napotykają dzieci niesłyszące i ich opiekunowie w systemie orzekania o niepełnosprawności. Zawnioskował o podjęcie pogłębionej analizy zagad- nienia i wypracowanie rozwiązań, które poprawią sytuację tych dzieci i zrów- nają je w prawach z innymi osobami z niepełnosprawnością. Zgodnie z szacunkami 1 na 1000 dzieci rodzi się głuche. Ponadto głuchota bywa następstwem leczenia innych poważnych schorzeń (np. kardiochirur- gicznych) lub urazów. W Polsce ok. 400 dzieci rocznie odzyskuje słuch dzięki wszczepieniu implantów ślimakowych. Nie wszystkie dzieci mogą jednak skorzystać z tego rozwiązania. Ograniczeniem do wszczepienia implantu mogą być choćby nieodpowiednie warunki anatomiczne. W kontekście orzeczeń o niepełnosprawności zaniepokojenie Rzecznika budzi zróżnicowanie linii orzeczniczej zespołów orzekających, sugerujący brak jednolitych standardów i arbitralność ocen osób wykonujących obo- wiązki orzecznicze. 250 ZZ.422.5.2025. 237 Rzecznik wskazał, że docenia podjęte przez Pełnomocnika działania w celu standaryzacji zasad kwalifikowania do niepełnosprawności osób do 16. roku życia, cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne, charakteryzujące się jednorodnym przebiegiem i nie rokujące zgodnie z aktualną wiedzą medycz- ną poprawy klinicznej ani funkcjonalnej. Wrodzona głuchota nie znalazła się jednak na liście 208 jednostek chorobowych umożliwiających uproszczoną ścieżkę orzeczniczą. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 20 grudnia 2025 r. 8.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom przez pryzmat działania Zespołu Spraw Socjalnych, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie w kontekście obecnego stanu prawne- go, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każdym przy- padku Rzecznik zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indy- widualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Sprawa indywidualna dotycząca nieprzyznania dziecku z ciężką chorobą przewleką punktu 7 w orzeczeniu o niepełnosprawności Problem: Do Rzecznika wpłynęła sprawa dotycząca nieprzyznania dziec- ku z ciężką chorobą przewleką punktu 7 – który potwierdza konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacz- nie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – w orzeczeniu o niepełnosprawności. Brak tego punktu w orzeczeniu istotnie ogranicza uprawnienia osoby niepeł- nosprawnej lub jej opiekuna, w tym m.in. wyklucza możliwość wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne. 238 Co zrobiliśmy: Sprawa była prowadzona przez RPD. W 2023 r. Rzecznik przy- stąpił do toczącego się postępowania przed sądem rejonowym, w 2024 r. w toku tej sprawy formułował zarzuty do opinii biegłego (pisane kilkukrotnie w sprawie), a ostatecznie złożoną w sprawie apelacją. W 2025 r. Rzecznik, w ramach tego działania, wnioskował o zmianę zaskarżonego wyroku I instancji poprzez zmianę orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, w zakresie punktu 7 orzeczenia o niepeł- nosprawności, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji małoletniej. Efekt: Sąd uznał apelację Rzecznika za zasadną w całości i orzekł zgodnie z wnioskiem. Dziecko uzyskało punkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności, a matka dziecka uzyskała uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego za wszystkie lata wieloletniego procesu w I i II instancji (ponad 9 lat). Reklamy zagrażające prawom i rozwojowi psychicznemu dzieci Problem: Do Rzecznika w 2025 r. wpływały wnioski dotyczące reklam. W jego ocenie w trzech sprawach zaistniały okoliczności zagrażające prawom i roz- wojowi psychicznemu dzieci. W promocji jednego z festiwali alkoholi rzemieślniczych i regionalnych wyko- rzystano wizerunki osób małoletnich. Podczas promocji książki jedno z wydawnictw na swojej stronie zamieści- ło relację ukazującą młodą dziewczynę z pętlą na szyi, doczepioną drugim końcem liny do ruszającego z dużą prędkością samochodu. Lina rozwija się i szarpie za pętlę umieszczoną na szyi dziewczyny. Dodatkowo ukazał się napis – „Kup bilet, żeby Nika nie musiała więcej ryzykować swoim życiem”. Jedna z sieci handlowych w końcu roku szkolnego przeprowadziła akcję pro- mocyjną „Piątka za piątkę”. Akcja, choć pozornie przyjazna dzieciom i rodzi- nom, w ocenie Rzecznika w praktyce narusza nie tylko szeroko rozumiane prawa konsumenta, ale też nie sprzyja realizacji postanowień Konwencji o prawach dziecka i Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Co zrobiliśmy: We wszystkich sprawach RPD wniósł skargi do Rady Reklamy, w których wnioskował o zajęcie stanowiska w sprawie oraz stwierdzenie naruszenia przepisów prawa, w tym Kodeksu Etyki Reklamy (KER) i Karty Ochrony Dzieci w Reklamie (Karta), zagrażających prawom i rozwojowi psy- chicznemu dzieci. W skardze dotyczącej festiwalu Rzecznik wnioskował o uznanie naruszeń art. 13 ustawy o wychowaniu w trzeźwości (reklama alkoholu skierowana 239 do nieletnich), a także art. 2 i 5–7 Karty (wykorzystywanie wizerunku dzieci w kontekście alkoholu i niebezpiecznych sytuacji). W skardze na wydawnictwo Rzecznik wnioskował o stwierdzenie naruszeń art. 5 KER (promowanie przemocy i samobójstwa), art. 6 KER (wykorzystywa- nie szoku i lęku), art. 25 KER (zagrożenie dla rozwoju dzieci) oraz art. 5 Karty (sceny przemocy i negatywnych wzorców). W skardze dotyczącej akcji promocyjnej sieci handlowej Rzecznik wnio- skował o stwierdzenie naruszeń art. 4 KER (dyskryminacja i godność), art. 25 KER (zagrożenie rozwoju psychicznego) oraz art. 5 pkt 9 Karty (treści dyskryminujące). Efekt: Komisja Etyki Reklamy uwzględniła w listopadzie 2025 r. trzy skargi Rzecznika Praw Dziecka. Dotyczyły działań promocyjnych zagrażających psychicznemu rozwojowi i prawom dzieci. Na dzień sporządzania sprawoz- dania postanowienia Rady Reklamy są nieprawomocne. Trudności w realizacji prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla których sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą Problem: Przez 9 lat funkcjonowania ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie została usunięta luka prawna w odnie- sieniu do świadczeń pomocowych na rzecz dzieci, dla których prawomoc- nym postanowieniem sądu rodzinnego ustanowiono opiekuna – pieczy bie- żącej. Obecny stan prawny skutkuje dochodzeniem przez opiekunów dzieci swoich uprawnień przed sądami administracyjnymi. Również ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera stosownych zmian, by świadczenie wychowawcze było powszechne, równe i dostępne dla każdego dziecka. Co zrobiliśmy: Mając na uwadze konieczność ochrony prawa każdego dziec- ka do godziwych warunków socjalnych, Rzecznik w 2025 r. przystępował do postępowań sądowych przed sądami wojewódzkimi, wskazując, że brak jest obiektywnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania dziecka umieszczo- nego w pieczy bieżącej. Dobro dziecka stanowi bowiem wartość nadrzędną, inne dobra i interesy nie powinny mieć pierwszeństwa przed tą zasadą. Efekt: Sądy administracyjne uwzględniają (praktycznie w 100 proc. przy- stąpień) stanowisko RPD w całości, poprzez uchylanie decyzji Prezesa ZUS odmawiającej opiekunowi uprawnienia do świadczeń pomoco- wych na dziecko. Po uprawomocnieniu się wyroków, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca należne świadczenia. 240 Rzecznik kontynuuje prace zmierzające do zmiany wykładni lub przeprowa- dzenia procesu legislacyjnego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie świadczeń pomocowych na rzecz dzieci, odda- nych prawomocnym postanowieniem sądów rodzinnych w pieczę bieżącą. Problem w dostępie do informacji z obu kont w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) po zmianie numeru PESEL dziecka. Problem: W przypadku zmiany numeru PESEL dziecka występował pro- blem z dostępem do danych w IKP zawartych na obu kontach małoletniego pacjenta i możliwością migracji oraz wymiany tych danych w IKP, w związku z przypisaniem kont IKP do konkretnego numeru PESEL. Wpływa to jedno- znacznie negatywnie na ciągłość informacji istotnych dla ochrony zdrowia małoletniego. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działanie generalne, występując do Ministra Zdrowia o podjęcie niezwłocznych działań w tej sprawie. Efekt: Na polecenie Ministerstwa Zdrowia Centrum e-Zdrowia (CeZ) opraco- wało stosowne rozwiązanie, które umożliwia pacjentom po zmianie numeru PESEL dostęp do danych medycznych na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) – jeżeli pojawi się informacja o relacji między poprzednim i nowym nr PESEL to zostanie stworzona relacja między kontami. Pacjent w IKP otrzy- mał możliwość przełączenia się na konto i sięgania po dane rejestrowane z poprzednim numerem PESEL. Jeżeli zostanie dostarczona informacja, że nastąpiła zmiana PESEL, to automatycznie zostaną udostępnione nowe dane na nowym koncie pacjenta. Dane powiązane z poprzednim numerem PESEL będą danymi tylko do odczytu. W przypadku, gdy zmiana dotyczy osoby małoletniej możliwe jest udostępnienie wykazu udzielonych dziecku świadczeń w innej formie, na wniosek przedstawiciela ustawowego. Trudności w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnościami Problem: Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami, które kilkukrotnie miały orzekane wskazania co do pkt 7 i 8 przy staraniu się o przedłużenie orze- czenia, w związku z brakiem poprawy stanu zdrowia, w wielu przypadkach otrzymywali brak wskazań co do pkt 7. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na opiekę nad dzieckiem z nie- pełnosprawnościami trzeba mieć orzeczenie o niepełnosprawności dziecka 241 wraz ze wskazaniami co do pkt 7 i 8 w orzeczeniu. Odmowa pkt 7 stanowią- cego o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka powoduje, że świadczenie pie- lęgnacyjne nie może być przyznane. Pośrednio zespoły orzekające o niepeł- nosprawności decydują więc o tym, czy rodzic dziecka otrzyma świadczenie pielęgnacyjne czy nie. Co zrobiliśmy: Rzecznik przystępował do postępowań sądowych przed sądami rejonowymi, wydziałami pracy i ubezpieczeń społecznych, wnioskując o zmianę orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełno- sprawności w zakresie pkt 7 orzeczenia i podkreślając jednocześnie, że zdol- ność do samodzielnej egzystencji dziecka winna być oceniana w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami. W przypadku dzieci chorych m.in. na choroby prze- wlekłe, niezależnie od ich wieku, opieka rodzica musi być szersza niż u dzieci zdrowych, bo obejmuje przynajmniej podawanie leków czy dbanie o odpo- wiednią dietę, dokładniejsze monitorowanie stanu zdrowia oraz towarzyszenie dziecku podczas wizyt u lekarzy lub rehabilitantów. Decydujące znaczenie przy uznaniu dziecka za niezdolne do samodzielnej egzystencji ma więc nie wystę- powanie danego schorzenia, a jego wpływ na funkcjonowanie małoletniego. Efekt: Zmiana zaskarżonego orzeczenia o niepełnosprawności małoletnie- go poprzez stwierdzenie, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwo- ścią samodzielnej egzystencji ze wskazaniem na jaki okres. W konsekwencji – uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad dzieckiem. Ochrona zdrowia i życia małoletnich poruszających się rowerem lub hulajnogą elektryczną bądź przewożonych rowerem Problem: Przepisy prawa o ruchu drogowym przewidują, że kierujący moto- cyklem, czterokołowcem lub motorowerem oraz osoba przewożona taki- mi pojazdami są zobowiązani obowiązani używać w czasie jazdy kasków ochronnych, odpowiadających właściwym warunkom technicznym. Ustawa z 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorgani- zowanych terenach narciarskich wskazuje, że osoba uprawiająca narciar- stwo zjazdowe lub snowboarding na zorganizowanym terenie narciarskim, do ukończenia 16. roku życia obowiązana jest używać w czasie jazdy kasku ochronnego konstrukcyjnie do tego przeznaczonego. Tymczasem żaden przepis prawa nie obliguje do powszechnego obowiązku stosowania kasków ochronnych u dzieci, poruszających się popularnymi środkami transportu, jak rower czy hulajnoga elektryczna. Skutkuje to licznymi wypadkami stano- wiącymi zagrożenie zdrowia lub życia małoletnich z uwagi na urazy głowy. 242 Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działanie generalne skierowane do Ministra Infrastruktury o wprowadzenie w przepisach ustawy – prawo o ruchu dro- gowym, przepisu stanowiącego o obowiązku powszechnego stosowania w Polsce kasków u dzieci kierujących rowerem lub hulajnogą elektryczną bądź przewożonych rowerem. Efekt: W Ministerstwie Infrastruktury podjęto prace dotyczące zmian legi- slacyjnych w zakresie wprowadzenia obowiązku korzystania z kasku ochron- nego przez kierujących rowerem, hulajnogą elektryczną oraz urządzeniem transportu osobistego w odniesieniu do dzieci i młodzieży. W lipcu 2025 r. Krajowa Rada Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego jednogłośnie podjęła decyzję o wprowadzeniu obowiązku stosowania przez dzieci i młodzież do lat 16 kasku ochronnego podczas jazdy rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego. Uchwała zobowiązała do rozpoczęcia prac legislacyjnych. W listopadzie 2025 r. został procedowany projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, w którym m.in. wskazano, że kierujący rowerem, rowerem z napędem, hulaj- nogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego, który nie ukończył 16 lat, w czasie jazdy będzie musiał korzystać z kasku. Ustawa została podpi- sana 27 listopada 2025 r. przez Prezydenta RP. 9. Działalność w obszarze międzynarodowym i konstytucyjnym 244 Rzecznik w 2025 r., w zakresie właściwości Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych, prowadził działania na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do życia i rozwoju • art. 38 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 6 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dzieci przekraczających granicę w sposób nieuregulowany, wobec których wydano decyzje o zobowiązaniu ich do powrotu. Rzecznik pomagał także dzieciom przebywającym w detencji administracyjnej. Dodatkowo RPD działał na rzecz dzieci przebywających w ukraińskich placówkach pieczy zastępczej ewakuowanych do Polski, a także na rzecz dzieci cudzoziemskich w zakresie dostępu do programów usamodzielnienia w sytuacji uzyskiwania przez nie pełnoletniości. 2) prawa dziecka do ochrony tożsamości • art. 34, art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 7, art. 8, art. 30 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy dotyczące: dzieci, wobec których wydano decyzje o zobo- wiązaniu do powrotu, prawa dziecka do tożsamości płciowej, skarg na obowiązek porozumiewania się w języku obcym podczas kontaktów nadzo- rowanych przez zagraniczne służby socjalne, oceny wieku dzieci cudzoziem- skich bez opieki, dzieci polskich urodzonych za granicą, w których akcie uro- dzenia wskazano rodziców tej samej płci, dzieci porzuconych przez rodziców biologicznych oraz nabycia polskiego obywatelstwa. 3) prawa dziecka do poszanowania stosunków rodzinnych • art. 47, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 5, art. 9, art. 16 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące: dzieci polskich objętych nadzorem lub odebranych przez zagraniczne służby socjalne, uregulowania statusu pobytowego dziecka, uzyskania wizy. 4) prawa dziecka do ochrony przed przemocą lub zaniedbaniem • art. 40, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 11, art. 19, art. 32, art. 35 Konwencji o prawach dziecka. 245 Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące sytuacji opiekuńczej dzieci polskich przebywających za granicą lub dzieci cudzoziemskich przebywających na terenie RP oraz zwal- czania przestępstwa handlu ludźmi. 5) prawa dziecka do ochrony przed dyskryminacją • art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 2 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na spra- wach dotyczących dzieci polskich przebywających za granicą lub dzieci cudzoziemskich przebywających na terenie RP. 6) prawa dziecka do wyrażania poglądów i uczestnictwa • art. 54, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12, art. 13, art. 14, art. 15 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące: wysłuchania dziecka w postępowaniu sądowym lub administracyjnym, adekwatnej reprezentacji prawnej dzieci cudzoziemskich bez opieki, udziału dzieci w życiu publicznym, uczestnictwa dzieci w podej- mowaniu decyzji, które ich dotyczą, wycofania deklaracji końcowych Polski do Konwencji o prawach dziecka, ratyfikacji III Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. 7) prawa dziecka do obojga rodziców • art. 18 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące rodzinnych konfliktów transgranicznych. 8) prawa dziecka do opieki • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 20, art. 21 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie były realizowane w szczególności w sprawach dotyczących dzieci cudzoziemskich w pieczy zastępczej, dzieci cudzoziemskich umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziem- ców, dzieci polskich umieszczonych w pieczy zastępczej za granicą oraz adopcji transgranicznej. 246 i dzieci cudzoziemskich umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. W 2025 r. do Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych wpły- nęły 983 sprawy, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu z latami poprzednimi. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 842 sprawy, a w 2023 r. – 452. Oznacza to wzrost o 17 proc. w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 117 proc.) względem 2023 r. WYKRES 35. Liczba spraw nowych w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 452 842 983 0 200 400 600 800 1 000 1 200 202320242025 +17% +117% Łącznie w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 roku prowadzonych było 1 429 spraw (983 sprawy nowe oraz 446 kontynuowanych z lat ubiegłych). W 2024 r. prowadzonych było natomiast łącznie 1 040 spraw (odpowied- nio, 842 i 198), a w 2023 r. – 664. Liczba spraw prowadzonych przez Zespół w 2025 r. w stosunku do 2024 r. wzrosła o 37 proc., a w stosunku do 2023 r. podwoiła się (wzrost o 115 proc.). 9) prawa dziecka do azylu • art. 56 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 22 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP, wjazdu na tery- torium RP, łączenia rodzin uchodźców i nieuregulowanego przekroczenia granicy państwowej. 10) prawa dziecka do zdrowia • art. 68, art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 24 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na kwestii uczestnictwa dzieci w kształtowaniu strategii na rzecz ich zdrowia, uczestnic- twa dzieci w podejmowaniu decyzji dotyczących ich zdrowia i udziału Polski w międzynarodowych strategiach na rzecz ochrony środowiska naturalnego. 11) prawa dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego • art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 2, art. 26 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących dzieci cudzoziemskich oraz dzieci będących obywatelami RP, będącymi dziećmi cudzoziemców. 12) prawa dziecka do nauki • art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących dostępu dzieci cudzoziemskich do polskiego systemu edukacji, w tym programów ukierunkowanych na wyrównywanie szans oraz udziału Polski w międzynarodowych procesach na rzecz wzmocnienia praw dziecka do edukacji. 13) prawa dziecka do wolności • art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 1, art. 37 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczą- cych dzieci polskich zatrzymanych przez zagraniczne organy ścigania 247 i dzieci cudzoziemskich umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. W 2025 r. do Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych wpły- nęły 983 sprawy, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu z latami poprzednimi. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 842 sprawy, a w 2023 r. – 452. Oznacza to wzrost o 17 proc. w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 117 proc.) względem 2023 r. WYKRES 35. Liczba spraw nowych w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 452 842 983 0 200 400 600 800 1 000 1 200 202320242025 +17% +117% Łącznie w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 roku prowadzonych było 1 429 spraw (983 sprawy nowe oraz 446 kontynuowanych z lat ubiegłych). W 2024 r. prowadzonych było natomiast łącznie 1 040 spraw (odpowied- nio, 842 i 198), a w 2023 r. – 664. Liczba spraw prowadzonych przez Zespół w 2025 r. w stosunku do 2024 r. wzrosła o 37 proc., a w stosunku do 2023 r. podwoiła się (wzrost o 115 proc.). 248 WYKRES 36. Liczba spraw ogółem w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 664 1 040 1 429 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 202320242025 +115% +37% 9.1 Główne obszary działalności Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych obejmuje swoją właści- wością sprawy dotyczące sytuacji dzieci polskich przebywających za granicą, dzieci cudzoziemskich przebywających w Polsce oraz dzieci polskich, któ- rych rodzic jest cudzoziemcem. Ponadto Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych zajmuje się działaniami związanymi z wdrażaniem i przestrzeganiem przez Polskę norm prawa międzynarodowego oraz prawa Unii Europejskiej, a także monito- rowaniem realizacji zaleceń międzynarodowych gremiów w zakresie praw dziecka. Kolejnym obszarem, w którym zespół wspiera Rzecznika, jest współpraca i kontakty na arenie międzynarodowej. W obszarze właściwości zespołu mieszczą się dodatkowo sprawy dotyczące ochrony konstytucyjnych praw dziecka. Ważnym obszarem działań zespołu jest koordynacja współpracy Rzecznika w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). Ten podmiot zrzesza 43 instytucje 249 z 34 krajów Rady Europy, z czego 22 to kraje Unii Europejskiej. Europejska Sieć Rzeczników Praw Dziecka podejmuje działania na rzecz umieszczenia praw dziecka w centrum działań, prawodawstwa i polityki organów Unii Europejskiej, a także władz krajowych państw członkowskich, oraz koncen- truje się na promowaniu uczestnictwa dzieci i młodzieży w procesach decy- zyjnych na szczeblach krajowych i międzynarodowych. Po tym, jak we wrześniu 2024 r. Zgromadzenie Ogólne ENOC ponownie przyznało instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce pełne członkostwo w organizacji, zespół wznowił swoją aktywność w zakresie współdziała- nia w pracy rzeczniczej ENOC. Zrzeszając instytucje ochrony praw dziecka, ENOC tworzy mapę kluczowych wyzwań stojących przed poszczególny- mi państwami członkowskimi ENOC, które składają się na aktualny obraz przestrzegania praw dziecka w naszym regionie świata. Współdziałanie w ramach stowarzyszenia koncentruje się na rozpoznawaniu obszarów wymagających interwencji, projektowaniu możliwych rozwiązań i planowaniu działań wspólnych w ramach ENOC oraz działań rzeczniczych poszczegól- nych instytucji krajowych. Siłą ENOC jest stała, bieżąca współpraca oparta o roboczą komunikację między instytucjami, wymianę doświadczeń, praktyk i rozwiązań służących wzmacnianiu zabezpieczenia praw dziecka. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych reprezentuje ponadto RPD w kontaktach z licznymi organizacjami pozarządowymi działający- mi w obszarze ochrony praw dziecka. Należy tu wymienić w szczególności współpracę z organizacjami zajmującymi się wspieraniem dzieci cudzoziem- skich z doświadczeniem uchodźczym czy też dzieci ze środowisk mniejszo- ściowych. UNICEF, Save the Children, Fundacja W Stronę Dialogu, Lekarze bez granic – to zaledwie kilka wśród wielu innych organizacji środowiska obywatelskiego, z którymi Rzecznik zawiera sojusz dla wzmocnienia ochrony praw dzieci. Zadania podejmowane przez Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. dotyczyły przede wszystkim następujących obszarów: 1) Sytuacja dzieci, obywateli polskich, przebywających za granicą a) interwencje w sprawach dzieci odebranych lub objętych nadzorem przez zagraniczne służby socjalne – wsparcie w zakresie weryfikacji sytuacji dziecka, uregulowania kontaktów lub przejęcia opieki przez rodzinę biologiczną, b) wsparcie dzieci przebywających za granicą w zakresie pomocy w trudnej sytuacji życiowej, c) interwencje w sprawach dotyczących dyskryminacji dzieci polskich prze- bywających za granicą, WYKRES 36. Liczba spraw ogółem w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 664 1 040 1 429 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 202320242025 +115% +37% 9.1 Główne obszary działalności Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych obejmuje swoją właści- wością sprawy dotyczące sytuacji dzieci polskich przebywających za granicą, dzieci cudzoziemskich przebywających w Polsce oraz dzieci polskich, któ- rych rodzic jest cudzoziemcem. Ponadto Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych zajmuje się działaniami związanymi z wdrażaniem i przestrzeganiem przez Polskę norm prawa międzynarodowego oraz prawa Unii Europejskiej, a także monito- rowaniem realizacji zaleceń międzynarodowych gremiów w zakresie praw dziecka. Kolejnym obszarem, w którym zespół wspiera Rzecznika, jest współpraca i kontakty na arenie międzynarodowej. W obszarze właściwości zespołu mieszczą się dodatkowo sprawy dotyczące ochrony konstytucyjnych praw dziecka. Ważnym obszarem działań zespołu jest koordynacja współpracy Rzecznika w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). Ten podmiot zrzesza 43 instytucje 250 d) interwencje w sprawach dzieci objętych nadzorem zagranicznych służb socjalnych, zabranych przez rodziców do Polski, e) interwencje dotyczące przypadków zatrzymania dziecka polskiego przez zagraniczne organy ścigania. Ze względu na zakres kompetencji ustawowych Rzecznik nie ma bezpośred- nich środków prawnych umożliwiających podjęcie interwencji lub uzyskiwa- nie informacji od instytucji zagranicznych. Niezależnie od tego RPD kieruje wystąpienia i zapytania do właściwych instytucji zagranicznych, zwracając się o wyjaśnienia w sprawach dotyczących dzieci – obywateli polskich. W przypadku otrzymania zgłoszenia dotyczącego możliwego naruszenia praw dziecka – obywatela Polski przebywającego poza granicami Polski, Rzecznik korzysta z wypracowanej ścieżki współpracy z Departamentem Konsularnym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Departamentem Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości – w szczególności w zakresie zwery- fikowania sytuacji dziecka i zabezpieczenia jego najlepszego interesu, również w zakresie koordynacji wsparcia udzielanego rodzicom lub opiekunom dziec- ka. W części spraw – szczególnie tam, gdzie mandat polskich organów jest wyczerpany – Rzecznik zwraca się do swoich odpowiedników w innych krajach celem poszukiwania dalszych możliwych rozwiązań. 2) Sprawy o charakterze transgranicznym a) wsparcie w zakresie dochodzenia alimentów w sprawach transgranicznych, b) wsparcie w sprawach opiekuńczych związanych z kontaktami transgra- nicznymi dziecka z członkami rodziny biologicznej oraz w sytuacji braku porozumienia między rodzicami. Biorąc pod uwagę kompetencje ustawowe Rzecznika ograniczone do działa- nia na terytorium Polski wobec zgłoszeń w sprawach o charakterze transgra- nicznym, w których konieczne jest zapewnienie ochrony praw dziecka, udziela on wsparcia m.in. w zakresie dochodzenia alimentów, w szczególności poprzez informowanie o dostępnych instrumentach prawnych i instytucjach właści- wych do prowadzenia spraw w innych państwach. W części spraw RPD ana- lizuje akta postępowań prowadzonych przez polskie sądy, weryfikując dalsze możliwości działania na rzecz dziecka – wierzyciela alimentacyjnego. Rzecznik podejmuje także działania w sytuacji braku porozumienia między rodzicami, w tym w sprawach dotyczących wykonywania władzy rodziciel- skiej i związanych z kontaktami transgranicznymi dziecka z członkami rodziny biologicznej. Ponadto promuje polubowne metody rozwiązywania sporów poprzez informowanie o standardach ochrony praw dziecka, możliwościach skorzystania z mediacji oraz dostępnych środkach prawnych służących 251 zabezpieczeniu dobra dziecka. Rzecznik akcentuje znaczenie mediacji w sprawach dotyczących ustalania miejsca pobytu dziecka, harmonogramu kontaktów i budowy relacji dziecka z członkami rodziny, podkreślając rolę mediacji w minimalizowaniu negatywnego wpływu na dziecko braku poro- zumienia między rodzicami oraz wzmocnieniu wykonalności wypracowanych rozwiązań. 3) Wsparcie przebywających w Polsce dzieci mających obywatel- stwo polskie będących dziećmi cudzoziemców oraz wsparcie dzieci cudzoziemskich a) ochrona praw dzieci przekraczających granicę (w tym w sposób nieure- gulowany) i wyrażających wolę ubiegania się o ochronę międzynarodową, b) ochrona praw dzieci cudzoziemskich bez opieki umieszczonych w pieczy zastępczej, c) ochrona praw dzieci umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców, d) ochrona praw dzieci ukraińskich przebywających w ukraińskiej pieczy zastępczej na terytorium Polski, e) ochrona praw dzieci cudzoziemskich, w tym obywateli Ukrainy, w zakresie dostępu do polskiego systemu edukacji i zabezpieczenia społecznego, f) ochrona praw dzieci mających obywatelstwo polskie będących dziećmi cudzoziemców w zakresie dostępu do polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, g) ochrona praw dzieci cudzoziemskich, wobec których wydano decyzje o zobowiązaniu do powrotu, co istotnie naruszałoby prawa dziecka, h) sprawy dotyczące łączenia rodzin, i) wsparcie cudzoziemskich dzieci porzuconych lub osieroconych, j) interwencje w sprawach dotyczących dyskryminacji dzieci cudzoziemskich, k) interwencje w sprawach przedłużających się postępowań pobytowych. Rzecznik podejmuje działania na rzecz przestrzegania praw dzieci z doświad- czeniem migracji i uchodźstwa. Interweniuje przed właściwymi organami, bierze udział w postępowaniach sądowych i administracyjnych, bada spra- wy na miejscu oraz przedstawia organom władzy publicznej opinie i wnioski 252 dotyczące zidentyfikowanych problemów systemowych, w tym zwracając się o podjęcie działań legislacyjnych. 4) Sprawy związane z ochroną praw gwarantowanych przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, prawo Unii Europejskiej oraz akty prawa mię- dzynarodowego, w tym w szczególności Konwencję o prawach dziecka Rzecznik dokonuje przeglądu obowiązujących i projektowanych przepisów prawa krajowego, pod kątem ich zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencją o prawach dziecka oraz innymi międzynarodowymi ure- gulowaniami i standardami. W przypadku ujawnienia naruszeń zwraca się do właściwych organów władzy publicznej o wprowadzenie koniecznych zmian. 5) Współpraca międzynarodowa na rzecz ochrony praw dziecka a) członkostwo w Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC – współpraca polegająca na wymianie praktyk, doświadczeń, informacji, udziale w spotkaniach i konferencjach, formułowaniu oficjalnych stano- wisk organizacji, b) udział w międzynarodowych konferencjach, spotkaniach i warsztatach poświęconych ochronie praw dziecka, c) współpraca z międzynarodowymi organizacjami oraz organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz ochrony praw dziecka. 6) Badanie spraw na miejscu W 2025 r. przedstawiciele Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych przeprowadzili wizytacje nakierowane na ochronę praw dzieci przekraczających granicę państwową i ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Dotyczyło to następujących placówek: 1) otwarty ośrodek dla cudzoziemców w Łukowie, 2) otwarty ośrodek dla cudzoziemców w Bezwoli, 3) otwarty ośrodek dla cudzoziemców w Białej Podlaskiej, 4) placówka Straży Granicznej w Terespolu, 5) placówka Straży Granicznej w Białowieży, 6) Komenda Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w Białymstoku, 7) strzeżony ośrodek dla cudzoziemców w Lesznowoli. 253 Ponadto przedstawiciele Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych badali sprawy na miejscu nakierowane na ochronę praw dzieci ukraińskich przebywających w jednostkach systemu oświaty. 9.2 Wystąpienia generalne – Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 1) Wystąpienie generalne do Komendanta Stołecznego Policji w spra- wie procedury działania w przypadkach zidentyfikowania żebractwa dzieci W zainteresowaniu Rzecznika leży problem wykorzystywania dzieci do żebractwa, stanowiący wyzwanie, które wymaga skutecznych i zdecydo- wanych działań międzyinstytucjonalnych. Problem był podejmowany przez Rzecznika w aspekcie generalnym. 3 stycznia 2025 r. do Komendanta Stołecznego Policji Rzecznik Praw Dziecka skierował wystąpienie generalne 251 , w którym zwrócił się o przekazanie informacji w zakresie procedur działania w przypadkach zidentyfikowania żebractwa dzieci, liczb, charakteru i rezultatów interwencji podjętych przez podległe służby. W odpowiedzi 252 z 27 stycznia 2025 r. Komendant Stołeczny Policji przeka- zał dane liczbowe oraz podkreślił, że temat ten stanowi jeden z kluczowych obszarów działań stołecznej Policji. Wskazał, że w celu ograniczenia zjawi- ska żebractwa, w szczególności z wykorzystaniem dzieci, funkcjonariusze garnizonu stołecznego Policji systematycznie kontrolują miejsca, w których proceder ten jest szczególnie nasilony, prowadzą rozpoznanie dotyczące żebractwa, inicjują współpracę z instytucjami państwowymi i samorządo- wymi, podejmują czynności prawne wobec osób naruszających przepisy prawa oraz kierują wnioski do sądów rodzinnych o wszczęcie postępowania opiekuńczego. 251 ZSM.420.92.2024. 252 PR-734/138/25. 254 2) Wystąpienie generalne do Ministra Spraw Zagranicznych w sprawie przyjęcia dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który prawnie chroniłby prawo do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska W wystąpieniu generalnym 253 z 17 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Spraw Zagranicznych w sprawie przyjęcia dodatkowego protoko- łu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który zagwarantuje prawo do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska. Rzecznik wskazał, że przyjęcie dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności będzie stanowić sta- nowczą odpowiedź na kryzys środowiskowy, wypełniając lukę w katalogu praw człowieka podlegających ochronie na poziomie europejskim, prowa- dząc do ujednolicenia i wzmocnienia polityki klimatycznej opartej na odpo- wiedzialności za dzieci i kolejne pokolenia. W odpowiedzi 254 z 14 maja 2025 r. Minister Spraw Zagranicznych poinfor- mował, że prace nad przyjęciem nowego instrumentu prawnego w zakresie praw człowieka i środowiska naturalnego toczą się w ramach Rady Europy od kilku lat. W listopadzie 2024 r. przyjęto analizę potrzeb i możliwości stwo- rzenia nowego instrumentu prawnego w zakresie praw człowieka i środo- wiska naturalnego, która przekazana została do dalszych prac na forum Komitetu Ministrów Rady Europy. Ponadto decyzją podjętą podczas 134. sesji Komitetu Ministrów Rady Europy zobowiązano państwa członkowskie do intensyfikacji działań na rzecz pełnej implementacji Rekomendacji Komitetu Ministrów nr CM/Rec (2022)20 dotyczącej praw człowieka i ochrony śro- dowiska, a w przypadku Polski istotne w tej kwestii jest stanowisko Ministra Klimatu i Środowiska. Minister Spraw Zagranicznych wskazał, że obecnie wśród państw członkow- skich Rady Europy brak jest zgody zarówno co do formy, jak i charakteru praw- nego przyszłego rozwiązania. W związku z tym ewentualna decyzja w sprawie przyjęcia konkretnego instrumentu wymagać będzie dalszych prac. 2 czerwca 2025 r. Rzecznik skierował wystąpienie generalne 255 do Ministra Klimatu i Środowiska z prośbą o przekazanie stanowiska oraz informacji o planowanych działaniach resortu. W piśmie 256 z 20 sierpnia 2025 r. Minister Klimatu i Środowiska poinformował, że ostateczne stanowisko resortu uzależnione jest od wyniku toczącej się 253 ZSM.420.40.2025. 254 DPT.733.6.2024/14. 255 ZSM.420.40.2025. 256 DOP-ZM.076.18.2025. 255 obecnie na forum Rady Europy dyskusji na temat ewentualnego instrumen- tu prawnomiędzynarodowego, który uznawałby prawo do czystego i zrów- noważonego środowiska jako prawo człowieka. 3) Wystąpienie generalne do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Edukacji, Ministra Zdrowia, Ministra Klimatu i Środowiska, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Sprawiedliwości w sprawie wdrożenia zaleceń z raportu Koalicji Organizacji Pozarządowych monitorujących wdroże- nie Konwencji o prawach dziecka 10 maja 2025 r. Rzecznik skierował wystąpienie generalne 257 do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Edukacji, Ministra Zdrowia, Ministra Klimatu i Środowiska, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Sprawiedliwości. Zwrócił się w nim o przedstawienie stanowisk odnoszących się do raportu 258 przygotowane- go przez Koalicję Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie w Polsce Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik poprosił także o przeka- zanie informacji na temat działań ukierunkowanych na realizację zaleceń wydanych przez Komitet Praw Dziecka. W odpowiedzi 259 z 11 lipca 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poruszył kwestię nowych uprawnień Policji nakierowanych na przeciwdziałanie i reagowanie na zjawisko przemocy domowej. Ponadto zwrócił uwagę na rolę i funkcjonowanie Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC) w podejmowaniu działań w sytuacji zagroże- nia dzieci – także w ramach współpracy z Biurem Rzecznika Praw Dziecka, Naukową i Akademicką Siecią Komputerową (NASK) – Państwowym Instytutem Badawczym oraz wieloma organizacjami pozarządowymi. Minister wskazał także, że odnosząc się do rekomendacji Komitetu dotyczą- cej przeciwdziałania wyzyskiwaniu dzieci w prostytucji i pornografii, w dniu 15 lutego 2024 r. weszły w życie przepisy prawa zmieniające ustawę z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle sek- sualnym i ochrony małoletnich 260 . Obowiązujące przepisy prawa dotyczą wszystkich instytucji i organizacji mających kontakt z dziećmi i wymagają przestrzegania standardów ochrony dzieci. Powyższe odnosi się również do hoteli, co jest postrzegane jako kamień milowy w zakresie ochrony przed seksualnym wykorzystywaniem dzieci. Kolejną aktywnością resortu są również szeroko zakrojone działania dotyczące wzmocnienia ochrony przed przestępstwem handlu ludźmi. 257 ZSM.420.45.2025. 258 Zalecenia Komitetu Praw Dziecka ONZ dla Polski. Ocena realizacji i rekomendacje dla władz: https://brpd.gov.pl/wp-content/ uploads/2025/05/Zalecenia-Komitetu-Praw-Dziecka-ONZ-dla-Polski.pdf, dostęp: 13.03.2026 r. 259 BMP.0791.4.2025. 260 Dz.U. z 2016 r. poz. 862. 256 Minister Edukacji pismem 261 z 16 lipca 2025 r. wskazał, że obowiązkowym zadaniem szkół i placówek oświatowych jest godne oraz równe traktowanie wszystkich dzieci i uczniów bez względu na ich płeć. Realizowane są działa- nia, dotyczące także zakresu podstawy programowej, kształtujące postawy uczniów oparte na tolerancji i wzajemnym szacunku. Wskazano także, że szkoły i placówki polskiego systemu oświaty przestrzegają praw człowieka i wspomagają wychowawczą rolę rodziny, a jeżeli zaistnieje sytuacja nie- stosownego zachowania, przemocy, agresji, dyskryminacji, bez względu na przyczynę, obowiązkiem poszczególnych osób odpowiedzialnych za edu- kację i wychowanie jest właściwa reakcja oraz zaprogramowanie procesu naprawczego. Minister Klimatu i Środowiska w odpowiedzi 262 z 28 lipca 2025 r. podniósł uczestnictwo w unijnym systemie tworzenia krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu – dokumenty te przedstawiają wkłady krajowe do realizacji celów klimatyczno-energetycznych UE oraz realizacji Porozumienia pary- skiego ONZ. Ponadto Polska jest w trakcie końcowego etapu przyjmowania kompleksowej strategii energetyczno-klimatycznej w postaci Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 r. z perspektywą do 2040 r. Dokument wyznacza kierunki transformacji i niezbędne działania mające zapewnić ambitną kontrybucję do realizacji celów unijnych i Porozumienia paryskiego. Wskazano także, że Ministerstwo zainicjowało nową formę dialogu z młodzieżowymi organizacjami klimatycznymi. Pierwsze spotkanie odbyło się w czerwcu 2024 r. Kolejne wydarzenie miało miejsce we wrześniu 2025 r.: Konferencja „Młodzi dla klimatu – klimat dla młodych”. Minister Sprawiedliwości w piśmie 263 z 19 sierpnia 2025 r. wskazał, że resort sprawiedliwości jako współodpowiedzialny za zapewnienie ochrony praw dziecka podejmuje działania mające na celu bardziej skuteczną egze- kucję tych praw zarówno w wymiarze legislacyjnym, jak i praktycznym. Obejmuje to m.in. wzmacnianie mechanizmów ochrony dzieci przed prze- mocą, usprawnianie procedur sądowych z udziałem dzieci, podnoszenie kompetencji zawodowych osób pracujących z dziećmi oraz promowanie standardów przyjaznego wymiaru sprawiedliwości. Minister wspomniał też o realizacji rekomendacji dotyczącej prowadzenia systemowych szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości w zakresie postępowania z udziałem dziecka, w tym dotyczących realizacji prawa dziecka do bycia wysłuchanym. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie 264 z 21 sierpnia 2025 r. powołał się na dostępne opracowania cykliczne, zawierające informacje w zakresie takich kwestii, jak ubóstwo dzieci, aktywność zawodowa rodziców małych dzieci, urodzenia i dzietność, opieka nad dziećmi w wieku do lat 3, 261 DWP-WWO.4017.162.2025. 262 BM-WK.055.8.2025. 263 DSRiN.070.12.2025. 264 DWM.II.7501.28.2025. 257 wspieranie rodziny i system pieczy zastępczej. Do kwestii przemocy wobec dzieci Minister odniósł się, wskazując, że zgodnie z ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 265 matki z małoletnimi dziećmi oraz kobiety w ciąży doznające przemocy domowej lub znajdujące się w innej sytuacji kryzyso- wej mogą, w ramach interwencji kryzysowej, znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Do domów tych mogą być również przyjmowani ojcowie z małoletnimi dziećmi albo inne osoby sprawujące opiekę prawną nad dziećmi. Wśród pozostałych dzia- łań resortu wymienione zostało m.in. wdrożenie w roku 2025 Centralnego Rejestru Pieczy Zastępczej. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi ze strony Prezesa Rady Ministrów i Ministra Zdrowia na wystąpienie generalne z 10 maja 2025 r. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zgłoszonych przez Polskę deklaracji końcowych do Konwencji o prawach dziecka W wystąpieniu generalnym 266 z 27 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z postulatem wycofania dekla- racji końcowych Polski, które weszły w życie wraz z Konwencją o prawach dziecka przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. W uzasadnieniu stanowiska Rzecznik Praw Dziecka wskazał m.in., że upływ ponad 30 lat od chwili związania się przez Polskę Konwencją o prawach dziecka, a co za tym idzie, zmiany społeczne i pokoleniowe, które nastąpiły w tym okresie, wymuszają ponowną analizę pod kątem zasadności utrzyma- nia deklaracji końcowych do Konwencji. Ponadto, zdaniem RPD, wycofanie deklaracji stanowić będzie ważny krok w kierunku wzmocnienia ochrony praw dzieci w Polsce oraz dostosowania krajowej legislacji do międzynaro- dowych zobowiązań. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 27 lipca 2025 r. Wobec braku odpowiedzi RPD skierował ponownie wystąpienie generalne w dniu 28 września 2025 r. 5) Wspólne wystąpienie generalne do Prezesa Rady Ministrów w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochro- ny międzynarodowej We wspólnym wystąpieniu generalnym 267 z 5 sierpnia 2025 r. Rzecznik ora z Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosili do Prezesa Rady Ministrów uwagi 265 Dz.U. z 2004 r. nr 64 poz. 593. 266 ZSM.420.26.2025. 267 ZSM.422.8.2025. 258 dotyczące przepisów rozporządzenia w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W pierwszej kolejności Rzecznicy wskazali na niejasności w zakresie okre- ślenia ram „granicy państwowej”. Zdaniem Rzeczników ustawodawca – wprowadzając do ustawy podstawę prawną do wydania rozporządze- nia ograniczającego prawo do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej – nie określił, na jakim terytorium to prawo może zostać ograniczone. Co więcej, także samo rozporządzenie nie zawiera precyzyjne- go określenia terytorialnego zakresu obowiązywania ograniczenia, co nale- ży uznać za szczególnie problematyczne. Zwłaszcza, że ustawa o ochronie granicy państwowej posługuje się również takimi pojęciami, jak „pas drogi granicznej”, „strefa nadgraniczna” – odnoszącymi się do konkretnie wyzna- czonych obszarów. Ponadto z treści rozporządzenia oraz praktyki stosowania go przez Straż Graniczną wynika, że czasowe ograniczenie prawa do ubiegania się o ochro- nę międzynarodową obowiązuje także na funkcjonującym, drogowym przej- ściu granicznym. Zdaniem Rzeczników taka interpretacja budzi wątpliwości co do jej zgodności zarówno z celem ustawodawcy, jak i konstytucyjnymi i międzynarodowymi gwarancjami ochrony praw człowieka, w tym praw dziecka. W wystąpieniu generalnym wskazano także, że w przepisach brakuje okre- ślonej procedury oceny przynależności danej osoby do tzw. grupy wrażliwej. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od Straży Granicznej funkcjonariusze stosują specjalny wewnętrzny formularz, który wypełniają z cudzoziemcem po wyrażeniu przez niego woli złożenia wniosku o udzielenie ochrony mię- dzynarodowej. Choć tę wewnętrzną inicjatywę Straży Granicznej można uznać za zjawisko pozytywne, to bez wątpienia taka procedura powinna być uregulowana w przepisach. Formularz i wynik jego wypełnienia warunku- ją możliwość skorzystania przez cudzoziemca z konstytucyjnego prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium Polski. Rzecznicy wskazali także na brak ujęcia w katalogu wyjątków dzieci przekra- czających granicę państwową w towarzystwie opiekuna. W odpowiedzi 268 z 6 sierpnia 2025 r. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów prze- kazała uwagi według właściwości do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem 269 z 28 sierp- nia 2025 r. wskazało, że działania podejmowane przez służby białoru- skie w ramach instrumentalizacji nadal stanowią poważne zagrożenie dla 268 BPRM.5237.3.32.2025. 269 BMP.0790.1.4.2025. 259 bezpieczeństwa państwa, dlatego wprowadzone ograniczenie jest niezbęd- ne do zapobieżenia przedmiotowemu zagrożeniu. Ponadto organy Straży Granicznej realizują zadania z poszanowaniem prawa krajowego i międzyna- rodowego, w tym regulacji dotyczących ochrony cudzoziemców należących do grup szczególnie wrażliwych oraz dzieci. Resort poinformował także, że prowadzi bieżący monitoring sytuacji na granicy oraz ocenia zasadność utrzymywania wprowadzonych środków. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, przebywają- cych w Polsce bez opieki w systemie pieczy zastępczej W wystąpieniu generalnym 270 z 28 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o przedstawienie informacji dotyczącej planowanych zmian legislacyjnych uwzględniających szczególną sytuację dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, przebywających w Polsce bez opieki. Pismem 271 z 18 września 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że trudności w umieszczeniu dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa bez opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych wyni- kają z ogólnej problematyki niedoboru miejsc w pieczy zastępczej. Wobec tego Ministerstwo przygotowało projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Minister wskazał także, że jednym z głównych założeń projektu nowelizacji ustawy jest zwiększenie licz- by miejsc w pieczy zastępczej oraz zapobieganie sytuacjom oczekiwania potrzebujących dzieci, w tym dzieci cudzoziemskich, na umieszczenie w pie- czy. Planowane zmiany nie obejmują rozwiązań szczególnie przeznaczonych dla dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa przebywających w Polsce bez opieki, jednak przygotowana nowelizacja zapewni wzmocnione wsparcie również dla dzieci cudzoziemskich umieszczonych w pieczy zastępczej. Resort rodziny stoi na stanowisku, że dzieci cudzoziemskie bez opieki znaj- dujące się na terenie Polski powinny mieć zapewnioną należytą opiekę oraz bezpieczeństwo w ramach ogólnej pieczy zastępczej – w szczególności rodzinnej. 7) Wystąpienie generalne do Wicemarszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, przebywających w Polsce bez opieki W wystąpieniu generalnym 272 z 28 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Wicemarszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w związku z jego 270 ZSM.420.52.2025. 271 DD-I.55.150.31.2025. 272 ZSM.420.52.2025. 260 dotychczasowym zaangażowaniem na rzecz wsparcia dzieci cudzoziem- skich oraz inicjatywą utworzenia wyspecjalizowanej placówki opiekuńczo- -wychowawczej, przygotowanej do sprawowania opieki i wspierania dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w sposób uwzględniający ich szczególną sytuację. Rzecznik zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji w zakresie stanu realizacji projektu utworzenia wyspecjalizowanej placówki. W odpowiedzi z 4 września 2025 r. Wicemarszałek Senatu wskazał sugero- wane działanie w postaci zwrócenia się do podmiotów, które miały w pla- nach utworzenie opisanej wyżej specjalistycznej placówki interwencyjnej Fundacji Dialog z Białegostoku, współpracującej z Urzędem Miejskim w Białymstoku, Podlaskim Urzędem Wojewódzkim oraz Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ratyfikacji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie procedury składania zawiadomień do Komitetu Praw Dziecka ONZ Rzecznik od początku swojej kadencji podejmuje starania na rzecz ratyfika- cji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Protokół umożliwia składanie skarg na naruszenie praw dzieci do Komitetu Praw Dziecka ONZ w przypadku, gdy krajowe środki ochrony zawiodą. Polska pod- pisała Protokół w 2013 r., jednak do tej pory go nie ratyfikowała. W wystąpieniu generalnym 273 z 26 marca 2024 r. RPD zaapelował do Prezesa Rady Ministrów o pilne podjęcie działań na rzecz ratyfikacji przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik pod- kreślił, że ratyfikacja tego dokumentu podniosłaby standard ochrony praw dziecka w Polsce, realizując rekomendacje Komitetu Praw Dziecka ONZ. Prezes Rady Ministrów przekazał powyższe wystąpienie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako organu właściwego do przedłożenia Radzie Ministrów wniosku o ratyfikację. Biorąc to pod uwagę, Rzecznik wystąpieniem generalnym 274 z 29 maja 2024 r. zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o prze- kazanie stanowiska w zakresie potrzeb włączenia do krajowego porządku prawnego III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziec- ka. Z uzyskanych informacji wynikało, że Minister zwrócił się o opinię do Ministra Edukacji, Ministra Zdrowia, Ministra Obrony Narodowej, Ministra Klimatu i Środowiska, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Sprawiedliwości. 273 ZSM.422.3.2024. 274 ZSM.422.3.2024. 261 Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na wystąpienie generalne z 29 maja 2024 r. W związku z tym wystąpieniem generalnym 275 z 31 sierpnia 2025 r. Rzecznik ponownie zwrócił się do resortu o podjęcie pilnych działań w celu jak najszybszej ratyfika- cji przez Rzeczpospolitą Polską III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik przedstawił argumentację na rzecz ratyfikacji, powołując się na opinie międzynarodowych ekspertów, w tym Specjalnej Przedstawicielki Sekretarza Generalnego ONZ ds. Przemocy Wobec Dzieci, dr Najat Maalla M’jid, z którą Rzecznik Praw Dziecka spotkał się w styczniu 2025 r., czy głos środowisk pozarządowych, które od dawna apelują o wdrożenie III Protokołu do polskiego systemu prawnego. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 sierpnia 2025 r. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące korzy- stania przez dzieci z nieodpłatnych punktów pomocy prawnej Rzecznik Praw Dziecka wystąpieniem generalnym 276 z 24 października 2024 r. przekazał Ministrowi Sprawiedliwości swoje stanowisko dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Rzecznik zaapelował o wprowadzenie rozwiązań, które doprecyzują, że udzielanie bezpłatnych porad prawnych jest niezależne od zdolności do czynności prawnych odbior- cy, a tym samym może przysługiwać także dzieciom. Następnie, 30 kwietnia 2025 r., RPD zwrócił się 277 do Członków Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z prośbą o wniesienie poprawek do przedłożonego projektu ustawy, uwzględniając stanowisko Rzecznika wyrażone w piśmie skierowanym do Ministra Sprawiedliwości. Pismem 278 z 29 czerwca 2025 r. Rzecznik podtrzymał zgłoszoną na etapie opiniowania uwagę dotyczącą konieczności doprecyzowania, że z systemu nieodpłatnej pomocy prawnej mogą korzystać również osoby mające ogra- niczoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci. Rzecznik wskazał, że proponowana zmiana chroni fundamentalne prawa jednostki, w tym prawo dziecka do równego traktowania i dostępu do informacji prawnej oraz aktywnego uczestniczenia w sprawach jego dotyczących. 275 ZSM.422.3.2024. 276 ZPR.400.37.2024. 277 ZSM.400.3.2025. 278 ZSM.400.3.2025. 262 W piśmie 279 z 3 lipca 2025 r. resort sprawiedliwości poinformował, że w zakre- sie korzystania z systemu nieodpłatnej pomocy, osoby w wieku 13–18 lat mogą skorzystać samodzielnie z wsparcia w ramach systemu w sprawach życia codziennego, a w poważniejszych sprawach konieczne będzie uczest- nictwo przedstawiciela ustawowego. Ministerstwo Sprawiedliwości poinfor- mowało także, że w celu upowszechnienia informacji o dostępności nieod- płatnej pomocy dla młodzieży resort opracował broszurę informacyjną pt. „Młodzież w Systemie Nieodpłatnej Pomocy”. Wystąpieniem generalnym 280 z 12 lipca 2025 r. skierowanym do zastęp- cy Dyrektora Departamentu Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w Ministerstwie Sprawiedliwości Rzecznik wskazał, że podtrzymuje poprzed- nio wyrażone stanowisko, zgodnie z którym prawo osób mających ograni- czoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci powyżej 13. roku życia, do samodzielnego korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej powinno zostać wprost i jednoznacznie zapisane w ustawie. Pismem 281 z 15 lipca 2025 r. Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że w najbliższym czasie nie planuje przygotowywania kolejnego projektu nowelizacji ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy praw- nej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, który mógłby uwzględnić taką zmianę. Wynika to z tego, że w ocenie Ministra Sprawiedliwości obecny system nieodpłatnej pomocy funkcjonuje niepra- widłowo – dlatego resort przygotował koncepcję nowego modelu świad- czenia nieodpłatnej pomocy. Obecnie trwają ostatnie prace koncepcyjne poprzedzające decyzję o ostatecznym kształcie projektu nowej ustawy. Zapewniono, iż filarem nowej konstrukcji jest koncepcja powszechnego dostępu do informacji prawnej, która obejmie również osoby posiadają- ce ograniczoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci powyżej 13. roku życia. W wystąpieniu generalnym 282 z 11 sierpnia 2025 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik zwrócił się z prośbą o podjęcie działań mających na celu zapewnienie jednolitej praktyki w zakresie udzielania pomocy oso- bom mającym ograniczoną zdolność do czynności prawnych, poprzez prze- kazanie wszystkim punktom nieodpłatnej pomocy prawnej jednoznacznych wytycznych, w których w sposób klarowny zostanie wskazane uprawnienie do samodzielnego korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej przez osoby posiadające ograniczoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci powyżej 13. roku życia. 279 DFN-IV.6900.69.2025. 280 ZSM.400.3.2025. 281 DFN-IV.6900.69.2025. 282 ZSM.400.3.2025. 263 W odpowiedzi 283 z 3 października 2025 roku Minister Sprawiedliwości wska- zał, że stanowisko zaprezentowane w piśmie z dnia 3 lipca 2025 r. jest wciąż aktualne, w szczególności, jeśli chodzi o broszurę informacyjną pt. „Młodzież w Systemie Nieodpłatnej Pomocy”. Ministerstwo poinformowało także, że zgodnie z wystąpieniem Rzecznika Praw Dziecka, broszura informacyjna zostanie również przekazana do wszystkich Wojewodów, w celu jej dalszej dystrybucji na terenach podległych im powiatów, w których organizowane są punkty nieodpłatnej pomocy. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące wsparcia w nauce dzieci cudzoziemskich objętych polskim systemem edukacji W wystąpieniu generalnym 284 z 21 września 2025 r. skierowanym do Ministra Edukacji Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę wyrównania szans eduka- cyjnych dzieci cudzoziemskich, w szczególności uczniów pochodzących z Ukrainy, których znaczna liczba pobiera naukę w Polsce. Rzecznik zwrócił się o udzielenie informacji dotyczących realizacji art. 165 ust. 7–11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe 285 . Wskazane przepisy gwarantu- ją wsparcie w zakresie nauki języka polskiego, organizację zajęć wyrównaw- czych i pomoc asystenta międzykulturowego. Dzięki tej pomocy dzieci, które nie znają jeszcze wystarczająco języka polskiego, mogą uzyskać lepsze wyniki w nauce, a także ułatwiony zostanie przepływ informacji między rodziną dziecka a środowiskiem szkolnym. Rzecznik poprosił w szczególności o poinformowanie, czy wsparcie realizo- wane jest we wszystkich wymagających tego jednostkach systemu oświaty, oraz o przekazanie oceny resortu dotyczącej wpływu realizacji wymienio- nych wyżej przepisów na sytuację dzieci cudzoziemskich w polskim systemie edukacji. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 21 września 2025 r. 11) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dostępu do świadczeń dla dzieci z udzieloną zgodą na pobyt ze względów humanitarnych W wystąpieniu generalnym 286 z 27 września 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił uwagę na lukę w obo- wiązujących przepisach regulujących wsparcie dla dzieci cudzoziemców przebywających w Polsce. Wskazał, że obecne regulacje w zakresie wspar- cia rodziny, pomocy społecznej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego 283 DFN-IV.6900.111.2025. 284 ZSM.420.58.2025. 285 Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 z późn. zm. 286 ZSM.401.1.2025. 264 dostępnych dla dzieci cudzoziemskich nie uwzględniają dzieci, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Zdaniem RPD nie- zbędne jest wprowadzenie stosownych zmian legislacyjnych. Rzecznik postulował, aby art. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej obejmował swoim zakresem dzieci przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zgody na pobyt ze względów huma- nitarnych, zapewniając im dostęp do form pomocy przewidzianych w tej ustawie. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie 287 z 29 października 2025 r. wskazał, że zróżnicowanie w zakresie uprawnień socjalnych przypi- sanych do poszczególnych kategorii pobytowych cudzoziemców wynika z odmiennych funkcji przyznawanego tytułu pobytowego. Resort rodziny podkreślił, że w odniesieniu do cudzoziemców objętych ochroną publiczno- prawną, uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej przysługuje w naj- szerszym zakresie uchodźcom. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 288 określa, że celem tej pomocy jest wspieranie procesu integracji osób, które przybyły do Polski w wyniku naruszenia praw człowieka w kraju pochodzenia. Odmiennie sytuacja wygląda w przypadku cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany. Ich prawo do świadczeń ogranicza się do schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania, a także świadczenia pieniężnego, w tym zasiłku celo- wego i specjalnego zasiłku celowego. Rzecznik zdecydowanie nie podziela stanowiska resortu i będzie podejmo- wał dalsze działania w przedmiotowej sprawie. 12) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dostępu do świadczeń dla dzieci z rodzin polsko-cudzoziemskich W wystąpieniu generalnym 289 z 28 września 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę zapewnienia pełnej i skutecznej ochrony praw dzieci będących obywate- lami Rzeczypospolitej Polskiej, których jeden z rodziców nie ma polskiego obywatelstwa. Wystąpienie dotyczyło przede wszystkim problemów kręgu osób uprawnio- nych do otrzymywania świadczeń rodzinnych i wychowawczych. Trudności te szczególnie uwidaczniają się w sprawach dotyczących rodzin o miesza- nym statusie obywatelskim, w których dziecko ma obywatelstwo polskie, natomiast wnioskujący o świadczenie rodzic – obywatelstwo innego kraju. 287 DD-V.55.110.2025. 288 Dz. U. z 2025 r. poz. 1214. 289 ZSM.422.9.2025. 265 Problematyczna staje się sytuacja, gdy drugi rodzic, będący obywatelem polskim, nie może wystąpić z wnioskiem z uwagi na okoliczności losowe, jak śmierć czy porzucenie rodziny. Rzecznik zwrócił się do Ministra o analizę obecnych przepisów pod kątem zapewnienia pełnej ochrony praw wszyst- kich dzieci posiadających obywatelstwo polskie – niezależnie od statusu pobytowego ich rodziców oraz o ewentualne podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do usunięcia istniejących barier systemowych. Pismem 290 z 20 października 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekazał wystąpienie Rzecznika Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazując jednocześnie, że najwłaściwszym kierunkiem działania będzie przyznanie rodzicom niebędącym obywatelami polskimi, odpowiedniego tytułu pobytowego na terytorium Polski, aby w ten sposób umożliwić im pobieranie świadczeń. Pismem 291 z 3 listopada 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji udzielił odpowiedzi Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w któ- rej wskazał, że przyznanie cudzoziemcowi określonego tytułu pobytowego może nastąpić jedynie w drodze decyzji administracyjnej i jest uzależnione od spełniania przez wnioskodawcę określonych przesłanek materialnopraw- nych oraz zaistnienia określonych okoliczności faktycznych. Ponadto nie wydaje się zasadne przyznawanie cudzoziemcom konkretnego, nieprzewi- dzianego zakresem obowiązującej regulacji tytułu pobytowego wyłącznie ze względu na potrzebę umożliwienia im pobierania poszczególnych świadczeń społecznych. W ocenie Ministra realizacja słusznych postulatów RPD powin- na odbyć się za pośrednictwem właściwego w tej sprawie prawa material- nego dotyczącego świadczeń społecznych. Rzecznik będzie podejmował dalsze działania w tym zakresie. 13) Wystąpienie generalne do Komendanta Stołecznego Policji w sprawie przeciwdziałania wykorzystywaniu dzieci do żebractwa Z uwagi na otrzymane zgłoszenie wskazujące na problem wykorzystywania dzieci do żebractwa w jednym z bardziej uczęszczanych rejonów Warszawy, Rzecznik zwrócił się z wystąpieniem generalnym 292 z 3 listopada 2025 r. do Komendanta Stołecznego Policji o podjęcie działań nakierowanych na ochronę dzieci zagrożonych zjawiskiem żebractwa. W odpowiedzi 293 z 27 listopada 2025 r. Komendant Stołeczny Policji poinfor- mował, iż zjawisko wykorzystywania dzieci do żebractwa pozostaje jednym z priorytetowych obszarów działań stołecznej Policji. W ramach podjętych 290 DSR-IV.070.67.2025. 291 DSMiM-WKPM.0749.64.2025. 292 ZSM.441.637.2025. 293 PR-9282/8576/2025. 266 działań funkcjonariusze systematycznie prowadzą kontrole prewencyj- ne, zwracają szczególną uwagę na przypadki mogące świadczyć o wyko- rzystywaniu dzieci do żebractwa oraz na stan psychofizyczny tych dzieci, współpracują z właściwymi służbami społecznymi i instytucjami miejskimi w zakresie ochrony praw dziecka, realizują działania profilaktyczne, w tym spotkania dotyczące problematyki handlu ludźmi. Komendant wskazał, że funkcjonariusze podejmują działania w celu zapewnienia dzieciom jak naj- lepszej ochrony, a problematyka wykorzystywania dzieci do żebractwa pozo- staje w jego szczególnym zainteresowaniu. Rzecznik Praw Dziecka podejmuje działania systemowe w zakresie zwalcza- nia omawianego zjawiska w ramach swojego mandatu zakreślonego ustawą z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka 294 . Jako jedno z nich należy wymienić udział w pracach Zespołu do spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. 14) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące media- cji transgranicznych w sprawach rodzinnych W wystąpieniu generalnym 295 z 22 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o rozważenie dalszych działań nakierowanych na wzmocnienie roli mediacji w transgranicznych sprawach rodzinnych. Jako możliwe kierunki działania wskazano m.in. dalsze podwyższanie poziomu przygotowania sędziów orzekających, współdziałanie profesjonalnych uczestników postępowania – sędziów, pełnomocników stron, a także media- torów oraz rozważenie wprowadzenia obowiązkowej sesji informacyjnej z udziałem profesjonalnych mediatorów. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 22 listopada 2025 r. 9.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych, jego współpracy 294 Dz. U. z 2023 r. poz. 292. 295 ZSM.420.85.2025. 267 z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każ- dym przypadku Rzecznik zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak również – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Interwencja w jednostce systemu oświaty – placówce zapewniającej opiekę uczniom ukraińskim w okresie pobierania nauki w Polsce Problem: Do Rzecznika Praw Dziecka wpłynęło wiele zgłoszeń wskazujących na konflikt między kierownictwem placówki a opiekunem tymczasowym dzieci, obywateli Ukrainy, przebywających w placówce oświatowej. Złożony i eskalujący konflikt wpływał negatywnie na dobro dzieci. Brak porozumienia i współpracy dorosłych powodowały napięcia, blokadę w integracji młodzieży oraz problemy związane z brakiem zapewnienia asystencji kulturowej dzieciom z Ukrainy i opieką nad dziećmi podczas pobytu w placówce. Część zarzutów wobec opiekuna dzieci dotyczyła warunków lokalowych, m.in. w zakresie stanu technicznego pomieszczeń i stanu umeblowania pokoi mieszkalnych. Co zrobiliśmy: Przedstawiciele RPD przeprowadzili wizytację placówki, pod- czas której poprowadzili rozmowy z dziećmi, kierownictwem, wychowawca- mi, opiekunem tymczasowym dzieci, a także przedstawicielami właściwego ośrodka pomocy społecznej sprawującego nadzór nad opiekunem tymcza- sowym. Po zakończonej kontroli dokonano analizy zgromadzonego materia- łu, a następnie sporządzono raport wraz z zaleceniami dla zaangażowanych podmiotów. Następnie RPD przekazał swoje wnioski i zalecenia kierownictwu placówki, opiekunowi tymczasowemu dzieci, a także właściwym: staroście powiato- wemu, kuratorowi oświaty oraz dyrektorowi ośrodka pomocy społecznej. Efekt: W odpowiedzi na działania Rzecznika właściwa rada powiatu wskazała, że stanowisko RPD wraz z wnioskami z przeprowadzonej wizytacji posłużą do wypracowania nowych rozwiązań i podjęcia działań mających na celu dobro wychowanków i ich prawidłowe funkcjonowanie w placówce. Ponadto w tym konkretnym przypadku rada powiatu podjęła uchwałę o przeorganizowaniu placówki, w tym o zmianie na stanowisku osoby zarządzającej jednostką. Z informacji uzyskanych przez Rzecznika wynika, że po dokonanej reorga- nizacji konflikt pomiędzy kierownictwem a opiekunem dzieci wygasł, co 268 pozwoliło na rozwiązanie kwestii związanych z zabezpieczeniem bieżących potrzeb opiekuńczych dzieci, w tym zapewnienie asystencji międzykulturo- wej i zapewnienie opieki wychowawcy przygotowanego do pracy z dziećmi cudzoziemskimi. Ponadto wymieniono umeblowanie pokoi mieszkalnych na nowe, a ogólna poprawa atmosfery wpłynęła korzystnie na integrację dzieci z pozostałą młodzieżą w placówce. Sprawa dotycząca ochrony praw polskiego dziecka przebywającego za granicą Problem: Rzecznik otrzymał zgłoszenie dotyczące sytuacji dziecka zamiesz- kałego wraz z matką za granicą. Zarówno dziecko, jak i matka to obywatele polscy. Zgłoszenie pochodziło od osoby bliskiej, która podczas wizyty zaob- serwowała nieprawidłowości w opiece nad dzieckiem. Co zrobiliśmy: Z uwagi na ograniczenie terytorialne ustawowego manda- tu Rzecznika nie jest możliwe kierowanie skutecznych zapytań i interwencji do podmiotów zagranicznych. Wobec tego ograniczenia RPD wypraco- wał ścieżkę współpracy z Departamentem Konsularnym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Departamentem Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości jako organu centralnego – w szczególno- ści w zakresie weryfikowania sytuacji dziecka oraz poszukiwania rozwiązań celem zabezpieczenia najlepszego interesu dziecka. W opisanym przypadku Rzecznik zwrócił się zarówno do polskich służb konsularnych, jak i Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań w zakresie kompetencji ustawowych tych organów celem weryfikacji sytuacji dziecka. Efekt: Z informacji uzyskanych przez Rzecznika wynika, że rzeczywiście zagraniczne organy podejmowały czynności sprawdzające na podstawie zgłoszeń obywatelskich dotyczących funkcjonowania rodziny. W konse- kwencji ustalono, że sytuacja dziecka jest zabezpieczona – nie znaleziono oznak jego zaniedbywania. Sprawa dotycząca zabezpieczenia sytuacji dzieci ukraińskich przebywających w instytucjonalnej pieczy ukraińskiej na terenie RP Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie, w którym instytucje ukraińskie zwróciły się o wsparcie w procesie zmiany opiekuna prawnego dla dzieci ukraińskich przebywających w instytucjonalnej pieczy ukraińskiej na tere- nie Polski. Z informacji przekazanych RPD wynikało, że zmiana opiekuna 269 prawnego podyktowana jest tym, że wobec dotychczasowych opiekunów wszczęto w Polsce postępowanie karne z powodu stosowania przemocy wobec podopiecznych. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działania w celu uzyskania pełnej informacji na temat sytuacji dzieci. Reakcja dzieci na przybycie opiekuna, którego znały jeszcze z Ukrainy, wskazała na to, że również z jego strony dzieci doznały wcześniej złego traktowania i przemocy. Pracownicy polskich służb socjal- nych podjęli działania celem zabezpieczenia sytuacji dzieci. Rzecznik moni- torował postępowania prowadzone przez prokuraturę oraz sytuację dzieci. Efekt: W konsekwencji działań podjętych przez pracowników polskich służb socjalnych, Rzecznika Praw Dziecka i polskich organów ścigania, sytu- acja dzieci została zabezpieczona poprzez umieszczenie dzieci pod opieką nowych opiekunów. Sprawa dotycząca funkcjonowania świetlicy romskiej Problem: Do Rzecznika zwrócili się rodzice dzieci uczęszczających do świe- tlicy, która od wielu lat była ważnym miejscem wsparcia edukacyjnego, kulturowego i społecznego dla dzieci pochodzących ze środowiska mniej- szości romskiej w regionie. W swym zgłoszeniu obywatele wyrazili obawę, że z uwagi na wycofanie się podmiotu prowadzącego placówkę dalsze funkcjo- nowanie świetlicy okaże się niemożliwe. Co zrobiliśmy: Mając na uwadze znaczenie świetlicy, która ma nie tylko istotny wymiar edukacyjny, lecz również społeczny, gdyż sprzyja budowa- niu relacji, integracji oraz poczucia przynależności wśród najmłodszych oraz zapewnia im bezpieczne i wspierające środowisko, Rzecznik zwrócił się do podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie placówki z prośbą o kontynu- owanie jej działalności. Efekt: Działalność świetlicy została przedłużona, zapewniając kontynuację, stabilnego i wartościowego wsparcia. Sprawa dotycząca przewlekłości postępowania o wydanie pozwolenia na pobyt na terenie Polski Problem: Do Rzecznika zwrócili się cudzoziemcy – rodzice dziecka – z prośbą o wsparcie z powodu przedłużającego się postępowania o wydanie zezwo- lenia na pobyt czasowy dla dziecka. W toku prowadzonej sprawy okazało 270 się, że przedłużają się również postępowania dotyczące rodziców dziecka. Długie oczekiwanie wydania decyzji pobytowych negatywnie wpływały na sytuację rodziny, powodując między innymi problemy z podjęciem zatrud- nienia przez rodziców czy uzyskaniem dostępu do świadczeń społecznych. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął interwencję zarówno w sprawie postępowa- nia pobytowego dotyczącego dziecka, jak i rodziców – występował sześcio- krotnie do urzędu wojewódzkiego prowadzącego postępowania, zwracając się o sprawne rozpoznanie wniosków. Efekt: Od chwili zgłoszenia sprawy Rzecznikowi Praw Dziecka do momentu uzyskania pozytywnych decyzji pobytowych przez rodzinę minęły ponad 2 lata. Finalnie, dziecko zyskało stabilne warunki pobytowe na terenie Polski. 10. Działalność w obszarze ochrony przed przemocą, złym traktowaniem i wyzyskiem 272 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności poprzez Zespół Prawa Karnego, podej- mował wiele działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do ochrony przed przemocą, okrucieństwem i wyzyskiem • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o znęcanie się fizyczne i psychiczne nad dzieckiem, przemoc ekonomiczną, naruszenie nietykalności cielesnej dziecka, znieważenie dziec- ka oraz narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. 2) prawa dziecka do ochrony przed wyzyskiem seksualnym • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 34 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o wykorzystanie seksualne dziecka poniżej 15. roku życia, gwałt na dziecku, utrwalanie i rozpowszechnianie nagiego wizerunku oraz udostępnianie nagiego wizerunku dziecka za pomocą internetu. 3) prawa dziecka do życia • art. 38, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 6 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o zabójstwo, nieumyślne spowodowanie śmierci, dzieciobój- stwo, jak również doprowadzenie do samobójstwa dziecka. 4) prawa dziecka do wychowania w rodzinie i kontaktów z rodzicami • art. 9 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o utrudnianie kontaktów z rodzicem odbywającym karę pozbawienia wolności lub przebywającym w areszcie śledczym. 5) prawa dziecka do ochrony przed torturowaniem, poniżającym trakto- waniem lub karaniem • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 37 Konwencji o prawach dziecka. 273 Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o naruszenie nietykalności cielesnej dziecka, znieważenie dziecka, nieprawidłowości w procedurze zatrzymania nieletnich oraz niepra- widłowości w procedurze zatrzymania osób podejrzewanych lub zatrzyma- nych w obecności dziecka. 6) prawa do ochrony dziecka podejrzanego, oskarżonego lub uznanego winnym pogwałcenia prawa karnego • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 40 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy naruszeń praw osób osadzonych w areszcie śledczym, nie- prawidłowości przy zatrzymaniu lub czynnościach procesowych z udziałem nieletnich. W ramach wskazanych obszarów w 2025 r. Rzecznik prowadził działania w szczególności przez Zespół Prawa Karnego, który zajmował się w głównej mierze sprawami indywidualnymi dotyczącymi przestępczości na szkodę dzieci. Do najczęstszych kategorii spraw wpływających do Zespołu Prawa Karnego należała przemoc domowa, w tym przestępstwa znęcania się fizycznego i psychicznego nad dziećmi oraz przypadki wykorzystania sek- sualnego dzieci poniżej 15. roku życia. Działania podejmowano głównie na skutek zgłoszeń obywateli, w tym jednego lub obojga rodziców oraz osób trzecich, takich jak sąsiedzi czy nauczyciele, którzy zauważyli niepokojące sygnały świadczące o krzywdzeniu dziecka. Rzecznik interweniował również z urzędu, na podstawie informacji zgłasza- nych m.in. przez dzieci za pośrednictwem Dziecięcego Telefonu Zaufania RPD, przekazywanych przez Komendę Główną Policji oraz pochodzących z doniesień medialnych. Sprawy zgłaszane Rzecznikowi znajdują się obec- nie na różnych etapach postępowania karnego – od przekazania informacji organom ścigania, przez odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania, aż po etap sądowy oraz postępowanie przed Sądem Najwyższym. Ponadto w przypadku uzyskania informacji o możliwości popełnienia przestępstwa, RPD składał zawiadomienie do właściwych organów. W ramach prowadzonych spraw indywidualnych Rzecznik analizował akta prokuratorskie i sądowe oraz oceniał prawidłowość decyzji podejmowanych przez organy państwowe. W przypadku stwierdzenia naruszeń RPD wniosko- wał o objęcie postępowania nadzorem zwierzchnim, a w razie prawomoc- nych wyroków mógł złożyć kasację lub skargę nadzwyczajną. Rzecznik prowadził również sprawy systemowe, w ramach których opiniował akty prawne, uczestniczył w konferencjach, spotkaniach i szkoleniach oraz brał udział w pracach zespołów, komisji i grup roboczych. 274 WYKRES 38. Liczba spraw ogółem prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 601 2 311 3 390 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 202320242025 +112% +47% W 2025 r. złożono 298 zawiadomień o możliwości popełnienia prze- stępstwa, w tym 220 dotyczących znieważenia dzieci w internecie. Inne sprawy dotyczyły głównie stosowania przemocy zarówno fizycznej, jak i psychicznej w stosunku do dzieci. To uprawnienie Rzecznika wynika wprost z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, który wska- zuje, że Rzecznik może żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa oraz art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, który nakłada obowiązek złoże- nia zawiadomienia na instytucje, które dowiedziały się w związku ze swoją działalnością o przestępstwie ściganym z urzędu. Zawiadomienia były kierowane do prokuratur rejonowych na terenie całego kraju. Złożono 54 zażalenia na postanowienia o odmowie wszczęcia postę- powania lub postanowienia o umorzeniu postępowania. Rzecznik Praw Dziecka zgodnie z art. 306 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka ma uprawnienie do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczę- cia lub umorzeniu postępowania w przypadku, gdy jest instytucją zawia- damiającą o możliwości popełnienia przestępstwa. Zażalenia były składa- ne do sądów właściwych za pośrednictwem prokuratora prowadzącego sprawę. W 92 przypadkach złożono wnioski o nadzór zwierzchni do prokuratu- ry wyższego rzędu. Uprawnienie to wynika z § 73 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r., Regulaminu wewnętrz- nego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz art. 10a ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Sprawy, w których interweniował Rzecznik, dotyczyły głównie zgłaszanej przemocy wobec Do Zespołu Prawa Karnego od 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 1 648 spraw. W roku ubiegłym, w tym samym okresie, było ich 1 792. Oznacza to, że w 2025 r., w porównaniu z rokiem 2024, nastąpił spadek liczby spraw o 8 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba spraw wynosiła 1 058, co pokazuje, żemimo zmniejszenia wpływu w stosunku do 2024 r., liczba spraw w 2025 r. pozostaje wyższa o 56 proc. niż dwa lata wcześniej. WYKRES 37. Liczba spraw nowych prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 058 1 792 1 648 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +56% -8% Łącznie w Zespole Prawa Karnego w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 3 390 spraw (1 648 spraw nowych oraz 1 742 spra- wy kontynuowane z lat ubiegłych). W 2024 r. łączna liczba spraw prowadzonych przez zespół wynosiła 2 311, a w roku 2023 – 1 601 spraw. Oznacza to wzrost o 47 proc. w roku 2025 w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 112 proc.) w sto- sunku do roku 2023. 275 WYKRES 38. Liczba spraw ogółem prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 601 2 311 3 390 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 202320242025 +112% +47% W 2025 r. złożono 298 zawiadomień o możliwości popełnienia prze- stępstwa, w tym 220 dotyczących znieważenia dzieci w internecie. Inne sprawy dotyczyły głównie stosowania przemocy zarówno fizycznej, jak i psychicznej w stosunku do dzieci. To uprawnienie Rzecznika wynika wprost z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, który wska- zuje, że Rzecznik może żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa oraz art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, który nakłada obowiązek złoże- nia zawiadomienia na instytucje, które dowiedziały się w związku ze swoją działalnością o przestępstwie ściganym z urzędu. Zawiadomienia były kierowane do prokuratur rejonowych na terenie całego kraju. Złożono 54 zażalenia na postanowienia o odmowie wszczęcia postę- powania lub postanowienia o umorzeniu postępowania. Rzecznik Praw Dziecka zgodnie z art. 306 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka ma uprawnienie do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczę- cia lub umorzeniu postępowania w przypadku, gdy jest instytucją zawia- damiającą o możliwości popełnienia przestępstwa. Zażalenia były składa- ne do sądów właściwych za pośrednictwem prokuratora prowadzącego sprawę. W 92 przypadkach złożono wnioski o nadzór zwierzchni do prokuratu- ry wyższego rzędu. Uprawnienie to wynika z § 73 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r., Regulaminu wewnętrz- nego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz art. 10a ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Sprawy, w których interweniował Rzecznik, dotyczyły głównie zgłaszanej przemocy wobec Do Zespołu Prawa Karnego od 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 1 648 spraw. W roku ubiegłym, w tym samym okresie, było ich 1 792. Oznacza to, że w 2025 r., w porównaniu z rokiem 2024, nastąpił spadek liczby spraw o 8 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba spraw wynosiła 1 058, co pokazuje, żemimo zmniejszenia wpływu w stosunku do 2024 r., liczba spraw w 2025 r. pozostaje wyższa o 56 proc. niż dwa lata wcześniej. WYKRES 37. Liczba spraw nowych prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 058 1 792 1 648 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +56% -8% Łącznie w Zespole Prawa Karnego w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 3 390 spraw (1 648 spraw nowych oraz 1 742 spra- wy kontynuowane z lat ubiegłych). W 2024 r. łączna liczba spraw prowadzonych przez zespół wynosiła 2 311, a w roku 2023 – 1 601 spraw. Oznacza to wzrost o 47 proc. w roku 2025 w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 112 proc.) w sto- sunku do roku 2023. 276 dzieci. W większości były to sprawy, które w ocenie RPD zostały umorzo- ne przedwcześnie, nie wyczerpując możliwości dowodowych. Przedstawiciele RPD uczestniczyli w 77 rozprawach, które odbyły się sta- cjonarnie na terenie całego kraju. W 31 sprawach złożono pisemne sta- nowiska do toczących się postępowań, w których Rzecznik wyraził swoje zdanie na temat ochrony praw dziecka w postępowaniu. Uprawnienie do zajmowania stanowisk w sprawach wynika z art. 11 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Zgodnie z nim Rzecznik przedstawia właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz uspraw- nienia trybu załatwiania spraw w tym zakresie. Rzecznik w stanowiskach ustnych na rozprawie i pisemnych wnioskował o adekwatny wymiar kary w stosunku do zarzucanych czynów oraz o orzeczenie środków karnych. W czasie trwania postępowań w swoich stanowiskach Rzecznik zwracał również uwagę na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Ponadto uczestniczył w postępowaniach dotyczących śmierci dzieci, sto- sowania przemocy fizycznej i psychicznej wobec dzieci oraz wykorzysty- wania seksualnego dzieci. Były to sprawy, w których obecność Rzecznika i zajęcie przez niego stanowiska miały kluczowe znaczenie dla ochrony praw dziecka w postępowaniu. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka złożył 10 kasacji z zakresu spraw karnych oraz 1 skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego. Uprawnienie do złożenia kasacji przez RPD wynika z art. 521 § 2 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. W sprawach Rzecznik Praw Dziecka wskazywał na rażące naruszenia prawa materialnego oraz procesowego. Sprawy, w których wniesiono kasacje, dotyczyły przede wszystkim przestępstw związanych z przemocą wobec dzieci, niealimen- tacji oraz zabójstwa. Jedna sprawa została oddalona przez Sąd Najwyższy jako bezzasadna, pozostałe pozostają w toku. Uprawnienie do złożenia skargi nadzwyczajnej wynika z art. 89 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Skarga dotyczyła błędnej oceny stanu faktycznego sprawy, w której doszło w ocenie Rzecznika do wykorzystania seksualnego dzieci. Sprawa nie została jeszcze rozpoznana. 277 10.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Karnego w 2025 r. Kategorie spraw prowadzonych przez Rzecznika w ramach Zespołu Prawa Karnego: 1) Przemoc domowa wobec dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące przemocy domowej wobec dzieci obejmowały w szczególności: znęcanie się, czyli przemoc fizyczną i psychiczną, zaniedbanie i przemoc ekonomiczną – zwykle współwystępują- ce z przemocą fizyczną i psychiczną (art. 207 § 1 i 1a Kodeksu karnego), naru- szenie nietykalności cielesnej skutkujące lekkim lub średnim uszczerbkiem na zdrowiu (art. 157 § 1 i 2 Kodeksu karnego) i znieważenie (art. 216 § 1 Kodeksu karnego). Sprawy te dotyczyły głównie przemocy jednego z rodziców wobec dziecka lub dzieci. W większości były to czyny powtarzające się i długotrwałe, kwali- fikowane jako znęcanie się. Zdarzały się także pojedyncze incydenty klasyfi- kowane jako uszkodzenie ciała. Aktywność Rzecznika obejmowała informowanie organów ścigania o podej- rzeniu stosowania przemocy wobec dzieci i kierowanie wniosków do orga- nów wyższego rzędu w prokuraturze o dokonanie nadzoru zwierzchniego w przypadku odmowy wszczęcia postępowania, umorzenia postępowania bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego lub w przypadku dostrzeżenia nieprawidłowości w toczącym się postępowaniu przygotowawczym. W toczących się postępowaniach sądowych RPD składał natomiast stanowiska w sprawie. Ponadto RPD kierował kasacje do Sądu Najwyższego. Zwracał też uwagę na nieodpowiednią reprezentację dzieci w przypadku, gdy żaden z rodziców nie może podejmować działań w imieniu dziecka, poprzez kierowanie opinii do właściwych organów w przedmiocie wyznaczenia reprezentanta dziecka. Rzecznik podkreślał, że w przypadku przemocy, reakcja instytucji powinna być stanowcza i zorientowana na ochronę dziecka. Dodatkowo współdzia- łał z organami władzy publicznej i organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązań legislacyjnych dotyczących ochrony dzieci przed przemocą. 2) Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące przestępstw przeciwko wol- ności seksualnej wobec dzieci obejmowały: wykorzystanie seksualne dziecka poniżej 15. roku życia (art. 200 § 1–4 Kodeksu karnego), gwałt na dziecku (art. 278 197 § 4 Kodeksu karnego), utrwalanie i rozpowszechnianie nagiego wizerunku dziecka (art. 191a § 1 Kodeksu karnego). Rzecznik zwracał szczególną uwagę na warunki przesłuchania dzieci pokrzywdzonych, które muszą być bezpieczne i nie powinny powodować wtórnej wiktymizacji dziecka. Ponadto kompleksowo analizował sprawy dotyczące dzieci, biorąc pod uwagę zarówno ocenę przebiegu postępowa- nia sądowego, jak i adekwatność wymiaru kary i konieczność zastosowania środków karnych. W prowadzonych analizach RPD zwrócił uwagę na kluczo- wą rolę opinii sądowo-psychologicznych, które stanowią jedno z najważniej- szych źródeł dowodowych. Rzecznik kierował wnioski o zwierzchni nadzór w sprawach, w których wyda- no postanowienie o umorzeniu lub odmowie wszczęcia postępowania oraz w których nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowe- go. W toczących się postępowaniach sądowych składał natomiast stanowi- ska w sprawie. Aktywność RPD obejmowała: informowanie organów ścigania o podejrzeniu wykorzystania seksualnego dziecka, monitorowanie i analizę spraw indywi- dualnych dotyczących wykorzystania seksualnego dziecka, współdziałanie z organami władzy publicznej i organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązań legislacyjnych, dotyczących ochrony dzieci przed wykorzystaniem seksualnym. 3) Śmierć dzieci Sprawy prowadzone przez RPD dotyczące śmierci dzieci obejmowały: zabój- stwo lub usiłowanie zabójstwa (art. 148 § 1 i 2 Kodeksu karnego), nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 Kodeksu karnego) oraz dzieciobójstwo (art. 149 Kodeksu karnego). Przestępstwa te dotyczyły w dużej części dzieci do 3. roku życia. Rzecznik zwracał uwagę na wysokość kary, która powinna być współmierna do zarzu- canych lub przypisanych czynów. W przypadku toczącego się postępowania podkreślał natomiast kwestie zastosowania środków zapobiegawczych, które uniemożliwiają podejrzanemu lub oskarżonemu manipulowanie mate- riałem dowodowym w tych sprawach. 4) Narażenie na niebezpieczeństwo dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące narażenia na niebezpieczeń- stwo utraty życia lub zdrowia (art. 160 § 1 i 2 Kodeksu karnego). Sprawy dotyczące rodziców, którzy – mimo ciążącego na nich obowiąz- ku – swoim zachowaniem lub zaniechaniem narazili dziecko na niebezpie- czeństwo. Są to głównie sytuacje, w których rodzic lub opiekun pozostawił 279 dziecko bez opieki na dłuższy czas, pomimo świadomości, że nie jest ono zdolne do zapewnienia sobie bezpieczeństwa. Interwencje podejmowano również w stosunku do nauczycieli i opiekunów w przedszkolach w związku z wypadkami w placówkach edukacyjnych. Rzecznik wskazywał, że narażenie dziecka na niebezpieczeństwo powinno spotkać się z odpowiednią reakcją prawnokarną, ponieważ czyny te charakteryzują się wysoką szkodliwością społeczną. 5) Naruszenie nietykalności cielesnej dziecka Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 Kodeksu karnego). Najczęściej dotyczyło nauczycieli naruszających nietykalność fizyczną uczniów poprzez szarpanie, popychanie lub uderzanie. Rzecznik podkreślał, że stosowanie siły w stosunku do dzieci jest niedopuszczalne i powinno spo- tykać się z odpowiednią reakcją prawnokarną. 6) Przekroczenie uprawnień przez funkcjonariusza w stosunku do dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza (art. 231 § 1 Kodeksu karnego), głównie podczas inter- wencji służb z udziałem dzieci. Rzecznik prosił o wyjaśnienia w przypadkach nieprzestrzegania procedury przez funkcjonariuszy publicznych oraz wskazywał na uchybienia przy pro- wadzeniu interwencji z udziałem dzieci. 7) Uporczywe nękanie Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące uporczywego nękania (stal- king, art. 190a § 1 Kodeksu karnego), głównie w kontekście działania jednego z rodziców. W wielu przypadkach zachowania te przybierały formę długotrwałego kon- taktowania się z dzieckiem wbrew jego woli lub naruszania jego prywatności. Takie działania mogły powodować u dziecka stres lub poczucie zagrożenia oraz zaburzać jego prawidłowy rozwój i codzienne funkcjonowanie. Rzecznik zwracał szczególną uwagę na potrzebę zapewnienia dziecku poczucia bezpieczeństwa. Podkreślał, że ochrona dziecka powinna być priorytetem dla wszystkich instytucji zaangażowanych w sprawę. Wskazywał również na konieczność podejmowania działań, które zapewnią dziecku sta- bilne i bezpieczne środowisko. 280 8) Niealimentacja Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące niealimentacji (art. 209 § 1 Kodeksu karnego) obejmujące przypadki niepłacenia alimentów na dziecko pomimo prawomocnego orzeczenia sądu. Rzecznik analizował, czy doszło do spełnienia przesłanek niealimentacji oraz wskazywał na możliwości prawne dochodzenia roszczeń. 9) Doprowadzenie do samobójstwa dziecka Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące doprowadzenia dziecka do samobójstwa (art. 151 Kodeksu karnego). W sprawach dotyczących samobójstw dzieci RPD analizował, czy doszło do udziału osób trzecich oraz czy ustalono przyczyny odebrania życia przez dziecko. 10) Utrudnianie kontaktów dzieci z rodzicami pozbawionymi wolności Rzecznik podkreślał, że dziecko ma prawo do kontaktu z rodzicem i powin- no mieć zapewnione do tego odpowiednie warunki. Ponadto RPD wspierał inicjatywy na rzecz poprawy warunków widzeń z udziałem dzieci. 11) Znieważenie, pomówienie oraz groźby karalne w stosunku do dziecka, kierowane przez internet Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczyły znieważenia (art. 216 Kodeksu karnego), pomówienia (art. 212 Kodeksu karnego) i kierowania gróźb karal- nych (art. 190 Kodeksu karnego). W 2025 r. Rzecznik otrzymał liczne sygnały dotyczące obrażania dzieci w internecie. Złożono 220 zawiadomień o możliwości popełnienia przestęp- stwa, w wyniku czego są prowadzone liczne postępowania. 281 10.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Karnego 1) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie ryzyka wprowadzenia po zmianie definicji gwałtu odpowiedzialności karnej młodych osób za kontakty seksualne między rówieśnikami 17 stycznia 2025 r. Rzecznik zwrócił się z wystąpieniem generalnym 296 do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o informacje dotyczące planowanej zmiany art. 197 § 4 Kodeksu karnego, która wiąże się z nową definicją gwałtu. Rzecznik wyraził obawę, że po zmianie tej definicji może dojść do sytuacji, w których młode osoby będą ponosić surową odpowiedzialność karną za kontakty seksualne z rówieśnikami. W swoim wystąpieniu Rzecznik wskazał, że problem może dotyczyć sytuacji, w których kontakty seksualne mają miejsce między osobami w podobnym wieku i o zbliżonym stopniu dojrzałości oraz nie mają charakteru wykorzy- stania jednej osoby przez drugą. W takich przypadkach zbyt restrykcyjne przepisy mogłyby prowadzić do surowej odpowiedzialności karnej mło- dych ludzi, mimo że relacje te nie mają charakteru przemocy czy przymusu. Dlatego kwestia ewentualnej zmiany przepisów jest szczególnie istotna. Prawo powinno z jednej strony skutecznie chronić dzieci i młodzież przed przemocą seksualną oraz nadużyciami, z drugiej strony jednak uwzględniać realia relacji między rówieśnikami i nie prowadzić do karania zachowań, które nie mają charakteru wykorzystania. Rzecznik przypomniał również o wcze- śniejszej poprawce zgłoszonej w trakcie procesu legislacyjnego dotyczące- go zmiany definicji gwałtu, która została odrzucona przez Senat. W związku z tym poprosił o przedstawienie planowanego kształtu zmian i terminu ich wprowadzenia. Rzecznik podkreślił także znaczenie odpowiedniego przygotowania osób stosujących prawo. Zwrócił uwagę na konieczność przeszkolenia sędziów, prokuratorów, policjantów i biegłych w zakresie nowych przepisów. Poprosił również o informacje na temat liczby przeprowadzonych szkoleń. Poruszona przez Rzecznika kwestia pokazuje, że ważne jest wyważenie mię- dzy skuteczną ochroną dzieci i młodzieży przed przestępstwami seksualny- mi a unikaniem penalizacji relacji między rówieśnikami. Ewentualne zmiany przepisów mogą mieć istotne znaczenie dla praktyki stosowania prawa i dla właściwej ochrony praw młodych osób. 296 ZPR.400.4.2024. 282 W odpowiedzi 297 z 19 maja 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że postulat RPD dotyczący zmiany definicji gwałtu w zakresie odpowiedzialno- ści karnej za kontakty seksualne między osobami o zbliżonym wieku został przekazany do Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, która nie zajęła jeszcze stanowiska w tej sprawie. Wskazano jednocześnie, że nowa definicja zgwał- cenia została wprowadzona ustawą z 28 czerwca 2024 r. 298 i obowiązuje od 13 lutego 2025 r., a jej uchwalenie i ogłoszenie nastąpiło już po przygoto- waniu wcześniejszych planów działań Ministerstwa i podległych instytucji. Dodatkowo przedstawiono listę przeprowadzonych szkoleń. 6 grudnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się z prośbą 299 o informację, czy zaplano- wane na 2025 r. szkolenia Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury doty- czące przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, w szcze- gólności na szkodę dzieci, zostały faktycznie przeprowadzone oraz czy odbyły się także inne szkolenia w tym zakresie. Minister Sprawiedliwości przekazał 300 23 grudnia 2025 r. listę przeprowadzo- nych i planowanych szkoleń. 2) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie ogło- szenia konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina W wystąpieniu generalnym 301 z 18 maja 2025 r. Rzecznik zaapelował do Ministra Sprawiedliwości o pilne ogłoszenie konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina. Zwrócił uwagę na rosnącą potrzebę zapewnienia systemowego wsparcia dzieciom pokrzywdzonym przestępstwami i na konieczność rozwijania instytucji, które zapewniają im kompleksową pomoc. Centra Pomocy Dzieciom funkcjonują już w kilkunastu miejscach w Polsce. Są to specjalistyczne placówki zapewniające dzieciom pokrzywdzonym przestępstwami kompleksową pomoc w jednym miejscu. W ramach ich działalności dzieci i ich opiekunowie mogą uzyskać wsparcie psychologicz- ne, pomoc medyczną, konsultacje prawne oraz wsparcie w trakcie postę- powania karnego. Ważnym elementem działania takich centrów jest także współpraca specjalistów z różnych dziedzin, dzięki której pomoc jest skoor- dynowana i dostosowana do potrzeb dziecka. Rzecznik odwołał się do opisanej w mediach sprawy Hanny, która doświad- czyła wykorzystania seksualnego i – mimo ujawnienia krzywdy – nie 297 DPK-I.053.2.2025. 298 Dz. U. z 2024 r. poz. 1228. 299 ZPR.400.4.2024. 300 DPK-I.053.2.2025. 301 ZPD.442.357.2023. 283 otrzymała skoordynowanej pomocy psychologicznej, medycznej ani praw- nej. Zdaniem Rzecznika sytuacja ta pokazuje, że w systemie wsparcia dla dzieci pokrzywdzonych przestępstwami wciąż występują poważne braki. Rzecznik podkreślił, że odpowiedzią na takie problemy mogą być Centra Pomocy Dzieciom. Utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina mogłoby znacząco poprawić dostęp do specjalistycznego wsparcia dla dzieci dotkniętych przestępstwami. W ocenie Rzecznika byłby to ważny krok w kierunku budowania systemu pomocy, który w sposób kompleksowy, skoordynowany i przyjazny odpowiada na potrzeby dzieci pokrzywdzonych przestępstwem. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 18 maja 2025 r. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie zapew- nienia stabilnego i systemowego wsparcia finansowego dla Centrów Pomocy Dzieciom na terenie całego kraju 2 lipca 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 302 zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z pilnym apelem o zapewnienie stabilnego, systemowe- go i długofalowego finansowania Centrów Pomocy Dzieciom z Funduszu Sprawiedliwości. Podkreślił, że placówki te, oparte na międzynarodowym modelu Barnahus, zapewniają kompleksową, specjalistyczną i przyjazną pomoc medyczną, psychologiczną, prawną i społeczną dzieciom pokrzyw- dzonym przestępstwem, zwłaszcza przemocą seksualną. Zapewnienie takiej pomocy jest obowiązkiem państwa, nie może zależeć od doraźnych źródeł finansowania i wymaga zarówno natychmiastowego zabezpieczenia środków dla już działających centrów, jak i opracowania dłu- goterminowej strategii ich rozwoju jako kluczowego elementu ochrony praw i dobra dziecka. 24 października 2025 r. RPD wystosował ponowne wystąpienie generalne do Ministerstwa Sprawiedliwości w przedmiotowej sprawie 303 . Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienia generalne z 2 lipca 2025 r. i 24 października 2025 r. 302 ZPK.420.16.2025. 303 ZPK.420.16.2025. 284 4) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpro- wadzenia zmian prawnych zakazujących produkcji, sprzedaży i rozpo- wszechniania przedmiotów, w tym lalek erotycznych, przedstawiają- cych wytworzony lub przetworzony wizerunek dziecka 25 sierpnia 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 304 do Ministra Sprawiedliwości zaapelował o nowelizację Kodeksu karnego. Rzecznik zapro- ponował wprowadzenie karalności produkcji, sprzedaży i rozpowszechniania przedmiotów przedstawiających wizerunek dziecka o charakterze seksualnym. Chodzi m.in. o takie produkty jak lalki erotyczne przedstawiające wytworzony lub przetworzony wizerunek dziecka. Zwrócił uwagę, że tego typu przedmio- ty są obecnie dostępne w obrocie, a obowiązujące przepisy nie przewidują odpowiedzialności karnej za ich wytwarzanie czy sprzedaż. Zdaniem RPD jest to poważny problem, ponieważ społeczna szkodliwość takich produktów jest bardzo duża. Rzecznik podkreślił, że może być ona porównywalna z innymi formami pornografii z udziałem wizerunku dzieci, które są już w Polsce prawnie zakazane, oraz że seksualizacja wizerunku dziec- ka utrwala zaburzone preferencje seksualne, obniża bariery moralne i narusza podstawowe normy etyczne oraz dobro dziecka. Ponadto podobne regulacje funkcjonują już m.in. w Niemczech i Danii, przy czym proponowana zmiana ma spełniać zasadę proporcjonalności. W piśmie 305 z 13 października 2025 r. Minister Sprawiedliwości wskazał, że obo- wiązujące przepisy Kodeksu karnego już przewidują możliwość penalizacji niektórych zachowań związanych z przedmiotami o charakterze seksualnym, w tym ich publicznej prezentacji lub wykorzystywania w sposób pornograficzny. Nie obejmują wprost obrotu lalkami stylizowanymi na dzieci, a wprowadzenie takiego zakazu budzi poważne wątpliwości konstytucyjne i aksjologiczne, przy czym ewentualne działania legislacyjne wymagałyby pogłębionych analiz. 5) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie uregu- lowania zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec dzieci przez funkcjonariuszy Służby Więziennej podczas odwiedzin u osadzonych członków rodziny w zakładach karnych 30 grudnia 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 306 do Ministra Sprawiedliwości zaapelował o pilną nowelizację ustawy o Służbie Więziennej 307 . Chodzi o jasne i szczegółowe uregulowanie w przepisach zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec dzieci przez funkcjona- riuszy Służby Więziennej podczas odwiedzin u osadzonych członków rodziny w zakładach karnych. 304 ZPK.442.137.2024. 305 DPK-I.053.17.2025. 306 ZPK.441.800.2025. 307 Dz.U. z 2010 r. nr 79 poz. 523. 285 Rzecznik wskazał, że trafiają do niego skargi dotyczące sposobu przeprowa- dzania takich kontroli. Z relacji wynika, że niektóre z nich naruszają godność dzieci i mogą być dla nich traumatycznym doświadczeniem. Problem dotyczy szczególnie tzw. kontroli intymnych, czyli bardzo dokładnego sprawdzania ciała dziecka, które bywa przeprowadzane bez wystarczającego uzasadnienia. Zdarza się także, że odbywa się to bez zgody dziecka lub jego opiekuna oraz bez jego obecności. Tymczasem tego rodzaju kontrola powinna być stosowa- na jedynie w wyjątkowych sytuacjach i jako ostateczny środek. Rzecznik podkreślił, że takie działania mogą powodować u dzieci poważne i długotrwałe skutki psychiczne. Wskazał również, że mogą one naruszać konstytucyjną godność człowieka i prawo dziecka do prywatności. Jego zdaniem obecne przepisy nie zapewniają dzieciom wystarczającej ochro- ny. Dlatego konieczne jest wprowadzenie jasnych i bardziej restrykcyjnych zasad dotyczących przeprowadzania kontroli osobistych wobec dzieci. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 30 grudnia 2025 r. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie repre- zentantów dziecka w postępowaniu karnym W wystąpieniu generalnym 308 z 31 grudnia 2025 r. do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik wskazał na poważny problem praktyki zbyt póź- nego wyznaczania reprezentantów małoletnich pokrzywdzonych w postę- powaniu karnym. Chodzi o osoby, które mają reprezentować dziecko i dbać o jego interesy w trakcie postępowania, wtedy, gdy rodzice nie mogą tego zrobić z powodu konfliktu interesów. Reprezentant małoletniego to wyznaczony przez sąd adwokat lub radca prawny, który działa w imieniu dziecka w postępowaniu karnym. Jego zadaniem jest ochrona praw dziecka, udział w czynnościach procesowych i dbanie o to, aby interesy dziecka były właściwie uwzględniane przez organy prowadzące sprawę. Rzecznik zaapelował do Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań, które zapewnią szybkie i skuteczne wyznaczanie reprezentantów dla dzie- ci. Powinno to następować już wtedy, gdy dziecko może zostać uznane za osobę pokrzywdzoną przestępstwem. Rzecznik wskazał, że w praktyce reprezentanci są często wyznaczani zbyt późno, szczególnie na etapie postę- powania przygotowawczego prowadzonego przez prokuraturę. Zdarza się, że dzieje się to dopiero tuż przed umorzeniem sprawy lub równocześnie z taką decyzją. W takiej sytuacji reprezentant nie ma już realnej możliwości działa- nia ani wpływu na przebieg postępowania. 308 ZPK.41.2.2025. 286 Zdaniem Rzecznika taka praktyka sprawia, że prawo dziecka do bycia wysłu- chanym i do rzetelnego postępowania staje się w dużej mierze pozorne. Rzecznik podkreślił również, że jest to sprzeczne z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka, w tym z Konwencją o prawach dziecka i standardami Rady Europy. Dzięki wprowadzeniu jednolitej praktyki dotyczącej wyznaczania reprezen- tanta możliwa będzie realna ochrona praw i interesów dziecka w toku postę- powania karnego. W odpowiedzi Ministra Sprawiedliwości 309 z 26 stycznia 2026 r. wskazano, że kwestia terminowego i skutecznego wyznaczania reprezentantów mało- letnich jest i będzie omawiana w ramach szkoleń organizowanych przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, także z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości. W 2025 r. przeprowadzono ok. siedmiu cykli szkoleń dla sędziów i prokuratorów dotyczących przemocy domowej, w których poru- szano również temat reprezentanta dziecka, a na 2026 r. zaplanowano spe- cjalistyczne szkolenie dla sędziów rodzinnych poświęcone czynnościom z udziałem osób poniżej 18. roku życia i ochronie ich interesów. Ponadto wystąpienie generalne zostało przekazane Prokuraturze Krajowej i sądom powszechnym w celu uwzględnienia zawartych w nim postulatów w prakty- ce ich działania. 7) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie ochrony danych osobowych dzieci w postępowaniach karnych W wystąpieniu generalnym 310 z 31 grudnia 2025 r. do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik alarmował, że pracownicy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości coraz częściej naruszają prawo dzieci do prywat- ności, ujawniając w przestrzeni publicznej i mediach dane pozwalające na ich identyfikację, co prowadzi do stygmatyzacji, mowy nienawiści i wtórnej wiktymizacji dzieci, czego przykładem była sprawa zaginionego dziecka objętego procedurą „Child Alert”. Rzecznik wskazał, że informacje te są przekazywane bez należytej weryfika- cji pod względem ochrony danych osobowych i skutków dla dziecka, nawet jeśli dotyczą jedynie wieku, szkoły czy relacji rodzinnych. W związku z tym RPD zaapelował do Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań edukacyj- nych i nadzorczych wobec organów ścigania oraz o wprowadzenie jasnych wytycznych dotyczących anonimizacji danych dzieci we wszystkich komuni- katach i dokumentach publicznych dotyczących postępowań karnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 grudnia 2025 r. 309 DSRiN-VI.053.1.2026. 310 ZPK.401.4.2025. 287 8) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpro- wadzenia przepisów zapewniających ochronę dzieci w wieku od 15. roku życia przed otrzymywaniem treści seksualnych w Internecie Rzecznik w wystąpieniu generalnym 311 z 31 grudnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z postulatem pilnych prac legislacyjnych nad doprecyzowaniem przepisów Kodeksu karnego dotyczących przestępstw seksualnych wobec dzieci, wskazując na istotną lukę prawną w ochronie dzieci w wieku 15–18 lat przed przemocą seksualną w Internecie, w szcze- gólności przed przesyłaniem im treści pornograficznych za pośrednictwem komunikatorów internetowych. Rzecznik podkreślił, że obecne regulacje nie pozwalają skutecznie ścigać takich zachowań. Zachowania takie są niedopuszczalne na mocy Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości 312 , a także dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1385 313 , która nakłada na państwa obowiązek penalizacji niechcianych treści o charakterze seksualnym przesyłanych elektronicznie. Rzecznik zaakcentował, że dzieckiem w rozumieniu prawa międzynarodo- wego oraz polskiego jest, co do zasady, każda osoba poniżej 18. roku życia, a bezpieczeństwo dzieci w środowisku cyfrowym powinno być priorytetem państwa. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 grudnia 2025 r. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie widzeń i kontaktów telefonicznych dzieci z rodzicami pozbawionymi wolności W wystąpieniu generalnym 314 z 31 grudnia 2025 r. do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik wskazał na narastający problem niewystarczającej ochrony praw dzieci osób pozbawionych wolności, w szczególności w zakre- sie widzeń i kontaktów telefonicznych z osadzonymi rodzicami. Rzecznik Praw Dziecka podkreślił, że obecne regulacje Kodeksu karnego wykonawczego nadmiernie i arbitralnie ograniczają te kontakty, co narusza prawo dziecka do utrzymywania więzi z rodzicami oraz może prowadzić do poważnych negatywnych skutków emocjonalnych i rozwojowych. Rzecznik wskazał, że obowiązujące przepisy nie uwzględniają w wystar- czającym stopniu potrzeb dzieci, pozostawiając zbyt dużą swobodę decy- zyjną dyrektorom zakładów karnych. Może to prowadzić do ograniczania 311 ZPK.401.5.2025. 312 Dz. U. z 2015 r. poz. 728. 313 Dz. U. L 1385 z 24.5.2024. 314 ZPK.421.6.2025. 288 przez dyrektorów zakładów karnych liczby widzeń, rozmów telefonicznych i przepustek. Dodatkowo występują problemy z niezapewnianiem odpowiednich warun- ków lokalowych. Trzeba również wskazać, że przepisy nie obejmują ochroną wszystkich dzieci skazanych, zwłaszcza, gdy rodzic nie sprawował wcześniej stałej pieczy. W związku z tym RPD zaapelował o pilne zmiany legislacyjne, które pozwolą lepiej chronić dobro dziecka i zapewnią mu realną możliwość utrzymywania więzi z rodzicem odbywającym karę pozbawienia wolności. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 grudnia 2025 r. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie proble- mu prewencyjnego stosowania kajdanek wobec nieletnich 31 grudnia 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 315 do Ministra Sprawiedliwości zaapelował o pilną nowelizację ustawy o środkach przymu- su bezpośredniego i broni palnej, wskazując na systemowy problem pre- wencyjnego stosowania kajdanek wobec nieletnich, także w sytuacjach, gdy nie wykazują oni agresji ani zamiaru ucieczki. Rzecznik podkreślił, że obec- ne przepisy są zbyt ogólne, pozwalają na arbitralne decyzje służb oraz nie uwzględniają w wystarczającym stopniu dobra dziecka i wychowawczo-re- socjalizacyjnego charakteru postępowania wobec nieletnich. Rzecznik zwrócił również uwagę, że kajdanki są środkiem wyjątkowo dole- gliwym i potencjalnie traumatycznym dla młodych osób, naruszającym ich godność i bezpieczeństwo psychiczne, dlatego powinny być stosowane wyłącznie jako ostateczność, na podstawie konkretnych, udokumento- wanych przesłanek. W związku z tym RPD zaproponował wprowadzenie przepisu jednoznacznie ograniczającego możliwość prewencyjnego uży- cia kajdanek wobec nieletnich do sytuacji realnego, znacznego zagrożenia, z obowiązkiem szczegółowego uzasadnienia każdej takiej decyzji. W odpowiedzi 316 z 19 stycznia 2026 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że wystąpienie, według właściwości, zostało przekazane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. 315 ZPK.401.7.2025. 316 DPK-II.053.1.2026. 289 10.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Karnego Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania Zespołu Prawa Karnego, jego współpracy z różnymi podmiotami i osią- gniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego i dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każ- dym przypadku Rzecznik był zarówno uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wska- zywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Podejrzenie stosowania przemocy fizycznej wobec dziecka Problem: W sprawie dotyczącej dziecka pojawiło się podejrzenie stosowania wobec niego przemocy fizycznej przez matkę. W toku postępowania przy- gotowawczego dziecko zostało przesłuchane w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego (jednorazowe przesłuchanie dziecka w warunkach chroniących przed wtórną traumatyzacją). Podczas składania zeznań dziec- ko obszernie wskazało, że matka stosowała przemoc fizyczną. Mimo tych zeznań prokuratura prowadząca sprawę uznała, że zgromadzony mate- riał dowodowy nie potwierdza okoliczności stosowania przemocy oraz że brak jest wystarczających podstaw do dalszego prowadzenia postępowa- nia, i wydała postanowienie o umorzeniu postępowania karnego. Decyzja ta została podjęta mimo jednoznacznych zeznań dziecka świadczących o doświadczeniu przemocy. Co zrobiliśmy: Po przeprowadzeniu analizy akt sprawy RPD uznał, że decyzja o umorzeniu postępowania karnego nie była właściwa. Rzecznik zawniosko- wał o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokurato- ra nadrzędnego. W uzasadnieniu wskazano w szczególności na wagę zeznań dziecka złożonych w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego, potrzebę dalszej weryfikacji materiału dowodowego i konieczność pogłębionej analizy okoliczności wskazujących na możliwość stosowania przemocy. Efekt: Prokurator nadrzędny podzielił przedstawioną argumentację Rzecznika. Uznał, że decyzja o umorzeniu była przedwczesna i stwierdził konieczność kontynuowania postępowania karnego. W efekcie wznowiono czynności procesowe i zapewniono dalszą ochronę interesów dziecka. 290 Uporczywe nękanie dziecka poprzez groźby rozpowszechnienia jego intymnych fotografii Problem: Sprawa dotyczyła dziecka, wobec którego dopuszczono się upo- rczywego nękania polegającego na kierowaniu gróźb rozpowszechnienia jego intymnych fotografii. Działania sprawcy wzbudziły w pokrzywdzonym uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia oraz istotnie naruszyły jego prywatność i poczucie bezpieczeństwa. Mimo okoliczności sprawy oraz realnych konsekwencji psychicznych dla dziecka, prokuratura prowadząca postępowanie uznała, że wszelkie czynności dowodowe zostały wykonane, a zebrany materiał nie pozwala na ustalenie sprawcy, w konsekwencji czego postępowanie karne zostało umorzone. Co zrobiliśmy: Rzecznik po przeprowadzeniu szczegółowej analizy akt sprawy ustalił, że nie wykorzystano wszystkich dostępnych środków dowo- dowych. Kluczowym elementem była okoliczność, że w sprawie istniały przesłanki do wystąpienia do zagranicznego operatora usług internetowych o przekazanie danych umożliwiających identyfikację użytkownika kierujące- go groźby, jednak czynność ta nie została podjęta. W związku z powyższym RPD zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchnie- go przez prokuratora nadrzędnego wskazując na przedwczesność decyzji o umorzeniu postępowania karnego oraz niewyczerpanie w pełni inicjatywy dowodowej – w szczególności w zakresie międzynarodowej pomocy praw- nej i zabezpieczenia danych teleinformatycznych. Efekt: Prokurator nadrzędny podzielił przedstawioną argumentację i uznał, że postanowienie o umorzeniu śledztwa zostało wydane przedwcześnie, bez wykorzystania wszystkich realnie dostępnych możliwości dowodowych. W efekcie stwierdzono konieczność kontynuowania postępowania karnego oraz podjęcia czynności zmierzających do ustalenia sprawcy, co przywróciło realną szansę na pociągnięcie go do odpowiedzialności i zapewnienie dziec- ku należnej ochrony prawnej. Poparzenie dziecka w placówce oświatowej i ocena odpowiedzialności karnej Problem: Sprawa dotyczyła dziecka, które doznało średniego uszczerbku na zdrowiu w wyniku poparzenia gorącą zupą w placówce oświatowej, do które- go uczęszczało. Skutki zdarzenia wymagały leczenia i wiązały się z realnymi konsekwencjami zdrowotnymi dla dziecka. Mimo to prokuratura uznała, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że czyn wypeł- nia znamiona czynu zabronionego i w konsekwencji nie dopatrzyła się pod- staw do dalszego prowadzenia postępowania karnego. 291 Co zrobiliśmy: Po szczegółowej analizie akt sprawy Rzecznik uznał, że w toku postępowania sporządzona została opinia biegłego sądowego, w której jed- noznacznie wskazano, iż skutki oparzenia wypełniają znamiona przestępstwa spowodowania średniego uszczerbku na zdrowiu u dziecka. Okoliczność ta nie została jednak w żaden sposób rozstrzygnięta ani pogłębiona przez pro- kuraturę przy podejmowaniu decyzji procesowej. W związku z powyższym RPD zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokuratora nadrzędnego, wskazując na brak odniesienia się do klu- czowej opinii biegłego i na przedwczesność przyjętej oceny prawnej. Efekt: Prokurator nadrzędny podzielił przedstawioną argumentację, uznając zasadność podniesionych zarzutów. Postępowanie karne zostało podjęte na nowo, a wskazane w piśmie uwagi mają zostać wykorzystane w dalszym pro- cedowaniu sprawy przez organy ścigania. W efekcie sprawie nadano dalszy bieg, z uwzględnieniem pełnej analizy opinii biegłego i prawnej kwalifikacji skutków zdarzenia. Podejrzenie stosowania przemocy psychicznej wobec dziecka Problem: Sprawa dotyczyła podejrzenia stosowania przemocy psychicznej przez ojca wobec dziecka. Pomimo powagi zarzutów w toku postępowania prokuratura nie wystąpiła do sądu z wnioskiem o przesłuchanie dziecka w trybie art. 185a § 1 Kodeksu postępowania karnego, który przewiduje szcze- gólną, ochronną procedurę przesłuchania dziecka, mającą zapobiegać jego wtórnej wiktymizacji. Postępowanie karne zostało umorzone bez przeprowa- dzenia tego kluczowego dowodu. Co zrobiliśmy: W ramach ustawowych kompetencji Rzecznik zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokuratora nadrzędnego, wskazując na istotne zaniechania procesowe. Podniesiono, że pominięcie przesłuchania dziecka w trybie gwarancyjnym uniemożliwiło rzetelne i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego. Brak bezpośrednie- go poznania relacji dziecka i oceny jego sytuacji z perspektywy procesowej pozbawił organ prowadzący postępowanie karne możliwości weryfikacji, czy dochodziło do przemocy psychicznej oraz czy zachowania ojca wyczerpywa- ły znamiona czynu zabronionego. Wskazano, że bez przeprowadzenia tego dowodu nie można mówić o wyczerpaniu inicjatywy dowodowej ani o usta- leniu prawdy materialnej. Efekt: Prokuratura nadrzędna po analizie sprawy podzieliła stanowisko RPD, uznając, że postępowanie karne zostało umorzone przedwcześnie i z naru- szeniem standardów ochrony dzieci. W konsekwencji śledztwo zostało podjęte na nowo, co umożliwiło przeprowadzenie niezbędnych czynności dowodowych i ponowną, pogłębioną ocenę sytuacji dziecka. 292 Wykorzystanie seksualne dziecka poniżej 15. roku życia Problem: Sprawa dotyczyła postępowania sądowego o wykorzystanie sek- sualne dziecka poniżej 15. roku życia przez dorosłego mężczyznę. W sprawie prokuratura złożyła akt oskarżenia. Szczególna sytuacja zdrowotna dziecka wymagała wzmożonej ochrony procesowej i wnikliwej oceny zgromadzo- nego materiału dowodowego. Oskarżony w toku postępowania przyznał, że doszło do stosunku płciowego z pokrzywdzoną. Podnosił, że nie znał jej rzeczywistego wieku i że został wprowadzony w błąd. Postępowanie sądowe koncentrowało się na ustaleniu, czy zachowanie oskarżonego wyczerpało znamiona zarzucanego mu czynu, przy jednoczesnym zapewnieniu dziecku bezpieczeństwa i poszanowania praw. Co zrobiliśmy: Przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach sądo- wych, monitorując ich przebieg oraz dbając o należyte zabezpieczenie interesów pokrzywdzonego dziecka. W dniu zamknięcia przewodu sądowe- go wniósł o uznanie oskarżonego za winnego, powołując się na całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym zeznania, opinie biegłych i inne przeprowadzone dowody. Dodatkowo przedłożono sądowi pisemne stanowisko szczegółowo uzasadniające zasadność przypi- sania sprawcy odpowiedzialności karnej. Efekt: Sąd uznał oskarżonego winnym zarzucanych mu czynów i skazał go na 4 lata pozbawienia wolności. Dodatkowo sąd orzekł wobec niego zakaz zajmowania stanowisk związanych z dziećmi na okres 10 lat, zakaz kontakto- wania z pokrzywdzoną przez okres 10 lat oraz częściowe zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na rzecz pokrzywdzonej. Podejrzenie wykorzystania seksualnego dziecka Problem: Do Rzecznika wpłynęła informacja o podejrzeniu wykorzystania seksualnego dziecka. Rzecznik złożył zawiadomienie o podejrzeniu popeł- nienia przestępstwa. Prokuratura podjęła postępowanie, a następnie umo- rzyła je, wskazując, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podej- rzenie popełnienia czynu. Co zrobiliśmy: Rzecznik złożył zażalenie do sądu karnego na postanowienie o umorzeniu dochodzenia, wskazując na brak przeprowadzenia wielu dowo- dów, takich jak przesłuchanie dziecka, oględziny telefonu i przeprowadzenie opinii biegłego psychologa. Rzecznik wskazał, że czynności dowodowe nie zostały wyczerpane. 293 Efekt: Sąd karny przychylił się do zażalenia RPD i przekazał sprawę do dalszego prowadzenia prokuratorowi w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy. Wykorzystanie seksualne i przemoc fizyczna wobec dziecka ze skutkiem ciężkiego uszczerbku na jego zdrowiu Problem: Postępowanie karne prowadzone było w sprawie doprowa- dzenia dziecka przez partnera jego matki do wykorzystania seksualnego i dopuszczenia się wobec niego innych czynności seksualnych. Dodatkowo wobec dziecka była stosowana przemoc fizyczna, w wyniku której stało się osobą z niepełnosprawnością, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Postępowanie karne było prowadzone również wobec matki w zakresie pomocnictwa w popełnieniu czynów na szkodę dziecka. Co zrobiliśmy: Rzecznik monitorował postępowanie sądowe, brał udział w rozprawach sądowych. W toku sprawy postępowania karnego RPD zło- żył stanowisko, wnosząc wobec partnera matki o dożywotnie pozbawienie wolności, a wobec matki kary 20 lat pozbawienia wolności oraz o orzeczenie środków karnych i nawiązki. Efekt: Stanowisko Rzecznika zostało uwzględnione w zakresie środków kar- nych i nawiązki na rzecz dziecka od oskarżonych. Sąd wymierzył partnerowi matki karę łączną 25 lat pozbawienia wolności, a wobec matki karę 10 lat pozbawienia wolności. Naruszenie nietykalności cielesnej dziecka w szkole specjalnej Problem: Sprawa dotyczyła naruszenia nietykalności cielesnej oraz stoso- wania przemocy fizycznej wobec dziecka z własnymi potrzebami eduka- cyjnymi i zdrowotnymi. Do zdarzenia doszło na terenie szkoły podstawowej specjalnej. W toku postępowania przygotowawczego prokuratura uznała, że brak jest podstaw do przyjęcia realizacji znamion czynów z art. 207 Kodeksu karnego (znęcanie) oraz art. 217 Kodeksu karnego (naruszenie nietykalno- ści cielesnej), nie dopatrzyła się podstaw do dalszego prowadzenia sprawy i umorzyła postępowanie. Co zrobiliśmy: Analiza akt sprawy wskazywała, że nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności zdarzenia, w szczególności w kontekście własnych potrzeb i ograniczeń poznawczych dziecka. Po przeprowadzeniu szcze- gółowej oceny materiału dowodowego Rzecznik uznał, że postępowanie wymaga uzupełnienia, a jego dotychczasowy zakres nie pozwalał na rzetelne 294 ustalenie stanu faktycznego. W ramach ustawowych kompetencji RPD zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokuratora nadrzędnego, wskazując na konieczność pogłębienia czynności dowodowych i uwzględnienia szczególnej sytuacji pokrzywdzonego dziecka. Podkreślono, że ocena zdarzeń z udziałem dziecka z niepełnosprawnością wymaga zwiększonej wrażliwości procesowej oraz dostosowania działań do jego możliwości percepcyjnych i komunikacyjnych. Efekt: Prokuratura nadrzędna podzieliła przedstawione przez Rzecznika uwagi i skierowała sprawę do dalszego prowadzenia. Działanie to miało istotne znaczenie nie tylko dla wyjaśnienia konkretnego zdarzenia, lecz także dla podkreślenia, że dzieci z własnymi potrzebami mają takie same prawa do ochrony przed przemocą jak inne dzieci. Stanowiło to wyraźne zaakcento- wanie konieczności respektowania ich podmiotowości oraz zapewnienia im realnej i skutecznej ochrony prawnej. Podejrzenie przemocy wobec wychowanków specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego Problem: Rzecznik otrzymał informacje o podejrzeniu przemocy wobec wychowanków specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego i złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę dzieci. W toku postępowania przygotowawczego prokuratura uznała jednak, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa i umorzyła postępowanie karne. Co zrobiliśmy: Analiza sprawy wykazała, że postępowanie przygotowawcze zostało przeprowadzone w sposób pobieżny i nie wyczerpało dostępnych możliwości dowodowych. W konsekwencji RPD wniósł zażalenie do sądu karnego na postanowienie o umorzeniu postępowania karnego, wskazując na pobieżny charakter czynności procesowych i brak wszechstronnej oceny sytuacji dzieci. Efekt: Zażalenie zostało uwzględnione przez sąd karny, który w ustnych motywach rozstrzygnięcia podzielił stanowisko Rzecznika co do niewystar- czającego i powierzchownego przeprowadzenia postępowania karnego. Sprawa została przekazana do prokuratury w celu dalszego prowadzenia i zabezpieczenia dobra dzieci. 295 Bezprawne rozpowszechnianie wizerunku dziecka w internecie Problem: Sprawa dotyczyła bezprawnego rozpowszechniania wizerunku dziecka w internecie za pośrednictwem portali społecznościowych, w tym Facebooka i Instagrama. Publikacja wizerunku bez zgody stanowiła poważne naruszenie prywatności, godności i poczucia bezpieczeństwa. Mimo wagi sprawy organy ścigania prowadziły postępowanie w sposób pobieżny i nie przeprowadzono podstawowych czynności dowodowych zmierzających do ustalenia sprawcy ani do zabezpieczenia materiałów cyfrowych. W praktyce doszło do ograniczenia prawa dziecka do skutecznego dochodzenia swoich praw oraz do braku zapewnienia mu adekwatnej ochrony procesowej. Co zrobiliśmy: Po analizie akt sprawy Rzecznik uznał, że postępowanie wymaga pilnej reakcji w celu zagwarantowania dziecku realnej ochrony prawnej. W związku z dostrzeżonymi uchybieniami RPD wystąpił o objęcie umorzonej sprawy nadzorem zwierzchnim do prokuratury wyższego rzędu, podnosząc zarzut niewyczerpania inicjatywy dowodowej oraz niewłaściwe- go zabezpieczenia interesów dziecka. W piśmie wskazano na konieczność podjęcia niezbędnych działań, w tym zabezpieczenia danych teleinforma- tycznych, ustalenia administratorów kont i podjęcia współpracy z operatora- mi serwisów społecznościowych. Efekt: Interwencja miała na celu przywrócenie prawidłowego toku postępo- wania oraz zapewnienie dziecku realnej ochrony przed dalszym naruszaniem jego wizerunku. Działanie to podkreśliło, że w sprawach dotyczących bezpie- czeństwa dzieci w przestrzeni cyfrowej organy państwa zobowiązane są do podejmowania szybkich, zdecydowanych i profesjonalnych działań, a prawo dzieci do ochrony prywatności musi być traktowane priorytetowo. Znęcanie się nad dzieckiem i nieumyślne spowodowanie jego śmierci Problem: Sprawa dotyczyła matki oskarżonej o znęcanie się ze szczegól- nym okrucieństwem nad dzieckiem oraz o nieumyślne spowodowanie jego śmierci. Dziecko wymagało stałej i specjalistycznej opieki z uwagi na poważ- ne schorzenia i było całkowicie zależne od opieki dorosłych. Z ustaleń śledz- twa wynikało, że dziecko było skrajnie zaniedbane, a sekcja zwłok wykazała wyniszczenie jego organizmu. Oskarżona miała nie zapewniać dziecku odpo- wiedniego pożywienia, leczenia ani rehabilitacji, pozostawiając je bez opieki nawet przez kilkadziesiąt godzin. Co zrobiliśmy: W toku postępowania sądowego przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach, składając pisemne stanowiska. Rzecznik wnosił 296 o wymierzenie oskarżonej maksymalnej kary przewidzianej przez ustawę, podkreślając szczególną bezbronność dziecka, jego całkowitą zależność od matki i rażący charakter zaniedbań. Efekt: Sąd uznał oskarżoną za winną zarzucanych czynów i wymierzył karę 9 lat pozbawienia wolności. 11. Działalność w obszarze edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa dzieci w sieci 298 W tym zakresie podejmował działania Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci. To jednostka Biura RPD powołana 1 lutego 2024 r. w odpowiedzi na dynamiczny rozwój technologii cyfrowych. Rozwój nowych technologii bezpośrednio wpływa na wiele aspektów życia dzieci, a także przekłada się na rosnącą liczbę wyzwań oraz zagrożeń dla bezpieczeństwa osób młodych w świecie realnym i wirtualnym. Dążąc do stworzenia jak najbezpieczniejszej przestrzeni online, Rzecznik podejmuje działania, które mają na celu edukację osób młodych z zakre- su zagrożeń online oraz odpowiedniego reagowania na nie, promowanie bezpiecznych nawyków cyfrowych i higieny cyfrowej oraz dbanie o rozwój kompetencji cyfrowych dzieci. Ponadto w zakresie działań zespołu jest monitorowanie zjawisk online i reagowanie na pojawiające się zagrożenia w sieci oraz interweniowanie w sytuacjach łamania praw dzieci do prywatności, także poprzez bliską współpracę z organizacjami zajmującymi się tą tematyką. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci opiniuje również akty prawne z zakresu nowych technologii i AI. W 2025 r. do Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci wpłynęły 374 sprawy. Dla porównania, w 2024 r., który był pierwszym rokiem funk- cjonowania Zespołu, odnotowano 160 spraw. Oznacza to ponad dwukrot- ny wzrost liczby zgłoszeń (o 134 proc.) w drugim pełnym roku działalności jednostki, co wskazuje zarówno na rosnącą skalę wyzwań w obszarze bezpie- czeństwa dzieci w sieci, jak i zwiększającą się świadomość możliwości uzy- skania wsparcia w tym zakresie przez RPD. WYKRES 39. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 374 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +134% 20242025 W 2025 r. Rzecznik, podążając za wyzwaniami rozwijającego się świata, dużo uwagi poświęcił kwestiom cyfrowego dobrostanu dzieci i nastolat- ków oraz przestrzegania ich praw w środowisku cyfrowym. Prowadzono działania na rzecz: 1) prawa dziecka do ochrony przed przemocą online • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których publikowane są treści zawierające przemoc, w tym patotreści i patostreaming, o obrażanie dzieci w sieci, w tym również obej- mujących cyberprzemoc i hejt oraz w sytuacjach, w których w materiałach online prezentowana była przemoc wobec osoby niepełnoletniej. 2) prawa dziecka do prywatności • art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 16 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których nadmiernie publikowane są zdjęcia i nagrania z wize- runkiem dzieci, publikowany jest wizerunek dziecka bez zgody opiekuna prawnego oraz w sytuacjach uzależniania udziału dziecka w aktywności od udzielenia zgody na rozpowszechnianie wizerunku. 3) prawa dziecka do wyrażania własnych poglądów • art. 54 i art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których dbano o możliwość zabrania głosu w kwestiach, które dotyczą dzieci, w tym dotyczących wizerunku w sieci, regulacji w zakresie korzystania ze smartfonów w placówkach oświatowych czy korzy- stania przez dzieci z mediów społecznościowych. 4) prawa dziecka do edukacji, poprzez działania na rzecz rozwoju kompe- tencji cyfrowych • art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których Rzecznik Praw Dziecka zwraca uwagę właściwych resortów na konieczność podejmowania kompleksowych działań edukacyj- nych, mających na celu rozwój kompetencji medialnych. 299 W tym zakresie podejmował działania Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci. To jednostka Biura RPD powołana 1 lutego 2024 r. w odpowiedzi na dynamiczny rozwój technologii cyfrowych. Rozwój nowych technologii bezpośrednio wpływa na wiele aspektów życia dzieci, a także przekłada się na rosnącą liczbę wyzwań oraz zagrożeń dla bezpieczeństwa osób młodych w świecie realnym i wirtualnym. Dążąc do stworzenia jak najbezpieczniejszej przestrzeni online, Rzecznik podejmuje działania, które mają na celu edukację osób młodych z zakre- su zagrożeń online oraz odpowiedniego reagowania na nie, promowanie bezpiecznych nawyków cyfrowych i higieny cyfrowej oraz dbanie o rozwój kompetencji cyfrowych dzieci. Ponadto w zakresie działań zespołu jest monitorowanie zjawisk online i reagowanie na pojawiające się zagrożenia w sieci oraz interweniowanie w sytuacjach łamania praw dzieci do prywatności, także poprzez bliską współpracę z organizacjami zajmującymi się tą tematyką. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci opiniuje również akty prawne z zakresu nowych technologii i AI. W 2025 r. do Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci wpłynęły 374 sprawy. Dla porównania, w 2024 r., który był pierwszym rokiem funk- cjonowania Zespołu, odnotowano 160 spraw. Oznacza to ponad dwukrot- ny wzrost liczby zgłoszeń (o 134 proc.) w drugim pełnym roku działalności jednostki, co wskazuje zarówno na rosnącą skalę wyzwań w obszarze bezpie- czeństwa dzieci w sieci, jak i zwiększającą się świadomość możliwości uzy- skania wsparcia w tym zakresie przez RPD. WYKRES 39. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 374 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +134% 20242025 300 Łącznie w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 390 spraw (wpłynęły 374 sprawy nowe oraz kontynuowano 16 spraw z roku ubiegłego). Oznacza to, że W 2025 r. w sto- sunku do roku 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 144 proc. WYKRES 40. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 390 -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +144% 20242025 11.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w 2025 r. 1) Współpraca z instytucjami, organizacjami i jednostkami zajmującymi się tematyką edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci, także w celu szybkiego reagowania na zagrożenia i lepszej ochrony dzieci W 2025 r. Zespół kontynuował partnerską i efektywną współpracę z podmio- tami zajmującymi się edukacją cyfrową i bezpieczeństwem w sieci, funkcjo- nującymi w obszarze nowych technologii i AI. Współpraca w tym zakresie jest kluczowa dla zapewnienia jak najlepszej ochrony dzieci i młodzieży w sieci. W 2025 r. Rzecznik realizował działania w tym obszarze poprzez: a) współpracę z urzędami państwowymi m.in.: Ministerstwem Cyfryzacji, Ministerstwem Sprawiedliwości, Urzędem Ochrony Danych Osobowych, 301 NASK-PBI (w tym Dyżurnet.pl), Urzędem m.st. Warszawy, Komendą Główną Policji, Komendą Wojewódzką Policji w Katowicach, Kuratoriami Oświaty, b) współpracę z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się m.in. tematyką edukacji cyfrowej: Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę, Fundacją Pole Dialogu, Save the Children Polska, Fundacją Digital University, Fundacją Pro-Fil, c) wypracowanie mechanizmów zgłaszania nieodpowiednich treści umieszczanych w sieci, a co za tym idzie – skuteczniejszej ochrony dzieci. 2) Partycypacja młodych – konsultowanie działań zespołu z osobami młodymi Zespół niezmiennie wsłuchiwał się w głos osób młodych zrzeszonych w różnych organizacjach tak, by podejmowane działania w jak największym stopniu odpowiadały ich potrzebom. Zespół realizował te zadania w szcze- gólności poprzez: a) konsultowanie wszystkich realizowanych działań i projektów w obszarze bezpieczeństwa cyfrowego z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD, b) kontakt z osobami młodymi w celu konsultacji bieżących wyzwań w sieci i wsłuchiwanie się w ich opinię. c) zapraszanie reprezentantów młodego pokolenia do uczestnictwa w wydarzeniach organizowanych przez zespół, d) uczestniczenie w wydarzeniach organizowanych przez młodych. 3) Ochrona prywatności – uzależnianie zgody na udział dziecka w aktyw- ności od udzielenia zgody na wykorzystanie jego wizerunku W ostatnim okresie szczególnego znaczenia nabrał problem uzależniania dostępu dziecka do określonych usług – w szczególności edukacyjnych, sportowych, rekreacyjnych lub kulturalnych – od wyrażenia zgody na nieod- płatne utrwalanie i rozpowszechnianie jego wizerunku. Tego rodzaju praktyki budzą poważne wątpliwości na gruncie RODO, według którego zgoda na wykorzystanie wizerunku musi być dobrowolna. Jej udzielenie nie może być warunkiem uczestnictwa dziecka w konkursie, gdyż stoi to w sprzeczności z ochroną prawa dziecka do prywatności, swobodą wyrażenia zgody, a także – w dalszej kolejności – rodzi ryzyko jego dyskryminacji z uwagi na brak moż- liwości skorzystania z przysługującego mu prawa do odmowy. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących uzależ- niania udziału dzieci w zajęciach, wydarzeniach lub usługach od zgody na publikację ich wizerunku, Łącznie w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 390 spraw (wpłynęły 374 sprawy nowe oraz kontynuowano 16 spraw z roku ubiegłego). Oznacza to, że W 2025 r. w sto- sunku do roku 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 144 proc. WYKRES 40. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 390 -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +144% 20242025 11.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w 2025 r. 1) Współpraca z instytucjami, organizacjami i jednostkami zajmującymi się tematyką edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci, także w celu szybkiego reagowania na zagrożenia i lepszej ochrony dzieci W 2025 r. Zespół kontynuował partnerską i efektywną współpracę z podmio- tami zajmującymi się edukacją cyfrową i bezpieczeństwem w sieci, funkcjo- nującymi w obszarze nowych technologii i AI. Współpraca w tym zakresie jest kluczowa dla zapewnienia jak najlepszej ochrony dzieci i młodzieży w sieci. W 2025 r. Rzecznik realizował działania w tym obszarze poprzez: a) współpracę z urzędami państwowymi m.in.: Ministerstwem Cyfryzacji, Ministerstwem Sprawiedliwości, Urzędem Ochrony Danych Osobowych, 302 b) analizował wzorce umów oraz regulaminy stosowane przez organizato- rów zajęć i wydarzeń z udziałem dzieci, c) kierował wystąpienia do właściwych podmiotów w celu eliminowania praktyk polegających na łączeniu zgody na świadczenie usługi ze zgodą na rozpowszechnianie wizerunku, d) podejmował działania zmierzające do doprecyzowania standardów ochrony wizerunku dziecka w relacjach z podmiotami świadczącymi usługi. 4) Ochrona przed nieuprawnionym przetwarzaniem danych osobowych dzieci Nieuprawnione przetwarzanie danych osobowych dzieci – w tym wizerun- ku, numeru PESEL, informacji o stanie zdrowia, wynikach edukacyjnych czy aktywności w internecie – stanowi istotne zagrożenie dla prawa dziecka do prywatności i ochrony jego danych. Szczególne ryzyko wiąże się z publiko- waniem danych w przestrzeni cyfrowej bez legalizującej podstawy praw- nej – w tym zwłaszcza bez ważnej zgody przedstawiciela ustawowego lub z przekroczeniem celu, dla którego dane zostały pierwotnie zebrane. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących prze- twarzania danych dzieci bez podstawy prawnej lub z naruszeniem zasady minimalizacji danych, b) analizował praktyki szkół, placówek oświatowych i innych podmiotów w zakresie zgodności przetwarzania danych dzieci z przepisami o ochro- nie danych osobowych, c) kierował pisma do administratorów danych osobowych w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, d) współpracował z organami właściwymi w sprawach ochrony danych osobowych w celu zapewnienia skutecznej ochrony praw dzieci, e) podejmował działania edukacyjne i informacyjne mające na celu zwięk- szenie świadomości prawnej w zakresie bezpiecznego oraz zgodnego z prawem przetwarzania danych dzieci. 5) Ochrona dzieci przed przemocą w internecie Wraz z rozwojem środowiska cyfrowego następuje wzrost liczby czynów zabronionych popełnianych z wykorzystaniem internetu, gdzie osobami pokrzywdzonymi są dzieci. Skuteczna ochrona dzieci wymaga nie tylko 303 reakcji na pojedyncze zdarzenia, ale także systemowych rozwiązań umożli- wiających sprawne ustalanie sprawców przestępstw online oraz zapewnienie prawidłowego toku postępowań karnych. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował działania systemowe zmierzające do usprawnienia mecha- nizmów ustalania sprawców przestępstw popełnianych w interne- cie, w tym kierował wystąpienia generalne do Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, b) postulował wprowadzenie do Kodeksu karnego nowego środka karnego polegającego na zakazie korzystania z określonych platform cyfrowych lub prowadzenia określonej aktywności w sieci w sytuacjach, gdy prze- stępstwo zostało popełnione z wykorzystaniem internetu, c) kierował zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, d) analizował tok postępowań karnych pod kątem sprawności ich prowadzenia oraz ewentualnych naruszeń praw dzieci jako pokrzywdzonych, e) w przypadkach stwierdzenia uchybień proceduralnych sygnalizował je prokuraturom wyższego szczebla, w celu zapewnienia prawidłowego i rzetelnego procedowania spraw. 6) Ochrona dziecka przed hejtem w internecie Hejt w przestrzeni cyfrowej stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży. Agresja słowna, ośmie- szanie, wykluczanie, nękanie oraz rozpowszechnianie krzywdzących treści w mediach społecznościowych mogą prowadzić do obniżenia samooceny, problemów emocjonalnych i izolacji społecznej, a w skrajnych przypadkach do zachowań autodestrukcyjnych. Skuteczna ochrona wymaga zarówno działań interwencyjnych, jak i systemowej edukacji oraz współpracy z plat- formami cyfrowymi i instytucjami publicznymi. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących cyber- przemocy oraz naruszania godności dzieci w przestrzeni cyfrowej, b) brał udział w konferencjach i debatach poświęconych problemowi hejtu i mowy nienawiści, c) skierował wystąpienie generalne i rekomendacje dotyczące wzmocnie- nia ochrony dzieci przed przemocą słowną i nękaniem w internecie, 304 d) brał udział w pracach i posiedzeniach komisji sejmowych podejmujących temat przeciwdziałania hejtowi i przemocy rówieśniczej w środowisku cyfrowym. 7) Ochrona dziecka przed negatywnymi skutkami sharentingu Sharenting, czyli nadmierne publikowanie przez rodziców i opiekunów wize- runku oraz informacji o dziecku w internecie, stał się powszechnym zjawi- skiem w mediach społecznościowych, który prowadzi do naruszenia pry- watności dziecka, utraty kontroli nad jego danymi osobowymi oraz narażenia na niepożądane wykorzystanie wizerunku w przyszłości. Długofalowe skutki nadmiernego udostępniania treści dotyczących dzieci obejmują m.in. ryzy- ko cyberprzemocy, kradzieży tożsamości czy budowania cyfrowego śladu bez zgody i świadomości samego dziecka. Ochrona dzieci w tym obsza- rze wymaga edukacji rodziców i opiekunów, a także działań systemowych wzmacniających ochronę wizerunku dzieci w sieci. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących łama- nia prawa do prywatności dzieci wynikających z publikowania ich wize- runku oraz danych w internecie przez rodziców i opiekunów, b) podejmował działania edukacyjne skierowane do rodziców, opiekunów prawnych oraz nauczycieli w zakresie odpowiedzialnego udostępniania treści dotyczących dzieci w mediach społecznościowych, c) uczestniczył w konferencjach poświęconych prawu dziecka do prywat- ności i autonomii informacyjnej w środowisku cyfrowym, d) skierował wystąpienie generalne oraz rekomendacje dotyczące wzmoc- nienia ochrony prawnej dzieci w sytuacjach publikowania ich wizerunku i danych, e) uczestniczył w pracach gremiów eksperckich i posiedzeniach komisji sejmowych dotyczących ochrony prywatności dzieci w internecie. 8) Ochrona dziecka przed nieodpowiednimi treściami w sieci, w tym pato- streamami i szkodliwymi piosenkami Dzieci i nastolatki korzystające z internetu mają coraz łatwiejszy dostęp do treści o charakterze wulgarnym, brutalnym lub promującym zachowania ryzykowne. Szczególnym zagrożeniem są patostreamy, czyli transmisje inter- netowe prezentujące przemoc, poniżanie, nadużywanie alkoholu lub innych substancji oraz zachowania sprzeczne z normami społecznymi. W tym kontekście niezwykle niepokojącym zjawiskiem jest obecność w prze- strzeni cyfrowej wulgarnych utworów muzycznych zawierających przekaz 305 normalizujący agresję i przemoc. Tego rodzaju treści mogą negatywnie wpływać na rozwój emocjonalny i społeczny młodych odbiorców, kształtu- jąc szkodliwe wzorce postaw i zachowań. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne sprawy dotyczące dostępności szkodliwych materiałów w przestrzeni cyfrowej, b) wnioskował do platform cyfrowych, serwisów streamingowych i admini- stratorów portali internetowych o usunięcie treści szkodliwych dla dzieci, c) skierował wystąpienia generalne i rekomendacje dotyczące wzmoc- nienia ochrony dzieci przed szkodliwymi treściami w internecie, w tym treściami drastycznymi, d) brał udział w posiedzeniach komisji parlamentarnych podejmujących temat ograniczania dostępności nieodpowiednich treści dla dzieci w śro- dowisku cyfrowym oraz patotreści. 9) Ochrona dzieci przed nieodpowiednimi treściami i kontaktami w kon- tekście AI Rozwój narzędzi sztucznej inteligencji, w tym platform opartych na mode- lach generatywnych, sprawia, że młode osoby mają coraz łatwiejszy dostęp do treści tworzonych przez AI. Choć technologie te oferują ogromny poten- cjał edukacyjny, mogą również generować materiały nieodpowiednie do wieku, wprowadzające w błąd lub manipulacyjne. Narzędzia AI pozornie „rozumieją” problemy młodych, nie oceniają i zawsze są gotowe do wysłu- chania. To sprawia, że młodzież coraz częściej zwraca się do sztucznej inteli- gencji w trudnych dla siebie sytuacjach. Niesie to za sobą wiele ryzyk, wyma- gających pilnych działań zarówno edukacyjnych, jak i legislacyjnych, które obejmą nie tylko osoby młode, ale także ich rodziców oraz nauczycieli. W 2025 r. Rzecznik: a) uczestniczył w posiedzeniach komisji parlamentarnych podejmujących temat szkodliwego wpływu AI na osoby młode, b) skierował wystąpienie generalne w zakresie ochrony dzieci i młodzieży przed szkodliwym wpływem AI, c) podejmował indywidualne sprawy z zakresu treści generowanych przez AI, d) monitorował proces legislacyjny dotyczący wdrożenia do polskiego porząd- ku prawnego Aktu o AI, w tym przedstawił uwagi do projektu ustawy. 306 11.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 1) Wystąpienie generalne do Ministra do spraw Unii Europejskiej dotyczą- ce przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci w internecie (CSAM) W wystąpieniu generalnym 317 do Ministra do spraw Unii Europejskiej z 28 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na narastający problem wyko- rzystywania seksualnego dzieci w środowisku cyfrowym, w tym tworzenia i rozpowszechniania materiałów przedstawiających seksualne wykorzy- stywanie dzieci (CSAM). Wskazano na alarmujący wzrost liczby tego typu spraw w Polsce i skalę zjawiska w ujęciu globalnym, podkreślając szczególną podatność dzieci na zagrożenia wynikające z rozwoju usług cyfrowych. Rzecznik, odwołując się do priorytetów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w pierwszej połowie 2025 r., zaapelował o pełne wykorzystanie tego okresu do intensyfikacji prac nad kluczowymi inicjatywami legislacyjny- mi na poziomie unijnym. W szczególności wskazał na projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiający przepisy mające na celu zapobieganie niegodziwemu traktowaniu dzieci w celach seksualnych i jego zwalczanie (tzw. rozporządzenie CSAM), a także na projekt dyrektywy doty- czącej zwalczania wykorzystywania seksualnego dzieci, zastępującej decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW 318 . Podkreślił znaczenie rozwiązań zobowią- zujących dostawców usług cyfrowych do oceny ryzyk, wdrażania środków zapobiegawczych oraz umożliwiających skuteczne wykrywanie i zgłaszanie nielegalnych treści, przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych użytkowników. W odpowiedzi 319 z 18 marca 2025 r. Minister do spraw Unii Europejskiej poin- formował, że polska prezydencja podejmuje działania zmierzające do zin- tensyfikowania prac nad wskazanymi projektami aktów prawnych na forum Unii Europejskiej. Przekazał również, że korespondencja Rzecznika została skierowana do właściwych resortów – Ministerstwa Cyfryzacji i Ministerstwa Sprawiedliwości – zgodnie z ich kompetencjami. Wskazano, że w odniesieniu do projektu dyrektywy Rada UE przyjęła podejście ogólne w grudniu 2024 r., a dalsze prace będą kontynuowane po zajęciu stanowiska przez Parlament Europejski. 317 ZEC.401.1.2025. 318 Dz. U. L 13 z 20.1.2004. 319 DKSE.741.8.2025. 307 Rzecznik zadeklarował dalsze monitorowanie prac legislacyjnych na pozio- mie unijnym w zakresie przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci oraz podejmowanie działań na rzecz wzmocnienia ochrony praw dzie- ci w środowisku cyfrowym. 2) Wystąpienie do Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie potrzeby usprawnienia identyfikacji spraw- ców czynów wobec dzieci w środowisku cyfrowym W związku z napływającymi do Biura RPD sygnałami dotyczącymi trudności w skutecznym ustalaniu sprawców czynów zabronionych popełnianych wobec dzieci w środowisku cyfrowym, 14 kwietnia 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka skierował wystąpienie generalne 320 do Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zwrócono w nim uwagę na bariery utrudniające szybkie zidentyfikowanie sprawców i odnalezienie małoletnich osób pokrzyw- dzonych w sytuacjach wymagających niezwłocznej interwencji. Rzecznik wskazał, że do Biura RPD wpływa coraz więcej zgłoszeń dotyczących m.in. szantażu, tzw. sextortion, wyłudzeń finansowych, uporczywego nękania, rozpowszechniania treści pornograficznych z udziałem dzieci i innych form cyberprzemocy. Podkreślono, że pomimo każdorazowego przekazywania właściwym organom ścigania posiadanych informacji, w tym danych tech- nicznych, identyfikacja sprawców bywa w praktyce niemożliwa lub znacząco opóźniona. Jako główne przyczyny wskazano m.in. ograniczony zakres i okres przechowywania danych, złożone procedury ich uzyskiwania, trudności we współpracy z dostawcami usług cyfrowych mającymi siedziby poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także niedostateczne zasoby organizacyjne i kom- petencyjne po stronie instytucji odpowiedzialnych za prowadzenie postępowań. W wystąpieniu generalnym zaapelowano o analizę obowiązujących regula- cji prawnych, w szczególności przepisów dotyczących uzyskiwania i reten- cji danych, a także o zainicjowanie międzyresortowych prac legislacyjnych i organizacyjnych zmierzających do usprawnienia współpracy pomiędzy organami ścigania a dostawcami usług cyfrowych. Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę wzmocnienia działań szkoleniowych i edukacyjnych skierowa- nych do funkcjonariuszy, przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości i pracow- ników administracji publicznej, którzy mają styczność ze sprawami dotyczą- cymi przestępstw popełnianych wobec dzieci w internecie. W odpowiedzi 321 z 5 maja 2025 r. Minister Cyfryzacji wskazał, że obowiązujące przepisy przewidują szeroki katalog danych umożliwiających identyfikację usługobiorców, a ich zakres pozostaje zgodny z prawem Unii Europejskiej oraz orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Resort zadeklarował gotowość 320 ZEC.401.3.2025. 321 DT.WPKE.402.2.2025. 308 do dalszego dialogu w zakresie usprawnienia przepływu informacji i zwrócił uwagę na znaczenie rozwoju zasobów kadrowych i kompetencji instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo dzieci. Stanowisko 322 przedstawił też 15 maja 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazując, że Policja każdorazowo podejmuje czynności w przypadku uzyskania informacji o przestępstwie popełnionym na szkodę dziecka w internecie, a skuteczność działań zależy w dużej mierze od jakości zabezpieczonego materiału dowodowego. Poinformował o prowadzonych pracach nad Strategią Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2025–2029, w ramach której planowane są rozwiązania mające uspraw- nić dostęp organów ścigania do informacji oraz zwiększyć skuteczność reagowania na przestępstwa wobec dzieci w środowisku cyfrowym. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące wprowadzenia do szkół kompleksowej edukacji medialnej W wystąpieniu generalnym 323 do Ministra Edukacji z 23 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę opracowania oraz wdrożenia w Polsce systemowego programu edukacji medialnej dzieci i młodzieży. Rzecznik wskazał, że dynamiczny rozwój technologii cyfrowych oraz powszechny dostęp do internetu i mediów społecznościowych wiążą się z licznymi zagro- żeniami dla osób młodych, takimi jak dezinformacja, manipulacja, cyber- przemoc czy uzależnienie od mediów, co uzasadnia konieczność rozwijania kompetencji medialnych jako elementu ochrony praw dziecka. Rzecznik podkreślił znaczenie edukacji medialnej jako procesu rozwijające- go krytyczne myślenie, umiejętność weryfikacji źródeł informacji, bezpieczne i etyczne korzystanie z mediów cyfrowych oraz świadome tworzenie treści. Zwrócił uwagę na nierówności społeczno-ekonomiczne wpływające na dostęp dzieci do technologii i wsparcia dorosłych, a także na potrzebę uwzględnienia w edukacji szkolnej zagadnień związanych ze sztuczną inteligencją. Rzecznik zawnioskował do Ministra Edukacji o uwzględnienie edukacji medialnej w planowanych zmianach podstaw programowych i w działaniach podnoszących kompetencje nauczycieli. W odpowiedzi 324 z 18 czerwca 2025 r. Minister Edukacji poinformował, że edu- kacja medialna jest realizowana na wszystkich etapach kształcenia w ramach obowiązującej podstawy programowej i obejmuje m.in. krytyczną analizę informacji oraz bezpieczne i świadome korzystanie z mediów cyfrowych. Wskazał na działania wspierające, w tym dostępność materiałów eduka- cyjnych oraz szkolenia dla nauczycieli, a także na prowadzone prace nad 322 BMP.0791.3.2025. 323 ZEC.401.4.2025. 324 DK-WIP.072.5.2025. 309 systemową zmianą podstaw programowych, w ramach których jest planowa- ne wprowadzenie interdyscyplinarnego modułu medialnego. Minister odniósł się do działań realizowanych w ramach Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji obejmujących rozwój kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli, w tym w obszarach cyberbezpieczeństwa i sztucznej inteligencji. Rzecznik monitoruje dalsze działania podejmowane w obszarze edukacji medialnej i prace nad zmianami w podstawach programowych, mając na uwadze potrzebę kompleksowego podejścia. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące wpro- wadzenia nowego środka karnego polegającego na zakazie korzystania z określonych platform cyfrowych Mając na uwadze rosnącą liczbę przestępstw popełnianych wobec dzieci w środowisku cyfrowym oraz przypadki powrotu sprawców do działalności w internecie po prawomocnym skazaniu, 18 maja 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Sprawiedliwości wystąpienie generalne 325 dotyczące potrzeby rozważenia wprowadzenia nowego środka karnego w Kodeksie karnym. Rzecznik wskazał, że obowiązujące przepisy nie przewidują środka karne- go odnoszącego się wprost do aktywności w sieci, mimo że internet bywa bezpośrednim narzędziem popełniania przestępstw wobec dzieci. Zwrócił uwagę, że w praktyce sprawcy czynów popełnionych w środowisku cyfro- wym, również wobec dzieci, po odbyciu kary często powracają do działal- ności na tych samych platformach, zakładając kolejne konta i kontynuując zachowania naruszające prawa dzieci. W wystąpieniu zaproponowano rozważenie wprowadzenia środka karne- go umożliwiającego sądom orzeczenie zakazu korzystania przez sprawcę z określonej platformy cyfrowej lub innej usługi społeczeństwa informacyj- nego w sytuacji, gdy przestępstwo zostało popełnione z wykorzystaniem internetu, a osobą pokrzywdzoną było dziecko. Podkreślono, że rozwiązanie to powinno uwzględniać standardy konstytucyjne i zobowiązania wynikające z Konwencji o prawach dziecka. W odpowiedzi 326 z 16 lipca 2025 r. Minister Sprawiedliwości wskazał na poważne wątpliwości konstytucyjne i praktyczne związane z możliwością wprowadzenia daleko idących zakazów korzystania z internetu, w szczególności trudności w ich skutecznym egzekwowaniu. Jednocześnie zaznaczono, że mogłyby być rozwa- żane bardziej ograniczone rozwiązania, odnoszące się do konkretnych platform lub określonych form aktywności w sieci. W tym zakresie istotne znaczenie mogą mieć mechanizmy przewidziane w Akcie o usługach cyfrowych. 325 ZEC.401.5.2025. 326 DPK-I.053.10.2025. 310 5) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące uzależniania udziału dzieci w koloniach i obozach od wyrażenia zgody na rozpo- wszechnianie ich wizerunku Wraz z rozwojem nowoczesnych technologii oraz powszechnym wykorzysty- waniem internetu i mediów społecznościowych coraz bardziej aktualne stają się wyzwania związane z koniecznością ochrony wizerunku dzieci. Jednym z istotnych aspektów tego problemu są praktyki polegające na uzależnianiu udziału dzieci w zorganizowanych formach wypoczynku od wyrażenia przez rodziców lub opiekunów prawnych zgody na rozpowszechnianie wizerunku małoletnich. W związku z napływającymi zgłoszeniami 11 czerwca 2025 r. Rzecznik skiero- wał wystąpienie generalne 327 do Ministra Edukacji, zwracając uwagę na wąt- pliwości co do zgodności opisanych praktyk z przepisami o ochronie danych osobowych. Wskazał, że rozpowszechnianie wizerunku dziecka stanowi przetwarzanie danych osobowych, a zgoda na takie przetwarzanie musi mieć charakter dobrowolny i nie może warunkować realizacji umowy dotyczącej organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży. Rzecznik podkreślił, że zakres świadczeń realizowanych w ramach organizacji kolonii lub obozów nie wymaga publicznego utrwalania ani rozpowszechnia- nia wizerunku uczestników, a publikowanie materiałów zdjęciowych i filmo- wych służy co do zasady celom promocyjnym organizatorów. Wystąpienie zawierało postulat opracowania wytycznych dla organizatorów wypoczynku, jednoznacznie rozdzielających kwestie uczestnictwa dziecka od ewentual- nej zgody na publikację jego wizerunku, a także przygotowania materiałów informacyjnych dla rodziców. W odpowiedzi 328 z 6 sierpnia 2025 r. Minister Edukacji wskazał, że obowią- zujące przepisy nie przewidują możliwości uzależniania udziału dziecka w wypoczynku od zgody na rozpowszechnianie jego wizerunku ani uzyski- wania takich zgód jako elementu dokumentacji uczestnika. Poinformował o skierowaniu do kuratorów oświaty pisma zawierającego materiały infor- macyjne dla organizatorów wypoczynku dotyczące ochrony wizerunku dziecka i standardów ochrony małoletnich. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Cyfryzacji dotyczące regulacji prawnych odnoszących się do zjawiska hejtu w sieci W wystąpieniu generalnym 329 skierowanym do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Cyfryzacji z 28 czerwca 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na nara- stający problem hejtu, z jakim mierzą się dzieci i nastolatki w środowisku 327 ZEC.401.7.2025. 328 DK-WIP.072.8.2025. 329 ZEC.401.2.2025. 311 cyfrowym. Wskazał, że zjawisko to jest postrzegane przez młode osoby jako jedno z najbardziej szkodliwych doświadczeń w internecie, a jego skala sys- tematycznie rośnie, czemu towarzyszy poczucie bezkarności sprawców. Rzecznik podkreślił, że dzieci stanowią szczególnie wrażliwą grupę wyma- gającą ochrony przed przemocą werbalną, w tym hejtem online. Zwrócił uwagę, że zachowania podejmowane w sieci mogą wypełniać znamiona czynów zabronionych określonych w przepisach Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń. Jednocześnie wskazał, że w polskim porządku prawnym brak jest odrębnej regulacji odnoszącej się wprost do tzw. hejtu internetowego, co utrudnia skuteczną ochronę dzieci przed tym zjawiskiem. W wystąpieniu generalnym zaakcentowano, że osoby z otoczenia dziecka nierzadko bagatelizują hejt. Zwrócono także uwagę na to, że szczególnie narażone na tę formę przemocy są dzieci osób publicznych i twórców inter- netowych. Rzecznik, odwołując się do doświadczeń innych państw, wskazał na potrzebę rozważenia rozwiązań systemowych, które umożliwiałyby szyb- kie reagowanie na treści hejterskie, w tym skuteczne mechanizmy ich zgła- szania i usuwania. W odpowiedzi 330 z 25 lipca 2025 r. Minister Cyfryzacji poinformował o pro- wadzonych pracach legislacyjnych nad rozwiązaniami mającymi na celu zwiększenie ochrony małoletnich przed zagrożeniami w internecie, w szcze- gólności w ramach wdrażania Aktu o usługach cyfrowych (DSA). Wskazał na planowane mechanizmy umożliwiające wydawanie nakazów podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom, obowiązki dostawców usług cyfro- wych w zakresie zgłaszania i usuwania takich treści, a także na powierzenie Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej funkcji Koordynatora do spraw usług cyfrowych w trybie tymczasowym. Podkreślono znaczenie działań edukacyjnych realizowanych we współpracy z NASK. 7) Wystąpienie generalne do Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej dotyczące publikowania zdjęć uczniów na egzaminach i wydarzeniach W wystąpieniu generalnym 331 do Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 21 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na zgłoszenia dotyczące sposobu relacjonowania przez media wydarzeń z udziałem dzie- ci i młodzieży, w szczególności egzaminów ósmoklasisty i maturalnych. W wystąpieniu wyraził wątpliwości co do zgodności takich działań z prawem dziecka do prywatności i godności oraz z przepisami o ochronie danych osobowych. 330 DT.WPKE.056.1.2025. 331 ZEC.441.110.2025. 312 W odpowiedzi 332 z 6 sierpnia 2025 r. Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej poinformował, że kwestie osób mogących przebywać na sali egzaminacyjnej podczas egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego są szczegółowo uregulowane w obowiązujących przepisach prawa oświato- wego. Wskazał, że w czasie trwania egzaminów na sali egzaminacyjnej mogą przebywać wyłącznie osoby wskazane w odpowiednich rozporządzeniach, w szczególności zdający, członkowie zespołów egzaminacyjnych, nauczycie- le wspomagający oraz uprawnieni obserwatorzy. Dyrektor poinformował ponadto, że informacje o powyższych ogranicze- niach są każdorazowo przekazywane szkołom w corocznych informacjach dotyczących organizacji i przeprowadzania egzaminów. Zaznaczył, że prze- wodniczący zespołów egzaminacyjnych są zobowiązani do odbycia szkoleń organizowanych przez okręgowe komisje egzaminacyjne, podczas których przypominane są wszystkie zasady obowiązujące w trakcie egzaminów. Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej zwrócił się do dyrektorów okręgowych komisji egzaminacyjnych z prośbą o zwrócenie szczególnej uwagi uczestników szkoleń na przepisy regulujące krąg osób uprawnionych do przebywania na sali egzaminacyjnej podczas egzaminów ósmoklasisty i egzaminu maturalnego. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Sportu i Turystyki dotyczą- ce publikowania wizerunków dzieci na basenach i w obiektach rekreacyjno-sportowych W odpowiedzi na sygnały napływające od obywateli dotyczące praktyk pro- mocyjnych stosowanych przez baseny, aquaparki i inne obiekty rekreacyjno- sportowe 29 lipca 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Sportu i Turystyki wystąpienie generalne 333 odnoszące się do publikowania wizerunków dzieci w internecie. W wystąpieniu generalnym zwrócono uwagę, że publikowane materiały mają najczęściej charakter promocyjny i przedstawiają dzieci podczas zaba- wy, w strojach kąpielowych, z widoczną twarzą, co znacząco zwiększa ryzyko wtórnego, nieautoryzowanego wykorzystania ich wizerunku. Podkreślono, że tego rodzaju działania mogą prowadzić do naruszenia prawa dziecka do prywatności, godności oraz prawa do bezpiecznego dzieciństwa, również w środowisku cyfrowym. Rzecznik wskazał, że w wielu przypadkach brak jest jasności co do podstawy prawnej publikacji wizerunku dziecka, w szczególności w zakresie posiada- nia ważnej, świadomej i jednoznacznej zgody przedstawiciela ustawowego, obejmującej publikację w internecie. Zaznaczył, że podmioty prowadzące 332 WEPKO.051.58.2.2025. 333 ZEC.401.6.2025. 313 obiekty rekreacyjno-sportowe nie zawsze mogą skutecznie powoływać się na wyjątek przewidziany w przepisach prawa autorskiego, a przetwarzanie wizerunku dziecka – jako danych osobowych – podlega równolegle rygorom wynikającym z przepisów o ochronie danych osobowych, w tym zasadzie minimalizacji danych oraz proporcjonalności. W wystąpieniu generalnym zaapelowano o podjęcie działań zmierzających do opracowania jednolitych, krajowych wytycznych regulujących zasady utrwalania i rozpowszechniania wizerunku dzieci w obiektach rekreacyjno- sportowych, a także o rozważenie przeprowadzenia ogólnopolskich działań informacyjno-edukacyjnych skierowanych do zarządzających takimi obiek- tami, ich personelu oraz rodziców i opiekunów. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 29 lipca 2025 r. W dniu 7 grudnia 2025 r. RPD ponownie zwrócił się do Ministra Sportu i Turystyki z prośbą o udzielenie informacji w sprawie. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministra Sprawiedliwości w sprawie potrzeby wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących udziału dzieci w tzw. internetowych wyzwaniach W wystąpieniu generalnym 334 skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministra Sprawiedliwości z 30 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na narastające zjawisko publikowania w mediach społecznościowych treści przedstawiających dzieci – w tym bardzo małe – jako uczestników tzw. internetowych wyzwań (challengów), często inicjowa- nych i rozpowszechnianych przez samych rodziców lub opiekunów. Rzecznik wskazał, że praktyki te mogą naruszać godność dziecka, jego prywatność oraz bezpieczeństwo fizyczne i emocjonalne, a w części przypadków wpisują się w zjawisko sharentingu, influencer parentingu i tzw. trollparentingu, pole- gającego na publicznym ośmieszaniu lub prowokowaniu dzieci pod pozorem zabawy. Rzecznik zaapelował o podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do ure- gulowania obecności dzieci w mediach społecznościowych, w szczególności w sytuacjach, gdy ich wizerunek jest wykorzystywany w celach zarobkowych. Zwrócił się o rozważenie wprowadzenia przepisów ograniczających lub regulujących udział dzieci w internetowych wyzwaniach naruszających ich dobro oraz o analizę możliwości zmian w prawie karnym, które umożliwiłyby skuteczne ściganie najbardziej szkodliwych form tych wyzwań. W odpowiedzi 335 z 26 listopada 2025 r. Minister Sprawiedliwości ocenił zjawi- sko sharentingu jako niepokojące i wielopostaciowe. Podkreślił, że praktyki 334 ZEC.401.9.2025. 335 DSRiN-VII.053.9.2025. 314 te mogą naruszać dobra osobiste dzieci, w szczególności prawo do prywat- ności, godności i wizerunku, a obowiązujące regulacje prawa rodzinnego nie w pełni odpowiadają na potrzebę ochrony małoletnich przed tego rodzaju nadużyciami. Minister wskazał, że władza rodzicielska nie ma charakte- ru absolutnego i nie uprawnia do dowolnego dysponowania wizerunkiem dziecka, a publikowanie treści bez uwzględnienia jego dobra oraz – w miarę możliwości – zdania dziecka może stanowić podstawę do ingerencji sądu opiekuńczego. Minister poinformował o planowanych działaniach edukacyjnych i szko- leniowych skierowanych do sędziów, prokuratorów oraz kuratorów sądo- wych i o potrzebie podnoszenia świadomości społecznej wśród rodziców. Zadeklarował podjęcie prac legislacyjnych nad uregulowaniem kwestii związanych z czerpaniem przez rodziców dochodów z działalności inter- netowej z udziałem dzieci, we współpracy z Komisją Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego. Po zapoznaniu się z przedstawionym stanowiskiem 21 grudnia 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Sprawiedliwości wystąpienie generalne 336 , w którym podziękował za udzieloną odpowiedź i przekazane informacje, podkreślając zbieżność stanowisk w zakresie konieczności ochrony praw dzieci w środowisku cyfrowym. Zaakcentował także znaczenie uwzględnia- nia głosu dzieci i młodzieży przy projektowaniu rozwiązań prawnych i działań podnoszących świadomość społeczną, a także zadeklarował gotowość Biura RPD do udziału w pracach zmierzających do przeciwdziałania wspomnia- nym zjawiskom, z poszanowaniem podmiotowości dzieci i autonomii rodziny. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 30 sierpnia 2025 r. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Cyfryzacji dotyczące potrzeby uregulowania rozpowszechniania dra- stycznych treści w internecie Wystąpieniem generalnym 337 z 1 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości oraz Ministra Cyfryzacji, sygnalizując istotną lukę w obowiązującym stanie prawnym, polegającą na braku skutecznych instru- mentów umożliwiających przeciwdziałanie rozpowszechnianiu w internecie drastycznych treści przedstawiających rzeczywiste akty przemocy, do któ- rych dostęp mają również dzieci. Podkreślono, że pozostawienie tego rodzaju materiałów w swobodnym obiegu stanowi realne zagrożenie dla prawidło- wego rozwoju emocjonalnego i psychicznego dzieci, a jednocześnie prowa- dzi do wtórnej wiktymizacji rodzin osób pokrzywdzonych, które wielokrotnie są konfrontowane z publicznym rozpowszechnianiem nagrań dokumentują- cych śmierć ich bliskich. 336 ZEC.401.9.2025. 337 ZEC.401.9.2025. 315 W wystąpieniu generalnym zaapelowano o rozważenie zainicjowania prac legislacyjnych zmierzających do wprowadzenia regulacji umożliwiających skuteczne przeciwdziałanie rozpowszechnianiu treści o charakterze skrajnie drastycznym, przy jednoczesnym poszanowaniu wolności słowa i prawa do rzetelnej informacji. Rzecznik wskazał na możliwość wzorowania się na roz- wiązaniach przyjętych w innych państwach europejskich, które przewidują sankcje za rozpowszechnianie treści gloryfikujących przemoc lub przedsta- wiających ją w sposób naruszający godność człowieka. W odpowiedzi 338 z 7 października 2025 r. Minister Cyfryzacji wskazał na pro- wadzone prace legislacyjne oraz działania podejmowane w ramach wdra- żania unijnego Aktu o usługach cyfrowych (DSA), podkreślając znaczenie obowiązków nałożonych na dostawców platform internetowych w zakresie ochrony dzieci przed treściami szkodliwymi. Jednocześnie zaznaczył, że problematyka drastycznych treści wymaga dalszych analiz i może stanowić przedmiot odrębnego procesu legislacyjnego. W związku z przekazaną odpowiedzią 18 stycznia 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Cyfryzacji z propozycją zorganizowania spotkania roboczego, którego celem byłoby omówienie zgłoszonych zagadnień i wypracowanie kierunków dalszych działań w zakresie ochrony dzieci przed drastycznymi treściami w internecie. Ponieważ Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 1 września 2025 r., 8 stycznia 2026 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o informację na temat etapu procedowania przedmiotowej sprawy. 11) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące praktyki sto- sowania tzw. zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku dziecka W wystąpieniu generalnym 339 do Ministra Edukacji z 5 września 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na praktykę stosowaną w placówkach oświatowych, polegającą na pozyskiwaniu od rodziców lub opiekunów prawnych uczniów tzw. zgód blankietowych na przyszłe, nieokreślone co do czasu, zakresu i kontekstu rozpowszechnianie wizerunku dziecka. Praktyka ta była wielo- krotnie sygnalizowana do Biura RPD przez rodziców i budziła istotne wąt- pliwości co do jej zgodności z przepisami prawa oraz z prawem dziecka do prywatności i bezpieczeństwa. Rzecznik wskazał, że zgody obejmujące wszelkie przyszłe, często jeszcze nieplanowane wydarzenia szkolne, uroczystości czy wycieczki, nie spełnia- ją wymogów przewidzianych w przepisach o ochronie danych osobowych ani w regulacjach dotyczących rozpowszechniania wizerunku. Podkreślił, że 338 DT.WPKE.056.3.2025. 339 ZEC.422.4.2025. 316 zgoda na publikację wizerunku powinna mieć charakter konkretny i świado- my, a jej udzielenie musi być poprzedzone przekazaniem informacji o oko- licznościach wykorzystania wizerunku dziecka, w tym o celu, formie i miejscu publikacji. Rzecznik zaznaczył również, że dzieci – stosownie do wieku i stopnia dojrza- łości – powinny mieć możliwość wyrażenia swojego stanowiska w sprawie rozpowszechniania ich wizerunku. W niniejszym wystąpieniu zwrócono się do Ministra z prośbą o opracowanie, we współpracy z kuratoriami oświaty, wytycznych dla dyrektorów szkół i pla- cówek oświatowych w zakresie zasad uzyskiwania zgód na rozpowszech- nianie wizerunku uczniów, wskazujących na niedopuszczalność stosowania zgód blankietowych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 5 września 2025 r. 12) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące zjawisk kidsinflencingu i sharentingu W wystąpieniu generalnym 340 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 7 października 2025 r. Rzecznik ponownie zwrócił uwagę na potrzebę pilnego podjęcia działań legislacyjnych zmierzających do kompleksowego uregulowa- nia kwestii cyfrowej pracy dzieci, w tym zjawisk tzw. kidfluencingu i sharentingu. Rzecznik przypomniał, że brak odpowiednich regulacji prawnych w tym obszarze prowadzi do naruszeń prawa dziecka do ochrony przed wyzyskiem ekonomicznym, a także do ingerencji w prywatność i dobrostan psychiczny najmłodszych. Rzecznik wskazał, że zjawiska cyfrowej pracy dzieci i sharentingu dynamicz- nie się rozwijają i wzajemnie się przenikają, prowadząc do komercjalizacji dzieciństwa. Podkreślił, że aktywność dzieci w mediach społecznościowych coraz częściej ma charakter zarobkowy, przy braku mechanizmów ochron- nych zapewniających poszanowanie ich praw, w tym prawa do prywatności oraz zabezpieczenia środków finansowych wypracowanych przez dzieci. Zwrócił uwagę na ryzyko związane z niekontrolowanym rozpowszechnianiem wizerunku dzieci w internecie, w tym zagrożenia wynikające z wtórnym wykorzy- stywaniem treści z udziałem dzieci przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji. Rzecznik przywołał przykłady rozwiązań systemowych funkcjonują- ce w innych państwach, wskazując na regulacje przyjęte m.in. we Francji oraz w wybranych stanach Stanów Zjednoczonych, a także na inicjatywy 340 ZEC.401.10.2025. 317 podejmowane w innych krajach europejskich, jako możliwe kierunki działań legislacyjnych w Polsce. W wystąpieniu generalnym zaapelował o zainicjowanie procesu legislacyj- nego oraz rozważenie powołania międzyresortowego zespołu roboczego, którego zadaniem byłoby wypracowanie propozycji rozwiązań prawnych i organizacyjnych zapewniających skuteczną ochronę dzieci w środowisku cyfrowym. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 7 października 2025 r. 13) Wystąpienie generalne do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych dotyczące publikowania przez jednostki Policji materiałów z udziałem dzieci w mediach społecznościowych W wystąpieniu generalnym 341 do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 11 października 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na napływają- ce do Biura RPD liczne zgłoszenia dotyczące publikowania przez jednostki Policji – na stronach internetowych i w mediach społecznościowych – mate- riałów fotograficznych i filmowych z działań edukacyjno-profilaktycznych z udziałem dzieci, w szczególności spotkań dotyczących zasad bezpieczeń- stwa. Zgłaszane wątpliwości dotyczyły zgodności takich praktyk z przepisa- mi o ochronie danych osobowych i z prawem dziecka do prywatności. Rzecznik podkreślił, że docenia działania Policji w zakresie edukacji i profilak- tyki skierowanej do najmłodszych, jednak wskazał na konieczność wyraźne- go rozróżnienia pomiędzy prowadzeniem zajęć edukacyjnych a utrwalaniem i publicznym rozpowszechnianiem wizerunku dzieci w internecie. Rzecznik zwrócił się do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z prośbą o zajęcie stanowiska, czy w opisanych przypadkach zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia RODO czy też działania Policji mieszczą się w wyłączeniach przewidzianych dla organów właściwych do ochrony bezpieczeństwa publicznego, a także w kwestii dopuszczalności publikowa- nia wizerunków dzieci na podstawie przesłanki realizacji zadania w interesie publicznym i obowiązku przestrzegania zasady minimalizacji danych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 11 października 2025 r. 341 ZEC.422.5.2025. 318 14) Wystąpienie generalne do Ministra Cyfryzacji w sprawie zakazania platform AI oferujących usługi tworzenia lub modyfikowania wizerun- ków dzieci W wystąpieniu generalnym 342 do Ministra Cyfryzacji z 23 października 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na narastające zagrożenie dla dzieci związane z wyko- rzystywaniem narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji do tworzenia i rozpowszechniania treści przedstawiających seksualne wykorzystanie dzie- ci (CSAM), w tym tzw. deepfake’owych wizerunków seksualizujących dzieci. Rzecznik podkreślił, że zjawisko to przybiera coraz większą skalę i stanowi poważne naruszenie praw dziecka, w szczególności prawa do ochrony przed przemocą i wyzyskiem seksualnym oraz prawa do prywatności i godności. Rzecznik wskazał na wyniki badań oraz raportów organizacji międzynarodo- wych i pozarządowych, z których wynika, że narzędzia sztucznej inteligencji są wykorzystywane zarówno przez dorosłych, jak i przez dzieci do tworzenia realistycznych wizerunków w kontekście seksualnym. Tego rodzaju praktyki coraz częściej występują w środowisku rówieśniczym i szkolnym. W związku z powyższym Rzecznik wystąpił z wnioskiem o rozważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do wprowadzenia przepisów zakazujących oferowania usług, których celem jest tworzenie lub modyfikowanie wizerun- ków osób przy użyciu sztucznej inteligencji w sposób prowadzący do seksu- alizacji dzieci, a także do nałożenia na dostawców takich usług obowiązków w zakresie analizy ryzyka i wdrażania skutecznych środków ochronnych. Rzecznik zaproponował powołanie międzyinstytucjonalnego zespołu robo- czego z udziałem właściwych resortów i instytucji publicznych, którego zadaniem byłoby opracowanie spójnych rozwiązań służących ochronie dzie- ci przed zagrożeniami wynikającymi z wykorzystania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 23 październi- ka 2025 r. 342 ZEC.401.11.2025. 319 11.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każ- dym przypadku Rzecznik zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wska- zywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Ochrona wizerunku dzieci przed nieuprawnionym wykorzystaniem przez jednostkę samorządu terytorialnego Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące publikacji na platformie Facebook pochodzącego z monitoringu miejskiego materiału przedstawiającego wizerunek dzieci. Kontekst publikacji sugerował przy- pisanie dzieciom odpowiedzialności za określone zdarzenie. Opublikowany materiał wywołał liczne negatywne komentarze o charakterze stygmaty- zującym, co rodziło ryzyko naruszenia prawa dzieci do prywatności i ochro- ny wizerunku oraz narażenia ich na hejt w przestrzeni publicznej. Co zrobiliśmy: Po otrzymaniu zgłoszenia RPD niezwłocznie wystąpił do wła- ściwej jednostki samorządu terytorialnego, wskazując na niedopuszczalność publikowania w sieci materiałów z monitoringu w sposób umożliwiający identyfikację dzieci oraz publiczne przypisywanie im odpowiedzialności za określone zachowania. Zwrócono uwagę na naruszenie przepisów doty- czących ochrony danych osobowych, w tym zasad wynikających z RODO, a także na brak podstaw do upubliczniania tego rodzaju materiałów przez jednostkę samorządu terytorialnego. Rzecznik zaapelował o usunięcie publi- kacji oraz podjęcie działań naprawczych i prewencyjnych. Efekt: Materiał został usunięty, zaś zdarzenie zakwalifikowano jako narusze- nie ochrony danych osobowych i zgłoszono je do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Jednocześnie zadeklarowano gotowość przeprowa- dzenia szkoleń pracowników oraz wprowadzenie zmian w wewnętrznych 320 procedurach dotyczących publikowania materiałów pochodzących z moni- toringu. Jednostka samorządu terytorialnego w pełni podzieliła stanowisko RPD i poinformowała o wdrożeniu zaleceń. Działania na rzecz ochrony dzieci w kontekście promowania i normalizowania sharentingu Problem: Do Biura RPD dotarły informacje dotyczące działalności podmio- tu, którego statutowe cele i podejmowane działania koncentrowały się na promowaniu upubliczniania wizerunku dzieci w przestrzeni publicznej oraz podważaniu potrzeby wprowadzania ograniczeń w tym zakresie. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działania polegające na skierowaniu wystą- pień do właściwych organów administracji publicznej i organów nadzor- czych, wskazując na wątpliwości co do zgodności deklarowanych celów oraz działań podmiotu z obowiązującymi przepisami prawa, w tym regulacjami wynikającymi z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka i przepisów o ochronie danych osobowych. W ramach podjętych działań Rzecznik wnioskował o objęcie działalności podmiotu szczególnym nadzorem przez właściwe instytucje. Efekt: W następstwie prowadzonych działań właściwy organ państwo- wy wystąpił do sądu rejestrowego z wnioskiem o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego, wskazując na dostrzeżone – podniesione przez RPD – sprzeczności postanowień statutu z powszechnie obowiązu- jącym prawem. Rzecznik zgłosił swój udział w postępowaniu sądowym, podejmując dalsze czynności procesowe w ramach przysługujących mu kompetencji. Ochrona wizerunku dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące praktyk stosowa- nych przez placówkę opiekuńczo-wychowawczą wobec ochrony wizerunku najmłodszych dzieci. Wątpliwości dotyczyły zapisów wzorca umownego, zgodnie z którymi warunkiem zawarcia umowy o opiekę nad dzieckiem było obligatoryjne wyrażenie przez rodziców zgody na przetwarzanie i publikowa- nie wizerunku dziecka w celach promocyjnych, niezwiązanych bezpośrednio z realizacją umowy. 321 Co zrobiliśmy: Po analizie zgłoszenia Rzecznik potwierdził, że uzależnianie zawarcia umowy od wyrażenia zgody na przetwarzanie wizerunku dziecka narusza zasadę dobrowolności zgody wynikającą z przepisów o ochro- nie danych osobowych. Rzecznik podjął interwencję, kierując pismo do placówki i wskazując na konieczność zmiany stosowanych wzorców umownych. Efekt: Zaproponowane przez placówkę zmiany, na skutek interwencji RPD, zostały ocenione jako zgodne z przepisami prawa i przyczyniające się do rzeczywistej ochrony integralności woli rodziców oraz prawa dziecka do prywatności. Placówka zadeklarowała wdrożenie nowych wzorców umow- nych i wprowadzenie fakultatywnej, odrębnej zgody na wykorzystanie wizerunku dziecka. Ochrona prywatności i godności dziecka – odpowiedzialność mediów Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące publikacji artyku- łu w internecie opisującego historię dziecka pokrzywdzonego przemocą domową. W materiale ujawniono szczegółowe informacje dotyczące dziecka i jego sytuacji życiowej, które w realiach lokalnej społeczności umożliwiały jego identyfikację. Publikacja zawierała drastyczne opisy doświadczeń dziec- ka, co rodziło ryzyko jego wtórnej wiktymizacji i naruszenia prawa do prywat- ności i godności. Co zrobiliśmy: Rzecznik, mając na uwadze nadrzędną zasadę dobra dziecka, niezwłocznie wystąpił do redakcji z apelem o dokonanie zmian zmierzają- cych do skutecznej anonimizacji opisywanej osoby. Wskazał, że utrwalanie w przestrzeni publicznej szczegółowych informacji dotyczących dziecka może prowadzić do długofalowych negatywnych konsekwencji psychicz- nych i społecznych dla dziecka. Efekt: Na skutek interwencji Rzecznika redakcja zdecydowała się na wpro- wadzenie korekt w artykule, obejmujących zmianę elementów umożliwia- jących identyfikację dziecka. Podjęte działania pozwoliły na ograniczenie ryzyka dalszej stygmatyzacji i naruszenia prywatności dziecka. 322 Ochrona dzieci i młodzieży przed możliwością nabycia w sieci potencjalnie szkodliwych towarów, promujących negatywne zachowania Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące sprzedaży w inter- necie artykułów odzieżowych oraz gadżetów zawierających oznaczenia i hasła utrwalające krzywdzące stereotypy oraz ośmieszające określone grupy dzieci i młodzieży. Dodatkowym problemem była bagatelizacja ryzy- ka związanego z rozpowszechnianiem takich treści w opisach handlowych prezentowanych produktów. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął interwencję wobec podmiotów prowadzą- cych sprzedaż wskazanych artykułów, zwracając uwagę na potencjalnie szkodliwy charakter oferowanych treści, ryzyko normalizacji zachowań stygmatyzujących dzieci, a także na obowiązek posiadania – zgodnie z prze- pisami prawa – wymaganych certyfikatów dla towarów odzieżowych prze- znaczonych dla dzieci. Efekt: W następstwie podjętej interwencji przez RPD podmioty prowadzące sprzedaż wycofały ze swojej oferty produkty budzące zastrzeżenia oraz prze- kazały wyjaśnienia, deklarując współpracę i większą ostrożność w przyszłości. Ochrona wizerunku dzieci przez jednostki Policji, prowadzące działania edukacyjne Problem: Do Biura RPD zgłosił się obywatel zaniepokojony praktyką publiko- wania w mediach społecznościowych, przez jedną z powiatowych komend Policji, licznych materiałów fotograficznych przedstawiających dzieci uczestniczące w działaniach o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym. Zgłaszający wyraził obawę, że publikacje te mogły odbywać się bez zapew- nienia właściwej podstawy prawnej do przetwarzania wizerunku małoletnich oraz bez należytego uwzględnienia prawa dziecka do prywatności. Co zrobiliśmy: Po przeanalizowaniu zgłoszenia Biuro RPD zwróciło się do właściwej komendy Policji z prośbą o złożenie wyjaśnień w sprawie zasad publikowania materiałów zawierających wizerunki dzieci w mediach spo- łecznościowych, w szczególności w zakresie istnienia podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych w rozumieniu art. 6 RODO. Jednocześnie zwrócono uwagę na konieczność każdorazowego rozważenia, czy publika- cja materiałów z udziałem dzieci – nawet w kontekście działań o charakte- rze edukacyjnym – nie prowadzi do naruszenia ich prawa do prywatności. Ponadto RPD wskazał na potrzebę stosowania podwyższonych standardów ochrony danych osobowych małoletnich przez instytucje publiczne. 323 Efekt: W odpowiedzi na przedmiotowe pismo właściwa jednostka Policji poinformowała o usunięciu wskazanych materiałów z mediów społeczno- ściowych. Jednocześnie przekazano, że w przyszłości działania tego rodzaju będą prowadzone z uwzględnieniem zachowania szczególnej ostrożności oraz respektowania standardów ochrony danych osobowych małoletnich i ich prawa do prywatności. Ochrona wizerunku dzieci w placówkach publicznych Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące wątpliwości w zakre- sie praktyk jednej z bibliotek organizującej wydarzenia dla dzieci. Zgłoszenie dotyczyło warunkowania udziału dzieci w zajęciach od wyrażenia zgody na publikację ich wizerunku oraz publikowania zdjęć dzieci bez świadomej zgody rodziców lub opiekunów prawnych. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął interwencję, zwracając się do placówki o wyjaśnienia dotyczące stosowanych procedur, w szczególności uzależ- niania udziału w zajęciach od wyrażenia zgody na przetwarzanie wizerunku dziecka, co narusza zasadę dobrowolności wynikającą z przepisów o ochro- nie danych osobowych. Efekt: Na skutek interwencji RPD placówka dokonała zmian zapisów regu- laminu korzystania ze swoich usług, usuwając postanowienia regulaminowe mogące sugerować brak dobrowolności wyrażania zgody. Zaktualizowany regulamin został opublikowany na stronie internetowej placówki. Promocja wydarzeń dla dzieci z wykorzystaniem nieodpowiednich treści Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące sposobu promo- cji w internecie wydarzenia kulturalnego skierowanego do najmłodszych. Zgłaszający zwrócił uwagę, że organizator wydarzenia wykorzystywał w mate- riałach promocyjnych odniesienia do brutalnych treści audiowizualnych prze- znaczonych dla dorosłych odbiorców. W ocenie zgłaszającego taki sposób promocji był nieadekwatny do grupy docelowej i mógł negatywnie wpływać na dzieci. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do organizatora, podkreślając, że wyda- rzenia kierowane do dzieci nie powinny być promowane poprzez odniesienia do treści dla nich nieodpowiednich, w szczególności zawierających przemoc lub elementy mogące budzić lęk. 324 Efekt: W odpowiedzi organizator przeprosił za niewłaściwy sposób promocji wydarzenia oraz zadeklarował, że w przyszłości będzie z większą rozwagą dobierał środki i formy promocji, mając na uwadze wiek odbiorców. Ochrona dzieci przed nieodpowiednimi treściami w internetowych serwisach z filmami Problem: Rzecznik podjął interwencję w zakresie kanału prowadzonego na jednej z platform cyfrowych, który był przedstawiany i promowany jako przeznaczony dla dzieci. Z treści zgłoszenia wynikało jednak, że publikowane na nim materiały – pomimo deklarowanego charakteru – w rzeczywistości zawierały treści mogące być szkodliwe dla małoletnich odbiorców. Co zrobiliśmy: W związku ze stwierdzeniem obecności treści szkodliwych, nieadekwatnych do wieku deklarowanej grupy odbiorców, RPD podjął inter- wencję polegającą na zwróceniu się do przedstawiciela platformy cyfrowej, z wnioskiem o podjęcie stosownych działań wobec kanału rozpowszechnia- jącego treści nieodpowiednie dla dzieci. Efekt: Na skutek interwencji RPD kanał został zablokowany, a publikowane na nim treści są już niedostępne. Skutecznie ograniczono dostęp dzieci do materiałów mogących naruszać ich prawa i bezpieczeństwo. Ochrona dóbr osobistych dzieci i ich godności w mediach społecznościowych Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące publikacji materia- łu wideo z przedstawienia szkolnego z okazji rozpoczęcia roku szkolnego. Opublikowany materiał stał się impulsem do pojawienia się licznych nega- tywnych komentarzy odnoszących się zarówno do placówki oświatowej, jak i dzieci biorących udział w nagraniu – co prowadziło do licznych naruszenia praw dzieci do ochrony ich wizerunku oraz dóbr osobistych. Co zrobiliśmy: Rzecznik wystosował pismo do osoby publikującej materiał, w którym wskazał na szkodliwość tego rodzaju działań, w szczególności w kontekście dobra dzieci i konsekwencji wynikających z publicznego roz- powszechniania materiałów z udziałem dzieci. Jednocześnie zaapelował o usunięcie opublikowanego wpisu. 325 Efekt: Na skutek interwencji RPD materiał został usunięty, a na profilu osoby publikującej zamieszczono publiczną informację o jego usunięciu wraz z wyjaśnieniem przyczyn tej decyzji. Ochrona dzieci przed nieodpowiednimi treściami w grach mobilnych Problem: Rzecznik analizował dostępność gry mobilnej oferowanej w skle- pie online, oznaczonej jako przeznaczona dla użytkowników od 13. roku życia. Ustalono, że gra zawierała treści o charakterze brutalnym, które – w świetle przy- jętych oznaczeń wiekowych stosowanych w sklepie – nie powinny być udostęp- niane użytkownikom w tej kategorii wiekowej i mogły być dla nich nieadekwatne. Co zrobiliśmy: Rzecznik skontaktował się z operatorem platformy, zwracając uwagę na charakter gry i nieadekwatność przypisanej jej kategorii wiekowej. Zaapelował o ponowną ocenę treści gry oraz zmianę oznaczenia wiekowego, mając na uwadze dobro dzieci i młodzieży. Efekt: W wyniku podjętej interwencji przez RPD kategoria wiekowa gry została zmieniona na 17+, co ograniczyło dostęp dzieci do treści nieodpo- wiednich dla ich wieku. Ochrona dóbr dziecka – działanie mające na celu usunięcie treści naruszających prawa dziecka Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące nagrania opubli- kowanego na platformie cyfrowej, w którym w sposób negatywny i poten- cjalnie szkodliwy przedstawiono dziecko, przy jednoczesnym bezprawnym wykorzystaniu jego wizerunku, bez istnienia jakiejkolwiek podstawy legalizu- jącej przetwarzanie danych osobowych dziecka. Co zrobiliśmy: Rzecznik, w ramach współpracy z NASK – Państwowym Instytutem Badawczym, w tym z działającym w jego strukturach zespołem Dyżurnet.pl, niezwłocznie podjął działania zmierzające do ograniczenia dalszego rozpowszechniania wskazanych treści. Zgłoszenie zostało przekazane do zespołu Dyżurnet.pl w celu analizy oraz podjęcia stosownych czynności wobec materiału. Efekt: Dzięki skutecznej współpracy RPD uzyskał informację o usunięciu materiału z platformy cyfrowej, co pozwoliło na szybkie ograniczenie dalsze- go rozpowszechniania treści naruszających prawa dziecka. 326 Ochrona prywatności dziecka w mediach internetowych i przeciwdziałanie wtórnej wiktymizacji dzieci Problem: Do Rzecznika wpłynęła sprawa dotycząca publikacji w internecie artykułów odnoszących się do próby samobójczej dziecka. Analiza sprawy wskazywała, że rozpowszechnianie tego rodzaju informacji naruszyło prawo dziecka do prywatności i godności, a także stworzyło ryzyko negatywnego wpływu na jego dobrostan psychiczny. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do portali internetowych publikujących wskazane materiały z prośbą o ich usunięcie, wskazując na szczególną potrzebę ochrony dobra dziecka i jego prywatności oraz na wrażliwy charakter sprawy. Efekt: Na skutek interwencji RPD opublikowane materiały zostały usunięte a dziecko uzyskało poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. 12. Działalność badawcza 328 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności za pośrednictwem Zespołu Badawczego, podejmował działania na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do bycia wysłuchanym • art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Działania w tym zakresie dotyczyły tworzenia przestrzeni do aktywnego uczestnictwa dzieci w procesie badawczym poprzez ich udział w konsulta- cjach dotyczących wyników badań na temat realizacji praw dziecka. 2) prawa dziecka do wyrażania własnych poglądów i występowania we własnych sprawach • art. 54 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 Konwencji o prawach dziecka. Działania w tym zakresie dotyczyły: udziału dzieci w konsultacjach wyników badań na temat realizacji praw dziecka, udziału w wydarzeniach poświę- conych promocji wyników badań oraz pracy przedstawicieli Rady Dzieci i Młodzieży przy RPD nad standardami etycznymi badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce. 3) prawa dziecka do swobodnej wypowiedzi • art. 13 Konwencji o prawach dziecka. Działania w tym zakresie dotyczyły udziału dzieci w wydarzeniach poświęco- nych promocji wyników badań. Zespół Badawczy, który rozpoczął swoją działalność w 2024 r., zajmuje się monitorowaniem sytuacji dzieci w Polsce i stanu przestrzegania ich praw poprzez systematyczny przegląd literatury, gromadzenie aktualnych danych statystycznych, prowadzenie badań własnych z udziałem dzieci i osób doro- słych, nadzorowanie realizacji badań oraz opracowywanie publikacji zawiera- jących wyniki badań i analiz. Badania prowadzone są przez Zespół Badawczy z zachowaniem szczególnej wrażliwości na kwestie etyczne i dobro dziecka. Ponadto Zespół Badawczy zapewnia współpracę RPD z instytucjami krajowymi i międzynarodowymi oraz środowiskiem akademickim w zakresie prowadzenia badań z udziałem dzieci. Działalność badawcza obejmuje też prowadzenie i udział w zespołach powołanych przez RPD: Zespole do spraw etyki badań społecznych z udzia- łem dzieci w Polsce i Zespole do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce. 329 12.1 Główne obszary działalności Zespołu Badawczego w 2025 r. Zadania podejmowane przez Zespół Badawczy w imieniu RPD w 2025 r. dotyczyły następujących obszarów badawczych: 12.1.1 Badanie na temat realizacji praw dziecka w Polsce 343 Na podstawie wyników badania zrealizowanego w 2024 r. na zlecenie Biura RPD w 2025 r. zostały opublikowane dwa raporty. Pierwszy z nich – zatytułowany „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” zawiera analizę stanu wiedzy nastolatków, rodziców i nauczycieli o prawach dziecka oraz ich opinie i doświadczenia w zakresie praw dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem trzech obszarów: ochrony, świadczeń i uczestnictwa. 343 Drabarek, K., Makaruk, K., Modzelewska, M., Tymińska, A. (2025). Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce. Biuro Rzecznika Praw Dziecka: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2025/11/RPD_raport_perspektywa_net_FI- NAL.pdf, dostęp: 19.03.2026 r. 330 ILUSTRACJA. Okładka raportu „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży Stan realizacji praw dziecka w Polsce P E R S P E K T Y W A ( D L A ) D Z I E C I I M Ł O D Z I E Ż Y Głównymi celami badania były: a) analiza stanu wiedzy nastolatków, rodziców i nauczycieli o prawach dziecka w Polsce, b) poznanie opinii i doświadczeń nastolatków, rodziców i nauczycieli z obszaru przestrzegania praw dziecka związanych z ochroną, uczestnic- twem oraz ze świadczeniami. Metodologia badania: Badanie zostało przeprowadzone w schemacie mieszanym obejmującym część jakościową i ilościową. 331 Część jakościowa została zrealizowana techniką zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI). Wywiady zostały przeprowadzone z podziałem na trzy grupy respondentów: a) nastolatków w wieku 12–17 lat (zrealizowano 6 wywiadów, w których łącz- nie wzięło udział 48 osób), b) rodziców nastolatków w wieku 12–17 lat (zrealizowano 4 wywiady, w któ- rych łącznie wzięło udział 25 osób), c) wychowawców klas VI–VIII szkół podstawowych i I–III szkół ponadpod- stawowych (zrealizowano 5 wywiadów, w tym jedną diadę, w których wzięło udział 25 osób). Dobór i podział uczestników badania odbywał się w oparciu o dwie zmienne – wielkość miejscowości zamieszkania (mała miejscowość/duże miasto) oraz wiek uczestników (nastolatki), wiek dzieci (rodzice) lub wiek uczniów (wycho- wawcy). Wywiady z nastolatkami zostały przeprowadzone stacjonarnie przez odpowiednio przeszkolonych moderatorów, a wywiady z rodzicami oraz wychowawcami – zdalnie. Badanie ilościowe zostało przeprowadzone na terenie 60 szkół. Wykorzystano technikę audio-CASI, która wyklucza bezpośredni udział ankietera w wypełnianiu ankiety. W jednej sesji brało udział maksymal- nie 10 osób. Badanie zrealizowano na ogólnopolskiej próbie 1 604 uczniów w wieku 12–17 lat reprezentatywnej ze względu na płeć, wiek, wielkość miej- scowości, w której znajduje się szkoła i typ placówki. Wywiady grupowe zostały przeprowadzone na podstawie scenariuszy przy- gotowanych w trzech wersjach, zgodnie z podziałem na trzy główne grupy respondentów. Ich struktura była jednak zbliżona. Wszystkie wersje zawie- rały pytania dotyczące: (1) praw dziecka ogólnie; (2) wpływu dzieci na podej- mowanie decyzji – w domu i w szkole; (3) praw dziecka w internecie, w tym – prawa do ochrony wizerunku (zob. punkt 12.1.2). Integralną część scenariu- szy stanowiły winiety – krótkie historie z życia nastolatków, w których poten- cjalnie mogło dojść do naruszenia praw dziecka. Uczestnicy badania mieli możliwość wyrażenia własnego zdania na temat przedstawionych sytuacji, a także podzielenia się doświadczeniami w podobnych obszarach. Badanie ilościowe zostało przeprowadzone z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza, w którym pytania zostały podzielone na trzy bloki tema- tyczne: dom, szkołę i internet jako główne środowiska funkcjonowania osób młodych. Kwestionariusz posłużył do zebrania opinii i doświadczeń nastolatków z obszaru przestrzegania praw dziecka związanych z: 332 d) ochroną: zakaz dyskryminacji (art. 2 Konwencji o prawach dziecka), obowiązek zapewnienia dziecku ochrony i opieki (art. 3 KPD), prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego i domowego (art.16 KPD), prawo do wolności od przemocy (art. 19 KPD), e) dostępem do świadczeń: prawo do życia i rozwoju (art. 6 KPD), prawo do ochrony zdrowia (art. 24 KPD), prawo do nauki (art.28 KPD), prawo do wypoczynku i czasu wolnego (art. 31 KPD), f) uczestnictwem: prawo do wyrażania swoich poglądów i bycia wysłucha- nym (art. 12 KPD), prawo do swobodnej wypowiedzi (art. 13 KPD), prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania (art. 14 KPD), prawo do informacji (art. 17 KPD). Narzędzia badawcze zostały opracowane przy współpracy z powołanym przez Rzecznika Zespołem do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce. Badanie uzyskało pozytywną opinię Komisji ds. Etyki Badań Naukowych Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (62/2024). Najważniejsze wyniki: WIEDZA O PRAWACH DZIECKA I ICH POSTRZEGANIE • Zdecydowana większość (91 proc.) nastolatków słyszała o prawach dziec- ka, jednak tylko 12 proc. przyznaje, że zna je dobrze, • Nastolatki jako główne źródła wiedzy na temat praw dziecka wymieniają szkołę i internet, • Nastolatki twierdzą, że spotykają się z lekceważącym traktowaniem ich praw przez dorosłych z najbliższego otoczenia – np. gdy próbują się na nie powoływać w sytuacjach szkolnych, • Niektórzy nauczyciele obawiają się, że nieodpowiednio interpretowane prawa dziecka mogą godzić w ich autorytet i utrudniać utrzymywanie dyscypliny w czasie lekcji, • Nauczyciele i nastolatki często postrzegają prawa dziecka przez pry- zmat szkoły i obowiązków, co prowadzi do ich warunkowania oraz myle- nia z prawami ucznia. Brak rozróżnienia między tymi pojęciami sprzyja przekonaniu, że prawa dziecka zależą od spełniania obowiązków np. uczniowskich, 333 • Nastolatki twierdzą, że osoby w ich wieku w sytuacji złamania ich prawa najczęściej zwróciłyby się o pomoc do rodziców (37 proc.) oraz psycholo- gów i pedagogów (37 proc.). • Nieco ponad co czwarty (27 proc.) nastolatek chciałby wziąć udział w zajęciach na temat praw dziecka. Większą popularnością cieszą się zajęcia dotyczące zdrowia psychicznego (40 proc.) i praw ucznia (32 proc.). ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o to, dokąd może zgłosić się osoba w ich wieku, gdy łamane są jej prawa, N = 1604 Nauczyciel, wychowawca Jak myślisz, gdzie lub do kogo może zgłosić się osoba w Twoim wieku, gdy łamane są jej prawa? Rodzice Psycholog, pedagog Organy prawne (np. Policja, sąd) 37% 21% 10% Rzecznik Praw Dziecka 11% 37% OCHRONA Przemoc i inne formy złego traktowania • Uczestnicy badania dostrzegają sytuacje, kiedy osoby dorosłe nie wywią- zują się ze spoczywającego na nich obowiązku zapewnienia dzieciom środowiska wolnego od przemocy i wszelkich form złego traktowania, • Przemoc rówieśnicza to zjawisko, które według uczestników badania jest powszechne w codziennym życiu nastolatków. Nie ogranicza się wyłącz- nie do fizycznych ataków czy przemocy słownej, lecz przybiera często inne, równie dotkliwe formy – wykluczania, nękania czy ośmieszania (także w internecie). 334 Dyskryminacja • Widoczna jest rozbieżność między poczuciem sprawiedliwego traktowa- nia nastolatków w środowisku domowym a szkolnym. Zazwyczaj spra- wiedliwie traktowanych przez swoich rodziców czuje się 76 proc. nasto- latków, a przez nauczycieli tylko nieco ponad połowa (52 proc.) badanych. Szkodliwe zjawiska w internecie • Większość (80 proc.) nastolatków korzystając z internetu napotyka niepokojące treści. Najczęściej wskazywane przez nastolatki szkodliwe zjawiska w internecie to: hejt (84 proc.), stalking (77 proc.) i publikowanie zdjęć lub filmów bez zgody przedstawianej osoby (74 proc.). Naruszenia prywatności • Zarówno dorośli, jak i nastolatki wskazują na niewystarczającą ochronę prywatności młodych osób. Najczęściej temat naruszeń prywatności pojawia się w kontekście korzystania z internetu, chociaż zdaniem nasto- latków dochodzi do nich także w domu i szkole. • Z deklaracji nastolatków wynika, że 10 proc. spośród nich doświadcza regularnego ujawniania informacji na ich temat bez ich zgody przez nauczycieli. • Niemal jedna trzecia (29 proc.) nastoletnich uczestników badania przy- znaje, że ich rodzice nigdy nie pukają przed wejściem do ich pokoju, a 6 proc. twierdzi, że rodzice regularnie czytają ich prywatną korespon- dencję bez ich zgody. Rola dorosłego w zapewnieniu dziecku ochrony • Chociaż dorośli uczestnicy badania podejmują próby reagowania na przemoc wobec dzieci, to nie zawsze reakcja prowadzi do poprawy sytu- acji. Zdaniem rodziców i nauczycieli może to wynikać z niewystarczająco sprawnego systemu pomocy oraz braku gotowości dorosłych do podej- mowania działań służących ochronie dziecka. • Większość (83 proc.) nastolatków może zazwyczaj liczyć na swoich rodzi- ców, gdy tego potrzebuje. Pozostałym osobom może jednak brakować ich wsparcia. • Podczas gdy 94 proc. nastolatków twierdzi, że zazwyczaj czuje się w swoim domu bezpiecznie, to poczucie bezpieczeństwa w szkole dekla- ruje 64 proc. badanych. 335 ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o to, czy czują się bezpiecznie w domu i w szkole oraz czy czują się sprawiedliwie traktowani przez rodziców i przez nauczycieli, N = 1604 * suma odpowiedzi zawsze i często Nastolatki, które czują się bezpiecznie* Nastolatki, które czują się sprawiedliwie traktowane* przez rodziców 76% w domu 94% w szkole 64% przez nauczycieli 52% • Dwóch na trzech (68 proc.) nastolatków ma zazwyczaj możliwość poroz- mawiania z psychologiem, pedagogiem bądź inną osobą dorosłą w swo- jej szkole, gdy tego potrzebuje. ŚWIADCZENIA Edukacja • Nastolatki narzekają na arbitralne i nadmierne stosowanie przez nauczy- cieli narzędzi dyscypliny szkolnej, takich jak zakazy, uwagi czy przeszu- kiwanie plecaków. Najdokuczliwsze są rygorystyczne zakazy związane z zaspokajaniem w trakcie lekcji potrzeb fizjologicznych. • Nastolatki jako duże obciążenie postrzegają nagromadzenie różnych form sprawdzania ich wiedzy przez nauczycieli. Choć w wielu szkołach obowiązują limity dotyczące liczby sprawdzianów w tygodniu, nie wszy- scy nauczyciele je respektują albo omijają je, przeprowadzając kartkówki. • Prawie co czwarty (23 proc.) nastolatek ma poczucie, że wymagania sta- wiane mu przez nauczycieli są zazwyczaj zbyt wysokie. Czas wolny i wypoczynek • Niemal połowa (44 proc.) nastolatków twierdzi, że nauka regularnie zaj- muje im większość wolnego czasu. Jednocześnie nieco ponad połowa 336 (52 proc.) badanych deklaruje, że zazwyczaj może pozwolić sobie na swo- bodny odpoczynek po szkole. Co piąty (21 proc.) nastolatek nigdy nie śpi 8 godzin na dobę. • Dziewczyny częściej niż chłopcy deklarują, że nauka zajmuje im więk- szość wolnego czasu. Rzadziej też mogą pozwolić sobie na swobodny wypoczynek po szkole i na dłuższy sen. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytania o czas wolny, wypoczynek i rozwój zainteresowań, N = 1604 * suma odpowiedzi zawsze i często 26% nastolatków nie ma w ogóle czasu na rozwijanie swoich pasji lub ma go rzadko 21% nastolatków nigdy nie śpi 8h na dobę 44% nastolatkom nauka zajmuje zazwyczaj* większość wolnego czasu 25% nastolatków nie ma w ogóle czasu na odpoczynek po szkole lub ma go rzadko Rozwój zainteresowań • Ponad połowa (51 proc.) nastolatków regularnie ma czas na rozwój swo- ich pasji po szkole, a 9 proc. twierdzi, że nie starcza im w ogóle czasu na hobby. • Na regularne wsparcie w rozwoju swoich zainteresowań ze strony rodzi- ców może liczyć 81 proc. nastolatków, mniej natomiast ze strony swoich nauczycieli – 28 proc. 337 UCZESTNICTWO Dostęp do wiedzy i informacji • Przeważająca część (82 proc.) nastolatków twierdzi, że ich rodzice regu- larnie i chętnie odpowiadają na ich pytania, 61 proc. młodych osób może zazwyczaj porozmawiać ze swoimi rodzicami na ważne dla nich tematy. • Więcej niż połowa (61 proc.) nastolatków zazwyczaj ma poczucie, że ich nauczyciele chętnie odpowiadają na ich pytania, a 57 proc. otrzymuje od nauczycieli informacje o tym, co dzieje się w szkole. • Zdecydowana większość (92 proc.) nastolatków słyszała o statucie swojej szkoły, ale tylko 13 proc. zna go dobrze. Wyrażanie własnych poglądów • Większość (77 proc.) nastolatków twierdzi, że rodzice zazwyczaj traktują ich zdanie poważnie, a 71 proc. – czuje się zachęcane przez swoich rodzi- ców do wyrażania własnego zdania. • Prawo do wyrażania swojego zdania w szkole jest realizowane w mniej- szym stopniu. Połowa (50 proc.) nastolatków twierdzi, że nauczycie- le zazwyczaj traktują ich zdanie poważnie, a 44 proc. – że nauczyciele zachęcają ich do wyrażania własnego zdania. Decydowanie i poczucie wpływu • Dorośli rozmówcy obserwują u nastolatków rosnącą potrzebę decydo- wania we własnych sprawach. Deklarują, że uczą ich tej umiejętności poprzez rozmowę. • Nastolatki mogą decydować przede wszystkim o swoim wyglądzie – fryzurze (86 proc.) i ubiorze (85 proc.). Najmniejszy wpływ mają na wybór zajęć nieobowiązkowych w szkole (60 proc.). • Rodzice nastolatków zwracają uwagę, że w szkole ich dzieci mają zwy- kle zbyt małą decyzyjność, a ich zdanie nie jest dostatecznie brane pod uwagę. Z wypowiedzi wychowawców wynika, że wpływ uczniów na decyzje w szkołach sprowadza się do spraw o niewielkim znaczeniu. • Zaledwie 21 proc. nastolatków ma regularnie poczucie wpływu na to, co dzieje się w szkole. Wskazują, że ich opinie są często pomijane lub w ogóle niebrane pod uwagę. Uczniowie szkół ponadpodstawowych odczuwają w tym względzie większą sprawczość niż ich młodsi koledzy. 338 REKOMENDACJE: Na podstawie wyników bania opracowane zostały rekomendacje, które przyporządkowano do czterech obszarów: Wiedza o prawach dziecka i ich postrzeganiu • Zwiększenie udziału nastolatków w działaniach edukacyjnych o prawach dziecka: – Podejmowanie dialogu z nastolatkami o ich prawach, m.in. poprzez organizowanie spotkań z ich udziałem w formie np. debat, dyskusji czy warsztatów poświęconych rozmowie o ich prawach. – Włączanie przedstawicieli nastolatków w procesy projektowania działań edukacyjnych kierowanych do młodych lub dotyczących ich problemów. – Uwzględnienie głosu nastolatków w projektowaniu zmian podstawy programowej i programu nauczania. • Zwiększenie efektywności istniejącej edukacji o prawach dziecka: – Zwiększenie efektywności szkolnych form edukacji o prawach dziec- ka poprzez prowadzenie lekcji w formie interaktywnych zajęć, które łączą teorię z praktyką (np. dyskusje, omawianie konkretnych przy- padków, odgrywanie ról). – Integracja nauki praw dziecka z przedmiotami ogólnymi – oprócz prowadzenia zajęć tylko na temat praw dziecka, warto zintegrować te tematy z innymi przedmiotami, np. historią, etyką, wychowa- niem obywatelskim, aby uczniowie naturalnie przyswajali wiedzę w codziennym kontekście. – Wykorzystanie mediów społecznościowych jako narzędzia szerze- nia sprawdzonej i rzetelnej wiedzy o prawach dziecka – kierowanej przede wszystkim do nastolatków. Dbałość o dostosowanie przekazu do wieku odbiorców i realiów ich życia (np. problemów, z jakimi się stykają). • Zmiany w programie nauczania szkoły oraz w edukacji nauczycieli: – Organizacja szkoleń dla nauczycieli, które pozwolą im lepiej zro- zumieć, jak stosować prawa dziecka w swojej codziennej pracy. Tworzenie sieci wymiany doświadczeń między nauczycielami z róż- nych szkół. 339 – Szerokie i kompleksowe włączanie edukacji o prawach dziecka do programu nauczania i podstawy programowej. Uwzględnienie głosu nastolatków w projektowaniu zmian. – Wprowadzenie edukacji prawnej dla nauczycieli, wychowawców i pedagogów w szczególności w zakresie praw dziecka i ich praktycz- nego stosowania w relacjach z uczniami oraz w budowaniu programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły. • Podnoszenie wiedzy i świadomości społecznej: – Podnoszenie świadomości społecznej z zakresu konsekwencji praw- nych wynikających z nieprzestrzegania praw dziecka. – Podnoszenie wiedzy społeczeństwa na temat praw dziecka poprzez kampanie informacyjne. Ochrona • Wzmacnianie działań na rzecz zapobiegania przemocy i innych form złego traktowania dzieci: – Bieżące monitorowanie przez szkoły i inne instytucje obowiązują- cych w nich standardów ochrony małoletnich i wprowadzanie nie- zbędnych zmian. Angażowanie w monitorowanie pracowników szkół i innych instytucji oraz uczniów. – Stałe i systematyczne działania służące podnoszeniu wiedzy rodzi- ców, opiekunów i osób pracujących z dziećmi na temat problemu przemocy wobec dzieci i innych form złego traktowania, ich konse- kwencji i możliwości pomocy. – Edukowanie uczniów na temat problemu przemocy i innych form złego traktowania, a także na temat możliwości uzyskania pomocy. Edukacja powinna obejmować praktyczne wskazówki, jak reagować w sytuacjach, gdy ktoś narusza granice swoim zachowaniem. – Budowanie trwałej współpracy pomiędzy rodzicami a nauczycielami w celu skuteczniejszej ochrony dzieci przed przemocą. Wzajemna i systematyczna współpraca sprzyja wczesnemu rozpoznawaniu zagrożeń, skutecznemu reagowaniu na niepokojące sygnały oraz tworzeniu spójnego i bezpiecznego środowiska, wspierającego reali- zację praw dziecka. 340 • Wzmacnianie działań na rzecz przeciwdziałania przemocy rówieśniczej: – Wdrożenie efektywnych mechanizmów przeciwdziałania i reago- wania na przemoc rówieśniczą w szkole i w internecie jako element standardów ochrony małoletnich. – Działania na rzecz budowania dobrej atmosfery w szkole poprzez promowanie dialogu i efektywne rozwiązywanie konfliktów, a także poprzez programy profilaktyczne oparte na wynikach badań nauko- wych, rekomendowane i sprawdzone jako dobre praktyki. • Wzmacnianie działań na rzecz bezpieczeństwa w internecie: – Wprowadzenie systemowej edukacji medialnej w szkołach, która dostarczy wiedzy i narzędzi do radzenia sobie z zagrożeniami w inter- necie. Edukacja powinna objąć zarówno uczniów, nauczycieli, perso- nel szkoły, jak i rodziców uczniów. – Uwrażliwianie rodziców na temat znaczenia rozmów ze swoimi dzieć- mi o ich aktywności w internecie, a także szkodliwych zjawiskach i innych niepokojących sytuacjach, które mogą spotkać w sieci. – Utworzenie skutecznego mechanizmu weryfikacji wieku w internecie, aby ograniczyć kontakt dzieci ze szkodliwymi treściami. – Wypracowanie mechanizmów legislacyjnych, które usprawnią zgła- szanie szkodliwych treści do platform, a co za tym idzie ich eliminację z przestrzeni publicznej. • Wzmacnianie działań na rzecz ochrony prywatności nastolatków: – Podniesienie wiedzy i świadomości pracowników szkół oraz uczniów na temat respektowania prawa do prywatności, ochrony danych oso- bowych oraz konsekwencji ich naruszania. – Uwrażliwienie nastolatków na temat ochrony ich danych osobowych oraz prawa do decydowania o wykorzystywaniu ich danych, w tym wizerunku. – Uwrażliwienie rodziców na temat ochrony danych osobowych swoich dzieci i ich prawa do decydowania o wykorzystywaniu ich danych, w tym wizerunku. – Stosowanie monitoringu tylko w celu zapewnienia bezpieczeństwa, zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych. Monitoring nie powinien naruszać prywatności uczniów. 341 • Wzmacnianie roli i kompetencji szkolnych rzeczników praw ucznia jako elementu systemowego wsparcia dzieci i nastolatków: – Ustawowe umocowanie szkolnych rzeczników praw ucznia i umożli- wienie im realizacji zadań przewidzianych w ustawie. – Współpraca rzecznika praw ucznia z samorządem uczniowskim. – Zapewnienie szkolnym rzecznikom praw ucznia odpowiedniego wsparcia merytorycznego i organizacyjnego, np. poprzez programy szkoleniowe dla osób pełniących tę funkcję – m.in. z zakresu praw ucznia, mediacji rówieśniczej i rozwiązywania konfliktów. Świadczenia • Zmniejszanie presji szkolnej i przeciążenia nastolatków nauką: – Dostosowanie ilości materiału omawianego w trakcie zajęć do real- nych możliwości przygotowania się nastolatków do lekcji – zarówno na poziomie programu nauczania, jak i codziennej pracy nauczycieli poprzez m.in. uwzględnienie dłuższych przerw świątecznych, wycie- czek szkolnych, egzaminów z innych przedmiotów. – Respektowanie limitu tygodniowej liczby sprawdzianów. Jeśli takiego limitu nie ma – wprowadzenie go do statutu szkoły. – Elastyczne podejście nauczycieli do organizowania sprawdzia- nów oraz innych form weryfikowania wiedzy (np. kartkówek, odpowiedzi ustnych) poprzez respektowanie limitów, możliwości i potrzeb uczniów. Uwzględnienie głosu uczniów przy okazji pla- nowania większych form weryfikowania wiedzy, przede wszystkim sprawdzianów. • Dbanie o dobrostan uczniów w szkole: – Wspieranie dobrostanu uczniów poprzez działania, takie jak np. orga- nizowanie stref odpoczynku i ciszy w szkołach. – Wzmacnianie partnerstwa między szkołą a rodzicami poprzez wspól- ne działania na rzecz dobrostanu uczniów, np. spotkania edukacyjne, konsultacje, wsparcie wychowawcze. – Wprowadzenie rozwiązań prawnych wspierających uczniów w ochro- nie ich prawa do czasu wolnego. Np. poprzez wprowadzenie zasad, aby uczniów nie zobowiązywać do aktywności edukacyjnej w trakcie przerw kalendarzowych oraz aby w ciągu trzech dni przypadających bezpośrednio po zimowej i wiosennej przerwie świątecznej i feriach 342 zimowych nie sprawdzano osiągnięć edukacyjnych uczniów w celu ustalenia im oceny bieżącej. – Realizacja wynikającego z przepisów prawa obowiązku zatrudniania w szkole psychologa i pedagoga specjalnego w wymiarze dostoso- wanym do wielkości szkoły oraz liczby nauczycieli i uczniów. • Tworzenie i stosowanie zasad zachowania w szkole i klasie z poszanowa- niem dla godności uczniów: – Uwzględnienie potrzeb w planowaniu długości przerw tak, aby zachować równowagę uczniów między stworzeniem możliwości realizacji potrzeb fizjologicznych i towarzyskich a czasem spędzanym w szkole. – Wprowadzanie transparentnych zasad realizacji potrzeb fizjolo- gicznych w trakcie lekcji – takich, które uwzględniałyby również sytuacje nagłe oraz takie, które mogą dla uczniów łączyć się ze wstydem. – Wyeliminowanie ze szkół bezwzględnych zakazów wychodzenia do toalety i picia wody w trakcie lekcji. W przypadku naruszenia zasad przez któregoś z uczniów – wyciąganie konsekwencji w sposób transparentny oraz zgodny ze statutem szkoły i godnością osobistą. W szczególności informowanie o tym, z jakiego zachowania wynika- ją konsekwencje, oraz niestosowanie odpowiedzialności zbiorowej wobec całej klasy. • Wspieranie pasji i zainteresowań nastolatków w szkole i poza nią: – Stworzenie warunków, w których nastolatki mogą rozwijać swoje pasje poprzez wspieranie potencjału młodych osób oraz respekto- wanie ich wyborów. – Zapewnienie dostępności bezpłatnych zajęć lub dofinansowanie płatnych zajęć rozwijających zainteresowania, zwłaszcza dla nasto- latków z mniejszych miejscowości lub o ograniczonym dostępie do oferty kulturalnej i sportowej. – Wdrażanie aktywnych metod nauczania, dzięki którym uczniowie będą bardziej zaangażowani w lekcje. • Zapewnienie pomocy psychologicznej i przeciwdziałanie kryzysom psychicznym: – Dalszy rozwój systemu bezpłatnej, publicznej pomocy psycholo- gicznej, kierowanej zarówno do dzieci, jak i do rodziców i opiekunów. 343 Rozwój powinien odbywać się przy uwzględnieniu m.in. zróżnicowa- nia wielkości ośrodków miejskich i pozamiejskich. – Tworzenie przyjaznych i dyskretnych procedur kontaktu z psycholo- giem szkolnym, z poszanowaniem prywatności uczniów. – Stworzenie nastolatkom możliwości bezpłatnego skorzystania z pomocy psychologicznej również bez zgody rodzica lub opieku- na prawnego – w ramach świadczeń gwarantowanych, nie tylko w ramach dostępu do psychologa szkolnego. – Wprowadzenie dla nauczycieli ustawowo zagwarantowanego prawa do superwizji, czyli profesjonalnego wsparcia w trudnych i wymaga- jących momentach ich pracy zawodowej. – Tworzenie publicznych i dostępnych przestrzeni do spokojnej nauki oraz spędzania czasu wolnego przeznaczonych dla nastolatków. Powinny uwzględniać potrzeby osób narażonych na marginalizację i nie posiadających odpowiednich warunków w domu. Umożliwienie w ramach tych przestrzeni dostępu do materiałów edukacyjnych oraz do internetu. Uczestnictwo • Promowanie idei partycypacji dzieci i młodzieży w życiu społecznym: – Opracowanie i realizowanie strategii działań wzmacniających party- cypację dzieci i młodzieży w Polsce. – Zwiększenie wiedzy wśród dorosłych obywateli o prawie dzieci do uczestnictwa (informacji, wyrażania własnych poglądów, bycia wysłuchanym etc.). • Wzmacnianie partycypacji młodzieży na poziomie lokalnym i regionalnym: – Wzmocnienie wpływu nastolatków na życie lokalne poprzez zwiększe- nie roli młodzieżowych rad. – Stworzenie rejestru młodzieżowych rad, zapewnienie młodzieżowym radom stabilnego finansowania. – Wprowadzenie obowiązku powołania opiekuna młodzieżowej rady. – Angażowanie młodzieży w życie lokalne poprzez umożliwie- nie im inicjowania i realizowania projektów w ramach budżetu partycypacyjnego. 344 • Budowanie kultury dialogu w szkole: – Budowanie kultury dialogu poprzez rozwijanie praktyk sprzyjających słuchaniu głosu uczniów i traktowaniu ich jako równoprawnych uczestników procesów decyzyjnych. Promowanie działań wzmacnia- jących relacje i poczucie wpływu w szkole, takich jak mediacja rówie- śnicza, rola liderów młodzieżowych. • Wzmocnienie wpływu uczniów na decyzje szkolne: – Zwiększenie roli samorządu uczniowskiego w codziennym życiu szkoły poprzez włączanie go w planowanie i konsultowanie istotnych decyzji dotyczących społeczności szkolnej. – Przegląd przepisów prawa oświatowego w celu identyfikacji obszarów, w których zgodnie z zasadą partycypacji powinna być zasięgana opinia uczniów. Zmapowanie praktycznych obszarów funkcjonowania szkoły, w których głos uczniów powinien być uwzględniany, a obecnie nie jest. – Wprowadzenie obowiązku zasięgania wiążących opinii uczniów, w kluczowych dla nich obszarach, takich jak zasady oceniania, pro- gram wychowawczo-profilaktyczny czy organizacja czasu w szkole. – Dostosowywanie form konsultacji z uczniami do ich wieku i etapu rozwoju, z uwzględnieniem potrzeb dzieci młodszych i starszych tak, aby uczestnictwo było zrozumiałe i możliwe do realizacji w praktyce. • Zwiększenie dostępu do informacji i współtworzenie życia szkoły: – Szkoły powinny systematycznie udostępniać uczniom informacje o zasadach organizacji życia szkolnego oraz kluczowe dokumenty regulujące ich prawa i obowiązki. Dotyczy to: statutu szkoły, regula- minów, procedur bezpieczeństwa oraz standardów ochrony dzieci. Dokumenty te powinny być łatwo dostępne – np. na stronie inter- netowej szkoły, czy w dzienniku elektronicznym oraz omawiane z uczniami na zajęciach szkolnych. – Stworzenie przyjaznych i dostosowanych do wieku uczniów wersji dokumentów regulujących życie szkoły. – Zapewnienie uczniom udziału w tworzeniu, opiniowaniu i aktualizacji statutu szkoły oraz innych kluczowych dokumentów. Głos samorządu szkolnego – szczególnie w sprawach dotyczących praw i obowiązków młodych osób powinien mieć charakter wiążący lub być uwzględniany w sposób zobowiązujący. Proces konsultacji powinien być przejrzysty np. poprzez stworzenie procedury konsultacji, które zagwarantują rze- czywisty wpływ młodych osób na decyzje podejmowane w szkole. 345 • Wzmacnianie samorządności i inicjatyw młodzieżowych: – Tworzenie przestrzeni, zasobów i mechanizmów umożliwiających aktywne działanie samorządów uczniowskich oraz rozwój oddolnych inicjatyw młodzieży. – Zapewnienie samorządowi uczniowskiemu realnego wpływu na życie szkoły, wsparcia ze strony dorosłych oraz dostępu do informacji i narzędzi potrzebnych do podejmowania własnych działań. – Zwiększenie wsparcia dla inicjatyw młodzieżowych poprzez zapew- nienie odpowiednich środków finansowych. Systemowe włączanie przedstawicieli inicjatyw młodzieżowych w proces projektowania aktów prawnych dotyczących młodzieży. • Rozwijanie kompetencji dorosłych w zakresie komunikacji z nastolatkami: – Organizowanie warsztatów i szkoleń z zakresu komunikacji z dzieć- mi, aktywnego słuchania, zadawania pytań otwartych oraz unikania oceniania. – Szkolenie z ułatwiania wdrażania procesów partycypacyjnych dla nauczycieli, wychowawców i opiekunów samorządów uczniowskich – przygotowujące do prowadzenia procesów włączających nastolatki w podejmowanie decyzji dotyczących życia szkoły i klasy. • Wzmocnienie edukacji obywatelskiej i wspieranie decyzyjności nastolatków: – Prowadzenie zajęć z uczniami na temat zasad demokracji i praw oby- watelskich. Umożliwienie uczniom konstruktywnego wyrażania opinii i udziału w procesach społecznych. – Rozwijanie kompetencji liderskich młodzieży poprzez tworzenie dostępnych programów edukacyjnych i rozwojowych, ze szczegól- nym uwzględnieniem potrzeb nastolatków z mniejszych miejscowo- ści i grup defaworyzowanych. • Organizowanie wydarzeń włączających młodzież: – Włączanie nastolatków do planowania i organizowania wydarzeń (np. debat, konferencji, konsultacji), które ich dotyczą. 346 12.1.2 Badanie na temat ochrony wizerunku dzieci w sieci 344 W drugiej publikacji zatytułowanej „Więcej szacunku dla młodego wize- runku. Raport z badań” przedstawiono opinie i doświadczenia nastolatków, rodziców i nauczycieli związane z udostępnianiem wizerunku dzieci i mło- dzieży w internecie. ILUSTRACJA. Okładka raportu „Więcej szacunku dla młodego wizerunku. Raport z badań” Więcej szacunku dla młodego wizerunku Raport z badań W I Ę C E J S Z A C U N K U D L A M Ł O D E G O W I Z E R U N K U 344 Tymińska, A., Modzelewska, M., Makaruk, K., Drabarek, K. (2025). Więcej szacunku dla młodego wizerunku. Raport z badań. Biuro Rzecznika Praw Dziecka: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2025/11/RPD_raport_wiecej-szacunku_net_FINAL.pdf, , dostęp: 19.03.2026 r. 347 Głównymi celami badania w obszarze wizerunku dzieci i młodzieży w internecie były: a) zidentyfikowanie praktyk publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, b) zidentyfikowanie praktyk związanych z pytaniem dzieci i nastolatków o zgodę na wykorzystywanie ich wizerunku, c) poznanie powodów publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, d) określenie postawy wobec zakazu publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, e) identyfikacja zagrożeń wynikających z publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, f) poznanie sposobów na ochronę wizerunku dzieci i młodzieży i ich postrzeganie. Metodologia badania: Badanie dotyczące wizerunku dzieci i młodzieży w internecie było czę- ścią badania na temat realizacji praw dziecka w Polsce (zob. punkt 12.1.1) – w związku z tym metodologia badania ilościowego i jakościowego pozostaje taka sama. Pytania dotyczące praw dziecka w internecie oraz publikacji wize- runków dzieci i młodzieży były integralną częścią zarówno kwestionariusza badania ilościowego, jak i scenariusza wywiadów grupowych. Najważniejsze wyniki: PUBLIKOWANIE WIZERUNKU I PYTANIE O ZGODĘ Publikowanie wizerunku nastolatków – Większość (69 proc.) nastolatków publikuje materiały ze swoim wizerunkiem w internecie. Istotnie częściej robią to dziewczyny niż chłopcy. – Zdjęcia i nagrania przedstawiające nastolatków są publikowane głownie przez znajomych (49 proc.) i rodziców (43 proc.). Co czwarty 348 (24 proc.) na nastolatek przyznaje, że materiały z jego udziałem były publikowane przez nauczycieli. – Spośród nastolatków, których wizerunek publikują nauczycie- le, 3 8 proc. deklaruje, że nie zostali wcześniej zapytani o zgodę. Gdy materiały zamieszczają rodzice, odsetek ten wynosi 30 proc., a w przypadku znajomych – 23 proc. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12 – 17 lat na pytania o osoby publikujące ich wizerunek bez ich zgody Osoby publikujące wizerunek dziecka bez pytania go o zgodę: 38% 30% 25% 23% Nauczyciele RodziceInne osoby dorosłe z rodziny Znajomi Pytanie o zgodę na publikację • Rodzice przyjmują różne postawy względem tego, czy i na jakich warun- kach publikują wizerunek swoich dzieci w internecie. Niektórzy nie udo- stępniają zdjęć w ogóle – wynika to m.in. z ostrożności w upublicznianiu prywatnych treści. Spośród rodziców, którzy publikują wizerunek nasto- letnich dzieci, wielu pozostawia decyzję dziecku – ale zdarzają się również tacy, którzy nie biorą pod uwagę jego zdania. • Uczestnicy badania opowiadają o tym, że szkoły, z którymi mają stycz- ność, prowadzą aktywność w internecie. Często wśród wielu zgód podpi- sywanych przez rodziców uczniów na początku roku szkolnego znajduje się również zgoda na wykorzystanie wizerunku dziecka. Dokument ten dotyczy wizerunku w ogóle, a nie konkretnych fotografii. • Powszechne jest praktyka, w ramach której szkoła – dysponując zgodą rodziców – nie próbuje nawet uzyskać pozwolenia dziecka na publikację 349 jego wizerunku. Zarówno nastolatki jak i osoby dorosłe uczestniczą- ce w badania spotykają się jednak ze szkołami i nauczycielami, którzy oprócz zgody rodzica starają się uzyskać również zgodę uczniów. • Nastoletni rozmówcy opowiadają głównie o pozytywnych doświadcze- niach z publikowaniem materiałów z ich udziałem w gronie przyjaciół. Pytanie o zgodę w relacjach koleżeńskich jest przedstawione jako coś naturalnego i prostego – część zwyczajnych rozmów. Stosunek nastolatków do publikowania ich wizerunku • Większość (71 proc.) nastolatków uważa, że osoby w ich wieku powinny mieć prawo do publikowania swojego wizerunku w internecie. Poparcie dla tego prawa rośnie z wiekiem. W większości nastolatki chcą być pytane o zgodę na publikację ich wizerunku – szczególnie przez nauczy- cieli (75 proc.) i znajomych (73 proc.). Taką chęć istotnie częściej wyrażają dziewczyny niż chłopcy. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o stosunek do prawa osób w ich wieku do publikowania swojego wizerunku w internecie, N = 1604 71% nastolatków chce mieć prawo do publikowania swojego wizerunku w internecie Powody publikowania wizerunku dzieci i młodzieży prze z dorosłych • Głównym powodem umieszczania przez rodziców wizerunku swoich dzieci w internecie jest duma i chęć pochwalenia się ich osiągnięciami. • Wychowawcy twierdzą, że zamieszczając na profilach internetowych szkół wizerunek swoich uczniów, odpowiadają na potrzeby ich rodziców. • Pokazywanie zdjęć z życia szkoły ma zdaniem respondentów sprzyjać kształtowaniu jej pozytywnego wizerunku i promocji. Tego typu materia- ły bywają także metodą konkurowania ze sobą instytucji o dobre opinie 350 i pozyskiwania nowych uczniów. Wychowawcy wspominają, że niekiedy dokumentowanie życia szkolnego jest mile widziane czy wręcz wymaga- ne przez dyrekcję. Publikowanie wizerunku dzieci i młodzieży jako zagrożenie • Zdaniem 74 proc. nastolatków publikowanie materiałów bez zgody przedstawianej osoby może być szczególnie szkodliwe dla osób w ich wieku. Istotnie częściej twierdzą tak uczniowie szkół ponadpodstawo- wych niż podstawowych. • Pogorszenia samopoczucia z powodu publikacji wizerunku bez ich zgody doświadczyło 29 proc. nastolatków. Istotnie częściej spotkało to dziew- czyny niż chłopców oraz nastolatki starsze niż najmłodsze. • Nastolatki i dorośli dostrzegają zagrożenia związane z publikowaniem i wykorzystywaniem ich wizerunku, zarówno przez rówieśników, jak i rodziców. Opisują sytuacje, w których zdjęcia i nagrania są wykorzysty- wane do ośmieszania i zawstydzania innych jako narzędzie przemocy rówieśniczej. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o szczególnie szkodliwe zjawiska w internecie oraz pogorszenie samopoczucia z powodu publikacji ich wizerunku bez ich zgody, N = 1604 74% nastolatków uważa, że publikowanie wizerunku bez zgody przedstawianej osoby jest szczególnie szkodliwe 29% nastolatków doświadczyło pogorszenia samopoczucia z powodu publikacji ich wizerunku bez ich zgody 351 Sposoby na ochronę wizerunku • Uczestnicy wywiadów wymieniają różne sposoby ochrony wizerunku dzieci i młodzieży: ukrywanie twarzy, ograniczenie grupy odbiorców materiałów, uważny dobór materiałów, które nie przedstawiają osób w kompromitujący sposób, czy usunięcie zdjęcia spowodowane sprzeci- wem nastolatka wobec jego publikacji. • Sprzeciw nastolatków wobec publikacji ich wizerunku spotyka się z różną reakcją otoczenia – od uszanowania ich decyzji po jej zignorowanie lub odmowę. Młodzi rozmówcy wspominają, że czasami konieczne jest kilku- krotne upominanie się o uwzględnienie ich prośby. • Z badania ilościowego wynika, że 68 proc. nastoletnich respondentów sprzeciwia się zasłanianiu naklejką lub zamazywaniu swojej twarzy przed publikacją swojego zdjęcia. Istotnie częściej uważają tak starsi niż młodsi respondenci, • Według 43 proc. inni, publikując zdjęcia osób w ich wieku, nie powinni zasłaniać naklejką lub zamazywać ich twarzy. Istotnie częściej tego zda- nia są dziewczyny niż chłopcy oraz starsi niż młodsi respondenci. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o stosunek do zasłaniania twarzy osób w ich wieku na zdjęciu przed jego publikacją, N = 1604 43% nastolatków nie zgadza się na zasłanianie naklejką lub zamazywanie ich twarzy Zakaz publikowania wizerunku dzieci i młodzieży • Ponad połowa (57 proc.) nastolatków jest przeciwna poglądowi, że wize- runek osób w ich wieku w ogóle nie powinien być publikowany w inter- necie. Istotnie częściej uważają tak dziewczyny niż chłopcy. Wraz z wie- kiem nastolatków rośnie odsetek przeciwników takiego rozwiązania. Na podstawie wyników bania opracowane zostały następujące rekomendacje: 352 Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych Edukacja cyfrowa i medialna Rozwijanie i rozbudowywanie programów edukacji medialnej, dzięki której dzieci i młodzież zdobędą wiedzę na temat rozważnego korzystania z zaso- bów cyfrowych, a także kreowania swojego cyfrowego śladu. Pozwoli to na pokazanie im dobrych praktyk, a także zagrożeń w tym zakresie. Edukacja powinna uwzględniać głos dzieci i młodzieży w sprawach, które ich dotyczą, zawsze, gdy jest to możliwe. • Programy edukacyjne Rozwijanie programów edukacyjnych w zakresie ochrony wizerunku dzieci i młodzieży, które uwzględniać będą ich podmiotowość i prawo do decy- dowania o sobie. Programy powinny być skierowane zarówno do rodziców i osób pracujących z dziećmi, jak i dzieci i młodzieży. Edukacja może przyjąć takie formy, jak: kampanie informacyjno-edukacyjne, szkolenia, warsztaty, webinary, podcasty, materiały wideo i broszury. • Poradniki dla instytucji Zebranie dobrych praktyk oraz wypracowanie dla instytucji, w których dorośli pracują z dziećmi, wskazówek w zakresie publikacji wizerunku dzieci i młodzieży tak, by przede wszystkim chroniły młode osoby i respektowały ich podmiotowość, prawo do prywatności oraz do decydowania o sobie. Uwzględnianie zdania dzieci i młodzieży w decyzjach dotyczących wizerunku • Upowszechnianie pytania dzieci i młodzieży o zgodę Upowszechnianie wśród rodziców oraz osób pracujących z dziećmi praktyki pytania dzieci i młodzieży o zgodę przed wykonaniem oraz publikacją zdjęcia lub nagrania. Pytanie o zgodę, a także rozmowa o planowanym wykonaniu zdjęć lub nagrań powinny być przedstawiane jako naturalne elementy komu- nikacji między dorosłym a dzieckiem – również w przypadku dzieci młodszych. • Wspólne ustalanie zasad W jednostkach systemu oświaty, na początku roku szkolnego wspólnie z rodzicami i dziećmi, ustalanie jasnych zasad publikowania wizerunków uczennic i uczniów. 353 Wprowadzenie regulacji prawnych dotyczących ochrony wizerunku dzieci i młodzieży • Regulacje prawne dotyczące ochrony wizerunku dzieci i młodzieży w internecie Wprowadzenie do porządku prawnego zapisów chroniących wizerunek dzie- ci i młodzieży online. Działanie to powinno być poprzedzone szerokimi kon- sultacjami społecznymi, w tym z dziećmi i młodzieżą tak, by wprowadzone regulacje, chroniąc, respektowały ich podmiotowość, prawo do prywatności oraz do decydowania o sobie. Ponadto powinny dawać młodym osobom narzędzia umożliwiające im zgłoszenie zastrzeżeń do opublikowanych zdjęć i nagrań oraz szybkie ich usunięcie z przestrzeni publicznej, w tym interne- tu. Powinno to dotyczyć szczególnie wizerunków, które zostały przerobione i stały się źródłem cyberprzemocy lub nienawistnych komentarzy. • Regulacje prawne dotyczące szczególnych typów zdjęć i nagrań Wprowadzenie rozwiązań systemowych służących ograniczeniu możliwości publikowania przez kluby, organizacje, instytucje itp. wizerunku dzieci, szcze- gólnie w niepełnym ubraniu. Rozwijanie oferty pomocowej • Stworzenie mechanizmu reakcji w przypadku publikacji wizerunku bez zgody Stworzenie kierowanych do dzieci i młodzieży mechanizmów reakcji na sytuacje, gdy ich wizerunek został upubliczniony bez ich zgody, przerobiony lub wykorzystany. Pomoc powinna być nakierowana m.in. na pilne usunięcie wskazanej publikacji. • Inne formy wsparcia Opracowanie oferty pomocowej dla osób, które doświadczyły nieupraw- nionej lub niechcianej publikacji wizerunku, obejmującej m.in. informację w zakresie możliwości działania i reakcji, jak również wsparcie psychologicz- ne. Pomoc powinna być także skierowana również do rodziców oraz osób pracujących z dziećmi. 354 12.1.3 Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka 345 W 2025 r. opublikowany został także raport zatytułowany „Diagnoza zna- jomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka”. Przedstawiono w nim diagnozę poziomu znajomości i wiedzy dorosłych mieszkańców Polski na temat ustawowych zadań urzędu Rzecznika Praw Dziecka, a także ocze- kiwań wobec działalności konstytucyjnego organu w zakresie ochrony praw dziecka i obszarów wymagających zmian na rzecz osób najmłodszych. ILUSTRACJA. Okładka raportu „Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka. Raport z badań” Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka Raport z badań D I A G N O Z A Z N A J O M O Ś C I I W I E D Z Y N A T E M A T U R Z Ę D U R Z E C Z N I K A P R A W D Z I E C K A 345 Biuro Rzecznika Praw Dziecka. (2025). Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka. Raport z badań: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2026/01/Diagnoza-znajomosci-i-wiedzy-na-temat-urzedu-RPD.pdf, dostęp: 19.03.2026 r. 355 Głównymi celami badania były: a) identyfikacja poziomu znajomości i wiedzy na temat ustawowych zadań urzędu RPD. b) poznanie oczekiwań wobec działalności instytucji w zakresie ochro- ny praw dziecka i obszarów wymagających zmian na rzecz osób najmłodszych. c) określenie poziomu wiedzy na temat praw dziecka i poznanie postaw wobec nich. Metodologia Badanie zostało przeprowadzone w schemacie mieszanym obejmującym część jakościową i ilościową. Część jakościowa została zrealizowana techniką zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI) z osobami pracującymi z dzieć- mi lub zainteresowanymi sprawami społeczno-politycznymi. Grupy zostały podzielone na osoby mieszkające w małych miejscowościach lub dużych miastach. Grupy były zróżnicowane pod względem płci i wieku. W przypadku osób pracujących z dziećmi do udziału w badaniu zaproszono zarówno pra- cowników socjalnych, jak i osoby zatrudnione w placówkach oświatowych. Łącznie w badaniu jakościowym wzięło udział 26 osób. Badanie ilościowe zrealizowano techniką CAWI za pomocą samodzielnie wypełnianego przez respondentów kwestionariusza w wersji elektronicznej. Badaniem objęto łącznie 1 077 dorosłych mieszkańców Polski. Próba była reprezentatywna ze względu na takie cechy demograficzne, jak: płeć, wiek, województwo, wielkość miejscowości zamieszkania i wykształcenie. Zarówno scenariusz wywiadu jakościowego, jak i kwestionariusz wywia- du ilościowego zawierały pytania dotyczące: wiedzy o prawach dziecka, doświadczeń związanych z łamaniem praw dziecka, postaw wobec praw dziecka, znajomości urzędu Rzecznika Praw Dziecka i wiedzy o jego usta- wowych zadaniach, oczekiwań wobec działalności Rzecznika Praw Dziecka – w tym priorytetowych obszarów działań oraz źródeł informacji na temat praw dziecka. 356 Najważniejsze wyniki PRZESTRZEGANIE I RESPEKTOWANIE PRAW DZIECKA W POLSCE • Zdecydowana większość mieszkańców Polski spotkała się kiedykol- wiek z pojęciem „praw dziecka”, a 74 proc. deklaruje, że dysponuje wiedzą w tym obszarze. Termin ten kojarzy się uczestnikom badania przede wszystkim z pozytywnymi wartościami, jak bezpieczeństwo, ochrona małoletnich czy sprawiedliwość. W trakcie dyskusji wskaza- no także na Rzecznika Praw Dziecka jako instytucji odpowiedzialnej za ochronę tych praw, ILUSTRACJA. Mapa skojarzeń uczestników badania z pojęciem „prawa dziecka” Prawo do własnego rozwoju Rzecznik Praw Dziecka Prawo do własnej tożsamości Prawo do podmiotowości dziecka Równość Rodzice Miłość Zrozumienie Szacunek Sprawiedliwość Bezpieczeństwo Wolność Znaczenie Prawo do życia Przemoc psychiczna Ustawa Ochrona w sferze emocjonalnejWażność Prawa człowieka Ochrona Odwaga Opieka Ustawa KamilkaSzkoła Molestowanie Polityka Dziecko Wolna wola w działaniuMądrość Ochrona dzieci Beztroska Zrozumienie dziecięcych potrzeb Prawo do edukacji Szczęście Prawo do roztwoju Prawo do nauki Wolność wyboru Poczucie własnej wartości Szacunek do rówieśników Prawo do życia i nauki • Blisko co trzeci (29 proc.) respondent słyszał o przypadkach łamania praw dziecka w swoim najbliższym otoczeniu w ciągu ostatniego roku – częściej takie doświadczenia mieli młodzi dorośli – osoby w wieku 18–29 lat (48 proc.), uczniowie lub studenci (48 proc.) i osoby mające dzie- ci (36 proc.). Pełnoletni mieszkańcy Polski, którzy słyszeli o łamaniu praw dziecka w swoim otoczeniu, najczęściej wskazują, że działania te doty- czyły przemocy rówieśniczej (54 proc.), przemocy (44 proc.) lub zanie- dbań (44 proc.) ze strony opiekunów oraz narażenia dzieci na szkodliwe treści i zachowania w intrenecie (39 proc.). Chociaż badani przyznali, że słyszeli o przypadkach łamania praw dziecka w ich otoczeniu, to duża część z nich nie podjęła w związku z tym żadnej interwencji (podejmo- wanie jakichkolwiek działań w określonych sytuacjach zadeklarowało od 36 do 51 proc. badanych), 357 • Polacy są zgodni co do tego, że osoby pracujące z dziećmi (83 proc.), opiekunowie (81 proc.) i dzieci (80 proc.) powinny być edukowani na temat praw dziecka, które ich zdaniem są niezbędne, aby zapewnić dzie- ciom ochronę i rozwój (80 proc.), • Obecnie najczęściej dostrzegane przez mieszkańców Polski zagrożenia dotyczące dzieci to niebezpieczeństwa wynikające z korzystania przez dzieci z internetu, w tym narażenie na szkodliwe treści i liczne oszustwa (36 proc.), a także przemoc rówieśnicza (34 proc.). • W opinii dorosłych mieszkańców Polski grupami dzieci, które w Polsce nie są wystarczająco chronione, są przede wszystkim dzieci w kryzysie zdrowia psychicznego (40 proc.), zagrożone ubóstwem (39 proc.) oraz z niepełnosprawnościami (32 proc.). Znajomość i wiedza na temat ustawowych zadań urzędu Rzecznika Praw Dziecka • Urząd RPD jest najczęściej wymienianą spontanicznie instytucją działają- cą na rzecz ochrony dzieci (34 proc.). Wskaźnik znajomości wspomaganej również osiągnął najwyższy poziom i wyniósł 91 proc. • Badani kojarzą urząd Rzecznika głównie z pozytywnymi wartościami, takimi jak opieka, ochrona, bezpieczeństwo czy mądrość. Uczestnicy wywiadów grupowych wskazywali również na rolę, jaką ich zdaniem odgrywa urząd RPD – monitoruje działania związane z łamaniem praw dzieci w Polsce i koordynuje działania podejmowane przez podlega- jące mu instytucje. Urząd Rzecznika jest jednak również postrzegany jako instytucja mało widoczna w przestrzeni publicznej (w świadomości badanych pojawia się tylko w medialnie nagłośnionych sprawach). • Większość mieszkańców Polski poprawnie wskazała na zadania urzędu Rzecznika, które dotyczyły współpracy z innymi instytucjami i orga- nizacjami działającymi na rzecz ochrony praw dziecka (80 proc.) oraz zwracanie uwagi na ogólne problemy dotyczące praw dziecka (78 proc.). Znacznie słabszą wiedzą badani wykazali się w przypadku kwestii praw- nych: sześciu na dziesięciu respondentów było przekonanych, że RPD może uczestniczyć w posiedzeniach rządu (56 proc.), czterech na dziesię- ciu uznało, że podlega sejmowi (42 proc.), a jego kompetencje obejmują rozstrzyganie indywidualnych sporów (41 proc.). Z kolei 37 proc. respon- dentów wskazało, że Rzecznik ma uprawnienia do samodzielnego wno- szenia do parlamentu przepisów prawnych. 358 • Uczestnicy wywiadów jakościowych nie postrzegali urzędu RPD jako instytucji całkowicie niezależnej politycznie, byli jednak zaskoczeni bra- kiem większych uprawnień w zakresie procedowania przepisów praw- nych dotyczących ochrony małoletnich. Oczekiwania wobec działalności Rzecznika Praw Dziecka • Zdaniem mieszkańców Polski Rzecznik powinien w szczególności zajmo- wać się ochroną praw dzieci w kryzysie psychicznym (63 proc.), zagro- żonych ubóstwem (61 proc.) oraz z niepełnosprawnościami (56 proc.) – grupy te są tożsame z grupami, które badani wskazali jako niewystra- czająco chronione w Polsce (odpowiednio: 40, 39 i 32 proc.). • Jako najważniejsze/priorytetowe obszary, na których powinien skoncen- trować obecnie swoją uwagę i działania Rzecznik, wymieniono ochronę dzieci przed przemocą ze strony dorosłych (29 proc.) oraz zdrowie psy- chiczne dzieci i młodzieży (26 proc.). Świadomość inicjatyw podejmowanych na rzecz ochrony praw dziecka • O Dziecięcym Telefonie Zaufania RPD 800 12 12 12 słyszała ponad połowa mieszkańców Polski (52 proc.) – istotnie większą wiedzą w tym zakresie wykazali się młodzi dorośli, czyli osoby w wieku 18–29 lat (59 proc.). • Nieco mniejszy (42 proc.) odsetek badanych słyszał o wprowadzeniu do szkół standardów ochrony małoletnich, z czego część (35 proc.) słyszała o nich, ale przyznaje, że nie dysponuje dużą wiedzą na ten temat. 12.1.4 Badanie na temat obecności dzieci w wieku 0–6 lat w przestrzeni publicznej W IV kwartale 2025 r. Biuro RPD zrealizowało badanie poświęcone tematowi obecności dzieci w wieku 0–6 lat w przestrzeni publicznej. Celem badania było poznanie doświadczeń, opinii i potrzeb rodzin z dziećmi w wieku 0–6 lat związanych z korzystaniem z przestrzeni publicznej, a także określenie skali oraz uwarunkowań społecznej akceptacji praktyk wykluczających obec- ność dzieci w miejscach publicznych oraz innych ograniczeń dostępu usług. 359 Raport z badania zostanie opublikowany w 2026 r. Wyniki badania posłużą m.in. jako podstawa do formułowania wielu dalszych działań RPD ukierunko- wanych na potrzeby tej konkretnej grupy społecznej (m.in. w zakresie przy- gotowywania wystąpień generalnych, tworzenia polityk, planowania kampa- nii społecznych, strategii, współpracy międzyinstytucjonalnej). Badanie zostało przeprowadzone jesienią 2025 r. i obejmowało część zarów- no jakościową, jak i ilościową. W ramach części jakościowej zrealizowano cztery zogniskowane wywiady grupowe (FGI) z rodzicami dzieci w wieku 0–6 lat (N = 32). Wywiady podzielono według wieku dziecka (0–3 oraz 4–6 lat) oraz wielkości miejscowości zamieszkania. W każdej grupie uczestni- czyło ośmioro rodziców, przy zachowaniu możliwie zrównoważonych pro- porcji matek i ojców. Wywiady miały charakter częściowo ustrukturyzowany i były prowadzone na podstawie wspólnego scenariusza, obejmującego kwestie postrzegania miejsc przyjaznych i nieprzyjaznych dzieciom, barier infrastrukturalnych, reakcji otoczenia na obecność najmłodszych oraz prak- tyk wykluczających. Część ilościowa badania została zrealizowana techniką CAWI w dwóch modułach. Pierwszy z nich objął ogólnopolską próbę dorosłych Polaków (N = 1000), którzy odpowiadali na pytania dotyczące miejsc objętych zaka- zem wstępu dla dzieci. Drugi moduł objął badanie na reprezentatywnej próbie N = 600 rodziców dzieci w wieku 0–6 lat. Próba miała charakter losowo-kwotowy i została zaprojektowana tak, by odzwierciedlać struk- turę populacji rodziców pod względem płci i wieku oraz wieku dziecka. Kwestionariusz w badaniu rodziców składał się z pytań metryczkowych oraz pytań właściwych dotyczących m.in. dostępności i jakości przestrze- ni publicznej, oczekiwań rodzin z małymi dziećmi, napotykanych trudności ora z miejsc, w których obowiązuje zakaz wstępu dzieciom. 12.1.5 Badanie towarzyszące kampanii społecznej „Głos dziecka w roli głównej” W zawiązku kampanią społeczną „Głos dziecka w roli głównej” w ramach badania na ogólnopolskiej próbie dorosłych Polaków (patrz punkt 12.1.3) Biuro RPD przyjrzało się zagadnieniu partycypacji dzieci i młodzieży oraz prawa dziecka do bycia wysłuchanym. Kwestionariusz badania ilościowego zawierał pytania dotyczące możliwości wyrażania zdania przez dzieci, roli dorosłych w tym procesie oraz funkcjonującym w społeczeństwie stereoty- pom związanym z tym obszarem. 360 Celem badania było: a) określenie sposobu postrzegania roli dorosłych w komunikacji z dziećmi, b) poznanie oceny znaczenia i możliwość wyrażania zdania przez dzieci, c) określenie sposobu postrzegają wiarygodność i kompetencje dzieci w ocenie własnych doświadczeń. Najważniejsze wyniki: ROLA DOROSŁYCH W KOMUNIKACJI Z DZIEĆMI • Zdecydowana większość badanych uważa, że dorośli powinni odpo- wiadać na zadawana przez dzieci pytania (87 proc.), zachęcać dzieci do wyrażania własnego zdania (85 proc.), traktować zdanie dzieci poważnie (80 proc.) oraz rozmawiać z dziećmi na ważne dla nich tematy (88 proc.). ZNACZENIE I MOŻLIWOŚĆ WYRAŻANIA ZDANIA PRZEZ DZIECI • W kwestii znaczenia zdania dzieci odpowiedzi badanych okazały się bardziej zróżnicowane. Ponad połowa (55 proc.) respondentów uważa, że zdanie dziecka i dorosłego powinno mieć taką samą wagę. Dwadzieścia osiem proc. badanych twierdzi natomiast, że większe znaczenie powinno mieć zdanie osoby dorosłej. • Jednocześnie 44 proc. respondentów wskazuje, że dzieci zbyt rzadko mają możliwość wyrażania własnego zdania. Przeciwną opinię prezentuje 6 proc. badanych. WIARYGODNOŚĆ I KOMPETENCJE DZIECI W OCENIE WŁASNYCH DOŚWIADCZEŃ • W opinii 73 proc. badanych dzieci nie zawsze potrafią ocenić, co jest dla nich dobre. • Jednocześnie badani zauważają, że wiarygodność spostrzeżeń dzieci bywa kwestionowana – niemal połowa (49 proc.) uważa, że dorośli nie wierzą dzieciom, gdy mówią im one o czymś trudnym. • Co drugi badany (48 proc.) uznaje, że dorośli lepiej wiedzą, co jest dla dzieci dobre, podczas gdy 14 proc. temu zaprzecza. 361 • Jedna piąta respondentów (22 proc.) jest zdania, że dzieci kłamią częściej niż dorośli, a 35 proc. nie zgadza się z tym stwierdzeniem. 12.1.6 Opracowania tematyczne W 2025 r. Zespół Badawczy przygotował osiem opracowań tematycznych na potrzeby Biura RPD. Opracowania te zawierają aktualne dane statystyczne oraz najnowsze wyniki badań dotyczące sytuacji dzieci oraz ich dobrostanu i są wykorzystywane do monitorowania stanu ochrony praw dziecka. Tematy opracowań: • Dzieci cudzoziemskie w Polsce, • Dzieci na terenach wiejskich, • Dzieci z niepełnosprawnościami w Polsce, • Dzieci pozbawione wolności, • Dzieci w procedurach prawnych w Polsce, • Edukacja, • Młodzież LGBTQ+, • Praca dzieci, • Przemoc rówieśnicza, • Substancje psychoaktywne, • Telefony w szkołach, • Warunki życia dzieci, • Wykorzystywanie seksualne dzieci, • Zdrowie fizyczne dzieci. 13. Działalność w obszarze kontroli przestrzegania praw dzieci 363 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności poprzez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci Biura RPD, podejmował działania na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do nauki, opieki i wychowania poza miejscem stałego zamieszkania • art. 70, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28, 29 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik zwracał uwagę na prawo dzieci i nastolatków do nauki, opie- ki i wychowania poza ich miejscem stałego zamieszkania w godnych warunkach dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, możliwości oraz ewentualnych trudności, z uwzględnieniem zapewnienia im wspar- cia (wychowawców, specjalistów, dyrektorów jednostek systemu oświa- ty, organów nadzoru pedagogicznego i organów prowadzących szkoły, a także resortu oświaty). 2) prawa dziecka pozbawionego środowiska rodzinnego do szczególnej opieki i pomocy władz publicznych • art. 72 ust. 2, ust. 3, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9 ust. 1, art. 20 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie koncentrowały się na sytuacji dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej, a także zapewnieniu im niezbędnego wsparcia celem ustabilizowania sytuacji, w której się zna- lazły, a także objęciu niezbędną pomocą psychologiczną, pedagogiczną, merytoryczną i organizacyjną. 3) prawa dziecka do ochrony przed przemocą • art. 72 ust. 1, ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9 ust. 1, art. 20 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował działania na rzecz prawa dzieci do ochrony przed przemocą w miejscach ich pobytu, a w sytuacji wystąpienia takiej przemocy – zapewnienia im niezbędnego, adekwatnego do potrzeb wsparcia. 4) prawa dziecka do bycia wysłuchanym • art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik Praw Dziecka podejmował działania na rzecz zapewnienia dzieciom możliwości wyrażenia własnego zdania w sprawach, które ich dotyczą oraz uwzględniania ich stanowiska w toku podejmowanych rozstrzygnięć. 364 W ramach wskazanych wyżej obszarów w 2025 r. Rzecznik realizował je w szczególności przez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci, który został powołany 8 września 2025 r. jako odpowiedź na potrzebę szczegól- nych działań na rzecz realizacji art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Zgodnie z tym przepisem RPD może zbadać, nawet bez uprzedze- nia, każdą sprawę na miejscu. Powołanie zespołu stanowi także wyraz zauważonej przez Rzecznika potrze- by działania nie tylko na rzecz dzieci, ale i w czasie rzeczywistym wśród dzieci – w miejscach, gdzie najbardziej potrzebują obecności osoby stojącej na straży ich praw. To realizacja prawa dziecka do bycia wysłuchanym w waż- nych dla niego sprawach, z należytym szacunkiem, stosownie do wieku oraz dojrzałości dziecka, co wypełnia art. 12 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Zadaniem Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci jest być tam, gdzie są osoby młode. Zbadanie sprawy na miejscu przez przedstawicieli Biura RPD umożliwia analizę sytuacji i zgłoszonego Rzecznikowi problemu w szcze- gólności poprzez: poznanie warunków, w jakich przebywają dzieci i zasad funkcjonowania danej placówki lub instytucji, rozmowy z osobami odpowie- dzialnymi za opiekę nad dziećmi, a przede wszystkim – bezpośredni kontakt z dzieckiem i wysłuchanie jego stanowiska. Rzecznik poprzez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci weryfikuje przestrzeganie praw małoletnich oraz bada obowiązujące w danym miejscu zasady traktowania, stosowane procedury i profilaktykę ochrony praw dzieci (w tym standardy ochrony małoletnich). Następnie przedstawia stosownym władzom, instytucjom i organom rekomendacje w celu poprawy sytuacji dzieci. Od 8 września do 31 grudnia 2025 r. do Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci wpłynęły 22 sprawy. W tym czasie członkowie zespołu przeprowadzili wizytacje w ośmiu różnych miejscach pobytu dzieci na terenie całego kraju. W 5 z 8 przypadków Rzecznika o nieprawidłowościach informowały same dzieci. Te zgłoszenia miały dla niego najwyższy priorytet. W pozostałych sprawach zgłaszającymi byli: osoba bliska dziecku, rodzice uczniów, fundacja działająca na rzecz dzieci, pracownik danej jednostki lub anonimowy sygna- lista. Jedna ze spraw podjęta została natomiast na skutek powziętej przez RPD informacji medialnej. Podejmowane działania zmierzały do możliwie pogłębionego rozpatrze- nia analizowanej sprawy. Wykonane czynności pozwoliły na sformułowanie wniosków i rekomendacji, których wdrożenie przełożyć się może na poprawę funkcjonowania wizytowanych przez pracowników Biura RPD miejsc w kon- tekście skutecznego zabezpieczenia w nich praw i dobra dzieci. 365 13.1 Główne obszary działalności Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci w 2025 r. W 2025 r. głównymi obszarami działalności Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci były: 1) Weryfikacja warunków bytowych dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Zgłoszone Rzecznikowi sprawy z tej kategorii dotyczyły m.in. informacji wskazujących na potencjalne zaniedbanie dzieci, nieodpowiednie zaspoka- janie ich potrzeb żywieniowych, niezapewnienie dzieciom odzieży dostoso- wanej do bieżących potrzeb oraz złe warunki sanitarnych. Podjęte działania opierały się głównie na: a) oglądzie warunków lokalowych panujących w danym miejscu, uwzględ- niając otoczenie budynku i zagospodarowanie otoczenia, jego stan wizualny, stan przeznaczonych dla dzieci pomieszczeń, gabinetów psy- chologa lub pedagoga, kuchni, świetlic oraz innych miejsc wchodzących w skład danej jednostki, jak biblioteki i sale do zajęć ruchowych, b) ocenie stopnia dostosowania warunków w danym miejscu do potrzeb dzieci w kontekście zgłoszonych problemów (w tym stan wizualny dedy- kowanych dzieciom przestrzeni i sprzętów, ich dostępność, panujący na miejscu porządek, zapewniane dzieciom warunki do nauki, wypoczynku, spędzania czasu wolnego, warunków higienicznych, miejsc spożywania posiłków, treść gazetek informacyjnych, dostępność standardów ochro- ny małoletnich i dostęp do środków higienicznych), c) analizie dokumentacji wewnętrznej danej jednostki oraz regulacji wewnętrznych w kontekście obowiązujących przepisów, d) rozmowach z przedstawicielami społeczności danej jednostki, e) wysłuchaniu dzieci i zidentyfikowaniu ich potrzeb, f) sformułowaniu dedykowanych danej jednostce rekomendacji mających na celu poprawę stanu przestrzegania praw dziecka, g) współpracy z właściwymi zespołami merytorycznymi Biura RPD w celu kontynuacji działań na rzecz zabezpieczenia dobra dzieci. 366 2) Badanie na miejscu spraw wskazujących na występowanie przemocy rówieśniczej oraz przemocy i złego traktowania ze strony osób doro- słych w miejscach pobytu dzieci Rzecznikowi niejednokrotnie były zgłaszane sytuacje świadczące o moż- liwości występowania w miejscach pobytu dzieci różnych form przemocy – zarówno rówieśniczej, jak i ze strony osób dorosłych. Celem rozpoznania tego typu spraw przedstawiciele Biura RPD w szczególności: a) wizytowali miejsca, w których występować miały wskazane sytuacje, b) spotykali się z dziećmi zapewniając im prawo do bycia wysłuchanymi, c) przeprowadzali rozmowy z pracującymi w danej jednostce dorosłymi, w tym pedagogami, psychologami, d) dokonywali weryfikacji stosownej dokumentacji, regulacji wewnętrznych, dokumentacji zdarzeń, e) weryfikowali wdrożenie i wprowadzenie w danej jednostce standardów ochrony małoletnich, a także ich dostępność w wersji dla dzieci, f) wystosowywali rekomendacje mające na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci, g) w przypadku stwierdzenia zasadności – podejmowali dalsze działania m.in. we współpracy z innymi zespołami merytorycznymi Biura RPD, a w przypadku uprawdopodobnienia zdarzeń o charakterze przemocy wobec dzieci – składali zawiadomienia do organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. 3) Problematyka standardów kontaktów dzieci umieszczonych w pie- czy zastępczej z rodzicami biologicznymi, w tym ograniczania dzie- ciom umieszczonym w pieczy zastępczej dostępu do telefonów komórkowych Wśród zgłoszonych Rzecznikowi problemów pojawiły się sytuacje wskazu- jące na ograniczanie prawa dzieci umieszczonych w pieczy do kontaktów z rodzicami biologicznymi poprzez limitowanie im możliwości używania telefonów komórkowych, stosowanie kar w postaci pozbawiania dostępu do telefonów oraz przyjęte w placówkach procedury mogące naruszać prawa dzieci do prywatności w rozmowach z bliskimi (konieczność rozmawiania przy wychowawcy w trybie głośnomówiącym). W celu zbadania tych zgło- szeń przedstawiciele Biura RPD: a) dokonywali oglądu pomieszczeń przeznaczonych do zarówno osobi- stych, jak i telefonicznych kontaktów dzieci z bliskimi, 367 b) analizowali wewnętrzne procedury danej jednostki regulujące zasady korzystania z telefonów komórkowych, zasady nagród i konsekwen- cji, regulaminy w kontekście ich zgodności z przepisami oraz zasadami dobrych praktyk pedagogicznych, c) przeprowadzali rozmowy z zatrudnionymi w danej jednostce dorosły- mi, konfrontując przekazane przez nich informacje z dokumentacją wewnętrzną oraz obowiązującymi w danym zakresie przepisami, d) przeprowadzali rozmowy z przebywającymi w danej jednostce dziećmi, e) w przypadku stwierdzenia zasadności przeprowadzali wśród członków danej społeczności anonimowe, dobrowolne badania ankietowe, umożli- wiając wypowiedzi również w formie pisemnej, f) formułowali przeznaczone dla danej jednostki rekomendacje mające na celu poprawę stanu przestrzegania praw dziecka na miejscu, g) przekazywali informację z badania właściwym zespołom merytorycznym Biura RPD w celu podjęcia dalszych działań w zakresie przysługujących im kompetencji. 13.2 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dziecka Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania zespołu, jego współpracy z podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis konkretnych sytuacji dotyczących dzieci pozwala spojrzeć na nie rów- nież w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczy- wiste trudności systemowe. W każdym przypadku Rzecznik Praw Dziecka zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szer- szych zmian na rzecz ochrony dzieci. 368 Podejrzenie stosowania przemocy przez wychowawców wobec wychowanków okręgowego ośrodka wychowawczego Problem: Rzecznik powziął informację medialną o ujawnieniu podejrzenia przemocy fizycznej względem wychowanków ze strony wychowawców okrę- gowego ośrodka wychowawczego. Zdarzenia w ośrodku miały skutkować podjęciem przez jednego z wychowanków próby samobójczej. Co zrobiliśmy: Pracownicy Biura RPD przeprowadzili w ośrodku badanie stanu przestrzegania praw dziecka. Dokonano oglądu warunków loka- lowych, w których przebywa młodzież, analizy dokumentacji ośrodka. Przeprowadzono też rozmowy z wychowankami, kadrą i specjalistami, a także badanie ankietowe dające społeczności możliwość swobodnej wypowiedzi pisemnej. Efekt: Ustalenia poczynione w toku badania wykazały, że wychowanko- wie nie zostali zapoznani z przyjętymi w ośrodku Standardami Ochrony Małoletnich. Ich treść znajdowała się jedynie w pokojach wychowawców. O ile warunki lokalowe, czystość pomieszczeń nie budziła zastrzeżeń, o tyle młodzież uskarżała się na jakość jedzenia i wielkość jego porcji. Wykazano natomiast, że w ośrodku stosuje się odpowiedzialność zbiorową, potwierdzo- no także podejrzenie występowania przemocy rówieśniczej oraz drastycz- nej przemocy psychicznej i fizycznej ze strony wychowawców. Ujawnione w czasie podjętych czynności działania skutkowały wydaniem dyrektorowi ośrodka szeregu rekomendacji do bezzwłocznego wdrożenia. W związku z poczynionymi w sprawie ustaleniami czynności podjęły zgodnie ze swoimi właściwościami: Zespół Prawa Karnego, Zespół Ochrony Małoletnich oraz Zespół Edukacji i Wychowania Biura RPD. Naruszenie prawa dzieci umieszczonych w placówce opiekuńczo-wychowawczej do kontaktu z osobami bliskimi i ich prawa do prywatności Problem: Wobec wychowanków jednej z placówek opiekuńczo-wycho- wawczych istniało podejrzenie stosowania rygorystycznego systemu kar opierającego się m.in. na pozbawianiu ich telefonów komórkowych. Kontakt dzieci z bliskimi mógł odbywać się w obecności przedstawiciela kadry placówki i w trybie głośnomówiącym. Ponadto dzieci miały być straszone umieszczeniem w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub szpitalu psychiatrycznym. 369 Co zrobiliśmy: Pracownicy Biura RPD przeprowadzili badanie stanu prze- strzegania praw dziecka na miejscu. W czasie przeprowadzonych czynno- ści spotkali się z przedstawicielami społeczności placówki, przeprowadzili rozmowy z dziećmi, dyrektorem, dostępnym specjalistą i wychowawcami. Wizytatorzy Biura RPD dokonali też oglądu pomieszczeń i otoczenia placów- ki, a także analizy obowiązujących regulacji wewnętrznych. Efekt: W trakcie prowadzenia czynności ujawniono szereg nieprawidłowości w funkcjonowaniu placówki. Wobec placówki sformułowano szereg reko- mendacji dotyczących m.in. wzmocnienia nadzoru nad pracą wychowawcy, eliminacji przemocy i uszczegółowienia regulaminu rady wychowanków, a także działań na rzecz wzmocnienia wzajemnego zaufania i poprawy relacji. Zaniedbania opiekuńcze względem podopiecznych jednostki systemu pieczy zastępczej Problem: Do Rzecznika wpłynął list od dzieci. Opisywały zły sposób trak- towania ich oraz liczne zaniedbania ze strony pracowników placówki opie- kuńczo-wychowawczej, w której zostały umieszczone. Dzieci zgłosiły, że od kiedy w placówce zmieniła się kadra zarządzająca, warunki pobytu znacznie się pogorszyły: wychowawcy zaniedbują opiekę nad nimi, dochodzi do prze- mocy wobec dzieci, w placówce panują nieodpowiednie warunki sanitarne, a także niesprawiedliwy system nagród i konsekwencji. Co zrobiliśmy: Pracownicy Biura RPD zaalarmowali o sprawie urząd woje- wódzki. W toku podjętych działań interwencyjnych dotychczasowy organ prowadzący placówkę wystąpił o jej likwidację i dla zapewnienia ciągłości opieki nad dziećmi zarząd nad nią przejął właściwy powiat. W celu upewnie- nia się, że sytuacja dzieci została w pełni zabezpieczona, pracownicy Biura RPD udali się do placówki, by zbadać sprawę na miejscu. Efekt: W czasie spotkania z pracownikami Biura RPD dzieci podzieliły się swoimi spostrzeżeniami odnośnie do funkcjonowania placówki i swoich potrzeb w tym zakresie. Czynności na miejscu pozwoliły na ujawnienie dalszych nieprawidłowości, wobec czego dyrektorowi wydano stosowne rekomendacje, m.in. w zakresie wprowadzenia przejrzystego i atrakcyjnego dla dzieci systemu nagród i konsekwencji, wzmocnienia działań na rzecz poprawy poczucia bezpieczeństwa wychowanków czy zwiększenia zasobów kadrowych placówki. 370 Przemoc względem dzieci pochodzenia cudzoziemskiego w internacie szkoły ponadpodstawowej Problem: Rzecznik zawiadomiony został o wielu nieprawidłowości mają- cych mieć miejsce w internacie szkoły ponadpodstawowej. Zakwaterowani tam wychowankowie pochodzenia cudzoziemskiego doświadczali przemo- cy na tle narodowościowym ze strony kadry jednostki. Uwikłani zostali też w mający miejsce na terenie jednostki konflikt między osobami dorosłymi. Jeden z uczniów – chłopiec pochodzenia ukraińskiego – targnął się na swoje życie. Co zrobiliśmy: Głównym celem zbadania sprawy na miejscu było zagwaran- towanie uczniom, w obliczu zaistniałej sytuacji, prawa do bycia wysłucha- nym. Ponadto pracownicy Biura RPD dokonali analizy regulacji wewnętrz- nych jednostki, przeprowadzili szereg rozmów z kadrą, a także dokonali weryfikacji wdrożenia w niej standardów ochrony małoletnich. Efekt: Przeprowadzone na miejscu czynności potwierdziły podejrze- nie występowania w internacie wielu nieprawidłowości. Ujawniono m.in., że wychowankowie nie zostali zapoznani z obowiązującymi w jednost- ce Standardami Ochrony Małoletnich ani nie nadzorowano w sposób właściwy warunków przechowywania i udostępniania dzieciom leków. Wychowankowie zgłaszali też spowodowany niedostatecznymi racjami żywnościowymi głód, a specjalistyczna pomoc psychologiczna była jedynie pozorna – miała być zapewniana 80 wychowankom przez jednego specja- listę w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Uczniowie nie wiedzieli, gdzie i kiedy dostępny jest dla nich psycholog, a niektórzy – że w ogóle mogą mieć dostęp do takiego wsparcia. Przeprowadzone na miejscu czynności poskut- kowały wydaniem przez RPD 15 rekomendacji mających na celu zabezpie- czenie praw i dobra dzieci. Formy przemocy psychicznej wobec wychowanków placówki opiekuńczowychowawczej Problem: Podczas spotkania edukacyjnego z Rzecznikiem grupa dzieci zgło- siła złe traktowanie ze strony wychowawców placówki opiekuńczowycho- wawczej. Dzieci mówiły, że wychowawcy wyśmiewają adoptowane dzieci, przymuszają je do kultywowania obrzędów religijnych, odejmują kieszonko- we za to, że ktoś płacze, a także zwracają się do dzieci w sposób lekceważący i poniżający. Co zrobiliśmy: Przedstawiciele Biura RPD w celu rozpoznania zgłoszonych przez dzieci problemów przeprowadzili badanie sprawy na miejscu. Działania 371 opierały się na sprawdzeniu warunków bytowych, weryfikacji dokumentacji, a także na rozmowach z dziećmi i pracownikami placówki. Efekt: Podjęte na miejscu czynności wyjaśniające uprawdopodobniły wystę- pujące w placówce nieprawidłowości. Ponadto ujawniono problem znacz- nego niedoboru kadrowego placówki, zbyt małego metrażu pomieszczeń względem liczby przebywających tam dzieci, a także nieuporządkowania dokumentacji, co niosło za sobą ryzyko podejmowania przez pracow- ników w tych samych sytuacjach odmiennych procedur postępowania. Dyrektorowi placówki wydano rekomendacje, których podjęcie w skuteczny sposób zabezpieczy prawa i dobro dzieci. 14. Zespoły eksperckie przy Rzeczniku Praw Dziecka 373 14.1 Zespół do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce Zarządzeniem nr 51 z 25 czerwca 2024 r. Rzecznik powołał Zespół do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce. Zespół składał się z ekspertek z obszaru socjologii, psychologii i pedagogiki. Celem działania zespołu było przeprowadzanie eksperckich konsultacji narzędzi badawczych oraz raportu badawczego dotyczącego realizacji praw dziecka w Polsce przygotowanego przez Biuro RPD. Do zadań zespołu należało: 1) zebranie uwag i rekomendacji do narzędzi badawczych pod wzglę- dem wiedzy eksperckiej w szczególności z zakresu: metodologii badań z nastolatkami, praw dziecka, psychologii rozwojowej, problematyki dorastania i kształtowania się tożsamości młodzieży, klimatu oraz kultury szkoły, 2) zebranie uwag i rekomendacji do raportu z badań pod względem wiedzy eksperckiej w szczególności z zakresu: metodologii badań z nastolatkami, praw dziecka, psychologii rozwojowej, problematyki dorastania i kształ- towania się tożsamości młodzieży, klimatu oraz kultury szkoły. W 2025 r. odbyły się dwa posiedzenia zespołu, podczas których szczegóło- wo omówiono założenia koncepcyjne raportu i przedstawiono wyniki prze- prowadzonych badań. Członkinie zespołu prowadziły dyskusje dotyczące zarówno oceny merytorycznej zgromadzonych danych, jak i ich interpretacji w świetle wiedzy eksperckiej z zakresu nauk społecznych i praw dziecka. Istotnym elementem prac zespołu było zebranie uwag i rekomendacji dotyczących raportu badawczego oraz zawartych w nim wniosków i reko- mendacji. W trakcie prac zwracano szczególną uwagę na ich praktyczne zastosowanie. Działalność zespołu zakończyła się 20 listopada 2025 r., wraz z publikacją raportu z badań pt. „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”. 374 14.2 Zespół do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce Zarządzeniem nr 69 z 25 lipca 2024 r. Rzecznik powołał Zespół do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce. W skład zespołu wchodzą eksperci reprezentujący różne dziedziny nauk społecznych oraz instytucje zajmujące się badaniami i edukacją, w tym m.in.: przedstawiciele Instytutu Badań Edukacyjnych, Ministerstwa Edukacji Narodowej, środowiska naukowego oraz Zespołu Badawczego Biura Rzecznika Praw Dziecka. W pracach zespołu uczestniczą również przed- stawiciele Rady Dzieci i Młodzieży przy RPD, co umożliwia uwzględnianie perspektywy młodych osób w procesie wypracowywania różnego rodzaju rozwiązań. Do zadań zespołu należy: 1) analiza prawna udziału dzieci w badaniach społecznych, 2) analiza kodeksów etycznych i dokumentów przedstawiających zbiory dobrych praktyk, dotyczących badań społecznych z udziałem dzieci, obowiązujących w różnych instytucjach w Polsce oraz za granicą, 3) przygotowanie wzorów dokumentów potrzebnych do realizacji badań społecznych z udziałem dzieci, w szczególności formularzy zgód na udział w badaniach, 4) przygotowanie materiałów informacyjno-edukacyjnych przeznaczonych dla osób realizujących badania z udziałem dzieci, dla rodziców oraz dla dzieci, 5) ścisła współpraca z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD. W 2025 r. zespół kontynuował prace nad opracowaniem standardów etycz- nych dotyczących badań społecznych z udziałem dzieci. W ciągu roku odby- ło się pięć posiedzeń zespołu, podczas których jego członkinie i członkowie – pracujący w ramach grup roboczych – przedstawiali wyniki prowadzonych analiz, przeglądy literatury naukowej i propozycje rozwiązań dotyczących standardów prowadzenia badań z udziałem dzieci. W toku prac analizowa- no zarówno polskie regulacje prawne i dokumenty etyczne, jak i rozwiązania stosowane w instytucjach badawczych za granicą. Na podstawie zgromadzonych materiałów i przeprowadzonych dyskusji został opracowany konspekt publikacji poświęconej standardom etycz- nym badań społecznych z udziałem dzieci. Publikacja ta będzie zawierała 375 szczegółowy opis zasad prowadzenia badań z poszanowaniem praw dziecka, w tym zagadnień związanych z dobrowolnością udziału w badaniach, ochro- ną prywatności i bezpieczeństwa uczestników oraz dostosowaniem narzędzi badawczych do wieku i możliwości poznawczych dzieci. Seminarium naukowe poświęcone etyce badań z udziałem dzieci Istotnym elementem prac zespołu było seminarium naukowe poświęcone etyce badań społecznych z udziałem dzieci, które odbyło się 3 października 2025 r. w Warszawie. Wydarzenie zgromadziło ekspertów z obszaru nauk społecznych, w tym pedagogiki, socjologii, psychologii i antropologii, a także przedstawicieli instytucji publicznych oraz organizacji pozarządowych reali- zujących badania z udziałem dzieci. Podczas seminarium członkowie zespołu przedstawili efekty dotychczaso- wych prac i wstępne założenia przygotowywanych standardów etycznych. Po części wykładowej odbyły się dyskusje tematyczne moderowane przez członków zespołu, które stanowiły przestrzeń do wymiany doświadczeń oraz konsultacji wyzwań, z jakimi spotykają się badacze prowadzący badania z udziałem dzieci. Wnioski ze spotkania zostaną wykorzystane w dalszych pracach nad standardami etycznymi służącymi ochronie praw dziecka w procesie badawczym. Sprawozdanie 346 z seminarium zostało opublikowane w czasopiśmie nauko- wym „Psychologia Wychowawcza”. 14.3 Zespół do spraw partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce Na podstawie zarządzenia nr 5/2026 z 11 lutego 2026 r., zmieniającego zarzą- dzenie nr 87/2024 r. z 26 sierpnia 2024 r. przy Biurze RPD funkcjonuje, we współpracy ze Stowarzyszeniem Polski Komitet Narodowy UNICEF, Zespół do spraw partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce. 346 Michel, M., Makaruk, K., Drabarek, K. (2025). Sprawozdanie z seminarium naukowego dotyczącego badań społecznych z udziałem dzieci. Biuro Rzecznika Praw Dziecka, Warszawa, 3 października 2025 r. Psychologia Wychowawcza, 74(32), 158–162. https://doi. org/10.71358/pw.2742, dostęp: 16.03.2026 r. 376 Zespół tworzą osoby reprezentujące różne dziedziny wiedzy i zaintereso- wań. To profesjonaliści z zakresu pedagogiki, psychologii, prawa, socjologii oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, a także młodzieżowi liderzy i aktywiści. Do zadań zespołu należy: 1) analiza prawna przepisów prawa krajowego i międzynarodowego, doty- czących partycypacji dzieci oraz młodzieży (identyfikacja istniejących regulacji, luk prawnych i rekomendacji zmian legislacyjnych), 2) przegląd literatury krajowej i międzynarodowej dotyczącej tematu par- tycypacji dzieci i młodzieży, w tym zidentyfikowanie dobrych praktyk w tym zakresie, 3) opracowanie rozwiązań zapewniających ochronę dobra dziecka i bez- pieczny udział dzieci i młodzieży w procesie partycypacyjnym, w tym narzędzi wspierających tworzenie środowiska sprzyjającego partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce, 4) podejmowanie i promowanie działań mających na celu rozwijanie oraz wpieranie partycypacji dzieci i młodzieży w różnych obszarach ich życia na szczeblu ogólnokrajowym i lokalnym, 5) przygotowanie materiałów informacyjno-edukacyjnych przeznaczonych dla różnych grup odbiorców: dzieci, młodzieży, rodziców, osób pracu- jących z dziećmi oraz dorosłych zaangażowanych w procesy decyzyjne dotyczące dzieci i młodzieży, 6) opracowanie mechanizmów monitoringu i ewaluacji partycypacji dzieci i młodzieży. W 2025 r. zespół prowadził intensywne prace nad przygotowaniem narodo- wej Strategii na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży – dokumentu wyzna- czającego kierunki działań państwa w zakresie zwiększania udziału młodych osób w życiu publicznym. W ramach tych prac analizowano krajowe i mię- dzynarodowe regulacje prawne dotyczące partycypacji dzieci i młodzieży, identyfikowano dobre praktyki w tym obszarze oraz opracowywano propo- zycje rozwiązań wspierających rozwój partycypacji młodych osób w Polsce. Istotnym elementem prac zespołu były konsultacje z osobami młodymi, które pozwoliły na uwzględnienie doświadczeń oraz oczekiwań młodego pokolenia w procesie tworzenia dokumentu o charakterze systemowym. Szczegółowy opis działań zespołu związanych z przygotowaniem Strategii przedstawiono w rozdziale 3.1.6 Strategia na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży. 377 14.4 Zespół do spraw ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą Zarządzeniem nr 111 z 16 grudnia 2024 r. Rzecznik powołał Zespół do spraw ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą. Zespół składa się z ekspertów reprezentujących różne dziedziny, jak peda- gogika, psychologia, medycyna i prawo. Skupia również aktywistów na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W skład zespołu wchodzą przedstawiciele Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka. Celem działania zespołu jest wypracowanie standardów ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą, w tym przemocą edukacyjną i terapeutyczną w Polsce. Do zadań zespołu należy: 1) współpraca z Zespołem Badawczym w zakresie zjawiska przemocy, w tym przemocy edukacyjnej i terapeutycznej wobec dzieci z niepełno- sprawnościami w Polsce, 2) analiza standardów i dokumentów chroniących dzieci z niepełnospraw- nościami przed przemocą oraz zbiorów dobrych praktyk obowiązujących w różnych instytucjach w Polsce i za granicą, 3) opracowanie ocen i wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw dzieci z niepełnosprawnościami przed, przemocą, 4) przygotowanie wydarzeń, kampanii i materiałów informacyjno-edukacyj- nych przeznaczonych dla placówek edukacyjnych i terapeutycznych oraz rodziców na temat specyfiki ukrytej przemocy wobec dzieci z niepełno- sprawnościami oraz zalecanych rozwiązań, 5) ścisła współpraca z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD. W 2025 r. zespół prowadził prace nad opracowaniem standardów ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą, koncentrując się na iden- tyfikacji obszarów szczególnego ryzyka oraz wypracowaniu rekomendacji o charakterze systemowym. W ciągu roku odbyły się kolejne posiedzenia zespołu, podczas których omawiano zarówno zagadnienia przemocy fizycz- nej i psychicznej, jak i mniej widoczne formy przemocy edukacyjnej oraz terapeutycznej. 378 Prawo do komunikacji jako warunek ochrony przed przemocą Szczególną uwagę poświęcono problematyce prawa do komunikacji jako jednego z kluczowych praw dzieci z niepełnosprawnościami. Analizowano sytuację dzieci głuchych i dzieci z poważnymi trudnościami komunikacyjny- mi, podkreślając, że komunikacja w języku i systemie, który dziecko rozumie, stanowi warunek realizacji jego podmiotowości oraz skutecznej ochrony przed przemocą. Wskazano, że wspomagające i alternatywne metody komu- nikacji (AAC) nie mogą być traktowane jako forma terapii, lecz jako podsta- wowe narzędzie porozumiewania się. Przemoc rówieśnicza wobec dzieci z niepełnosprawnościami W trakcie prac zespołu analizowano także zjawisko przemocy rówieśni- czej wobec dzieci z niepełnosprawnościami, w tym problem tzw. drugiego życia klasy, do którego osoby dorosłe często nie mają dostępu. Podkreślono znaczenie uwzględniania głosu młodych osób w procesie diagnozowania zjawiska i tworzenia skutecznych mechanizmów przeciwdziałania przemocy. Zwrócono również uwagę na nadopiekuńczość jako potencjalną, często nie- dostrzeganą formę przemocy wobec dzieci z niepełnosprawnościami. Wyzwania edukacji włączającej W obszarze prac zespołu znalazły się ponadto zagadnienia związane z planowaną reformą edukacji włączającej, w tym oceną funkcjonowa- nia uczniów w oparciu o Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), a także problem zbyt krótkiego okresu obowiązywania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Zespół wskazał potrzebę formułowania orzeczeń w sposób jasny i zrozu- miały oraz rozważenia wydłużenia ich obowiązywania do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Sytuacja dzieci z głęboką niepełnosprawnością Podjęto również analizę sytuacji dzieci z głęboką niepełnosprawnością, które obecnie nie posiadają statusu ucznia, lecz wychowanka, co może ograni- czać ich dostęp do określonych form wsparcia, w tym organizacji dowozu 379 do placówek edukacyjnych. Wskazano na konieczność przeanalizowania obowiązujących rozwiązań prawnych pod kątem zapewnienia tym dzieciom pełniejszej ochrony oraz równego traktowania. 15. Działalność w zakresie upowszechniania praw dziecka oraz metod ich ochrony 381 Rzecznik, na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy o RPD, jest zobowiązany do upowszechniania praw dziecka i metod ich ochrony. Realizując to ustawowe zadanie Rzecznik podejmuje wiele działań mających na celu szerzenie wie- dzy o prawach dziecka w społeczeństwie. Jednym z kluczowych obszarów jego działalności jest upowszechnianie tych praw poprzez edukację, kampa- nie informacyjne oraz współpracę z różnymi podmiotami, w szczególności jednostkami systemu oświaty, organizacjami pozarządowymi, instytucja- mi publicznymi, podmiotami ochrony zdrowia, środowiskiem naukowym i mediami. Celem jest nie tylko zapewnienie dzieciom ochrony przed naru- szeniami ich praw, ale także budowanie świadomości społecznej. W 2025 r. kontynuowano cykl webinarów Rzecznika, który jest realizowany od początku obecnej kadencji RPD i stanowi stały element działań edukacyj- nych. W 2025 r. zrealizowano 11 spotkań online, obejmujących szerokie spek- trum zagadnień – od bezpieczeństwa dzieci w internecie, przez przeciwdzia- łanie przemocy rówieśniczej i domowej, funkcjonowanie pieczy zastępczej, sytuację dzieci z doświadczeniem migracji, problem bezdomności młodych osób i problem uzależnień (w tym od substancji psychoaktywnych i nowych technologii), po prawo do zdrowego żywienia, zapewnienie dostępności usług i przestrzeni dla dzieci z niepełnosprawnościami oraz stan realizacji praw dziecka w Polsce. Webinary miały charakter ekspercki i interdyscyplinarny – łączyły perspek- tywę prawną, psychologiczną, pedagogiczną i społeczną. Stanowiły prze- strzeń do prezentowania wyników badań Biura RPD, omawiania wyzwań systemowych oraz upowszechniania praktycznych rozwiązań dla rodziców, nauczycieli i specjalistów pracujących z dziećmi. W 2025 r. RPD podejmował wiele działań, których celem było promowanie praw dziecka i wzmacnianie obecności młodych osób w debacie publicznej. Do kluczowych inicjatyw należały: Kongres Dzieci i Młodzieży, konferencja poświęcona prezentacji raportu „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”, konferencja inaugurująca raport „Więcej szacunku dla młodego wizerunku”, a także spotkania dotyczące sytu- acji dzieci w żałobie oraz dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Wydarzenia te tworzyły przestrzeń do merytorycznej dyskusji z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych i organizacji społecznych oraz osób młodych. Koncentrowały się na analizie deficytów systemowych i możliwych kierunkach działań na rzecz skutecznej ochrony praw dzieci. Współpraca z podmiotami zewnętrznymi stanowiła istotny element realiza- cji działań w 2025 r. Rzecznik współdziałał z organizacjami pozarządowymi, środowiskiem naukowym, instytucjami rządowymi i samorządowymi oraz partnerami społecznymi. Przedstawiciele Biura RPD brali udział w licznych wydarzeniach ogólnopolskich i regionalnych. 382 Rzecznik przyznawał też Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka, którym wyróżniane są osoby i instytucje szczególnie przyczyniające się do ochrony praw dzieci. Ponadto Rzecznik udzielał patronatu wydarze- niom podnoszącym wiedzę na temat prawa dziecka. W 2025 r. Biuro RPD było otwarte dla młodych osób. Organizowane były liczne wycieczki, w ramach których dzieci miały okazję zwiedzić Biuro RPD, nierzadko osobiście porozmawiać z Rzecznikiem, co umożliwiało im zapo- znanie się z pracą urzędu i poszerzenie wiedzy na temat przysługujących im praw. 15.1 Kampania „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” W dobie rosnącej popularności mediów społecznościowych i szerokiego dostępu do technologii cyfrowych ochrona wizerunku młodych osób stała się kwestią o kluczowym znaczeniu. Wyzwaniem jest wykorzystywanie wize- runku młodych osób przez rodziców (sharenting) oraz nadmierne i często nieuprawnione – wykraczające poza udzieloną przez rodziców lub opieku- nów zgodę – wykorzystywanie wizerunku dzieci i nastolatków przez placówki zajmujące się opieką nad nimi (szkoły, świetlice, biblioteki, itp.). Wizerunek – ważna sprawa, dbaj o niego – to podstawa! Twój wizerunek to coś więcej niż zdjęcia i filmiki. Są to też Twoje posty, komentarze, lajki i udostępnienia. Każda Twoja aktywność w internecie buduje Twój cyfrowy ślad. Dlatego warto pamiętać, że to, co robisz online, tworzy Twój obraz w sieci! Ustawienia prywatności to kwestia Twojej ostrożności Jeśli masz konto w mediach społecznościowych, ustaw widoczność swojego profilu jedynie dla Twoich znajomych oraz zablokuj możliwość zamieszczania postów na Twoim profilu przez inne osoby. Publikacja zdjęcia bez zgody? To nie są dobre metody Jeśli ktoś chce opublikować zdjęcie lub film, na którym jesteś, powinien zapytać o Twoją zgodę, a Ty masz prawo odmówić. Twoje zdanie jest bardzo ważne! Chroń swoje dane i postaw na rozsądne udostępnianie Unikaj udostępniania danych osobowych i wysyłania lub publikowania swoich zdjęć, które będą zawierały informacje o tym, gdzie znajdujesz się Ty, Twoja rodzina lub znajomi. Nie wrzucaj do sieci zdjęć dokumentów, swojego adresu i numeru PESEL. Jeżeli nie masz pewności, czy coś możesz udostępnić, zapytaj o to zaufaną dorosłą osobę. Udostępniasz? – przemyśl sprawę, weź też innych pod uwagę Zastanów się, czy na pewno chcesz, aby dany materiał był widoczny dla wszystkich oraz czy nie spowoduje to negatywnych skutków dla Ciebie lub innych. Jeśli publikujesz wizerunek innej osoby, zawsze zapytaj ją o zgodę. Czy wiesz, że Twój wizerunek w sieci to nie tylko zdjęcia i nagrania, ale także sposób, w jaki prezentujesz się w internecie? Więcej szacunku dla młodego wizerunku Gdzie szukać pomocy, gdy ktoś łamie Twoje prawo do prywatności w sieci? • Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12 oraz czat: 800121212.pl • Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111 oraz czat: 116111.pl/czatuj • Zgłaszanie nielegalnych treści w internecie: dyzurnet.pl Partner: Patronat honorowy:Wspierają nas: 383 Rzecznik, dostrzegając problem, w 2024 r. przygotował i realizował kampanię społeczno-edukacyjną na temat ochrony wizerunku małoletnich w sieci. Jej celem było podkreślenie fundamentalnego znaczenia ochrony wizerunku młodych osób w internecie – w trosce o ich bezpieczeństwo, prywatność oraz działania w duchu poszanowania ich praw. Pierwsza odsłona kampanii została skierowana do społeczności szkół podstawowych w całym kraju: uczniów, grona pedagogicznego, rodziców i opiekunów. W 2025 r. kampania „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” była konty- nuowana i rozwijana jako element systemowych działań RPD na rzecz ochro- ny prywatności i podmiotowości dzieci w przestrzeni cyfrowej. Działania koncentrowały się przede wszystkim na dalszym upowszechnianiu mate- riałów edukacyjnych oraz wzmacnianiu obecności kampanii w środowisku oświatowym i eksperckim. Upowszechnianie kampanii w szkołach i instytucjach lokalnych Do wszystkich kuratoriów oświaty w Polsce skierowano pisma z prośbą o wsparcie promocji kampanii wśród szkół. Celem było dotarcie z materiała- mi do jak najszerszego grona placówek oraz zachęcenie ich do podejmowa- nia analizy i weryfikacji zasad dotyczących publikowania wizerunku uczniów. Materiały kampanii – broszury, scenariusze zajęć, plakaty oraz treści edu- kacyjne – były także przekazywane na życzenie bibliotek, domów kultury i przedszkoli. Dzięki temu kampania objęła nie tylko szkoły podstawowe, lecz również inne instytucje pracujące z dziećmi i młodzieżą. Materiały znajdują się na stronie brpd.gov.pl i są dostępne dla wszystkich zainteresowanych. W 2025 r. opublikowany został raport z badań „Więcej szacunku dla mło- dego wizerunku”. Prezentował on wyniki dotyczące postaw dorosłych oraz doświadczeń młodych osób w zakresie publikowania ich wizerunku w inter- necie. Raport stanowił merytoryczne zaplecze kampanii i punkt wyjścia do dalszej debaty publicznej. Szczegółowy opis badania przedstawiono w roz- dziale 12.1.2 Badanie na temat ochrony wizerunku dzieci w sieci. Obecność kampanii w debacie eksperckiej i publicznej Kampania była szeroko prezentowana podczas ogólnopolskich konferencji i wydarzeń, co pozwoliło dotrzeć do wielu środowisk, w tym m.in. nauczycieli, przedstawicieli administracji publicznej, służb i organizacji pozarządowych. 384 W 2025 r. działania promujące kampanię obejmowały m.in.: • 28 maja – wystąpienie podczas konferencji „Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w szkole, przestrzeni publicznej i cyberprzestrzeni” organi- zowanej przez Kuratorium Oświaty w Łodzi (prezentacja działań RPD w zakresie ochrony praw i wizerunku dziecka w cyberprzestrzeni), • 29 maja – udział w debacie „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” podczas I Gliwickiego Forum Rodzicielstwa Zastępczego, • 17 września – prezentację działań Rzecznika na rzecz podmiotowości młodych w sieci podczas Śląskiego Kongresu Oświaty w Katowicach, • 18 września – udział w III Śląskim Seminarium „Podmiot policyjnych dzia- łań i prawa człowieka w cyfrowej rzeczywistości” w Raciborzu (prezenta- cja dotycząca prawa dzieci do prywatności), • 7 listopada – wystąpienie podczas konferencji „Dziecko ma głos. Jak chronić prawa dziecka i przeciwdziałać przemocy domowej” organizowa- nej przez Fundację Pro-Fil w Rzeszowie. Zwieńczeniem działań w ramach kampanii w 2025 r. była konferencja zor- ganizowana przez RPD 11 grudnia 2025 r. w Centrum Konferencyjnym PAP w Warszawie, poświęcona ochronie wizerunku dzieci i młodzieży w inter- necie oraz podsumowaniu dotychczasowych działań kampanii. Spotkanie miało charakter ekspercki i edukacyjny – stanowiło przestrzeń do zaprezen- towania wyników badań, wymiany doświadczeń oraz rozmowy o odpowie- dzialności dorosłych za cyfrową obecność młodych osób. Działania realizowane w 2025 r. wzmocniły edukacyjny i systemowy charak- ter kampanii, utrwalając jej obecność w środowisku oświatowym i eksperc- kim oraz budując długofalową zmianę postaw wobec ochrony wizerunku dzieci w Polsce. 15.2 Patronaty honorowe Rzecznik w ramach swojej działalności obejmuje patronatem honorowym przedsięwzięcia, których cele są zgodne z ustawowymi zadaniami RPD. Patronatem mogą zostać objęte inicjatywy realizowane przez osoby prawne, osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz jednostki organi- zacyjne nieposiadające osobowości prawnej. 385 Patronat honorowy mogą otrzymać inicjatywy o charakterze edukacyjnym, społecznym, kulturalnym i sportowym, które mają na celu promowanie praw dziecka, zwiększanie świadomości społecznej na temat ich ochrony oraz wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży. Mogą to być m.in. konferencje, seminaria, kampanie społeczne, konkursy, festiwale, warsztaty czy programy edukacyjne. Szczególne znaczenie mają przedsięwzięcia skierowane do dzieci i nastolat- ków, które kształtują ich wiedzę o prawach dziecka, wzmacniają ich aktywność społeczną, włączają w dyskurs publiczny i rozwijają umiejętności obywatelskie. W ramach patronatów przyznanych w 2025 r. Rzecznik wspierał także działa- nia promujące zdrowie fizyczne i psychiczne dzieci, przeciwdziałające przemo- cy, wykluczeniu społecznemu oraz wszelkim formom dyskryminacji. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka przyznał patronat honorowy 201 inicjaty- wom. Poniżej znajdują się opisy wybranych projektów. Pełna lista patronatów honorowych RPD jest załącznikiem do sprawozdania. Kampania P(O)KAŻ SERCE Kampania na rzecz budowania świadomości społecznej dotyczącej nowo- tworów dziecięcych i ich wczesnej wykrywalności, której organizatorem jest Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka. Digital Youth Forum 2025 Wydarzenie poświęcone edukacji w zakresie pozytywnego, kreatywnego i bezpiecznego korzystania z internetu, skierowane do uczennic i uczniów szkół ponadpodstawowych. Biennale Sztuki dla Dzieci Dwuletni projekt poświęcony sztuce dla dziecka w ujęciu interdyscy- plinarnym. Projektem towarzyszącym działaniom artystycznym jest Obserwatorium Sztuki dla Dziecka – spotkanie merytoryczne dla osób zaj- mujących się sztuką dla dziecka. 386 Model European Parliament Edukacyjna symulacja obrad Parlamentu Europejskiego dla młodzieży (16–19 lat), Uczestnicy wcielają się w role europosłów, tworząc rezolucje, pracując w komisjach i biorąc udział w zgromadzeniach plenarnych. Sesje odbywają się na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Konferencja „Dom, który leczy – system i wsparcie rodzin zastępczych” Inicjatywa skupiająca się na wzmocnieniu roli rodzinnej pieczy zastęp- czej jako środowiska terapeutycznego dla dzieci. Wydarzenie adresowane w szczególności do decydentów, ekspertów, organizacji społecznych i rodzin zastępczych. X Mistrzostwa Świata Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej Największy na świecie turniej dla wychowanków pieczy zastępczej, którego pomysłodawcą i organizatorem jest Polska. To nie tylko sportowe zmagania, ale również tworzona przez dzieci z całego świata atmosfera przyjaźni, rado- ści i jedności bez podziałów. Kampania społeczna „Mocne strony wzmacniać, słabe chronić” Inicjatywa promująca podmiotowe podejście do osób w spektrum autyzmu. Kampania przełamuje stereotypy, skupiając się na pasjach i talentach osób, a nie na ich deficytach. „Adwokatura przeciwko przemocy” Ogólnopolska kampania edukacyjna skierowana do uczniów klas VII–VIII szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych. Adwokaci i aplikan- ci przeprowadzają praktyczne zajęcia na temat rozpoznawania przemocy domowej, rówieśniczej i seksualnej oraz uczą, jak reagować i szukać pomocy. 387 15.3 Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka została ustanowio- na rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 lutego 2013 r. 347 . Jest zaszczytnym honorowym wyróżnieniem i może być nadawana obywate- lom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw obcych, organizacjom lub instytucjom mającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą, za szczególne osiągnięcia w dziedzinie ochrony praw dziecka. Wręczana przez Rzecznika podkreśla znaczenie pracy tych, którzy każdego dnia przyczyniają się do budowania bezpieczniejszego, bardziej przyjaznego świata dla młodych ludzi i stają na straży ich dobra, niosąc pomoc i wsparcie. Decyzją Rzecznika, na podstawie Zarządzenia nr 44 Rzecznika Praw Dziecka z 1 czerwca 2024 r., członkowie Rady Dzieci i Młodzieży biorą udział w opinio- waniu wniosków o nadanie Odznaki Honorowej. W 2025 r. Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka otrzymali: prof. Anna Dobrzańska – pediatra, wieloletnia kierownik Kliniki Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie oraz członkini Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia. Prekursorka tworzenia w szpitalach dziecięcych stref przyjaznych rodzicom. Jako przewodnicząca Rady Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski oraz prezes Fundacji „Inne Spojrzenie” przez wiele lat działała na rzecz dzieci z niepełnosprawnościami. Maria Pielas – była dyrektor Szkoły Podstawowej Specjalnej nr 128 im. Jana Brzechwy w Łodzi, wieloletnia działaczka na rzecz edukacji i integracji dzieci z niepełnosprawnościami. Organizatorka zajęć terapeutycznych, artystycz- nych i sportowych oraz inicjatorka projektów skierowanych do młodzieży z niepełnosprawnościami. Ewa Warszewska – pedagog specjalna i wieloletnia dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 10 w Warszawie – szkoły i przedszkola specjal- nego zajmujących się edukacją i terapią dzieci oraz młodzieży z niepełno- sprawnością intelektualną współwystępującą z autyzmem. Ilona Dranka – nauczycielka oraz założycielka Klubu Wolontariusza w Szkole Podstawowej nr 12 w Jaśle. Jej działania od lat koncentrują się na budowaniu 347 Dz. U. z 2013 r. poz. 333. 388 wśród uczniów postaw obywatelskich i wrażliwości społecznej. Wraz ze szkolnymi wolontariuszami zrealizowała kilkaset akcji charytatywnych na rzecz lokalnej społeczności, w szczególności potrzebujących dzieci, młodzie- ży i osób starszych. Mariusz Biniewski – Lubuski Kurator Oświaty, były dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Gorzowie Wielkopolskim, nauczyciel dyplomo- wany języka polskiego, filozofii i etyki z 25-letnim stażem. Edukator i szkole- niowiec, zaangażowany w promowanie idei budowania świadomości oby- watelskiej, samostanowienia oraz partycypacji dzieci i młodzieży w życiu publicznym. Fundacja Ocalenie – organizacja pozarządowa, która od 25 lat wspiera osoby z doświadczeniem migracji, w tym uchodźstwa, w budowaniu bezpiecznego życia w Polsce. Prowadzi działania na rzecz dzieci i młodzieży, umożliwia- jące im rozwój i dostęp do edukacji na równych zasadach z rówieśnikami. Organizacja prowadzi m.in. świetlice, program tutorsko-stypendialny oraz zapewnia pomoc rzeczową, medyczną, psychologiczną i psychiatryczną, obejmując wsparciem integracyjnym całe rodziny. Krakowski Szkolny Ośrodek Sportowy im. Szarych Szeregów – placówka wychowania pozaszkolnego działająca od 1965 r., której misją jest wspiera- nie wszechstronnego rozwoju dzieci i młodzieży poprzez sport i aktywność fizyczną. Ośrodek promuje zdrowy styl życia i zasady fair play, kształtując u młodych osób nawyk aktywnego wypoczynku oraz dbania o zdrowie fizyczne i psychiczne. 15.4 Webinary Rzecznika Praw Dziecka W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka kontynuował cykl webinarów edukacyjnych zapoczątkowany w 2024 r., skierowany do rodziców, opiekunów, nauczycieli oraz specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą. Celem spotkań było zwiększanie świadomości dorosłych na temat wyzwań, z jakimi mierzą się najmłodsi, a także upowszechnianie wiedzy o prawach dziecka i skutecznych formach wsparcia. Webinary stanowiły platformę do aktualnych badań i analiz, omawiania obowiązujących regulacji prawnych oraz identyfikowania wyzwań systemo- wych wymagających dalszych działań. Spotkania miały charakter ekspercki i edukacyjny – łączyły perspektywę prawną, psychologiczną i społeczną, a także doświadczenia praktyków pracujących na co dzień z dziećmi i mło- dzieżą. Istotnym elementem była możliwość zadawania pytań oraz wymiany 389 doświadczeń, co sprzyjało pogłębionej refleksji nad skutecznością podej- mowanych działań. Webinary dostępne są na oficjalnym kanale YouTube Rzecznika. Webinary RPD zrealizowane w 2025 r.: 1) „Młodzi w sieci. Zagrożenia, wyzwania, wsparcie” (11 lutego 2025 r.) Webinar zorganizowany z okazji Dnia Bezpiecznego Internetu poświęcony był zagrożeniom, z jakimi dzieci i młodzież spotykają się w środowisku cyfro- wym. Omówiono najważniejsze ryzyka związane z aktywnością młodych osób w sieci, w tym: cyberprzemoc, wykorzystanie seksualne, uzależnienia behawioralne, kontakt z niebezpiecznymi treściami oraz zagrożenia związane z naruszeniem prywatności i kradzieżą danych. Przedstawiono wybrane wyniki badania Rzecznika dotyczące postrzegania zagrożeń przez młodzież. Eksperci zaprezentowali praktyczne wskazówki dotyczące rozmowy z dziećmi o bezpieczeństwie online, budowania higieny cyfrowej oraz reagowania w sytuacjach kryzysowych. 2) „Piecza zastępcza w Polsce. Jak usprawnić system i wspierać rodziny zastępcze” (19 marca 2025 r.) Webinar poświęcony był funkcjonowaniu systemu pieczy zastępczej w Polsce i wyzwaniom związanym z jego rozwojem. Omówiono obowiązują- ce rozwiązania prawne, ze szczególnym uwzględnieniem priorytetowej roli rodzinnych form pieczy zastępczej. Zwrócono uwagę na niepokojący wzrost liczby dzieci w pieczy instytucjonalnej i malejącą liczbę rodzin zastępczych. Podczas spotkania analizowano potrzebę dalszych reform systemowych, w tym wzmocnienia wsparcia dla rodzin zastępczych, poprawy współpracy międzyinstytucjonalnej oraz procesu deinstytucjonalizacji. 3) „Dziecko w centrum pomocy. Jak skutecznie reagować na przemoc wobec dzieci?” (30 kwietnia 2025 r.) Webinar zorganizowany z okazji Światowego Dnia Sprzeciwu wobec Bicia Dzieci poświęcony był problematyce przemocy wobec dzieci oraz mechani- zmom skutecznego reagowania. Omówiono obowiązujące regulacje prawne, w tym procedurę „Niebieskie Karty”, ze szczególnym uwzględnieniem roli dziecka jako osoby doznającej przemocy, także w sytuacji bycia jej świadkiem. Przedstawiono przebieg procedury od momentu zgłoszenia podejrzenia przemocy, zakres obowiązków poszczególnych służb i instytucji oraz możli- wości zabezpieczenia dziecka w sytuacji zagrożenia. Omówiono też sygnały mogące świadczyć o krzywdzeniu dziecka oraz konsekwencje psychiczne i emocjonalne przemocy. 390 4) „Usłyszeć dziecko. Rola telefonów zaufania w systemie wsparcia mło- dych osób” (14 maja 2025 r.) Webinar był poświęcony roli telefonów zaufania w systemie wsparcia dzieci i młodzieży. Omówiono funkcjonowanie linii jako formy pierwszej pomocy psychologicznej oraz najczęstsze problemy zgłaszane przez młode osoby, w tym kryzysy emocjonalne, przemoc, samotność, myśli samobójcze i zacho- wania autoagresywne. Podczas spotkania przedstawiono znaczenie anonimowości, zaufania i bez- pieczeństwa w kontakcie z dzieckiem, rolę konsultantów oraz kompetencje niezbędne w udzielaniu wsparcia w sytuacjach kryzysowych. Zwrócono uwagę na konieczność wczesnego rozpoznawania sygnałów pogorszenia stanu psychicznego oraz na funkcję telefonów zaufania jako pierwszego i dostępnego ogniwa systemu pomocy. Webinar został zorganizowany w związku z obchodami Międzynarodowego Dnia Telefonów Zaufania dla Dzieci i Młodzieży. 5) „Dzieci w drodze. Sytuacja dzieci z doświadczeniem migracji i uchodź- stwa w Polsce” (24 czerwca 2025 r.) Webinar był poświęcony sytuacji dzieci cudzoziemskich, w szczególności małoletnich bez opieki, przybywających do Polski w wyniku konfliktów zbroj- nych i migracji przymusowej. Omówiono skalę zjawiska w oparciu o dostęp- ne dane krajowe i międzynarodowe, zwracając uwagę na problem braku spójnego systemu gromadzenia informacji o tej grupie dzieci. Przedstawiono najważniejsze wyzwania systemowe i prawne, w tym trudno- ści w zapewnieniu małoletnim cudzoziemcom odpowiedniej pieczy zastęp- czej oraz skutecznej reprezentacji prawnej. Omówiono postulaty zmian legislacyjnych oraz potrzebę wzmocnienia współpracy międzyinstytucjo- nalnej. Zwrócono uwagę na kwestie integracji, wsparcia psychologicznego i edukacyjnego oraz codzienne funkcjonowanie dzieci z doświadczeniem uchodźstwa w Polsce. 6) „Bezdomność zaczyna się w dzieciństwie. Diagnoza i rozwiązywanie pro- blemu bezdomności młodzieży i młodych dorosłych” (31 lipca 2025 r.) Webinar był poświęcony problemowi bezdomności wśród młodzieży i młodych dorosłych oraz analizie jego przyczyn w kontekście doświadczeń z okresu dzieciństwa. Przedstawiono dane dotyczące skali zjawiska w Polsce, zwracając uwagę na niedoszacowanie liczby młodych osób pozostających poza systemem wsparcia oraz na zjawisko tzw. bezdomności ukrytej. Podczas spotkania omówiono czynniki prowadzące do kryzysu bezdom- ności, w tym doświadczenie przemocy, zaniedbania, pobytu w pieczy 391 zastępczej oraz brak stabilnego wsparcia w procesie usamodzielniania. Zwrócono uwagę na potrzebę działań profilaktycznych i wczesnej inter- wencji, przedstawiono przykłady rozwiązań i modeli wsparcia skierowanych do młodych osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. 7) „Zdrowy posiłek to prawo, nie przywilej. Jak stworzyć system żywienia zbiorowego dzieci, który wspiera rozwój i równość” (20 sierpnia 2025 r.) Webinar był poświęcony systemowi żywienia zbiorowego dzieci w placów- kach oświatowych oraz podmiotach leczniczych, w kontekście prawa dziec- ka do ochrony zdrowia. Omówiono znaczenie prawidłowego żywienia dla rozwoju fizycznego i psychicznego dzieci, a także wpływ jakości posiłków na równość szans edukacyjnych i zdrowotnych. Zwrócono uwagę na wyzwania związane z brakiem jednolitych standardów, niedostatecznym finansowaniem oraz nieuwzględnianiem szczególnych potrzeb żywieniowych dzieci. Przedstawiono dobre praktyki oraz rekomen- dacje dotyczące tworzenia systemowych rozwiązań, w tym zmian legisla- cyjnych i organizacyjnych, które mają zapewnić każdemu dziecku dostęp do pełnowartościowych, zbilansowanych posiłków. Omówiono rolę edukacji w kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych. 8) „Gdy krzywdzi rówieśnik. Jak rozpoznać, reagować i chronić dzieci przed przemocą rówieśniczą?” (18 września 2025 r.) Webinar był poświęcony problematyce przemocy rówieśniczej, występują- cej zarówno w środowisku szkolnym, jak i w przestrzeni cyfrowej oraz innych grupach społecznych, w których funkcjonują młode osoby. Omówiono mechanizmy zjawiska, w tym nierównowagę sił, powtarzalność zachowań oraz różnice między konfliktem a przemocą. Podczas spotkania przedstawiono konsekwencje przemocy dla osób pokrzywdzonych, świadków i całej społeczności, a także dynamikę ról w gru- pie rówieśniczej. Zaprezentowano działania interwencyjne i profilaktyczne – od reagowania w sytuacji kryzysowej, przez pracę z osobą doświadczającą przemocy i sprawcą, po budowanie długofalowej kultury bezpieczeństwa w placówkach edukacyjnych. Zwrócono uwagę na znaczenie współpracy szkoły z rodzicami oraz wykorzystania dostępnych narzędzi prawnych i pro- cedur szkolnych. 9) „Zrozumieć, zauważyć, zareagować. Jak chronić dzieci i młodzież przed uzależnieniami?” (29 października 2025 r.) Webinar był poświęcony problemowi używania przez dzieci i młodzież sub- stancji psychoaktywnych oraz mechanizmom prowadzącym do uzależnienia. Omówiono czynniki ryzyka, w tym presję rówieśniczą, napięcie emocjonalne, potrzebę przynależności oraz wpływ wzorców obecnych w przestrzeni cyfrowej. 392 Podczas spotkania przedstawiono mechanizm uzależnienia w kontekście rozwijającego się mózgu oraz wczesne sygnały ostrzegawcze świadczące o sięganiu po substancje psychoaktywne. Zwrócono uwagę na znaczenie profilaktyki opartej na budowaniu relacji, jasnych zasadach i wzmacnianiu odporności psychicznej dzieci i młodzieży. Omówiono zasady prowadzenia rozmowy interwencyjnej, współpracy ze szkołą i specjalistami oraz ścieżki uzyskania pomocy. 10) „Prawa dziecka. Jak naprawdę wygląda ich realizacja w Polsce” (25 listopada 2025 r.) Webinar był poświęcony realizacji postanowień Konwencji o prawach dziec- ka w Polsce oraz analizie aktualnej sytuacji najmłodszych. Omówiono pod- stawowe prawa wynikające z konwencji oraz rolę państwa i dorosłych w ich ochronie i urzeczywistnianiu w codziennym życiu dzieci. Podczas spotkania zaprezentowano wyniki ogólnopolskiego badania „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”, przeprowadzonego przez Biuro RPD wśród ponad 1 600 nastolatków, a także ich rodziców i nauczycieli. Przedstawiono poziom wiedzy badanych na temat praw dziecka oraz ich doświadczenia w obszarach ochrony, dostępu do świadczeń i uczestnictwa. Zwrócono uwagę na potrzebę stałego monitoro- wania realizacji praw dziecka oraz wzmacniania kultury ich poszanowania. 11) „Dzieciństwo bez barier. Jak tworzyć dostępność dla dzieci z niepełno- sprawnościami?” (3 grudnia 2025 r.) Webinar zorganizowany z okazji Międzynarodowego Dnia Osób z Niepełnosprawnościami poświęcony był zagadnieniu dostępności w kon- tekście praw dzieci z niepełnosprawnościami. Omówiono bariery architekto- niczne, komunikacyjne i cyfrowe, które ograniczają samodzielność i uczest- nictwo dzieci w życiu społecznym. Przedstawiono obowiązki instytucji wynikające z przepisów prawa oraz praktyczne sposoby wprowadzania dostosowań odpowiadających na szczególne potrzeby dzieci. Zwrócono uwagę na znaczenie dostępności jako elementu wyrównywania szans oraz budowania środowiska, w któ- rym przestrzeń i usługi dostosowują się do potrzeb dziecka. Omówiono także możliwości dochodzenia prawa do dostępności w przypadku napo- tkania barier. 393 15.5 Organizacja wydarzeń własnych Rzecznik organizował również wydarzenia własne – kongresy, debaty, kon- ferencje i spotkania eksperckie – których celem było podnoszenie świa- domości społecznej na temat wyzwań związanych z ochroną praw dziecka, inicjowanie debaty publicznej oraz poszukiwanie rozwiązań wspierających bezpieczeństwo i dobrostan dzieci. W wydarzeniach tych uczestniczyli eks- perci, przedstawiciele instytucji publicznych, organizacji pozarządowych, środowisk naukowych, mediów oraz osoby młode, których głos stanowił ważny element prowadzonych dyskusji. Poniżej przedstawiono wybrane przykłady inicjatyw zrealizowanych w 2025 r. Debata „Dziecko w żałobie. Jak wspierać dzieci i nastolatki po stracie?” 9 czerwca 2025 r. w Biurze RPD odbyła się debata poświęcona sytuacji dzieci i młodzieży doświadczających żałoby po stracie bliskiej osoby. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Rzecznika przy wsparciu merytorycznym Fundacji Panda Team im. Michałka Tarachowicza i miało przede wszystkim charakter edukacyjny. Podczas spotkania eksperci, przedstawiciele organizacji pozarządowych, decydenci oraz młode osoby wspólnie poszukiwali odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób rozmawiać z dzieckiem o śmierci i stracie oraz jak zapewnić mu odpowiednie wsparcie emocjonalne. W trakcie dyskusji wskazywano także na konieczność wprowadzenia rozwią- zań systemowych, które zwiększyłyby dostępność pomocy psychologicznej dla dzieci w żałobie, wzmocniły kompetencje kadry pedagogicznej oraz rozwijały działania edukacyjne i społeczne w tym obszarze. Spotkanie „W drodze. Dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa” 11 czerwca 2025 r. w Biurze RPD odbyło się spotkanie poświęcone sytu- acji dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Wydarzenie stanowiło przestrzeń do rozmowy o wyzwaniach, z jakimi mierzą się dzieci zmuszone do opuszczenia swojego kraju, oraz o sposobach budowania systemowego wsparcia dla nich i ich rodzin. 394 Jednym z elementów wydarzenia była projekcja odcinka serialu dokumen- talnego „Migranci” pt. „Marina”, przedstawiającego historię osoby zaangażo- wanej w pomoc dzieciom i rodzinom z doświadczeniem migracji. Po projekcji odbyła się dyskusja z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicz- nych oraz środowisk społecznych. Spotkanie stało się okazją do refleksji nad rolą instytucji publicznych, orga- nizacji społecznych oraz całego społeczeństwa w tworzeniu środowiska opartego na solidarności, empatii i realnym wsparciu dla dzieci z doświad- czeniem migracji i uchodźstwa. Konferencja „Deklaracje a doświadczenia: jak młodzi oceniają przestrzeganie swoich praw” 23 czerwca 2025 r. w Warszawie odbyła się konferencja, podczas której zaprezentowano wyniki badań zleconych przez Rzecznika. Badania stano- wiły część raportu „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” i były pierwszym w Polsce kompleksowym opracowaniem odnoszącym się bezpośrednio do doświadczeń dzieci i młodzieży w zakresie realizacji ich praw. W wydarzeniu zorganizowanym przez Rzecznika wzięli udział: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, przedstawiciele parlamentu, kuratoriów oświaty, szkół, instytucji publicznych, organizacji pozarządowych, a także eksperci zajmujący się prawami dziecka oraz młode osoby. Podczas konferencji zaprezentowano wybrane wyniki badań, które były punktem wyjścia do dyskusji na temat praktycznych aspektów realizacji praw dziecka w Polsce. Uczestnicy konferencji rozmawiali o znaczeniu rze- telnych badań dla kształtowania polityk publicznych dotyczących dzieci i młodzieży, a także o roli instytucji publicznych, szkoły i organizacji społecz- nych w tworzeniu środowiska sprzyjającego podmiotowemu traktowaniu młodych osób. Seminarium naukowe „Etyka badań społecznych z udziałem dzieci” 3 października 2025 r. w Warszawie odbyło się seminarium naukowe poświęcone etyce badań społecznych z udziałem dzieci, zorganizowane przez Biuro RPD. Wydarzenie stanowiło ważny element prac Zespołu do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce, powołanego 395 przez Rzecznika w celu opracowania standardów etycznych prowadzenia badań z udziałem dzieci. Seminarium zgromadziło ekspertów reprezentujących różne dziedziny nauk społecznych, w tym pedagogikę, socjologię, psychologię i antropologię, a także przedstawicieli instytucji publicznych oraz organizacji pozarządo- wych zajmujących się prowadzeniem badań społecznych z udziałem dzieci. Szczegółowy opis działań zespołu związanych z przygotowaniem semina- rium przedstawiono w rozdziale 14.2 Zespół do spraw etyki badań społecz- nych z udziałem dzieci w Polsce. Konferencja „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” 20 listopada 2025 r., w Międzynarodowym Dniu Praw Dziecka, odbyła się konferencja Rzecznika Praw Dziecka poświęcona prezentacji raportu z badań „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”. Raport stanowi pierwsze tak kompleksowe opracowanie przedstawiające, w jaki sposób młode osoby w Polsce postrzegają swoje prawa oraz jak oce- niają ich realizację w codziennym życiu – w domu, w szkole i w przestrzeni społecznej. Podczas konferencji zaprezentowano kluczowe wyniki badań oraz wnioski dotyczące poziomu świadomości praw dziecka wśród młodych osób, ich poczucia bezpieczeństwa, relacji z dorosłymi oraz możliwości udziału w życiu społecznym i obywatelskim. Prezentacji raportu towarzyszyły panele dyskusyjne z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych oraz młodych osób. W wydarzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, parlamentu, kuratoriów oświaty, szkół, instytucji publicznych oraz organizacji pozarządowych działających na rzecz ochrony praw dziecka. Ważną częścią konferencji był udział młodych osób, które dzieliły się swoimi doświadczeniami i opiniami dotyczącymi realizacji praw dziecka oraz party- cypacji dzieci i młodzieży w życiu społecznym i obywatelskim. Wnioski pły- nące z badań i towarzyszącej im debaty stanowią istotny punkt odniesienia dla dalszych działań na rzecz wzmacniania praw dziecka w Polsce. 396 Konferencja „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” – premiera raportu z badań 11 grudnia 2025 r. w Warszawie odbyła się konferencja RPD poświęcona pre- zentacji raportu z badań dotyczących ochrony wizerunku dzieci w interne- cie. Wydarzenie stanowiło premierę raportu „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” i było elementem działań Rzecznika na rzecz zwiększania świado- mości społecznej w zakresie bezpieczeństwa i prywatności dzieci w środo- wisku cyfrowym. Prezentacji raportu towarzyszyły panele dyskusyjne z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych, środowisk naukowych oraz twórców internetowych. W wydarzeniu wzięli udział także młodzi ludzie aktywni spo- łecznie i obywatelsko, którzy dzielili się swoimi doświadczeniami związanymi z obecnością wizerunku młodych osób w przestrzeni internetowej. Konferencja „Siła i moc pomagania – razem dla dobra każdego dziecka” 17 grudnia 2025 r. w Warszawie odbyła się konferencja „Siła i moc poma- gania – razem dla dobra każdego dziecka”, zorganizowana przez Biuro RPD. Wydarzenie było skierowane do osób, które w swojej codziennej pracy wspierają dzieci – przedstawicieli instytucji publicznych, organizacji spo- łecznych, środowisk edukacyjnych oraz ekspertów zajmujących się ochroną praw dziecka. Celem konferencji było stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń, prezentowania dobrych praktyk oraz wzmacniania współpracy pomiędzy środowiskami, które każdego dnia działają na rzecz rozwoju, bezpieczeństwa i dobrostanu dzieci. Gościem honorowym wydarzenia był dr Marek Michalak – RPD w latach 2008–2018. Lekcje o prawach dziecka i zwiedzanie Biura Rzecznika Praw Dziecka W 2025 r. działania edukacyjne prowadzone w siedzibie Biura RPD realizowa- ne były w formie spotkań edukacyjnych połączonych ze zwiedzaniem Biura. Dzieci i młodzież z różnych regionów Polski miały możliwość bezpośrednie- go poznania roli Rzecznika oraz sposobu funkcjonowania instytucji stojącej na straży ich praw. 397 Podczas spotkań omawiane były podstawowe prawa dziecka, sposo- by reagowania w sytuacjach ich naruszenia oraz instytucje i mechanizmy wsparcia dostępne dla młodych osób. Szczególną uwagę poświęcano Dziecięcemu Telefonowi Zaufania RPD 800 12 12 12 oraz czatowi 800121212.pl – młodzi uczestnicy dowiadywali się, w jakich sytuacjach mogą z nich sko- rzystać oraz jak wygląda rozmowa i wsparcie oferowane przez profesjonal- nych konsultantów. Wizyty w Biurze RPD stanowiły okazję do bezpośredniej rozmowy, zadawania pytań oraz budowania świadomości obywatelskiej. Dzięki nim dzieci i nasto- latki mogły lepiej zrozumieć, że ich prawa mają realną ochronę instytucjonal- ną, a w sytuacjach trudnych nie pozostają same. CZĘŚĆ II. Uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce 1. Obszar spraw rodzinnych i nieletnich 400 1) Ustalanie świadczeń alimentacyjnych Problem: Przewlekłość rozpoznawania wniosków o alimenty oraz zasady ustalania świadczeń alimentacyjnych w postępowaniu rozwodowym wpły- wają na pogorszenie sytuacji materialnej dzieci. W wyroku rozwodowym sąd orzeka o alimentach na dziecko dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku. Oznacza to, że dziecko nie otrzymuje alimentów za cały okres trwa- nia postępowania rozwodowego, który często trwa wiele miesięcy. Istnieje wprawdzie możliwość ubiegania się o zabezpieczenie alimentów na czas trwania procesu, jednak kwoty przyznawane w tym trybie są zazwyczaj niższe niż te zasądzone w wyroku końcowym. W efekcie dziecko znajduje się w gorszej sytuacji niż w przypadku zwykłego postępowania alimentacyjne- go, w którym świadczenie zasądzane jest od dnia wniesienia pozwu Rekomendacja: Wprowadzenie zasady pilnego rozpatrywania wniosków o świadczenia alimentacyjne oraz praktyki badania przez sąd – z urzędu – potrzeby ustanowienia świadczeń alimentacyjnych w trybie zabezpiecze- nia na czas trwania postępowania rozwodowego. 2) Brak określenia uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych w spra- wach rodzinnych Problem: Obowiązujące przepisy nie regulują w wystarczający sposób uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych działających w sprawach rodzinnych. W szczególności brak jest jednoznacznych unormowań doty- czących udziału kuratora w kontaktach dziecka z rodzicem lub inną osobą bliską. Nieprecyzyjność przepisów prowadzi do rozbieżności w praktyce oraz poczucia niepewności zarówno wśród kuratorów, jak i rodzin objętych postępowaniem. Rekomendacje: Wprowadzenie przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych mające na celu doprecyzowanie upraw- nień i obowiązków kuratorów sądowych oraz sądów opiekuńczych, w tym zasad ich udziału w kontaktach dziecka z rodzicem lub inną osobą bliską. 3) Brak odpowiedniej liczby miejsc w systemie pieczy zastępczej Problem: System pieczy zastępczej w Polsce boryka się z brakiem odpo- wiedniej liczby miejsc dla dzieci pozbawionych opieki ze strony rodziców biologicznych. W konsekwencji część dzieci przebywa w placówkach nieade- kwatnych do ich potrzeb, takich jak domy pomocy społecznej, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, zakłady opiekuńczo-lecznicze czy szpitale. Zdarza się również, że dzieci umieszczane są ponad ustawowe limity w rodzinach zastępczych lub placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Rekomendacje: Pilna reforma systemu pieczy zastępczej, obejmująca wpro- wadzenie rozwiązań prawnych zachęcających nowe osoby do podejmowania 401 funkcji rodziny zastępczej oraz wzmocnienie wsparcia dla już funkcjonu- jących rodzin zastępczych. Konieczne jest także wprowadzenie przepisów umożliwiających zatrudnianie zawodowych rodzin zastępczych oraz osób prowadzących rodzinne domy dziecka na podstawie umowy o pracę, zapew- nienie stabilnych warunków finansowych i bezpieczeństwa zatrudnienia oraz umożliwienie dzieciom przebywającym w pieczy zastępczej korzystania ze świadczeń zdrowotnych poza kolejnością. 4) Przewlekłość opiniowania w sprawach rodzinnych Problem: Postępowania sądowe dotyczące rodzin i dzieci często trwają zbyt długo, a jedną z głównych przyczyn opóźnień jest długi czas sporządza- nia opinii przez Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów. Sędziowie, potrzebując specjalistycznej oceny sytuacji dziecka, kondycji psychicznej rodziców oraz ich kompetencji opiekuńczowychowawczych, niejednokrotnie oczekują wiele miesięcy na sporządzenie opinii. W tym czasie dziecko pozo- staje w stanie niepewności, a problemy rodzinne mogą się pogłębiać. Rekomendacje: Zwiększenie liczby specjalistów zatrudnionych w Opiniodawczych Zespołach Sądowych Specjalistów oraz zapewnienie sta- łego podnoszenia ich kwalifikacji, tak aby terminy sporządzania opinii były zgodne z obowiązującymi przepisami. 5) Brak nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich Problem: Obowiązująca ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nielet- nich w znacznym stopniu opiera się na modelu resocjalizacyjnym, który w świetle współczesnej wiedzy psychologicznej i pedagogicznej wymaga zasadniczych zmian. System ten charakteryzuje się m.in. długotrwałością postępowań, niedostateczną indywidualizacją stosowanych środków oraz ograniczonym dostępem do wyspecjalizowanej pomocy psychologicznej, terapeutycznej i edukacyjnej. Niewystarczające są również gwarancje proce- duralne, w tym w zakresie prawa do obrony. Rekomendacje: Podjęcie pilnych działań zmierzających do stworzenia nowo- czesnego systemu, kładącego nacisk na wsparcie, wczesną interwencję oraz pracę z rodziną. Niezbędne jest przyspieszenie prac nad nowelizacją ustawy i wprowadzenie rozwiązań opartych na wiedzy naukowej, zasadach sprawie- dliwości naprawczej oraz realnym wsparciu nieletnich i ich rodzin. 6) Brak rozwiązań gwarantujących pełne poszanowanie praw małoletnich w procedurze przymusowego odbioru dzieci Problem: Obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość przeprowadza- nia przymusowego odebrania dziecka w sposób, który może prowadzić do jego traumatyzacji. W praktyce czynności te niejednokrotnie odbywają się w miejscach, które nie zapewniają dziecku poczucia bezpieczeństwa 402 – np. na terenie szkoły, przedszkola lub innych placówek edukacyjnych, a także w miejscu zamieszkania dziecka w obecności wielu osób. Czynności te są często przeprowadzane przy udziale przedstawicieli różnych służb, co prowadzi do nagromadzenia osób uczestniczących w zdarzeniu. Może to powodować chaos organizacyjny, zwiększać napięcie emocjonalne oraz potęgować stres i poczucie zagrożenia u dziecka. W niektórych przy- padkach dochodzi także do użycia środków przymusu fizycznego wobec osób dorosłych i dzieci, co może być dla dziecka szczególnie trudnym doświadczeniem. Brak szczegółowych standardów dotyczących sposobu przeprowadza- nia przymusowego odebrania dziecka sprawia, że działania te nie zawsze w wystarczającym stopniu uwzględniają jego potrzeby emocjonalne oraz konieczność ochrony zdrowia psychicznego. Rekomendacje: Wprowadzenie rozwiązań prawnych gwarantujących pełne poszanowanie praw małoletnich w procedurze przymusowego odebrania dziecka, w szczególności takich, które zapewnią, że podejmowane działania będą ukierunkowane przede wszystkim na ochronę dobra dziecka, jego pod- miotowości oraz bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego. Procedura ta powinna być przeprowadzana w sposób maksymalnie ogra- niczający stres i poczucie zagrożenia po stronie dziecka, z uwzględnieniem jego wieku, stopnia dojrzałości oraz sytuacji emocjonalnej. Konieczne jest wprowadzenie standardów prowadzenia tych czynności, w tym ograniczenie liczby osób uczestniczących w odebraniu dziecka do niezbędnego minimum. W sytuacjach wymagających przeprowadzenia takiej procedury wskazane jest także zapewnienie udziału specjalistów wspierających dziecko, w szcze- gólności psychologa dziecięcego lub mediatora rodzinnego. Jednocześnie działania podejmowane w trakcie przymusowego odebrania dziecka powin- ny koncentrować się na powstrzymaniu osoby naruszającej prawo, przy jednoczesnym zapewnieniu dziecku możliwie największej ochrony przed napięciem i konfliktem pomiędzy dorosłymi. 7) Wykonywanie orzeczeń sądów w sprawach dotyczących międzynaro- dowych uprowadzeń rodzicielskich Problem: W Polsce występują trudności związane z wykonywaniem orzeczeń sądów w sprawach międzynarodowych uprowadzeń rodzicielskich, w szcze- gólności w postępowaniach prowadzonych na podstawie Konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Problemem jest brak odpowiednich procedur dotyczących przymusowe- go odebrania dziecka, które w niektórych przypadkach jest konieczne, lecz powinno odbywać się z poszanowaniem godności dziecka i jego praw. 403 Rekomendacje: Usprawnienie procesu wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach międzynarodowych uprowadzeń rodzicielskich, w szczególno- ści poprzez zapewnienie skutecznych mechanizmów egzekucji orzeczeń w ramach Konwencji haskiej. Niezbędne jest także wzmocnienie koordynacji pomiędzy sądami, organami ścigania oraz instytucjami międzynarodowymi, tak aby proces odebrania dziecka był przeprowadzany sprawnie i zgodnie z międzynarodowymi standardami, przy pełnym poszanowaniu jego praw. Konieczne jest również wprowadzenie procedur gwarantujących, że przymu- sowe odebranie dziecka będzie przeprowadzane w sposób minimalizujący stres i traumatyczne doświadczenia. 2. Obszar edukacji i wychowania 405 1) Nieusprawiedliwiona absencja z powodu uzależnienia od telefonu i komputera Problem: Wzrost uzależnienia dzieci od urządzeń elektronicznych prowa- dzi do sytuacji, w których część uczniów ogranicza lub całkowicie przestaje uczęszczać do szkoły. Zdarza się, że rodzice – zamiast podejmować działania naprawcze – akceptują nieobecność dziecka w szkole. Brak adekwatnej reak- cji ze strony rodziny oraz instytucji wspierających może prowadzić do pogłę- biania problemu demotywacji szkolnej, pogorszenia wyników w nauce oraz narastającej izolacji społecznej dziecka. Zjawisko to często współwystępuje z zaburzeniami emocjonalnymi, trudnościami adaptacyjnymi oraz problema- mi w relacjach rówieśniczych. Rekomendacje: Stworzenie zintegrowanych programów terapeutyczno- -edukacyjnych dla uczniów przejawiających objawy uzależnienia cyfrowego, realizowanych z udziałem pedagogów, psychologów oraz terapeutów uza- leżnień. Konieczne jest także wprowadzenie szkoleń dla rodziców dotyczą- cych higieny cyfrowej oraz konsekwencji utrwalania zachowań unikowych, a także wzmocnienie nadzoru nad egzekwowaniem obowiązku szkolnego w przypadkach powtarzających się absencji. 2) Wzmocnienie pozycji Rzecznika Praw Dziecka w postępowaniach dys- cyplinarnych wobec nauczycieli Problem: Obecnie Rzecznik, po zaskarżeniu postanowienia o umorzeniu postępowania wyjaśniającego, nie dysponuje realnymi środkami proceso- wymi umożliwiającymi wpływ na dalszy przebieg postępowania dyscypli- narnego wobec nauczyciela ani kontrolę rozstrzygnięcia. Rzecznik nie ma m.in. prawa do złożenia zażalenia na postanowienie komisji dyscyplinarnej. Sytuacja ta osłabia systemową ochronę praw dzieci, zwłaszcza w sprawach dotyczących przemocy, zaniedbań lub naruszenia godności dziecka. Rekomendacje: W celu zapewnienia skutecznej, a nie jedynie formalnej ochrony praw dziecka konieczne jest ustawowe wzmocnienie pozycji pro- cesowej Rzecznika poprzez przyznanie mu prawa udziału w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym oraz możliwości wnoszenia środków zaskar- żenia. Wymaga to zmian w odpowiednich przepisach 348 regulujących szcze- gółowy tryb prowadzenia postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli. 348 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986) oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 741). 406 3) Pozorne obowiązywanie standardów ochrony małoletnich Problem: Wiele placówek systemu oświaty opracowało standardy ochrony małoletnich, jednak ich stosowanie często pozostaje jedynie deklaratywne. Społeczność szkolna nie zawsze zna treść przyjętych dokumentów, a proce- dury reagowania na sytuacje zagrożenia nie są uruchamiane w praktyce. Rekomendacje: Wprowadzenie obowiązku corocznego raportowania przez dyrektorów placówek edukacyjnych stosowania standardów ochrony mało- letnich, obejmującego m.in. informacje o przeprowadzonych szkoleniach, zgłoszonych przypadkach naruszeń oraz sposobach reagowania. Raporty powinny być przekazywane organom prowadzącym lub kuratoriom oświaty. 4) Przemoc rówieśnicza oraz hejt wśród dzieci i młodzieży Problem: Coraz częściej obserwowanym zjawiskiem w środowisku szkol- nym jest przemoc rówieśnicza oraz hejt wśród dzieci i młodzieży, zarówno w przestrzeni bezpośrednich relacji, jak i w internecie. Zjawisko to negatyw- nie wpływa na poczucie bezpieczeństwa uczniów, ich dobrostan psychiczny oraz funkcjonowanie społeczne. Rekomendacje: Zwiększanie świadomości dzieci i młodzieży w zakresie rozumienia własnych emocji oraz radzenia sobie z nimi, a także rozwijanie umiejętności dostrzegania i poszanowania emocji innych osób. Konieczne jest również wzmacnianie postaw opartych na tolerancji oraz uświadamianie konsekwencji prawnych i społecznych wynikających ze stosowania prze- mocy. W tym celu należy rozważyć wprowadzenie obowiązkowych zajęć psychoedukacyjnych na wszystkich etapach edukacji, począwszy od przed- szkola, oraz prowadzenie kampanii społecznych wzmacniających postawy empatii wśród młodych osób. 5) Likwidacja przedszkoli i szkół bez konsultacji z rodzicami Problem: Likwidacja przedszkoli i szkół bywa prowadzona w trybie formalnie zgodnym z przepisami, jednak bez rzeczywistego udziału rodziców i opieku- nów prawnych w procesie decyzyjnym. Rodzice są często informowani o pla- nowanej likwidacji placówki dopiero na etapie gotowego projektu uchwały, bez możliwości przedstawienia argumentów dotyczących dobra dzieci, sytu- acji rodzin czy lokalnych potrzeb. Brak realnych konsultacji może prowadzić do poczucia chaosu organizacyjnego oraz ryzyka obniżenia standardu opieki i edukacji dzieci. Rekomendacje: Kuratorzy oświaty – opiniując likwidację placówek – powin- ni weryfikować nie tylko zgodność procedury z wymogami formalnymi, ale również rzeczywisty przebieg konsultacji społecznych oraz wpływ planowa- nych decyzji na sytuację dzieci i rodzin. 407 6) Niedobory kadrowe w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Problem: W trakcie badań dotyczących stanu przestrzegania praw dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych jednym z najczęściej wska- zywanych przez wychowawców problemów były niedobory kadrowe oraz wynikające z nich trudności organizacyjne, w tym konieczność pełnienia jednoosobowych dyżurów. Sytuacja ta może stanowić realne zagrożenie dla bezpieczeństwa dzieci oraz utrudniać zapewnienie im właściwej opieki. Problem ma charakter systemowy i dotyczy wielu placówek. Rekomendacje: Opracowanie kompleksowego programu pozyskiwa- nia kadry do placówek opiekuńczo-wychowawczych, obejmującego m.in. zapewnienie atrakcyjnych warunków zatrudnienia, poprawę warunków pracy, podniesienie wynagrodzeń oraz wprowadzenie obowiązku pełnienia co najmniej dwuosobowych dyżurów. Należy również rozważyć skrócenie długości dyżurów poniżej 12 godzin, co może zwiększyć atrakcyjność pracy w tych placówkach i przyciągnąć nowych pracowników. 7) Brak odpowiednich miejsc opieki i wychowania dla dzieci z zaburzenia- mi psychicznymi i behawioralnymi Problem: W toku badań dotyczących przestrzegania praw dzieci ujawnio- no problem braku placówek dedykowanych dzieciom, których zachowanie – będące objawem choroby lub zaburzeń psychicznych – może stanowić zagrożenie dla innych osób w ich otoczeniu. Dzieci te, nierzadko uznawane za zdemoralizowane, kierowane są do młodzieżowych ośrodków wychowaw- czych lub okręgowych ośrodków wychowawczych. Placówki te nie zapew- niają jednak adekwatnego wsparcia psychiatrycznego i terapeutycznego odpowiadającego potrzebom tej grupy dzieci. Rekomendacje: Przeprowadzenie pogłębionych badań ilościowych i jako- ściowych dotyczących skali tego problemu, a następnie podjęcie prac nad stworzeniem wyspecjalizowanych jednostek wsparcia i opieki dla dzieci z zaburzeniami psychicznymi i behawioralnymi – innych niż szpitale psychia- tryczne czy placówki o charakterze resocjalizacyjnym. 3. Obszar zdrowia i spraw socjalnych 409 1) Ograniczony dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej a) Problem: W obszarze ochrony zdrowia nadal niezadowalający pozostaje dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych – w szczególności w zakresie ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Problematyczne są zarówno kwestie dostępności czasowej (długi czas oczekiwania na wizytę), jak i dostępności fizycznej do podmiotów udzielających świadczeń. Rekomendacje: Konieczne jest prowadzenie działań systemowych na rzecz zwiększania liczby świadczeniodawców udzielających świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej oraz ambulatoryjnej opieki specjalistycznej na obszarach powiatów i gmin wiejskich. Niezbędne jest także dalsze roz- wijanie sieci podmiotów udzielających świadczeń z zakresu opieki psychia- trycznej i leczenia uzależnień, w szczególności w ramach ośrodków środowi- skowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży oraz centrów zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, zwłaszcza na obszarach powiatów i gmin wiejskich. b) Problem: Dostępność do wsparcia psychologicznego pozostaje niewy- starczająca w przypadku dzieci cierpiących na choroby przewlekłe, ciężkie choroby nieuleczalne oraz w odniesieniu do ich rodzin. Rekomendacje: Przeprowadzenie analizy zakresu świadczeń gwarantowa- nych w rodzaju leczenie szpitalne oraz wprowadzenie zmian umożliwiających zapewnienie dzieciom cierpiącym na choroby przewlekłe i nieuleczalne, a także ich rodzinom, realnego dostępu do wsparcia psychologicznego. W szczególności zasadne jest zwiększenie udziału psychologów i innych specjalistów wsparcia psychicznego w zespołach prowadzących leczenie małoletnich pacjentów. c) Problem: Dostrzegana jest potrzeba wprowadzenia skutecznych zmian systemowych w zakresie opieki zdrowotnej nad dziećmi cierpiącymi na cho- roby rzadkie i ultrarzadkie. Nadal występują trudności w dostępie do szybkiej i skutecznej diagnostyki oraz leczenia tych chorób. Rekomendacje: Konieczne jest wprowadzenie systemowych rozwiązań obej- mujących powołanie i finansowanie ośrodków eksperckich, prowadzenie rejestru chorób rzadkich oraz rozwijanie działań edukacyjnych skierowanych do osób wykonujących zawody medyczne. Niezbędne jest również zwięk- szenie dostępności do diagnostyki i terapii dla dzieci dotkniętych chorobami rzadkimi i ultrarzadkimi. d) Problem: Dostęp małoletnich do świadczeń opieki zdrowotnej bywa ogra- niczony w sytuacjach, gdy przedstawiciele ustawowi nie podejmują inicjaty- wy w zakresie objęcia dziecka opieką zdrowotną lub nie wyrażają zgody na udzielenie określonego świadczenia. Rezygnacja przez rodziców z realizacji 410 szczepień obowiązkowych i zalecanych, niestawianie się na badania profilak- tyczne – w szczególności bilanse zdrowia – czy niestosowanie się do zaleceń lekarzy negatywnie wpływają na realizację prawa dziecka do ochrony zdro- wia. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy dzieci w kryzysie zdrowia psychicz- nego, których przedstawiciele ustawowi nie inicjują działań diagnostycznych lub terapeutycznych bądź nie wyrażają na nie zgody. Rekomendacje: Konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej analizy doty- czącej prawa małoletniego pacjenta do współdecydowania o udzielanych mu świadczeniach zdrowotnych oraz rozważenie rozwiązań zwiększających dostęp dzieci do niezbędnej opieki medycznej. 2) Niedostatki profilaktyki zdrowotnej Problem: W Polsce nadal zbyt mało uwagi poświęca się profilaktyce zdrowot- nej, przy jednoczesnym dużym nacisku na medycynę naprawczą. Tymczasem działania profilaktyczne stanowią jedną z najskuteczniejszych i najtańszych metod poprawy zdrowia publicznego. Polityka zdrowotna powinna koncentro- wać się w szczególności na ograniczaniu głównych czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych, takich jak palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, nie- zdrowa dieta, brak aktywności fizycznej oraz przewlekły stres. Rekomendacje: Konieczne są działania na rzecz skutecznego egzekwowa- nia obowiązujących zakazów sprzedaży papierosów, e-papierosów, alkoholu i innych środków psychoaktywnych osobom poniżej 18. roku życia oraz ogra- niczania ich dostępności fizycznej i ekonomicznej. Niezbędne jest również zwiększenie działań informacyjno-edukacyjnych w społeczeństwie w celu upowszechniania wiedzy o profilaktyce zdrowotnej i zachęcania do korzysta- nia z dostępnych programów profilaktycznych. Jednocześnie rozwój przestrzeni cyfrowej, w której dzieci mogą być narażo- ne na przemoc oraz dostęp do szkodliwych treści, wymaga podjęcia sku- tecznych działań legislacyjnych i systemowych w celu zapewnienia większe- go bezpieczeństwa małoletnich w środowisku internetowym. 3) Niewystarczające prawo dziecka do godziwych warunków socjalnych a) Problem: Ubóstwo dzieci w Polsce nadal pozostaje problemem wyma- gającym systemowych działań. Wnioski kierowane do Biura RPD wskazują, że wiele rodzin wychowujących dzieci nadal doświadcza trudności mate- rialnych. Dzieci wychowujące się w ubóstwie są szczególnie narażone na głód, niedożywienie oraz ograniczony dostęp do podstawowych warunków zapewniających godne życie. Rekomendacje: Konieczne jest rozszerzenie działań wspierających rodziny w przezwyciężaniu trudnej sytuacji materialnej oraz rozwijanie instrumentów polityki społecznej wspierających dzieci i ich opiekunów. 411 b) Problem: Nadal dostrzegane są trudności w zapewnieniu godziwych warunków socjalnych dzieciom znajdującym się w pieczy zastępczej oraz młodym osobom usamodzielniającym się po opuszczeniu placówek opie- kuńczo-wychowawczych. W szczególności problem dotyczy wykluczenia opiekunów dzieci umieszczonych w tzw. pieczy bieżącej z dostępu do niektó- rych świadczeń, takich jak świadczenie wychowawcze czy program „Dobry Start”, a także niewystarczającej wysokości świadczeń dla osób opuszczają- cych pieczę zastępczą. Rekomendacje: Konieczne jest wprowadzenie zmian systemowych w zakre- sie pomocy socjalnej dla dzieci i młodzieży pozostających w pieczy zastęp- czej oraz dla osób usamodzielniających się po jej opuszczeniu, w szczególno- ści poprzez zapewnienie pełnej dostępności do świadczeń wychowawczych i innych form wsparcia finansowego. c) Problem: Dzieci mieszkające na obszarach wiejskich oraz w małych miastach nadal doświadczają wykluczenia transportowego. Ograniczona liczba połączeń transportu publicznego lub ich brak utrudnia korzystanie z dodatkowej oferty edukacyjnej, zajęć rozwijających zainteresowania oraz aktywności społecznych. Rekomendacje: Konieczne jest podejmowanie działań na rzecz rozwo- ju infrastruktury transportowej oraz zwiększania dostępności transportu publicznego, szczególnie na obszarach słabo skomunikowanych. 4) Niezaspokojone prawa i potrzeby dzieci z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów a) Problem: Nadal identyfikowane są trudności związane z sytuacją mate- rialno-bytową rodzin, w których wychowuje się dziecko z niepełnospraw- nością. Konieczność przerwania lub ograniczenia aktywności zawodowej przez jedno lub oboje rodziców, wynikająca z potrzeby sprawowania stałej opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością, często prowadzi do obniżenia – niekiedy istotnego – statusu materialnego rodziny. Jednocześnie wydatki związane z leczeniem, rehabilitacją oraz codziennym zaspokajaniem potrzeb dziecka z niepełnosprawnością są wysokie i mają charakter stały. Obecne kwoty świadczeń kierowanych do rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami nadal pozostają niewystarczające i nie zapewnia- ją im niezbędnego wsparcia ekonomicznego. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy rodziców, którzy zrezygnowali z zatrudnienia lub innej pracy zarob- kowej i ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne, a następnie – po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności dziecka bez wskazania do pkt 7, tj. koniecz- ności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – zmuszeni są do podejmowania drogi odwoławczej. W praktyce oznacza to, że przez dłuższy czas mogą pozostawać bez środków niezbędnych do zapewnienia dziecku leczenia, rehabilitacji oraz codziennej opieki. 412 Z obniżonym statusem ekonomicznym tych rodzin wiążą się również inne trudności, zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie. Obejmują one m.in. pro- blemy mieszkaniowe, ograniczony dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej, a także trudności komunikacyjne związane z podróżowaniem z dzieckiem z niepełnosprawnością środkami transportu publicznego. W obszarze reha- bilitacji szczególnie dostrzegalne są natomiast problemy związane z ograni- czonym dostępem do specjalistów, koniecznością korzystania z odpłatnych usług komercyjnych oraz niewystarczającym wymiarem specjalistycznych usług opiekuńczych w stosunku do rzeczywistych potrzeb dzieci i ich rodzin. Rekomendacje: Należy podjąć pogłębioną i rzetelną analizę niezaspoko- jonych potrzeb rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami, uwzględniając zarówno ich sytuację materialną, jak i rzeczywisty dostęp do systemu wsparcia zdrowotnego, rehabilitacyjnego oraz społecznego. Na podstawie wyników tej analizy konieczne jest wprowadzenie adekwat- nych zmian systemowych, które zapewnią rodzinom wychowującym dzieci z niepełnosprawnościami stabilniejsze warunki życia oraz realne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu. Istotnym elementem tych działań powinno być zwiększenie dostępno- ści świadczeń zdrowotnych i rehabilitacyjnych finansowanych ze środków publicznych, w szczególności poprzez zwiększenie liczby specjalistów oraz rozwój infrastruktury rehabilitacyjnej, zwłaszcza w mniejszych miejscowo- ściach i na obszarach wiejskich. Ważnym kierunkiem działań powinno być także podejmowanie inicjatyw zmierzających do poprawy dostępności transportu publicznego dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami, co umożliwi im łatwiejszy dostęp do placówek medycznych, rehabilitacyjnych oraz innych instytucji świadczących pomoc i wsparcie. b) Problem: Niewystarczająca pozostaje dostępność opieki wytchnieniowej i wsparcia psychologicznego dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami. Szczególnie trudna sytuacja występuje w przypadkach nagłych, np. choroby, hospitalizacji lub innych zdarzeń losowych dotyczących rodzica samotnie wychowującego dziecko, kiedy brakuje systemowych rozwiązań zapewniają- cych dziecku bezpieczną i adekwatną opiekę. Nadal niewystarczająco rozwinięty pozostaje również system asystencji oso- bistej dla dzieci z niepełnosprawnościami. Usługa ta w wielu przypadkach dostępna jest jedynie w ograniczonym zakresie lub w ramach projektów cza- sowych, co nie zapewnia rodzinom stabilnego i długoterminowego wspar- cia. Tymczasem asystencja osobista stanowi jedno z kluczowych narzędzi umożliwiających dzieciom z niepełnosprawnościami większą samodzielność, uczestnictwo w życiu społecznym oraz odciążenie rodziców w codziennym sprawowaniu opieki. 413 Rekomendacje: Niezbędne jest rozwijanie systemu wsparcia dla rodzin dzieci z niepełnosprawnościami, w tym zwiększanie dostępności opieki wytchnieniowej oraz usług asystencji osobistej, które mogą wspierać proces usamodzielniania się osób z niepełnosprawnościami. c) Problem: Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami nadal napotykają trud- ności związane z funkcjonowaniem systemu orzekania o niepełnosprawności oraz dostępem do świadczeń uzależnionych od treści wydawanych orzeczeń. Jednym z problemów jest ustalenie momentu, od którego możliwe jest ubie- ganie się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepeł- nosprawności dziecka zostało uzyskane na drodze postępowania sądowego. W praktyce prowadzi to do niejasności interpretacyjnych oraz trudności w dochodzeniu przez rodziców należnych świadczeń. Zgłaszane są również wątpliwości dotyczące uwzględniania niektórych jed- nostek chorobowych w procesie orzekania o niepełnosprawności. W szcze- gólności wskazywana jest potrzeba wyraźnego uwzględnienia płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu przyczyn niepełnosprawności. Problemy pojawiają się także w przypadku orzekania o niepełnosprawności dzieci niesłyszących oraz dzieci cierpiących na choroby przewlekłe. Rekomendacje: Konieczne jest usprawnienie systemu orzekania o niepeł- nosprawności dzieci, w szczególności poprzez wprowadzenie rozwiązań zapewniających większą przejrzystość procedur oraz uwzględnianie rzeczy- wistych potrzeb małoletnich i ich rodzin. Niezbędne jest również dostoso- wanie przebiegu posiedzeń komisji orzeczniczych z udziałem dzieci do ich stanu zdrowia, możliwości psychofizycznych oraz dobra dziecka. W szczególności należy rozważyć takie organizowanie przebiegu posiedzeń, aby ograniczyć sytuacje, w których w obecności dziecka przeprowadzany jest szczegółowy wywiad z rodzicem dotyczący jego funkcjonowania i stanu zdrowia. W trakcie takich rozmów rodzice często zmuszeni są bowiem do przedstawiania informacji, które mogą być dla dziecka trudne, przykre lub zawstydzające, co może negatywnie wpływać na jego poczucie godności i bezpieczeństwa. d) Problem: Dzieci z niepełnosprawnościami nadal doświadczają dyskrymi- nacji oraz trudności w dostępie do życia społecznego i kulturalnego. W wielu przypadkach niewystarczająco realizowane jest prawo do dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami. Rekomendacje: Zasadne jest podejmowanie działań na rzecz zwiększenia integracji społecznej dzieci z niepełnosprawnościami, wzmacniania świado- mości społecznej dotyczącej niepełnosprawności oraz pełniejszej realizacji prawa do dostępności. 4. Obszar spraw międzynarodowych i konstytucyjnych 415 1) Podnoszenie świadomości prawnej obywateli RP na temat prze- pisów obowiązujących za granicą w sprawach dotyczących opieki nad małoletnimi Problem: Wzrost liczby obywateli RP zamieszkałych za granicą, w tym rodzin z dziećmi, powoduje, że coraz częściej dochodzi do sytuacji, w których polscy obywatele nie są świadomi przepisów prawnych obo- wiązujących w państwie pobytu, w szczególności w zakresie opieki nad małoletnimi. Niewiedza w tym obszarze może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, w tym interwencji zagranicznych służb socjalnych, skutkujących objęciem rodziny nadzorem, a nawet odebraniem dziecka. Brak znajomości lokalnych regulacji prawnych pozostaje zatem istotnym czynnikiem ryzyka interwencji służb. Rekomendacje: Wdrożenie systemowych działań mających na celu pod- noszenie świadomości prawnej obywateli RP, w szczególności rodziców i opiekunów małoletnich, dotyczącej przepisów obowiązujących za granicą w sprawach związanych z opieką nad dziećmi. 2) Przewlekłość postępowań pobytowych Problem: Długotrwałość procedur administracyjnych dotyczących udzie- lania zezwoleń pobytowych prowadzi do utrudnionego dostępu dzieci do podstawowych świadczeń, takich jak opieka zdrowotna, edukacja czy inne formy wsparcia. Przewlekłość postępowań wpływa negatywnie na stabil- ność życiową małoletnich cudzoziemców i ich rodzin. Rekomendacje: Podejmowanie działań na rzecz usprawnienia wydawania rozstrzygnięć w postępowaniach administracyjnych dotyczących zezwo- leń pobytowych dla małoletnich cudzoziemców oraz ich rodziców, tak aby zapewnić im stabilność prawną i realny dostęp do podstawowych świad- czeń. Warto również rozważyć wdrożenie rozwiązań systemowych przyspie- szających procesy decyzyjne. 3) Sytuacja małoletnich obywateli Ukrainy przybyłych do Polski w związ- ku z wybuchem wojny Problem: Małoletni obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związ- ku z wybuchem wojny znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Doświadczają uchodźstwa, rozłąki z krajem pochodzenia oraz destabilizacji dotychczasowego życia. W perspektywie stoją przed wyzwaniem usamo- dzielnienia się i funkcjonowania w Polsce po osiągnięciu pełnoletniości. Sytuacja ta wymaga wsparcia państwa w zakresie zaspokajania ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, a także działań integracyjnych zapobiegają- cych wykluczeniu społecznemu. 416 Rekomendacje: Podejmowanie kompleksowych działań ukierunkowanych na wzmacnianie integracji, zapewnienie dostępu do edukacji na wszystkich poziomach nauczania oraz do świadczeń społecznych i zdrowotnych. 4) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki - odpowiednia reprezentacja prawna Problem: Obowiązujące w Polsce przepisy ograniczają zakres działania kuratorów do wąskiego katalogu spraw, w szczególności do reprezentowa- nia dziecka w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz postępowaniach z nim powiązanych. W praktyce oznacza to brak zapewnie- nia dziecku pełnej, ciągłej reprezentacji prawnej we wszystkich procedurach dotyczących jego sytuacji. W konsekwencji dziecko może zostać pozbawione należytej ochrony prawnej, co jednocześnie negatywnie wpływa na realizację jego prawa do bycia wysłuchanym. Rekomendacje: Rozszerzenie kompetencji kuratorów w taki sposób, aby obejmowały one pełną i ciągłą reprezentację dziecka we wszystkich postę- powaniach i procedurach dotyczących jego sytuacji prawnej. Dodatkowo konieczne jest wzmocnienie systemu reprezentacji prawnej dzieci, tak aby umożliwić im realne uczestnictwo w procesach decyzyjnych oraz zapewnić realizację prawa do bycia wysłuchanym i podejmowania decyzji zgodnych z ich najlepszym interesem. 5) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki – dostęp do pie- czy zastępczej Problem: Małoletni cudzoziemcy bez opieki, zwłaszcza z doświadczeniem migracji, napotykają istotne trudności w dostępie do odpowiedniej pieczy zastępczej w Polsce. Brakuje miejsc w placówkach lub są one niewystarcza- jąco dostosowane do szczególnych potrzeb tej grupy dzieci. W konsekwen- cji dzieci bywają umieszczane w placówkach Straży Granicznej lub innych miejscach niebędących częścią systemu pieczy zastępczej, co negatywnie wpływa na standard ochrony ich praw oraz jakość opieki. Rekomendacje: Podejmowanie działań na rzecz zmiany ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, aby dzieci mogły być bezpieczne. 6) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki – ustalanie wieku chronologicznego cudzoziemców deklarujących wiek poniżej 18 lat Problem: Istnieje istotny problem związany z ustalaniem wieku dzieci cudzo- ziemskich. Obecnie stosowane w Polsce procedury, oparte głównie na badaniach medycznych, nie są w pełni zgodne z międzynarodowymi stan- dardami ochrony praw dziecka i wiążą się z ryzykiem błędów. Dodatkowo lekarze przeprowadzający ocenę wieku nie mają obowiązku wskazywania granicy błędu, co może prowadzić do sytuacji, w których dzieci są błędnie 417 uznawane za osoby dorosłe i umieszczane w nieodpowiednich warunkach, w tym w ośrodkach dla dorosłych. Rekomendacje: Wdrożenie precyzyjnych, wieloaspektowych i zgodnych z międzynarodowymi standardami procedur ustalania wieku cudzoziem- ców, uwzględniających także metody inne niż wyłącznie badania medyczne. Konieczne jest również wprowadzenie obowiązku informowania o granicach błędu w ocenach medycznych, aby ograniczyć ryzyko nieprawidłowej kwali- fikacji dzieci jako osób dorosłych. 7) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki – umieszczanie dzieci w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców Problem: Rzecznik wyraża negatywną ocenę przepisów umożliwiają- cych umieszczanie małoletnich cudzoziemców w detencji imigracyjnej. Pozbawienie dzieci wolności pozostaje sprzeczne z ich najlepszym interesem oraz narusza ich podstawowe prawa. Tego rodzaju środki, zamiast zapewniać ochronę, mogą pogłębiać traumę, prowadzić do izolacji oraz wywierać nega- tywny wpływ na rozwój emocjonalny, psychiczny i społeczny dziecka. Rekomendacje: Zmiana przepisów, które obecnie umożliwiają umieszczanie małoletnich cudzoziemców w strzeżonych ośrodkach detencyjnych oraz zapewnienie, aby dzieci były kierowane do placówek odpowiednich dla ich wieku i potrzeb, gwarantujących wsparcie zgodne z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka. 8) Ratyfikacja przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o oprawach dziecka Problem: Brak ratyfikacji przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka ogranicza możliwości dochodzenia ochro- ny praw przez małoletnich, których prawa zostały naruszone. Protokół ten wprowadza mechanizm skargowy umożliwiający wniesienie sprawy do Komitetu Praw Dziecka ONZ w sytuacji wyczerpania krajowych środków ochrony. W konsekwencji dzieci w Polsce są pozbawione dodatkowej instan- cji międzynarodowej, co osłabia system ochrony ich praw. Rekomendacje: Ratyfikacja przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w możliwie najkrótszym czasie, co umożliwi- łoby dzieciom skuteczniejsze dochodzenie swoich praw na poziomie mię- dzynarodowym. Wdrożenie tego mechanizmu przyczyni się do wzmocnie- nia krajowego systemu ochrony praw dziecka oraz zwiększenia zgodności polskiego porządku prawnego ze standardami międzynarodowymi. 5. Obszar prawa karnego 419 1) Brak terminowego wyznaczania reprezentanta małoletniego w postę- powaniu karnym Problem: Brak terminowego wyznaczania reprezentanta małoletniego w postępowaniu karnym stanowi poważne naruszenie jego prawa do sku- tecznej ochrony prawnej. Choć przepisy zobowiązują sąd i prokuratora do niezwłocznego wystąpienia o ustanowienie reprezentanta, w praktyce obowiązek ten często nie jest realizowany w terminie. W wielu przypadkach reprezentant powoływany jest dopiero na etapie wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, co oznacza, że dziecko przez znaczną część postępowania pozostaje bez wsparcia adwokata lub radcy prawnego. Rekomendacje: Konieczne jest przeprowadzenie szkoleń dla prokuratorów oraz przedstawicieli sądów w zakresie roli i funkcji reprezentanta małoletnie- go, a także obowiązku jego niezwłocznego ustanowienia w toku postępowa- nia karnego. 2) Zmiany w zakresie definicji gwałtu Problem: Nowelizacja przepisów dotyczących przestępstwa zgwałcenia, przyjęta w 2024 r. 349 , zmienia sposób kwalifikacji czynów wobec małoletnich poniżej 15. roku życia. Każde zgwałcenie osoby w tym wieku jest traktowane jako zbrodnia zagrożona karą co najmniej 5 lat pozbawienia wolności, nieza- leżnie od tego, czy doszło do użycia przemocy, groźby bezprawnej lub pod- stępu, czy też do zbliżenia mimo braku wyraźnej zgody. Odpowiedzialność karną mogą ponosić osoby, które ukończyły 17 lat, a w szczególnych przy- padkach – także młodsi sprawcy na podstawie art. 10 Kodeksu karnego. Wątpliwości budzi stosowanie tych przepisów w sytuacjach dotyczących relacji między osobami zbliżonymi wiekowo, zwłaszcza w grupie 15–19 lat, gdzie brak zgody na zbliżenie może wynikać z niepełnej świadomości lub nieumiejętności właściwego reagowania w sytuacji intymnej. W takich przy- padkach osoby młode, które nie stosują przemocy, mogą być traktowane na równi z dorosłymi sprawcami poważnych przestępstw seksualnych, co rodzi wątpliwości w zakresie adekwatności i proporcjonalności odpowiedzialności karnej. Komentarz: Niezbędna jest nowelizacja Kodeksu karnego w zakresie art. 197. 3) Brak możliwości ustalenia wszystkich sprawców przestępstw internetowych Problem: Rzecznik wskazuje na trudności w ustalaniu sprawców prze- stępstw internetowych przez organy ścigania. W przypadku niektórych sieci 349 Ustawa z dnia 28 czerwca 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1228). 420 telekomunikacyjnych nie są gromadzone dane umożliwiające identyfikację użytkowników końcowych. Brak regulacji prawnych zobowiązujących do zbierania takich danych utrudnia skuteczne ściganie sprawców oraz zapew- nienie ochrony małoletnim. Rekomendacje: Wprowadzenie zmian legislacyjnych nakładających na ope- ratorów telekomunikacyjnych obowiązek gromadzenia danych umożliwiają- cych identyfikację użytkowników. 4) Brak systemowego wsparcia dla dzieci pokrzywdzonych przestęp- stwem na terenie całego kraju Problem: Brak systemowo zagwarantowanej, powszechnie dostępnej sieci centrów pomocy dzieciom na terenie całego kraju stanowi istotną lukę w systemie wsparcia małoletnich pokrzywdzonych przestępstwem. Obecnie pomoc specjalistyczna – obejmująca wsparcie psychologiczne, psychiatryczne oraz prawne – ma charakter rozproszony i nierównomierny terytorialnie, co prowadzi do znaczących dysproporcji w dostępie do usług w zależności od miejsca zamieszkania dziecka. W wielu regionach brak jest podmiotów oferujących kompleksową, inter- dyscyplinarną pomoc w jednym miejscu, co zmusza małoletnich i ich opie- kunów do samodzielnego poszukiwania wsparcia w różnych instytucjach. Taka sytuacja zwiększa ryzyko wtórnej wiktymizacji, wydłuża czas uzyskania niezbędnej pomocy oraz osłabia skuteczność ochrony praw dziecka w toku postępowania karnego. Brak jednolitego, finansowanego systemowo mode- lu centrów pomocy dzieciom utrudnia zapewnienie spójnych standardów pracy, nadzoru jakości oraz stabilności udzielanego wsparcia. Rekomendacje: Należy rozwijać sieć centrów pomocy dzieciom oraz zapew- nić im stałe i stabilne finansowanie. 5) Brak elektronicznego systemu monitorowania sytuacji dziecka Problem: Brak jednolitego, ogólnokrajowego elektronicznego systemu monitorowania sytuacji dziecka powoduje istotne trudności w zapewnie- niu ciągłości i skuteczności działań ochronnych, zwłaszcza w przypadkach rodzin zagrożonych przemocą. W sytuacji migracji między gminami lub mia- stami informacje o podejmowanych wcześniej interwencjach, prowadzonych procedurach (np. „Niebieskie Karty”), orzeczeniach sądowych czy ustaleniach służb społecznych nie są przekazywane w sposób szybki i skoordynowany. W konsekwencji właściwe instytucje często rozpoczynają działania od początku, bez pełnej wiedzy o historii sprawy rodziny i skali zagrożenia, co może prowadzić do opóźnień w udzieleniu ochrony dziecku. Brak sprawne- go przepływu danych zwiększa ryzyko powtarzalności przemocy, utrudnia monitorowanie sytuacji małoletniego oraz osłabia efektywność współpracy 421 między sądami, prokuraturą, Policją, szkołami i jednostkami pomocy spo- łecznej oraz Rzecznikiem Praw Dziecka. Rekomendacja: Stworzenie jednolitego, ogólnokrajowego elektronicznego systemu monitorowania sytuacji dziecka. 6) Problemy przy kontaktach dzieci z rodzicami osadzonymi w zakładach karnych oraz aresztach śledczych Problem: Problemy związane z realizacją kontaktów dzieci z rodzicami osa- dzonymi w zakładach karnych i aresztach śledczych mają charakter wielo- wymiarowy i obejmują zarówno bariery organizacyjne, jak i infrastrukturalne. W praktyce warunki odbywania widzeń – w tym brak odpowiednio przysto- sowanych, przyjaznych dzieciom pomieszczeń, obecność funkcjonariuszy czy stosowane procedury bezpieczeństwa – mogą potęgować stres i poczu- cie zagrożenia u dziecka, utrudniając budowanie i podtrzymywanie więzi z rodzicem. Problematyczny jest również brak jednolitych standardów uwzględniających wiek i potrzeby rozwojowe dziecka oraz brak wsparcia psychologicznego przygotowującego dziecko do kontaktu i pomagającego mu poradzić sobie z emocjami po widzeniu. Rekomendacje: Prowadzenie szkoleń dla funkcjonariuszy w zakresie kon- taktu z małoletnim odwiedzającym osadzonego rodzica oraz wypraco- wanie jednolitych standardów widzeń z dziećmi, w tym procedur kontroli bezpieczeństwa. Konieczne jest także wydzielenie w zakładach karnych i aresztach śledczych przyjaznych przestrzeni przeznaczonych do widzeń z dziećmi. 7) Nienależyta ochrona danych osobowych dziecka pokrzywdzonego przestępstwem w sprawach nagłaśnianych przez media Problem: Nienależyta ochrona danych osobowych dziecka pokrzywdzonego przestępstwem w sprawach nagłaśnianych przez media stanowi poważne zagrożenie dla jego bezpieczeństwa, prywatności oraz dobrostanu psy- chicznego. W praktyce dochodzi do sytuacji, w których – mimo anonimizacji – publikowane są informacje pozwalające na pośrednią identyfikację mało- letniego, takie jak szczegóły zdarzenia, miejsce zamieszkania, szkoła, relacje rodzinne czy kontekst lokalny. Tego rodzaju naruszenia mogą prowadzić do wtórnej wiktymizacji, stygma- tyzacji, wykluczenia społecznego oraz nasilenia traumy związanej z prze- stępstwem. Dodatkowo rozpowszechnianie treści w internecie ma charakter trwały i trudny do odwrócenia, co oznacza, że skutki naruszenia prywatności mogą towarzyszyć dziecku przez wiele lat. 422 Rekomendacje: Wzmocnienie standardów ochrony danych małoletnich w toku postępowań karnych poprzez zwiększenie odpowiedzialności pod- miotów udostępniających informacje mediom oraz podnoszenie świado- mości dziennikarzy i organów ścigania w zakresie szczególnej ochrony praw dziecka jako pokrzywdzonego przestępstwem. 8) Brak regulacji chroniących dzieci w wieku 15–18 lat przed otrzymywa- niem treści erotycznych w internecie Problem: Brak regulacji prawnych skutecznie chroniących dzieci w wieku 15–18 lat przed otrzymywaniem treści erotycznych w internecie stanowi istotną lukę w systemie ochrony małoletnich. Obecne rozwiązania koncen- trują się na ochronie dzieci poniżej 15. roku życia, podczas gdy starsi małolet- ni nie są objęci równie silnymi mechanizmami zabezpieczającymi. W praktyce oznacza to, że nastolatki mogą być narażeni na otrzymywanie materiałów erotycznych za pośrednictwem mediów społecznościowych, komunikatorów, gier online czy platform streamingowych, często bez swojej inicjatywy i zgody. Zjawisko to stanowi zagrożenie dla zdrowia psychicznego oraz prawidłowego rozwoju emocjonalnego młodych osób. Brak wyraźnych obowiązków po stronie dostawców usług cyfrowych w zakresie weryfikacji wieku użytkowników, filtrowania treści oraz szybkiego reagowania na zgłoszenia powoduje, że ochrona młodzieży w praktyce opie- ra się głównie na działaniach rodziców i opiekunów, co jest niewystarczają- ce wobec skali ryzyka. Problem ten wskazuje na potrzebę doprecyzowania przepisów, wprowadzenia adekwatnych mechanizmów prewencyjnych oraz wzmocnienia odpowiedzialności platform cyfrowych za bezpieczeństwo małoletnich użytkowników. Rekomendacje: Wprowadzenie regulacji penalizujących prezentowanie tre- ści erotycznych i pornograficznych małoletnim w wieku 15–18 lat oraz nało- żenie na dostawców usług cyfrowych obowiązku weryfikacji treści dostar- czanych małoletnim. 6. Obszar edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w internecie 424 1) Potrzeba wprowadzenia regulacji dotyczących ochrony dzieci przed dostępem do treści drastycznych w internecie Problem: W przestrzeni internetowej coraz częściej dochodzi do rozpo- wszechniania treści audiowizualnych przedstawiających rzeczywiste akty brutalnej przemocy, w tym nagrań dokumentujących śmierć człowieka lub inne zdarzenia o skrajnie drastycznym charakterze. Treści te są powszech- nie dostępne, w tym również dla dzieci i młodzieży, często bez jakichkolwiek ograniczeń wiekowych lub mechanizmów ochronnych. Z analizy Biura Rzecznika Praw Dziecka wynika, że obowiązujący stan prawny nie zapewnia wystarczających narzędzi umożliwiających skuteczne ogra- niczenie dostępu małoletnich do tego rodzaju materiałów, nawet w sytu- acjach, gdy ich charakter może prowadzić do traumatyzacji, obniżenia poczucia bezpieczeństwa oraz negatywnego wpływu na rozwój psychiczny i emocjonalny dzieci. Jednocześnie brak odpowiednich regulacji sprzyja wtórnej wiktymizacji osób pokrzywdzonych przestępstwem oraz ich rodzin, które są ponownie konfrontowane z publicznym obiegiem materiałów doku- mentujących dramatyczne zdarzenia. Rekomendacje: Zasadne jest dalsze postulowanie wprowadzenia odpowied- nich regulacji prawnokarnych, które wprost adresowałyby przedstawiony problem oraz umożliwiały skuteczne reagowanie na rozpowszechnianie tego rodzaju treści w przestrzeni cyfrowej. Działania te powinny uwzględniać konieczność wyważenia wolności słowa i prawa do informacji z obowiązkiem ochrony godności ludzkiej oraz dobra dziecka. Równolegle niezbędne jest wzmocnienie współpracy z platformami cyfro- wymi w zakresie szybkiego reagowania na rozpowszechnianie takich tre- ści oraz rozwijanie działań edukacyjnych skierowanych do dzieci, rodziców i opiekunów, podnoszących świadomość skutków kontaktu z przemocą w środowisku cyfrowym. 2) Ochrona wizerunku dzieci – działania na rzecz podnoszenia świadomo- ści społecznej, w tym przestrzegania norm RODO oraz przeciwdziała- nia uzależnianiu świadczenia usług od zgody na przetwarzanie danych Problem: Mimo obowiązywania przepisów RODO oraz gwarancji wynikają- cych z Konwencji o prawach dziecka, w praktyce nadal dochodzi do licznych naruszeń prawa dzieci do prywatności, w szczególności poprzez nieupraw- nione utrwalanie i rozpowszechnianie ich wizerunku w przestrzeni cyfrowej. Zgłoszenia kierowane do Biura RPD wskazują na powtarzalne przypadki publikowania zdjęć i nagrań z udziałem dzieci przez podmioty publiczne i prywatne, w tym placówki oświatowe, organizatorów wydarzeń, instytucje publiczne oraz podmioty prowadzące działalność komercyjną. Szczególne wątpliwości budzą praktyki polegające na uzależnianiu dostępu dzieci do 425 określonych usług, aktywności edukacyjnych lub wydarzeń od uprzedniego wyrażenia zgody na przetwarzanie ich danych osobowych, w tym wizerunku, w sytuacji gdy nie jest to konieczne dla realizacji danej usługi. Tego rodzaju działania podważają zasadę dobrowolności zgody, o której mowa w art. 7 RODO oraz mogą prowadzić do nierównego traktowania dzieci. Rekomendacje: W pierwszej kolejności zasadne jest intensyfikowanie działań edukacyjnych ukierunkowanych na wyjaśnianie, czym jest zgoda na przetwa- rzanie danych osobowych dziecka, jakie warunki musi spełniać, aby mogła zostać uznana za ważną, a także na czym polega zasada jej dobrowolności w rozumieniu przepisów RODO. Konieczne jest także podejmowanie działań systemowych zmierzających do wyeliminowania praktyk polegających na uzależnianiu świadczenia usług lub udziału dzieci w inicjatywach edukacyjnych i społecznych od wyrażenia zgody na rozpowszechnianie ich wizerunku, w sytuacjach, gdy nie jest to obiektywnie konieczne. 3) Regulacje dotyczące sztucznej inteligencji – konieczność dostosowa- nia norm prawnych do nowych technologii, w szczególności w zakresie modyfikowania wizerunku dzieci, w tym w kontekście seksualnym Problem: Obserwowane jest narastające zjawisko wykorzystywania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji do seksualizowania wizerunku dzieci, w tym tworzenia realistycznych – choć wygenerowanych lub przetworzo- nych – materiałów o charakterze pornograficznym. Mimo istnienia regulacji prawnokarnych penalizujących produkowanie i rozpowszechnianie treści pornograficznych z udziałem małoletnich, w tym art. 202 § 4b Kodeksu karnego, obowiązujące przepisy nie odpowiadają w pełni na wyzwania wynikające z funkcjonowania nowoczesnych narzędzi AI. Regulacje te koncentrują się przede wszystkim na odpowiedzialności użytkowników końcowych, podczas gdy źródłem zagrożenia jest również powszechna dostępność narzędzi umożliwiających masowe generowanie tego rodzaju treści, często bez wbudowanych zabezpieczeń. Z doświadczeń Biura RPD wynika także, że problematyka ta bywa niewystar- czająco rozumiana przez organy ścigania, co utrudnia właściwą kwalifikację prawną zdarzeń oraz skuteczną ochronę dzieci. Rekomendacje: Konieczne jest dostosowanie obowiązujących norm praw- nych do realiów funkcjonowania narzędzi sztucznej inteligencji, z uwzględ- nieniem specyfiki zagrożeń wynikających z generowania i modyfikowania wizerunku dzieci. 426 Zasadne jest wprowadzenie rozwiązań systemowych adresowanych do dostawców narzędzi AI, zobowiązujących ich do stosowania mechanizmów uniemożliwiających generowanie treści seksualizujących wizerunek mało- letnich. Równolegle niezbędne jest podejmowanie działań na rzecz podno- szenia świadomości oraz wiedzy – w szczególności wśród organów ścigania i instytucji publicznych – w zakresie nowych form zagrożeń. 4) Ochrona godności i prawa do prywatności – potrzeba uregulowania zjawiska sharentingu oraz przeciwdziałania nieunormowanej pracy dzieci w ramach działalności influencerów Problem: Sharenting, rozumiany jako nadmierne upublicznianie wizerunku, danych osobowych oraz szczegółów życia prywatnego dzieci przez rodziców lub opiekunów prawnych, stał się powszechnym zjawiskiem w środowisku cyfrowym. Z doświadczeń Biura RPD wynika, że sharenting oraz działalność dzieci jako influencerów są zjawiskami powiązanymi i wzajemnie się napędzającymi, co sprzyja postępującej komercjalizacji dzieciństwa. Brak kompleksowych regu- lacji prawnych dotyczących cyfrowej pracy dzieci powoduje, że aktywność małoletnich w internecie nie jest traktowana ani jako forma pracy, ani jako sytuacja wymagająca szczególnej ochrony. W efekcie dzieci regularnie uczestniczą w tworzeniu treści reklamowych i promocyjnych, co nierzadko przybiera formę zbliżoną do aktywności zawo- dowej, bez zapewnienia mechanizmów chroniących ich prawa. Rekomendacje: Konieczne jest wypracowanie rozwiązań systemowych uwzględniających specyfikę działalności dzieci w środowisku cyfrowym oraz wprowadzenie mechanizmów zapobiegających ich wyzyskowi ekonomicz- nemu i nadmiernej eksploatacji wizerunku. Równolegle niezbędne jest prowadzenie działań edukacyjnych skierowanych do rodziców i opiekunów prawnych oraz wzmacnianie ochrony praw dziecka w działalności komercyjnej. 5) Prewencyjna ochrona dzieci przed sprawcami przestępstw popełnia- nych w sieci Problem: Środowisko cyfrowe stanowi jedno z głównych narzędzi wyko- rzystywanych do popełniania przestępstw wobec dzieci, w tym czynów o charakterze seksualnym, przemocowym oraz naruszających ich godność i prywatność. Z doświadczeń Biura RPD wynika, że sprawcy tych przestępstw często powracają do aktywności w internecie po zakończeniu postępowania kar- nego lub odbyciu kary, wykorzystując te same mechanizmy. Obowiązujące 427 regulacje nie przewidują środków ograniczających aktywność sprawców w środowisku cyfrowym, mimo że to właśnie internet był przestrzenią popełnienia przestępstwa. Brak instrumentów o charakterze prewencyjnym, umożliwiających czaso- we lub trwałe ograniczenie korzystania z określonych platform lub usług cyfrowych, powoduje, że ochrona dzieci przed ponownym zagrożeniem ma charakter reaktywny, a nie zapobiegawczy. Rekomendacje: Zasadne jest postulowanie rozszerzenia katalogu środków karnych, o których mowa w art. 39 Kodeksu karnego, o rozwiązania umożli- wiające sądom ograniczenie lub zakazanie korzystania przez sprawców prze- stępstw wobec dzieci z określonych lub wszystkich platform cyfrowych bądź innych usług społeczeństwa informacyjnego na określony czas. Tego rodzaju instrumenty mogłyby pełnić istotną funkcję prewencyjną, ograniczając ryzyko ponownej wiktymizacji dzieci oraz wzmacniając realną ochronę małoletnich w przestrzeni cyfrowej. Równolegle konieczne jest podejmowanie działań systemowych zmierzają- cych do zwiększenia skuteczności reakcji organów ścigania na przestępstwa popełniane w internecie, w tym poprzez lepsze rozpoznawanie specyfiki środowiska cyfrowego oraz roli, jaką pełnią platformy i usługi internetowe w mechanizmach przestępczych. 6) Edukacja medialna i cyfrowa jako element profilaktyki zagrożeń w internecie Problem: System edukacji w Polsce wciąż nie zapewnia spójnej i powszech- nej edukacji medialnej przygotowującej dzieci i młodzież do bezpiecznego funkcjonowania w środowisku cyfrowym. Znaczenie edukacji medialnej podkreślają dokumenty międzynarodo- we, w tym Europejska strategia na rzecz lepszego internetu dla dzieci oraz Komentarz Ogólny ONZ nr 25. dotyczący praw dziecka w środowisku cyfrowym. Szczególnego znaczenia nabiera również rozwój kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją, której rosnąca obecność w życiu mło- dych ludzi wymaga świadomego i odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii. Rekomendacje: Edukacja medialna powinna zostać w jeszcze większym stopniu włączona do podstaw programowych jako stały element nauczania, obejmujący m.in. rozwijanie krytycznego myślenia, umiejętności weryfikacji informacji, bezpiecznego korzystania z mediów oraz podstawowej wiedzy na temat sztucznej inteligencji. 428 Konieczne jest także zapewnienie systemowego wsparcia nauczycieli poprzez rozwijanie ich kompetencji cyfrowych, przygotowanie odpowied- nich materiałów dydaktycznych oraz zapewnienie dostępu do szkoleń. Istotne jest również zagwarantowanie równego dostępu do edukacji medial- nej wszystkim dzieciom oraz rozwijanie współpracy pomiędzy instytucjami publicznymi, organizacjami społecznymi i ekspertami przy tworzeniu oraz wdrażaniu programów edukacyjnych. 7) Ochrona dzieci przed hejtem w środowisku cyfrowym Problem: Z badań przeprowadzonych na zlecenie Biura RPD w 2024 r. wyni- ka, że 84 proc. młodych osób uznaje hejt za najbardziej szkodliwe zjawisko w internecie. Problem ten ma charakter narastający – w badaniu „Nastolatki 3.0” z 2023 r. wskazywało go 68,4 proc. młodych internautów. Jednocześnie obserwowany jest wzrost przekonania o bezkarności sprawców przemocy słownej w sieci. Obowiązujące regulacje prawne nie zapewniają wystarczającej ochrony dzie- ci przed hejtem w internecie. W praktyce wiele szkodliwych treści nie pod- lega ocenie prawnej skutkującej konsekwencjami prawnymi wobec spraw- ców. Niewystarczające pozostają również mechanizmy reagowania platform cyfrowych na zgłoszenia dotyczące przemocy wobec dzieci, a także brak jest jednolitych standardów w zakresie szybkiego usuwania szkodliwych treści. Rekomendacje: Należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań prowadzących do ponoszenia odpowiedzialności sprawców stosujących hejt wobec mało- letnich oraz usprawniających procedury dochodzenia ochrony prawnej. Konieczne jest także wzmocnienie obowiązków platform cyfrowych w zakre- sie szybkiego reagowania na zgłoszenia dotyczące hejtu wobec dzieci, w tym poprzez wprowadzenie mechanizmów gwarantujących usuwanie szkodliwych treści w określonym czasie oraz zwiększenie odpowiedzialności dostawców usług cyfrowych za bezpieczeństwo małoletnich użytkowników. 8) Skuteczność mechanizmów zgłaszania treści nielegalnych i szkodli- wych na platformach internetowych oraz potrzeba wzmocnienia ochro- ny dzieci w ramach krajowego wdrażania Aktu o usługach cyfrowych Problem: W Polsce funkcjonują instytucje oraz narzędzia umożliwiające zgła- szanie nielegalnych treści w internecie, jednak poziom świadomości spo- łecznej dotyczącej tych mechanizmów oraz procedur reagowania pozostaje niewystarczający. Dzieci i młodzież często nie wiedzą, gdzie i w jaki sposób zgłaszać szkodliwe materiały, ani jakie działania mogą zostać podjęte po dokonaniu zgłoszenia. Niewystarczająca wiedza w tym zakresie dotyczy rów- nież części rodziców i nauczycieli. 429 Istotnym wyzwaniem pozostaje także efektywność reakcji platform inter- netowych na zgłoszenia użytkowników. Brakuje jednolitych standardów informowania o sposobie rozpatrzenia zgłoszenia, jak również przejrzystych procedur współpracy pomiędzy platformami a instytucjami odpowiedzial- nymi za bezpieczeństwo dzieci w internecie. Rekomendacje: Należy dążyć do zapewnienia szybkiej, skutecznej i transpa- rentnej reakcji platform internetowych na zgłoszenia dotyczące treści zagra- żających dzieciom oraz zwiększenia ich odpowiedzialności za bezpieczeń- stwo małoletnich użytkowników. Konieczne jest także prowadzenie szeroko zakrojonych działań edukacyjnych skierowanych do dzieci, rodziców i nauczycieli w zakresie dostępnych narzę- dzi zgłaszania treści nielegalnych i szkodliwych oraz zasad bezpiecznego korzystania z internetu. W działania te powinny być zaangażowane instytucje publiczne, organizacje społeczne oraz podmioty odpowiedzialne za bezpie- czeństwo cyfrowe, w tym zespoły reagujące na zagrożenia w sieci. 9) Brak spójnych oznaczeń wiekowych treści cyfrowych i gier kompu- terowych – potrzeba analizy w celu opracowania rzetelnego systemu klasyfikacji Problem: Treści dostępne w internecie i na platformach cyfrowych często zawierają przemoc, wulgaryzmy, treści o charakterze seksualnym lub inne materiały mogące negatywnie wpływać na rozwój młodych odbiorców. Niespójność systemów oznaczania treści i brak jednolitych standardów w tym zakresie utrudniają właściwą ocenę, czy dana gra lub treść cyfrowa jest odpowiednia dla dziecka. Istotnym wyzwaniem pozostaje również brak pogłębionej, systemowej anali- zy treści cyfrowych oraz gier dostępnych dla dzieci i młodzieży, która pozwo- liłaby na opracowanie rzetelnego, jednolitego systemu klasyfikacji wiekowej, odpowiadającego rzeczywistej zawartości i poziomowi potencjalnego ryzyka dla małoletnich odbiorców. Rekomendacje: Konieczne jest rozważenie wprowadzenia rozwiązań, w ramach których platformy i serwisy dystrybucyjne byłyby zobowiąza- ne do samodzielnej, bieżącej weryfikacji oznaczeń wiekowych oraz opisów treści udostępnianych w ich usługach, w tym do sprawdzania, czy faktyczna zawartość gry lub materiału odpowiada przypisanej kategorii wiekowej. Rozwiązania te mogłyby obejmować w szczególności obowiązek wdrożenia wewnętrznych procedur kontrolnych, prowadzenie stałego monitoringu treści dostępnych w serwisach oraz wprowadzenie mechanizmów reago- wania w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, w tym korekty oznaczeń, ograniczenia widoczności treści dla małoletnich lub czasowego wstrzyma- nia jej udostępniania. 430 Takie działania pozwoliłyby na realne zwiększenie poziomu ochrony dzieci, bez sprowadzania systemu oznaczeń wyłącznie do formalnych oświadczeń składanych przez producentów. ZAŁĄCZNIKI 432 Załącznik nr 1. Wykaz inicjatyw wspierających partycypację dzieci i młodzieży LP.DATANAZWA WYDARZENIA 115 stycznia 2025 r.Konferencja „Zasada niedyskryminacji dzieci i młodzieży w politykach publicznych, mediach cyfrowych, edukacji i zarządzaniu” 217 stycznia 2025 r.Debata „Nie hejtuj, nie krzywdź. Stopujemy przemoc” 324 stycznia 2025 r.Spotkanie Eksperta-Społecznego Zastępcy Rzecznika Praw Dziecka z Fundacją Mozaika Edukacyjna 424 stycznia 2025 r.Debata „Jakiej szkoły potrzebujeMY?” z okazji Międzynarodowego Dnia Edukacji 57 lutego 2025 r.Konferencja w Senacie w ramach programu „Liderki w Senacie” 614 lutego 2025 r.Konferencja o prawach dziecka – „poZNAM swoje prawa – Prawa Dziecka w XXI wieku” 717 lutego 2025 r.Wizyta uczniów z Niepublicznej Szkoły Podstawowej z Dytmarowa w Biurze RPD 820 lutego 2025 r.Spotkanie z dziećmi i młodzieżą w Szkole Podstwowej w Legionowie 921 lutego 2025 r.Dzień Myśli Braterskiej 1023 lutego 2025 r.Konferencja i wystawa „Dobrze, że jesteś” 1125 lutego 2025 r.Wizyta w Przedszkolu nr 380 „Promyk Gocławia” w Warszawie 123 marca 2025 r.Spotkanie z młodzieżą z Zespołu Placówek Oświatowych nr 3 we Wrocławiu, w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym 133 marca 2025 r.Spotkanie z dziećmi i młodzieżą w Centrum Kultury i Bibliotece w Ścinawie 146 marca 2025 r.Wizyta uczniów warszawskiego Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława IV w Biurze RPD 157 marca 2025 r.Debata Młodych z cyklu „Senat na Ty” 433 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1612 marca 2025 r.Spotkanie w ramach inicjatywy „Liderki w Parlamencie” 1713 marca 2025 r.Spotkanie Rady Dzieci i Młodzieży w Głównym Inspektoracie Pracy 187 kwietnia 2025 r.Wizyta Młodzieżowej Rady Miasta Rybnika w Biurze RPD 198 kwietnia 2025 r.Debata „Moda na zdrowie. ZarażajMy zdrowiem” w Senacie 209 kwietnia 2025 r.Spotkanie z uczniami Zespołu Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Płońsku 2112 kwietnia 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 2213-14 kwietnia 2025 r.Warsztaty Warszawskiej Akademii Młodych Liderów 2315 kwietnia 2025 r.Gala rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” 2415 kwietnia 2025 r.Spotkanie z Młodzieżową Radą Dzielnicy Bemowo 2516 kwietnia 2025 r.Wizyta w Biurze RPD uczniów ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 1 im. Marii Konopnickiej w Otwocku 2625 kwietnia 2025 r.Wizyta młodzieży uczestniczącej w projekcie RÓWNO- latkowie w Biurze RPD 2714 maja 2025 r.Spotkanie konsultacyjne z młodymi ws. strategii na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży 2816 maja 2025 r.Sotkanie z uczniami XI LO im. Mikołaja Reja w Warszawie 2917 maja 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 3022 maja 2025 r.Spotkanie z Młodzieżową Radą Gminy Michałowice 3112 czerwca 2025 r.II Kongres Samorządów Uczniowskich w Rybniku 3213 czerwca 2025 r.Spotkanie z uczniami z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Książenicach 3313 czerwca 2025 r.Sesja Młodzieżowej Rady m.st. Warszawy 3415 czerwca 2025 r.IV Ogólnopolski Zjazd Klubów Świadomej Młodzieży 353 lipca 2025 r.Akcja Lato w Ośrodku Edukacji Kulturalnej „Sadyba” z udziałem Rzecznika Praw Dziecka 434 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 3618 lipca 2025 r.Konferencja w Sejmie „Odważna szkoła – wspólna sprawa” 3725 lipca 2025 r.IV posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego 3811 września 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnych Zespołów ds. Dialogu Obywatelskiego i Działalności Rad Młodzieżowych przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego 3912 września 2025 r.Spotkanie w ramach projektu: „Aktywność młodych ma znaczenie. Rok 2025 rokiem dzieci i młodzieży” 4017-18 września 2025 r.Forum ENYA 2025 z udziałem Rady Dzieci i Młodzieży przy RPD 4118 września 2025 r.Powołanie Rady do spraw Polityki Młodzieżowej przy Ministrze Edukacji 4223 września 2025 r.Posiedzenie Podkomisji Sejmowej do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi dotyczące uregulowania sytuacji Rad Młodzieżowych 4323 września 2025 r.IV Konferencja dotycząca zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży „Postaw na siebie” 4426 września 2025 r.Jubileusz Zespołu Szkół Ogólnokształcących przy Mazowieckim Centrum Neuropsychiatrii w Józefowie 4528 września 2025 r.31. Sesja Sejmu Dzieci i Młodzieży 461 października 2025 r.Wernisaż prac dzieci i młodzieży z doświadczeniem uchodźczym „Marzenia bez granic” 473 października 2025 r.Inauguracja III edycji projektu „A-TO-MY” 489 października 2025 r.Wizyta w Biurze RPD wychowanków wraz z opiekunami z Centrum Kultury i Promocji w Piotrowicach 4914 października 2025 r.Wizyta w Biurze RPD młodych z Centrum Aktywności Kreatywnej Szkoły Podstawowej nr 5 w Kwidzynie 5016 października 2025 r.Panel dyskusyjny „Razem w prawach: Międzypokoleniowy dialog o wolności i uczestnictwie” 5116 października 2025 r.Gala XX Edycji Konkursu „Lodołamacze” 5218 października 2025 r.30-lecie integracji w Zespole Szkół Miejskich nr 3 w Jaśle 435 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 5330 października 2025 r.Posiedzenie IV kadencji Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem 547 listopada 2025 r.Konferencja „Dziecko ma głos. Jak chronić prawa dziecka i przeciwdziałać przemocy domowej” 5513-14 listopada 2025 r.Ogólnopolska konferencja naukowa „(Nie)pisane prawa dzieci. Sprawczość prawna młodych” 5617 listopada 2025 r.III Kongres Młodzieżowych Rad Województwa Kujawsko- Pomorskiego w Solcu Kujawskim 5724 listopada 2025 r.2. Lubuskie Forum Samorządów Uczniowskich 581 grudnia 2025 r.Gala Młodzieżowego Budżetu Obywatelskiego 2025 (MBO) 5914-15 grudnia 2025 r.Kongres Dzieci i Młodzieży 436 Załącznik nr 2. Lista wystąpień generalnych w 2025 r. LP.DATAADRESATTEMAT Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 128 lutego 2025 r.Minister do spraw Unii Europejskiej Wystąpienie w sprawie materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci (ang. CSAM – child sexual abuse material) 214 kwietnia 2025 r.Minister Cyfryzacji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie potrzeby usprawnienia identyfikacji sprawców wykroczeń i przestępstw wobec dzieci w środowisku cyfrowym 323 kwietnia 2025 r.Minister Edukacji Wystąpienie w sprawie wprowadzenia do szkół systemowej edukacji medialnej 418 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie potrzeby wypracowania środka karnego dotyczącego zakazu korzystania z określonej platformy lub platform cyfrowych 511 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie uzależniania udziału dzieci w koloniach i obozach od wyrażenia zgody na rozpowszechnianie ich wizerunku 628 czerwca 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Cyfryzacji Wystąpienie w sprawie potrzeby opracowania skutecznych mechanizmów zgłaszania i usuwania hejtu w przestrzeni cyfrowej 437 LP.DATAADRESATTEMAT 721 lipca 2025 r.Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej Wystąpienie w sprawie publikowania zdjęć uczennic i uczniów na egzaminach przez media 829 lipca 2025 r.Minister Sportu i Turystyki Wystąpienie w sprawie publikowania wizerunków dzieci w obiektach rekreacyjno-sportowych 930 sierpnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby regulacji prawnych dotyczących udziału dzieci w tzw. internetowych wyzwaniach oraz zmian w prawie karnym, które jednoznacznie umożliwią ściganie i karanie sprawców najbardziej szkodliwych form trollparentingu 101 września 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Cyfryzacji Wystąpienie w sprawie potrzeby wprowadzenia regulacji chroniących dzieci przed drastycznymi treściami w internecie 115 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie stosowania zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku uczniów w placówkach oświatowych 127 października 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby uregulowania cyfrowej pracy dzieci oraz zjawiska sharentingu 1323 października 2025 r.Minister CyfryzacjiWystąpienie w sprawie ograniczenia działalności lub wpisania na listę stron zakazanych platform AI oferujących usługi tworzenia lub modyfikowania wizerunków 438 LP.DATAADRESATTEMAT Zespół Edukacji i Wychowania 1419 stycznia 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie utworzenia rejestru młodzieżowych rad gmin, młodzieżowych rad powiatów oraz młodzieżowych sejmików województw 154 kwietnia 2025 r.Wojewoda PomorskiWystąpienie w sprawie działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli 1612 kwietnia 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie utworzenia i prowadzenia rejestru młodzieżowych rad 1715 kwietnia 2025 r.Wojewoda ŚląskiWystąpienie w sprawie postępowań wyjaśniających wobec nauczycieli, które dotyczą czynów naruszających prawa i dobro dzieci 1815 kwietnia 2025 r.Wojewoda PomorskiWystąpienie w sprawie nieprawidłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego 1923 kwietnia 2025 r.Minister Edukacji Wystąpienie w sprawie zniesienia punktowego systemu oceniania zachowania uczniów 2024 kwietnia 2025r. Minister EdukacjiWystąpienie wspierające działania na rzecz zniesienia punktowego systemu oceniania zachowania uczniów 214 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie stanowiska dot. wyroku TK z 22 maja 2025 r. 439 LP.DATAADRESATTEMAT 2223 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie etapu realizacji rządowego programu wsparcia edukacji formalnej dzieci i młodzieży „Szkoła dla Wszystkich” 2324 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zniesienia obowiązkowego egzaminu z matematyki na maturze dla uczniów z dyskalkulią 2427 czerwca 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie rejestru młodzieżowych rad 2531 lipca 2025 r.Kuratorzy OświatyWystąpienie w sprawie przeciwdziałania przemocy rówieśniczej 261 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zagrożeń dla dostępności edukacji domowej wynikających ze zmian w finansowaniu subwencji oświatowej 2724 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie konieczności uwzględnienia głosu uczniów w procesie zmian przepisów dotyczących prac domowych 2825 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie dodatków do wynagrodzeń dla specjalistów prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dzieci 440 LP.DATAADRESATTEMAT Zespół Prawa Karnego 2917 stycznia 2025 r. Minister Sprawiedliwości Wystąpienie generalne w sprawie planowanej zmiany art. 197 § 4 k.k. po nowelizacji definicji gwałtu 3018 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ogłoszenia konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina 312 lipca 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie zapewnienia stabilnego i systemowego wsparcia finansowego dla Centrów Pomocy Dzieciom na terenie całego kraju 3225 sierpnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie penalizacji produkcji, sprzedaży i rozpowszechniania przedmiotów, w tym lalek erotycznych, przedstawiających wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego 336 grudnia 2025 rMinister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie szkoleń dotyczących przestępstw przeciwko wolności seksualnej 3430 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie uregulowania zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec osób małoletnich 3530 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie reprezentanta małoletniego w postępowaniu karnym 441 LP.DATAADRESATTEMAT 3631 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie podjęcia działań zmierzających do znowelizowania ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej 3731 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących przestępstw seksualnych dokonywanych za pomocą środków masowego przekazu 3831 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie widzeń oraz kontaktów telefonicznych małoletnich dzieci z osobami osadzonymi w zakładach karnych 3931 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ochrony danych osobowych małoletnich w postępowaniach karnych Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 409 stycznia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie orzekania o obowiązku alimentacyjnym w wyroku rozwodowym 4130 stycznia 2025 r.Minister Edukacji Wystąpienie w sprawie przymusowych odbiorów małoletnich z placówek edukacyjnych 4210 lutego 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Minister ds. Równości, Minister Zdrowia Wystąpienie w sprawie udziału osób wykonujących zawód medyczny w czynnościach z art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz stan prac nad nowelizacją przepisów 442 LP.DATAADRESATTEMAT 436 marca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie włączenia dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej do grupy świadczeniobiorców uprawnionych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością 4412 kwietnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie sytuacji prawnej dzieci w pieczy zastępczej, których matki uzyskują pełnoletniość 4520 kwietnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie dokumentacji przekazywanej za nieletnimi przy umieszczaniu w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych 4621 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Minister Sprawiedliwości, Minister Zdrowia, Wojewodowie Wystąpienie w sprawie nieprawidłowości w zakresie umieszczania dzieci w domu pomocy społecznej czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym 4721 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie trudnej sytuacji pieczy zastępczej w powiecie sulęcińskim 4821 kwietnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie nieprawidłowości w zakresie zgłaszania dzieci do ośrodków adopcyjnych 4929 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wsparcia dzieci przebywających w domach samotnej matki z matkami, które osiągają pełnoletniość w trakcie pobytu w tych placówkach 443 LP.DATAADRESATTEMAT 5018 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie opiniowania przez Zakład Psychologii Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra Jana Sehna w Krakowie 5118 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ujednolicenia praktyki sądowej w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej 5218 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie nierówności w traktowaniu dzieci w pieczy zastępczej z rodzin spokrewnionych 5311 lipca 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Zdrowia Wystąpienie w sprawie wstrzymania przyjęcia nowych pacjentów do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie z uwagi na prowadzone prace remontowe 5419 sierpnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie funkcjonowania systemu opieki społecznej i wynagrodzenia pracowników socjalnych 5523 sierpnia 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zasad urlopowania wychowanków MOW do placówek opiekuńczo-wychowawczych 5610 września 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie pomocy państwa dla placówek wsparcia dziennego 444 LP.DATAADRESATTEMAT 5719 października 2025 r.Minister Edukacji, Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie sytuacji nieletnich matek i ich dzieci przebywających w Zakładach dla Nieletnich (okręgowe ośrodki wychowawcze, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich) oraz w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych 5820 października 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zasad stosowania monitoringu wizyjnego w placówkach opiekuńczo-wychowawczych 5926 listopada 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wywiadu środowiskowego dotyczącego kandydatów na rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka 6020 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie o udzielenie informacji o stanie prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich 6131 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie informacji o aktualnym kierowaniu nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 623 stycznia 2025 r.Komendant Stołeczny Policji Wystąpienie w sprawie problemu wykorzystywania dzieci do żebractwa 445 LP.DATAADRESATTEMAT 6317 kwietnia 2025 r.Minister Spraw Zagranicznych, Minister Klimatu i Środowiska, Minister Klimatu i Środowiska Wystąpienie w sprawie przyjęcia dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zakresie ochrony środowiska 648 maja 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie rozporządzenia UE na temat deportacji obywateli państw trzecich przebywających w UE w sposób nieuregulowany 6510 maja 2025 r.Prezes Rady Ministrów, Minister Edukacji, Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, Minister Klimatu i Środowiska, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Minister Sprawiedliwości, Minister Zdrowia Wystąpienie w sprawie wdrożenia zaleceń z raportu koalicji organizacji pozarządowych monitorujących wdrożenie Konwencji o prawach dziecka 6628 czerwca 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw 6727 lipca 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wycofania deklaracji końcowych Polski do Konwencji o prawach dziecka 685 sierpnia 2025 r.Prezes Rady MinistrówWystąpienie w sprawie rozporządzenia dotyczącego przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową 446 LP.DATAADRESATTEMAT 6931 sierpnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby ratyfikacji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka dotyczącego procedury składania zawiadomień 7020 września 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie przekazania informacji o nieodpłatnej pomocy prawnej punktom świadczącym nieodpłatną pomoc prawną 7121 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie realizacji przepisów dotyczących wyrównywania szans edukacyjnych uczniów niebędących obywatelami polskimi 7227 września 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zapewnienia dostępu do świadczeń dla dzieci posiadających zgodę na pobyt ze względów humanitarnych 7328 września 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie dostępu do świadczeń dla dzieci z rodzin polsko-cudzoziemskich 447 LP.DATAADRESATTEMAT 743 listopada 2025 r.Komendant Stołeczny Policji Wystąpienie w sprawie przeciwdziałania wykorzystywaniu małoletnich do żebractwa 7522 listopada 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie mediacji transgranicznych w sprawach rodzinnych 7628 sierpnia 2025Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie sytuacji małoletnich cudzoziemców bez opieki w systemie pieczy zastępczej Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 772 lutego 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie sytuacji dzieci korzystających z placówek wsparcia dziennego i ustawowych kwalifikacji wychowawcy podwórkowego 782 lutego 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zasadności dookreślenia wymagań kwalifikacyjnych osób pracujących z młodzieżą jako wychowawcy podwórkowi 792 lutego 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie dzieci z chorobami urologicznymi wieku dziecięcego oraz stworzenia świadczenia gwarantowanego, jakim jest uroterapia 8010 lutego 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowodowanych RSV u dzieci 448 LP.DATAADRESATTEMAT 8119 lutego 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wystąpienie w sprawie problematyki związanej z chorobą otyłości i nadwagi wśród dzieci i młodzieży 8227 lutego 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie orzekania o niepełnosprawności w przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych 831 kwietnia 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie braku ujęcia cukrzycy typu 1 w „zaleceniach dla Wojewódzkich oraz Powiatowych Zespołów ds. Orzekania o Niepełnosprawności, które ułatwią uzyskiwanie orzeczeń o niepełnosprawności dzieciom z Zespołem Downa oraz z diagnozami genetycznych chorób rzadkich” 8412 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zwolnienia od pracy na czas opieki nad dzieckiem – wniosek o zmianę art. 188 Kodeksu pracy 8512 kwietnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu oraz wszelkich nowych wyrobów 8612 kwietnia 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wystąpienie w sprawie dostępu i konsumpcji przez dzieci napojów bezalkoholowych oraz do napojów dedykowanych dzieciom, których opakowanie jednoznacznie sugeruje nawiązanie do napoju alkoholowego 449 LP.DATAADRESATTEMAT 8714 kwietnia 2025 r.Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami takimi, jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 8814 kwietnia 2025 r.Prezes Biura ds. Substancji Chemicznych Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami, takimi jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 8914 kwietnia 2025 r.I Zastępca Prokuratora Generalnego, Prokurator Krajowy Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami takimi, jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 9014 kwietnia 2025 r.Minister FinansówWystąpienie w sprawie szkodliwości substancji stosowanej w produkcie przeznaczonym do palenia 9114 kwietnia 2025 r.Komendant Główny Policji Wystąpienie w sprawie szkodliwości substancji stosowanej w produkcie przeznaczonym do palenia 9214 kwietnia 2025 r.Główny Inspektor Sanitarny Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami takimi, jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 9317 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie programu wspierającego na rzecz rodzin wychowujących dzieci w wieku przedszkolnym 450 LP.DATAADRESATTEMAT 9419 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla których sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą 9525 kwietnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie dostępu dzieci do mleka kobiecego, w szczególności w określonych sytuacjach zdrowotnych zarówno samych małoletnich jak i ich matek 9628 kwietnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie zabezpieczenia małoletnich pacjentów oddziałów szpitalnych w opiekę personelu pielęgniarskiego 9729 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie ograniczeń w samodzielnym wnioskowaniu przez osoby młode o świadczenie „Dobry Start” 9829 kwietnia 2025 r.Dyrektor Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie Wystąpienie w sprawie przestrzegania praw małoletnich w środkach transportu publicznego 993 maja 2025 r.Minister InfrastrukturyWystąpienie w sprawie wykluczenia transportowego dzieci 1003 maja 2025 r.Minister InfrastrukturyWystąpienie w sprawie wypadków komunikacyjnych z udziałem małoletnich a obowiązku noszenia kasków przez dzieci 451 LP.DATAADRESATTEMAT 1016 maja 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie podjęcia pilnych i zdecydowanych działań prewencyjnych, których celem jest przeciwdziałanie narastającej fali agresji wobec pracowników systemu ochrony zdrowia 10215 maja 2025 r.Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Wystąpienie w sprawie konkursu, ogłoszonego przez Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ na prowadzenie Ośrodków Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej (ośrodki I poziomu referencyjnego) 10315 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zmiany art. 61 ustawy o pomocy społecznej dotyczącego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej 10420 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży 10523 maja 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Pismo dotyczące rządowego projektu o asystencji 10624 maja 2025 r. Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie chorób onkologicznych i hematologicznych u dzieci 10727 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie prac związanych z waloryzacją kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego 452 LP.DATAADRESATTEMAT 10828 maja 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie poprawy sytuacji dzieci KODA w systemie edukacji 1092 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie podjęcia działań mających na celu ochronę dzieci i młodzieży przed dostępem do substancji psychoaktywnych 11012 czerwca 2025 r.Minister InfrastrukturyWystąpienie w sprawie problemów interpretacyjnych, co do uprawnień przy zastosowaniu ulgi ustawowej 78% DN/OP i jej realizacji 11116 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie problemów z połączeniem kont pacjenta w IKP po zmianie numeru PESEL dziecka 11216 czerwca 2025 r.Prezydenci miast, Burmistrzowie, Wójtowie Wystąpienie w sprawie prawa do wypoczynku i czasu wolnego – bezpieczeństwo dzieci w okresie wakacji 11321 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie braku miejsc w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień do realizacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich 11421 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie profilaktyki zakażeń wywoływanych przez pneumokoki 11521 czerwca 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 453 LP.DATAADRESATTEMAT 11621 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 11721 czerwca 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 11821 czerwca 2025 r.Minister Obrony Narodowej Wystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 11921 czerwca 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie stanu prac nad projektem ustawy o asystencji osobistej 12027 czerwca 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie reprezentacji dziecka przed Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności 1211 lipca 2025 r.Marszałkowie województwa Wystąpienie w sprawie realizacji praw dzieci w środkach transportu zbiorowego i kolejowego 1221 lipca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie trudności zgłaszanych RPD w zakresie dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do przedszkoli, szkół i innych placówek oświatowych 454 LP.DATAADRESATTEMAT 12317 lipca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie udzielenia informacji dotyczącej systemu udzielania świadczeń okulistycznych, celem poprawy koordynacji świadczeń okulistycznych udzielanych pacjentom pediatrycznym w stanach nagłych 12429 lipca 2025 r.Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wystąpienie w sprawie kategoryzacji wiekowej książek i filmów w kinach 12511 sierpnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej oraz Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej 12623 sierpnia 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiązku uwzględnienia przez nich sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych 12725 sierpnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie zmian w systemie szczepień 12827 sierpnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby wprowadzenia renty socjalnej rodzinnej lub świadczenia uzupełniającego dla dzieci po zmarłych rodzicach z niepełnosprawnością pobierających rentę socjalną 1291 września 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie konieczności zmian w organizacji i finansowaniu świadczeń dziennych psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży 455 LP.DATAADRESATTEMAT 1301 września 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie dostępu do leczenia dla dzieci z hemofilią 1315 września 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w przedmiocie braku odpowiedzi odnośnie do działań resortu zmierzających do rozwiązania naruszeń prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci umieszczonych prawomocnym wyrokiem sądu rodzinnego w pieczy bieżącej 13210 września 2025 r.Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wystąpienie w sprawie potrzeby wzmocnienia ochrony dzieci przed wulgarnymi treściami w transmisjach medialnych 13320 września 2025 r.WojewodowieWystąpienie w sprawie zlecenia JST przygotowania i udostępnienia informacji dla mieszkańców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i z zakresu interwencji kryzysowej 13424 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie potrzeby zmian w przepisach dotyczących dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do placówek oświatowych oraz kwalifikacji opiekunów 13525 września 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie poszanowania godności małoletnich uczestników komisji orzekających o niepełnosprawności 456 LP.DATAADRESATTEMAT 13627 września 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie sposobu orzekania o niepełnosprawności wobec dzieci niesłyszących 1371 października 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie uwzględniania specyficznych trudności dzieci KODA (słyszące dzieci niesłyszących rodziców) w systemie edukacji 1384 października 2025 r.Prezes Rady MinistrówWystąpienie w sprawie ustawy o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami 13918 października 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zapewnienia dzieciom z niepełnosprawnościami równego dostępu do wydarzeń szkolnych i wycieczek 14015 listopada 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie uwzględnienia Płodowego Zespołu Alkoholowego (FAS) w katalogu jednostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności 14115 listopada 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Pismo w sprawie trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z ustaleniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności dziecka uzyskane zostało na drodze postępowania sądowego 457 LP.DATAADRESATTEMAT 14217 listopada 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zlecenia ORE (Ośrodkowi Rozwoju Edukacji) działania na rzecz przygotowania nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewlekłymi oraz udzielania pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej 14318 listopada 2025 r.Wojewodowa Śląski, Wojewoda Dolnośląski, Wojewoda Opolski, Wojewoda Lubuski Wystąpienie w sprawie wsparcia dzieci z terenów dotkniętych powodzią w 2024 roku w kontekście ich zdrowia psychicznego 14426 listopada 2025 r. Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowodowanych wirusem RS u dzieci – kontynuacja 14528 listopada 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wsparcia socjalnego na rzecz zapewniania realizacji leczenia uzdrowiskowego (sanatoryjnego) dzieci 14629 listopada 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny 458 LP.DATAADRESATTEMAT 14720 grudnia 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie uproszczonej ścieżki orzeczniczej dla dzieci z wrodzoną głuchotą 14821 grudnia 2025 r.Minister FinansówWystąpienie w sprawie preferencyjnego obliczenia podatku dla osób samotnie wychowujących dzieci Pozostałe 14918 czerwca 2025r. Prezes Urzędu Transportu Kolejowego Wystąpienie w sprawie ewaluacji standardów dostępności na kolei w odniesieniu do dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami 1504 kwietnia 2025 r.Minister FinansówWystąpienie w sprawie transparentności umów zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych 459 Załącznik nr 3. Wykaz zespołów parlamentarnych, komisji sejmowych i spotkań w resortach LP.DATANAZWA WYDARZENIA 14 stycznia 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie pieczy zastępczej dla dzieci cudzoziemskich 214 stycznia 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości dotyczące harmonogramu prac nad tworzeniem systemu śledzenia losów dziecka 315 stycznia 2025 r.Konferencja w Sejmie „Zasada niedyskryminacji dzieci i młodzieży w politykach publicznych, mediach cyfrowych, edukacji i zarządzaniu” 421 stycznia 2025 r.Konferencja w Senacie na temat pediatrycznej opieki paliatywnej 522 stycznia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 623 stycznia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Edukacji i Nauki w sprawie wprowadzania nowego przedmiotu „edukacja obywatelska” 73 lutego 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ws. problemów polskiego systemu pieczy zastępczej 85 lutego 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Zdrowia w sprawie nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 95 lutego 2025 r.Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Młodzieży, Komisja Edukacji i Nauki 106 lutego 2026 r.Posiedzenie Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży w sprawie ubóstwa oraz kryzysu bezdomności wśród dzieci i młodzieży 116 lutego 2025 r.Posiedzenie Podkomisji ds. osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego 126 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. nowoczesnego kształcenia 460 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1319 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. jakości żywienia dzieci w placówkach opiekuńczych i oświatowych 1419 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. chorób alergicznych 1520 lutego 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie prowadzenia zgłoszeń w zakresie standardów ochrony małoletnich w instytucjach 1620 lutego 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi 1720 lutego 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży w sprawie priorytetów prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej dotyczących młodych osób 1821 lutego 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Edukacji i Nauki ws. poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego 1921 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży 2024 lutego 2025 r.Posiedzenie Zespołu do Spraw Ochrony Małoletnich przy Ministerstwie Sprawiedliwości 2124 lutego 2025 r.Konferencja uzgodnieniowa rządowych projektów ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich oraz ustawy ją wprowadzającej (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów) 224 marca 2025 r.Konferencja „Dzieci i młodzież z Polski w sieci. Prezentacja raportu. Internet dzieci. Monitoring obecności dzieci i młodzieży w internecie” 234 marca 2025 r.Posiedzenie wspólne parlamentarnych zespołów do spraw: chorób centralnego układu nerwowego, chorób rzadkich, onkologii oraz SMA 244 marca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 254 marca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. leczenia żywieniowego 264 marca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu „Rodzice dla klimatu” 461 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 275 marca 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 2811-12 marca 2025 r.Posiedzenie połączonych senackich komisji praw człowieka i praworządności oraz samorządu terytorialnego i administracji państwowej 2912 marca 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Cyfryzacji w sprawie rządowego projektu ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie 3020 marca 2025 r.Posiedzenie parlamentarnego Zespołu ds. zdrowia matki i dziecka 3120 marca 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 322 kwietnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 333 kwietnia 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej ds. osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego 343 kwietnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 355 kwietnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Mężczyzn 368 kwietnia 2025 r.Wspólne posiedzenie prlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii i Parlamentarnego Zespołu ds. Młodzieży 3711 kwietnia 2025 r.Konferencja w Ministerstwie Finansów dotycząca Centralnego Rejestru Umów (CRU) Jednostek Sektora Finansów Publicznych 3816 kwietnia 2025 r.Spotkanie w Sejmie poświęcone planowanym pracom nad ustawą zakazującą używania smartfonów w szkołach podstawowych 396 maja 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Opieki Okołoporodowej 407 maja 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Zdrowia 418 maja 2025 r.Spotkanie Parlamentarnego Zespołu ds. Zakończenia Bezdomności 429 maja 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości – posiedzenie zespołu do spraw opracowania rozwiązań w zakresie wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż po urodzeniu 462 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 4312 maja 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Leczenia Żywieniowego 4419 maja 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu do spraw Nowoczesnego Kształcenia i Parlamentarnego Zespołu do spraw Osób Głuchych i z Niedosłuchem 4519 maja 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Cyfryzacji 4620 maja 2025r.Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Rodziny 4726 maja 2025Posiedzenie grupy roboczej powołanej do opracowania projektu ustawy o przeciwdziałaniu i zwalczaniu handlu ludźmi, działającej w ramach Międzyresortowego Zespołu do spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi w MSWIA 483 czerwca 2025 r. Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Rodziny (kontynuacja) 494 czerwca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Matki i Dziecka 5011 czerwca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 5126 czerwca 2025 r.Posiedzenie Zespołu do spraw opracowania rozwiązań w zakresie wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż po urodzeniu (Ministerstwo Sprawiedliwości) 527 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Osób Głuchych i z Niedosłuchem 537 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Jakości Żywienia Dzieci w Placówkach Opiekuńczych i Oświatowych 548 lipca 2025 r.Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Jakości Kształcenia i Wychowania 559 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. chorób alergicznych 5610 lipca 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka 5710 lipca 2025 r.Posiedzenia sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 5814 lipca 2025 r.Posiedzenie Komisji Zdrowia Senatu RP 463 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 5915 lipca 2025 r.Wspólne posiedzenie Komisji Edukacji oraz Komisji Ustawodawczej 6016 lipca 2025 r.Posiedzenie Senatu 6122 lipca 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 6222 lipca 2025 r.Posiedzenie Podkomisji do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi 6325 lipca 2025 r.IV posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego 6425 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Matki i Dziecka 6525 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 6629 lipca 2025 r.Wspólne posiedzenie senackich Komisji Zdrowia i Komisji Ustawodawczej 6729 lipca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Edukacji 6829 lipca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 694 sierpnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Dzieci w Procesie Rozstania Rodziców 704 sierpnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 715 sierpnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej podkomisji nadzwyczajnej 725 sierpnia 2025 r.Posiedzenie wspólne Komisji ds. Dzieci i Młodzieży oraz Komisji do Spraw Deregulacji 737 sierpnia 2025 r.Posiedzenie wspólne Komisji Edukacji, Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka i Praworządności 747 sierpnia 2025 r.Posiedzenie plenarne Senatu 7510 września 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości ws. ustalenia treści porozumienia dotyczącego praw dzieci osadzonych rodziców 7610 września 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 464 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 7711 września 2025 r.Posiedzenie wspólne Parlamentarnych Zespołów ds. Dialogu Obywatelskiego i Działalności Rad Młodzieżowych przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego 7811 września 2025 r.Posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej 7923 września 2025 r.Posiedzenie Podkomisji sejmowej do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi 8024 września 2025 r.Posiedzenie Zespołu do spraw opracowania rozwiązań w zakresie wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż po urodzeniu (spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) 8124 września 2025 r.Posiedzenie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii 8224 września 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 8328 września 2025 r.Sesja Sejmu Dzieci i Młodzieży 8430 września 2025 r.Posiedzenie Międzyresortowego Zespołu ds. Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 852 października 2025 r.Spotkanie z przedstawicielami Ministerstwa Spraw Zagranicznych ws. reagowania na zgłoszenia dotyczące przemocy lub zaniedbywania dziecka w polskich rodzinach zamieszkałych za granicą 866 października 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc 879 października 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Matki i Dziecka 889 października 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego 899 października 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży 9013 października 2025 r.Posiedzenie inauguracyjne Rady do spraw Polityki Młodzieżowej przy Ministrze Edukacji 9114 października 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej 9214 października 2025 r.Senacka Komisja Zdrowia 465 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 9314 października 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej do spraw osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego 9415 października 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny 9515 października 2025 r.Posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej 9616 października 2025 r.Posiedzenie Podkomisji ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi, Samorządowymi i Związkami Zawodowymi 9716 października 2025 r.Posiedzenie sejmowej Podkomisji stałej do spraw zabezpieczenia społecznego 9828 października 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Edukacji 994 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach 1005 listopada 2025 r.Posiedzenie Podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów 1016 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji Zdrowia Senatu RP 1026 listopada 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej ds. nowelizacji prawa karnego 1036 listopada 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 1046 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 1057 listopada 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowych Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 10619 listopada 2025 r.Posiedzenie wspólne Komisji ds. Dzieci i Młodzieży oraz Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii 10719 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 10819 listopada 2025 r.Obchody Światowego Dnia Wcześniaka w Sejmie 10919 listopada 2025 r.Posiedzenie sejmowej Podkomisji stałej ds. sztucznej inteligencji i przejrzystości algorytmów 11020 listopada 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży 466 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 11125 listopada 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 1123 grudnia 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowych Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 1133 grudnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu do spraw Neuroróżnorodności 1144 grudnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Celiakii 1154 grudnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 1164 grudnia 2025 r.Posiedzenie Komisji Polityki Społecznej 1175 grudnia 2025 r.Konferencja w Senacie „Prawo oświatowe i prawa ucznia – diagnoza i kierunki zmian” 1188 grudnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 11917 grudnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 12018 grudnia 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 12118 grudnia 2025 r.Wspólne posiedzenie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii oraz Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 12218 grudnia 2025 r.Posiedzenia Zespołu ds. ETCP w MSZ 12318 grudnia 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 12418 grudnia 2025 r.Posiedzenie Zespołu ds. Działalności Młodzieżowych Rad przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego 467 Załącznik nr 4. Udział w wydarzeniach w obszarze ochrony praw dziecka LP.DATANAZWA WYDARZENIA 16 stycznia 2025 r.Forum Aktywności Młodzieżowej 29 stycznia 2025 r.III Lubuski Okrągły Stół Edukacyjny pod hasłem „Przemoc rówieśnicza w szkole. Jak jej zapobiegać?” 39 stycznia 2025 r.Konferencja Towarzystwa Przyjaciół Dzieci 410 stycznia 2025 r.Otwarcie Centrum Psychiatrii i Onkologii dla Dzieci i Młodzieży w Centrum Zdrowia Dziecka 513 stycznia 2025 r.I Lubuska Konferencja Edukacji Włączającej „Inkluzja – siła tkwi w różnicach!” 617 stycznia 2025 r.Debata pod hasłem „Nie hejtuj, nie krzywdź. Stopujemy przemoc” 717 stycznia 2025 r.Uroczyste otwarcie warszawskiego Centrum Wielokulturowego 821 stycznia 2025 r.Konferencja w Senacie na temat nowoczesnych rozwiązań w opiece paliatywnej 924 stycznia 2025 r.Debata „Jakiej szkoły potrzebujeMY?” 1028 stycznia 2025 r.Konferencja w Sejmie „Pomagajka: o mądrym pomaganiu i dzieleniu się dobrem” 1130 stycznia 2025 r.Konferencja nt. działań podejmowanych przez organizacje humanitarne na rzecz uchodźców i migrantów LGBTQI+ w Polsce 124 lutego 2025 r.Konferencja „Profilaktyka, wczesna diagnostyka i nowoczesne leczenie nowotworów – od świadomości do działania” 1311 lutego 2025 r.Gala Dzień Bezpiecznego Internetu 2025 1413 lutego 2025 r.III zjazd XX edycji Programu Liderskiego Polsko- Amerykańskiej Fundacji Wolności 1514 lutego 2025 r.Konferencja o prawach dziecka „poZNAM swoje prawa – Prawa Dziecka w XXI wieku” 468 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1614 lutego 2025 r.Debata „Społeczne aspekty strategii zdrowia mózgu” 1719 lutego 2025 r.Konferencja „Neuroróżnorodność w orzekaniu sądowym” 1821 lutego 2025 r.Konferencja „Zdrowie i bezpieczeństwo dla przyszłości” 1921 lutego 2025 r.Debata naukowa „Kognicja sądów powszechnych” 2026-27 lutego 2025 r.Warsztaty „Vulnerabilities to Trafficking in Human Beings” 213 marca 2025 r.6. Kongres „Zdrowie Polaków 2024” 224 marca 2025 r.Konferencja „EduGospodarka. Mosty między wiedzą a rynkiem” 234 marca 2025 r.Konferencja „Dzieci i młodzież z Polski w sieci. Prezentacja raportu. Internet dzieci. Monitoring obecności dzieci i młodzieży w internecie” 247 marca 2025 r.Debata Młodych z cyklu „Senat na Ty” 257 marca 2025 r.Konferencja „Pokonam sztorm” 2612 marca 2025 r.Konferencja ogólnopolska „Nowe regulacje z zakresu prawa osobowego i rodzinnego – społeczny wymiar pomocy prawnej” 2714 marca 2025 r.Międzynarodowe Forum „Prawnicy – NGO: Budujemy drogę do współpracy” 2817 marca 2025 r.Konferencja „Edukacja włączająca dla sprawiedliwej, silnej i konkurencyjnej Unii Europejskiej” 2917 marca 2025 r.Konferencja naukowa „Władza rodzicielska – aktualne wyzwania” 3021 marca 2025 r.Festiwal Pełnia Życia 3122 marca 2025 r.Konferencja z okazji 54. Rajdu „Arsenał” 3226 marca 2025 r.30-lecie Niebieskiej Linii Instytutu Psychologii Zdrowia 3327 marca 2025 r.Konferencja „ADHD w edukacji. Wyzwania, rozwiązania, możliwości” 3429-30 marca 2025 r.IX edycja konferencji „Spektrum potrzeb” 3531 marca 2025 r.Spotkanie w ramach cyklu „Rozmowy po Łódzku” 469 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 361 kwietnia 2025 r.Konferencja INSUMMIT Youth & Beyond. 377 kwietnia 2025 r.Prezentacja raportu „Przerwij krąg przemocy” 387 kwietnia 2025 r.Konferencja „Promocja zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w dobie rozwoju technologii cyfrowych” 399 kwietnia 2025 r.Okrągły Stół Medycznej Racji Stanu 408-9 kwietnia 2025 r.Warsztaty na temat międzynarodowych uprowadzeń małoletnich oraz transgranicznej egzekucji alimentów 419-10 kwietnia 2025 r.Międzynarodowa konferencja „Razem przeciwko handlowi ludźmi, pracy przymusowej i wyzyskowi pracowniczemu – aktualne działania i dalsze kierunki” 429-10 kwietnia 2025 r.V edycja Kongresu Regeneracja Miast 4312 kwietnia 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 4413-14 kwietnia 2025 r.Warsztaty Warszawskiej Akademii Młodych Liderów 4519 kwietnia 2025 r.82. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim 4622 kwietnia 2025 r.Obrady Okrągłego Stołu Ekspertów ds. Ograniczenia Inicjacji Alkoholowej Nieletnich 4723 kwietnia 2025 r.XVII Europejski Kongres Gospodarczy 4824 kwietnia 2025 r.Konferencja „Szczepienia ochronne w dobie nowych wyzwań epidemiologicznych i systemowych” 4924 kwietnia 2025 r.Konferencja „Bariery mentalne – zagrożeniem w budowaniu i rozwoju marki osobistej” 5029 kwietnia 2025 r.Gala finałowa projektu „Szkoła międzypokoleniowa” 516 maja 2025 r.Spotkanie Koalicji na Rzecz Zdrowia Mózgu 527-8 maja 2025 r.Spotkanie Rzeczników Praw Dziecka państw bałtyckich 539-10 maja 2025 r.Międzynarodowy Kongres Psychiatrii Sądowej 549 maja 2025 r.„Okrągły stół o edukacji zdrowotnej” 5510 maja 2025 r.IV Regionalny Kongres Kobiet 5613 maja 2025 r.Konferencja „Inkluzja bez iluzji. Różnorodność w szkole” 470 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 5715 maja 2025 r.Konferencja „Cross-Border Cooperation in Family Matters within the EU and Parental Child Abduction to Non- Hague Convention Countries” 5814-15 maja 2025 r.Konferencja IMPACT’25 5916 maja 2025 r.Konferencja na temat perspektywy i jakości życia pacjentów pediatrycznych z alergią wziewną 6017-18 maja 2025 r.Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Warszawie 6119 maja 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 6220 maja 2025 r.Debata Medycznej Racji Stanu 6321 maja 2025 r.Podsumowanie działalności Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce 6421 maja 2025 r.Finał Olimpiady Zwolnieni z Teorii 2025 6522 maja 2025 r.4. edycja gali Nagrody Korczaka 6622 maja 2025 r.Prezentacja raportu „Historia dwóch granic. Podwójne standardy humanitarne w recepcji osób uchodźczych. Polska” 6727 maja 2025 r.Gala Finałowa Konkursu Prezesa UODO 6826-27 maja 2025 r.Seminarium wiosenne Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC 2025 6928 maja 2025 r.„Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w szkole, przestrzeni publicznej i cyberprzestrzeni” 7029 maja 2025 r.Forum Rodzicielstwa Zastępczego 7129 maja 2025 r.Seminarium tematyczne Europejskiej Sieci Zapobiegania Przestępczości (EUCPN) 7230 maja 2025 r.Seminarium BEHAVIOUR IN CRISIS LAB 7331 maja 2025 r.Spotkanie „Autyzm – nadzwyczajnie zwyczajni” 7431 maja 2025 r.Inauguracja kampanii Fundacji Twarze Depresji 753 czerwca 2025 r.Konferencja „Neuroróżnorodność w politykach publicznych” 764 czerwca 2025 r.Konferencja „Supporting mental health of children – the role of schools and teachers” 471 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 774 czerwca 2025 r.Debata na temat dobra dziecka w sprawach sądowych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 784 czerwca 2025 r.Debata w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Lubochni na temat ochrony praw, przeciwdziałania przemocy oraz potrzeby wsparcia dzieci i młodzieży 792-4 czerwca 2025 r.5. Światowy Kongres Sprawiedliwości z Dziećmi 804 czerwca 2025 r.Debata „Wzmacnianie systemu opieki prawnej w UE poprzez budowanie potencjału, wymianę wiedzy i uczenie się od siebie nawzajem” 815 czerwca 2025 r.Okrągły Stół organizowany przez European Brain Council i Mental Power Fundację dla Zdrowia Mózgu 825 czerwca 2025 r.Wręczenie nagród „Otwarta Szkoła – Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2025” 836 czerwca 2025 r.Jubileusz 25-lecia Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności (PAFW) 847 czerwca 2025 r.Konferencja „Dziecko KODA we współczesnym świecie” 856-8 czerwca 2025 r.XIII Ogólnopolski Zjazd Dużych Rodzin „Trzy plus” 866-9 czerwca 2025 r.Zlot gromad zuchowych i drużyn harcerskich Nieprzetartego Szlaku Komendy Chorągwi Warmińsko- Mazurskiej ZHP 8711 czerwca 2025 r.Warsztaty naukowe „Zdrowie psychiczne i wsparcie psychospołeczne dzieci i młodzieży w Polsce – droga do zintegrowanego i skoordynowanego modelu opieki” 8812 czerwca 2025 r.Premiera „Powitalnika” 89czerwiec 2025 r.I Konferencja Sekcji Socjologii Dzieci i Dzieciństwa Polskiego Towarzystwa Socjologicznego 9012 czerwca 2025 r.Konferencja „Między granicą a domem – w drodze do bezpieczeństwa. Dzieci z doświadczeniem uchodźczym w pieczy zastępczej w Polsce” 9112 czerwca 2025 r.Międzynarodowa konferencja „Zaginięcia osób poniżej 18. roku życia w Europie – wyzwania, prewencja i rozwiązania systemowe w kontekście porwań rodzicielskich i ucieczek nastolatków” 472 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 9212 czerwca 2025 r.Kongres Samorządów Uczniowskich 9312 czerwca 2025 r.Konferencja „PrzewodziMy zmianie” 94czerwiec 2025 r.Jubileusz z okazji 15 lat Młodzieżowej Rady m.st. Warszawy 9513 czerwca 2025 r.Konferencja „Jak budować kulturę ochrony dzieci i młodzieży w środowisku mediów cyfrowych” w Sejmie RP 9614 czerwca 2025 r.V Charytatywny Festyn Rodzinny „Wspólnie działamy – uczymy się, bawimy i pomagamy” 9715 czerwca 2025 r.IV Ogólnopolski Zjazd Klubów Świadomej Młodzieży 9824 czerwca 2025 r.Debata naukowa na temat systemu szczepień i nadzór epidemiologiczny w Polsce w kontekście narastającej antybiotykoodporności 9925 czerwca 2025 r.Spotkanie z dziećmi z doświadczeniem migracji organizowane przez Fundację Ocalenie 10026 czerwca 2025 r.Seminarium eksperckie na temat dostępu dzieci do wymiaru sprawiedliwości (UNICEF Polska) 10127 czerwca 2025 r.Obchody Centralnego Święta Służby Więziennej 10229 czerwca 2025 r.X Mistrzostwa Świata Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej 10330 czerwca 2025 r.Debata Medycznej Racji Stanu 1041-2 lipca 2025 r.Konferencja Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka 1052 lipca 2025 r.Konferencja „Godność i duma osób z niepełnosprawnościami. Tożsamość i samorzecznictwo społeczne i polityczne” 1064 lipca 2025 r.Zlot OSEhero 10711 lipca 2025 r.Finał programu „Równać Szanse” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności 10818 lipca 2025 r.Konferencja „Odważna szkoła – wspólna sprawa” 10919 lipca 2025 r.Szkolenie „Pomoc prawna przyjazna dzieciom” 11019 sierpnia 2025 r.Letnie Spotkanie Krajowej Koalicji na Rzecz Pracy z Młodzieżą 473 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 11126 sierpnia 2025 r.Konferencja „Zero tolerancji dla agresji!” 11226 sierpnia 2025 r.II spotkanie z cyklu Medyczna Racja Stanu 11328 sierpnia 2025 r.III Kongres Zdrowia Dzieci i Młodzieży 1142-4 września 2025 r.34. Forum Ekonomiczne w Karpaczu 1158 września 2025 r.Gala zamknięcia 23. edycji oraz rozpoczęcia 24. edycji konkursu „Świat Przyjazny Dziecku” 1169 września 2025 r.IV Konferencja „Uzdrowić Dziecko” 11710 września 2025 r.Konferencja „Przywrócić życiu sens! 11812 września 2025 r.Debaty pt. „Czy dorosły świat sprzyja aktywności młodych? O ochronie praw dziecka” 11916-18 września 2025 r.XII Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny 12017-18 września 2025 r.Śląski Kongres Oświaty 12118 września 2025 r.29. konferencja Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka (ENOC) 12218 września 2025 r.III Śląskie Seminarium Pełnomocników Komend Wojewódzkich Policji 12319 września 2025 r.Konferencja „Miłość bez adresu” 12429 września– –1 października 2025 r. Szkolenia dla sędziów i kuratorów sądowych pt. „Małoletni bez opieki ubiegający się o ochronę międzynarodową. Rola sądu opiekuńczego i kuratora” 12529 września 2025 r.6. urodziny Fundacji UNAWEZA Martyny Wojciechowskiej 12630 września 2025 r.Konferencja „Edukacja zdrowotna. Wiedza dziś zdrowie jutro” 1271 października 2025 r.Uroczyste podsumowanie pierwszej edycji programu „Pomagajka SAN” 1282 października 2025 r.6. edycja konferencji CyberDefence24 Day 1291-2 października 2025 r.Czwarta edycja konferencji klimatycznej PRECOP 1303 października 2025 r.Inauguracja III edycji projektu „A-TO-MY” 1316 października 2025 r.Inauguracja kampanii Dzieciństwo bez Przemocy 474 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1326-9 października 2025 r.Międzynarodowa konferencja w Wilnie poświęcona ochronie praw dziecka oraz przeciwdziałaniu przemocy wobec dzieci 1337-10 październikaKonferencja Zdrowia Psychicznego „Bezpieczni w sieci – silni w REALU” 1349 października 2025 r.Nadzwyczajny Kongres Zdrowia Psychicznego 13510 października 2025 r.Konferencja „Bezpieczne dane dzieci i młodzieży oraz nowe kierunki rozwoju w obszarze kultury fizycznej. Jak sprostać współczesnym wyzwaniom? 13610 października 2025 r.Briefing prasowy, będący częścią kampanii społeczno- informacyjnej „Twoje emocje mają znaczenie” 13710 października 2025 r.Gala konkursu „Nauczyciel Roku 2025” 13811 października 2025 r.Warsztaty Straży Granicznej dotyczące ochrony praw człowieka 13915 października 2025 r.Warszawska Konferencja Wymiaru Ludzkiego OBWE 14016 października 2025 r.Panel dyskusyjny „Razem w prawach: Międzypokoleniowy dialog o wolności i uczestnictwie” 14116 października 2025 r.Gala XX Edycji Konkursu „Lodołamacze” 14216-19 października 2025 r.IX Kongres Europejskiej Akademii Pediatrii EAP 2025 14317 października 2025 r.Seminarium „Dorastanie w dobrostanie – budując kulturę bezpieczeństwa w szkole” 14418 października 2025 r.30-lecie integracji w Zespole Szkół Miejskich nr 3 w Jaśle 14521 października 2025 r.XXI Forum Rynku Zdrowia 14622 października 2025 r.Konferencja „Prywatność i sztuczna inteligencja w edukacji” 14723 października 2025 r.Premiera raportu „The Future Report. Nastolatki w internecie” 14824 października 2025 r.Debata Medycznej Racji Stanu 475 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 14927 października 2025 r.Spotkanie „Od stygmatu do akceptacji neuroróżnorodności w XXI w. – co powinniśmy na ten temat wiedzieć jako przyszli psychologowie” 15027 października 2025 r.IV edycja Forum Bezpieczna Żywność 15128 października 2025 r.Konferencja „Między wsparciem a presją – jak chronić i wzmacniać zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży” 15231 października 2025 r.Spotkanie UNICEF Polska na temat promocji rozwiązań alternatywnych dla detencji 1534 listopada 2025 r.Konferencja zorganizowana przez Kids in Need of Defense (KIND) na temat przeciwdziałania handlowi ludźmi 1545 listopada 2025 r.Seminarium „Reforma sądownictwa rodzinnego. Zmiany w prawie rodzinnym i opiekuńczym. Cele i perspektywa czasowa” 1557 listopada 2025 r.Konferencja „Dziecko ma głos. Jak chronić prawa dziecka i przeciwdziałać przemocy domowej” 15612 listopada 2025 r.Gala Nagrody BohaterONy 2025 im. Powstańców Warszawskich 15714 listopada 2025 r.Konferencja „Język, Mózg, Relacja – Spotkanie Światów Autyzmu i Afazji” 15813-14 listopada 2025 r.Debata „Dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla dzieci – uchodźców i migrantów” 15917 listopada 2025 r.Konferencja „Między parasolowym rodzicielstwem a światem cyfrowym – granice bezpiecznego rodzicielstwa” 16018 listopada 2025 r.Konferencja „Moc dobrego dzieciństwa – wsparcie dzieci i młodzieży w kryzysie” 16118 listopada 2025 r.Gala XIV edycji plebiscytu „Rising Stars Prawnicy – liderzy jutra 2025” 16219 listopada 2025 r.Forum Fundacji Orange 16319 listopada 2025 r.Konferencja „Zauważ. Zareaguj. Pomóż – wsparcie dziecka krzywdzonego” 16419 listopada 2025 r.Światowy Dnia Wcześniaka 476 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 16519 listopada 2025 r.Forum ekspercki „Niewidzialne dzieci – o relacjach, komunikacji i przemocy” 16620 listopada 2025 r.Konferencja „Adwokat dla oświaty” 16720 listopada 2025 r.28. Gala Urtica Dzieciom 16821 listopada 2025 r.5. edycja konkursu „Dziecięcy Szpital Przyszłości” Fundacja K.I.D.S 16922 listopada 2025 r.30. edycja Wielkiej Gali Integracji 17022 listopada 2025 r.Gala wręczenia 19. edycji Nagrody im. Ireny Sendlerowej 17124 listopada 2025 r.Konferencja „Profilaktyka HPV w Polsce i Europie – sukcesy, wyzwania, dalsza droga” 17225 listopada 2025 r.Konferencja „Bo dzieciństwo nie może czekać. Jak Save the Children wspierała działania na rzecz dzieci w Polsce od 2022 r.?” 17326 listopada 2025 r.Konferencja Digital Skills Summit 17426 listopada 2025 r.Konferencja „Nowe horyzonty biometrii – bezpieczeństwo, tożsamość, rozwój” 17526 listopada 2025 r.II Kongres Zdrowia Medonet 17624-26 listopada 2025 r.Kongres „Zdrowie Polaków” 17728 listopada 2025 r.Konferencja „Badania profilaktyczne – szczepienia na HPV dzieci i młodzieży” 17829 listopada 2025 r.I Środkowopomorskie Forum „Bliżej Spektrum” 1791 grudnia 2025 r.25-lecie Fundacji Ocalenie 1802 grudnia 2025 r.Konferencja „Demokracja i bezpieczeństwo międzynarodowe: Obrońcy praw człowieka na pierwszej linii walki o wolność” 1812 grudnia 2025 r.Gala konkursu „Człowiek bez barier 2025” 1823 grudnia 2025 r.VI Szczyt dla Edukacji 1833 grudnia 2025 r.Gala rozdania nagrody VIVA! People Power 2025. 1845 grudnia 2025 r.Konferencja „Prawo oświatowe i prawa ucznia – diagnoza i kierunki zmian” 477 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1856-7 grudnia 2025 r.II Ogólnopolska Konferencja Psychiatrii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży „Dziecko i nastolatek w świecie relacji – wyzwania i możliwości psychiatrii środowiskowej” 1869 grudnia 2025 r.Konferencja „Potencjał bez barier – edukacja i rynek pracy dla osób z niepełnosprawnościami” 18710 grudnia 2025 r.Forum Zdrowia Dzieci 18811 grudnia 2025 r.Konferencja towarzysząca publikacji wyników raportu „Więcej czacunku dla młodego wizerunku” 18911 grudnia 2025 r.Konferencja – prezentacja wyników badań oraz programu „Cyfrowe mosty” 19012 grudnia 2025 r.Konferencja „Udostępnione dzieciństwo – małoletni w przestrzeni cyfrowej” 19112 grudnia 2025 r.IV Olsztyńska Konferencja „Dzieciństwo bez przemocy” 19212-13 grudnia 2025 r.Zlot obrończyń i obrońców praw człowieka 19313 grudnia 2025 r.10-lecie Fundacji Szczęśliwej Drogi 19416 grudnia 2025 r.Konferencja w KPRM z okazji 20 lat ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej 19518 grudnia 2025 r.„Dzieci w kryzysie – jak rozpoznawać, jak reagować, jak pomagać?” 478 Załącznik nr 5. Wykaz inicjatyw objętych Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Dziecka w 2025 r. LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 1Projekt „ROAD – Rozwój i Ochrona Dzieci w Drodze” Fundacja Save the Children Polska 2Program wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży Fundacja Panda Team 3Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2025GrowSPACE 4II Kongres Sekcji Młodych Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego Polskie Towarzystwo Pediatryczne 5Kampania społeczna (P)OKAŻ SERCEKlinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie 6Mini-konferencja pt. „Jaki model w dobie zagrożenia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży?” Stowarzyszenie Mały Wielki Świat 7Publikacja „Metoda po Drugie”Fundacja po Drugie 8Konkurs „Piórko 2025”Biedronka – Jeronimo Martins Polska S. A. 9Dzień Myśli Braterskiej161. Warszawska Drużyna Harcerska Nieprzetartego Szlaku Słoneczni Wędrowcy 10Konferencja naukowo-szkoleniowa „Przeciwdziałanie przemocy domowej – wskazówki dla personelu ochrony zdrowia” Fundacja dla Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 11Konferencja „My niewidoczni”Stowarzyszenie „Synergia” 12Ogólnopolski konkurs „Wiosna w bajce”Edu-Książka 13Konferencja „Pokonam Sztorm”Fundacja Volto Amore 14Finansowy ElementarzFundacja Banku Millennium 15Projekt profilaktyczny „Dwoje rodziców – jedno dzieciństwo” Centrum Pomocy Rodzinie w Zawierciu 479 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 16V Ogólnopolska konferencja naukowa „Wypalenie zawodowe rodziców zastępczych i usamodzielnienie młodzieży – perspektywy i wyzwania” Dolnośląska Fundacja na rzecz Pieczy Zastępczej „Przystanek Rodzina” 17„Bez Maski – o czym nie mówimy na głos?” Szkoła Techniczna im. Dywizjonu nr 303 Bydgoskiego Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Chojnicach 18III Ogólnopolski happening „Przywitaj wiosnę w kolorowych skarpetkach” Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Zielonej Górze 19Mapa PomocyNiebieska Linia IPZ 20Projektanci DobrostanuBądźMY Oryginalni! Agencja Profilaktyki Zdrowia Psychicznego 21Ogólnopolska konferencja naukowa „W kierunku nowoczesnej edukacji, opieki i pomocy społecznej” Wydział Nauk Humanistyczno- Społecznych w Olsztynie 22Kampania edukacyjna „Błędy kształcą”Szkoła Podstawowa nr 2 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia w Nakle nad Notecią 23XXXI Pomorska Wiosna LiterackaPomorska Biblioteka Pedagogiczna w Słupsku 24XXIII Ogólnopolski konkurs muzyczny „Młode talenty muzyczne 2025” Ognisko Pracy Pozaszkolnej „175” 25XXIII edycja konkursu plastycznego „Bohaterowie Naszych Bajek” Ognisko Pracy Pozaszkolnej „175” 26Festiwal Komunikacji Społecznej „Trzy światy – świat realny, świat wirtualny, świat opowiadany” Politechnika Częstochowska oraz Zespół Szkół Przemysłu Mody i Reklamy im. W. S. Reymonta w Częstochowie 27Festiwal Zdrowia Psychicznego RAZEMFundacja KAMPUS nowa edukacja 28Obchody Światowego Miesiąca Autyzmu „Kwiecień miesiącem autyzmu” Stowarzyszenie Synergia 29Festiwal Klimatyczna Rewolucja Stowarzyszenie M-LAB 30Projekt społeczny „Chłopaki Nie(ch) Płaczą” Chłopaki Nie(ch) płaczą 480 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 31XI Ogólnopolski konkurs plastyczno- literacki „Twórczość ks. Jana Twardowskiego widziana oczami dziecka” Zespół Szkół Specjalnych im. ks. Jana Twardowskiego 32Obchody Światowego Dnia Świadomości Autyzmu „Przyjaźnie dla Autyzmu” Zespół Tęczowego Centrum Diagnozy i Terapii 33Największa Lekcja EkologiiPreZero Polska 34XVI Mistrzostwa Polski Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej Stowarzyszenie „Nadzieja na Mundial” 35V edycja Wojewódzkiego Konkursu Plastycznego „Piękno Dziecka” Szkoła Podstawowa Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej w Lublinie 36Konferencja naukowa „Współczesne wyzwania wobec resocjalizacji nieletnich w zakładowych mikrosystemach wychowawczych” Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy im. Aleksandra Kamińskiego w Puławach 37Kampania społeczna „Mocne strony wzmacniać, słabe chronić” Fundacja Autism Team 38Ogólnopolski konkurs „Szkoła czytelników” GLOSEL (TaniaKsiążka) 39Seminarium metodologiczne „Mapowanie obszarów problemowych w badaniach społecznych z udziałem dzieci” Uniwersytet Jagieloński 40VI edycja Ogólnopolska Konferencja Studencka „Spotkania z Pediatrią” Koło Naukowe Pasjonaci Pediatrii 41I Śląskie Forum Mediacji w Szkole „Mediacje to relacje” Śląskie Stowarzyszenie Mediatorów Rodzinnych 42Wystawa rękodzieła „Siła Pasji”Fundacja Pomerdało mi się 43Warsztaty edukacyjno-integracyjne dla chorych na hemofilię oraz ich rodzin Fundacja Sanguis Hemofilia i pokrewne skazy krwotoczne 44Projekt KAPITAN WARSZAWA – Rodzinne rozgrywki na placach zabaw 2025 Fundacja Zwalcz Nudę 481 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 45III konferencja „Siła więzi między terapeutą, matką i dzieckiem” Mazowieckie Centrum Neuropsychiatrii 4645. Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Piosenki i Tańca w Koninie Konińskie Centrum Kultury 47Kampania związana z Międzynarodowym Dniem Dziecka Zaginionego Fundacja Itaka – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych 48Konferencja online „Uważne miejsce”NODN „Uważne miejsce” 49I Polsko-Maltańskie Seminarium Naukowe pt. „Edukacja włączająca w Polsce i w Malcie. W poszukiwaniu równości, różnorodności oraz jakości kształcenia. Przykłady dobrych praktyk” Instytut Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego 50Adventure Festiwal im. Artura PrzygodyStowarzyszenie Dwie Strony Medalu 51Projekt Biennale Sztuki dla DzieckaCentrum Sztuki Dziecka w Poznaniu 52III Konferencja „Adwokat dla rodziny”Sekcja Praw Dziecka przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie 53Festiwal Literatury i Rozwoju Dzieci ALFABET „Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie 54Wydarzenie „Strażnicy Przygody – Dzień Dziecka z Mundurem” Specjalny Ośrodek Szkolno- Wychowawczy dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Raciborzu 55I Gliwickie Forum Rodzicielstwa Zastępczego w Gliwicach Miasto Gliwice 56Korczakowski Dzień Dziecka – Korczakowski Bieg Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego 57Konferencja „Adopcja: trauma i zdrowienie” Diecezjalna Fundacja Ochrony Życia (DFOZ) 5819. edycja Nagrody im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata” Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej 59Powiatowy Dzień Dziecka, Dzień Rodzicielstwa Zastępczego, XXIII Przegląd Twórczości Osób Niepełnosprawnych Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tucholi 482 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 60Konkurs literacko-plastyczny „Moje miasto – słucham dźwięków, dotykam faktur” Urząd Miasta Opola 61III Ogólnopolska konferencja naukowa „Przeobrażenia współczesnej rodziny – potrzeby prawne i uwarunkowania społeczne” Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 62Sympozjum Arteterapia/Przestrzenie sztuki (Art Therapy/Art Spaces) Uniwersytet Jana Długosza (UJD) w Częstochowie 63Gala Nagrody KorczakaUczelnia Korczaka 64Kampania społeczna „Dalej od telefonu, bliżej siebie” Twarze Depresji 65Ogólnopolski Tydzień „dajMY uśmiech”Fundacja Przytulny Domek 66Lubelska Konferencja Samorządów Uczniowskich Fundacja Twórczości, Edukacji i Animacji Młodzieży „Teatricon” 67Konferencja „Dom, który leczy – system i wsparcie rodzin zastępczych” Fundacja „Edukacja z Wartościami” 68V Integracyjny Festiwal Młodych Talentów „Adventure Festiwal” im. Artura Przygody Stowarzyszenie Dwie Strony Medalu 69Konkurs „W zwykłych słowach wielka MOC IV” Zakład Edukacji Wielokulturowej i Badań nad Nierównościami Społecznymi, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 70XVIII Międzynarodowa Konferencja Chorób Rzadkich Stowarzyszenie Chorych na Mukopolisacharydozę i Choroby Rzadkie 71I Ogólnopolski Konkurs „Najlepsze Widzenie z okazji Dnia Dziecka” Małopolskie Stowarzyszenie Probacja 72Model European Parliament – symulacja pracy Parlamentu Europejskiego Parlament Młodych RP 73Konferencja „Zaniedbanie w rodzinie jako forma przemocy” Polski Instytut Traumy 483 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 74Kampania społeczno-edukacyjna na rzecz zdrowia psychicznego małych dzieci MAŁY CZŁOWIEK – DUŻE POTRZEBY Polski Instytut Traumy 75Obchody jubileuszu 20-lecia Rodzinnego Domu Czasowego Pobytu „Sindbad” w Ustroniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce 7617. Ogólnopolska Konferencja „Ostrożnie – dziecko! Profilaktyka krzywdzenia małych dzieci” Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę 77Karwiański Dzień DzieckaSołectwo Karwiany i Komorowice 7823. Festiwal Kultury Dziecięcej, Pacanów 2025 Europejskie Centrum Bajki im. Koziołka Matołka w Pacanowie 79Insulin On Board 2025Fundacja dla Dzieci i Dorosłych z Cukrzycą 80Digital Youth Forum 2025Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę 81Książka „Leśne sprawy aplikantów adwokackich, czyli hejt w Internecie, tajemnicza nagroda i krecia robota pod wielką lipą” Naczelna Rada Adwokacka i Fundacja Adwokatury 82Konkurs wokalny „Dziecięca piosenka z tamtych lat” Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 3 w Łodzi 83Spektakl „Supermoce Tosi. Przygoda w rytmie Śpiewających Brzdąców” „Teatr Kamienica” Fundacja Wspierania Twórczości Inicjatyw Teatralnych ATUT 84Mam Prawo. Konferencja Młodych.Fundacja Nie Będziesz Szła Sama 85IV Ogólnopolski Zjazd Klubów Świadomej Młodzieży Fundacja Pomerdało mi się 86Okrągły Stół Uczniowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Młodzieżowy Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego 87PARADOGMA Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Edukacja – Prawo – Psychologia” Stowarzyszenie PARADOGMA 88X Mistrzostwa Świata Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej Stowarzyszenie „Nadzieja na Mundial” 484 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 89Program telewizyjny pt. „#To Nie Tak”Telewizja Polska S.A w likwidacji, Oddział Terenowy w Lublinie 90Akcja społeczna #WbijWUdoFundacja Allergia 91Projekt „Nastolatkowie XXI wieku Plus”Stowarzyszenie YoWo Poland 9224. edycja konkursu ŚWIAT PRZYJAZNY DZIECKU Komitet Ochrony Praw Dziecka 93Kampania „Nie Hejtuję – Motywuję” Fundacja „W zgodzie ze sobą” 94Projekt „Pionierzy – Łomianki Miasto Przyszłości” Stowarzyszenie Pionierzy Przyszłości – Instytut Rozwoju Zawodowego 95Wystawa czasowa „Nie tylko dla urwisów – światy Edmunda Niziurskiego” Muzeum Zabawek i Zabawy 96Akcja społeczna „Kask nie boli”Telewizja Polska S.A. w likwidacji 97Konferencja „Kobieta. Tradycja. Prawo”XXI Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Prusa w Łodzi 98Projekt „HPV FREE”Fundacja OFF School 99„Wielki Kongres Mediacji”Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie 100Ponowne otwarcie RiO Edu Centrum – przestrzeni edukacyjno-artystycznej dla dzieci RiO Edu Centrum Park Rozwoju 101Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Folklorystyczny World Wide Kids 2025 Stowarzyszenie „Dla Folkloru” 102XXIII edycja ogólnopolskiego konkursu wiedzy o zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy „Bezpiecznie od startu” Związek Rzemiosła Polskiego 103Jubileusz 20-lecia SOS Wioski Dziecięcej w Karlinie Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięcej w Polsce 104Film „Skrzat. Nowy początek”Good One PR 105Nadbużański Festiwal Teatrów dla Dzieci GADUCHA Gminny Ośrodek Kultury w Sarnakach 485 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 106Ogólnopolski program edukacyjny „Twoje dane – Twoja sprawa” Urząd Ochrony Danych Osobowych 107III edycja programu edukacyjnego „Akademia Dobrej Energii Junior” VanityStyle Sp. z o.o. 108Konkurs plastyczny pt. „Mam prawa, mam obowiązki” Szkoła Podstawowa nr 2 im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Rucianem-Nidzie 109XVI Powiatowy Dzień Rodzicielstwa Zastępczego Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Drezdenku 110Wielki Finał Gimnastyka dla Wszystkich z TAURONEM Kraków Polski Związek Gimnastyczny 111Gimnastyka dla Wszystkich z TAURONEM Wrocław Polski Związek Gimnastyczny 112XVI Powiatowy Dzień Rodzicielstwa Zastępczego Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Drezdenku 113III Kongres Zdrowia Dzieci i MłodzieżyFundacja Żyjmy Zdrowo 114Edukacja Prawna i Mediacja – Program Rozwoju Kompetencji Społecznych i Obywatelskich Instytut Badań i Rozwoju Nauk Prawnych Fundacji Polskiego Centrum Edukacji Prawnej 115Kampania edukacyjno-społeczna „Kodeks Wrażliwości w mediach społecznościowych” Fundacja Zdrowego Postępu 116Kongres Europejskiej Akademii Pediatrii 2025 – European Academy of Pediatrics Congress and Mastercourse, EAP 2025 Polskie Towarzystwo Pediatryczne 11728. Gala Urtica DzieciomFundacja Urtica Dzieciom 118XIII edycja Narodowego Dnia Sportu – Narodowy Dzień Sportu Fundacja Zwalcz Nudę 119Sejmik Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych 120 Województwa Łódzkiego Oddział Wojewódzki Związku OSP RP woj. łódzkiego 486 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 121Ogólnopolska konferencja naukowa „Prawne aspekty edukacji w zakresie cyberbezpieczeństwa – standardy ochrony małoletnich przed cyberzagrożeniami a zadania jednostek systemu oświaty” Zachodniopomorski Kurator Oświaty, Kuratorium Oświaty w Szczecinie 122Konferencja naukowa z okazji Międzynarodowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom Uniwersytet Gdański 123III Kongres Zdrowia Dzieci i MłodzieżyFundacja Żyjmy Zdrowo 124II Edycja Międzynarodowego Projektu Edukacyjnego pt. „Kolorowe Uczucia Gucia” Przedszkole nr 4 w Dąbrowie Górniczej 125Gimnastyka dla Wszystkich z TAURONEM w Opolu Polski Związek Gimnastyczny 126Gotowi na przyszłośćFundacja Civis Polonus 127Międzynarodowa konferencja „One World, One Web, One Goal: Digital Safety for All” Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi 128„Szkoła przyjazna dla neuroróżnorodności, szkoła przyjazna dla każdego człowieka” Fundacja AutismTeam 129Kampania „Złotej Wstążki” 2025Fundacja Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową 130„Marzenia bez granic” – wystawa prac dzieci i młodzieży z doświadczeniem uchodźczym Fundacja Ocalenie 131IV Kongres Fundacji Jesteśmy Pod Ścianą „Choroby genetyczne – wspólna droga do diagnozy i terapii” Fundacja Jesteśmy Pod Ścianą 132Spektakl „TOFFI”TEATR OCHOTY 133Konferencja naukowa „AI a kształtowanie postaw społecznych. Wyzwania edukacyjne, etyczne, prawne i gospodarcze” Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa 487 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 134Projekt Nastolatkowie XXI wieku PlusStowarzyszenie YoWo Poland 135Ogólnopolski Projekt Edukacyjny „Sensoryczny Kogel-Mogel” 136Ogólnopolski Program Edukacyjny „Akademia Łowców Odpadów” PreZero Sp. z o.o. 137V Piaseczyńskie Zawody Pożarnicze Aniołów Floriana 2025 r. Stowarzyszenie Anioły Floriana 138Chcę wiedzieć 2.0! – cykl 3 debatBiałołęcki Ośrodek Kultury 13929. Międzynarodowy Festiwal Teatrów dla Dzieci i Młodzieży „Korczak Dzisiaj” Polski Ośrodek Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży ASSITEJ 140Projekt edukacyjny „Sukcesu nie mierzy się oceną” Stowarzyszenie FPUNKT 141Projekt „Dobry klimat w sieci – walka z dezinformacją klimatyczną wśród młodzieży i dzieci” Fundacja Przyjaciół Młodzieżowego Strajku Klimatycznego 142II Ogólnopolska Konferencja „MOCNI” dla pracowników placówek wsparcia dziennego i świetlic środowiskowych Fundacja Pomocy Dzieciom POCIECHA 143Noc Bibliotek 2025Centrum Edukacji Obywatelskiej 144„Inkluzja NIE iluzja. Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie – I Ogólnopolska Konferencja Samorzecznicza” Fundacja „Pro Aperte” 145Kampania BohaterON w Twojej Szkole 2025 Fundacja Sensoria 146Konferencja „Szkoła bez konfliktów? Rola mediacji rówieśniczej w budowaniu kultury dialogu” Wydział Edukacji Urzędu Miasta Kielce 147Konferencja Cyber24DayDefence24 Sp. zo.o 14843. Międzynarodowy Festiwal Filmów dla Młodej Widowni Ale Kino! w Poznaniu Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu 149Projekt „Pomagajka SAN”Społeczna Akademia Nauk 488 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 150Projekt edukacyjny „Sukcesu nie mierzy się oceną” Stowarzyszenie FPUNKT 151VIII Ogólnopolska Konferencja „Bo jakie będą początki taka będzie przyszłość. 100-lecie żłobków w Polsce – Czego uczy nas historia?” I Ogólnopolskie Stowarzyszenie Publicznych i Niepublicznych Żłobków i Klubów Dziecięcych 152Akcja „Akceptacja. Nie oceniaj. Zaakceptuj” Fundacja NieOdkładalni 153Program „Mediacja rówieśnicza w szkole metodą przeciwdziałania agresji i niedostosowaniu społecznemu młodzieży” Sądu Okręgowego w Lublinie 154Projekt edukacyjny „JESTEM OK”Przedszkole nr 4 w Dąbrowie Górniczej 155II Środkowopomorskie Forum „BLIŻEJ SPEKTRUM. AUTYZM – PRACA – POTENCJAŁ” Fundacja „Zdążyć z Miłością” 156V Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych 2025 „Dzieci na dializie – niech ich marzenia rosną bez ograniczeń” Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki 157XXI KAMPANIA BIAŁYCH SERC – Europejski Solidarny Protest Przeciwko Narkotykom i Przemocy Stowarzyszenie Hospicjum Królowej Apostołów w Mławie – Grupa Zalewski 158II Kongres Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego Przegląd Pediatryczny Polskie Towarzystwo Pediatryczne 159Akcja edukacyjna „Mam prawo do”Stowarzyszenie Polski Komitet Narodowy UNICEF 160Przegląd Szkolnych Akademii Patriotycznych „Pamięć – Duma – Pokolenie” Klub Honorowych Dawców Krwi Polskiego Czerwonego Krzyża im. Św. Mikołaja w Piotrowicach 161Wystawa prac „Niebieski Sweter z Żółtą Dziurą. Prawdziwa historia kłamstwa” Związek Ukraińców w Polsce, Oddział w Przemyślu 162XVII Międzyszkolny konkurs plastyczny „Prawa dziecka” Szkoła Podstawowa nr 28 w Toruniu 489 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 163Spotkanie z rodzicami i rodzicami zastępczymi oraz autorem książki „Rodzicielstwo skoncentrowane na rozwiązaniach” Fundacja Pomocy Dzieciom ULICA 164Konferencja „Adwokat dla oświaty – wyzwania współczesnej edukacji” Sekcja Prawa Oświatowego przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie 165Konferencja pt. „Informacja, komunikacja, pomoc” Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zduńskiej Woli 166Konferencja „Dziecko podmiotem prawa” Uniwersytet SWPS 167Kampania edukacyjna „Błędy kształcą” Spoko Polski Patrycja Michalik 168Konkurs „Choinki Jedynki”Polskie Radio S.A. 169Międzynarodowa konferencja „Uważność i współczucie – o mądrości, która wspiera dobrostan i może zmieniać świat” Fundacja EduMind 170Program „Stacja Galaxy 3.0. Bezpieczne Miejsce w Sieci” Samsung Electronics Polska 171XVIII Gminny Konkurs o Prawach Dziecka „Nie ma dzieci – są ludzie” Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta w Jagatowie 172III Brzeski Festiwal Praw DzieckaOpolska Fundacja Inicjatyw Gospodarczych i Społecznych Alma Prudentia przy Szkole Humanistyczno- Ekonomicznej w Brzegu 173Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Udostępnione dzieciństwo. Małoletni w przestrzeni cyfrowej” Wydział Prawa i Administracji UKSW w Warszawie 174IX edycja inicjatywy „Paczka dla Dzieciaka na Święta od Strażaka i Wojaka” Ochotnicza Straż Pożarna Grupa Ratownictwa Specjalistycznego „Strażacy Wspólnie przeciw Białaczce” 175Program edukacyjny „Cyfrowe Mosty – pomysły dla dorosłych, jak towarzyszyć dzieciom w cyfrowym świecie” Centralny Ośrodek Informatyki 490 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 176Forum Zdrowia Dzieci Grupa Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości S.A. 177Projekt edukacyjny „Adwokatura przeciwko przemocy” Naczelna Rada Adwokacka 178Międzynarodowy Projekt Edukacyjny „Latający Plecak Życzliwości” Publiczna Szkoła Podstawowa nr 52 SPECTO w Poznaniu 179V Integracyjny Festiwal Młodych Talentów „Adventure Festiwal” im. Artura Przygody Stowarzyszenie Dwie Strony Medalu 180Projekt „Prawa człowieka zaczynają się od praw dziecka. Nie bądź obojętny, nie lekceważ – szanuj i pomagaj” Zespół Szkół nr 7 w Bydgoszczy 181X Konferencja „Spektrum potrzeb”Niepubliczna Terapeutyczna Szkoła Postawowa „Bajka” w Suwałkach 182Innowacja społeczna: „Misja: Ratunek”Fundacja Allergia 183Zajęcia edukacyjne dla dzieci pn. „Czy pies przewodnik ma pchły?” Urząd Miasta Opola 184II Lubuskie Forum Samorządów Uczniowskich Lubuski Kurator Oświaty, I Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. T. Zana we Wschowie 185XXVIII Ogólnopolska Olimpiada Wiedzy o Prawie II Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Toniego Halika w Ostrołęce 186Konferencja „Głos Młodych: Sprawczość, Prawa, Przyszłość” Urząd Miasta Gdynia 187Powiatowo-Gminny Alians Przeciw Depresji w Powiecie Wyszkowskim Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Wyszkowie 188II Ogólnopolska Konferencja Psychiatrii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży „Dziecko i nastolatek w świecie relacji – wyzwania i możliwości psychiatrii środowiskowej” Towarzystwo Psychiatrii Psychologii Psychoterapii Terapii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży 189Film animowany „Orzełek Iggy”Horus Movies Animation Sp. z o.o. 491 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 190Międzynarodowe sympozjum naukowe „Cyberzagrożenia i dezinformacja” Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie 191Jubileusz 60-lecia 161. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej Nieprzetartego Szlaku „Słoneczni wędrowcy” Zespół Szkół Specjalnych nr 89 w Warszawie oraz 161. Warszawska Drużyna Harcerska Nieprzetartego Szlaku „Słoneczni wędrowcy” 1927. Kongres „Zdrowie Polaków”prof. dr hab. n. med. Henryk Skarżyński, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu 193IV Wojewódzki Przegląd Kolęd i Pastorałek Szkół Specjalnych Skaryszewska „Kolędy świata” Zespół Szkół Specjalnych nr 89 w Warszawie 194Konferencja EduKompas VULCAN. Kierunek: Uczeń w centrum VULCAN Sp. z o.o. 195XV Jubileuszowy Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego Polskie Towarzystwo Lipidologiczne 196Kampania Kolejowa ABC IIIUrząd Transportu Kolejowego 197II Ogólnopolski Konkurs Prawa Rodzinnego i Spadkowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 198Dzień Bezpiecznego Internetu 2026Państwowy Instytut Badawczy NASK 199V Ogólnopolska Konferencja Prawa Rodzinnego „Małoletni w rodzinie – aspekty prawne” Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa ELSA Toruń oraz Katedra Prawa Cywilnego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 200Konkurs wiedzy o społeczeństwie „Bezpieczeństwo i prywatność dzieci w świecie wirtualnym – wyzwania i zagrożenia” Wydział Prawa i Ekonomii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy 201Przemoc domowa i ochrona dzieci z perspektywy polskiego prawa karnego i cywilnego Koło Naukowe Prawa Prywatnego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie 492 Załącznik nr 6. Wykaz opiniowanych projektów ustaw i rozporządzeń Zespół Edukacji i Wychowania LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 1ZEW.400.1.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo oświatowe Projekt dotyczy wprowadzenia do Prawa oświatowego przepisów regulujących zasady tworzenia i funkcjonowania spółdzielni uczniowskich w szkołach. 2ZEW.400.2.2025Zmiany rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu maturalnego Zmiany polegają w szczególności na dostosowaniu przepisów dotyczących przeprowadzania egzaminu maturalnego do potrzeb uczniów będących obywatelami Ukrainy, w tym określeniu specjalnych zasad zdawania egzaminów z języków obcych i języka polskiego. 3ZEW.400.3.2025Zmiany rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego Nowelizacja Rozporządzenia zakłada szczegółowe warunki i sposób przeprowadzania egzaminu maturalnego dla uczniów kończących szkoły ponadpodstawowe w nowym ustroju szkolnym, regulując m.in. zasady zgłaszania się do egzaminu i jego przebieg oraz sposób oceniania. 4ZEW.400.4.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty (art. 9i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela Rozporządzenie definiuje zasady powoływania składu Kapituły, tryb pracy, kryteria oceniania dorobku, tryb składania wniosków i obsługę administracyjną. 493 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 5ZEW.400.5.2025Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego Projekt Rozporządzenia zakłada zastąpienie dotychczasowego przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” nowym przedmiotem „edukacja zdrowotna”, który ma objąć szersze spektrum zagadnień, w tym zdrowie psychiczne, fizyczne i edukację seksualną. 6ZEW.400.6.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy Rozporządzenie zakłada wprowadzenie zmiany kwoty bazowej dla nauczycieli oraz dodatkowo podwyższenie średniego wynagrodzenia nauczycieli początkujących. 7ZEW.400.7.2025 Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego oraz postępowania uzupełniającego do publicznych przedszkoli, szkół, placówek i centrów Rozporządzenie określa szczegółowe zasady, terminy oraz wymagane dokumenty niezbędne do przeprowadzenia rekrutacji uczniów do publicznych placówek oświatowych na wszystkich etapach kształcenia. 494 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 8ZEW.400.8.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym Rozporządzenie zakłada przywrócenie pełnego wymiaru trzech godzin tygodniowo nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej, ujednolicając zasady finansowania i organizacji tych zajęć dla wszystkich mniejszości w Polsce. 9ZEW.400.9.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych Rozporządzenie proponuje wprowadzenie zmiany polegającej na umożliwieniu zwolnienia z nauki drugiego języka nowożytnego uczniów klasy VII i VIII szkoły podstawowej, realizujących naukę języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego. 10ZEW.400.10.2025Ustawa o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela i niektórych innych ustaw Ustawa zakłada wprowadzenie korzystniejszych rozwiązań zawartych w pragmatyce zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie wynagradzania, czasu pracy i ochrony stosunku pracy oraz doprecyzowanie niektórych przepisów pragmatyki zawodowej. 495 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 11ZEW.400.11.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli Rozporządzenie ma na celu określenie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, którzy będą nauczać nowego przedmiotu wprowadzanego do szkół, tj. edukacji zdrowotnej. 12ZEW.400.12.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia Rozporządzenie wprowadza zmiany w obowiązującej podstawie programowej, czyli określeniu zaktualizowanych treści nauczania, wymagań edukacyjnych oraz celów kształcenia dla uczniów liceów, techników i branżowych szkół II stopnia 13ZEW.400.13.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli Rozporządzenie zakłada usprawnienie organizacji kształcenia specjalnego, w tym m.in. doprecyzowanie zasad przyjmowania uczniów z nowymi orzeczeniami do oddziałów specjalnych w trakcie roku szkolnego. 14ZEW.400.14.2025Ustawa o zmianie ustawy Prawo oświatowe Ustawa zmierza do ujednolicenia zasad zatrudniania przez dyrektorów publicznych przedszkoli osób niebędących nauczycielami z zasadami obowiązującymi w odniesieniu do szkół. 15ZEW.400.15.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów i szkół mistrzostwa sportowego Celem zmian zawartych w Rozporządzeniu jest dostosowanie organizacji szkolenia sportowego do potrzeb demograficznych oraz uproszczenie procedur dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych. 496 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 16ZEW.400.16.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 Rozporządzenie określa precyzyjny algorytm finansowy, według którego państwo wylicza i przekazuje poszczególnym gminom oraz powiatom środki z budżetu na utrzymanie szkół i wynagrodzenia nauczycieli w 2026 roku. 17ZEW.400.17.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Nowelizacja Ustawy polega na przedłużeniu legalności pobytu uchodźców wojennych z Ukrainy do 4 marca 2026 r. i wprowadza jednocześnie obowiązek posiadania numeru PESEL oraz uzależnia wypłatę świadczeń, takich jak 800+ od realizacji obowiązku szkolnego w polskim systemie oświaty. 18ZEW.400.18.2025Ustawa o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw Celem Ustawy jest w szczególności umożliwienie wdrożenia w szkołach kompleksowej reformy programowej w zakresie wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, opartej na dokumencie pt. „Profil absolwenta i absolwentki. Droga do zmian w edukacji”. 19ZEW.400.19.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw Projekt dotyczy utworzenia w Polsce instytucji Rzecznika Praw Ucznia na różnych szczeblach (Krajowego, Wojewódzkiego, Powiatowego i Gminnego (Miejskiego), Szkolnego) oraz określenia w przepisach prawa oświatowego katalogu praw i obowiązków uczniów. 497 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 20ZEW.400.20.2025Ustawa o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw Ustawa zakłada wprowadzenie zmian w polityce oświatowej państwa na okoliczność przemian demograficznych w społeczeństwie. 21ZEW.400.21.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych dziedzinowych gromadzonych w systemie informacji oświatowej oraz terminów przekazywania niektórych danych do bazy danych systemu informacji oświatowej Celem Rozporządzenia jest doprecyzowanie zakresu danych gromadzonych w Systemie Informacji Oświatowej, w szczególności informacji o indywidualnym przygotowaniu przedszkolnym i indywidualnym nauczaniu oraz danych o uczestnictwie uczniów w zajęciach edukacji zdrowotnej. 22ZEW.400.22.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie Sektorowej Ramy Kwalifikacji w sektorze budownictwo Rozporządzenie określa poziomy i opisy kwalifikacji zawodowych w branży budowlanej, dostosowane do Polskiej Ramy Kwalifikacji, aby ułatwić ich porównywanie i rozwój kompetencji w tym sektorze. 23ZEW.400.23.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oceny pracy nauczycieli Rozporządzenie dotyczy zmian w zasadach oceny pracy nauczycieli i dyrektorów szkół, polegających m.in. na uproszczeniu kryteriów oraz rezygnacji z dodatkowych kryteriów oceniania. 24ZEW.400.24.2025Ustawa o zmianie ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw Ustawa dotyczy zmian w przepisach regulujących organizację i funkcjonowanie samorządu województwa oraz powiązanych z nim instytucji i procedur. 498 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 25ZEW.400.25.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy Rozporządzenie określa zmiany w zasadach funkcjonowania uczniów ukraińskich w polskim systemie oświaty. 26ZEW.400.26.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno- pedagogicznych Określa zasady wydawania orzeczeń i opinii przez zespoły orzekające w publicznych poradniach, w tym tryb ich sporządzania, zakres informacji oraz procedury postępowania wobec dzieci i uczniów wymagających wsparcia. 27ZEW.400.28.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie wzoru legitymacji służbowej nauczyciela Rozporządzenie określa nowy wzór legitymacji służbowej nauczyciela w formie karty, dostosowany do zmian wprowadzonych ustawą o aplikacji mObywatel, która przewiduje wprowadzenie mLegitymacji jako podstawowego dokumentu. 28ZEW.400.29.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli Rozporządzenie określa szczegółowe zasady przygotowywania sprawozdań o średnich wynagrodzeniach nauczycieli, w tym sposób obliczania wynagrodzeń, zakres gromadzonych danych oraz tryb sporządzania i przekazywania sprawozdania. 499 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 29ZEW.400.30.2025Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów zmieniające zarządzenie w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw uczenia się przez całe życie i Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji Zarządzenie dostosowuje skład Międzyresortowego Zespołu do spraw uczenia się przez całe życie i Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji do aktualnych przepisów. 30ZEW.400.31.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty Rozporządzenie określa nowe zasady działania Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty, dostosowane do zaktualizowanego upoważnienia ustawowego w Karcie Nauczyciela. 31ZEW.400.32.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli Rozporządzenie dostosowuje zasady sporządzania arkuszy organizacji szkół i przedszkoli do zmian ustawowych, w tym rezygnacji z obowiązku opiniowania arkuszy przez kuratora oświaty oraz wprowadzenia nowej definicji ramowych planów nauczania. 32ZEW.400.34.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie ramowego planu nauczania dla publicznej szkoły podstawowej Rozporządzenie określa nowy ramowy plan nauczania dla szkoły podstawowej, dostosowany do zmian w ustawie Prawo oświatowe, w tym nowej definicji ramowego planu oraz nowej podstawy programowej. 33ZEW.400.35.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym Rozporządzenie wprowadza nową podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, dostosowaną do zmian ustawowych planowanych na 1 września 2026 r., w tym nowej definicji podstawy programowej. 500 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 34ZEW.400.36.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie egzaminów eksternistycznych Rozporządzenie dostosowuje zasady przeprowadzania egzaminów eksternistycznych do zmian w podstawach programowych i ramowych planach nauczania, w tym do wprowadzenia nowego przedmiotu – edukacji obywatelskiej. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 35ZEC.400.1.2025Projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji Projekt obejmuje wprowadzenie krajowych zasad funkcjonowania i nadzoru nad systemami sztucznej inteligencji, w tym określenie właściwych organów oraz procedur kontrolnych. 36ZEC.400.2.2025Projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie Projekt zakłada wprowadzenie mechanizmów ograniczających dostęp dzieci i młodzieży do treści nieodpowiednich w środowisku cyfrowym, w tym nałożenie określonych obowiązków na dostawców usług internetowych. 501 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 37ZEC.400.4.2025Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe dotyczący zakazu korzystania z telefonów komórkowych w szkołach Projekt dotyczy wprowadzenia zakazu korzystania przez uczniów szkół podstawowych na terenie szkoły z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń elektronicznych umożliwiających porozumiewanie się na odległość, a także możliwości wprowadzenia analogicznych ograniczeń w szkołach ponadpodstawowych. 38ZEC.400.7.2025Propozycja przedłużenia okresu stosowania rozporządzenia (UE) 2021/1232 dotyczącego wykrywania treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci Propozycja zakłada tymczasowe odstępstwo od zasady poufności komunikacji elektronicznej w zakresie niezbędnym do wykrywania, zgłaszania oraz usuwania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci w internecie. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 39ZSM.420.90.2025Projekt rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru zaświadczenia potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy Projekt dotyczy wprowadzenia wzoru zaświadczenia potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla cudzoziemców. 502 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 40ZSM.400.8.2025Projekt ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w europejskim systemie informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) Projekt dotyczy wdrożenia w Polsce przepisów ustanawiających system, który umożliwia sprawdzanie obywateli państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego pod kątem zagrożeń dla bezpieczeństwa, ryzyka nielegalnej imigracji lub zagrożeń epidemiologicznych przed ich wjazdem do państw UE. 41ZSM.400.4.2025Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w Unii oraz uchylającego dyrektywę 2008/115/WE, dyrektywę 2001/40/WE i decyzję 2004/191/WE” Rozporządzenie zakłada ustanowienie wspólnych zasad i procedur w państwach UE dotyczących powrotu obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie przebywają na jej terytorium. 42ZSM.420.84.2025Projekt Ustawy o przeciwdziałaniu handlowi ludźmi Projekt przewiduje utworzenie i wzmocnienie ram instytucjonalnych: umocowanie Krajowego Koordynatora ds. Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi, Wojewódzkich Zespołów, Międzyresortowego Zespołu oraz ustanowienie Sprawozdawcy Krajowego. 43ZSM.400.14.2025Projekt rozporządzenia w sprawie ustanowienia wspólnego sytemu powrotów, które jest przedmiotem prac Grupy Roboczej ds. Integracji, Migracji i Wydaleń Projekt zakłada wprowadzenie przepisów dotyczących zakazu wjazdu dla obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie przebywają na terytorium Unii Europejskiej. 503 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 44ZSM.400.13.2025Wniosek dotyczący Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich przebywających nielegalnie w Unii oraz uchylającego dyrektywę 2008/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywę Rady 2001/40/WE oraz decyzję Rady 2004/191/WE 2025/0059 Celem wniosku jest zapewnienie skutecznego powrotu i readmisji nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. 45ZSM.400.5.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Projekt dotyczy zmian w przepisach regulujących postępowanie przed sądami administracyjnymi, w tym zasad prowadzenia spraw i funkcjonowania tych sądów. 46ZSM.422.2.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw Projekt dotyczy zmian w przepisach regulujących zasady wjazdu, pobytu i wyjazdu cudzoziemców oraz powiązanych procedur administracyjnych. 47 ZSM.441.457.2025Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej Projekt zakłada wprowadzenie czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. 48ZSM.400.6.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Projekt zakłada zmiany w zasadach legalizacji pobytu, dostępu do rynku pracy oraz korzystania ze świadczeń i usług publicznych przez obywateli Ukrainy w Polsce w związku z konfliktem zbrojnym 504 Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 49ZZS.400.1.2025Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej Projekt ma na celu uwzględnienie zmian wprowadzanych ustawą z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw dotyczących uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. 50ZZS.400.2.2025Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków Rozporządzenie określa treść wniosków dotyczących uprawnień rodzicielskich pracowników oraz dokumentów dołączanych do tych wniosków. 51ZZS.400.3.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy Dotyczy przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym w miejscu pracy, m.in. dyskryminacji, molestowania i mobbingu. 52ZZS.400.4.2025Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z poprawą bezpieczeństwa ruchu drogowego Celem jest stworzenie systemu przepisów prawa ukierunkowanych na skuteczne przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom godzącym nie tylko w bezpieczeństwo ruchu, ale także w bezpieczeństwo powszechne. 505 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 53ZZS.400.5.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie zmiany rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień Projekt dotyczy zmian w przepisach regulujących m.in. kwestie kadrowe dla tego zakresu świadczeń, zespołu interdyscyplinarnego, warunków udzielania świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży w ramach poziomów referencyjnych. 54ZZS.400.6.2025Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności Projekt zakłada przygotowanie szczegółowych zasad wydawania orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, wydłużając okresy ważności tych orzeczeń, 55ZZS.400.7.2025Projekty rozporządzeń Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniających: – rozporządzenie w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków, – rozporządzenie w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe. Projekty mają na celu wsparcie rodziców doświadczających straty dziecka w obszarze odpowiednio: zasiłku macierzyńskiego i zasiłku pogrzebowego. 56ZZS.400.8.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy Celem projektu jest uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy. 506 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 57ZZS.400.9.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 czerwca 2025 r., dotyczącego grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży w jednostkach systemu oświaty Celem projektu jest wzmocnienie ochrony zdrowia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym poprzez wskazanie zasad, którymi należy się kierować przy komponowaniu posiłków w ramach żywienia zbiorowego na terenie ww. jednostek. 58ZZS.400.11.2025Projekt rozporządzenia w sprawie kluczowych zaleceń dotyczących organizacji opieki kardiologicznej i postępowania klinicznego Projekt określa szczegółowe działania, jakie powinny być podjęte w ramach opieki kardiologicznej na poszczególnych jej etapach, a tym samym wprowadza jednolitą ścieżkę diagnostyki i leczenia świadczeniobiorców z chorobami układu krążenia. 59ZZS.400.12.2025Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie Sektorowej Ramy Kwalifikacji w sektorze gospodarki wodno-ściekowej, rekultywacji i remediacji Celem jest zapewnienie właściwie opracowanego opisu kwalifikacji sektorowych i wolnorynkowych, które będą włączane do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. 60ZSS.400.1.2025Projekt ustawy o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości Celem projektu jest wzmocnienie prawa do równouprawnienia kobiet i mężczyzn w miejscu pracy. 507 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 61ZZ.400.1.2025 Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw Projekt wprowadza zmiany w wykorzystanej w przepisach ustawy terminologii, która jest archaiczna i może przyczyniać się do stygmatyzacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi oraz w przepisach dotyczących stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi. 62ZZ.400.2.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej Rozporządzenie ma na celu określenie jednolitego standardu organizacji opieki zdrowotnej przez podmioty wykonujące działalność leczniczą udzielające świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej, niezależnie czy opieka ta jest finansowana ze środków publicznych czy prywatnych. 63ZZ.400.3.2025Projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji medycznej prowadzonej w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności Projekt odpowiada na potrzebę zmiany przepisów odnoszących się do modyfikowania dokumentacji medycznej dziecka, które pochodzi od matki pozbawionej wolności i przebywało z nią lub urodziło się w jednostce penitencjarnej (areszcie śledczym albo zakładzie karnym), w przypadku przeprowadzenia procedury przysposobienia (tzw. adopcji) wobec takiego dziecka 508 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 64ZZ.400.4.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami oraz niektórych innych ustaw Celem projektu jest poprawa dostępności do profilaktycznej opieki zdrowotnej w szkole i odpowiedź na sytuację zbyt małej liczby pielęgniarek w środowisku nauczania i wychowania oraz higienistek szkolnych. 65ZZ.400.5.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Projekt dotyczy zmian w obszarze świadczeń stomatologicznych. 66ZZ.400.6.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw Celem projektu jest dodanie do ustawy o działalności leczniczej działu IIA „Regulacje szczególne dotyczące działalności leczniczej obejmującej realizację zadań w zakresie urodzeń, martwych urodzeń i zgonów” 67ZZ.400.7.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych Założeniem projektu jest poszerzenie katalogu chorób zakaźnych, przeciw którym przeprowadza się obowiązkowe szczepienia ochronne. 509 Zespół Prawa Karnego LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 68 ZPK.420.9.2025 Projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks Karny Projekt przewiduje m.in. wprowadzenie surowszej odpowiedzialności za przestępstwa wobec one na celu wzmocnienie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz osób działających w interesie publicznym. 69ZPK.420.7.2025 Projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz ustawy – Prawo oświatowe Projekt wprowadza zmiany proceduralne i zakresowe, m.in. zastąpienie obowiązku przedstawiania zaświadczeń o niekaralności przez rodziców/opiekunów pomagających w szkołach oświadczeniem. 70ZPK.400.1.2025 Projekt Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW Celem Dyrektywy jest zapewnienie ofiarom przestępstw podmiotowe traktowanie, dostęp do informacji, bezpłatnego wsparcia oraz wymiaru sprawiedliwości oraz zapobieżenie powtórnej wiktymizacji. 71ZPK.422.2.2025 Nowelizacja Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz materiałów przedstawiających niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych (tzw. dyrektywa CSA, recast dyrektywy 2011/93/UE) Nowelizacja ma na celu dostosowanie przepisów UE do nowych zagrożeń w środowisku cyfrowym, m.in. poprzez rozszerzenie definicji przestępstw (np. o materiały generowane komputerowo i tzw. grooming online) oraz wzmocnienie obowiązków państw i platform internetowych w zakresie wykrywania i zgłaszania takich treści. 510 Zespół Spraw Rodzinnych i Nieletnich LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 72 ZOM.400.1.2025.ABProjekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw Projekt ustawy zakłada zmiany w Kodeksie mające usprawnić i przyspieszyć postępowania sądowe, m.in. poprzez uproszczenie procedur oraz większe wykorzystanie narzędzi cyfrowych. Dodatkowo wprowadza korekty w innych powiązanych ustawach, aby zwiększyć efektywność działania sądów i poprawić dostęp obywateli do wymiaru sprawiedliwości. 73 ZRN.400.2.2025.AGProjekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw Projekt ustawy ma na celu ułatwienie dostępu do procedury rozwodowej z pominięciem dłużej trwającego i bardziej kosztownego postępowania przed sądem. Rzecznik Praw Dziecka to konstytucyjny organ władzy państwowej, stojący na straży praw dziecka, monitorujący ich przestrzeganie, interweniujący w przypadku naruszeń oraz podejmujący szerokie działania na rzecz bezpieczeństwa i dobra najmłodszych. Więcej informacji na stronie: BRPD.GOV.PL INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI RZECZNIKA PRAW DZIECKA ZA ROK 2025 ORAZ UWAGI O STANIE PRZESTRZEGANIA PRAW DZIECKA W POLSCE\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Ombudsman for Children's 2025 Report: The State of Children's Rights in Poland\r\nSummary: This report by the Ombudsman for Children summarizes activities in 2025 and assesses the observance of children's rights in Poland. It reveals a record number of citizen complaints (over 78,000) and interventions, highlighting a growing need for child protection. The document identifies systemic problems like violence, the children's mental health crisis, flaws in the foster care system, and online threats, offering recommendations for changes to improve children's safety and well-being.\r\nKey Points: A record 78,197 citizen reports in 2025 (an 84% increase from 2023) and 1,067 life-or-health-saving interventions by the Children's Helpline., The Ombudsman issued 150 general motions to authorities, demanding changes in mental health care, the foster care system, violence prevention, and digital safety., Key problems identified include an inefficient foster care system, limited access to psychologists and psychiatrists, widespread peer and online violence, and violations of children's online privacy., The Ombudsman calls for urgent reforms, including the ratification of the Third Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child, which would allow children to file complaints with the UN.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": true,\n  \"issue\": \"none\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-20T15:46:06.173Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2425/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 2425 Warszawa, 31 marca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Rzecznik Praw Dziecka ZKS.504.6.2026.MK Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, przekazuję - Informację o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce. Z wyrazami szacunku (-) Monika Horna-Cieślak Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI RZECZNIKA PRAW DZIECKA ZA ROK 2025 ORAZ UWAGI O STANIE PRZESTRZEGANIA PRAW DZIECKA W POLSCE Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce Spis treści Część I. Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 4 1. Rzecznik Praw Dziecka w Polsce 5 2. Biuro Rzecznika Praw Dziecka 9 2.1 Struktura Biura Rzecznika Praw Dziecka 10 2.2 Działalność Biura Rzecznika Praw Dziecka 15 3. Partycypacja dzieci i młodzieży w Biurze Rzecznika Praw Dziecka 37 3.1 Angażowanie młodzieży w procesy decyzyjne 39 4. Szczególne działania Rzecznika Praw Dziecka w 2025 r. 60 4.1 Sprawa Kamilka z Częstochowy 61 4.2 Kampania społeczna „Głos dziecka w roli głównej” 64 5. Działalność Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 72 5.1 Wysokie zapotrzebowanie na wsparcie 74 5.2 Rozmowy telefoniczne pod numerem 800 12 12 12 75 5.3 Rozmowy online pod adresem 800121212.pl 78 5.4 Okres świąteczny w Dziecięcym Telefonie Zaufania 82 5.5 Najczęstsze problemy zgłaszane przez dzieci i młodzież podczas rozmów 83 5.6 Interwencje ratujące życie lub zdrowie dzieci i młodzieży 84 6. Działalność w obszarze prawa rodzinnego i nieletnich 89 6.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. 95 6.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 99 6.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 120 7. Działalność w obszarze edukacji i wychowania 132 7.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji i Wychowania w 2025 r. 136 7.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji i Wychowania 145 7.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji i Wychowania 154 8. Działalność w obszarze zdrowia i sprawach socjalnych 162 8.1 Główne obszary działalności Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w 2025 r. 165 8.2 Wystąpienia generalne – Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 171 8.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 237 9. Działalność w obszarze międzynarodowym i konstytucyjnym 243 9.1 Główne obszary działalności Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. 248 9.2 Wystąpienia generalne – Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 253 9.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 266 10. Działalność w obszarze ochrony przed przemocą, złym traktowaniem i wyzyskiem 271 10.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Karnego w 2025 r. 277 10.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Karnego 281 10.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Karnego 289 11. Działalność w obszarze edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa dzieci w sieci 297 11.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w 2025 r. 300 11.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 306 11.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 319 12. Działalność badawcza 327 12.1 Główne obszary działalności Zespołu Badawczego w 2025 r. 329 13. Działalność w obszarze kontroli przestrzegania praw dzieci 362 13.1 Główne obszary działalności Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci w 2025 r. 365 13.2 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dziecka 367 14. Zespoły eksperckie przy Rzeczniku Praw Dziecka 372 14.1 Zespół do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce 373 14.2 Zespół do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce 374 14.3 Zespół do spraw partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce 375 14.4 Zespół do spraw ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą 377 15. Działalność w zakresie upowszechniania praw dziecka oraz metod ich ochrony 380 15.1 Kampania „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” 382 15.2 Patronaty honorowe 384 15.3 Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka 387 15.4 Webinary Rzecznika Praw Dziecka 388 15.5 Organizacja wydarzeń własnych 393 Część II. Uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce 398 1. Obszar spraw rodzinnych i nieletnich 399 2. Obszar edukacji i wychowania 404 3. Obszar zdrowia i spraw socjalnych 408 4. Obszar spraw międzynarodowych i konstytucyjnych 414 5. Obszar prawa karnego 418 6. Obszar edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w internecie 423 Załączniki 431 CZĘŚĆ I. Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 1. Rzecznik Praw Dziecka w Polsce 6 Rzecznik Praw Dziecka 1 jest jednoosobowym konstytucyjnym organem państwa, ustanowionym na podstawie Ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka 2 , wykonującym w tym zakresie art. 72 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 3 . Podstawowym zadaniem, jakie ustawodawca postawił przed RPD, jest stanie na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka 4 oraz innych przepisach prawa z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców (art. 1 ust. 2 ustawy o RPD). Ustawa o RPD określa również, że Rzecznik – realizując powyższy mandat oraz wykonując przyznane mu kompetencje i uprawnienia – powinien: • kierować się dobrem dziecka oraz brać pod uwagę, że naturalnym środo- wiskiem jego rozwoju jest rodzina (art. 1 ust. 3 ustawy o RPD), • działać na rzecz zapewnienia dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości (art. 3 ust. 1 ustawy o RPD), • chronić prawa dziecka, w szczególności: do życia i ochrony zdrowia, do wychowania w rodzinie, do godziwych warunków socjalnych i do nauki (art. 3 ust. 2 ustawy o RPD), • podejmować działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem (art. 3 ust. 3 ustawy o RPD), • szczególną troską i pomocą otaczać dzieci z niepełnosprawnością (art. 3 ust. 4 ustawy o RPD), • upowszechniać wiedzę o prawach dziecka i metodach ich ochrony (art. 3 ust. 5 ustawy o RPD). Rzecznik jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu (art. 4 ust. 1 ustawy o RPD) na 5-letnią kadencję (art. 6 ust. 1 ustawy o RPD) i jest w swojej dzia- łalności niezależny od innych organów państwowych (art. 7 ust. 1 ustawy o RPD), zaś działania przewidziane w ustawie podejmuje z własnej inicjatywy (art. 9 ust. 1 ustawy o RPD), uwzględniając w szczególności informacje 1 Dalej jako RPD bądź Rzecznik. 2 Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz. U. z 2023 r. poz. 292), dalej jako ustawa o RPD. 3 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). 4 Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526). 7 przekazywane przez obywateli lub ich organizacje (traktując je jako sygnały wskazujące na możliwe naruszenie praw lub dobra dziecka). Przyznane RPD kompetencje i uprawnienia można podzielić na te o charakterze: kontrolno-wyjaśniającym: • prawo zbadania, nawet bez uprzedzenia, każdej sprawy na miejscu (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o RPD), • prawo żądania od organów władzy publicznej, organizacji lub instytucji złożenia wyjaśnień, udzielenia informacji lub udostępnienia akt i doku- mentów, w tym zawierających dane osobowe, także do wglądu w Biurze Rzecznika Praw Dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o RPD), procesowym: • prawo zgłoszenia udziału i uczestnictwa w postępowaniach toczących się przed Trybunałem Konstytucyjnym, jeśli dane postępowanie doty- czy praw dziecka i jest prowadzone na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich albo skargi konstytucyjnej (art. 10 ust. 1 pkt 2a ustawy o RPD), • prawo występowania do Sądu Najwyższego z wnioskami w sprawie roz- strzygnięcia rozbieżności wykładni prawa w zakresie przepisów praw- nych dotyczących praw dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 2b ustawy o RPD), • prawo wniesienia do Sądu Najwyższego kasacji albo skargi kasacyjnej w sprawach dotyczących praw dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 2c ustawy o RPD), • prawo żądania wszczęcia postępowania cywilnego (w tym zwłaszcza – opiekuńczego) i prawo w nim uczestnictwa, na prawach przysługują- cych prokuratorowi (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD), • prawo żądania wszczęcia postępowania administracyjnego lub sądowo- -administracyjnego dotyczącego praw dziecka i prawo w nim uczestnic- twa, na prawach przysługujących prokuratorowi (art. 10 ust. 1 pkt 5 usta- wy o RPD), 8 • prawo uczestnictwa w postępowaniach w sprawach nieletnich, na pra- wach przysługujących prokuratorowi (art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o RPD), • prawo żądania wszczęcia, przez uprawnionego oskarżyciela, postępo- wania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa (art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o RPD), • prawo zwrócenia się z wnioskiem o ukaranie w sprawach o wykroczenia (art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy o RPD). sygnalizacyjno-systemowym: • prawo zwracania się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o podjęcie działań na rzecz dziecka z zakresu ich kompetencji (art. 10a ust. 1 ustawy o RPD), • prawo przedstawiania właściwym organom władzy publicznej, organi- zacjom i instytucjom ocen oraz wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu zała- twiania spraw w tym zakresie (art. 11 ust. 1 ustawy o RPD), • prawo występowania do właściwych organów z wnioskami o skorzysta- nie z prawa inicjatywy ustawodawczej lub o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych (art. 11 ust. 2 ustawy o RPD), • prawo zlecania przeprowadzania badań, sporządzania ekspertyz oraz opinii (art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o RPD). Stosowanie do przepisów ustawy o RPD, wykonując powierzone zadania Rzecznik współdziała ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi i zrzesze- niami oraz fundacjami działającymi na rzecz ochrony praw dziecka (art. 11a ustawy o RPD). 2. Biuro Rzecznika Praw Dziecka 10 Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Dziecka 5 , któremu – w drodze zarządzenia – nadaje statut określający orga- nizację Biura (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o RPD). Biuro RPD jest kluczowe dla skuteczności działań podejmowanych przez Rzecznika. Stanowi ono organ pomocniczy zapewniający RPD organizacyj- ne i administracyjne warunki pracy oraz wykonujący na jego rzecz wszelkie czynności o charakterze merytorycznym i eksperckim w zakresie realizacji jego ustawowych zadań, kompetencji i uprawnień. Doświadczenie, zaanga- żowanie, profesjonalizm oraz empatia pracowników i współpracowników Biura RPD przekładają się na sprawność i skuteczność działań podejmowa- nych przez Rzecznika na rzecz osób młodych, ochrony i promocji ich praw oraz troski o zabezpieczenie ich najlepszego interesu. 2.1 Struktura Biura Rzecznika Praw Dziecka W związku ze stale rosnącym wpływem wniosków od obywateli, a także cha- rakterem podejmowanych przez Rzecznika działań na rzecz dzieci, 8 wrze- śnia 2025 r. dokonano zmian organizacyjnych w zakresie struktury Biura RPD. Nowa struktura organizacyjna stanowi także odpowiedź na aktualne wyzwa- nia związane z ochroną dzieci i wynika z dynamicznego rozwoju urzędu. Przede wszystkim został powołany Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci. Jego głównym zadaniem jest realizacja art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o RPD, tj. zbadanie na miejscu każdej sprawy, w której istnieje podejrzenie łamania praw dziecka. Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich został natomiast podzielony na Zespół Prawa Rodzinnego (do jego zadań należy przede wszystkim ochrona dziecka w sytuacji rozstania jego rodziców) oraz Zespół Ochrony Małoletnich (do jego zadań należy przede wszystkim ochrona dziecka w sytuacji, gdy doświadcza ono krzywdzenia, zaniedbania ze strony rodziców lub innych opiekunów, a także kontrola instytucji, w których przebywają dzieci). W strukturze Dziecięcego Telefonu Zaufania został wyodrębniony Wydział Interwencyjno-Prawny, w którym zatrudnieni prawnicy, na skutek zgłoszeń otrzymanych od dzieci, podejmują działania w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia młodych osób. 5 Dalej jako Biuro RPD. 11 Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych został podzielony na Zespół Zdrowia (do jego zadań należy przede wszystkim ochrona prawa dziecka do życia i zdro- wia) i Zespół Spraw Socjalnych (do jego zadań należy w szczególności prze- strzeganie prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych i przeciwdzia- łanie wykluczeniu młodych osób). Obecny Statut Biura RPD, wprowadzony zarządzeniem nr 33/2025 Rzecznika Praw Dziecka z 8 września 2025 r., określa strukturę organizacyjną urzędu. W Biurze RPD funkcjonują następujące jednostki organizacyjne: Biuro Dyrektora Generalnego zapewniające wsparcie Rzecznika m.in. w zakresie formalno-prawnym, obsługi prawnej, zarządzania dokumentacją, spraw kadrowych, spraw finan- sowych, zamówień publicznych, informatyki, logistyki i administracji, kontroli zakupów i składników majątku Biura RPD, organizacji wydarzeń, konferencji i spotkań oraz ich obsługi pod względem technicznym. Zespół Dziecięcego Telefonu Zaufania odpowiadający za bezpośrednie, całodobowe wsparcie dzieci i młodzieży w ramach obsługi Dziecięcego Telefonu Zaufania RPD 800 12 12 12 i czatu RPD 800121212.pl w ważnych i trudnych dla osób młodych momentach, inicjowanie – na podstawie informacji przekazywanych tymi kanałami przez dzieci i młodzież – interwencji ratujących zdrowie i życie osób najmłodszych oraz podejmowanie innych form wsparcia. W ramach zespołu działa Wydział lnterwencyjno-Prawny. Zatrudnieni w nim prawnicy, w reakcji na zgłoszenia otrzymane od dzieci i młodzieży, podejmu- ją działania w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia młodych osób. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze ochrony dzieci i przeciw- działania krzywdzeniu osób najmłodszych w internecie, upowszechniania wiedzy na temat bezpiecznego korzystania z internetu, higieny cyfrowej, 12 rozwoju kompetencji cyfrowych wśród dzieci i młodzieży, tworzenia kampa- nii edukacyjno-informacyjnych oraz współpracy z instytucjami zajmującymi się tematyką edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci. Zespół Edukacji i Wychowania wspierający Rzecznika w działaniach związanych z systemem oświaty, kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi. Do jego zadań należy w szczególności monitorowanie funkcjonowania szkół, przedszkoli, żłob- ków, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrod- ków socjoterapii oraz innych placówek dla dzieci, w tym placówek wsparcia dziennego, a także udział w sprawach dotyczących postępowań dyscypli- narnych wobec nauczycieli. Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci wspierający Rzecznika w szczególności w zakresie badania – także na miej- scu – każdej sprawy, w której istnieje podejrzenie naruszenia praw dziecka. Działaniami zespołu są objęte wszystkie placówki i instytucje, w których przebywają dzieci, w tym zwłaszcza jednostki systemu oświaty, wsparcia i resocjalizacji oraz pieczy zastępczej. Zespół weryfikuje również wdrażanie standardów ochrony małoletnich, o których mowa w art. 22b–22c Ustawy z dnia 13 maja 2016 r. 6 o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Zespół Zdrowia wspierający Rzecznika w szczególności w sprawach związanych z przestrze- ganiem prawa dziecka do życia i ochrony zdrowia, w obszarze świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz dzieci, praw pacjenta, opieki zdrowotnej nad uczniami, przeciwdziałania kryzysowi zdrowia psychicznego dzieci, w tym problematyki uzależnień. Zespół działa na rzecz poprawy dostępu dzieci z niepełnosprawnościami do świadczeń zdrowotnych i ochrony środowiska w zakresie związanym ze zdrowiem publicznym. 6 Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 1802 z późn. zm.). 13 Zespół Spraw Socjalnych wspierający Rzecznika w sprawach związanych w szczególności z przestrzega- niem prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, dostępem do świad- czeń, problemem niealimentacji, zatrudniania młodych osób i wykonywania przez nich działalności zarobkowej oraz poszanowaniem praw i realizacją uprawnień dzieci z niepełnosprawnością. Zespół działa też m.in. w obszarze bezpieczeństwa dzieci w przestrzeniach publicznej i komercyjnej pod wzglę- dem produktów przeznaczonych dla dzieci, naruszeń praw najmłodszych konsumentów oraz działalności instytucji kultury, sportu, mediów i reklamy. Zespół Prawa Karnego wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze prawa karnego, m.in. poprzez przygotowywanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę dziecka, udział w przesłuchaniu dziecka, monitorowanie przebiegu postępowań przygotowawczych i sądowych, a także obecność podczas roz- praw, przedstawianie organom postępowania karnego opinii w zakresie zabez- pieczenia dobra i najlepszego interesu dziecka oraz sporządzania projektów kasacji bądź skarg nadzwyczajnych od prawomocnych wyroków karnych. Zespół Prawa Rodzinnego wspierający Rzecznika w zakresie ochrony dziecka w sytuacji rozstania jego rodziców w sprawach związanych w szczególności z ustaleniem sytuacji mło- dej osoby w przypadku rozwodu, separacji, pochodzenia czy zabezpieczenia jej interesów majątkowych. Pracownicy zespołu monitorują postępowania sądowe, są obecni podczas rozpraw oraz sporządzają projekty kasacji i skargi nadzwyczajnej w sprawach, w których może być naruszony interes dziecka. Zespół Ochrony Małoletnich wspierający Rzecznika w zakresie ochrony dziecka w szczególności, gdy doświad- cza ono krzywdzenia lub zaniedbania ze strony rodziców lub opiekunów praw- nych, a także kontroli instytucji, w których przebywają dzieci bez obecności rodzi- ców. Pracownicy zespołu wspierają RPD również w sprawach związanych m.in. z kuratelą, opieką, transgranicznym uprowadzeniem rodzicielskim, działalnością 14 kuratorów sądowych, pracą biegłych i opiniowaniem zasadności utworzenia pla- cówki opiekuńczo-wychowawczej. Ponadto monitorują postępowania sądowe, są obecni podczas rozpraw oraz sporządzają projekty kasacji i skargi nadzwyczajnej w sprawach, w których może być naruszony interes dziecka. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze współpracy międzyna- rodowej (m.in. z Europejską Siecią Rzeczników Praw Dziecka), monitoringu wdrażania przez Polskę międzynarodowych standardów ochrony praw dziec- ka, ochrony praw małoletnich obywateli polskich przebywających za granicą, spraw opiekuńczych o charakterze transgranicznym oraz ochrony praw mało- letnich cudzoziemców przybywających do Polski i przebywających w Polsce. Zespół Badawczy wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze badań i analiz dotyczą- cych praw dziecka oraz upowszechniania ich wyników, a także w obszarze działań na rzecz promowania etycznych standardów badań z udziałem dzie- ci i partycypacji dziecięcej w projektach badawczych. Zespół Komunikacji Społecznej wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze kampanii społecznych, organizacji webinarów, współpracy z partnerami zewnętrznymi, prowadzenia strony internetowej Biura RPD oraz w przeprowadzaniu procedury nadania przez RPD Odznaki Honorowej za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka. Zespół Prasowy wspierający Rzecznika w szczególności w obszarze kontaktów z mediami i upowszechniania informacji o działalności RPD. Zgodnie z § 3 Statutu Biura RPD wszyscy pracownicy działają z upoważnienia Rzecznika i w jego imieniu. 15 2.2 Działalność Biura Rzecznika Praw Dziecka 2.2.1 Informacje przekazywane przez obywateli i inne instytucje Rzecznik, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o RPD, podejmuje działania z wła- snej inicjatywy, biorąc pod uwagę w szczególności informacje pochodzące od obywateli lub ich organizacji wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka. Do Biura RPD wpływają zgłoszenia sygnalizujące możliwe naruszenie praw lub dobra dziecka. Wnioski kierowane do Rzecznika stanowią podstawę pod- jęcia przez niego działań w przypadku stwierdzenia potrzeby zapewnienia ochrony danemu dziecku lub danej grupie dzieci. Obywatele i inne organizacje kierują również do Rzecznika m.in. wnioski, postulaty lub petycje, wskazując na potrzebę podjęcia działań systemo- wych. Korespondencja ta dotyczy zidentyfikowanych spostrzeżeń w zakresie konieczności nowelizacji danych regulacji prawnych bądź zaobserwowanych nieprawidłowości w praktyce stosowania prawa przez określone podmioty. Jednocześnie instytucje państwowe kierują do Rzecznika wnioski o zaopinio- wanie projektów aktów prawnych dotyczących problematyki ochrony dzie- ci, a także informacje o posiedzeniach parlamentu oraz komisji sejmowych i senackich. Rzecznik, zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o RPD, upowszechnia prawa dziecka i metody ich ochrony. Tym samym do Biura RPD wpływa wiele zaproszeń na wydarzenia, konferencje i seminaria poświęcone tematyce praw dzieci. W latach 2020–2023 roczny wpływ korespondencji od obywateli i instytucji do Rzecznika utrzymywał się na stałym poziomie ok. 40 tys. W 2020 r. było to 38 458, w 2021 r. – 40 674, w 2022 r. – 38 471, a w 2023 r. – 42 429. W 2024 r. po raz pierwszy w historii urzędu RPD odnotowano znaczący wzrost liczby kierowanej do Rzecznika korespondencji. Przekroczono wów- czas poziom 60 tys. wpływów – zarejestrowano 63 411 wpływającej kore- spondencji, co stanowiło rekord w dotychczasowej działalności RPD. W 2025 r. utrzymał się wyraźny trend wzrostowy. Wpływ korespondencji przekroczył niespotykany w ponad 25-letniej historii urzędu poziom 70 tys. i osiągnął 78 197. Oznacza to wzrost o 23 proc. w porównaniu z 2024 r. i o 84 proc. względem 2023 r. Powyższe świadczy o niespotyka- nym dotąd zaufaniu do urzędu. 16 WYKRES 3. Średni wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 3 205 3 390 3 206 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202020212022202320242025 Średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wzrósł również zna- cząco w ujęciu procentowym. W porównaniu z 2024 r. odnotowano wzrost o 23 proc., natomiast względem 2023 r. – o 84 proc. WYKRES 4. Średni miesięczny wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +84% +23% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyższy wpływ korespondencji w porównaniu z analogicznymi miesiącami 2024 r. Rekordowy pod tym względem był grudzień 2025 r., kiedy do Biura RPD wpłynęło 8 967 kore- spondencji. Szczególnie wysokie wpływy odnotowano także w październiku (7 337), czerwcu (7 211) i lipcu (7 065). WYKRES 1. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 38 458 40 674 38 471 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202020212022202320242025 WYKRES 2. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202320242025 +84% +23% W konsekwencji jest obserwowany wyraźny wzrost średniego miesięczne- go wpływu korespondencji kierowanej do Rzecznika. W poprzednich latach utrzymywał się on na poziomie ok. 3 tys. spraw miesięcznie. W 2024 r. po raz pierwszy w historii urzędu przekroczył próg 5 tys., osiągając 5 284 spraw mie- sięcznie. W 2025 r. trend ten był kontynuowany – średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wyniósł 6 516, co stanowi najwyższy wynik w dotychczasowej działalności urzędu. Urząd cieszy się niezwykłym zaufa- niem obywateli. 17 WYKRES 3. Średni wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 3 205 3 390 3 206 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202020212022202320242025 Średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wzrósł również zna- cząco w ujęciu procentowym. W porównaniu z 2024 r. odnotowano wzrost o 23 proc., natomiast względem 2023 r. – o 84 proc. WYKRES 4. Średni miesięczny wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 536 5 284 6 516 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +84% +23% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyższy wpływ korespondencji w porównaniu z analogicznymi miesiącami 2024 r. Rekordowy pod tym względem był grudzień 2025 r., kiedy do Biura RPD wpłynęło 8 967 kore- spondencji. Szczególnie wysokie wpływy odnotowano także w październiku (7 337), czerwcu (7 211) i lipcu (7 065). WYKRES 1. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2020–2025 38 458 40 674 38 471 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202020212022202320242025 WYKRES 2. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 42 429 63 411 78 197 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 80 000 90 000 202320242025 +84% +23% W konsekwencji jest obserwowany wyraźny wzrost średniego miesięczne- go wpływu korespondencji kierowanej do Rzecznika. W poprzednich latach utrzymywał się on na poziomie ok. 3 tys. spraw miesięcznie. W 2024 r. po raz pierwszy w historii urzędu przekroczył próg 5 tys., osiągając 5 284 spraw mie- sięcznie. W 2025 r. trend ten był kontynuowany – średni miesięczny wpływ korespondencji do Biura RPD wyniósł 6 516, co stanowi najwyższy wynik w dotychczasowej działalności urzędu. Urząd cieszy się niezwykłym zaufa- niem obywateli. 18 Wzrost miesięcznego wpływu korespondencji stanowi wyraźny i utrzy- mujący się trend. Potwierdza to zestawienie zmian w ujęciu procentowym w latach 2023–2025. W odniesieniu do roku 2023 wzrost wpływu korespondencji obserwowa- no we wszystkich miesiącach. Największa zmiana procentowa nastąpiła w grudniu (wzrost o 146 proc.), październiku (107 proc.) i lipcu (100 proc.). WYKRES 7. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +61% +73% +73% +87% +68% +80% +100% +78% +90% +107% +48% +146% 2.2.2 Informacje przekazywane do obywateli i innych instytucji W 2025 r. konsekwentnie rosła także aktywność Biura RPD w zakresie pro- wadzonej korespondencji z obywatelami, a także innymi podmiotami, takimi jak sądy, prokuratura, instytucje państwowe i organizacje pozarządowe. W 2023 r. łączna liczba korespondencji wychodzącej wyniosła 22 600. W 2024 r. było to już 35 808, co oznaczało wzrost o blisko 60 proc. Trend ten był kontynuowany w kolejnym roku – w 2025 r. łączna liczba kore- spondencji wychodzącej osiągnęła rekordowy poziom 51 237. Oznacza to wzrost o 43 proc. w porównaniu z 2024 r. i o 127 proc. względem 2023 r. Powyższe dane świadczą o niebywałym dotąd zaangażowaniu pracowników w sprawy na rzecz dzieci, a także odpowiedzialnym wykonywaniu swojej pracy. WYKRES 5. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2025 w podziale na miesiące 5 609 5 594 6 357 5 919 7 065 7 211 5 842 6 441 7 337 5 438 8 967 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 6 417 Jednocześnie w każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyraźny wzrost wpływu korespondencji w ujęciu procentowym względem 2024 r. W grudniu 2025 r. wzrost rok do roku przekroczył 70 proc. Dla przykładu, w czerwcu 2025 r. w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. odno- towano wzrost o 54 proc., w maju – o 29 proc., a w lipcu – o 28 proc. WYKRES 6. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 20242025 Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +10% +1% +16% +9% +29% +54% +28% +17% +17% +30% +2% +71% styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 19 Wzrost miesięcznego wpływu korespondencji stanowi wyraźny i utrzy- mujący się trend. Potwierdza to zestawienie zmian w ujęciu procentowym w latach 2023–2025. W odniesieniu do roku 2023 wzrost wpływu korespondencji obserwowa- no we wszystkich miesiącach. Największa zmiana procentowa nastąpiła w grudniu (wzrost o 146 proc.), październiku (107 proc.) i lipcu (100 proc.). WYKRES 7. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +61% +73% +73% +87% +68% +80% +100% +78% +90% +107% +48% +146% 2.2.2 Informacje przekazywane do obywateli i innych instytucji W 2025 r. konsekwentnie rosła także aktywność Biura RPD w zakresie pro- wadzonej korespondencji z obywatelami, a także innymi podmiotami, takimi jak sądy, prokuratura, instytucje państwowe i organizacje pozarządowe. W 2023 r. łączna liczba korespondencji wychodzącej wyniosła 22 600. W 2024 r. było to już 35 808, co oznaczało wzrost o blisko 60 proc. Trend ten był kontynuowany w kolejnym roku – w 2025 r. łączna liczba kore- spondencji wychodzącej osiągnęła rekordowy poziom 51 237. Oznacza to wzrost o 43 proc. w porównaniu z 2024 r. i o 127 proc. względem 2023 r. Powyższe dane świadczą o niebywałym dotąd zaangażowaniu pracowników w sprawy na rzecz dzieci, a także odpowiedzialnym wykonywaniu swojej pracy. WYKRES 5. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w roku 2025 w podziale na miesiące 5 609 5 594 6 357 5 919 7 065 7 211 5 842 6 441 7 337 5 438 8 967 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 6 417 Jednocześnie w każdym miesiącu 2025 r. odnotowano wyraźny wzrost wpływu korespondencji w ujęciu procentowym względem 2024 r. W grudniu 2025 r. wzrost rok do roku przekroczył 70 proc. Dla przykładu, w czerwcu 2025 r. w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. odno- towano wzrost o 54 proc., w maju – o 29 proc., a w lipcu – o 28 proc. WYKRES 6. Wpływ korespondencji do Rzecznika Praw Dziecka w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana wpływu korespondencji w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 +10% +1% +16% +9% +29% +54% +28% +17% +17% +30% +2% +71% styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20 WYKRES 10. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2025 w podziale na miesiące 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 073 3 901 3 783 4 255 4 814 5 394 4 670 3 780 3 743 4 490 3 858 4 475 Powyższa tendencja wzrostowa korespondencji wychodzącej widoczna jest również w ujęciu procentowym. W rekordowym maju 2025 r. wzrost w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. wyniósł aż 86 proc., nato- miast w czerwcu – 84 proc. Dla przykładu, w styczniu 2025 r. odnotowa- no wzrost o 60 proc. względem stycznia 2024 r., w sierpniu – o 49 proc., a w lipcu – o 41 proc. WYKRES 11. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +30% +32% +86% +84% +60% +39% +20% +40% +41% +49% +16% +37% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 WYKRES 8. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 22 600 35 808 51 237 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 202320242025 +123% +43% W 2025 r., w porównaniu z latami poprzednimi, w ujęciu miesięcznym wzro- sła również liczba korespondencji wysyłanej z Biura RPD do obywateli i instytucji. Średnio w 2025 r. wysyłano 4 270 pism miesięcznie, podczas gdy w 2024 r. było to 2 984, a w 2023 r. – 1 883. WYKRES 9. Średnia miesięczna liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023– 2025 oraz procentowa zmiana średniej liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 883 2 984 4 270 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 202320242025 +123% +43% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano więcej korespondencji wychodzą- cej w porównaniu z analogicznymi miesiącami roku 2024. Najwyższy poziom osiągnięto w czerwcu 2025 r., kiedy z Biura Rzecznika Praw Dziecka wysłano 5 394 pisma. Dla porównania, w maju było to 4 814, w lipcu – 4 670, a w grud- niu – 4 475. 21 WYKRES 10. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2025 w podziale na miesiące 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 073 3 901 3 783 4 255 4 814 5 394 4 670 3 780 3 743 4 490 3 858 4 475 Powyższa tendencja wzrostowa korespondencji wychodzącej widoczna jest również w ujęciu procentowym. W rekordowym maju 2025 r. wzrost w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r. wyniósł aż 86 proc., nato- miast w czerwcu – 84 proc. Dla przykładu, w styczniu 2025 r. odnotowa- no wzrost o 60 proc. względem stycznia 2024 r., w sierpniu – o 49 proc., a w lipcu – o 41 proc. WYKRES 11. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r w podziale na miesiące 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +30% +32% +86% +84% +60% +39% +20% +40% +41% +49% +16% +37% 20242025 Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 WYKRES 8. Liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 22 600 35 808 51 237 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 202320242025 +123% +43% W 2025 r., w porównaniu z latami poprzednimi, w ujęciu miesięcznym wzro- sła również liczba korespondencji wysyłanej z Biura RPD do obywateli i instytucji. Średnio w 2025 r. wysyłano 4 270 pism miesięcznie, podczas gdy w 2024 r. było to 2 984, a w 2023 r. – 1 883. WYKRES 9. Średnia miesięczna liczba korespondencji wychodzącej w latach 2023– 2025 oraz procentowa zmiana średniej liczby korespondencji wychodzącej w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 883 2 984 4 270 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 202320242025 +123% +43% W każdym miesiącu 2025 r. odnotowano więcej korespondencji wychodzą- cej w porównaniu z analogicznymi miesiącami roku 2024. Najwyższy poziom osiągnięto w czerwcu 2025 r., kiedy z Biura Rzecznika Praw Dziecka wysłano 5 394 pisma. Dla porównania, w maju było to 4 814, w lipcu – 4 670, a w grud- niu – 4 475. 22 Rzecznik nie ma natomiast wymienionych uprawnień w postępowaniu kar- nym, co należy ocenić wysoko krytycznie. Nie pozwala to bowiem na pełną ochronę praw dziecka przez ten konstytucyjny organ w tak ważnych postę- powaniach sądowych, jak np. o wykorzystanie seksualne dzieci. Po zbadaniu indywidualnej sprawy dotyczącej naruszenia praw dziecka Rzecznik może podjąć decyzję o skorzystaniu z powołanych środków praw- nych o charakterze procesowym i wziąć udział w toczącym się postępo- waniu sądowym. Pozwala to na aktywny udział RPD w danej sprawie m.in. poprzez składanie wniosków dowodowych i zastrzeżeń do opinii sporządza- nych na potrzeby danego postępowania, przesłuchiwanie świadków i stron postępowania, udział w rozprawach oraz posiedzeniach, a także umożliwia składanie środków odwoławczych. To uprawnienie jest szczególnie istotne, gdyż pozwala strzec interesu dziecka w konkretnym postępowaniu. Rzecznik powinien korzystać z tych uprawnień jedynie w sytuacjach, gdy dobro osoby małoletniej jest w sposób istotny zagrożone. W 2025 r. liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika wyniosła 1 672, co stanowi wzrost o 64 proc. w porównaniu z rokiem 2024, kiedy było ich 1 019. W 2023 r. takich postępowań było 826. Oznacza to przeszło dwu- krotny wzrost (o 102 proc.) w 2025 r. względem roku 2023. WYKRES 13. Liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 826 1 019 1 672 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 202320242025 +102% +64% W 2025 r. aktywność Rzecznika w postępowaniach sądowych była realizo- wana przede wszystkim przez Zespół Prawa Rodzinnego i Zespół Ochrony Małoletnich, które koncentrowały się na odrębnych, choć komplementar- nych obszarach ochrony praw dziecka. Ten wyraźny trend wzrostowy widoczny jest również w zestawieniu pro- centowym poszczególnych miesięcy lat 2023 i 2025. Analiza ta pokazuje, że ponad dwukrotny wzrost odnotowano w następujących miesiącach: stycz- niu (o 117 proc.), lutym (159 proc.), marcu (101 proc.), kwietniu (176 proc.), maju (131 proc.), czerwcu (170 proc.), lipcu (165 proc.), sierpniu (133 proc.), wrześniu (113 proc.) i październiku (133 proc.). WYKRES 12. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 160% 180% 200% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2023 +117% +159% +101% +176% +131% +170% +165% +133% +113% +133% +70% +88% 2.2.3 Udział w postępowaniach przed sądami powszechnymi Rzecznik ma uprawnienia o charakterze procesowym. Może m.in. zgłosić swój udział i uczestniczyć w określonych postępowaniach sądowych na prawach przysługujących prokuratorowi. Przystępując do postępowania, Rzecznik nie jest związany z żadną ze stron, a wszelkie uprawnienia proceso- we realizuje tylko i wyłącznie w celu ochrony praw dziecka. Rzecznik może, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD, uczestniczyć w postępowaniach cywilnych, a także w postępowaniach w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Ma także, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o RPD, ustawowo zagwarantowane prawo uczestnictwa w postępowaniu w sprawach nieletnich. 23 Rzecznik nie ma natomiast wymienionych uprawnień w postępowaniu kar- nym, co należy ocenić wysoko krytycznie. Nie pozwala to bowiem na pełną ochronę praw dziecka przez ten konstytucyjny organ w tak ważnych postę- powaniach sądowych, jak np. o wykorzystanie seksualne dzieci. Po zbadaniu indywidualnej sprawy dotyczącej naruszenia praw dziecka Rzecznik może podjąć decyzję o skorzystaniu z powołanych środków praw- nych o charakterze procesowym i wziąć udział w toczącym się postępo- waniu sądowym. Pozwala to na aktywny udział RPD w danej sprawie m.in. poprzez składanie wniosków dowodowych i zastrzeżeń do opinii sporządza- nych na potrzeby danego postępowania, przesłuchiwanie świadków i stron postępowania, udział w rozprawach oraz posiedzeniach, a także umożliwia składanie środków odwoławczych. To uprawnienie jest szczególnie istotne, gdyż pozwala strzec interesu dziecka w konkretnym postępowaniu. Rzecznik powinien korzystać z tych uprawnień jedynie w sytuacjach, gdy dobro osoby małoletniej jest w sposób istotny zagrożone. W 2025 r. liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika wyniosła 1 672, co stanowi wzrost o 64 proc. w porównaniu z rokiem 2024, kiedy było ich 1 019. W 2023 r. takich postępowań było 826. Oznacza to przeszło dwu- krotny wzrost (o 102 proc.) w 2025 r. względem roku 2023. WYKRES 13. Liczba postępowań sądowych z udziałem Rzecznika Praw Dziecka w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 826 1 019 1 672 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 202320242025 +102% +64% W 2025 r. aktywność Rzecznika w postępowaniach sądowych była realizo- wana przede wszystkim przez Zespół Prawa Rodzinnego i Zespół Ochrony Małoletnich, które koncentrowały się na odrębnych, choć komplementar- nych obszarach ochrony praw dziecka. Ten wyraźny trend wzrostowy widoczny jest również w zestawieniu pro- centowym poszczególnych miesięcy lat 2023 i 2025. Analiza ta pokazuje, że ponad dwukrotny wzrost odnotowano w następujących miesiącach: stycz- niu (o 117 proc.), lutym (159 proc.), marcu (101 proc.), kwietniu (176 proc.), maju (131 proc.), czerwcu (170 proc.), lipcu (165 proc.), sierpniu (133 proc.), wrześniu (113 proc.) i październiku (133 proc.). WYKRES 12. Liczba korespondencji wychodzącej w roku 2023 i 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2023 r. w podziale na miesiące 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 160% 180% 200% 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 20232025Zmiana proc. w stosunku do roku 2023 +117% +159% +101% +176% +131% +170% +165% +133% +113% +133% +70% +88% 2.2.3 Udział w postępowaniach przed sądami powszechnymi Rzecznik ma uprawnienia o charakterze procesowym. Może m.in. zgłosić swój udział i uczestniczyć w określonych postępowaniach sądowych na prawach przysługujących prokuratorowi. Przystępując do postępowania, Rzecznik nie jest związany z żadną ze stron, a wszelkie uprawnienia proceso- we realizuje tylko i wyłącznie w celu ochrony praw dziecka. Rzecznik może, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPD, uczestniczyć w postępowaniach cywilnych, a także w postępowaniach w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Ma także, na mocy art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o RPD, ustawowo zagwarantowane prawo uczestnictwa w postępowaniu w sprawach nieletnich. 24 Pracownicy Zespołu Prawa Rodzinnego zgłaszali swój udział w toczących się postępowaniach sądowych w sprawach rodzinnych, w szczególności dotyczących: rozstrzygania bieżących kwestii opiekuńczo-wychowawczych, ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, uregulowania i realizacji kontaktów dziecka z rodzicami, ustalenia alimentów na rzecz dziecka oraz innych roz- strzygnięć w istotnych dla dziecka sprawach. Zespół Ochrony Małoletnich interweniował natomiast w sprawach o pozba- wienie i ograniczenie władzy rodzicielskiej, rozstrzygnięcie w istotnych spra- wach dziecka, przymusowe odebranie małoletniego i ustalenie kontaktów z dzieckiem, gdy dzieci były narażone na poważne lub bezpośrednie niebez- pieczeństwo. Dotyczyło to przypadków przemocy, w tym przemocy seksu- alnej, fizycznej, psychicznej i zaniedbania. Działania zespołu obejmowały zarówno interwencje kryzysowe, jak i działania prewencyjne mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa dzieci w ich środowisku. Jednym z najpoważniejszych obszarów interwencji Zespołu Ochrony Małoletnich były postępowania o fundamentalnym znaczeniu dla życia małoletnich dotyczące przysposobienia i ustanowienia pieczy zastępczej, a zatem wiążące się z ograniczaniem, pozbawianiem lub zawieszaniem władzy rodzicielskiej. W tego typu sprawach Rzecznik kieruje się wyłącznie zasadą dobra dziecka, koncentrując swoje działania na obiektywnej ocenie, czy rodzice wywiązują się ze swoich podstawowych obowiązków. W tej grupie zgłoszeń szczególną uwagę zwracają interwencje Rzecznika w postępowaniach opiekuńczych, zmierzających do umieszczenia dzieci w domach pomocy społecznej bądź zakładach opiekuńczo-leczniczych. Należy z całą stanowczością podkreślić, że RPD uznaje takie praktyki za nie- dopuszczalne, ponieważ oznaczają one kierowanie małoletnich poza prze- znaczony dla nich system pieczy zastępczej. Znaczącą część aktywności stanowił także udział w postępowaniach w sprawach nieletnich. Wśród tej kategorii dominowały zgłoszenia doty- czące udziału w sprawach o demoralizację lub o zastosowanie bądź uchy- lenie środka wychowawczego. Niezależnie od przedmiotu sprawy, działania RPD koncentrowały się na realizacji gwarancji proceduralnych. Istotnym aspektem udziału w postępowaniach było zadbanie o to, by w ich toku nie dominowało podejście karne czy nawet wyłącznie resocjalizacyjne. Starano się natomiast, by sytuację nieletniego rozpatrywać szerzej, biorąc też pod uwagę konieczność interwencji w jego środowisko rodzinne. Postępowania sądowe z udziałem Rzecznika w obszarze spraw międzynaro- dowych i konstytucyjnych dotyczyły natomiast m.in. uregulowania sytuacji pobytowej dziecka cudzoziemskiego, wglądu w sytuację dziecka cudzo- ziemskiego, ochrony prawa dziecka do tożsamości płciowej, ochrony mało- letnich obywateli Ukrainy w zakresie opieki tymczasowej, ochrony mało- letnich cudzoziemców w kontekście zobowiązania do powrotu i ochrony 25 praw dziecka polskiego w sytuacji uprowadzenia rodzicielskiego (etap wykonawczy). W obszarze spraw socjalnych było to m.in. ustalenie stopnia niepełnospraw- ności, orzekanie o niepełnosprawności, opróżnienie lokalu czy wydanie nieruchomości. 2.2.4 Uczestnictwo w rozprawach sądowych Rzecznik działa jako instytucjonalny gwarant przestrzegania Konwencji o prawach dziecka i ustaw chroniących dzieci. Jego przedstawiciele nie są jedynie biernymi obserwatorami, ale aktywnymi strażnikami interesu dziecka na sali sądowej. Dzięki ich interwencjom perspektywa małoletniego – nie- kiedy odsunięta na dalszy plan z uwagi na rozpatrywanie wniosków osób dorosłych – zostaje wyartykułowana i uwzględniona w toku postępowania. Przedstawiciele RPD wnoszą do procesu specjalistyczną wiedzę z zakresu prawa, psychologii rozwojowej i pedagogiki. 1 668 rozpraw W 2025 r. przedstawiciele Rzecznika wzięli udział w 1 668 rozprawach. Ich obecność stanowi istotny element skutecznej ochrony najmłodszych i służy zapewnieniu przestrzegania ich praw na sali sądowej. Analizując akta spraw, zgromadzoną dokumentację oraz uczestnicząc w rozprawach, przedstawiciele Rzecznika mogą wskazywać sądowi istotne okoliczności faktyczne i prawne. Ich zaangażowanie bezpośrednio przyczy- nia się do tworzenia sprawiedliwego, empatycznego i skutecznego systemu prawnego, w którym prawa oraz dobro dziecka są należycie respektowane i chronione. Rzecznik uczestniczy w rozprawach sądowych na prawach przysługujących prokuratorowi. Oznacza to, że jego przedstawiciele mogą m.in. zajmować stanowisko w sprawie, zadawać pytania świadkom i stronom, składać własne wnioski dowodowe oraz zgłaszać zastrzeżenia do niektórych czynności sądu. Przedstawiciele Rzecznika brali udział w rozprawach na prawach prokuratora w sprawach cywilnych, rodzinnych i opiekuńczych, dotyczących nieletnich, a także w postępowaniach z elementem międzynarodowym. 26 Nie mają oni natomiast możliwości udziału w postępowaniu karnym na prawach prokuratora. W takich sprawach uczestniczyli jako publiczność, a następnie przedstawiali stanowiska mające na celu zapewnienie właści- wej ochrony praw dziecka. W toku postępowań analizowali zgromadzony materiał dowodowy i wskazywali m.in. na potrzebę zmiany kwalifikacji praw- nej czynów, gdy było to uzasadnione. W swoich wystąpieniach odnosili się również do wymiaru kary, podkreślając konieczność jej dostosowania do wagi naruszenia praw dziecka oraz funkcji ochronnej i prewencyjnej prawa karnego. Podnoszone argumenty miały na celu uwzględnienie najlepszego interesu dziecka w toku postępowania. Działania te służyły wzmocnieniu standardów ochrony małoletnich w postępowaniach karnych. 2.2.5 Udział w postępowaniach administracyjnych W ramach realizacji kompetencji określonych w art. 10 ust. 5 ustawy o RPD, Rzecznik podejmuje również działania w postępowaniach administracyj- nych, w szczególności poprzez uczestnictwo – na prawach przysługujących prokuratorowi – w sprawach, w których konieczne jest zapewnienie należytej ochrony praw i dobra dziecka. Aktywność ta ma na celu zagwarantowanie, by w toku postępowania administracyjnego właściwie uwzględniano sytu- ację małoletniego, a wydawane rozstrzygnięcia pozostawały zgodne nie tylko z obowiązującymi przepisami prawa, lecz także z szeroko rozumianym dobrem dziecka. Udział Rzecznika w tego rodzaju postępowaniach stano- wi istotny instrument ochrony prawnej dzieci w sprawach indywidualnych, rozpoznawanych przez organy administracji publicznej. Sprawy te obejmują różnorodne obszary pozostające we właściwości organów administracji i są prowadzone przez właściwe merytorycznie zespoły Biura RPD, stosownie do przedmiotu i charakteru postępowań. 23 postępowania administracyjne W 2025 r. liczba postępowań administracyjnych z udziałem Rzecznika wyniosła 23. 27 Postępowania z udziałem RPD dotyczyły takich kwestii, jak m.in. ochro- na małoletnich cudzoziemców w kontekście zobowiązania do powro- tu, uregulowanie sytuacji pobytowej dziecka cudzoziemskiego, odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, odmowy przyznania prawa do świadczenia „Dobry Start”, ustalenia prawa do świad- czenia pielęgnacyjnego i nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. W 2025 r. Rzecznik przystąpił także m.in. do postępowania dotyczącego oceny zgodności celów statutowych oraz działalności fundacji z przepisami prawa 7 . W ocenie RPD cele statutowe fundacji promowały i normalizowały szkodliwy sharenting. Były więc sprzeczne z nadrzędną wartością ochrony praw dzieci i ich bezpieczeństwem w środowisku cyfrowym. W innym przypadku Rzecznik przystąpił do postępowania administracyjne- go prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych doty- czącego publikowania wizerunku małoletniego dziecka w mediach społecz- nościowych oraz jego dalszego rozpowszechniania przez portale, bez zgody jednego z rodziców sprawującego władzę rodzicielską. Przystąpienie miało na celu zagwarantowanie przestrzegania praw dziecka. 2.2.6 Wystąpienia generalne Rzecznika Praw Dziecka Wśród kompetencji i uprawnień Rzecznika na szczególną uwagę zasługu- ją te wynikające z art. 10a i art. 11 ustawy o RPD, tzn. prawo zwracania się do właściwych organów i instytucji o podjęcie przez te podmioty określonych działań na rzecz ochrony praw dziecka. Tego rodzaju wystąpienia, które często określa się w nauce prawa i piśmien- nictwie jako wystąpienia generalne Rzecznika Praw Dziecka – co do zasady – dotyczą systemowych problemów dostrzeżonych przez Rzecznika w toku wykonywania przez niego konstytucyjnych i ustawowych kompetencji oraz uprawnień. Mają one oparcie również w analizie spraw indywidualnych kiero- wanych do RPD przez rodziców małoletnich, organizacje pozarządowe, inne organy publiczne lub – co najważniejsze – w analizie zgłoszeń pochodzących od samych dzieci. Zauważone przez Rzecznika problemy systemowe dotyczą najczęściej nie- dostatecznej ochrony praw i najlepszego interesu małoletnich na poziomie różnego rodzaju wad przepisów prawa (czasem tzw. luk legislacyjnych) lub też zidentyfikowanej nieprawidłowej praktyki stosowania przepisów prawa. 7 Art. 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2023 r. poz. 166). 28 Dostrzegając tego rodzaju sytuacje, Rzecznik korzysta z kompetencji przy- znanej mu na mocy art. 10a i art. 11 ustawy o RPD i wskazuje właściwemu podmiotowi zidentyfikowany problem, przedstawia postulaty co do sposobu jego rozwiązania. Mogą one przybrać postać propozycji zmiany przepisów (mające skłonić adresata wystąpienia do podjęcia określonych prac legi- slacyjnych i skorzystania z prawa inicjatywy ustawodawczej) lub propozycji wpłynięcia na praktykę np. podległych lub nadzorowanych organów wytycz- nymi, zaleceniami, interpretacjami, itd. Organ, organizacja lub instytucja, do której Rzecznik skierował wystą- pienie generalne, ma obowiązek niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 30 dni, poinformować go o podjętych działaniach lub zajętym przez siebie stanowisku. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka wystosował rekordową liczbę 150 wystą- pień generalnych, które zostały skierowane do 345 adresatów 8 . Oznacza to, że liczba wystąpień generalnych wzrosła o 99 proc. w porówna- niu z rokiem 2024, kiedy sporządzono 76 wystąpień generalnych. To niespo- tykana w historii urzędu aktywność. Dla przykładu w roku 2023 skierowano 27 wystąpień. Oznacza to, że w 2025 r. względem 2023 r. liczba wystąpień generalnych zwiększyła się o 459 proc. WYKRES 14. Liczba wystąpień generalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby wystąpień w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 27 76 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 202320242025 +459% +99% 8 Jedno wystąpienie generalne mogło być skierowane do kilku podmiotów, w związku z czym liczba adresatów przewyższa liczbę wystąpień. 29 Wystąpienia generalne w 2025 r. dotyczyły różnych obszarów ochrony dzieci. Poniżej wymieniono tematy wystąpień generalnych Rzecznika. Ich pełny opis, wraz ze stanowiskami adresatów wystąpień co do uwag, postulatów RPD, przedstawiono w kolejnych częściach niniejszego sprawozdania, doty- czących działalności Rzecznika we właściwych obszarach ochrony dzieci i młodzieży. W 2025 r. wystąpienia generalne Rzecznika dotyczyły: 1 ) W OBSZARZE ZDROWIA ORAZ WSPARCIA DZIECI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ • poprawy sytuacji dzieci korzystających z placówek wsparcia dziennego, • stworzenia świadczenia gwarantowanego przeznaczonego dla dzieci z chorobami urologicznymi, • wdrożenia programu profilaktyki zdrowotnej RSV, • systemowych działań na rzecz przeciwdziałania chorobie otyłościowej i nadwadze, • działań na rzecz poprawy sytuacji dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, • orzekania o niepełnosprawności w przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych, • ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu, • ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami picia napojów alkoholowych, • rozszerzenia dostępu do mleka kobiecego, w szczególności w określo- nych sytuacjach zdrowotnych zarówno samych małoletnich, jaki i ich matek, • zwrócenia uwagi na problem niedoboru kadry medycznej, w tym pielę- gniarskiej, w kontekście bezpieczeństwa małoletnich pacjentów, • utworzenia Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej oraz Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej, • zagwarantowania prawa do wypoczynku, czasu wolnego i bezpieczeń- stwa dzieci w czasie wakacji, • skutecznej profilaktyki zakażeń wywoływanych przez Streptococcus pneumoniae (pneumokoki), • zabezpieczenia reprezentacji dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej w postępowaniu przed zespołem orzekającym o niepełnosprawności, • usprawnienia systemu udzielania świadczeń okulistycznych, • ochrony praw dzieci objętych adopcją w zakresie dostępu do dokumen- tacji medycznej, • dostępu do konta Internetowego Konta Pacjenta po zmianie numeru PESEL, • sprawnego procedowania rządowego projektu ustawy o asystencji osobistej, • braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiąz- ku uwzględnienia przez nich sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych, • wspierania działań na rzecz nowoczesnego systemu szczepień ochronnych, Dostrzegając tego rodzaju sytuacje, Rzecznik korzysta z kompetencji przy- znanej mu na mocy art. 10a i art. 11 ustawy o RPD i wskazuje właściwemu podmiotowi zidentyfikowany problem, przedstawia postulaty co do sposobu jego rozwiązania. Mogą one przybrać postać propozycji zmiany przepisów (mające skłonić adresata wystąpienia do podjęcia określonych prac legi- slacyjnych i skorzystania z prawa inicjatywy ustawodawczej) lub propozycji wpłynięcia na praktykę np. podległych lub nadzorowanych organów wytycz- nymi, zaleceniami, interpretacjami, itd. Organ, organizacja lub instytucja, do której Rzecznik skierował wystą- pienie generalne, ma obowiązek niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 30 dni, poinformować go o podjętych działaniach lub zajętym przez siebie stanowisku. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka wystosował rekordową liczbę 150 wystą- pień generalnych, które zostały skierowane do 345 adresatów 8 . Oznacza to, że liczba wystąpień generalnych wzrosła o 99 proc. w porówna- niu z rokiem 2024, kiedy sporządzono 76 wystąpień generalnych. To niespo- tykana w historii urzędu aktywność. Dla przykładu w roku 2023 skierowano 27 wystąpień. Oznacza to, że w 2025 r. względem 2023 r. liczba wystąpień generalnych zwiększyła się o 459 proc. WYKRES 14. Liczba wystąpień generalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby wystąpień w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 27 76 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 202320242025 +459% +99% 8 Jedno wystąpienie generalne mogło być skierowane do kilku podmiotów, w związku z czym liczba adresatów przewyższa liczbę wystąpień. 30 • refundacji na lek podskórny dla dzieci z hemofilią, • poszanowania godności małoletnich uczestników komisji orzekających o niepełnosprawności, • zapewnienia dzieciom z niepełnosprawnościami równego dostępu do wydarzeń szkolnych i wycieczek, • uwzględnienia płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu jed- nostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności, • wyjaśnienia niejasności związanych z różną interpretacją terminu, w któ- rym rodzice dzieci z niepełnosprawnościami mogą występować o świad- czenie pielęgnacyjne; • podjęcia przez Ośrodek Rozwoju Edukacji działań na rzecz przygotowa- nia nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewlekłymi oraz udzie- lania pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej, • dofinansowania pobytu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego opieku- nów dzieci z niepełnosprawnością oraz dzieci od 3. do 6. roku życia, • uproszczenia ścieżki orzeczniczej dla dzieci z wrodzoną głuchotą. 2 ) W OBSZARZE ZDROWIA PSYCHICZNEGO DZIECI I MŁODZIEŻY • gwarancji ciągłości procesu terapeutycznego w związku z kon- kursem ogłoszonym przez Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ na prowadzenie Ośrodków Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej (ośrodki I poziomu referencyjnego), • zapewnienia miejsc w oddziałach psychiatrycznych i leczenia uzależnień koniecznych do realizacji środków leczniczych i tymczasowych wobec nieletnich, • podjęcia działań mających na celu ochronę dzieci i młodzieży przed dostępem do substancji psychoaktywnych, • uporządkowania kwestii wyceny świadczeń dziennych psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży w kontekście zapewnienia dostępu do nich mło- dym osobom potrzebującym wsparcia, • apelu do wojewodów o zlecenia podległym jednostkom samorządu terytorialnego przygotowania i udostępnienia informacji dla mieszkań- ców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i z zakresu interwencji kryzysowej, • wsparcia dzieci z terenów dotkniętych powodzią w 2024 r. w kontekście ich zdrowia psychicznego. 3 ) W OBSZARZE SPRAW SOCJALNYCH • zmiany art. 188 Kodeksu pracy tak, by w przypadku pracownika wycho- wującego jednocześnie dwoje lub więcej dzieci w wieku do 14 lat wymiar zwolnienia od pracy ulegał proporcjonalnemu zwiększeniu, • profesjonalizacji wymagań kwalifikacyjnych osób pracujących z młodzie- żą jako wychowawcy podwórkowi, • dostępu do świadczeń pomocowych dla dzieci w pieczy bieżącej, • rozszerzenia programu wspierającego dzieci w przedszkolu, 31 • ograniczeń w samodzielnym wnioskowaniu przez osoby młode o świad- czenie „Dobry Start”, • przestrzegania praw małoletnich w środkach transportu publicznego, • wykluczenia transportowego, • wypadków komunikacyjnych z udziałem małoletnich i obowiązku nosze- nia kasku, • działań prewencyjnych, których celem jest przeciwdziałanie narastającej fali agresji wobec pracowników systemu ochrony zdrowia, • zmiany art. 61 ustawy o pomocy społecznej tak, by osoba małoletnia nie była zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt dorosłego mieszkańca domu pomocy społecznej, • zwiększenia liczby miejsc w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, • kompleksowego uregulowania kwestii świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, w tym wypracowania mechanizmu corocznej walo- ryzacji kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu, • kategoryzacji wiekowej książek i filmów w kinach, • uwzględniania sytuacji dzieci KODA (słyszące dziecko w rodzinie niesły- szących rodziców) w systemie edukacji, w tym zakwalifikowania ich do grupy osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych, • doprecyzowania przepisów związanych z bezpłatnym dowozem dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do przedszkoli, szkół i innych placó- wek oświatowych, • umożliwienia dzieciom rodziców z niepełnosprawnością otrzyma- nia po ich śmierci renty socjalnej rodzinnej lub innego świadczenia uzupełniającego, • niezwłocznej wypłaty świadczeń, w tym wychowawczych, rodzinnych i „Dobry Start” dzieciom umieszczonym w pieczy bieżącej, • potrzeby wzmocnienia ochrony dzieci przed wulgarnymi treściami w transmisjach medialnych, • zmian w przepisach dotyczących dowozu dzieci i uczniów z niepełno- sprawnościami do placówek oświatowych oraz kwalifikacji opiekunów, • przeciwdziałania wykluczeniu dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikają- cych z Karty Dużej Rodziny, • preferencyjnego obliczenia podatku dla osób samotnie wychowujących dzieci. 4 ) W OBSZARZE OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH • zwrócenia uwagi na problem uzależniania udziału dzieci w koloniach i obozach od wyrażenia zgody na rozpowszechnianie ich wizerunku, • problemu publikowania zdjęć uczennic i uczniów na egzaminach przez media, • problemu publikowania wizerunków dzieci w obiektach rekreacyjno-sportowych, 32 • zaprzestania stosowania zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku uczennic i uczniów w placówkach oświatowych, • zwrócenia uwagi na kwestię publikowania zdjęć z wizerunkami dzieci na stronach komend Policji. 5 ) W OBSZARZE BEZPIECZEŃSTWA CYFROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY • zwalczania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci (ang. child sexual abuse material – CSAM), • potrzeby wprowadzenia widocznych oznaczeń wiekowych dla materia- łów publikowanych na platformie YouTube, • wzmocnienia mechanizmów pozwalających na skuteczną identyfikację sprawców przestępstw i wykroczeń internetowych wobec dzieci, a także na szybkie odnajdywanie osób pokrzywdzonych, • wprowadzenia do szkół systemowej edukacji medialnej, • rozważenia wprowadzenia nowego środka karnego w Kodeksie karnym, który pozwalałby sądom orzec w stosunku do sprawcy przestępstwa dokonanego w środowisku cyfrowym zakaz korzystania z określonej plat- formy lub platform cyfrowych, • wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących udziału dzieci w tzw. internetowych wyzwaniach oraz wprowadzenia zmian w prawie karnym, które umożliwią ściganie i karanie sprawców najbardziej szkodliwych form trollparentingu, • wprowadzenia regulacji prawnych chroniących dzieci przed drastyczny- mi treściami w internecie, • uregulowania cyfrowej pracy dzieci oraz zjawiska sharentingu, • ograniczenia działalności lub wpisania na listę stron zakazanych platform AI oferujących usługi tworzenia lub modyfikowania wizerunków. 6 ) W OBSZARZE EDUKACJI I WYCHOWANIA • usprawnienia działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli tak, by nie pozbawiać RPD przy- sługujących mu kompetencji do zaskarżania postanowień komisji, • utworzenia i prowadzenia rejestru młodzieżowych rad, • usprawnienia postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli, które dotyczą czynów naruszających prawa i dobro dzieci, • zniesienia punktowego systemu oceniania zachowania uczniów, • konsekwencji dla uczniów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2025 r. 9 odnoszącego się do rozporządzenia Ministerstwa Edukacji Narodowej, które nie uwzględnia oceny klasyfikacyjnej uzyskanej z religii w średniej ocen ucznia, • etapu realizacji rządowego programu wsparcia edukacji formalnej dzieci i młodzieży „Szkoła dla Wszystkich”, 9 Sygn. Akt U 11/24. 33 • zniesienia obowiązkowego egzaminu z matematyki na maturze dla uczniów z dyskalkulią, • przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, • zagrożeń dla dostępności edukacji domowej wynikających ze zmian w finansowaniu subwencji oświatowej, • konieczności uwzględnienia głosu uczniów w procesie zmian przepisów dotyczących prac domowych, • dodatków do wynagrodzeń dla specjalistów prowadzących zajęcia wcze- snego wspomagania rozwoju dzieci, • działań legislacyjnych mających na celu wsparcie uczniów i nauczycieli. 7 ) W OBSZARZE PRAWA KARNEGO • planowanej, już po nowelizacji definicji gwałtu, zmiany art. 197 § 4 Kodeksu karnego w zakresie odpowiedzialności karnej, gdy do kontaktów seksual- nych dochodzi między osobami o zbliżonym wieku i stopniu dojrzałości, • ogłoszenia konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina, • zapewnienia stabilnego i systemowego wsparcia finansowego dla Centrów Pomocy Dzieciom na terenie całego kraju, • uregulowania zakazu produkcji, sprzedaży i rozpowszechniania przed- miotów, w tym lalek erotycznych, przedstawiających wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego, • zakresu szkoleń dla przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości dotyczą- cych przestępstw przeciwko wolności seksualnej, • uregulowania zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec osób małoletnich odwiedzających osadzonych rodziców i opiekunów, • zagwarantowania udziału reprezentanta małoletniego od początku postępowania karnego, • podjęcia działań zmierzających do znowelizowania Ustawy z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej tak, by uwzględniały rozwój emocjonalny i stan psychiczny nieletniego, • wprowadzenia regulacji prawnych penalizujących przestępstwa seksual- ne dokonywane w internecie, za pomocą środków masowego przekazu, • zasad widzeń i kontaktów telefonicznych małoletnich z bliskimi osadzo- nymi w zakładach karnych, • uwrażliwienia organów ścigania na temat potrzeby ochrony danych osobowych małoletnich w postępowaniach karnych, zwłaszcza w prze- kazach medialnych. 8 ) W OBSZARZE PRAWA RODZINNEGO I NIELETNICH • zwrócenia uwagi na rozbieżność praktyki orzeczniczej sądów w sprawach dotyczących pobytu w pieczy zastępczej dzieci małoletnich matek, po uzyskaniu przez matkę pełnoletniości, • usprawnienia przekazywania przez sądy dokumentacji za nieletnimi przy umieszczaniu w młodzieżowych ośrodkach, 34 • stanu prac nad reformą systemu pieczy zastępczej, • stosowania procedury zgłaszania dzieci do ośrodków adopcyjnych z uwzględnieniem najlepszego interesu małoletnich, • rozważenia zaniechania stosowania przymusowych odbiorów małolet- nich w placówkach edukacyjnych, • wsparcia małoletnich, którzy osiągają pełnoletniość podczas pobytu w domach samotnej matki, • wznowienia opiniowania przez Zakład Psychologii Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra Jana Sehna w Krakowie, • rozważenia zmiany przepisów tak, by zobowiązanie alimentacyjne powstawało od dnia wniesienia pozwu o rozwód, • ujednolicenia praktyki sądowej w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej tak, by uwzględniała dobro osoby małoletniej, • nierówności w skali otrzymywanych świadczeń dla dzieci przebywających w pieczy zastępczej, zwłaszcza w spokrewnionych rodzinach zastępczych, • włączenia dzieci z pieczy zastępczej i dzieci adoptowanych do grupy uprawnionych do świadczeń medycznych poza kolejnością, • reformy funkcjonowania systemu pomocy społecznej i poprawy wyna- grodzenia pracowników socjalnych, • bezzwłocznego kierowania wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opiekuńczo-wychowawczych, • ujednolicenia przepisów dotyczących wywiadu środowiskowego dla kan- dydatów na rodzinę zastępczą lub prowadzących rodzinny dom dziecka, • stanu prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, • udziału osób wykonujących zawód medyczny w czynnościach przymu- sowego odbioru w związku z art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz stanu prac nad nowelizacją tych przepisów, • informacji o aktualnym czasie oczekiwania nieletnich na umieszczenie w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, • zabezpieczenia sytuacji dzieci w związku ze wstrzymaniem przyjęć nowych pacjentów do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie z uwagi na prowadzone prace remontowe, • rozszerzenia zakresu pomocy państwa dla dzieci i młodzieży w placów- kach wsparcia dziennego, • stosowania i dotrzymania przez sądy terminu 7 dni na przesła- nie postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej do ośrodka adopcyjnego, • utworzenia, na mocy obowiązujących przepisów, młodzieżowych ośrod- ków wychowawczych dla nieletnich matek i ich dzieci. 9 ) W OBSZARZE SPRAW MIĘDZYNARODOWYCH I KONSTYTUCYJNYCH • charakteru i zakresu podejmowanych przez Policję działań wymierzo- nych w proceder wykorzystania dzieci do żebractwa, • przyjęcia dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, 35 • odniesienia się do zaleceń z raportu koalicji organizacji pozarządowych monitorujących wdrożenie Konwencji o prawach dziecka, • wycofania deklaracji końcowych Polski do Konwencji o prawach dziecka tak, by mając na uwadze poszanowanie władzy rodzicielskiej zapewnić jak najlepszą ochronę praw małoletnich, • uwzględnienia w przepisach dotyczących przedłużenia czasowego ogra- niczenia prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową w sytuacji grup wrażliwych, przede wszystkim dzieci, • potrzeby ratyfikacji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o pra- wach dziecka dotyczącego procedury składania zawiadomień o narusze- niu praw dziecka, • uwzględnienia, by wśród osób uprawnionych do korzystania z punktów świadczących nieodpłatną pomoc prawną, znaleźli się także małoletni powyżej 13. roku życia, • dalszego funkcjonowania przepisów, których celem jest wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów niebędących obywatelami polskimi, • zapewnienia dostępu do świadczeń, w tym z zakresu wsparcia rodziny, pomocy społecznej oraz z Funduszu Alimentacyjnego, dla dzieci mają- cych zgodę na pobyt ze względów humanitarnych, • pełnego dostępu do świadczeń dla dzieci posiadających obywatelstwo polskie, niezależnie od statusu pobytowego rodziców, • wprowadzenia do mediacji transgranicznych w sprawach rodzinnych sesji z udziałem profesjonalnych mediatorów, • uwzględnienia w krajowym systemie pieczy zastępczej potrzeb i sytuacji małoletnich cudzoziemców przebywających w Polsce bez opieki. 2.2.7 Opiniowanie aktów prawnych przez Rzecznika Praw Dziecka Z art. 11 ust. 1 ustawy o RPD wynika również kompetencja RPD w zakresie opiniowania aktów prawnych, które dotyczą praw, sytuacji oraz bezpie- czeństwa osób małoletnich. Rzecznik stojąc na straży praw dziecka określo- nych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziec- ka i innych przepisach, analizuje oraz zgłasza uwagi do projektów ustaw i rozporządzeń. 73 projekty ustaw i rozporządzeń 36 W 2025 r. Rzecznik opiniował 73 projekty ustaw i rozporządzeń. Opiniowane przez RPD dokumenty dotyczyły m.in. takich kwestii jak noweli- zacja tzw. ustawy Kamilka (ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestęp- czością na tle seksualnym i ochronie małoletnich), zmiana Kodeksu postępo- wania cywilnego. Rzecznik opiniował również dokumenty odnoszące się do wytycznych wobec małoletnich i ich opiekunów w kontekście paktu migracyjnego UE czy sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Rzecznik wydał opinie także w kwestii zmian przepisów prawa oświatowego, warunków i sposobu przeprowadzania egzaminów, Karty Nauczyciela, kwa- lifikacji zawodowych osób pracujących z dziećmi i młodzieżą, przedmiotu edukacja zdrowotna, wynagradzania nauczycieli, oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, funk- cjonowania szkół i oddziałów sportowych, podziału subwencji oświatowej, wsparcia dzieci z Ukrainy, orzeczeń i opinii wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami w systemie edukacji. Opinie Rzecznika odnosiły się również do kluczowych dla bezpieczeń- stwa dziecka w cyberprzestrzeni aktów prawnych, jak m.in. projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji, projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie, poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo oświatowe w zakresie zakazu korzystania z telefo- nów komórkowych w szkołach czy propozycja przedłużenia okresu stosowa- nia rozporządzenia (UE) 2021/1232 dotyczącego wykrywania treści przedsta- wiających seksualne wykorzystywanie dzieci. Wśród opiniowanych dokumentów znalazły się też projektowane zmiany w Kodeksie pracy, zasadach ruchu drogowego, przepisach z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, orzekania o niepełnosprawności i stop- niu niepełnosprawności. Rzecznik analizował wiele rozporządzeń, w tym m.in. dotyczących grup środ- ków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży w jednostkach systemu oświaty, zaleceń organizacji opieki kardiologicznej i postępowania kliniczne- go, standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonują- cych działalność leczniczą udzielających świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej, leczenia stomatologicznego oraz obowiązkowych szczepień ochronnych. Szczegółowa lista opiniowanych aktów prawnych znajduje się w załączniku do sprawozdania. 3. Partycypacja dzieci i młodzieży w Biurze Rzecznika Praw Dziecka 38 Rzecznik od początku swojej kadencji zwraca szczególną uwagę na rozwój partycypacji dzieci i młodzieży, traktując wspieranie aktywnego uczest- nictwa młodych osób w życiu społecznym, obywatelskim i politycznym jako jedno z najistotniejszych zadań swojego urzędu. W roku 2025 RPD konsekwentnie wzmacniał działania na rzecz partycypacji osób młodych w Polsce. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 48 ust. 1 wskazuje, że rodzi- ce mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno jednak uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz przekonania. Dodatkowo art. 72 ust. 3 Konstytucji nakazuje organom władzy publicznej i osobom odpowiedzialnym za dziecko wysłuchanie osoby najmłodszej w toku usta- lania jej praw oraz, w miarę możliwości, uwzględnienie zdania dziecka. Jednocześnie, zgodnie z art. 57 Konstytucj oraz art. 4 ust. 2 Ustawy z 24 lipca 2015 r. prawo o zgromadzeniach 10 pozwala osobom młodym uczestniczyć w zgromadzeniach. Prawo dzieci do partycypacji zagwarantowane zostało także w regulacjach Konwencji o prawach dziecka. W szczególności w art. 12, który zapewnia dzieciom prawo do wyrażania swoich poglądów we wszystkich sprawach dotyczących ich życia, a także w art. 13, który mówi o prawie dziecka do swobodnej wypowiedzi, w tym swobodnego poszukiwania, otrzymywa- nia i przekazywania informacji. Dodatkowo art. 14 odnosi się do potrzeby respektowania prawa dziecka do swobody myśli, sumienia i wyznania, a art. 17 gwarantuje dziecku dostęp do informacji oraz materiałów pochodzących z różnorodnych źródeł krajowych i międzynarodowych. Partycypacja wzmacnia u osób młodych poczucie odpowiedzialności i świadomości prawnej, bowiem angażowanie dzieci i nastolatków w decy- zje dotyczące ich życia oraz przyszłości i pomaga im zrozumieć swoje prawa i obowiązki. Uczy odpowiedzialności za własne decyzje i daje poczu- cie wpływu na rzeczywistość, w której żyją. Jednocześnie angażowanie dzieci i nastolatków w procesy decyzyjne zwiększa skuteczność działań na rzecz ich ochrony, pomaga opracować rozwiązania, które będą odpo- wiadały rzeczywistym potrzebom i znajdą akceptację wśród młodych osób. Dzieci i nastolatki są najbardziej bezpośrednimi odbiorcami polityk oraz działań skierowanych do nich, dlatego to właśnie ich doświadczenia i perspektywy powinny stanowić fundament przy tworzeniu odpowiednich regulacji. Kluczowym elementem skutecznej partycypacji jest stwarzanie prze- strzeni dla dzieci i nastolatków do samostanowienia, które uwzględnia ich indywidualne potrzeby i możliwości. W przypadku młodych osób 10 Ustawa z dnia 24 lipca 2015 roku prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1389). 39 z niepełnosprawnościami samostanowienie staje się szczególnie istotne, ponieważ nierzadko są one marginalizowane. W konsekwencji ich głos może być ignorowany, a niepełnosprawność – traktowana jako przeszkoda w peł- nym uczestnictwie w życiu społecznym i obywatelskim. Rzecznik w 2025 r. konsekwentnie realizował działania na rzecz wzmac- niania partycypacji dzieci i młodzieży, traktując ją jako jeden z kluczowych filarów swojej działalności. W Biurze RPD organizowano spotkania, konsul- tacje, debaty i badania, które umożliwiały młodym osobom wyrażanie opinii w sprawach ich dotyczących oraz formułowanie postulatów kierowanych do instytucji publicznych. Działania te miały zarówno wymiar bezpośredni – poprzez tworzenie prze- strzeni dialogu i współdecydowania – jak i systemowy, obejmujący inicja- tywy rzecznicze. Rzecznik nie ograniczał się do reagowania na zgłaszane problemy, lecz inicjował procesy, w których młode osoby współtworzy- ły rozwiązania, uczestniczyły w konsultacjach strategicznych i aktywnie zabierały głos w debacie publicznej – na poziomie zarówno krajowym, jak i międzynarodowym. 3.1 Angażowanie młodzieży w procesy decyzyjne W 2025 r. Rzecznik kontynuował rozwój mechanizmów włączania dzie- ci i młodzieży w procesy decyzyjne, zapoczątkowanych w 2024 r. poprzez powołanie Eksperta – Społecznego Zastępcy RPD oraz Rady Dzieci i Młodzieży. Miniony rok był czasem ich intensywnego funkcjonowania, wzmacniania roli doradczej młodych osób i poszerzania przestrzeni wpływu na działania w obszarze ochrony praw dziecka. 3.1.1 Ekspert – Społeczny Zastępca Rzecznika Praw Dziecka Na mocy zarządzenia nr 1 Rzecznika Praw Dziecka z 8 stycznia 2024 r. powo- łany został Ekspert – Społeczny Zastępca Rzecznika Praw Dziecka, którym został Jan Gawroński. Zakres zadań i obowiązków Eksperta – Społecznego Zastępcy Rzecznika Praw Dziecka, zgodnie z przyjętym zarządzeniem, obejmuje: 40 1) monitorowanie stanu ochrony praw dziecka, w szczególności w odniesie- niu do osób neuroróżnorodnych i osób z niepełnosprawnościami, 2) sygnalizowanie problemów systemowych i indywidualnych Rzecznika, które występują w obszarze ochrony praw dzieci, zwłaszcza w kontekście grup wrażliwych, takich jak osoby z niepełnosprawnościami, 3) spotykanie się z przedstawicielami dzieci i młodzieży w imieniu Rzecznika, 4) reprezentowanie Rzecznika w organizacjach zrzeszających dzieci i mło- dzież oraz na forach z udziałem dzieci i młodzieży, 5) reprezentowanie Rzecznika podczas wydarzeń objętych Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Dziecka oraz podczas konferencji i innych wydarzeń organizowanych przez organizacje młodzieżowe, pozarządowe mające na celu działanie na rzecz dzieci i młodzieży oraz przez instytucje, młodzieżowe organy doradcze samorządu terytorialnego, 6) współpraca z organami państwowymi oraz organami samorządowymi w imieniu Rzecznika w zakresie określonym w pkt 1. W 2025 r. Jan Gawroński nadal pełnił funkcję Eksperta – Społecznego Zastępcy Rzecznika Praw Dziecka, realizując szerokie działania wspierające systemowe wzmacnianie partycypacji dzieci i młodzieży w życiu publicz- nym. Jego aktywność koncentrowała się na włączaniu perspektywy mło- dych osób do procesów stanowienia prawa, konsultacji publicznych oraz dialogu instytucjonalnego. Działania te miały charakter zarówno ekspercki, jak i reprezentacyjny – obejmowały udział w pracach legislacyjnych, dia- log z organami administracji publicznej, inicjowanie współpracy międzyin- stytucjonalnej oraz bezpośrednią współpracę z młodzieżowymi ciałami doradczymi. Jego aktywność stanowiła istotny element realizacji prawa dzieci i nastolatków do wyrażania opinii w sprawach ich dotyczących oraz do współuczestniczenia w procesach decyzyjnych, zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji o prawach dziecka. Współtworzenie rozwiązań w obszarze edukacji i praw uczniowskich Jednym z głównych obszarów aktywności Jana Gawrońskiego była problematyka edukacji i praw ucznia. Uczestniczył on w działaniach konsultacyjnych związanych z projektowanymi zmianami w prawie oświatowym, obejmującymi w szczególności zagadnienia edukacji włą- czającej, praw uczniowskich i sytuacji uczniów ze specjalnymi potrze- bami edukacyjnymi. 41 Istotnym elementem działań Jana Gawrońskiego w obszarze praw uczniow- skich było wystąpienie do Ministra Edukacji 11 , uzupełniające stanowisko Rzecznika w sprawie punktowego systemu oceniania zachowania. Ekspert – Społeczny Zastępca RPD wskazał, że mechanizm przyznawania dodat- nich i ujemnych punktów budzi poważne wątpliwości z perspektywy praw dziecka oraz praw osób z niepełnosprawnościami, a w praktyce szczególnie dotyka uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, m.in. w spek- trum autyzmu lub z ADHD czy zespołem Tourette’a. Podkreślił też, że ocena z zachowania wywołuje realne skutki edukacyjne – wpływa na stypendia, świadectwa i rekrutację do szkół ponadpodstawowych – przez co może utrwalać nierówności. Zwracał również uwagę, że stosowanie systemów punktowych utrudnia realizację edukacji włączającej i zwiększa ryzyko nie- równego traktowania uczniów. Dostępność transportu publicznego jako warunek równej partycypacji Istotnym obszarem działań Jana Gawrońskiego była także problematyka dostępności transportu publicznego dla dzieci i młodzieży, w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami. Jan Gawroński uczestniczył w spotka- niach z kierownictwem Urzędu Transportu Kolejowego, podczas których omawiano potrzebę ewaluacji standardów dostępności infrastruktury kolejowej. Ekspert – Społeczny Zastępca RPD wskazywał, że dostępność transportu nie jest wyłącznie kwestią techniczną, lecz warunkiem realnego korzystania przez młodych ludzi z praw obywatelskich i społecznych. Brak odpowiednich rozwiązań infrastrukturalnych, informacyjnych i organizacyjnych wyklucza możliwość uczestnictwa dzieci i młodzieży w edukacji, kulturze, konsulta- cjach społecznych oraz wydarzeniach obywatelskich. Współpraca z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – wzmacnianie sprawczości prawnej młodych osób Ważnym elementem aktywności Jana Gawrońskiego była współpraca z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w zakre- sie zwiększania świadomości prawnej dzieci i młodzieży oraz ich opiekunów. 11 BRPD.401.1.2025. 42 W ramach spotkań z przedstawicielami Funduszu omawiano mechanizmy umożliwiające skuteczne zgłaszanie barier w przestrzeni publicznej oraz egzekwowanie prawa do dostępności. Ochrona praw młodocianych pracowników Jan Gawroński aktywnie uczestniczył w działaniach dotyczących ochrony praw młodocianych na rynku pracy. Współpraca z Państwową Inspekcją Pracy obejmowała analizę zagrożeń związanych z pracą sezonową i doryw- czą młodych osób oraz z aktywnością zarobkową dzieci i młodzieży w środo- wisku cyfrowym. Istotnym elementem tych działań było wyjazdowe posiedzenie Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka w siedzibie Głównego Inspektoratu Pracy. Podczas spotkania młodzi przedstawiciele sformułowali postulaty dotyczące m.in. skuteczniejszej kontroli zatrudnienia sezonowego, moż- liwości zgłaszania naruszeń prawa pracy za pomocą narzędzi cyfrowych, przejrzystości stosowania narzędzi sztucznej inteligencji w procesach rekru- tacyjnych oraz zapewnienia młodym pracownikom dostępu do bezpłatnego wsparcia psychologicznego. Proces ten stanowił przykład pełnego cyklu partycypacyjnego – od identy- fikacji problemów przez młodzież, poprzez formułowanie postulatów, aż po dialog z właściwymi instytucjami i inicjowanie działań prewencyjnych. Wzmacnianie instytucjonalnych form dialogu młodzieży z państwem Jan Gawroński uczestniczył również w pracach parlamentarnych zespo- łów zajmujących się dialogiem obywatelskim i funkcjonowaniem mło- dzieżowych rad przy jednostkach samorządu terytorialnego. Działania te dotyczyły tworzenia stabilnych podstaw prawnych dla funkcjonowania młodzieżowych organów doradczych, w tym kwestii finansowania ich dzia- łalności, możliwości inicjatywy ustawodawczej oraz utworzenia krajowego rejestru. Aktywność w tym obszarze miała znaczenie systemowe – wzmacniała trwa- łość i przewidywalność mechanizmów partycypacji młodzieży na poziomie lokalnym i krajowym, zwiększając realny wpływ młodych ludzi na decyzje publiczne. 43 Reprezentacja młodzieży podczas wydarzeń publicznych Jan Gawroński reprezentował środowiska młodzieżowe podczas licznych wydarzeń o charakterze społecznym, edukacyjnym i obywatelskim, wzmac- niając widoczność głosu młodego pokolenia w debacie publicznej. 3.1.2 Rada Dzieci i Młodzieży 21 września 2024 r., po raz pierwszy w historii urzędu RPD, na podstawie zarządzenia nr 44 Rzecznika Praw Dziecka z 1 czerwca 2024 r., powołana została Rada Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka. Rada składała się z 10 młodych osób i była ciałem doradczym Rzecznika Praw Dziecka. Zgodnie z zarządzeniem celem Rady było w szczególności: 1) upowszechnianie wiedzy o prawach dziecka i sposobach ich ochrony, w tym o zadaniach i uprawnieniach Rzecznika Praw Dziecka, 2) inicjowanie działań Rzecznika Praw Dziecka na rzecz dzieci i młodzież, 3) formułowanie postulatów legislacyjnych dotyczących praw dziecka oraz opiniowanie projektów aktów prawnych w zakresie zapewnienia właści- wego poziomu ochrony praw dziecka, 4) inicjowanie kampanii społecznych, 5) uczestnictwo w konsultacjach społecznych dotyczących praw dziecka i inicjowanie takich konsultacji, 6) budowa świadomości i postawy obywatelskiej oraz podnoszenie świado- mości o możliwości samostanowienia dzieci i młodzieży, 7) działanie na rzecz aktywizacji dzieci i młodzieży, 8) współpraca z organizacjami pożytku publicznego, których zadaniem sta- tutowym jest w szczególności działalność na rzecz poprawy jakości życia dzieci i młodzieży, ochrona praw dziecka, ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, wsparcie dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci dzieci i młodzieży, 9) współpraca z Biurem RPD, organami administracji rządowej, Sejmem i Senatem RP oraz jednostkami samorządu terytorialnego i organizacjami zrzeszającymi dzieci oraz młodzież odwzorowującymi funkcjonowanie 44 organów państwowych i organów samorządu terytorialnego takich jak młodzieżowe Rady Gmin, Miast i Powiatów oraz Młodzieżowe Sejmiki Województw, 10) opiniowanie wniosków o nadanie Odznaki Honorowej, 11) wykonywanie innych zadań określonych przez Rzecznika. W 2025 r. Rada Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka aktyw- nie realizowała swoje funkcje doradcze, konsultacyjne i opiniodawcze. Członkowie Rady uczestniczyli w działaniach podejmowanych przez Biuro RPD, włączali się w procesy legislacyjne, brali udział w pracach zespołów eksperckich i reprezentowali perspektywę młodych osób w debacie publicz- nej dotyczącej praw dziecka. Opiniowanie zmian legislacyjnych Istotnym obszarem aktywności Rady było opiniowanie projektów zmian prawnych dotyczących sytuacji dzieci i młodzieży. W lipcu 2025 r. Rzecznik wraz z Radą Dzieci i Młodzieży przedstawił uwagi do poselskiego projektu zmian ustawy – Prawo oświatowe wprowadzającego zakaz korzystania przez uczniów szkół podstawowych ze smartfonów. W stanowisku podkreślono potrzebę uwzględnienia głosu dzieci i młodzieży w procesie podejmowania decyzji dotyczących funkcjonowania szkoły, zachowania autonomii placó- wek w określaniu zasad korzystania z telefonów oraz konieczność uwzględ- nienia potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Część zgłoszonych uwag została następnie uwzględniona przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w toku dalszych prac nad projektem. Członkowie Rady włączyli się również w działania związane z projektem ustawy o wspieraniu uczniów i nauczycieli, będąc jedną z blisko 40 organiza- cji i inicjatyw społecznych zaangażowanych w jego konsultowanie i poparcie. Inicjatywa ta dotyczyła m.in. wzmocnienia prawa uczniów do odpoczynku i czasu wolnego oraz zapewnienia nauczycielom możliwości korzystania z superwizji. Szczegółowy opis działań związanych z przygotowaniem tej inicjatywy legislacyjnej przedstawiono w rozdziale 3.1.10 Projekty ustaw. Dostęp młodych osób do nieodpłatnej pomocy prawnej Przedstawiciele Rady włączali się także w działania dotyczące dostępu młodych osób do nieodpłatnej pomocy prawnej. W 2025 r. brali udział 45 w posiedzeniach sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, przed- stawiając perspektywę młodych osób oraz wskazując na praktyczne zna- czenie jednoznacznego zagwarantowania osobom małoletnim możliwości korzystania z systemu nieodpłatnej pomocy prawnej. Młodzi na rynku pracy – posiedzenie w Głównym Inspektoracie Pracy Jednym z obszarów aktywności Rady była również ochrona praw młodych osób na rynku pracy. 6 czerwca 2025 r. członkowie Rady odbyli wyjazdo- we posiedzenie w siedzibie Głównego Inspektoratu Pracy. Spotkanie było efektem wcześniejszych rozmów dotyczących potrzeby wzmocnienia ochro- ny młodych pracowników oraz zwiększenia świadomości młodych osób w zakresie praw pracowniczych. Podczas posiedzenia członkowie Rady przedstawili postulaty i rekomendacje dotyczące m.in. przejrzystości proce- sów rekrutacyjnych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, ochrony przed nadużyciami w zatrudnieniu sezonowym, rozszerzenia definicji mobbingu, wzmocnienia kontroli Państwowej Inspekcji Pracy oraz zwiększenia dostęp- ności narzędzi do zgłaszania naruszeń praw pracowniczych. Dyskusja objęła również kwestie edukacji dotyczącej prawa pracy w szkołach oraz wyzwań związanych z aktywnością zawodową młodych osób w przestrzeni cyfrowej. Udział w pracach zespołów eksperckich Członkowie Rady uczestniczyli również w pracach zespołów eksperckich działających przy Rzeczniku Praw Dziecka. Przedstawiciele Rady brali udział w pracach Zespołu do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce, prezentując doświadczenia młodych osób związane z udziałem w badaniach społecznych oraz wskazując na bariery takie jak niezrozumiały język narzędzi badawczych czy brak poczucia anonimowości. Głos Rady był także uwzględniany w pracach Zespołu do spraw ochrony dzieci z niepełno- sprawnościami przed przemocą. Udział w wydarzeniach i działaniach edukacyjnych Przedstawiciele Rady uczestniczyli ponadto w wydarzeniach publicznych i działaniach upowszechniających prawa dziecka. Współprowadzili panele dyskusyjne podczas konferencji prezentującej wyniki badań „Perspektywa 46 (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”, a także brali udział w Kongresie Dzieci i Młodzieży, współtworząc program wydarzenia i prowadząc wybrane rozmowy. Przedstawiciele Rady współprowadzili także webinary Rzecznika. Rada była ponadto obecna w działaniach o charakterze międzynarodowym i konsultacyjnym. Jej przedstawicielka brała udział w spotkaniu z przedsta- wicielką Sekretarza Generalnego ONZ ds. przemocy wobec dzieci, prezen- tując perspektywę młodych osób w rozmowie o bezpieczeństwie i pod- miotowym traktowaniu dzieci. Przedstawiciele Rady uczestniczyli także w projekcie ENYA – Europejskiej Sieci Młodych Doradców, współtworząc rekomendacje dotyczące prawa dzieci do zdrowia fizycznego i prezentując je na forum międzynarodowym. Szczegółowy opis udziału w tym projekcie przedstawiono w rozdziale 3.1.9 Udział Rady Dzieci i Młodzieży w projek- cie European Network of Young Advisors (ENYA) – głos młodych na forum międzynarodowym. Aktywność Rady Dzieci i Młodzieży w 2025 r. potwierdziła znaczenie tego gremium jako forum realnej partycypacji dzieci i młodzieży przy RPD. Udział młodych osób w procesach konsultacyjnych, legislacyjnych i eksperckich wzmacniał obecność ich głosu w debacie publicznej oraz pozwalał na włą- czanie perspektywy dzieci i młodzieży w działania podejmowane na rzecz ochrony ich praw. Kadencja Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka zakończyła się 31 sierpnia 2025 r. 3.1.3 Eksperci Zgodnie z zarządzeniem nr 42 Rzecznika Praw Dziecka z 6 maja 2024 r. oraz zarządzeniem nr 80 z 12 sierpnia 2024 r. Rzecznik powołał ekspertów z gło- sem doradczym w sprawach wymagających wiedzy specjalistycznej lub szczególnych umiejętności w zakresie ochrony praw dziecka. Do zadań ekspertów zgodnie z zarządzeniem należy: 1) sygnalizowanie problemów systemowych i indywidualnych Rzecznikowi występujących w zakresie ochrony praw dziecka, 2) spotykanie się z przedstawicielami dzieci i młodzieży w imieniu Rzecznika, 3) współpraca z organami państwowymi oraz organami samorządowymi w imieniu Rzecznika. 47 Eksperci wchodzą także w skład zespołów eksperckich powołanych przy Rzeczniku oraz wspierają działania Biura RPD poprzez udział w spotkaniach, konsultacjach i wydarzeniach dotyczących ochrony praw dziecka. Udział w pracach zespołów eksperckich i konsultacjach W 2025 r. eksperci uczestniczyli w pracach zespołów tematycznych oraz w spotkaniach konsultacyjnych dotyczących różnych aspektów ochrony praw dziecka. Podczas jednego ze spotkań zespołu zajmującego się etyką badań społecznych z udziałem dzieci przedstawiciel ekspertów w swo- jej prezentacji zwrócił uwagę na bariery, z jakimi mogą spotykać się dzieci i młodzież, takie jak brak poczucia anonimowości czy niezrozumiały język ankiet. Przedstawił także przykłady problemów, wskazując m.in. na presję związaną z udziałem w badaniu lub koniecznością udzielania odpowiedzi na wszystkie pytania. Wnioski z tych analiz stanowią ważny wkład w przygoto- wywane rekomendacje dotyczące prowadzenia badań z poszanowaniem praw i potrzeb młodych respondentów. Eksperci uczestniczyli również w konsultacjach Strategii na rzecz partycy- pacji dzieci i młodzieży, które odbyły się 14 maja 2025 r. W toku konsulta- cji analizowano projekt strategii, identyfikowano przeszkody utrudniające udział młodych osób w życiu publicznym oraz formułowano propozycje zmian. Szczegółowy opis pracy nad Strategią przedstawiono w rozdziale 3.1.6 Strategia na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży. Działania na rzecz dostępności i partycypacji Eksperci wspierali także działania Rzecznika w zakresie dostępności i równe- go uczestnictwa dzieci i młodzieży w wydarzeniach publicznych. Brali udział w przygotowaniu Kongresu Dzieci i Młodzieży 2025, zwracając szczególną uwagę na kwestie dostępności sensorycznej. Ich zaangażowanie pozwo- liło uwzględnić perspektywę osób z niepełnosprawnościami już na etapie projektowania wydarzenia, co przyczyniło się do podniesienia standardów dostępności oraz umożliwiło pełniejsze i bardziej równe uczestnictwo osób o zróżnicowanych potrzebach. Eksperci byli również zaangażowani merytorycznie w przebieg Kongresu – współmoderowali panel poświęcony emocjom i zdrowiu psychicznemu młodych osób. 48 Udział w wydarzeniach publicznych i inicjatywach społecznych Eksperci reprezentowali również Rzecznika podczas wydarzeń publicznych oraz inicjatyw społecznych poświęconych ochronie praw dziecka, integra- cji społecznej, partycypacji oraz dostępności dla osób z niepełnosprawno- ściami. Byli też obecni podczas wydarzeń związanych z prezentacją rapor- tów RPD. 3.1.4 Opiniowanie wniosków o przyznanie Odznaki Honorowej za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka oraz rekomendowanie osób do wyróżnienia Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka została ustanowio- na rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 lutego 2013 r. Odznaka jest zaszczytnym wyróżnieniem i może być nadawana obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw obcych, organizacjom lub instytucjom mającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą, za szczególne osiągnięcia w dziedzinie ochrony praw dziecka. Wręczana przez Rzecznika odznaka podkreśla znaczenie pracy tych, którzy każdego dnia przyczyniają się do budowania bezpieczniejszego, przyjaznego świata dla młodych osób i stają na straży ich dobra, niosąc pomoc i wsparcie. Decyzją Rzecznika, na podstawie zarządzenia nr 44 z 1 czerwca 2024 r., człon- kowie Rady Dzieci i Młodzieży biorą udział w opiniowaniu wniosków o nada- nie Odznaki Honorowej. Dzięki tej roli młodzi wyróżniają osoby i podmioty, które w ich ocenie przy- czyniły się do wzmocnienia ochrony praw dzieci w Polsce. Nadanie Odznaki Honorowej jest więc wyrazem uznania nie tylko samego Rzecznika, ale także przedstawicieli dzieci i młodzieży. Dodatkowo młode osoby są aktywne oby- watelsko. To ważny element procesu, który pomaga im rozwijać świadomość na temat ich roli w społeczeństwie. Pokazuje siłę ich poglądów oraz decyzji. Szczegółowy opis Odznaki Honorowej za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka, wraz z listą osób odznaczonych w 2025 r. znajduje się w części dotyczącej działalności Rzecznika w zakresie upowszechniania i ochrony praw dziecka. 49 3.1.5 Udział w gremiach dialogu i tworzeniu polityk publicznych W 2025 r. działania Rzecznika w obszarze partycypacji obejmowały także aktywne włączanie perspektywy praw dziecka w procesy tworzenia polityk publicznych. Partycypacja systemowa polegała na obecności przedstawi- cieli Rzecznika Praw Dziecka w gremiach doradczych, inicjowaniu rozwiązań instytucjonalnych oraz podejmowaniu działań rzeczniczych na rzecz trwa- łych mechanizmów udziału dzieci i młodzieży w życiu publicznym. W 2025 r. przedstawiciele Rzecznika zostali włączeni w prace ogólnokra- jowych gremiów doradczych zajmujących się polityką młodzieżową i dia- logiem z młodym pokoleniem, co stanowi istotny element wzmacniania partycypacji dzieci i młodzieży na poziomie systemowym. Przedstawiciel RPD został wyznaczony do reprezentowania Rzecznika w Radzie do spraw Polityki Młodzieżowej przy Ministrze Edukacji. Rada zosta- ła powołana zarządzeniem Ministra Edukacji z 18 września 2025 r. jako organ opiniodawczo-doradczy, którego zadaniem jest współtworzenie, konsultowa- nie oraz monitorowanie wdrażania Krajowej Strategii Młodzieżowej. Włączenie przedstawiciela Rzecznika do prac Rady umożliwia uwzględnianie perspekty- wy praw dziecka w kształtowaniu rozwiązań dotyczących młodego pokolenia. Ponadto przedstawicielka Rzecznika jest członkinią Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem. Jest to organ opiniodawczo-doradczy Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, powołany na mocy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publiczne- go i o wolontariacie 12 . Do zadań Rady należy opiniowanie aktów prawnych i programów dotyczących młodzieży, inicjowanie działań na rzecz młodego pokolenia, tworzenie przestrzeni dialogu między młodzieżą a administracją publiczną oraz wspieranie młodzieżowych ciał doradczych działających na poziomie samorządowym. 3.1.6 Strategia na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży Przy RPD działa Zespół ds. partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce, którego głównym zadaniem jest przygotowanie narodowej Strategii na rzecz par- tycypacji dzieci i młodzieży – dokumentu wyznaczającego kierunki działań państwa w zakresie wzmacniania udziału młodych osób w życiu publicz- nym. Zespół tworzą eksperci reprezentujący środowiska naukowe, orga- nizacje pozarządowe oraz młodzieżowi liderzy i aktywiści. Jego prace kon- centrują się na analizie krajowych i międzynarodowych regulacji prawnych 12 Dz. U. z 2025 r. poz. 1338 z późn. zm. 50 dotyczących partycypacji dzieci i młodzieży, identyfikowaniu dobrych praktyk w tym obszarze oraz wypracowywaniu rozwiązań zapewniających bezpieczny i zgodny z dobrem dziecka udział młodych osób w procesach decyzyjnych, a także opracowaniu narzędzi wspierających rozwój partycypa- cji na poziomie krajowym i lokalnym. W ramach prac nad Strategią 14 maja 2025 r. odbyło się spotkanie konsul- tacyjne z osobami młodymi. Jego celem było włączenie młodych osób w proces tworzenia dokumentu o charakterze systemowym, określającego kierunki rozwoju partycypacji w Polsce. W konsultacjach uczestniczyli przedstawiciele młodzieżowych rad i orga- nizacji pozarządowych. Spotkanie miało charakter warsztatowy i opierało się na metodach sprzyjających dialogowi oraz swobodnej wymianie opinii. Uczestnicy pracowali w grupach, omawiając kluczowe zagadnienia związane z partycypacją społeczną dzieci i młodzieży. Dyskusje dotyczyły w szczególności sposobu rozumienia partycypacji przez osoby młode, oceny jej aktualnego stanu w Polsce oraz barier utrudnia- jących aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym. Uczestnicy wskazywali również potrzeby i oczekiwania młodych osób wobec instytucji publicznych oraz obszary wymagające wsparcia systemowego. Ważnym elementem spotkania była także analiza kierunków działań, które powinny zostać uwzględnione w Strategii, tak aby dokument odpowiadał na real- ne wyzwania i doświadczenia młodego pokolenia. Zebrane rekomendacje zostaną wykorzystane w dalszych pracach Zespołu. 3.1.7 Młodzieżowe rady – działania na rzecz utworzenia rejestru i wzmocnienia partycypacji młodych osób W Polsce funkcjonują setki młodzieżowych rad gmin i powiatów, a w woje- wództwach działają młodzieżowe sejmiki województw. Udział dzieci i mło- dzieży w tych organach ma istotne znaczenie dla rozwoju partycypacji, ponieważ pozwala młodym osobom zdobywać doświadczenie w działalności konsultacyjnej, doradczej i inicjatywnej, wzmacnia ich poczucie sprawczości oraz uczy mechanizmów działania samorządu i demokracji na poziomie lokal- nym. Jednocześnie istotnym problemem pozostaje brak oficjalnego, ogól- nopolskiego rejestru tych rad. W praktyce oznacza to trudności w ustaleniu, ile młodzieżowych rad i sejmików rzeczywiście działa w Polsce i przy których jednostkach samorządu terytorialnego funkcjonują. Brak centralnej ewidencji utrudnia także prowadzenie kompleksowych działań wspierających te orga- ny, ogranicza możliwości sieciowania i wymiany doświadczeń między młody- mi radnymi, a także osłabia możliwość monitorowania rozwoju młodzieżowej partycypacji i planowania rozwiązań systemowych. 51 W związku z tym Rzecznik podejmował konsekwentne działania na rzecz utworzenia rejestru młodzieżowych rad. Ich początkiem było wystą- pienie generalne skierowane w październiku 2024 r. do Ministra ds. Społeczeństwa Obywatelskiego 13 . Wskazano w nim, że oficjalny rejestr pozwoliłby stworzyć pełną i aktualizowaną bazę młodzieżowych orga- nów doradczych, ułatwiłby kontakt z nimi, wspierałby ich współpracę oraz umożliwiał skuteczniejsze planowanie działań na rzecz ich rozwoju. Po uzyskaniu odpowiedzi, że właściwym organem do rozważenia zmian legislacyjnych jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rzecznik skierował w styczniu 2025 r. kolejne wystąpienie generalne – tym razem do MSWiA 14 . W 2025 r. działania te były kontynuowane i obejmowały łącznie trzy wystą- pienia kierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – ze stycznia, kwietnia i czerwca 15 . W każdym z nich Rzecznik podtrzymywał stanowisko, że brak oficjalnego rejestru osłabia możliwości wspierania mło- dzieżowych rad i sejmików oraz utrudnia docieranie do nich z inicjatywami publicznymi. W odpowiedzi na argumentację MSWiA, że rejestry ustawowe powinny wiązać się ze skutkami prawnymi, Rzecznik wskazywał, iż w polskim porządku prawnym funkcjonują również rejestry i bazy danych o charakterze informacyjnym. Podnosił, że publicznie dostępny rejestr młodzieżowych rad byłby przejawem realizacji pozytywnych obowiązków państwa w zakresie wspierania udziału dzieci i młodzieży w życiu publicznym, a zarazem prak- tycznym narzędziem wzmacniania ich aktywności obywatelskiej. W czerwcu 2025 r. argumentacja ta została dodatkowo uzupełniona odwołaniem do wniosków raportu Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, który również wskazywał na brak oficjalnej, aktualnej bazy młodzieżowych rad jako istotną barierę dla ich współpracy i rozwoju. Równolegle przedstawiciele Biura RPD uczestniczyli w kilku ważnych spo- tkaniach poświęconych funkcjonowaniu młodzieżowych rad i ich przyszłości. W lipcu 2025 r. podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego omawiano potrzebę zapewnienia młodzieżowym radom stabilnych warunków działania, w tym systemowego wsparcia finansowego i wypracowania standardów współpracy z osobami młodymi. We wrześniu 2025 r. temat ten powrócił podczas połączonego posiedzenia Parlamentarnych Zespołów ds. Dialogu Obywatelskiego oraz ds. Działalności Rad Młodzieżowych przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego. W trak- cie obrad podkreślano, że rejestr powinien być aktywny, spójny, przejrzysty i prawnie umocowany, tak aby zapewnić aktualność danych i usprawnić komunikację między radami. 13 ZEW.422.15.2024. 14 ZEW.422.15.2024. 15 ZEW.422.15.2024. 52 Również we wrześniu 2025 r. przedstawicielka Biura RPD uczestniczy- ła w posiedzeniu Podkomisji sejmowej do spraw współpracy z organi- zacjami pozarządowymi, podczas której poruszano kwestię rejestru rad młodzieżowych. Z kolei w grudniu 2025 r. przedstawiciel Biura RPD brał udział w posiedze- niu Parlamentarnego Zespołu ds. Działalności Młodzieżowych Rad przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego, podczas którego ponownie podkre- ślono potrzebę stworzenia aktualnej bazy tych organów jako warunku sku- teczniejszego działania i współpracy. W 2025 r. nie doszło jeszcze do utworzenia ogólnopolskiego rejestru mło- dzieżowych rad, jednak działania Rzecznika pozwoliły utrzymać ten temat w debacie publicznej, parlamentarnej i eksperckiej oraz wyraźnie pokazały jego znaczenie dla realizacji prawa dzieci i młodzieży do partycypacji. Dalsze działania planowane w tym obszarze obejmują konsekwentne wspieranie inicjatyw legislacyjnych i organizacyjnych, które doprowadzą do uporządko- wania systemu funkcjonowania młodzieżowych rad, ułatwią ich współpra- cę oraz wzmocnią rolę tych organów jako realnych partnerów samorządu i administracji publicznej. 3.1.8 Kongres Dzieci i Młodzieży Kongres Dzieci i Młodzieży to ogólnopolskie wydarzenie zainicjowane przez RPD jako stała przestrzeń dialogu z młodym pokoleniem. Jego ideą jest realne włączanie dzieci i młodzieży w debatę publiczną oraz umożliwienie im współdecydowania o sprawach, które bezpośrednio ich dotyczą. Kongres powstał w odpowiedzi na potrzebę wzmacniania prawa młodych osób do partycypacji oraz budowania mechanizmów dialogu międzypokoleniowego. Wydarzenie zostało zainicjowane przez Rzecznika w 2024 r. Druga edycja Kongresu odbyła się w dniach 14–15 grudnia 2025 r. w Warszawie i zgromadziła blisko 600 osób z całej Polski. Program wydarze- nia został przygotowany przy aktywnym udziale młodzieży, która współde- cydowała o tematyce paneli, wyborze zaproszonych gości i formule spotkań. Program koncentrował się na zagadnieniach szczególnie istotnych z perspektywy młodego pokolenia, w tym zdrowiu psychicznym, akty- wizmie społecznym, działalności humanitarnej, nauce, realizacji marzeń i bezpieczeństwie w przestrzeni publicznej. Dyskusje dotyczyły zarówno wyzwań emocjonalnych i relacyjnych, z jakimi mierzą się dzieci i młodzież, jak i sposobów budowania sprawczości, odwagi oraz zaangażowania społecznego. 53 Poruszano kwestie dostępności wsparcia psychologicznego, znaczenia otwartej rozmowy o trudnościach, a także roli dorosłych i instytucji w reago- waniu na przemoc i kryzysy młodych osób. W programie znalazły się również wątki związane z popularyzacją nauki, rozwijaniem ciekawości poznawczej oraz kształtowaniem odpowiedzialnych postaw w przestrzeni publicznej. Wydarzenie miało charakter dialogu międzypokoleniowego – stworzyło bez- pośrednią przestrzeń spotkania młodych ludzi z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz ekspertami. Kongresowi towarzy- szyła strefa edukacyjna przygotowana przez partnerów instytucjonalnych i społecznych, umożliwiająca uczestnikom pogłębienie wiedzy i nawiązanie kontaktu z podmiotami działającymi na rzecz praw dziecka. Kongres Dzieci i Młodzieży ma charakter cykliczny i stanowi stały ele- ment działań Rzecznika na rzecz wzmacniania partycypacji młodych osób. Wnioski i postulaty zgłaszane przez uczestników wydarzenia są analizowane i wykorzystywane w dalszych działaniach RPD, w szczególności przy formu- łowaniu rekomendacji i podejmowaniu inicjatyw dotyczących praw dzieci i młodzieży. Kongres Dzieci i Młodzieży 2025 potwierdził, że młode osoby chcą uczestni- czyć w debacie publicznej oraz współkształtować rozwiązania dotyczące ich praw i potrzeb. 3.1.9 Udział Rady Dzieci i Młodzieży w projekcie European Network of Young Advisors (ENYA) – głos młodych na forum międzynarodowym Europejska Sieć Młodych Doradców (ENYA) to międzynarodowy projekt realizowany w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka (ENOC), którego celem jest włączanie dzieci i młodzieży w działania podejmowane na poziomie europejskim w obszarze ochrony praw dziecka. Projekt umoż- liwia młodym osobom przedstawienie swoich doświadczeń, opinii i postu- latów w sprawach ważnych z ich perspektywy, a także udział w wypraco- wywaniu rekomendacji kierowanych do instytucji publicznych. Inicjatywa ta stanowi praktyczną realizację prawa dziecka do bycia wysłuchanym i uczest- nictwa w sprawach publicznych, gwarantowanego w art. 12 Konwencji o prawach dziecka. W projekcie biorą udział młodzi doradcy współpracujący z instytucjami Rzeczników Praw Dziecka w poszczególnych państwach. W 2025 r. przedstawiciele Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka uczestniczyli w kolejnej edycji projektu ENYA, której celem było wypracowanie rekomendacji dotyczących realizacji prawa dzieci do zdrowia fizycznego. 54 W ramach przygotowań do prac na poziomie międzynarodowym od kwiet- nia do czerwca 2025 r. młodzi doradcy pracowali nad rekomendacjami dotyczącymi sytuacji dzieci w Polsce. Spotkania odbywały się przy wsparciu koordynatora z Biura RPD, a proces obejmował m.in. konsultacje eksperckie oraz analizę wyzwań związanych ze zdrowiem fizycznym i jego powiązaniem ze zdrowiem psychicznym. Wśród najważniejszych postulatów znalazły się m.in. dostosowanie zajęć wychowania fizycznego do potrzeb i zaintereso- wań uczniów, wzmocnienie kompetencji nauczycieli w zakresie wspierającej komunikacji i przeciwdziałania przemocy, wprowadzenie szerszej edukacji zdrowotnej w szkołach, promowanie zdrowych nawyków żywieniowych oraz zapewnienie dzieciom pełnego i szanującego ich podmiotowość podejścia w systemie opieki zdrowotnej. Wypracowane na poziomie krajowym postulaty zostały następnie przed- stawione podczas Forum ENYA 2025, które odbyło się 1–2 lipca 2025 r. w Jezerčicy (Chorwacja). W spotkaniu uczestniczyła młodzież z wielu państw europejskich, która wspólnie pracowała nad wyborem najważniejszych reko- mendacji dotyczących zdrowia dzieci i młodzieży w Europie. Kulminacyjnym momentem projektu była prezentacja wspólnych rekomen- dacji młodych doradców podczas dorocznej konferencji Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka w Bukareszcie 17–18 września 2025 r. W trakcie konferencji młodzi przedstawiciele poszczególnych krajów zaprezentowali wnioski wypracowane w ramach projektu, zwracając uwagę na wyzwania związane z realizacją prawa dzieci do zdrowia oraz potrzebę wzmacniania działań instytucji publicznych w tym obszarze. Udział Rady Dzieci i Młodzieży w projekcie ENYA stanowi przykład tran- snarodowej partycypacji młodych osób, umożliwiającej im współtworzenie rekomendacji kierowanych do europejskich instytucji zajmujących się ochro- ną praw dziecka. Biuro RPD planuje kontynuować udział w kolejnych edycjach, aby wspólnie z młodymi osobami z innych państw identyfikować wyzwania i poszukiwać rozwiązań służących skuteczniejszej ochronie praw dziecka. 3.1.10 Projekty ustaw 3.1.10.1 Projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta to wynik prac młodych osób – inicjatywy Nastoletni Azyl oraz Rady Młodzieżowej I kadencji przy Zespole Parlamentarnym ds. Młodzieży 55 IX kadencji Parlamentu, a także Rzecznika Praw Dziecka oraz przewodni- czącej Parlamentarnego Zespołu do spraw Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży posłanki Marty Golbik. Propozycja rozwiązań była odpowiedzią na dane świadczące o złej kondycji zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Dążył do przeciwdziałania sytu- acjom kryzysowym. Jego celem było również wzmocnienie wsparcia dla rodzin dzieci i nastolatków doświadczających problemów zdrowia psychicz- nego. Projekt zakładał, że rodzic czy opiekun będzie uczestniczyć w procesie wspierania dziecka, a jeśli to konieczne – także całej rodziny. Propozycję przepisów poparło blisko 30 organizacji młodzieżowych: Fundacja GrowSPACE, Siła Młodych, Fundacja Impuls, Ruch Nowej Szkoły, Młodzieżowe Tarapaty, Akcja Uczniowska, Fundacja SML, Senat na Ty, Youth Kindness Revolution, No Pain in Your Brain, #Niezamłodzi, Rada Młodzieżowa przy Zespole Parlamentarnym ds. Dzieci i Młodzieży, Sercem Pisane, Fundacja OFF School, Start-ed, Klub Świadomej Młodzieży Fundacji AutismTeam, Future Tomorrow Organisation, Rada Dzieci i Młodzieży przy RPD, Młodzieżowe Sejmiki Województwa Wielkopolskiego, Warmińsko- Mazurskiego, Kujawsko-Pomorskiego, Śląskiego, Dolnośląskiego, Opolskiego, Zachodniopomorskiego oraz Lubuskiego, Parlament Dzieci i Młodzieży Województwa Lubelskiego oraz Rada Młodzieżowa Gminy Łomianki. Projekt ustawy z 11 października 2024 r., wniesiony jako inicjatywa poselska, zakładał nowelizację ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw. Celem zmian było przede wszystkim zwięk- szenie dostępności pomocy psychologicznej dla osób małoletnich, a także wzmocnienie ich podmiotowości w systemie ochrony zdrowia. Jednym z najważniejszych elementów projektu było wprowadzenie art. 7a, który przyznawał małoletnim określone uprawnienia do samodzielnego korzystania ze świadczeń z zakresu pomocy psychologicznej. Zgodnie z pro- jektowanymi regulacjami pacjent, który ukończył 13 lat, miałby prawo do skorzystania bez zgody przedstawiciela ustawowego z trzech porad psycho- logicznych, trzech sesji psychoterapii indywidualnej realizowanej w formie interwencji kryzysowej lub trzech sesji wsparcia psychospołecznego. Projekt przewidywał również szersze uprawnienia dla małoletnich, którzy ukończyli 16 lat. W ich przypadku przewidywano możliwość korzystania z tych świad- czeń bez wskazywania limitu. Jednocześnie projekt nakładał na podmiot udzielający świadczeń zdro- wotnych obowiązek poinformowania przedstawiciela ustawowego o stanie zdrowia psychicznego małoletniego pacjenta oraz o koniecz- ności udzielania mu świadczeń zdrowotnych, a także o potrzebie udziału przedstawiciela ustawowego w procesie udzielania świadczeń. W sytu- acji, w której zachodziłoby zagrożenie dobra małoletniego pacjenta, 56 podmiot udzielający świadczeń miał obowiązek zawiadomić właściwy sąd opiekuńczy. Projekt ustawy przewidywał również zmiany w zakresie prawa pacjenta do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia. Celem proponowanych regulacji było obniżenie wieku, od którego małoletni uzyskuje samodzielne prawo do informacji medycznej, a tym samym wzmocnienie jego podmiotowo- ści w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych. Przepisy zakładały, że pacjent, w tym pacjent małoletni lub jego przedstawiciel ustawowy, ma prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, możliwych metodach diagnostycznych i lecz- niczych, przewidywanych następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Informacje te powinny być przekazywane w sposób przystępny, a także dostosowany do wieku, stanu zdrowia i pozio- mu rozwoju pacjenta. Nowelizacja obejmowała też przepisy dotyczące zgody na udzielenie świad- czeń zdrowotnych. Projekt zakładał, że w przypadku, gdy pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, wyraża zgodę na udzielenie świadczenia zdrowotnego, a jego przedstawiciel ustawowy wyraża sprzeciw, konieczne byłoby uzyska- nie zezwolenia sądu opiekuńczego. Projekt wprowadzał zmiany w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz w ustawie o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psycholo- gów. Zmiany miały na celu dostosowanie przepisów dotyczących obowiązku informacyjnego oraz zasad zachowania tajemnicy zawodowej do nowych regulacji dotyczących pomocy psychologicznej udzielanej małoletnim. W szczególności przewidywano możliwość uchylenia tajemnicy zawodowej w sytuacjach związanych z ochroną dobra małoletniego pacjenta, zgodnie z przesłankami określonymi w projektowanym art. 7a. W toku prac legislacyjnych nad projektem wprowadzono szereg zmian, które znalazły odzwierciedlenie w ustawie finalnie uchwalonej przez Sejm 25 czerwca 2025 r. i przekazanej do podpisu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 21 lipca 2025 r. Najistotniejszą zmianą było odejście od pierwotnej koncepcji polegającej na przyznaniu małoletnim w wieku 13–16 lat prawa do skorzystania bez zgody przedstawiciela ustawowego z ograniczonej liczby konkretnych świadczeń zdrowotnych. W ostatecznej wersji ustawy przyjęto rozwiązanie polegające na przyznaniu pacjentowi małoletniemu, który ukończył 13 lat, prawa do uzy- skania – bez zgody przedstawiciela ustawowego – pomocy psychologicznej. Wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące identyfikacji małoletniego pacjenta, w tym obowiązek podania określonych danych osobowych oraz okazania dokumentu potwierdzającego tożsamość, a także odnotowania ich w dokumentacji medycznej. 57 W ostatecznej wersji ustawy przewidziano także obowiązek poinformowania przedstawiciela ustawowego o udzielonym świadczeniu zdrowotnym w ter- minie do 7 dni, z jednoczesną możliwością odstąpienia od tego obowiązku, jeżeli jego realizacja mogłaby stanowić zagrożenie dla dobra pacjenta. W porównaniu z projektem z 2024 r. doprecyzowano przepisy dotyczące prawa małoletniego pacjenta do informacji o stanie zdrowia poprzez wyraź- ne wskazanie, że pacjent, który ukończył 13 lat, ma prawo samodzielnie otrzy- mywać informacje medyczne. W przypadku pacjentów młodszych informa- cje są przekazywane w zakresie niezbędnym dla prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego. Na każdym etapie prac parlamentarnych w Sejmie i Senacie, w tym podczas posiedzeń komisji, obecna była reprezentacja środowiska osób młodych. Podkreślała wagę projektu oraz tego, jak może wpłynąć na poprawę sytuacji dzieci i młodzieży. Młodzi dzielili się również własnymi historiami oraz obser- wacjami, które wskazywały niezbicie na konieczność wprowadzenia nowych przepisów. Podczas prac parlamentarnych obecny był także Rzecznik lub wskazany przez niego przedstawiciel Biura RPD. Rzecznik wraz z reprezentacją środowiska młodych osób spotkał się również 1 sierpnia 2025 r. z szefem Kancelarii Prezydenta RP oraz doradcą Prezydenta RP. Przedstawiciele dzieci i młodzieży przedstawili argumenty świadczące za koniecznością wprowadzenia projektowanych ustawą rozwiązań. Wskazali, że w dobie trwającego kryzysu zdrowia psychicznego, sprawne uzyskanie pierw- szej pomocy ma fundamentalne znaczenie dla diagnozy i procesu leczenia. 6 sierpnia 2025 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Rzecznik wraz z młodymi osobami zaangażowanymi w prace nad projektem wyda- li stanowisko, w którym stwierdzili, że decyzję Prezydenta RP przyjmują z szacunkiem, ale także ze smutkiem. Ustawa była bowiem szeroko kon- sultowana. Umożliwiała młodzieży samodzielnie skorzystanie ze wsparcia psychologicznego w ramach publicznej ochrony zdrowia, co gwarantowało, że młodzi ludzie będą mieć kontakt wyłącznie ze specjalistami najwyższej klasy. Regulacje zakładały też informowanie rodzica, włączanie go w proces udzielania pomocy. Celem ustawy było umożliwienie młodej osobie zrobie- nia pierwszego, najważniejszego kroku, czyli zwrócenie się o pomoc. Rzecznik i młode osoby podkreślili wiarę w to, że dbałość o dobro psychiczne dzieci jest wartością, która łączy, nie dzieli. 3.1.10.2 Projekt ustawy o wspieraniu uczniów i nauczycieli W 2025 r. Rzecznik, organizacje młodzieżowe oraz przedstawiciele środowi- ska nauczycielskiego przedstawili propozycję projektu ustawy o wspieraniu uczniów i nauczycieli wraz z projektem rozporządzenia zmieniającego orga- nizację roku szkolnego. 58 Celem inicjatywy było systemowe wzmocnienie dobrostanu psychicznego uczniów i kadry pedagogicznej oraz przeciwdziałanie zjawisku przemęczenia i wypalenia w środowisku szkolnym. Proponowana ustawa zakłada noweli- zację przepisów prawa oświatowego poprzez wprowadzenie dwóch kluczo- wych rozwiązań. Po pierwsze, ustanowienie ustawowego prawa nauczycieli do superwi- zji – rozumianej jako profesjonalne wsparcie w sytuacjach wymagających szczególnego obciążenia emocjonalnego i zawodowego. Mechanizm ten ma na celu wzmocnienie jakości pracy dydaktycznej i ograniczenie ryzyka wypa- lenia zawodowego. Po drugie, projekt przewiduje wzmocnienie prawa uczniów do realnego odpoczynku w okresach przerw kalendarzowych. Zakłada wprowadzenie zasady, zgodnie z którą w czasie Świąt Bożego Narodzenia, Świąt Wielkiej Nocy, ferii zimowych, tzw. majówki oraz długiego weekendu związanego z Bożym Ciałem uczniowie nie byliby zobowiązywani do wykonywania zadań edukacyjnych. Dodatkowo proponuje się, aby w ciągu 3 dni bezpośrednio po zimowej i wiosennej przerwie świątecznej oraz feriach zimowych nie prze- prowadzać sprawdzianów i innych form oceniania służących ustalaniu ocen bieżących. Rozwiązanie to ma zapewnić realny charakter przerw od zajęć szkolnych oraz skuteczniejszą ochronę prawa dziecka do wypoczynku, wyni- kającego m.in. z art. 31 Konwencji o prawach dziecka. Uzupełnieniem projektu ustawy jest propozycja zmiany rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego, polegająca na wprowadzeniu jednolitych „dodatkowych przerw od zajęć dydaktyczno-wychowawczych” obejmujących okres od 1 do 3 maja oraz czas od dnia Bożego Ciała do najbliższej niedzieli. Rozwiązanie to ma na celu ujednolicenie kalendarza roku szkolnego oraz zapew- nienie przewidywalnych, spójnych zasad organizacji pracy szkół w całym kraju. Projekt został zaprezentowany 30 kwietnia 2025 r. podczas konferencji prasowej w Biurze RPD, w której udział wzięli przedstawiciele osób młodych oraz środowiska nauczycielskiego. Wypracowane rozwiązania uzyskały poparcie blisko 40 organizacji mło- dzieżowych: Senat na Ty, Rada Młodzieżowa przy Parlamentarnym Zespole ds. Młodzieży, Młodzieżowa Rada Miejska w Węgorzewie, Fundacja Kaczuchy Dziennikarskie, Gdańsk bez Granic, Młodzieżowy Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Opolskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Śląskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Pomorskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Mazowieckiego, Młodzieżowy Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Młodzieżowy Sejmiki Województwa Lubuskiego, Fundacja #Niezamłodzi, Fundacja Cześć Ciało, Fundacja FSE, Fundacja OFF School, Future Tomorrow Organisation, Ruch Nowej Szkoły, Nastoletni Azyl, Młodzieżowa Rada Dzielnicy Bemowo, 59 Akcja Uczniowska, Siła Młodych, Młodzieżowa Grupa Konsultacyjna w Grodzisku Mazowieckim, Młodzieżowa Rada Gminy Piaseczno, Inicjatywa Przyszłość dla Młodych, Rada Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka, Klub Świadomej Młodzieży Fundacji AutismTeam w Łodzi, Klub Świadomej Młodzieży Fundacji AutismTeam Włocławek i okolice, Klub Świadomej Młodzieży Kutno przy Fundacji ProAperte, No Pain in Your Brain, Fundacja GrowSPACE, Fundacja DiversityPL, Youth Kindness Revolution, Parlament Dzieci i Młodzieży Województwa Lubelskiego. Inicjatywa stano- wiła przykład współtworzenia propozycji legislacyjnych z udziałem osób młodych oraz praktyków systemu oświaty. 4. Szczególne działania Rzecznika Praw Dziecka w 2025 r. 61 4.1 Sprawa Kamilka z Częstochowy Sprawa tragicznej śmierci Kamilka z Częstochowy, towarzyszące jej oko- liczności oraz działania osób dorosłych, przedstawicieli służb i instytucji z otoczenia dziecka niezmiennie w 2025 r. znajdowały się w szczególnym zainteresowaniu Rzecznika. Z uwagi na jej charakter i skalę sprawa ta ma dla RPD także istotny wymiar systemowy, odnoszący się do oceny skuteczności mechanizmów ochrony dzieci przed przemocą w Polsce. Kamilek zmarł 8 maja 2023 r. wskutek postępującej niewydolności wielona- rządowej. Trafił do katowickiego szpitala ponad miesiąc wcześniej z obraże- niami ciała, które świadczyły o długotrwałym i systematycznym maltreto- waniu przez osoby dorosłe. W tej sprawie prokuratura prowadziła działania wielotorowo. Wszczęto śledztwa w sprawie śmierci chłopca, a także w sprawie podejrzenia nie- dopełnienia obowiązków przez pracowników urzędów i instytucji powoła- nych do ochrony małoletnich w związku z nadzorem nad rodziną Kamilka. Rzecznik konsekwentnie akcentował potrzebę dogłębnego wyjaśnienia sprawy. Stał na tym stanowisku również przez cały 2025 r. 8 stycznia 2025 r. Prokuratura Regionalna w Gdańsku umorzyła śledztwo w sprawie podejrzenia niedopełnienia obowiązków przez pracowników urzędów i instytucji powołanych do ochrony małoletnich pokrzywdzonych. Umorzenie śledztwa objęło funkcjonariuszy publicznych – sędziów, proku- ratorów, funkcjonariuszy Policji, kuratorów sądowych, a także osoby, które nie były funkcjonariuszami publicznymi – lekarzy, pracowników socjalnych i asystentów rodziny, nauczycieli. W reakcji na powyższe Rzecznik wraz z organizacjami z Krajowej Koalicji na rzecz Ochrony Dzieci i społecznością Kamilka z Częstochowy wyda- li oświadczenie, w którym kategorycznie nie zgadzali się z decyzją Prokuratury Regionalnej w Gdańsku o umorzeniu śledztwa w sprawie podejrzenia niedopełnienia obowiązków przez pracowników instytucji publicznych i pomocowych. Ta kwestia była również tematem konferencji 16 stycznia 2025 r. przed siedzibą Prokuratury Krajowej w Warszawie. Wydarzenie zorganizowane przez Fundację To Ja – Dziecko im. Kamilka Mrozka z udziałem organiza- cji pozarządowych oraz Rzecznika było wyrazem niezrozumienia wobec decyzji prokuratury regionalnej. Podczas konferencji zapewniono, że podmioty uprawnione do reprezentowania Kamilka oraz jego brata złożą zażalenie na decyzję Prokuratury Regionalnej. Rzecznik jasno wskazał, że będzie aktywnie popierać zażalenia złożone przez pełnomocników chłopców. 62 9 kwietnia 2025 r. Rzecznik zaapelował do Sądu Rejonowego w Częstochowie i Prokuratury Krajowej 16 o podjęcie działań, by zażalenia na decyzję o umorzenie postępowania w sprawie o podejrzenie niedopełnie- nia obowiązków rozpatrywał inny niż częstochowski sąd. Rzecznik zauważył, że w 2023 r. akta sprawy dotyczące podejrzenia niedopełnienia obowiąz- ków służbowych przez szereg osób zostały przekazane do Prokuratury Regionalnej w Gdańsku z Prokuratury Okręgowej w Częstochowie. Celem było uniknięcie zarzutów o brak bezstronności. Dlatego, zdaniem RPD, niezrozumiałe jest, by zażalenia pełnomocników na umorzenie postępowa- nia były rozpoznawane właśnie w sądzie w Częstochowie. Mając powyższe na uwadze, Rzecznik wniósł do Prokuratury Krajowej oraz Prezesa Sądu Rejonowego w Częstochowie, by na podstawie art. 37 Kodeksu postępo- wania karnego skierowali oni wnioski do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego. Częstochowski sąd wydał postanowienie, o które apelował Rzecznik, i zwró- cił się do Sądu Najwyższego o rozważenie możliwości przekazania zażaleń do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Najwyższy orzekł o prze- kazaniu sprawy do Sądu Rejonowego w Kielcach. Sąd Rejonowy w Kielcach wyznaczył na 29 października 2025 r. rozpoznanie zażaleń na decyzję prokuratury o umorzeniu śledztwa w sprawie odpowie- dzialności urzędników za śmierć chłopca. Tego dnia sąd odebrał od stron oraz od Rzecznika stanowiska w sprawie. Zdecydował o odroczeniu posie- dzenia i wyznaczeniu kolejnego na 15 stycznia 2026 r. W styczniu 2026 r. sąd podjął decyzję, że sprawa w zakresie niedopełnienia obowiązków służbowych przez prokuratorów, sędziów, policjantów, kurato- rów sądowych, pracowników pomocy społecznej zostanie ponownie prze- analizowana przez Prokuraturę Regionalną w Gdańsku. W zakresie działania nauczycieli i lekarzy – zostanie natomiast prawomocnie zakończona. Równolegle do działań dotyczących odpowiedzialności instytucji publicz- nych, prowadzone było postępowanie karne wobec osób oskarżonych o sto- sowanie przemocy wobec Kamilka. 12 maja 2025 r. Rzecznik zaapelował do Sądu Okręgowego w Częstochowie 17 o podjęcie pilnych działań, by sprawę dotyczącą osób oskarżonych o sto- sowanie przemocy wobec Kamilka, w tym o czyny skutkujące ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu i śmiercią dziecka rozpatrywał inny niż często- chowski sąd. Rzecznik wskazał, że sprawa ma charakter systemowy i doty- czy podejrzenia popełniania wielu najcięższych przestępstw na szkodę dzieci. Tym samym bardzo ważne jest, by została rozpatrzona w sposób całkowicie obiektywny i bezstronny. Rzecznik przypomniał, że w 2023 r. 16 ZPD.442.132.2023. 17 ZPD.442.132.2023. 63 akta sprawy dotyczące podejrzenia stosowania przemocy wobec dzieci zostały przekazane do Prokuratury Regionalnej w Gdańsku z Prokuratury Okręgowej w Częstochowie. Celem było właśnie uniknięcie zarzutów o brak bezstronności. Prokuratura Regionalna w Gdańsku 9 maja 2025 r. skierowała do Sądu Okręgowego w Częstochowie akt oskarżenia, który objął cztery osoby oskar- żone o przestępstwa przeciwko małoletnim, w tym: zabójstwo, znęcanie ze szczególnym okrucieństwem, seksualne wykorzystanie oraz inne czyny. To ojczym, matka, a także dwie kolejne osoby, które nie udzieliły bezpośred- nio pomocy trojgu dzieciom – Kamilkowi i jego rodzeństwu. 30 czerwca 2025 r. przed Sądem Okręgowym w Częstochowie odbyła się pierwsza rozprawa w procesie karnym. Sąd, z uwagi na interes pokrzywdzo- nych, wyłączył jawność rozprawy, podczas której oskarżeni składali wyja- śnienia. Rzecznik wziął udział w posiedzeniu, jako osoba zaufana jednej ze stron. Kolejne rozprawy odbyły się 14 i 15 lipca oraz 2 i 16 października 2025 r., również z udziałem Rzecznika. W sprawie dotyczącej nieudzielenia pomocy przez sąsiadów rodziny Kamilka w sytuacji grożącego chłopcu niebezpieczeństwa utraty życia albo ciężkie- go uszczerbku na zdrowiu Rzecznik wniósł 5 lutego 2026 r. do Prokuratora Krajowego wniosek o przeprowadzenie analizy akt postępowania przy- gotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w Gdańsku w zakresie zasadności podjęcia decyzji o umorzeniu śledztwa. Rzecznik wskazał m.in., że nie przeprowadzono eksperymentu procesowego, który mógłby doprowadzić do ustalenia, czy faktycznie „grube ściany” kamie- nicy bądź też drzwi mieszkań uniemożliwiały albo utrudniały w znacznym stopniu usłyszenie i rozpoznanie charakteru tego, co działo się w mieszka- niu. Nie zweryfikowano także potencjalnie dostępnego monitoringu ani nie skonfrontowano ze sobą poszczególnych świadków. W 2025 r. trwały również prace nad nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz niektórych innych ustaw (ustawa Kamilka). Rzecznik podejmował działania, by na każdym etapie przedstawiać swoje stanowisko. 30 kwietnia 2025 r. w piśmie do Ministerstwa Sprawiedliwości 18 wskazywał, że projekt zawie- ra ważne postanowienia w zakresie doprecyzowania przepisów ustawy. Jednak niektóre zmiany zdecydowanie zmniejszają ochronę małoletnich i stanowią krok w tył w zakresie ochrony małoletnich przed krzywdzeniem. Nowelizacja wzbudziła liczne wątpliwości na etapie prac parlamentarnych również po stronie organizacji pozarządowych. W Sejmie i Senacie Rzecznik zabierał głos, apelując o rozwagę w zakresie tworzenia nowych przepisów 19 . Niezależnie od powyższego ustawa została przyjęta 5 sierpnia 2025 r. 18 ZPK.420.7.2025. 19 ZPK.420.7.2025. 64 Rzecznik, jako konstytucyjny organ stojący na straży ochrony praw dzieci, przedłożył Prezydentowi RP negatywną opinię do tego aktu prawnego 20 . Wskazał, że ustawa obniża standard ochrony dzieci w Polsce przed nad- użyciami, zwłaszcza seksualnymi, mogąc narazić dzieci na poważne konse- kwencje w zakresie zdrowia zarówno psychicznego, jak i fizycznego poprzez wprowadzenie nieuzasadnionych wyjątków umożliwiających całkowite odstąpienie od realizacji obowiązków weryfikacji karalności bądź obowiązki te, w sposób nieuzasadniony, łagodzi. 29 sierpnia 2025 r. Prezydent RP zawe- tował przedmiotową ustawę. Sprawa Kamilka z Częstochowy niezmiennie pozostaje wśród priorytetów aktywności Rzecznika z uwagi na jej systemowy charakter dla ochrony dzieci w Polsce przed przemocą. 4.2 Kampania społeczna „Głos dziecka w roli głównej” W 2025 r., realizując ustawowy obowiązek upowszechniania praw dziecka oraz metod ich ochrony (art. 3 ust. 5 ustawy o RPD), Rzecznik przeprowadził ogólnopolską kampanię społeczną pt. „Głos dziecka w roli głównej”, poświę- coną problematyce partycypacji dzieci i młodzieży oraz prawu dziecka do bycia wysłuchanym. Kampania stanowiła odpowiedź na utrwalone w debacie publicznej i prak- tyce społecznej przekonanie marginalizujące głos dzieci. W polskiej kulturze wciąż funkcjonuje powiedzenie „dzieci i ryby głosu nie mają”, które – choć traktowane jako językowy relikt – w praktyce przekłada się na postawy społeczne polegające na deprecjonowaniu opinii, emocji i potrzeb osób małoletnich. Skala marginalizowania dzieci znajduje odzwierciedlenie w postawach dorosłych Polaków. Z badania zrealizowanego na zlecenie Biura RPD 21 wynika, że 44 proc. badanych uważa, iż dzieci zbyt rzadko mają możliwość wyrażania swojego zdania. Ponad połowa badanych (55 proc.) zgadza się ze stwierdzeniem, że zdanie dziecka i dorosłego powinno być tak samo ważne. Jednocześnie 28 proc. respondentów stoi na stanowisku, że głos dorosłego powinien być ważniejszy niż głos dziecka. Jedynie 4 proc. ankietowanych twierdzi, że to zdanie dziecka powinno mieć pierwszeństwo. Blisko połowa 20 ZPK.401.2.2025. 21 Badanie zrealizowane na zlecenie Biura RPD w grudniu 2025 r. techniką wywiadów internetowych, na panelu badawczym BO! Panel Opinii (CAWI) na reprezentatywnej próbie 1000 Polaków w wieku 18 i więcej lat. 65 badanych (48 proc.) uznaje, że dorośli lepiej wiedzą, co jest dla dzieci dobre, podczas gdy 14 proc. nie zgadza się z tym stwierdzeniem. Zjawisko to ma bezpośredni wpływ na poczucie sprawczości dzieci i nasto- latków, ich dobrostan psychiczny oraz poziom zaufania do osób dorosłych i instytucji publicznych. Marginalizowanie głosu dziecka może prowadzić do wycofania społecznego, braku ujawniania przemocy i trudności w budowa- niu relacji opartych na zaufaniu. Kampania miała na celu wzmocnienie realizacji art. 12 Konwencji o prawach dziecka, który gwarantuje dziecku prawo do swobodnego wyrażania wła- snych poglądów we wszystkich sprawach, które go dotyczą oraz do należy- tego uwzględniania tych poglądów stosownie do wieku i stopnia dojrzałości dziecka. Zakres zrealizowanych działań Kampania miała charakter ogólnopolski i obejmowała zróżnicowane działa- nia komunikacyjne. 1) Wyprodukowano i wyemitowano spot telewizyjny, przygotowany również w wersjach dostosowanych dla osób z własnymi potrzebami (napisy, audio- deskrypcja, tłumaczenie na PJM). Spot oparty był na metaforze „złotej rybki” – dziecka obecnego, lecz niesły- szanego przez dorosłych. Emisja spotów telewizyjnych została zrealizowana w ogólnopolskich stacjach telewizyjnych. 66 Spot został udostępniony również w przestrzeni internetowej, w tym na oficjalnym kanale YouTube Rzecznika, co zapewniło jego szeroką dostępność oraz możliwość dalszego upowszechniania w mediach społecznościowych. Materiał dostępny jest również na stronie kampanii glosdziecka.brpd.gov.pl. 2) Wyprodukowano i wyemitowano spot radiowy Spot radiowy nawiązywał do głównego przekazu kampanii, koncentrując się na problemie pomijania głosu dzieci w codziennych relacjach z dorosły- mi. W krótkiej formie dźwiękowej przedstawiono sytuację, w której dziecko próbuje wyrazić swoje zdanie, jednak jego głos pozostaje niezauważony i bagatelizowany. Emisja spotu została zrealizowana w ogólnopolskich stacjach radiowych, co pozwoliło dotrzeć do szerokiego grona odbiorców w różnych grupach wie- kowych oraz o zróżnicowanych profilach medialnych, zapewniając kampanii ogólnopolski zasięg i wysoką widoczność przekazu. 3) Opracowano key visual kampanii, stanowiący główną oś wizualną i komunikacyjną działań informacyjnych oraz edukacyjnych realizowanych w ramach projektu. Key visual został zaprojektowany jako centralny element przekazu kampa- nii. Przedstawia dziecko stojące samotnie na scenie, w świetle reflektora, zwrócone twarzą w stronę widowni. Zabieg ten ma charakter symboliczny – scena stanowi metaforę przestrzeni publicznej i społecznej, natomiast świa- tło reflektora podkreśla podmiotowość dziecka oraz jego prawo do bycia zauważonym i wysłuchanym. Motyw kurtyny teatralnej wzmacnia przekaz o „roli głównej”, wskazując na konieczność zmiany perspektywy: to dziecko, a nie wyłącznie dorosły, powinno znajdować się w centrum uwagi w spra- wach, które go dotyczą. 67 Opracowano trzy warianty graficzne przedstawiające: dziewczynkę, chłopca, dziecko z niepełnosprawnością. Zróżnicowanie to miało na celu podkreśle- nie uniwersalnego charakteru kampanii oraz objęcie przekazem kilku grup dzieci. W ten sposób identyfikacja wizualna odzwierciedlała zasadę równości i niedyskryminacji. Spójna identyfikacja wizualna zapewniła wysoką rozpoznawalność kampanii w przestrzeni medialnej oraz umożliwiła konsekwentne budowanie jedno- litego przekazu we wszystkich kanałach komunikacji objętych działaniami informacyjnymi i edukacyjnymi. 4) Zrealizowano serię 6 filmów edukacyjnych, publikowanych w mediach społecznościowych, na stronie kampanii oraz na kanale YouTube Rzecznika. W materiałach tych wystąpiły dzieci znane z kampanijnego spotu, co zapew- niło spójność narracyjną i wizualną całego projektu. Filmiki koncentrowały się na zagadnieniach związanych z prawem dziecka do wyrażania własnych opinii, potrzebą bycia wysłuchanym oraz znaczeniem szacunku w relacjach dorosły–dziecko. Dzieci w sposób autentyczny i bez- pośredni, odpowiadały na pytania dotyczące ich codziennych doświadczeń, m.in. kiedy czują się słuchane, co oznacza dla nich zaufanie oraz jakie zacho- wania dorosłych pomagają im mówić otwarcie o swoich emocjach. Każdemu z materiałów towarzyszył komentarz ekspercki, który przekła- dał wypowiedzi dzieci na konkretne wskazówki dla rodziców, opiekunów i nauczycieli. Celem tej części kampanii było nie tylko uwrażliwienie odbior- ców na znaczenie głosu dziecka, lecz także wyposażenie dorosłych w prak- tyczne narzędzia wspierające budowanie relacji opartej na dialogu, uważno- ści i wzajemnym szacunku. Wszystkie filmy zostały przygotowane w wersjach dostosowanych do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami (napisy, audiodeskrypcja, tłuma- czenie na PJM), co zapewniło dostępność treści oraz realizację zasady rów- nego dostępu do informacji. 5) Przygotowano materiały edukacyjne dla dorosłych, których celem było wsparcie w budowaniu relacji z dziećmi opartej na dialogu, uważności i sza- cunku dla ich podmiotowości. Materiały edukacyjne obejmowały w szczególności: • quizy opracowane dla trzech grup wiekowych dzieci (0–6, 7–10, 11+ lat), umożliwiające dorosłym dokonanie autorefleksji nad własnym stylem komunikacji oraz ocenę, w jakim stopniu codzienne zachowania sprzy- jają wzmacnianiu sprawczości dziecka i realnemu uwzględnianiu jego zdania; 68 • „narzędziownik” wspierający praktyczne wdrażanie zasad uważnej komu- nikacji, przygotowany w wersji elektronicznej (do pobrania) oraz w formie audiobooka, co zwiększyło dostępność materiału. 6) Przygotowano stronę internetową kampanii Istotnym elementem kampanii była strona internetowa glosdziecka.brpd.gov.pl, która została zaprojektowana jako przestrzeń wspierająca zarówno działania komunikacyjne kampanii, jak i jej wymiar edukacyjny, umożliwiając odbiorcom pogłębienie wiedzy na temat prawa dziecka do bycia wysłuchanym. Na stronie udostępniono najważniejsze treści kampanii, w tym spot wideo, filmy i materiały edukacyjne, w tym „narzędziownik” dla dorosłych i audiobo- ok. Strona zawierała również interaktywne narzędzie w formie quizu, pozwa- lające dorosłym sprawdzić własny styl komunikacji z dzieckiem. W serwisie zaprezentowano także ambasadorów kampanii – osoby publiczne i eksper- tów wspierających ideę wzmacniania głosu dzieci. Dzięki temu strona peł- niła nie tylko funkcję informacyjną, lecz także budowała społeczne wsparcie dla przekazu kampanii. 69 70 W okresie realizacji kampanii strona odnotowała znaczące zainteresowa- nie użytkowników, stanowiąc ważne uzupełnienie działań prowadzonych w mediach tradycyjnych i społecznościowych. Strona została przygotowana z uwzględnieniem zasad dostępności cyfrowej. 7) Przeprowadzono kampanię internetową, obejmującą działania w mediach społecznościowych, kampanię reklamową w serwisie YouTube, kampanię bannerową na największych portalach horyzontalnych. Kampania osiągnęła rekordowe zainteresowanie: • na platformie Facebook materiał uzyskał blisko pół miliona wyświetleń (466 000), generując 3 800 reakcji, 134 komentarze o charakterze mery- torycznym oraz 1 000 udostępnień. • na Instagramie, gdzie spot został opublikowany w formie rolki, odnotowano 3 156 polubień oraz liczne interakcje, w tym zapisania i udostępnienia; • na kanale YouTube Rzecznika spot osiągnął ponad 1,5 miliona wyświetleń (1 731 046 wyświetleń). Uzupełnieniem działań komunikacyjnych w internecie była kampania ban- nerowa zrealizowana na trzech największych portalach horyzontalnych. Przeprowadzono 7-dniową kampanię internetową o wysokim natężeniu emisji. Kampania bannerowa osiągnęła ponad 6,1 miliona odsłon (6 109 320), zapewniając szerokie dotarcie do użytkowników internetu w skali ogólnopol- skiej, w szczególności do rodziców i opiekunów dzieci, stanowiących główną grupę odbiorców. 8) Współpraca z ambasadorami – w działania kampanii zaangażowano osoby publiczne oraz ekspertów, którzy od lat – zarówno zawodowo, jak i prywatnie – podkreślają znaczenie uważności na potrzeby dzieci oraz budo- wania relacji opartych na dialogu i szacunku. 71 W gronie ambasadorów znaleźli się: Anna Dereszowska – aktorka i mama, wspierająca inicjatywy wzmacniające podmiotowość dzieci i kulturę dialogu w rodzinie; Marek Kamiński wraz z synem Kayem – podróżnik i społecznik, promujący rozwój sprawczości młodych ludzi oraz budowanie odporności psychicznej; Tomasz Bilicki – pedagog, psychoterapeuta i interwent kryzy- sowy pracujący z młodzieżą; Małgorzata Musiał – pedagożka i specjalistka w zakresie komunikacji opartej na empatii; Kasia Węsierska – dziennikarka radiowa i telewizyjna oraz twórcy bloga Oczekując.pl – Marysia i Kuba, pro- pagujących rodzicielstwo i relacje w rodzinie. Współpraca z ambasadorami miała charakter merytoryczny i komunikacyj- ny. Obejmowała zarówno publikacje współdzielone z oficjalnymi profilami Rzecznika w mediach społecznościowych, jak i autorskie materiały przygo- towane przez ambasadorów w ich własnych kanałach komunikacji. Dzięki temu przekaz kampanii docierał do zróżnicowanych grup odbiorców – rodzi- ców, nauczycieli oraz młodych osób – w sposób autentyczny i osadzony w codziennym doświadczeniu odbiorców. Kampania społeczna „Głos dziecka w roli głównej” stanowiła jedno z kluczo- wych działań Rzecznika w 2025 r. w obszarze upowszechniania praw dziecka oraz wzmacniania partycypacji dzieci i młodzieży. Dzięki szerokiemu, wie- lokanałowemu charakterowi – obejmującemu emisję telewizyjną i radiową, działania digitalowe, kampanię bannerową, materiały edukacyjne, dedyko- waną stronę internetową oraz współpracę z ambasadorami – przekaz kam- panii dotarł do odbiorców w skali ogólnopolskiej. Działania zrealizowane w ramach kampanii przyczyniły się do zwiększenia widoczności problematyki partycypacji dzieci w debacie publicznej, wzmoc- nienia świadomości znaczenia art. 12 Konwencji o prawach dziecka oraz promowania kultury dialogu w relacjach dorosły–dziecko. 5. Działalność Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 73 Każdego dnia dzieci i młodzież potrzebują pomocy oraz bezpośrednie- go wsparcia ze strony Rzecznika. W strukturach Biura RPD funkcjonuje Dziecięcy Telefon Zaufania. Osoby młode mogą skorzystać z bezpłatnej pomocy, dzwoniąc pod numer 800 12 12 12 bądź wybierając opcję rozmowy online: 800121212.pl. Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka pełni kluczową funk- cję w zapewnianiu wsparcia dzieciom i młodzieży, umożliwiając im kontakt w dogodnym dla nich momencie i w sposób, który daje im poczucie bezpie- czeństwa. Telefon oraz czat działają przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, tworząc bezpieczną przestrzeń, w której młodzi ludzie mogą otwarcie dzielić się swoimi doświadczeniami, przeżyciami z konsultantkami i konsultantami, tj. psychologami i pedagogami. Dziecięcy Telefon Zaufania to miejsce, gdzie każda historia osoby mło- dej jest wysłuchana, a każdy problem traktowany poważnie. Dzięki temu dzieci i nastolatki mogą swobodnie rozmawiać o swoich radościach, sukcesach, ale także troskach, problemach, bez obaw o ocenę. W sytuacji, gdy ich bezpieczeństwo jest zagrożone, we współpracy z odpowiednimi służbami są podejmowane natychmiastowe interwencje ratujące zdrowie i życie. Przez ostatnie lata Dziecięcy Telefon Zaufania przeznaczony był nie tylko dla dzieci i nastolatków, ale także dla ich opiekunów. W kwietniu 2024 r. Dziecięcy Telefon Zaufania, decyzją Rzecznika, stał się wyłącznie numerem dla dzieci i młodzieży. Decyzja ta znacząco wpłynęła na skuteczność i jakość pomocy udzielanej osobom młodym. Dzięki temu konsultantki i konsultanci mogą w pełni skoncentrować się na najmłodszych i szybciej reagować na ich potrzeby. Umiejscowienie Dziecięcego Telefonu Zaufania w strukturach Biura RPD daje możliwość zajmowania się aktualnymi problemami dzieci i młodzieży, a także monitorowania ich indywidualnej sytuacji oraz organizowania dalszej pomocy poprzez współpracę z zespołami specjalistów Biura RPD, a także innymi instytucjami. Należy pamiętać, że Dziecięcy Telefon Zaufania realnie ratuje dziecięce życia. W 2025 r. w Dziecięcym Telefonie Zaufania przeprowadzono 35 229 rozmów telefonicznych, 22 420 rozmów na czacie, a także podjęto 1 067 interwencji ratujących zdrowie bądź życie osób najmłodszych. 74 WYKRES 16. Łączna liczba rozmów telefonicznych oraz rozmów na czatach w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 49 572 62 182 57 649 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 202320242025 +16% -7% 5.2 Rozmowy telefoniczne pod numerem 800 12 12 12 W 2025 r. dzieci i młodzież – podobnie jak w latach poprzednich – najczę- ściej wybierały wsparcie oferowane w formie rozmowy telefonicznej. Numer 800 12 12 12 został wybrany 35 229 razy. W porównaniu z rokiem 2024 (38 636 rozmów) oznacza to spadek (o 9 proc.) liczby połączeń, przy jednoczesnym utrzymaniu bardzo wysokiego poziomu zainteresowania tą formą pomocy. W 2023 r. liczba połączeń wyniosła 30 466, co oznacza, że na przestrzeni dwóch lat nastąpił wzrost o 16 proc. WYKRES 15. Liczba rozmów telefonicznych, czatów oraz interwencji ratujących życie lub zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 30 466 38 636 35 229 19 106 23 546 22 420 858 1 640 1 067 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 rozmowy na czacierozmowy telefoniczne interwencje ratujące życie i zdrowie 5.1 Wysokie zapotrzebowanie na wsparcie W 2025 r. Dziecięcy Telefon Zaufania RPD nadal pozostawał jednym z kluczo- wych i powszechnie wykorzystywanych kanałów wsparcia dla dzieci i mło- dzieży w sytuacjach kryzysowych. Konsultantki i konsultanci przeprowadzili łącznie 57 649 rozmów telefo- nicznych i czatów z młodymi osobami. Była to liczba nieco niższa niż w roku poprzednim (62 182 rozmowy telefoniczne i czaty – spadek o 7 proc.), jed- nak nadal wyższa niż w 2023 r. (49 572 rozmowy telefoniczne i czaty – wzrost o 16 proc.). Trend z ostatnich trzech lat pokazuje, że Dziecięcy Telefon Zaufania RPD stał się trwałym i rozpoznawalnym elementem systemu wsparcia dzieci i mło- dzieży. Młode osoby coraz częściej traktują kontakt z konsultantkami i kon- sultantami jako naturalną formę szukania pomocy – zarówno w sprawach osobistych, jak i w sytuacjach dotyczących rówieśników. Utrzymująca się wysoka liczba zgłoszeń wskazuje, że potrzeba bezpiecz- nej, anonimowej i dostępnej pomocy pozostaje jednym z kluczowych wyzwań w obszarze ochrony praw dziecka i zdrowia psychicznego młodego pokolenia. 75 WYKRES 16. Łączna liczba rozmów telefonicznych oraz rozmów na czatach w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 49 572 62 182 57 649 0 10 000 20 000 30 000 40 000 50 000 60 000 70 000 202320242025 +16% -7% 5.2 Rozmowy telefoniczne pod numerem 800 12 12 12 W 2025 r. dzieci i młodzież – podobnie jak w latach poprzednich – najczę- ściej wybierały wsparcie oferowane w formie rozmowy telefonicznej. Numer 800 12 12 12 został wybrany 35 229 razy. W porównaniu z rokiem 2024 (38 636 rozmów) oznacza to spadek (o 9 proc.) liczby połączeń, przy jednoczesnym utrzymaniu bardzo wysokiego poziomu zainteresowania tą formą pomocy. W 2023 r. liczba połączeń wyniosła 30 466, co oznacza, że na przestrzeni dwóch lat nastąpił wzrost o 16 proc. WYKRES 15. Liczba rozmów telefonicznych, czatów oraz interwencji ratujących życie lub zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 30 466 38 636 35 229 19 106 23 546 22 420 858 1 640 1 067 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 rozmowy na czacierozmowy telefoniczne interwencje ratujące życie i zdrowie 5.1 Wysokie zapotrzebowanie na wsparcie W 2025 r. Dziecięcy Telefon Zaufania RPD nadal pozostawał jednym z kluczo- wych i powszechnie wykorzystywanych kanałów wsparcia dla dzieci i mło- dzieży w sytuacjach kryzysowych. Konsultantki i konsultanci przeprowadzili łącznie 57 649 rozmów telefo- nicznych i czatów z młodymi osobami. Była to liczba nieco niższa niż w roku poprzednim (62 182 rozmowy telefoniczne i czaty – spadek o 7 proc.), jed- nak nadal wyższa niż w 2023 r. (49 572 rozmowy telefoniczne i czaty – wzrost o 16 proc.). Trend z ostatnich trzech lat pokazuje, że Dziecięcy Telefon Zaufania RPD stał się trwałym i rozpoznawalnym elementem systemu wsparcia dzieci i mło- dzieży. Młode osoby coraz częściej traktują kontakt z konsultantkami i kon- sultantami jako naturalną formę szukania pomocy – zarówno w sprawach osobistych, jak i w sytuacjach dotyczących rówieśników. Utrzymująca się wysoka liczba zgłoszeń wskazuje, że potrzeba bezpiecz- nej, anonimowej i dostępnej pomocy pozostaje jednym z kluczowych wyzwań w obszarze ochrony praw dziecka i zdrowia psychicznego młodego pokolenia. 76 wzrost widoczny był także w lipcu – 3 836 rozmów, co stanowiło wzrost o 39 proc. w stosunku do lipca 2024 r. Jednocześnie w czasie pozostałych miesięcy odnotowano spadek liczby połączeń w porównaniu do roku poprzedniego – największy w październiku (o 38 proc.). Dane te pokazują zatem wyraźne wahania miesięczne – z bardzo wysokim początkiem roku i wzrostami w pierwszym kwartale oraz w okresie wakacyj- nym, przy jednoczesnym obniżeniu liczby połączeń w części miesięcy jesien- nych w porównaniu z rokiem 2024. W porównaniu z 2023 r. wzrost liczby rozmów telefonicznych w 2025 r. był widoczny w styczniu (o 84 proc.), lutym (o 51 proc.), marcu (o 40 proc.), lipcu (o 73 proc.), wrześniu (o 15 proc.) oraz grudniu (o 11 proc.). W pozostałych miesiącach odnotowano ujemne zmiany procentowe – najwyższą w maju (o 25 proc.) WYKRES 19. Liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 283 3 850 3 903 2 688 2 267 2 465 3 836 2 042 2 580 2 206 2 599 2 510 WYKRES 17. Łączna liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 30 466 38 636 35 229 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 +16% -9% W konsekwencji w 2025 r. średnia miesięczna liczba rozmów prowadzonych przez konsultantki i konsultantów Dziecięcego Telefonu Zaufania wynosiła 2 936, podczas gdy w 2024 r. osiągnęła poziom 3 220, a w 2023 r. – 2 539. WYKRES 18. Średnia miesięczna liczba rozmów telefonicznych przeprowadzonych w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 539 3 220 2 936 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 202320242025 +16% -9% W 2025 r. najwięcej połączeń telefonicznych odnotowano w styczniu. Przeprowadzono wówczas 4 283 rozmowy, co oznacza wzrost o 49 proc. w porównaniu ze styczniem 2024 r. (2 869 rozmów). Wysoką liczbę połączeń zarejestrowano również w marcu (3 903 rozmowy, wzrost o 12 proc. wzglę- dem marca 2024 r.) oraz w lutym (3 850 rozmów, wzrost o 19 proc.). Wyraźny 77 wzrost widoczny był także w lipcu – 3 836 rozmów, co stanowiło wzrost o 39 proc. w stosunku do lipca 2024 r. Jednocześnie w czasie pozostałych miesięcy odnotowano spadek liczby połączeń w porównaniu do roku poprzedniego – największy w październiku (o 38 proc.). Dane te pokazują zatem wyraźne wahania miesięczne – z bardzo wysokim początkiem roku i wzrostami w pierwszym kwartale oraz w okresie wakacyj- nym, przy jednoczesnym obniżeniu liczby połączeń w części miesięcy jesien- nych w porównaniu z rokiem 2024. W porównaniu z 2023 r. wzrost liczby rozmów telefonicznych w 2025 r. był widoczny w styczniu (o 84 proc.), lutym (o 51 proc.), marcu (o 40 proc.), lipcu (o 73 proc.), wrześniu (o 15 proc.) oraz grudniu (o 11 proc.). W pozostałych miesiącach odnotowano ujemne zmiany procentowe – najwyższą w maju (o 25 proc.) WYKRES 19. Liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 4 283 3 850 3 903 2 688 2 267 2 465 3 836 2 042 2 580 2 206 2 599 2 510 WYKRES 17. Łączna liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 30 466 38 636 35 229 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 40 000 45 000 202320242025 +16% -9% W konsekwencji w 2025 r. średnia miesięczna liczba rozmów prowadzonych przez konsultantki i konsultantów Dziecięcego Telefonu Zaufania wynosiła 2 936, podczas gdy w 2024 r. osiągnęła poziom 3 220, a w 2023 r. – 2 539. WYKRES 18. Średnia miesięczna liczba rozmów telefonicznych przeprowadzonych w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 539 3 220 2 936 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 202320242025 +16% -9% W 2025 r. najwięcej połączeń telefonicznych odnotowano w styczniu. Przeprowadzono wówczas 4 283 rozmowy, co oznacza wzrost o 49 proc. w porównaniu ze styczniem 2024 r. (2 869 rozmów). Wysoką liczbę połączeń zarejestrowano również w marcu (3 903 rozmowy, wzrost o 12 proc. wzglę- dem marca 2024 r.) oraz w lutym (3 850 rozmów, wzrost o 19 proc.). Wyraźny 78 W 2025 r. w Dziecięcym Telefonie Zaufania przeprowadzono 22 420 rozmów poprzez czat. W porównaniu z rokiem 2024, w którym odbyło się 23 546 takich rozmów, oznacza to niewielki spadek, o 5 proc., liczby kontaktów w tej formie wsparcia. W 2023 r. było to 19 106, co oznacza wzrost liczby rozmów na czacie o 17 proc. na przestrzeni dwóch lat. WYKRES 20. Łączna liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 19 106 23 546 22 420 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. średnio miesięcznie konsultantki i konsultanci Dziecięcego Telefonu Zaufania przeprowadzali 1 868 rozmów poprzez czat. Oznacza to niewielki spadek w porównaniu z 2024 r., kiedy średnia miesięczna wynosiła 1 962 rozmowy, jednak poziom ten pozostaje wyraźnie wyższy niż w 2023 r., gdy średnio odbywały się 1 592 rozmowy na czacie miesięcznie. W perspektywie trzech lat widoczny jest zatem wyraźny wzrost zaintereso- wania tą formą wsparcia w 2024 r. oraz utrzymanie wysokiej, stabilnej liczby rozmów na czacie w 2025 r. Forma kontaktu online nadal stanowi istotny i chętnie wykorzystywany przez młode osoby kanał uzyskiwania pomocy – szczególnie w sytuacjach wymagających dyskrecji, anonimowości i poczu- cia bezpieczeństwa. TABELA 1. Liczba rozmów telefonicznych w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 Miesiąc RokZmiana proc. 2023202420252025 vs 20232025 vs 2024 styczeń235128694283+82%+49% luty254232263850+51%+19% marzec278334993903+40%+12% kwiecień270731942688−1%−16% maj302133852267−25%−33% czerwiec315033622465−22%−27% lipiec221327643836+73%+39% sierpień211129332042−3%−30% wrzesień224335702580+15%−28% październik247135622206−11%−38% listopad261532622599−1%−20% grudzień225930102510+11%−17% 5.3 Rozmowy online pod adresem 800121212.pl Osoby młode mogą korzystać ze wsparcia także za pomocą czatu interneto- wego dostępnego pod linkiem 800121212.pl. Nie wymaga on logowania ani instalowania żadnej aplikacji. To rozwiązanie odpowiada na potrzeby dzieci i nastolatków, którzy preferują komunikację pisemną lub obawiają się mówić o swoich problemach na głos. 79 W 2025 r. w Dziecięcym Telefonie Zaufania przeprowadzono 22 420 rozmów poprzez czat. W porównaniu z rokiem 2024, w którym odbyło się 23 546 takich rozmów, oznacza to niewielki spadek, o 5 proc., liczby kontaktów w tej formie wsparcia. W 2023 r. było to 19 106, co oznacza wzrost liczby rozmów na czacie o 17 proc. na przestrzeni dwóch lat. WYKRES 20. Łączna liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 19 106 23 546 22 420 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. średnio miesięcznie konsultantki i konsultanci Dziecięcego Telefonu Zaufania przeprowadzali 1 868 rozmów poprzez czat. Oznacza to niewielki spadek w porównaniu z 2024 r., kiedy średnia miesięczna wynosiła 1 962 rozmowy, jednak poziom ten pozostaje wyraźnie wyższy niż w 2023 r., gdy średnio odbywały się 1 592 rozmowy na czacie miesięcznie. W perspektywie trzech lat widoczny jest zatem wyraźny wzrost zaintereso- wania tą formą wsparcia w 2024 r. oraz utrzymanie wysokiej, stabilnej liczby rozmów na czacie w 2025 r. Forma kontaktu online nadal stanowi istotny i chętnie wykorzystywany przez młode osoby kanał uzyskiwania pomocy – szczególnie w sytuacjach wymagających dyskrecji, anonimowości i poczu- cia bezpieczeństwa. 80 WYKRES 21. Średnia miesięczna liczba rozmów na czacie przeprowadzonych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 592 1 962 1 868 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania była zróżnicowana w zależności od miesiąca. W pierwszym kwartale roku odnoto- wano wzrosty w porównaniu do analogicznych miesięcy 2024 r. – w styczniu liczba czatów wzrosła o 20 proc., w lutym – o 26 proc., a w marcu – o 41 proc. Tendencja wzrostowa utrzymała się także w maju (2 proc.) oraz w grudniu (18 proc.). W miesiącach letnich widoczny był natomiast spadek liczby rozmów w sto- sunku do 2024 r. – szczególnie w czerwcu (o 36 proc.) i lipcu (o 30 proc.), a także w sierpniu (o 17 proc.). Również jesienią liczba czatów była nieco niższa niż rok wcześniej (wrzesień: −16 proc., październik: −8 proc., listopad: −3 proc.). Wzrost liczby rozmów na czacie w 2025 r. można obserwować także w sto- sunku do prawie wszystkich miesięcy 2023 r. (od 109 proc. w styczniu do 1 proc. w maju) oprócz lutego (spadek o 20 proc.) i kwietnia (spadek o 6 proc.). Dane te pokazują, że w 2025 r. zainteresowanie formą czatu utrzymywało się na wysokim poziomie, z wyraźnymi wahaniami sezonowymi – większą inten- sywnością kontaktów na początku i pod koniec roku oraz mniejszą w okresie wakacyjnym. 81 TABELA 2. Liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 w podziale na miesiące Miesiąc RokZmiana proc. 2023202420252025 vs 20232025 vs 2024 styczeń92216091929+109%+20% luty198112531580−20%+26% marzec196214762083+6%+41% kwiecień189217951774−6%−1% maj195919351970+1%+2% czerwiec154829211875+21%−36% lipiec135624231703+26%−30% sierpień141022031824+29%−17% wrzesień128919341615+25%−16% październik154821261955+26%−8% listopad160421262053+28%−3% grudzień163517452059+26%+18% WYKRES 21. Średnia miesięczna liczba rozmów na czacie przeprowadzonych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 1 592 1 962 1 868 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +17% -5% W 2025 r. liczba rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania była zróżnicowana w zależności od miesiąca. W pierwszym kwartale roku odnoto- wano wzrosty w porównaniu do analogicznych miesięcy 2024 r. – w styczniu liczba czatów wzrosła o 20 proc., w lutym – o 26 proc., a w marcu – o 41 proc. Tendencja wzrostowa utrzymała się także w maju (2 proc.) oraz w grudniu (18 proc.). W miesiącach letnich widoczny był natomiast spadek liczby rozmów w sto- sunku do 2024 r. – szczególnie w czerwcu (o 36 proc.) i lipcu (o 30 proc.), a także w sierpniu (o 17 proc.). Również jesienią liczba czatów była nieco niższa niż rok wcześniej (wrzesień: −16 proc., październik: −8 proc., listopad: −3 proc.). Wzrost liczby rozmów na czacie w 2025 r. można obserwować także w sto- sunku do prawie wszystkich miesięcy 2023 r. (od 109 proc. w styczniu do 1 proc. w maju) oprócz lutego (spadek o 20 proc.) i kwietnia (spadek o 6 proc.). Dane te pokazują, że w 2025 r. zainteresowanie formą czatu utrzymywało się na wysokim poziomie, z wyraźnymi wahaniami sezonowymi – większą inten- sywnością kontaktów na początku i pod koniec roku oraz mniejszą w okresie wakacyjnym. 82 WYKRES 23. Liczba rozmów telefonicznych i rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w okresie od 24 do 26 grudnia w latach 2024–2025 oraz zmiana procentowa w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 158 433 64 109 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 rozmowy telefonicznerozmowy na czacie +174% +70% 20242025 5.5 Najczęstsze problemy zgłaszane przez dzieci i młodzież podczas rozmów Rok 2025 przyniósł wiele intensywnych i wymagających rozmów, często dotyczących bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa młodych osób. W głosach dzieci i młodzieży wybrzmiewały silne emocje – lęk, bezradność, poczucie osamotnienia, a niekiedy rozpacz. Część rozmów wymagała podej- mowania działań interwencyjnych w sytuacjach realnego kryzysu. Dzieci i nastolatki mówiły o trudnościach w relacjach – zarówno z rówie- śnikami, jak i dorosłymi. Opowiadały o konfliktach, braku zrozumienia, problemach w komunikacji oraz o poczuciu, że ich emocje i potrzeby nie są traktowane poważnie. W wielu wypowiedziach pojawiał się motyw samotno- ści – doświadczenia bycia pozostawionym samemu sobie z problemem, bez osoby, do której można zwrócić się o pomoc. Szkoła pozostawała jednym z najczęściej powracających tematów. Młode osoby mówiły o silnej presji związanej z nauką, ocenami i oczekiwania- mi – z e strony zarówno nauczycieli, jak i rodziców. Wielu uczniów szukało wsparcia w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym, obawami przed nie- zaliczeniem sprawdzianów czy wątpliwościami dotyczącymi wyboru dalszej ścieżki edukacyjnej. W rozmowach pojawiały się także relacje o przemocy WYKRES 22. Liczba rozmów na czacie Dziecięcego Telefonu Zaufania w latach 2024– 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +20% +26% +41% -1% +2% -36% -30% -17% -16% -8% -3% +18% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 5.4 Okres świąteczny w Dziecięcym Telefonie Zaufania Z dużym niepokojem obserwowano wzmożoną intensywność kontaktów ze strony dzieci i młodzieży z Dziecięcym Telefonem Zaufania. W okresie świą- tecznym, tj. 24–26 grudnia 2025 r., konsultanci i konsultantki przeprowadzili rekordową liczbę rozmów. W porównaniu z analogicznym okresem roku 2024 liczba rozmów telefo- nicznych wzrosła ze 158 w 2024 r. do 433 w 2025 r., co oznacza wzrost o 174 proc. W przypadku kontaktów prowadzonych za pośrednictwem czatu odnotowano wzrost z 64 do 109, czyli o 70 proc. Największa liczba rozmów i czatów przypadała na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Między 24 a 26 grudnia przeprowadzono 8 interwencji ratujących życie lub zdrowie dzieci i młodzieży. Były one wynikiem poważnych zgłoszeń wyma- gających natychmiastowej reakcji. Wśród najczęściej poruszanych problemów dominowały trudności w radze- niu sobie z lękiem, poczucie samotności, myśli rezygnacyjne oraz konflikty i nieporozumienia z rodzicami. 83 WYKRES 23. Liczba rozmów telefonicznych i rozmów na czacie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w okresie od 24 do 26 grudnia w latach 2024–2025 oraz zmiana procentowa w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 158 433 64 109 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 rozmowy telefonicznerozmowy na czacie +174% +70% 20242025 5.5 Najczęstsze problemy zgłaszane przez dzieci i młodzież podczas rozmów Rok 2025 przyniósł wiele intensywnych i wymagających rozmów, często dotyczących bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa młodych osób. W głosach dzieci i młodzieży wybrzmiewały silne emocje – lęk, bezradność, poczucie osamotnienia, a niekiedy rozpacz. Część rozmów wymagała podej- mowania działań interwencyjnych w sytuacjach realnego kryzysu. Dzieci i nastolatki mówiły o trudnościach w relacjach – zarówno z rówie- śnikami, jak i dorosłymi. Opowiadały o konfliktach, braku zrozumienia, problemach w komunikacji oraz o poczuciu, że ich emocje i potrzeby nie są traktowane poważnie. W wielu wypowiedziach pojawiał się motyw samotno- ści – doświadczenia bycia pozostawionym samemu sobie z problemem, bez osoby, do której można zwrócić się o pomoc. Szkoła pozostawała jednym z najczęściej powracających tematów. Młode osoby mówiły o silnej presji związanej z nauką, ocenami i oczekiwania- mi – z e strony zarówno nauczycieli, jak i rodziców. Wielu uczniów szukało wsparcia w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym, obawami przed nie- zaliczeniem sprawdzianów czy wątpliwościami dotyczącymi wyboru dalszej ścieżki edukacyjnej. W rozmowach pojawiały się także relacje o przemocy WYKRES 22. Liczba rozmów na czacie Dziecięcego Telefonu Zaufania w latach 2024– 2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +20% +26% +41% -1% +2% -36% -30% -17% -16% -8% -3% +18% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 5.4 Okres świąteczny w Dziecięcym Telefonie Zaufania Z dużym niepokojem obserwowano wzmożoną intensywność kontaktów ze strony dzieci i młodzieży z Dziecięcym Telefonem Zaufania. W okresie świą- tecznym, tj. 24–26 grudnia 2025 r., konsultanci i konsultantki przeprowadzili rekordową liczbę rozmów. W porównaniu z analogicznym okresem roku 2024 liczba rozmów telefo- nicznych wzrosła ze 158 w 2024 r. do 433 w 2025 r., co oznacza wzrost o 174 proc. W przypadku kontaktów prowadzonych za pośrednictwem czatu odnotowano wzrost z 64 do 109, czyli o 70 proc. Największa liczba rozmów i czatów przypadała na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Między 24 a 26 grudnia przeprowadzono 8 interwencji ratujących życie lub zdrowie dzieci i młodzieży. Były one wynikiem poważnych zgłoszeń wyma- gających natychmiastowej reakcji. Wśród najczęściej poruszanych problemów dominowały trudności w radze- niu sobie z lękiem, poczucie samotności, myśli rezygnacyjne oraz konflikty i nieporozumienia z rodzicami. 84 Interwencje te dotyczyły rozmów, w których młode osoby deklarowały zamiar odebrania sobie życia, informowały o podejmowanych próbach samobójczych lub znajdowały się w sytuacjach bezpośrednio zagrażających ich bezpieczeństwu. Część zgłoszeń dotyczyła również przemocy domowej, przemocy rówieśniczej lub innych zdarzeń, w których istniało realne i natych- miastowe ryzyko dla zdrowia dziecka. WYKRES 24. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2023 i 2024 858 1 640 1 067 200 0 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +24% -35% Choć łączna liczba interwencji w 2025 r. była niższa niż w rekordowym pod tym względem roku 2024, skala podejmowanych działań nadal pozostaje bardzo wysoka. Każda interwencja oznaczała sytuację skrajnego kryzy- su, w którym dziecko znajdowało się w bezpośrednim zagrożeniu. Należy zauważyć, że liczba interwencji w 2025 r. jest znacząco wyższa niż w latach 2021–2023 (wzrost od 426 proc. do 24 proc.). rówieśniczej, dyskryminacji oraz nadużyciach ze strony kadry szkolnej. Dla części dzieci szkoła była nie tylko miejscem nauki, lecz także źródłem silnego napięcia i poczucia zagrożenia. Jednym z najczęściej poruszanych wątków było pogarszające się samo- poczucie psychiczne. Młode osoby mówiły o obniżonym nastroju, braku energii, trudnościach ze snem, poczuciu beznadziei. Niepokojąco często pojawiały się wątki samookaleczeń oraz myśli i zamiarów samobójczych. W takich sytuacjach konsultantki i konsultanci nie tylko towarzyszyli i udzie- lali wsparcia emocjonalnego, ale – gdy było to konieczne – podejmowali interwencje ratujące zdrowie i życie dzieci. Znaczącą część rozmów stanowiły także zgłoszenia dotyczące przemocy domowej. Dzieci opowiadały – wprost lub pośrednio – o doświadczeniach przemocy psychicznej i fizycznej ze strony najbliższych. Wiele z tych historii ujawniało długotrwałe poczucie zagrożenia i brak bezpiecznej przestrzeni w domu. Równolegle pojawiał się temat przemocy w środowisku cyfrowym – hejtu, wyśmiewania, nękania w mediach społecznościowych. Młodzi ludzie pytali, jak reagować na krzywdę, jak się bronić, gdzie szukać pomocy. W tych wyznaniach najmocniej wybrzmiewało jedno: młodzi ludzie potrze- bują dorosłych, którzy ich wysłuchają. Potrzebują przestrzeni do rozmo- wy, w której ich lęki i trudności nie zostaną umniejszone ani zlekceważone. Potrzebują poczucia, że ich emocje mają znaczenie, a ich głos – wartość. Za każdą rozmową stało dziecko lub nastolatek, który szukał bezpieczeństwa, zrozumienia i potwierdzenia, że jego doświadczenia i emocje mają znaczenie. Dziecięcy Telefon Zaufania pozostawał dla nich miejscem pierwszego kontak- tu – często jedynym, w którym mogli poczuć, że ktoś naprawdę ich słucha. 5.6 Interwencje ratujące życie lub zdrowie dzieci i młodzieży W 2025 r. podjęto 1 067 interwencji ratujących zdrowie lub życie dzieci i nastolatków kontaktujących się z Dziecięcym Telefonem Zaufania RPD zarówno telefonicznie, jak i poprzez czat. W 2024 r. miało miejsce 1 640 interwencji, a w 2023 r. – 858. Oznacza to, że w 2025 r. w stosunku do roku 2024 nastąpił spadek podejmowanych inter- wencji o 35 proc., ale nadal wzrost o 24 proc. w stosunku do roku 2023. 85 Interwencje te dotyczyły rozmów, w których młode osoby deklarowały zamiar odebrania sobie życia, informowały o podejmowanych próbach samobójczych lub znajdowały się w sytuacjach bezpośrednio zagrażających ich bezpieczeństwu. Część zgłoszeń dotyczyła również przemocy domowej, przemocy rówieśniczej lub innych zdarzeń, w których istniało realne i natych- miastowe ryzyko dla zdrowia dziecka. WYKRES 24. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2023 i 2024 858 1 640 1 067 200 0 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +24% -35% Choć łączna liczba interwencji w 2025 r. była niższa niż w rekordowym pod tym względem roku 2024, skala podejmowanych działań nadal pozostaje bardzo wysoka. Każda interwencja oznaczała sytuację skrajnego kryzy- su, w którym dziecko znajdowało się w bezpośrednim zagrożeniu. Należy zauważyć, że liczba interwencji w 2025 r. jest znacząco wyższa niż w latach 2021–2023 (wzrost od 426 proc. do 24 proc.). 86 WYKRES 26. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 146 123 97 106 79 61 66 67 75 80 84 83 WYKRES 27. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -80% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +34% -8% -22% -9% -42% -54% -57% -57% -50% -45 -46% -35% 20242025Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 W wielu przypadkach konsultantki i konsultanci podejmowali działania w trybie natychmiastowym, alarmując odpowiednie służby, takie jak policja lub pogotowie ratunkowe. Interwencje te wymagały szczególnej uważności i profesjonalizmu, gdyż najczęściej wiązały się z deklaracją ze strony osoby młodej o chęci popełnienia samobójstwa. WYKRES 25. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 1 600 1 800 1 000 1 200 1 400 800 600 858 400 620 200 203 0 20212022 2023 1 640 1 067 2024 2025 TABELA 3. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2021–2024 RokLiczba interwencji Zmiana proc. w roku 2025 w stosunku do poprzednich lat 2021203+426% 2022620+72% 2023858+24% 20241640−35% 20251067 W 2025 r. konsultantki i konsultanci podejmowali średnio 89 interwencji miesięcznie. Najwięcej działań ratunkowych odnotowano na początku roku – w styczniu (146 interwencji) oraz w lutym (123 interwencje). Początek roku był więc okresem szczególnych działań interwencyjnych, wymagających szybkiej współpracy ze służbami ratunkowymi i instytucjami odpowiedzial- nymi za ochronę dzieci. W porównaniu do analogicznych miesięcy roku 2024 wzrost liczby interwencji nastąpił tylko w styczniu (o 34 proc.), natomiast w przypadku pozostałych miesięcy można było zaobserwować spadki. Najwyższe spadki odnotowano w lipcu i sierpniu (po 57 proc.) 87 WYKRES 26. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w 2025 r. w podziale na miesiące 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 146 123 97 106 79 61 66 67 75 80 84 83 WYKRES 27. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r. w stosunku do 2024 r. w podziale na miesiące -80% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień +34% -8% -22% -9% -42% -54% -57% -57% -50% -45 -46% -35% 20242025 Zmiana proc. w stosunku do roku 2024 W wielu przypadkach konsultantki i konsultanci podejmowali działania w trybie natychmiastowym, alarmując odpowiednie służby, takie jak policja lub pogotowie ratunkowe. Interwencje te wymagały szczególnej uważności i profesjonalizmu, gdyż najczęściej wiązały się z deklaracją ze strony osoby młodej o chęci popełnienia samobójstwa. WYKRES 25. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 1 600 1 800 1 000 1 200 1 400 800 600 858 400 620 200 203 0 20212022 2023 1 640 1 067 2024 2025 TABELA 3. Liczba interwencji ratujących życie i zdrowie w Dziecięcym Telefonie Zaufania w latach 2021–2025 oraz procentowa zmiana w 2025 r w stosunku do lat 2021–2024 RokLiczba interwencji Zmiana proc. w roku 2025 w stosunku do poprzednich lat 2021203+426% 2022620+72% 2023858+24% 20241640−35% 20251067 W 2025 r. konsultantki i konsultanci podejmowali średnio 89 interwencji miesięcznie. Najwięcej działań ratunkowych odnotowano na początku roku – w styczniu (146 interwencji) oraz w lutym (123 interwencje). Początek roku był więc okresem szczególnych działań interwencyjnych, wymagających szybkiej współpracy ze służbami ratunkowymi i instytucjami odpowiedzial- nymi za ochronę dzieci. W porównaniu do analogicznych miesięcy roku 2024 wzrost liczby interwencji nastąpił tylko w styczniu (o 34 proc.), natomiast w przypadku pozostałych miesięcy można było zaobserwować spadki. Najwyższe spadki odnotowano w lipcu i sierpniu (po 57 proc.) 88 W innych przypadkach interwencje polegały na pilnym zaangażowaniu szko- ły, instytucji pomocowych lub opiekunów, by zapewnić osobom młodym niezbędne wsparcie. Wszystkie te przypadki były następnie indywidualnie monitorowane przez zespoły specjalistów Biura RPD do czasu zabezpieczenia sytuacji młodej osoby. Wiele spraw miało swoją kontynuację przed sądem rodzinnym, gdzie interesu dziecka strzegli prawnicy Biura, w szczególności w ramach nowe- go Wydziału Interwencyjno-Prawnego działającego od września 2025 r. w strukturach Zespołu Dziecięcego Telefonu Zaufania. Praca Dziecięcego Telefonu Zaufania uświadamia, jak ogromne jest zapo- trzebowanie ze strony osób najmłodszych na profesjonalną i szybką pomoc. W tych najtrudniejszych momentach rozmowa staje się początkiem realnej pomocy. 6. Działalność w obszarze prawa rodzinnego i nieletnich 90 Rzecznik, w szczególności poprzez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich Biura RPD podejmował wiele działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do bycia wysłuchanym • art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na: kierowaniu do sądów uwag dotyczących konieczności i doniosłości prze- prowadzania wysłuchania dziecka w poszczególnych postępowaniach sądowych, zapewnienia dziecku realnej możliwości wypowiedzenia się, jak również na akcentowaniu znaczenia stanowiska dziecka dla treści podejmo- wanych rozstrzygnięć procesowych. Rzecznik sprawował ponadto nadzór nad prawidłowością przeprowadzania wysłuchania dziecka oraz poszanowa- niem jego dobrostanu w toku czynności sądowych. 2) prawa dziecka do wychowania w rodzinie i kontaktów z rodzicami • art. 18, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9, art. 18 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie były realizowane w szczególności w toku postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej, kontaktów dzieci z rodzicami i osobami bliskimi, rozstrzygnięć w istotnych sprawach dziecka, a także w sprawach o wydanie i przymusowe odebranie dziecka, jak również o zagrożenie nakazaniem zapłaty oraz nakazanie zapłaty wobec nierealizo- wania kontaktów. 3) prawa dziecka do ochrony przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i zaniedbaniem • art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy: o wydanie zarządzeń opiekuńczych, umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej, zakaz kontaktów, jak również o ograniczenie albo pozba- wienie władzy rodzicielskiej. 4) prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych • art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy o ustalenie obowiązku alimentacyjnego, jego podwyższenie lub obniżenie. 91 5) prawa dziecka do ochrony przed demoralizacją • art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 40 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika Praw Dziecka podejmowane w tym zakresie obejmowa- ły sprawy o czyn karalny, demoralizację oraz o urlopowanie nieletnich. 6) prawa dziecka do życia prywatnego, rodzinnego, domowego • art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 16 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym obszarze Rzecznik realizował działania w sprawach dotyczą- cych ochrony wizerunku małoletnich oraz zakresu informacji udostępnianych w mediach społecznościowych przez rodziców w toku postępowań sądowych. 7) prawa dziecka pozbawionego środowiska rodzinnego do szczególnej opieki i pomocy władz publicznych w kontekście oddziaływań wycho- wawczych, wsparcia psychologicznego i pedagogicznego • art. 72 ust. 2, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9 ust. 1, art. 20 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie koncentrowały się na sytuacji dzieci i nastolatków w instytucjonalnej pieczy zastępczej, a także zapewnieniu im niezbędnego wsparcia celem ustabilizowania trudnej sytuacji, w której się znalazły, objęcia niezbędną pomocą psychologiczną, pedagogiczną, mery- toryczną i organizacyjną. Rzecznik, w ramach przysługujących mu ustawo- wych kompetencji 22 , opiniował też wnioski o powołanie nowych placówek opiekuńczo-wychowawczych. 8) prawa dziecka do zachowania tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwi- ska, stosunków rodzinnych • art. 8 Konwencji o prawach dziecka. Działania podejmowane przez Rzecznika dotyczyły w tym zakresie spraw zarówno o ustalenie, jak i zaprzeczenie ojcostwa. Rzecznik podejmował szeroki zakres działań zmierzających do ochrony dobra dziecka, w tym poprzez interwencje indywidualne, ale także syste- mowe. Działania te realizowane były za pośrednictwem Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich. 22 Ustawa o RPD przywołana wcześniej. 92 Rozpoznawanie skarg i wniosków składanych przez obywateli, tj. rodziców, jak również opiekunów prawnych, a niekiedy i przez same dzieci skutkowało najczęściej podjęciem interwencji indywidualnych. Zadania podejmowane przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. dotyczyły przede wszystkim następujących obszarów: Władza rodzicielska Tematem zgłoszeń kierowanych do Rzecznika była zazwyczaj kwestia spra- wowania władzy rodzicielskiej, w tym jej pozbawienia, ograniczenia, ale także zawieszenia. Ponadto zgłoszenia koncentrowały się wokół realizacji kontak- tów dzieci z rodzicami i osobami bliskimi, jak również rozstrzygnięć w istot- nych sprawach dziecka, przykładowo: wyrażenia zastępczej zgody przez sąd na zapisanie dziecka do placówki szkolnej czy podjęcia przez nie leczenia. Piecza zastępcza Działania Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich skupiały się także na spra- wach o umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej w wyniku stosowanej wobec nich przemocy domowej, sprawowania przez rodziców czy też opiekunów faktycznych niewłaściwej opieki, a także sytuacji opiekuńczo-wychowawczej niezgodnej z dobrem dzieci. W przypadku zaistnienia ku temu podstaw Rzecznik składał zawiadomienia do właściwych organów w celu podjęcia przez nie czyn- ności zgodnie z posiadanymi kompetencjami, tj. sądów, prokuratur, jednostek Policji, jak również instytucji pomocy społecznej. Rzecznik angażował do współ- pracy szeroki zakres instytucji celem zabezpieczenia dobra dziecka. Udział w postępowaniach sądowych W sytuacji stwierdzenia braku respektowania praw dzieci Rzecznik zgła- szał swój udział w prowadzonych postępowaniach sądowych i uczest- niczył w rozprawach prowadzonych w sądach na terenie całej Polski. Podejmowane były czynności procesowe, w tym składane były wnioski dowodowe i wnioski o wysłuchanie małoletnich, w celu zabezpieczenia sze- roko pojętego dobra dziecka na każdym etapie postępowania. 93 Analiza przepisów prawa rodzinnego i działania systemowe Działania Rzecznika Praw Dziecka podejmowane w 2025 r. skupiały się także na weryfikowaniu obowiązujących przepisów prawa rodzinnego oraz ich stosowania w realiach danego przypadku. Na podstawie dokonywanych przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich analiz przygotowane zosta- ły projekty wystąpień generalnych Rzecznika do instytucji państwowych, w których zgłaszana była potrzeba wprowadzenia zmian systemowych w zakresie ochrony praw dziecka. Sprawy prowadzone w trybie Konwencji haskiej Istotnym obszarem działań były również sprawy prowadzone w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę 23 . Rzecznik Praw Dziecka, kierując się naczelną zasadą dobra dziecka, czuwał nad realizacją celu Konwencji, jakim jest zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych lub zatrzymanych oraz zapew- nienie poszanowania praw do opieki i odwiedzin, określonych przez ustawo- dawstwo poszczególnych państw. Powyższe czynności odbywały się przy jednoczesnej weryfikacji przez Rzecznika Praw Dziecka, czy zachodzą okoliczności przemawiające za odmową zarządzenia wydania dziecka, w tym w szczególności czy wykazano, że: 1) osoba, instytucja lub organizacja opiekująca się dzieckiem faktycznie nie wykonywała prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zatrzymania albo zgodziła się lub później wyraziła zgodę na wyjazd lub pozostanie dziecka za granicą; 2) istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizycz- ną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia; 3) dziecko sprzeciwia się powrotowi oraz osiągnęło wiek i stopień dojrzało- ści, przy którym właściwe jest uwzględnienie jego opinii; 4) dziecko przystosowało się już do nowego środowiska w sytuacji, gdy w chwili wpłynięcia wniosku do władzy sądowej lub administracyjnej 23 Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze z dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 108 poz. 528). 94 WYKRES 29. Liczba spraw ogółem w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 5 084 7 118 7 511 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 202320242025 +48% +6% 6.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. 1) Działania w zakresie spraw indywidualnych, dotyczących kontak- tów małoletnich z rodzicami i osobami bliskimi, władzy rodzicielskiej i rozstrzygnięć w istotnych sprawach dziecka: a) rozpatrywanie skarg i wniosków składanych przez obywateli – rodziców, opiekunów prawnych, członków rodzin generacyjnych dzieci, a także przez dzieci oraz zgłoszeń anonimowych wskazujących na istnienie zagrożenia dobra dziecka; b) monitorowanie przebiegu postępowań sądowych, w tym analiza akt sądowych oraz ocena prawidłowości orzeczeń sądowych i rozstrzygnięć wydawanych przez inne organy państwowe; c) wnioskowanie o objęcie prowadzonych postępowań nadzorem prezesów sądów lub Ministra Sprawiedliwości; d) kierowanie wniosków o wgląd w sytuację dzieci do właściwych sądów; e) zgłaszanie udziałów w postępowaniach sądowych na prawach prokura- tora, udział w rozprawach, składanie wniosków dowodowych, stanowisk procesowych oraz środków zaskarżenia; umawiającego się Państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres dłuższy niż rok; W tym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na zwracaniu sądom uwagi na potrzebę i wagę niezwłocznego rozpatrywania spraw toczących się w trybie tzw. Konwencji haskiej oraz przeprowadzenia wysłuchania dziecka, zapewnienia mu możliwości wypowiedzenia się oraz wyjaśniania znaczenia tego głosu dla podejmowanych rozstrzygnięć procesowych. Rzecznik moni- torował również prawidłowość przeprowadzenia wysłuchania, wyrażając potrzebę dbałości o zachowanie dobrostanu dziecka w toku wykonywa- nych czynności. Rzecznik zwracał się także do sądów o zasięganie dowodów z opinii biegłych, a także zachęcał strony postępowania do podjęcia próby polubownego załatwienia sporu, także w oparciu o mediację. Do Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 6 257 nowych spraw. W analogicznym okresie 2024 r. wpły- nęło ich 5 160, co oznacza wzrost liczby spraw o 21 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 3 938 spraw, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastą- pił wzrost liczby spraw o 59 proc. WYKRES 28. Liczba spraw nowych w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 938 5 160 6 257 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +21% +59% Łącznie w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. było prowadzonych 7 511 spraw (1 254 sprawy z lat ubiegłych oraz 6 257 spraw nowych). W 2024 r. łączna liczba prowadzo- nych spraw wyniosła 7 118 (1 958 spraw kontynuowanych oraz 5 160 nowych), co oznacza wzrost w 2 025 r. o 6 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 5 084 sprawy, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 48 proc. 95 WYKRES 29. Liczba spraw ogółem w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 5 084 7 118 7 511 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 202320242025 +48% +6% 6.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich w 2025 r. 1) Działania w zakresie spraw indywidualnych, dotyczących kontak- tów małoletnich z rodzicami i osobami bliskimi, władzy rodzicielskiej i rozstrzygnięć w istotnych sprawach dziecka: a) rozpatrywanie skarg i wniosków składanych przez obywateli – rodziców, opiekunów prawnych, członków rodzin generacyjnych dzieci, a także przez dzieci oraz zgłoszeń anonimowych wskazujących na istnienie zagrożenia dobra dziecka; b) monitorowanie przebiegu postępowań sądowych, w tym analiza akt sądowych oraz ocena prawidłowości orzeczeń sądowych i rozstrzygnięć wydawanych przez inne organy państwowe; c) wnioskowanie o objęcie prowadzonych postępowań nadzorem prezesów sądów lub Ministra Sprawiedliwości; d) kierowanie wniosków o wgląd w sytuację dzieci do właściwych sądów; e) zgłaszanie udziałów w postępowaniach sądowych na prawach prokura- tora, udział w rozprawach, składanie wniosków dowodowych, stanowisk procesowych oraz środków zaskarżenia; umawiającego się Państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres dłuższy niż rok; W tym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na zwracaniu sądom uwagi na potrzebę i wagę niezwłocznego rozpatrywania spraw toczących się w trybie tzw. Konwencji haskiej oraz przeprowadzenia wysłuchania dziecka, zapewnienia mu możliwości wypowiedzenia się oraz wyjaśniania znaczenia tego głosu dla podejmowanych rozstrzygnięć procesowych. Rzecznik moni- torował również prawidłowość przeprowadzenia wysłuchania, wyrażając potrzebę dbałości o zachowanie dobrostanu dziecka w toku wykonywa- nych czynności. Rzecznik zwracał się także do sądów o zasięganie dowodów z opinii biegłych, a także zachęcał strony postępowania do podjęcia próby polubownego załatwienia sporu, także w oparciu o mediację. Do Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 6 257 nowych spraw. W analogicznym okresie 2024 r. wpły- nęło ich 5 160, co oznacza wzrost liczby spraw o 21 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 3 938 spraw, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastą- pił wzrost liczby spraw o 59 proc. WYKRES 28. Liczba spraw nowych w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 3 938 5 160 6 257 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 202320242025 +21% +59% Łącznie w Zespole Prawa Rodzinnego i Nieletnich w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. było prowadzonych 7 511 spraw (1 254 sprawy z lat ubiegłych oraz 6 257 spraw nowych). W 2024 r. łączna liczba prowadzo- nych spraw wyniosła 7 118 (1 958 spraw kontynuowanych oraz 5 160 nowych), co oznacza wzrost w 2 025 r. o 6 proc. Dla porównania, w 2023 r. odnotowano 5 084 sprawy, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 48 proc. 96 f) wnioskowanie o wydanie przez sąd zarządzeń opiekuńczych, w tym zobowiązania rodziców do odbycia warsztatów rodzicielskich, terapii indywidualnych, terapii rodzinnych oraz zapewnienia dzieciom stałej pomocy psychologicznej/psychoterapeutycznej czy psychiatrycznej; g) zwracanie uwagi na doniosłość uwzględniania stanowiska dzieci w wydawaniu rozstrzygnięć dotyczących ich sytuacji opiekuńczo-wycho- wawczej w prowadzonych postępowaniach sądowych oraz monitoro- wanie prawidłowości przeprowadzenia wysłuchania dzieci w kontekście obowiązujących przepisów prawa; h) współpraca z sądami w zakresie udzielania informacji w sprawach doty- czących dzieci, będących przedmiotem postępowań sądowych; i) współpraca z zespołami kuratorskiej służby sądowej w zakresie udziela- nia informacji o przebiegu nadzoru nad wykonywaniem przez rodziców władzy rodzicielskiej; j) współpraca m.in. z ośrodkami pomocy społecznej, powiatowymi centra- mi pomocy rodzinie, z placówkami edukacyjnymi oraz z Policją. 2) Działania w zakresie sytuacji dzieci przebywających w pieczy zastępczej: a) analiza akt sądowych i monitorowanie postępowań w zakresie umiesz- czania dzieci w pieczy zastępczej oraz ocena prawidłowości wydawanych orzeczeń; b) weryfikowanie indywidualnych zgłoszeń dotyczących stosowania przemocy wobec dzieci w pieczy zastępczej; c) monitorowanie stanu pieczy zastępczej w Polsce; d) interweniowanie w przypadkach braku możliwości umieszczenia dziec- ka w pieczy zastępczej, pomimo wydania stosownego postanowienia sądu, poprzez kierowanie wystąpień o objęcie sprawy nadzorem oraz udzielenie wyjaśnień do wojewodów, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz przewodniczących rad powiatów, a także współpracę z powiatowymi centrami pomocy rodzinie i analizę przyczyn braku miejsc w pieczy zastępczej na terenie danego powiatu; e) interweniowanie w przypadkach przekraczania ustawowej liczby dzieci umieszczanych w zawodowych rodzinach zastępczych lub rodzinnych domach dziecka; f) interweniowanie w przypadkach rozdzielania rodzeństw poprzez umiesz- czenie w kilku rodzinach zastępczych lub instytucjonalnych formach pieczy zastępczej; 97 g) interweniowanie w sprawach umieszczenia małoletnich w domu pomo- cy społecznej i zakładzie opiekuńczo-leczniczym, gdy główną przesłanką umieszczenia był brak miejsca w pieczy zastępczej; h) weryfikacja działalności pracy wojewódzkich zespołów monitorowania sytuacji w pieczy zastępczej, powołanych ze względu na kryzysową sytu- ację pieczy zastępczej w Polsce; i) podejmowanie działań systemowych w zakresie systemu pieczy zastęp- czej poprzez zwrócenia się do właściwego ministerstwa, w szczególności do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. zgłaszanie dzieci do ośrodków adopcyjnych, umieszczanie dzieci w domach pomo- cy społecznej i zakładach opiekuńczo-leczniczych, sytuacji dzieci uro- dzonych przez małoletnie matki). 3) Działania, w tym podejmowanie spraw z urzędu, na podstawie informa- cji zgłaszanych m.in. przez małoletnich za pośrednictwem Dziecięcego Telefonu Zaufania, przekazywanych przez Komendę Główną Policji oraz pochodzących z doniesień medialnych: a) występowanie do poszczególnych jednostek Policji o udostępnienie danych osobowych dzieci celem podjęcia kolejnych czynności; b) kierowanie wniosków o wgląd w sytuację dzieci do właściwych sądów rodzinnych; c) współpracę z sądami oraz organami ścigania w zakresie udzielenia infor- macji w sprawach już się toczących i dotyczących dzieci; d) współpracę z ośrodkami pomocy społecznej oraz placówkami edu- kacyjnymi w zakresie udzielenia informacji o rodzinie dzieci, w tym o dotychczasowym sposobie jej funkcjonowania, prawidłowości wykonywania władzy rodzicielskiej, ewentualnych zaniedbaniach opiekuńczo-wychowawczych; e) zwracanie się do władz gminy, na terenie której doszło do niepokojącego zdarzenia z prośbą o wskazanie, czy na danym terenie podjęto i wdrożo- no działania mające zapobiegać występowaniu nieprawidłowości oraz ustalić, jakie działania podjęto na skutek zaistnienia zdarzenia. 4) Działania w sytuacjach nieprawidłowości w zakresie przeprowadzania przymusowych odbiorów dzieci: a) analiza indywidualnych skarg związanych z przeprowadzeniem czynno- ści przymusowego odebrania dziecka i ocena aktualnie obowiązujących przepisów w tym zakresie; 98 b) zwracanie się do jednostki Policji, której funkcjonariusze uczestniczyli w przymusowym odbiorze dziecka o przesłanie notatek sporządzonych z czynności; c) współpraca z właściwym sądem rejonowym, analiza notatek sporządzo- nych z czynności przymusowego odebrania dziecka; d) kierowanie do kuratorów okręgowych wniosków o zbadanie, w trybie nadzoru, przebiegu czynności przymusowego odebrania dziecka; e) sporządzanie skarg na czynności przymusowego odebrania dziecka, w których wskazywano na wątpliwości co do prawidłowości ich prze- prowadzenia – w szczególności dotyczące liczby osób uczestniczących w odbiorze oraz braku zapewnienia dziecku bezpośredniego dostępu do opieki medycznej i psychologicznej; f) kierowanie wniosków do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o zbadanie spraw, w których doszło do nieprawidłowości w zakresie przeprowadza- nia czynności przymusowego odebrania dziecka; g) zwracanie uwagi na niezgodność z dobrem dziecka przeprowadzania czyn- ności przymusowego odebrania dziecka na terenie placówek oświatowych. 5) Działania w zakresie spraw indywidualnych dotyczących demoralizacji i czynów karalnych: a) badanie, czy działania podejmowane przez instytucje takie, jak szkoły, sądy czy placówki resocjalizacyjno-wychowawcze są zgodne z interesem dziecka i zapewniają odpowiednią ochronę jego praw; b) podejmowanie interwencji w sprawach dotyczących dzieci, które mogą być zagrożone demoralizacją, w tym występowanie do odpowiednich instytucji (sądów, organów ścigania, szkół) o podjęcie działań ochron- nych i wychowawczych; c) współpraca z instytucjami odpowiedzialnymi za zapobieganie, zwalcza- nie demoralizacji i dążenie do tego, by system prawny koncentrował się na wychowawczym, a nie represyjnym podejściu do nieletnich; d) analiza akt oraz zgłaszanie udziału w postępowaniach sądowych doty- czących nieletnich, na prawach prokuratora. 6) Działania w zakresie spraw toczących się w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę: a) rozpatrywanie wniosków składanych przez rodziców, opiekunów prawnych, osoby trzecie, instytucje rządowe i pozarządowe, w tym 99 wskazywanie zakresu możliwych działań Rzecznika oraz sygnalizowanie o możliwych do podjęcia działaniach za granicą; b) zgłaszanie udziałów w postępowaniach sądowych na prawach prokura- tora oraz udział w rozprawach, podczas których prezentowana jest argu- mentacja prawna i faktycznie wspierająca dobro małoletnich, a także czuwanie nad respektowaniem praw dzieci, zadawanie pytań stronom, świadkom i biegłym, zgłaszanie wniosków dowodowych oraz prezento- wanie stanowiska; c) dokonywanie oceny prawidłowości orzeczeń sądowych, a jeśli wymaga tego dobro dziecka – wniesienie w zależności od etapu postępowania apelacji, skargi kasacyjnej, skargi nadzwyczajnej, czy wniosku o wstrzy- manie wykonania prawomocnego orzeczenia; d) sygnalizowanie konieczności uwzględniania opinii dzieci w postępowa- niach sądowych w sprawach, które ich bezpośrednio dotyczą; e) zachęcanie stron postępowań do korzystania z mediacji jako rozwiązania sprzyjającego osiągnięciu trwałego i satysfakcjonującego porozumienia, uwzględniającego dobro dziecka. 6.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 1) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące orzeka- nia o alimentach w wyroku rozwodowym W wystąpieniu generalnym 24 skierowanym do Ministra Sprawiedliwości z 9 stycznia 2025 r. Rzecznik zwrócił się z wnioskiem o rozważenie zainicjowa- nia zmian legislacyjnych, zmierzających do umożliwienia sądowi, w ramach wyroku rozwodowego, określenia momentu powstania obowiązku alimenta- cyjnego na dzień wniesienia pozwu. Rzecznik opisał aktualne regulacje, zgodnie z którymi w wyroku orzekającym rozwód, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosz- tów utrzymania i wychowania dziecka. Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie 24 ZRN.441.1716.2024. 100 dotyczące wysokości zobowiązania alimentacyjnego jest więc skuteczne na przyszłość od daty prawomocności tego wyroku. Tej niekorzystnej sytuacji małoletnich nie koryguje prawo ubiegania się o wydanie postanowienia zabezpieczającego świadczenie alimentacyjne na czas trwającego postępowania, bowiem świadczenia orzekane w tym trybie są zazwyczaj niższe od świadczeń orzekanych w wyroku końcowym. W przypadku natomiast zobowiązań alimentacyjnych, które są dochodzone sądowo na innej drodze niż w ramach procesu rozwodowego, sąd na wnio- sek stron może orzec o powstaniu roszczenia od dnia wniesienia pozwu. W rezultacie wyrok obejmuje świadczenie alimentacyjne w wysokości skumulowanych świadczeń okresowych przypadających za cały czas postę- powania sądowego. Rzecznik w wystąpieniu do Ministra Sprawiedliwości zasugerował opraco- wanie zmiany w zakresie art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) poprzez dodanie po § 1b nowej jednostki redakcyjnej § 1c w brzmieniu: „Na wniosek jednego z małżonków sąd orzekając w jakiej wysokości każdy z mał- żonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka może w wyroku orzekającym rozwód określić, iż zobowiązanie to powstaje od dnia wniesienia pozwu”. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 9 stycznia 2025 r., w związku z czym 14 maja 2025 r. wystąpił o przekazanie informacji o podjętych działaniach. W odpowiedzi 25 z 22 sierpnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że w tym temacie wypowiedziała się Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego, której stanowisko jest tożsame ze stanowiskiem Ministerstwa. Komisja podkreśliła, że aktualnie obowiązujące przepisy zapewniają realne możliwości zabezpieczenia interesów dziecka w toku postępowania roz- wodowego, w szczególności poprzez instytucję zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego z art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), skutecznie funkcjonującą w praktyce sądowej. Zmiana art. 58 k.r.o. w postu- lowanym kierunku, choć mająca na celu ochronę dziecka, mogłaby naruszyć systemową spójność prawa rodzinnego i cywilnego procesowego. Jednocześnie Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego zarekomendowała szersze propagowanie i stosowanie instytucji zabezpieczenia alimentacyjne- go w toku postępowania rozwodowego, a także rozważenie zmian w zakre- sie uprawnień sądów do działania z urzędu w kontekście zabezpieczenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci. 25 DSRiN-VII.053.4.2025. 101 2) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące przeprowadza- nia przymusowych odbiorów dzieci na terenie placówek edukacyjnych W wystąpieniu generalnym 26 do Ministra Edukacji z 30 stycznia 2025 r. Rzecznik zwrócił się o przekazanie stanowiska oraz informacji o podejmowa- nych działaniach odnośnie kwestii przeprowadzania przymusowych odbio- rów dzieci na terenie placówek edukacyjnych. W odpowiedzi 27 z 10 marca 2025 r. Minister Edukacji poinformował, że Ministerstwo Edukacji Narodowej, w trybie roboczym, wniosło uwagi do projektów wytycznych procedur dla kuratorów sądowych i zaleceń dla psychologów, dotyczących przymusowych odbiorów dzieci, które zostały opracowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W ocenie Ministra Edukacji zasadne jest, by jednostki systemu oświaty były rozważane dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwości odbioru dziecka przez kuratora sądowe- go. Z uwagi na szczególny charakter działalności przedszkoli, szkół i placó- wek, Minister Edukacji zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o rozważenie zmiany przepisu art. 598 9 k.p.c. i wyłączenie jednostek systemu oświaty z procedury przymusowego odbioru dziecka. Wbrew treści odpowiedzi do Rzecznika, w trakcie konsultacji międzyresor- towych, przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej wyrazili pogląd, że w niektórych sytuacjach odebranie dziecka z placówki edukacyjnej jest uzasadnione. Ze względu na sprzeczne stanowiska przedstawicieli resortu z odpowiedzią do RPD, pismem 28 z 21 kwietnia 2025 r., Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji o przekazanie informacji, czy podtrzymuje swoje wcze- śniejsze stanowisko i postuluje wyłączenie jednostek systemu oświaty z pro- cedury przymusowego odbioru dziecka. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na pismo z 21 kwietnia 2025 r. W związku z tym pismem 29 z 8 lutego 2026 r. zwrócił się ponownie do Ministra Edukacji o wskazanie ostatecznego stanowiska. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra ds. Równości oraz do Ministra Zdrowia dotyczące udziału przedstawicieli zawodów medycznych przy interwencyjnym odebraniu dziecka w przypadku przemocy domowej W wystąpieniu generalnym 30 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra ds. Równości z 10 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił się o poinfor- mowanie o podjętych pracach legislacyjnych celem doprecyzowania, 26 ZOM.422.2.2025. 27 DWP-WWO.4017.4.2025. 28 ZOM.422.2.2025. 29 ZOM.422.2.2025. 30 ZOM.422.1.2025. 102 skąd powinien być wezwany przedstawiciel zawodu medycznego w razie konieczności interwencyjnego odebrania dziecka przez pracownika socjal- nego na podstawie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Zagadnienie zostało podjęte na skutek informacji uzyskiwanych z ośrod- ków pomocy społecznej, że brak jest przepisów regulujących udział przed- stawicieli zawodów medycznych przy odebraniu dziecka, a jednocześnie Ministerstwo Zdrowia nie uznaje tych spraw jako bezpośrednie zagroże- nie życia lub zdrowia, które uzasadnia wezwanie zespołów ratownictwa medycznego. W piśmie 31 z 28 lutego 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że kwestie dotyczące trybu postępowania w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia dziecka w związku z przemocą domową, leżą we właści- wości Departamentu do spraw Równego Traktowania w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jednocześnie Minister poinformował o działaniach zmierza- jących do poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej, a co za tym idzie zapewnienia bezpieczeństwa i domu wszystkim dzieciom, które zostały pozbawione pieczy ze strony rodziców. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi ze strony Ministra ds. Równości na wystą- pienie generalne z 10 lutego 2025 r. W wystąpieniu generalnym 32 z 20 września 2025 r. skierowanym do Ministra Zdrowia, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz do Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rzecznik zwrócił się o wskaza- nie, czy podjęto działania zmierzające do doprecyzowania, z jakimi jed- nostkami systemu ochrony zdrowia lub osobami wykonującymi zawód medyczny – działającymi w ramach indywidualnej lub grupowej praktyki – powinien współpracować pracownik socjalny w trakcie interwencyjnego odebrania dziecka. W odpowiedzi 33 z 3 października 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że pojawiły się problemy dotyczące nadmiaro- wego wykorzystywania zespołów ratownictwa medycznego w czynnościach wynikających z art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Ponadto Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że podziela stanowisko Rzecznika: kwestie te należy uregulować w sposób jasny i klarowny w przepisach prawa właściwych dla systemu ochrony zdrowia. Jednocześnie Minister zadeklarowała udział w pracach nad stworzeniem optymalnych rozwiązań, których celem będzie zapewnienie bezpieczeństwa małoletnim. 31 DD-I.55.150.15.2025. 32 ZOM.422.1.2025. 33 DPS-XI.4110.8.2025. 103 W piśmie 34 z 27 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował Rzecznika Praw Dziecka, że w pełni zgadza się co do nieprecyzyjności art. 12a Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej 35 . Powyższe, w ocenie Ministra, utrudnia skuteczną współpracę instytucji stojących na straży dobra dziecka i udzielających mu niezbędnej pomocy. Minister wskazał też, że w porozumieniu z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów są prowadzone działania na rzecz wdrożenia odpowiednich rozwiązań. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi od Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów na wystąpienie generalne z 20 września 2025 r. W związku z tym 21 grudnia 2025 r. skierowano ponowne pismo o przekazanie informacji odnośnie stanu prac nad projektem nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej lub innych przepisów w opisanym zakresie. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi od Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów również na pismo z 21 grudnia 2025 r. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie włączenia dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej do grupy świadczeniobiorców uprawnionych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością W wystąpieniu generalnym 36 z 6 marca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia o podjęcie działań na rzecz zmiany obowiązujących przepi- sów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez włączenie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej do grupy świadczeniobiorców uprawnionych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością. W odpowiedzi 37 z 19 marca 2025 r. Minister Zdrowia stwierdził, że nie znajduje podstaw do różnicowania dostępu do świadczeń dzieci tylko z tego powodu, że przebywają w rodzinie zastępczej. W ten sposób ograniczałyby dostęp do świadczeń innym dzieciom, a o kolejności dostępu powinien decydować wyłącznie stan zdrowia. Zawarta w kolejnym piśmie z 21 maja 2025 r. dalsza argumentacja przyto- czona przez Rzecznika, w tym wskazanie na art. 20 ust. 1 Konwencji o pra- wach dziecka, który stanowi, że „dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochro- ny i pomocy ze strony państwa” spowodowała zmianę stanowiska Ministra Zdrowia. 34 RZPP.63.30.2025. 35 Dz. U. z 2024 r. poz. 1673. 36 ZRN.422.2.2025. 37 DLU.054.24.2025. 104 W piśmie 38 z 2 lipca 2025 r. Minister poinformował, że podjął współpracę z Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w celu przyznania dzieciom umieszczonym w pieczy zastępczej tego prawa. Sprawa pozostaje w zainteresowaniu Rzecznika. 5) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie sytu- acji prawnej dzieci w pieczy zastępczej, których matki uzyskują pełnoletniość. W wystąpieniu generalnym 39 do Ministra Sprawiedliwości z 12 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na odrębne praktyki sądów dotyczące umieszczania w pieczy dzieci, których matki osiągają pełnoletniość. Część sądów rodzinnych uznaje, że małoletnia matka, z chwilą osiągnię- cia pełnoletniości, nabywa pełnię władzy rodzicielskiej, w tym prawo do opieki nad dzieckiem, które dotąd umieszczone było w pieczy zastępczej. W związku z tym jest uprawniona do natychmiastowego odbioru dziecka z pieczy zastępczej. Postanowienie o umieszczeniu małoletniego w pie- czy zastępczej zostało bowiem wydane w postępowaniu toczącym się bez jej udziału (ponieważ była wówczas również osobą małoletnią), a jako rodzic mający pełnię władzy rodzicielskiej może samodzielnie decydować o dziecku. Stosowana jest jednak przez sądy rodzinne również inna interpretacja prze- pisów, zgodnie z którą matka, z chwilą osiągnięcia pełnoletniości, co prawda nabywa pełnię władzy rodzicielskiej, ale postanowienie o umieszczeniu jej małoletniego dziecka w pieczy zastępczej pozostaje aktualne. Dotyczy ono bowiem małoletniego, a jedynie sama matka dziecka (już jako osoba pełno- letnia) staje się uprawniona do złożenia do sądu wniosku o uchylenie posta- nowienia umieszczającego jej dziecko w pieczy zastępczej. Rzecznik zaapelował o weryfikację linii orzeczniczej sądów opiekuńczych w tym zakresie oraz podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości działań, których celem byłoby doprowadzenie do ujednolicenia orzecznictwa. W odpowiedzi 40 z 30 kwietnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że zwrócił się do prezesów sądów apelacyjnych o dokonanie analizy orzecznictwa w sygnalizowanym zakresie w podległych sądach rodzinnych i poinformowanie Ministra o ich wynikach. 38 DLU.054.24.2025.EW.2. 39 ZRN.420.5.2025. 40 DSRiN-II.053.7.2025. 105 Pismem 41 z 12 marca 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o przedstawienie wyników prowadzonych analiz oraz informację o podjętych działaniach w celu ujednolicenia orzecznictwa. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące przekazywania dokumentacji dziecka przy przyjęciu go do młodzieżo- wego ośrodka wychowawczego W wystąpieniu generalnym 42 do Ministra Sprawiedliwości z 20 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na brak regulacji prawnych wskazujących, jaka konkretnie dokumentacja powinna być przekazywana młodzieżowe- mu ośrodkowi wychowawczemu przy przyjęciu wychowanka do placówki. Powoduje to, że w większości przypadków jedyna dokumentacja, jaka jest dołączana przed przyjęciem nieletniego do ośrodka, to skierowanie i posta- nowienie sądu. Sytuacja ta utrudnia zapewnienie wychowankom właściwej pomocy, gwarantującej im skuteczną resocjalizację i poprawę sytuacji, w tym wdrożenia pracy terapeutycznej. W ocenie Rzecznika zachodzi pilna koniecz- ność podjęcia działań, mających na celu zapewnienie właściwej pomocy i wsparcia w procesie resocjalizacji. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 20 kwietnia 2025 r. 7) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie braku przekazywania zapadłych postanowień do ośrodków adopcyjnych W wystąpieniu generalnym 43 do Ministra Sprawiedliwości z 21 kwietnia 2025 r. Rzecznik poinformował o dostrzeganych przypadkach naruszania obowiązku wprowadzonego dyspozycją art. 578 § 2 k.p.c., czyli przesłania przez sąd w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, odpisu postanowienia do właściwego ośrodka adopcyjnego, prowadzącego wojewódzki bank danych o dzieciach oczekujących na przysposobienie. Do Rzecznika docierają sygnały, że sądy nie w pełni stosują się do treści art. 578 § 2 k.p.c. W ramach prac Biura RPD odnotowano sprawy, w których postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej nie były wysyłane do ośrodka adopcyjnego przez wiele tygodni, a nawet miesięcy, co opóźniało wszczęcie procedury. W ocenie Rzecznika jest to poważne uchybienie, które skutkuje wydłużeniem czasu oczekiwania dzieci na adopcję. W konsekwencji prowadzi to do opóź- nień w zabezpieczeniu dziecku prawidłowo funkcjonującego środowiska 41 ZOM.401.2.2026. 42 ZRN.422.3.2025. 43 ZRN.422.4.2025. 106 rodzinnego. Zdaniem RPD powinny niezwłocznie zostać podjęte działania, mające na celu uregulowanie w tym zakresie praktyki sądowej. W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się z prośbą o podjęcie dzia- łań w celu wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości i uwrażliwienie sędziów orzekających w sprawach rodzinnych na potrzeby dzieci pozo- stawionych bez opieki ze strony najbliższych, oczekujących na możliwość poznania rodziny adopcyjnej. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 21 kwietnia 2025 r. W związku z tym, pismem 44 z 12 marca 2026 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o przekazanie informacji o dokonanych ustaleniach i działa- niach podjętych w przedstawionej przez Rzecznika sprawie. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Zdrowia oraz do wojewodów, doty- czące nieprawidłowości w zakresie umieszczania dzieci w domu pomo- cy społecznej czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym W wystąpieniu generalnym 45 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Zdrowia oraz do wojewodów z 21 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na zaobserwowane nieprawidłowe działania instytucji, podejmowane w obszarze zapewnienia miejsc pobytu dzieciom pozbawionym opieki i wychowania rodziców. W ocenie Rzecznika ustawodawca powinien wprowadzić do porządku prawnego przepisy nakładające na sądy obowiązek zasięgania wiadomości specjalnych przed wydaniem orzeczenia o umieszczeniu dziecka w domu pomocy społecznej czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Przepisy proce- duralne powinny wprowadzać obligatoryjny obowiązek dopuszczania przez sądy dowodu z opinii biegłego czy biegłego ad hoc potrzebnej specjal- ności, celem potwierdzenia przez specjalistę z zakresu medycyny, czy stan zdrowia dziecka wymaga opieki w specjalistycznej instytucji. Nie wszystkie problemy zdrowotne dziecka uniemożliwiają sprawowanie nad nim opieki w warunkach domowych z zapewnieniem dostępu do specjalistycznego leczenia. W udzielonych odpowiedziach Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 46 (31 października 2025 r.) oraz Minister Sprawiedliwości 47 (6 czerwca 2025 r.) poinformowali o podjęciu działań zmierzających do uregulowania poruszo- nych przez Rzecznika kwestii. Minister Zdrowia, w odpowiedzi 48 z 29 maja 44 ZOM.401.3.2026. 45 ZOM.422.7.2025. 46 DD-I.55.150.36.2025. 47 DSRiN-II.053.8.2025. 48 RZZR.054.47.2025. 107 2025 r., zadeklarował natomiast gotowość włączenia się w działania zmie- rzające do wypracowania rozwiązań, pozwalających na zapewnienie dziecku opieki w warunkach domowych, gdy stan jego zdrowia nie wymaga opieki w specjalistycznej instytucji. Pismem 49 z 15 marca 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o udzielenie informacji, jakie kolejne działania zostały podjęte, w tym w ramach Zespołu do spraw reformy systemu pomocy spo- łecznej, jako organu opiniodawczo-doradczego Ministerstwa. W tej sprawie Rzecznik zwrócił się także do Ministra Sprawiedliwości 50 o udzielenie informacji, jakie kolejne działania zostały podjęte w ramach powołanej w tym celu grupy roboczej. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie kryzysu pieczy zastępczej i braku miejsc dla dzieci z powiatu sulęcińskiego Wystąpienie generalne 51 z 21 kwietnia 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczyło zasygnalizowania przez Rzecznika trudnej sytuacji pieczy zastępczej w powiecie sulęcińskim (oraz w całym woje- wództwie lubuskim). Impulsem do wystąpienia generalnego było spotkanie 21 lutego 2025 r. w Biurze RPD ze Starostą Sulęcińskim i posłanką na Sejm RP, którzy opisali problemy z wykonywaniem postanowień sądów o umieszcze- niu dzieci w pieczy zastępczej. Dotyczyły one chronicznego niedoboru rodzin zastępczych, braku miejsc w placówce opiekuńczo-wychowawczej i kiero- wania dzieci do odległych miejscowości, co utrudnia utrzymywanie więzi rodzinnych i pracę z rodziną biologiczną. Rzecznik, powołując się na informacje uzyskane od Wojewody Lubuskiego, wskazał w wystąpieniu generalnym na systemowy charakter kryzysu pie- czy w regionie i zagrożenie dobra dzieci wynikające z braku możliwości niezwłocznego zapewnienia im odpowiedniej formy pieczy zastępczej. W konkluzji RPD zwrócił się o analizę problemu i podjęcie stosownych dzia- łań, które pozwolą poprawić dostępność miejsc w pieczy zastępczej oraz zapewnić dzieciom z województwa lubuskiego możliwość umieszczenia w bezpiecznym środowisku opiekuńczym. W odpowiedzi 52 z 7 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że pracuje nad zmianami legislacyjnymi w obszarze wspierania rodziny i pieczy zastępczej. 49 ZOM.422.7.2025. 50 ZOM.422.7.2025. 51 ZEW.420.13.2025. 52 DD-I.55.150.19.2025. 108 10) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wsparcia dzieci przebywających w domach samotnej matki z matkami, które osiągają pełnoletniość w trakcie pobytu w tych placówkach W wystąpieniu generalnym 53 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 29 kwietnia 2025 r. Rzecznik poruszył kwestię trudnej sytuacji dzieci prze- bywających w domach samotnej matki z matkami, które osiągają pełnolet- niość w trakcie pobytu w tych placówkach. Z analizy stanu prawnego systemu opieki socjalnej w Polsce wynika, że dla wskazanej grupy młodych osób ustawodawca nie przewidział specjalne- go wsparcia w procesie usamodzielniania się, jak w przypadku osób, które przebywały w pieczy zastępczej. Powoduje to, że wskazana grupa młodzieży nie otrzymuje szansy, choćby na początkowym etapie po opuszczeniu domu samotnej matki, by w godnych warunkach rozpocząć naukę po szkole śred- niej i pracę. Skutkuje to brakiem możliwości rozwoju i wyjścia ze schematu, w jakim młoda osoba dorastała. Rzecznik zwrócił się o wskazanie, czy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej znany jest ten problem, czy analizowana jest skala zjawiska oraz czy trwają prace legislacyjne w kierunku zapewnienia tej grupie młodych osób wsparcia socjalnego. Rzecznik zwrócił się również o wskazanie, z jakie- go rodzaju wsparcia, ta grupa osób może aktualnie korzystać. W odpowiedzi 54 z 27 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opisał zasady udzielania pomocy osobom usamodzielniającym się po poby- cie w pieczy zastępczej. Wskazał, że rolą domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży – we współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej – jest udzielanie wparcia odpowiadającego potrzebom osób przebywających w domu, w tym także w zakresie pomocy w uzyskaniu dostępu do lokalu mieszkalnego. Osoby pełnoletnie, opuszczające domy dla matek z mało- letnimi dziećmi i kobiet w ciąży, mają prawo do korzystania z różnych form wsparcia, zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych, na zasadach określo- nych w ustawie o pomocy społecznej, w tym z możliwości pobytu w miesz- kaniu treningowym lub wspomaganym. 53 ZRN.420.6.2025. 54 DPS-XIII.4102.1.2025. 109 11) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące wzno- wienia działalności Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna w Krakowie w zakresie opiniowania w sprawach z obszaru prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz w sprawach małżeńskich W wystąpieniu generalnym 55 do Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2025 r. Rzecznik ponownie zwrócił się z prośbą o przekazanie informacji o podjętych działaniach, zmierzających do wznowienia działalności Zakładu Psychologii Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna w Krakowie w zakresie przyjmowania zleceń od sądów w sprawach dotyczących prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz w sprawach małżeńskich. Rzecznik wskazał, że do Instytutu kierowane były przede wszystkim sprawy o wysokim stopniu skomplikowania i szczególnej zawiłości. Ponadto Instytut ma szczególną pozycję, łącząc rolę badawczą i podmiotu opiniującego, co tym bardziej przemawia za potrzebą uruchomienia działalności jednostki. W odpowiedzi 56 z 1 sierpnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że w okresie od zawieszenia opiniowania w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz w sprawach małżeńskich, dyrekcja Instytutu podjęła dzia- łania wpływające na poprawę warunków lokalowych, a tym samym – poprawę warunków, w których prowadzone są badania psychologiczne. Niestety, mimo to nie uległy zwiększeniu powierzchnie biurowe wykorzystywane do pracy bie- głych nad sporządzeniem opinii. Jeśli zaś chodzi o kwestie kadrowe, to liczba pracowników Zakładu Psychologii Sądowej utrzymuje się na stałym poziomie. W ocenie Ministerstwa wznowienie opiniowania w sprawach rodzinnych oraz opiekuńczych przez Zakład Psychologii Sądowej nie przyczyni się do przy- śpieszenia terminów i zwiększenia liczby wydawanych opinii w sprawach roz- patrywanych przez sądy rodzinne w Polsce. Może natomiast przyczynić się do zmniejszenia liczby i wydłużenia terminów wydawania opinii w sprawach karnych, a także wpłynąć na ograniczenie dostępności biegłych Instytutu w pilnych sprawach aresztowych oraz tych, które wiążą się z konieczno- ścią udziału biegłego w pierwszym przesłuchaniu osoby pokrzywdzonej przestępstwem na tle seksualnym. Ponadto Minister poinformował, że działalność Instytutu koncentruje się także na działalności edukacyjnej, szkoleniowej i naukowo-badawczej, a wznowienie opiniowania w sprawach rodzinnych, opiekuńczych i małżeńskich może istotnie przyczynić się do ograniczenia aktywności w tym niezwykle ważnym obszarze działalności. Minister, dostrzegając problem w obszarze wydawania opinii w sprawach rodzinnych i opiekuńczych, podjął działania mające usprawnić ten proces na poziomie działalności opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów. I tak, działająca przy Ministrze Sprawiedliwości Komisja Kodyfikacyjna Prawa 55 ZRN.422.1.2024. 56 BM-VI.071.3.2025. 110 Rodzinnego, opracowała założenia do reformy funkcjonowania opiniodaw- czych zespołów sądowych specjalistów, których celem jest zwiększenie efektywności ich działania oraz zapewnienie najwyższego standardu opi- niowania w sprawach rodzinnych, opiekuńczych oraz w sprawach nieletnich. Ponadto Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad przeprowadzeniem reformy funkcjonowania opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów opierając się na wspomnianych założeniach opracowanych i przyjętych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego. 12) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące zrównania wsparcia dla rodzin zastępczych spokrewnionych, niezawodowych i zawodowych W wystąpieniu generalnym 57 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 maja 2025 r. Rzecznik poruszył kwestię nierównego traktowania w pol- skim systemie prawnym rodzin zastępczych spokrewnionych, w porównaniu z rodzinami zastępczymi niezawodowymi i zawodowymi. Rzecznik podkreślił, że środowisko rodzin zastępczych sugeruje odstąpienie od różnicowania wysokości kwoty z tytułu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oraz kwoty na usamodzielnienie się w odniesieniu do spokrewnionych rodzin zastępczych oraz rodzin zastępczych zawodowych i niezawodowych. Obiektywnie koszty utrzymania dzieci są takie same dla dzieci przebywających w rodzinach zastępczych spokrewnionych, jak i dla dzieci przebywających w pozostałych formach rodzin zastępczych. W związku z powyższym RPD zwrócił się o niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do usprawnienia funkcjonowania systemu pieczy zastępczej i zapewnienia realizacji zasady dobra dziecka. W piśmie 58 z 27 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował Rzecznika, że w Ministerstwie toczą się zaawansowane prace nad reformą systemu pieczy zastępczej, w tym nowelizacją ustawy o wspie- raniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Analizie zostanie poddana kwestia zasad przyznawania świadczeń dla rodzin zastępczych spokrewnionych oraz osób usamodzielnianych, opuszczających rodziny zastępcze spokrewnione. Sprawa pozostaje w zainteresowaniu Rzecznika Praw Dziecka. 57 ZRN.420.8.2025. 58 DD-I.55.150.24.2025. 111 13) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące posza- nowania praw małoletnich w ramach prowadzonych przez sądy spraw na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej W wystąpieniu generalnym 59 do Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2025 r. Rzecznik wskazał na brak jednolitej praktyki w zakresie przesłuchiwania małoletnich w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domo- wej i ustanawiania reprezentanta dla osoby małoletniej w ramach tego postępowania. Z uwagi na niejednolitą praktykę, która może zagrażać interesom małolet- nich, Rzecznik obserwuje trudności w ustaleniu statusu małoletnich, na rzecz których ich przedstawiciel ustawowy występuje z wnioskiem o zastosowanie ochrony przewidzianej w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu przemo- cy domowej. Rodzi się pytanie, czy są oni wówczas wnioskodawcami, czy uczestnikami postępowania. Skutkuje to brakiem ustanowienia dla dziecka niezależnego, posiadającego obiektywną perspektywę profesjonalnego reprezentanta. Ponadto w ocenie Rzecznika sąd przed przesłuchaniem małoletniego w sprawie z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej powinien rozwa- żyć zasadność powołania małoletniego na świadka, a w przypadku podjęcia takiej decyzji – zagwarantować jego przesłuchanie w warunkach gwarantu- jących mu poczucie bezpieczeństwa i minimalizujących stres związany z tą czynnością. W odpowiedzi 60 z 26 listopada 2025 r. Minister Sprawiedliwości wskazał, że poruszona przez Rzecznika kwestia została szczegółowo przeanalizo- wana. Minister przytoczył opinię Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, która uznała, że przepisy prawa, w szczególności Kodeksu postępowania cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zostały skonstruowane w sposób umożliwiający prawidłową ochronę małoletnich w postępowa- niach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej. Problemy wskazane przez RPD wynikają w ocenie komisji nie z ułomności regulacji, lecz z nie- jednolitego ich stosowania. Z tego względu komisja rekomenduje: opra- cowanie wytycznych proceduralnych dla sądów powszechnych dotyczą- cych reprezentacji dziecka i zasad jego przesłuchiwania, szkolenia sędziów rodzinnych i cywilnych w zakresie stosowania art. 99 k.r.o. i art. 560⁹ § 11 k.p.c. oraz kontynuowanie monitoringu przez resort praktyki orzeczniczej w tym zakresie. 59 ZRN.422.7.2025. 60 DSRiN-VII.053.8.2025. 112 14) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia oraz Ministra Sprawiedliwości dotyczące wstrzymania przyjęć do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie W wystąpieniu generalnym 61 do Ministra Zdrowia oraz Ministra Sprawiedliwości z 11 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił się o przekazanie stano- wiska w kwestii wpływu czasowego wstrzymania przyjęć do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie na bieżące wykony- wanie orzeczeń o kierowaniu nieletnich do zakładu leczniczego, dysponują- cego warunkami maksymalnego zabezpieczenia. Krajowy Ośrodek Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie poinformo- wał Rzecznika, że od 14 lipca 2025 r. w ośrodku prowadzone były prace remon- towe pomieszczeń, w związku z czym wstrzymano przyjęcia nowych pacjen- tów. Przyjęcia miały zostać wznowione niezwłocznie po zakończeniu prac. Krajowy Ośrodek Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie jest zakła- dem leczniczym o maksymalnym stopniu zabezpieczenia. Jest przeznaczony do wykonywania orzeczeń sądu o umieszczeniu nieletniego w szpitalu psychia- trycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym, wydanym na podsta- wie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Z odpowiedzi 62 Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2025 r. wyni- ka, że powodem wykonywania prac remontowych jest chęć zapewnienia pacjentom najwyższych standardów bezpieczeństwa oraz wzmocnienie zabezpieczenia przebywających w zakładzie leczniczym pacjentów. Minister uznał utrzymanie wysokiej jakości warunków terapeutycznych i technicz- nych w remontowanym zakładzie leczniczym jako nie tylko konieczne, ale również fundamentalne dla efektywnego wykonywania orzeczeń sądów rodzinnych w całym systemie resocjalizacji nieletnich. Natomiast Minister Zdrowia w piśmie 63 z 6 sierpnia 2025 r. poinformował, że od momentu rozpoczęcia prac remontowych miały miejsce dwa planowe wypisy, a także nastąpiło przyjęcie pacjenta, którego termin został ustalony przed rozpoczęciem remontu. Na liście oczekujących znajduje się obec- nie czterech pacjentów, których przyjęcie będzie możliwe po zakończeniu hospitalizacji i wypisie obecnie przebywających w ośrodku. Terminy przyjęć są każdorazowo ustalane z sądem rodzinnym prowadzącym sprawę nielet- niego. Jednocześnie Minister zaznaczył, że pomimo ogromnego zakresu prac remontowych, nie mają one wpływu na realizację orzeczonego przez sądy rodzinne środka leczniczego wobec pacjentów. Hospitalizowani pacjenci mają zapewnione warunki m.in. do realizacji zajęć terapeutycznych, rozmów psychologicznych, spożywania posiłków. 61 ZRN.420.15.2025. 62 DSRiN-ll.053.16.2025. 63 ZPP.560.12.2025. 113 15) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące szczególnej roli pracowników socjalnych W wystąpieniu generalnym 64 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 19 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na ważną rolę grupy zawodowej pracowników socjalnych w funkcjonowaniu wielu rodzin w Polsce. Na pracow- ników socjalnych nałożony jest szeroki wachlarz zadań, co jednocześnie pozwala na podejmowanie przez nich kompleksowych działań zmierzających do usta- bilizowania sytuacji rodziny, zaś z drugiej strony – stanowi podstawę ogromnej odpowiedzialności i obciążenia psychicznego w związku z wykonywaną pracą. Rzecznik podkreślił, że ogrom pracy wykonywanej przez pracowników socjalnych wymaga wnikliwej analizy i docenienia poprzez wprowadzenie adekwatnych do ich sytuacji rozwiązań prawnych. Trudna sytuacja pra- cowników socjalnych powoduje natomiast, że coraz więcej osób rezygnuje z zatrudnienia. Zmiany legislacyjne mogą stać się podstawą do zbudowa- nia wizerunku tej grupy zawodowej jako atrakcyjnej i satysfakcjonującej, co w konsekwencji może doprowadzić do zwiększenia liczby pracowników socjalnych i odciążenia tych, którzy tę pracę już wykonują. W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się o niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do usprawnienia funkcjonowania systemu pomocy społecz- nej i zapewnienia realizacji zasady dobra dziecka. W odpowiedzi 65 z 29 sierpnia 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że ma świadomość obciążeń i trudności, z jakimi mierzą się pracownicy socjalni w ramach swoich obowiązków. Ich działalność przyczynia się w sposób bezpośredni do poprawy funkcjonowania wielu rodzin w Polsce, a przede wszystkim do poprawy warunków życia dzieci. Ponadto Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że w Ministerstwie powołano Zespół do spraw Reformy Systemu Pomocy Społecznej, którego zadaniem jest wypracowanie rozwiązań systemowych podnoszących skuteczność wsparcia świadczonego w obszarze pomocy społecznej. W ramach działalności gremium skupiającego grono ekspertów, praktyków oraz osób ze świata nauki wyodrębniona została grupa robocza ds. wsparcia i rozwoju kadr w systemie pomocy społecznej. Opracowuje ona rozwiązania dotyczące przede wszystkim pracowników socjalnych. Przekazane w piśmie uwagi zostaną poddane analizie w ramach trwających obecnie prac grupy. Równolegle resort prowadzi działania analityczne mające na celu wypracowanie rozwiązań systemowych w takich obszarach, jak praca z rodzi- ną, piecza zastępcza oraz pomoc społeczna – ze szczególnym uwzględnie- niem kwestii wynagradzania pracowników. Prace te prowadzone są w dialogu ze stroną samorządową oraz innymi kluczowymi interesariuszami. 64 ZRN.420.12.2025. 65 DPS-XIV.070.3.4.2025. 114 16) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące urlopowania wychowan- ków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opiekuńczo-wychowawczych W wystąpieniu generalnym 66 do Ministra Edukacji oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 23 sierpnia 2025 r. Rzecznik poinformował, że wpływają do niego sprawy dotyczące problemów z uzyskaniem zgody na urlopowanie wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opie- kuńczo-wychowawczych na okres wakacji letnich. Sytuacja ta wzbudziła niepokój Rzecznika z uwagi na naruszenie prawa dzieci do odpoczynku. Urlopowanie wychowanka z młodzieżowego ośrodka wycho- wawczego do placówki opiekuńczo-wychowawczej ma wymiar wychowaw- czo-terapeutyczny. Odmowa urlopowania, mimo zgody sądu i gotowości ze strony młodzieżowego ośrodka wychowawczego, wywołuje wiele negatyw- nych skutków u dzieci, wśród których należy wskazać demotywację do dal- szej pracy nad sobą, wzmacnianie poczucia odrzucenia, zaburzenie spójności procesu wychowawczo-resocjalizacyjnego oraz ograniczenie realizacji prawa dziecka do wypoczynku i kontaktu z osobami dla niego ważnymi. W odpowiedzi 67 z 24 września 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podzielił stanowisko RPD, że wychowankowie młodzieżowych ośrodków wychowawczych jednocześnie umieszczeni w placówkach opiekuńczo-wycho- wawczych niewątpliwie powinni mieć zapewnione prawo do urlopowania oraz realizacji związanego z tym prawa do odpoczynku, powrotu do miejsca i osób im znanych. Jednocześnie w ocenie resortu przebieg procesu urlopowania wycho- wanków wymaga pogłębienia współpracy między dyrektorami ośrodków i pla- cówek, realnej oceny sytuacji, a także szczegółowej analizy wpływu czasowego powrotu wychowanka młodzieżowego ośrodka wychowawczego do placówki opiekuńczo-wychowawczej nie tylko na jego sytuację indywidualną, ale również na sytuację innych dzieci wychowujących się w placówce. Konieczne pozostaje także wzięcie pod uwagę aspektów pracy i funkcjonowania placówek opiekuńczo-wychowawczych. Zdaniem resortu urlopowanie powinno mieć miejsce wówczas, gdy przebieg procesu resocjalizacyjno-wychowawcze- go nie budzi wątpliwości, przynosi oczekiwane rezultaty, nie spowoduje dezor- ganizacji pracy placówki ani zagrożenia dobrostanu dzieci w placówce. W takiej sytuacji urlopowanie do placówki ma też walor nagrody dla wychowanka. W ocenie resortu pojawiające się trudności z urlopowaniem wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych do placówek opiekuńczo-wycho- wawczych, w niektórych przypadkach brak zgód na urlopowanie bądź zgody wydawane w ograniczonym zakresie nie wynikają z jakiejkolwiek stygmatyzacji 66 ZRN.420.13.2025. 67 DD-I.55.150.29.2025. 115 czy braku uważności na potrzeby tej grupy małoletnich, lecz z ogólnej pro- blematyki niedoboru miejsc w pieczy zastępczej, a także doświadczeń pra- cowników placówek opiekuńczo-wychowawczych. Niewątpliwie małoletni umieszczeni w pieczy zastępczej, a jednocześnie skierowani do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, powinni być traktowani na równi ze wszystkimi dziećmi pozbawionymi opieki rodzicielskiej. Minister wyraził przekonanie, że przygotowane przez resort zmiany legislacyjne w obszarze pieczy zastępczej wpłyną na poprawę funkcjonowania całego sys- temu, w tym zwiększenie liczby miejsc w rodzinnych formach pieczy zastępczej. Pośrednio zniwelują więc problem braku miejsc, do których można urlopować wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych. 17) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące pomocy państwa dla placówek wsparcia dziennego W wystąpieniu generalnym 68 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się o zorganizowanie systemu cało- ściowego wsparcia placówek wsparcia dziennego, który miałby zachęcić i ułatwić organom samorządu tworzenie i finansowanie tej formy wsparcia dla osób najmłodszych. Ponadto, w ocenie Rzecznika niezwykle ważne jest zapewnienie pomocy dla wszystkich istniejących placówek wsparcia dzien- nego poprzez zapewnienie podmiotom je prowadzącym możliwości podania każdemu podopiecznemu pełnowartościowego posiłku. Rzecznik zwrócił uwagę, że zadaniem tych placówek jest pomoc dzieciom zaniedbanym wychowawczo, pochodzącym z rodzin dysfunkcyjnych, zagro- żonych niedostosowaniem społecznym. Są to często jedyne miejsca, gdzie po zajęciach szkolnych dziecko w spokojnych, bezpiecznych warunkach może wypocząć, spędzić czas z rówieśnikami, wziąć udział w zajęciach dodatko- wych, przygotować się do zajęć szkolnych. Niezwykle ważnym aspektem funkcjonowania placówek wsparcia dziennego jest możliwość zapewnienia podopiecznym pełnowartościowego posiłku. Zwłaszcza, że nierzadko jest to jedyny posiłek, na jaki mogą liczyć po zakończeniu zajęć szkolnych. W odpowiedzi 69 z 24 września 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnił, że kwestia dotycząca funkcjonowania placówek wsparcia dziennego, a przede wszystkim zapewnienia w ramach wykonywa- nych przez te placówki zadań odpowiedniej opieki i wsparcia potrzebującym dzieciom, pozostaje w zainteresowaniu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Minister poinformował także o sposobach udzielania pomocy placówkom wsparcia dziennego. Zwrócił uwagę, że niezapewnienie posiłku małoletnim korzystającym z usług placówek wsparcia dziennego wynika z braku regulacji prawnych w tym zakresie. Ustawa nie nakłada bowiem 68 ZRN.422.12.2025. 69 DD-I.55.150.33.2025. 116 obowiązku realizacji tego typu zadania, co często związane jest z brakiem możliwości jego finansowania oraz z wymaganiami, jakie musiałyby spełniać lokale, zwłaszcza w zakresie przepisów sanitarnych. Jednocześnie Minister opisał system wsparcia dla dzieci wymagających zor- ganizowania posiłku, w ramach wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028. 18) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji oraz Ministra Sprawiedliwości dotyczące sytuacji nieletnich matek i ich dzieci przebywających w zakła- dach dla nieletnich oraz młodzieżowych ośrodkach wychowawczych W wystąpieniu generalnym 70 do Ministra Edukacji oraz Ministra Sprawiedliwości z 19 października 2025 r. Rzecznik odniósł się do proble- mów przedstawionych przez prezesa zarządu Fundacji po DRUGIE w piśmie skierowanym r.wnież do tych Ministrów. Trudności dotyczą sytuacji nieletnich matek i ich dzieci przebywających w zakładach dla nieletnich (w tym okręgo- wych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich) oraz w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, które wyma- gają szczególnego wsparcia i ochrony. Rzecznik podkreślił, że wsparcie nastoletnich dziewcząt ma niezwykłe zna- czenie dla budowania kompetencji rodzicielskich. Pomoc w postaci porad- nictwa i edukacji pozwala im nauczyć się opieki nad dzieckiem, rozpoznawać jego sygnały i reagować na nie z wrażliwością. To buduje ich pewność siebie i poczucie sprawczości. Zwłaszcza, że ciąża w okresie nastoletnim grozi prze- rwaniem edukacji i może prowadzić do ubóstwa. W takiej sytuacji systemo- we wsparcie rodziny poprzez zapewnienie mozliwości kontynuowania nauki i pomoc w opiece nad dzieckiem pozwala młodej matce na samodzielność życiową i zawodową, co jest korzystne zarówno dla niej, jak i dla jej dziecka. Wsparcie nastoletnich matek to inwestycja w dwa pokolenia jednocześnie. W odpowiedzi 71 z 29 grudnia 2025 r. Minister Sprawiedliwości jako sprawu- jący nadzór zwierzchni i pedagogiczny nad okręgowymi ośrodkami wycho- wawczymi, zakładami poprawczymi i schroniskami dla nieletnich, z uznaniem przyjął inicjatywę Fundacji po DRUGIE, zmierzającą do pogłębionej analizy sytuacji nieletnich matek przebywających w tych placówkach. Podzielił pogląd, że potrzebna jest dyskusja nad możliwymi kierunkami doskonalenia obowiązujących przepisów. W związku z powyższym Minister zadeklarował gotowość udziału przed- stawicieli resortu w spotkaniu lub cyklu spotkań zorganizowanych przez fundację, poświęconych omówieniu zgłoszonych problemów i propozycji zmian. Jednocześnie poinformował, że obecnie nie są prowadzone prace 70 ZOM.420.27.2025. 71 DWOiP-V.053.25.2025. 117 legislacyjne w zakresie dotyczącym małoletnich matek i ich dzieci przeby- wających w zakładach, schroniskach i ośrodkach. 19) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące monitoringu wizyjnego na terenie placówek opiekuńczo-wychowawczych W wystąpieniu generalnym 72 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 20 października 2025 r. Rzecznik zwrócił się o dokonanie analizy proble- mu montowania monitoringu wizyjnego na terenie placówek opiekuńczo- -wychowawczych, w szczególności poprzez doprecyzowanie przepisów wprowadzając jasne przesłanki stosowania monitoringu, w tym umieszcza- nia kamer z uwzględnieniem praw dziecka oraz ochrony ich danych osobo- wych, a także danych członków ich rodzin oraz osób odwiedzających. W odpowiedzi 73 z 31 października 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że aktualnie nie są planowane prace legislacyjne w zakresie monitoringu wizyjnego w placówkach opiekuńczo-wychowaw- czych. Jednocześnie Minister wskazał na obowiązujące regulacje prawne, zawarte w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, gwa- rantujące poszanowanie praw małoletnich. Zwrócił uwagę na katalog prze- słanek uzasadniających wprowadzenie systemu monitoringu wizyjnego – w celu zapewnienia bezpieczeństwa wychowanków i osób zatrudnionych, jak również wprowadzenia przepisu zakazującego stosowania monitoringu w miejscach, gdzie dzieci wypoczywają, śpią, bawią się, spędzają wolny czas czy udzielana jest im pomoc. 20) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące umożliwienia pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u kandydatów na rodzinę zastępczą W wystąpieniu generalnym 74 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 listopada 2025 r. Rzecznik wystąpił o podjęcie działań na rzecz zmiany obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej, by umożliwić pra- cownikowi socjalnemu przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy sąd wystąpi o informacje o kandydatach do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Zgodnie z obowiązującymi przepisami sąd może zwrócić się o informacje o kandydatach do ośrodka pomocy społecznej, jednak ośrodki nie mogą dokonać wglądu w jego sytuację, gdyż przepisy ustawy o pomocy społecz- nej nie przewidują przeprowadzenia w takiej sytuacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. 72 ZOM.422.4.2025. 73 DD-I.55.150.37.2025. 74 ZOM.422.6.2025. 118 W odpowiedzi 75 z 12 stycznia 2026 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że aktualnie nie przewiduje zmian w tym zakre- sie. Uznał bowiem przepis przyznający sądowi możliwość zwrócenia się do ośrodka pomocy społecznej o informacje o kandydatach jako pomocniczy. Podstawowym źródłem informacji o kandydatach na rodzinę zastępczą powinien być centralny rejestr pieczy zastępczej. Minister wskazał, że szereg przepisów przewiduje inne formy sprawdzenia sytuacji kandydatów. Gdyby natomiast sąd uznał za konieczne przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania kandydatów, może zlecić to kuratorowi sądowemu. Tym samym Minister uznał, że zwrócenie się do ośrodka pomocy społecznej powinno być de facto zasięgnięciem informacji, czy kandydaci są znani ośrodkowi. 21) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich W wystąpieniu generalnym 76 do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości ds. Nieletnich z 20 grudnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się o pilne przekazanie informacji odnośnie stanu prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, przedstawienie ich harmonogramu oraz wskazanie zakresu proponowa- nych zmian. W ocenie Rzecznika obecnie obowiązująca ustawa w znacznym stopniu opiera się na modelu resocjalizacyjnym, który wymaga fundamen- talnej zmiany w świetle współczesnej wiedzy psychologicznej i pedagogicz- nej. Konieczne są wzmocnienie gwarancji proceduralnych, w tym prawa do obrony, jak również zmiany systemowe, celem wyeliminowania długotrwa- łych postępowań, niedostatecznej indywidualizacji środków, ograniczonej dostępności do wyspecjalizowanej pomocy psychologicznej, terapeutycznej i edukacyjnej. W ocenie Rzecznika Paw Dziecka należy podjąć jak najszybciej działania zmierzające do stworzenia systemu kładącego nacisk na wspiera- nie, wczesną interwencję, pracę z rodziną. W odpowiedzi 77 z 30 stycznia 2026 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że projekt nowelizacji znajduje się obecnie na etapie prac wewnątrzre- sortowych. Harmonogram prac zakłada możliwie szybkie przejście do fazy legislacyjnej, z uwagi na wagę problemów, które projektowana nowelizacja reguluje. Projektowane zmiany mają na celu stworzenie systemu bardziej przyjaznego dziecku, opartego na wiedzy naukowej, zasadach sprawiedliwo- ści naprawczej oraz realnym wsparciu nieletnich i ich rodzin, przy jednocze- snym wzmacnianiu bezpieczeństwa społecznego. Sprawa pozostaje w zainteresowaniu Rzecznika Praw Dziecka. 75 DD-I.55.150.40.2025. 76 ZOM.422.8.2025. 77 DWOiP-V.053.1.2026. 119 22) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące kiero- wania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych W wystąpieniu generalnym 78 do Ministra Sprawiedliwości z 31 grudnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się o informację, jakie obecnie występują zaległo- ści w kierowaniu nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Zaapelował też o pilne wprowadzenie zmian legislacyjnych w zakresie wsparcia i resocjalizacji nieletnich. Młodzieżowe ośrodki wychowawcze przeznaczone są dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania własnej organizacji nauki, metod pracy, wycho- wania i resocjalizacji. Do zadań ośrodków należy eliminowanie przyczyn i przejawów niedostosowania społecznego młodych osób oraz przygotowa- nie wychowanków do życia zgodnego z obowiązującymi normami społecz- nymi i prawnymi. Młodzieżowe ośrodki wychowawcze przeznaczone są wyłącznie dla dzieci i nastolatków w wieku 10–18 lat, wobec których sądy rodzinne zastosowały (w trybie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich) środek wychowaw- czy w postaci umieszczenia w tej placówce. W odpowiedzi 79 z 26 stycznia 2026 r. Minister Sprawiedliwości poinformo- wał, że większość spraw jest rozpatrywana na bieżąco. Część z nich nie może być jednak zrealizowana w określonym przepisami terminie 21 dni, ponie- waż w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych brakuje określonych miejsc dla dziewcząt i chłopców na danym etapie edukacyjnym. Dotyczy to w szczególności dziewcząt uczęszczających do I klasy szkoły branżowej. Deficyt miejsc dla tej grupy nieletnich utrzymuje się od początku ubiegłe- go roku. Problemem jest również wskazanie miejsca dla nieletnich, którzy uczęszczają do klas III–V szkoły podstawowej. W bieżącym roku szkolnym żaden z młodzieżowych ośrodków wychowawczych nie utworzył nowego oddziału dla tej grupy nieletnich. Obecnie na wyznaczenie ośrodka oczeku- je 15 nieletnich (chłopców i dziewcząt), którzy kształcą się na tym poziomie edukacyjnym. O występujących trudnościach powiadamiane są każdorazo- wo sądy oraz dyrektorzy ośrodków. Pismem 80 z 12 marca 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o przesłanie listy spraw z 2025 r., w których nastąpiło skierowanie małolet- niego do młodzieżowego ośrodka wychowawczego ze wskazaniem terminu, jaki minął od wpłynięcia wniosku z sądu do wystawienia skierowania. 78 ZOM.441.4126.2025. 79 DWOiP-V.071.2.2026. 80 ZOM.441.4126.2025. 120 6.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy sytuacji dzieci, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom osób młodych przez pryzmat działania Zespołu Prawa Rodzinnego i Nieletnich, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Daje to również możliwość dostrzeżenia rysujących się rzeczywistych trudności systemowych. W każdym przypadku Rzecznik był uczestnikiem zarówno działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian. Brak reakcji sądu opiekuńczego na wnioski zmierzające do trwałego uregulowania sytuacji prawnej dziecka Problem: Do Rzecznika Praw Dziecka zwrócił się organizator pieczy zastęp- czej z prośbą o pochylenie się nad sytuacją małoletniej umieszczonej w pie- czy zastępczej z powodu braku właściwej opieki ze strony matki. Małoletnia przebywała w rodzinie zastępczej od kilkunastu miesięcy, natomiast jej matka zaniechała spotkań z dzieckiem i zadeklarowała chęć wyrażenia zgody na przysposobienie małoletniej przez inną rodzinę. Kierowane do sądu opiekuńczego w sprawie małoletniej wnioski pozostają bez odzewu. Co zrobiliśmy: Rzecznik zapoznał się z postępowaniami dotyczącymi mało- letniej dostrzegając, że postępowanie opiekuńcze zostało przeniesione zgodnie z właściwością do innego sądu opiekuńczego. O powyższym nie został powiadomiony organizator pieczy zastępczej, co skutkowało opóź- nieniami w przekazywaniu informacji dotyczących oceny sytuacji dziecka oraz odpowiedniej reakcji właściwego sądu na zawarte w nich wnioski. Mając powyższe na względzie, Rzecznik wniósł o wszczęcie postępowania w przed- miocie pozbawienia władzy rodzicielskiej matki nad dzieckiem i pilne pro- cedowanie wniosku, w tym o niezwłoczne wyznaczenie terminu rozprawy w celu definitywnego uregulowania sytuacji prawnej dziecka. Efekt: W wyniku działań RPD właściwy sąd opiekuńczy wydał orzeczenie o pozbawieniu matki władzy rodzicielskiej. Małoletnia może zostać przyspo- sobiona i zyskać stabilne, bezpieczne i kochające środowisko do dalszego rozwoju. 121 Wgląd w sytuację rodziny wobec treści interwencji zgłoszonej przez Dziecięcy Czat Zaufania Problem: Do Dziecięcego Czatu Zaufania RPD wpłynęło zgłoszenie od osoby pozostającej w kontakcie zdalnym z małoletnią, z którego wynikało, że dziewczynka planowała ucieczkę z domu. Z treści przekazanej informa- cji wynikało, że choruje ona na depresję. Osoba kontaktująca się z czatem wskazała numer telefonu małoletniej. Co zrobiliśmy: Numer małoletniej został przekazany do Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, Wydziału Obsługi Całodobowej, w celu ustalenia miejsca pobytu dziecka i udzielenia tam pomocy. Na miejsce został zadysponowany patrol Policji. W trakcie podjętej interwencji rodzice zaprzeczyli, aby zauważyli u córki niepokojące oznaki w zachowaniu, z wyjąt- kiem nadmiarowego korzystania z telefonu komórkowego. Wezwany zespół ratownictwa medycznego, w oparciu o informacje uzyskane od małoletniej, zdecydował o przewiezieniu jej do szpitala, w celu przeprowadzenia konsul- tacji medycznej. Decyzją lekarza małoletnia została umieszczona na oddziale i poddana obserwacji. Następnie przebywała w szpitalu przez miesiąc. Równocześnie Rzecznik po uzyskaniu zgłoszenia oraz informacji od służb, sporządził wniosek o wgląd w sytuację opiekuńczo-wychowawczą dziecka. Rzecznik wystąpił również do ośrodka pomocy społecznej o sprawdzenie sytuacji rodzinnej dziewczynki i podjęcie działań, zgodnie z posiadanymi kompetencjami, w celu jak najszerszego zabezpieczenia dobra małoletniej. Po uzyskaniu informacji o wszczęciu postępowania opiekuńczego RPD zgło- sił w nim udział. W toku postępowania, w trybie zabezpieczenia, wnioskowa- no o zobowiązanie rodziców małoletniej do uczestnictwa w terapii rodzinnej oraz zapewnienie małoletniej zajęć psychoterapeutycznych, który to wnio- sek został przez sąd uwzględniony. Efekt: Na skutek interwencji służb zawiadomionych przez RPD małolet- nia trafiła do szpitala, a jej dobro zostało zabezpieczone. Podjęte przez Rzecznika działania umożliwiły zdiagnozowanie problemów występujących w rodzinie, tj. trudności w porozumieniu między rodzicami rzutujących na stan emocjonalny małoletniej oraz nadmierne i pozostające poza kontrolą rodziców korzystanie przez małoletnią z internetu. W toku postępowania sądowego rodzice dziewczynki zostali zobowiązaniu do kontynuowania podjętej po opuszczeniu przez córkę szpitala terapii rodzinnej, której efektem było również ograniczenia przez małoletnią korzystania z internetu, skiero- wania jej aktywności na obszary zainteresowań poza siecią, tj. gra na gitarze oraz lekcje angielskiego. Polepszenie wzajemnych relacji między rodzicami miało korzystny wpływ na lepsze zrozumienie potrzeb małoletniej, wzrostu poczucia jej bezpieczeństwa. Efektem podjętych działań było stopniowe prawidłowe ukształtowanie relacji małoletniej i jej rodziców. 122 Rozpowszechnianie wizerunku dziecka w internecie dla celów związanych z budowaniem marki własnej rodzica, zwiększaniem zasięgów, narażanie dziecka na negatywne komentarze, a także narażanie zdrowia dziecka Problem: Do Biura RPD wpływały liczne zgłoszenia dotyczące materia- łów z udziałem kilkuletniego dziecka, zamieszczanych przez jego matkę w mediach społecznościowych. W opinii zgłaszających matka naraża- ła dziecko na niebezpieczeństwo i negatywne komentarze, czyniąc to z pobudek finansowych, dla zwiększenia własnych zasięgów. Co więcej, matka – chcąc wpisać się w trendy promowane w mediach społecz- nościowych – wzięła udział w kontrowersyjnym wyzwaniu i zamieściła nagranie z udziałem swojego dziecka, narażając jego zdrowie. Działalność kobiety była szeroko komentowana w internecie. Powstały liczne artyku- ły krytykujące działalność matki wykorzystującej wizerunek dziecka oraz narażającej dziecko na niebezpieczeństwo do promowania własnej osoby i marki. Co zrobiliśmy: Matka małoletniego, mimo negatywnych komentarzy zamieszczanych pod postami, a także mimo wielu krytycznych artykułów, nie usunęła kontrowersyjnych materiałów. Nie widziała niczego niesto- sownego w swoim zachowaniu. Rzecznik, wskazując na kontrowersyjną działalność matki w mediach społecznościowych, w tym narażanie zdro- wia dziecka i wystawianie go na negatywne komentarze, wystąpił do sądu z wnioskiem o wszczęcie z urzędu postępowania opiekuńczego. Ze zgło- szeń, jak również z analizy materiałów prezentowanych w sieci wynikało, że zamieszczenie wizerunku małoletniego odbywało się co najmniej za zgodą ojca dziecka, który sam także pojawiał się w nagraniach. Rzecznik wnosił także o udzielenie zabezpieczenia na czas toczącego postępowania m.in. poprzez poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej nadzorowi kuratora sądowego. Efekt: Dzięki działaniom Rzecznika sąd wszczął z urzędu postępowa- nie o ograniczenie władzy rodzicielskiej. Ponadto, uznając argumentację RPD, udzielił zabezpieczenia na czas toczącego się postępowania poprzez poddanie władzy rodzicielskiej rodziców nadzorowi kuratora sądowego. Zobowiązał też rodziców małoletniego do powstrzymania się od zamiesz- czania jego wizerunku w internecie. Dzięki działaniom Rzecznika i zasadnej reakcji sądu, dziecko uzyskało bezpieczeństwo, a rodzina znajduje się pod nadzorem oraz kontrolą. 123 Negatywne skutki postanowienia wydanego w sprawie nieletniego w postaci wpisu do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym Problem: Do Rzecznika zgłosili się rodzice nieletniego, którzy otrzymali zawiadomienie z Krajowego Rejestru Karnego o zamieszczeniu danych ich dziecka w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Zarówno nie- letni, jak i jego rodzice byli zdruzgotani informacją. Nieletni wstydził się wyjść z domu. Obawiał się, że jego rówieśnicy dowiedzą się o tym. Bał się wyjechać z rodzicami na wakacje z uwagi na konieczność zawiadamiania właściwej jednostki Policji o zmianie miejsca zamieszkania. Miał problemy ze snem. Rodzice korzystali z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Ani on, ani sąd nie poinformowali jednak nieletniego i jego rodziców o konsekwencjach orzeczenia stwierdzającego, że ten dopuścił się czynu karalnego, skutkujące- go zamieszczeniem danych – z mocy ustawy z dnia 13 maja 2016 r. – o prze- ciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich 81 – w rejestrze. Z uwagi na to, że sąd zastosował wobec nieletnie- go środek wychowawczy w postaci upomnienia, ani nieletni, ani jego rodzice nie zaskarżyli orzeczenia, które stało się prawomocne. Co zrobiliśmy: Rzecznik, po zapoznaniu się ze zgłoszeniem oraz po dokona- niu analizy akt sprawy, zgłosił swój udział w postępowaniu wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wydanego postanowienia. Rzecznik złożył także wniosek o uzupełnienie postano- wienia poprzez wyłączenie zamieszczenia danych nieletniego w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Rzecznik Praw Dziecka przed- stawił szeroką argumentację podnoszącą problematykę i niedoskonałości rozwiązań przewidzianych w ustawie dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Rzecznik zwracał m.in. uwagę, że w aktualnym stanie prawnym zamieszcze- nie danych nieletniego w rejestrze nie wymaga wydania przez sąd orzecze- nia w tym przedmiocie, ponieważ następuje ono z mocy prawa w przypadku prawomocnego orzeczenia przez sąd środków wychowawczych, popraw- czych lub leczniczych w sprawach o czyny karalne wymienione w art. 2 usta- wy (z wyłączeniem czynu z art. 200 § 1 Kodeksu karnego). Skutkiem takiego rozwiązania prawnego jest to, że nieletni i ich przedstawiciele ustawowi wiedzę o wpisie danych dziecka do rejestru uzyskują już po uprawomocnie- niu się orzeczenia zapadłego przed sądem rodzinnym, tj. z zawiadomienia o wpisie przesłanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Rejestru Karnego. Z uwagi na to, że orzeczenie jest już prawomocne nieletni i ich przedstawi- ciele ustawowi nie są już w stanie podjąć jakichkolwiek działań prawnych, a w szczególności zaskarżyć wydanego orzeczenia, skutkującego zamiesz- czeniem danych nieletniego w rejestrze. 81 Dz. U. z 2024 r. poz. 1802 124 Efekt: Sąd rodzinny uwzględnił wniosek Rzecznika i uzupełnił wydane posta- nowienie, orzekając o niezamieszczaniu danych nieletniego w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Skutki takiego rozstrzygnięcia dla nieletniego są doniosłe, bowiem dane nieletniego zostały usunięte z rejestru. Co więcej, nieletni nie jest związany obostrzeniami związanymi z codziennym funkcjonowaniem, co niewątpliwie wpłynęło na poprawę jego funkcjonowa- nia i dobrostan. Brak wysłuchania stanowiska dziecka, a także brak opinii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w postępowaniu prowadzonym w trybie Konwencji haskiej Problem: Dokonana analiza prawidłowości orzeczeń wydanych w postę- powaniu prowadzonym w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę wskazywała, że zarówno sąd I instancji, jak również sąd II instancji nie przeprowadziły dowodu z opi- nii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Mimo że przeprowadzenie tych specjalistycznych dowodów było konieczne dla kompleksowej i prawidłowej oceny, czy w przedmiotowej sprawie nie wystę- pują przesłanki ujemne do nakazania powrotu małoletnich. W konsekwencji doszło do braku wysłuchania małoletnich, którzy osiągnęli wiek i stopień dojrzałości pozwalający na uwzględnienie ich opinii. Przeprowadzenie powyższych dowodów było uzasadnione tym bardziej w obliczu podnoszo- nych w toku postępowania okoliczności stosowania przez jednego z rodzi- ców przemocy wobec małżonka oraz dzieci, a także nadużywania przez tego rodzica alkoholu. Brak przeprowadzenia wskazanych dowodów ograniczyło zebrany w sprawie materiał dowodowy, a tym samym spowodowało wyda- nie orzeczenia z naruszeniem praw dziecka. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, w której zakwestionował m.in. stanowisko sądu apelacyjnego o braku potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w celu dokonania oceny przesłanek uza- sadniających odmowę wydania dziecka, określonych w art. 13 Konwencji haskiej. Sąd okręgowy bezzasadnie ocenił ten wniosek jako zmierzający wyłącznie do ustalenia kompetencji rodzicielskich uczestników postępowa- nia i dokonania oceny, kto z rodziców daje lepsze gwarancje sprawowania prawidłowo pieczy nad dziećmi. Tymczasem tego rodzaju dowód w oko- licznościach analizowanej sprawy ma znaczenie dla oceny, czy nakazanie powrotu dzieci do kraju pochodzenia nie spowoduje szkody fizycznej lub psychicznej, która powoduje dla dziecka stan nie do zniesienia i nie pozostaje w sprzeczności z jego dobrem. 125 Efekt: Dzięki działaniom Rzecznika uwzględniono skargę kasacyjną i uchylo- no zaskarżone przez niego postanowienie, a także przekazano sprawę sądowi apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że na gruncie przepisów Konwencji haskiej wyra- żony przez dziecko sprzeciw wobec nakazania jego powrotu może stano- wić samodzielną podstawę do oddalenia wniosku w sprawie o nakazanie powrotu dziecka. Zaznaczył, że odmowa uwzględnienia stanowiska dziecka nie może być zatem uzasadniona wyłącznie przez stwierdzenie dotyczące samego potencjalnego wpływu rodzica na postawę dziecka lub uznanie, że w przypadku dziecka w wieku poniżej 10 lat nie jest ono w stanie, z racji wieku, wyrazić w sposób dojrzały i samodzielny stanowiska. Ponadto Sąd Najwyższy podzielił także stanowisko RPD w kwestii koniecz- ności przeprowadzenia dowodu z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Uzasadnił to tym, że z uwagi na fundamentalne znaczenie przesłanki dobra dziecka we wszystkich sprawach, w których występu- je zagadnienie szeroko rozumianej pieczy rodzicielskiej nad dziećmi, także celowość przeprowadzenia wszystkich zgłoszonych w sprawie wniosków dowodowych należy oceniać z uwzględnieniem tej przesłanki. Z tego wzglę- du stwierdzenie, że wnioski dowodowe zgłoszone w apelacji są spóźnione w rozumieniu art. 381 k.p.c., nie może być wystarczającą podstawą do ich oddalenia przez sąd w przypadku, gdy przeprowadzenie tych dowodów może być istotne dla dokonania ustaleń wpływających na ocenę przesłanki dobra dziecka. Na skutek działań Rzecznika sąd apelacyjny w toku ponownego rozpo- znania sprawy zmienił postanowienie i dopuścił dowód z pisemnej opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Nieprawidłowe przeprowadzone wysłuchanie dziecka, które osiągnęło wiek i stopień dojrzałości pozwalające na uwzględnienie jego opinii w orzeczeniach przy postępowaniach prowadzonych w trybie Konwencji haskiej Problem: Dokonana analiza prawidłowości prowadzonych postępowań, w tym prawidłowości wydanych orzeczeń w postępowaniu prowadzonym w trybie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę wskazywała na nieprawidłowo przeprowadzone wysłu- chanie dziecka, które osiągnęło wiek i stopień dojrzałości pozwalający na uwzględnienie jego opinii. Istotnym jest, że poglądy dziecka wyrażone w oko- licznościach do tego dostosowanych (bez udziału osób trzecich) mogą być istotne dla oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 13 lit. b Konwencji haskiej, pozwalające na odmowę wydania nakazu powrotu. 126 W analizowanej sprawie, w opinii Rzecznika Praw Dziecka, doszło do naru- szenia procedury wysłuchania dziecka wskazanej w dyspozycji art. 216 2 § 2 i 3 k.p.c., m.in. poprzez: brak przeprowadzenia wysłuchania dziecka w obecności biegłego psychologa w sytuacji, gdy uzasadniała to kondycja psychiczna dziecka, przeprowadzenie wysłuchania w obecności osób trzecich z jedno- czesnym umożliwieniem im zadawania pytań dziecku przy użyciu przenośni oraz komunikatów mogących zawierać ocenę osób bliskich dziecku, a także mogących sugerować odpowiedź czy brak sporządzenia nagrania z czynno- ści wysłuchania. Błędne przeprowadzenie wysłuchania dziecka stanowi naruszenie obowiąz- ku procesowego, który ma charakter gwarancyjny – prawidłowe wysłucha- nie dziecka nie ma wyłącznie charakteru fakultatywnego, lecz jest obowiąz- kowe, jeśli spełnione są przesłanki z art. 216¹ § 1 k.p.c. Zdaniem Rzecznika czynności powinny zostać przeprowadzone w sposób prawidłowy, dający dziecku gwarancje umożliwienia mu wyrażenia swojej woli w sposób swo- bodny. Zaniechanie prawidłowego wysłuchania dziecka skutkuje pozbawie- niem go prawa do wyrażenia własnego zdania, a tym samym narusza zasady ochrony dobra dziecka, zasady rzetelnego procesu oraz standardy wynikają- ce z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Co zrobiliśmy: Rzecznik w analizowanej sprawie zadziałał dwutorowo – z jednej strony wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, w któ- rej wskazał, że doszło do naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w tym mię- dzy innymi, że doszło do naruszenia art. 216 2 § 2 i 3 k.p.c. Z drugiej strony zadziałał u źródła powstania naruszenia, a mianowicie dokonał interwencji w Sądzie, w którym doszło do nieprawidłowego przeprowadzenia wysłu- chania, wskazując na uchybienia i oczekując przeprowadzenia czynności wyjaśniających, w tym także podjęcia działań zmierzających do prze- strzegania procedury wysłuchania małoletnich dzieci oraz przekazania Rzecznikowi informacji o wyniku przeprowadzonych ustaleń oraz o podję- tych czynnościach. Efekt: Dzięki działaniom Rzecznika wniesiono skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, a także skierowano pismo do prezesa sądu okręgowego, w którym doszło do błędnego wysłuchania dziecka. W obu sprawach Rzecznik monitoruje sprawę i oczekuje na rozstrzygnięcia. Dzięki jego inter- wencjom zostaną podjęte działania zmierzające do zapobieżenia powielania błędów w wysłuchaniu małoletnich. 127 Brak współpracy rodziców w zakresie wypracowania wspólnych metod wychowawczych oraz objęcia dzieci opieką psychologa Problem: Do Biura RPD zgłosiła się matka dzieci z prośbą o objęcie nadzo- rem postępowania rozwodowego, z uwagi na brak należytej i długotrwałej reakcji sądu na łamanie przez ojca dzieci postanowienia zabezpieczające- go, dotyczącego uregulowania miejsca zamieszkania i kontaktów z dziećmi. Zgłaszająca wskazała, że ojciec małoletnich podjął jednostronną decyzję o zmianie ich miejsca zamieszkania, uniemożliwiając utrzymywanie jakich- kolwiek relacji dzieci z matką. W przesłanym zgłoszeniu został opisany mechanizm wpływu ojca na postawę dzieci. Do Biura RPD zgłosił się również ojciec, wskazując, że wydane na czas trwania postępowania postanowienie zabezpieczające pomija występujące po stronie matki uchybienia w zakresie kompetencji opiekuńczo-wychowawczych, stosowanie przemocy, ale przede wszystkich stanowisko dzieci, które chcą mieszkać z ojcem. Każdy z rodzi- ców w sposób odmienny przedstawiał sytuację dzieci, deprecjonował rolę i znaczenie drugiego rodzica. Utrzymujący się brak porozumienia i współpra- cy rodziców doprowadził ostatecznie do rozdzielenia rodzeństwa, włączenia dzieci w konflikt okołorozwodowy, a także do braku możliwości udzielenia dzieciom pomocy psychologicznej. Rodzice skoncentrowani na forsowaniu własnego stanowiska zgłaszali daleko idące zastrzeżenia do psychoterapeu- tów proponowanych przez drugą stronę. Co zrobiliśmy: Rzecznik zgłosił udział w prowadzonym postępowaniu. Analiza akt sprawy oraz sprawozdania ustanowionego przez sąd kuratora sądowego wskazywała na zasadność dokonania szerokiej weryfikacji kom- petencji opiekuńczo-wychowawczych każdego z rodziców. W toku postępo- wania, również z inicjatywy przedstawiciela RPD, sąd wydał postanowienie o ponownym skierowaniu stron na badania przez biegłych psychologów, nadto przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy wysłuchano małolet- nich. W świetle uzyskanych dowodów przedstawiciel Rzecznika wnioskował o ingerencję sądu w wykonywanie przez rodziców władzy rodzicielskiej, nie tylko poprzez ustanowienie nadzoru kuratora, ale także poprzez zobowią- zanie stron do objęcia małoletnich stałą opieką psychologiczną, odbycia przez rodziców warsztatów rodzicielskich i wspólnej terapii. Przedstawiciel Rzecznika wskazywał również na zasadność wyznaczenia przez sąd jednego ośrodka, w którym poszczególni specjaliści obejmą dzieci opieką psycho- logiczną, a rodziców terapią. Rzecznik dążył do stworzenia sytuacji pełnego wglądu w sytuację rodziny. Efekt: Przeprowadzenie nowej opinii biegłych oraz wysłuchanie dzieci pozwo- liło sądowi na uzyskanie pogłębionego wglądu w bieżącą sytuację osób najmłodszych. Opinia biegłych ukazała, że deklaracje rodziców o podniesieniu kompetencji opiekuńczo-wychowawczych w toku kilkuletniego postępowania sądowego są niewystarczające do samodzielnego wykonywania przez nich władzy rodzicielskiej. Postawa rodziców wymagała dalszej korekty. 128 Rodzice, zgodnie ze stanowiskiem Rzecznika, zostali objęci nadzorem kura- tora, zobowiązani do współpracy z asystentem rodziny, odbycia z dziećmi wspólnej terapii rodzinnej oraz cyklu warsztatów podnoszących kompe- tencje opiekuńczo-wychowawcze. Kontakty rodzica z dzieckiem zamiesz- kującym na stałe z drugim rodzicem zostały uregulowane w obecności psychologa, co dało szansę na odbudowę relacji w bezpiecznych warun- kach. Wydane orzeczenie pozwoliło na ponowne nawiązanie kontaktu przez rodzeństwo. Strony rozpoczęły prowadzenia dialogu w sprawach dotyczą- cych dzieci. Umieszczanie dzieci w domach pomocy społecznej mimo braku spełnienia ustawowych przesłanek Problem: W Biurze RPD była prowadzona sprawa małoletnich, których rodzice nie byli w stanie sprawować nad nimi opieki. Dzieci miały orzeczenia o niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym. Dzieci prze- bywały w pieczy zastępczej, jednak placówka opiekuńczo-wychowawcza sygnalizowała trudności w zapewnieniu im właściwej opieki, wskazując na potrzebę umieszczenia części rodzeństwa w domu pomocy społecznej. Na wniosek prokuratora oraz w oparciu o opinię biegłych sąd I instancji zdecydował o umieszczeniu trojga dzieci w domu pomocy społecznej, bez zgody rodziców, z zastrzeżeniem umieszczenia ich w tej samej placów- ce. Uzasadnieniem były specjalistyczne potrzeby dzieci w zakresie opieki medycznej i rehabilitacyjnej, których – zdaniem biegłych – placówka opie- kuńczo-wychowawcza nie była w stanie zapewnić. Co zrobiliśmy: Stanowisko sądu I instancji zostało zakwestionowane przez Rzecznika, który wskazał, że przesłanki umieszczenia dzieci w domu pomocy społecznej nie zostały spełnione. Takie rozstrzygnięcie pozostaje niezgodne z dobrem małoletnich i obowiązującymi przepisami. Podniesiono, że właści- wą formą wsparcia dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną powinna być specjalistyczna piecza zastępcza, w szczególności zawodowe rodziny zastępcze o charakterze specjalistycznym. Efekt: Sąd II instancji podzielił argumentację Rzecznika i zmienił zaskarżone postanowienie, uchylając decyzję o umieszczeniu dzieci w domu pomocy społecznej. W konsekwencji dzieci nie zostały przeniesione do domu pomo- cy społecznej, a pozostały w placówkach opiekuńczo-wychowawczych dostosowanych do potrzeb dzieci. 129 Umieszczanie dzieci w domach pomocy społecznej mimo braku spełnienia ustawowych przesłanek oraz braku terminowego wykonywania przez sąd czynności w ramach art. 578 § 2 k.p.c Problem: W Biurze RPD prowadzona była sprawa 8-miesięcznego dziecka, którego rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Niemowlę przeby- wało od urodzenia w szpitalu. Ograniczenia zdrowotne dziecka wymagały standardowej opieki rodzicielskiej z uwzględnieniem pielęgnacji zgłębnika, terapii neurologopedycznej i fizjoterapii. Dziecko miało zostać umieszczone w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do sądu rejonowego z wnioskiem o wstrzymanie działań zmierzających do umieszczenia dziecka w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pilne zasięgnięcie informacji o kandydatach ubie- gających się o ustanowienie ich rodziną zastępczą i po weryfikacji ich kom- petencji oraz sytuacji życiowej, o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej na czas trwania postępowania. Jednocześnie, Rzecznik zwrócił się do właści- wego ośrodka pomocy społecznej z prośbą o udzielenie wsparcia dla osób starających się o ustanowienie ich rodziną zastępczą. Dodatkowo Rzecznik zwrócił się do prezesa sądu okręgowego o sprawowa- nie nadzoru administracyjnego nad sprawą o umieszczenie dziecka w rodzi- nie zastępczej. Rzecznik zgłosił udział do postępowania sądowego i brał udział w rozprawach. Pomimo podjętych działań na etapie postępowania w I instancji sąd oddalił wniosek Rzecznika o wydanie natychmiastowego zabezpie- czenia w przedmiocie umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Sąd oddalił wniosek o umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, mimo że został złożony przez małżeństwo mające doświadczenie w opiece nad osobami wymagającym obsługi zgłębnika. Zgodnie z postanowie- niem sądu rejonowego dziecko miało zostać umieszczone w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Powyższe uzasadniało podjęcie kolejnych działań zmierzających do prawi- dłowego ukształtowania sytuacji opiekuńczo-wychowawczej małoletniego dziecka. Orzeczenie sądu I instancji zostało przez RPD zaskarżone. Zwrócono bowiem uwagę, że w sprawie nie zostały wykazane ustawowe przesłan- ki umieszczenia dziecka w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Stan zdrowia dziecka pozwala na wypisanie go ze szpitala i dalszą opiekę w warunkach domowych z pielęgnacją zgłębnika i kontynuacją specjalistycznej terapii neurologopedycznej oraz fizjoterapii. Dodatkowo RPD w piśmie kierowanym do prezesa sądu okręgowego zwrócił uwagę na brak terminowego przesłania przez sąd postanowienia 130 o pozbawieniu władzy rodzicielskiej do właściwego ośrodka adopcyjnego zgodnie z art. 578 § 2 k.p.c. Efekt: Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd rejonowy podzielił argumen- tację Rzecznika i ustanowił dla dziecka rodzinę zastępczą w osobach, które od początku toczących się przed sądem rejonowym postępowań dążyły do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Dzięki podjętym działaniom dziecko opuściło szpital uzyskując szansę na uzyskanie odpowiedniej opieki w rodzinie zastępczej. Ponadto prezes sądu okręgowego po przeprowadzeniu na wniosek RPD weryfikacji terminowości działań podejmowanych przez podległy sąd rejo- nowy stwierdził nieprawidłową praktykę wykonywania czynności w ramach art. 578 § 2 k.p.c. W ramach wniosków z przeprowadzonego nadzoru, prze- wodniczący wydziału sądu rejonowego został zobowiązany do kontrolo- wania akt spraw dotyczących przysposobienia pod kątem prawidłowości stosowania art. 578 § 2 k.p.c. Pobyt dziecka na oddziale szpitalnym wobec braku możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzinę biologiczną Problem: W Biurze RPD była prowadzona sprawa małoletniego, który z uwagi na chorobę nerek wymagał kontroli w zakresie diety i ilości spożywa- nych płynów, a ponadto dializy otrzewnowej, przeprowadzanej w warunkach domowych. Rodzice biologiczni nie byli w stanie sprawować należycie opieki nad dzieckiem. W konsekwencji chłopiec od dłuższego już czasu przebywał w szpitalu i marzył o tym, aby z niego wyjść. Sąd wszczął postępowanie o wydanie zarządzeń opiekuńczo-wychowawczych, ewentualnie o pozbawienie władzy rodzicielskiej. W toku postępowania pro- wadzone były starania o znalezienie rodziny zastępczej dla dziecka przewlekle chorego, jednak z uwagi na stan zdrowia chłopca, było to bardzo utrudnione. Co zrobiliśmy: Rzecznik zgłosił udział w przedmiotowym postępowaniu, zaś przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach. Wspierając poszuki- wania rodziny zastępczej, Rzecznik pozostawał w kontakcie z opiekunem prawnym dziecka, pracownikami socjalnymi, szpitalem, w którym przebywał chłopiec, a także kierował pisma do wojewody oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Efekt: Ostatecznie chłopiec został umieszczony w rodzinie zastępczej i opu- ścił szpital, o czym marzył. Dzięki rodzinie zastępczej chłopiec ma szansę na leczenie w warunkach domowych, na kontakt z rówieśnikami i z mamą, która jest dla chłopca ważną osobą. 131 Umieszczenie dziecka z poważnymi problemami zdrowotnymi w rodzinie zastępczej Problem: W Biurze RPD była prowadzona sprawa małoletniego dziecka, u którego rozpoznano liczne schorzenia, w tym wady wrodzone, m.in. wady serca (zastawki aortalnej i mitralnej), uszkodzenie fałdu głosowego oraz istotne wady wzroku. Ponadto dziecko było karmione przez przezskórną gastrostomię. Sąd wszczął postępowanie w przedmiocie wydania zarządzeń opiekuń- czo-wychowawczych, ewentualnie pozbawienia rodziców władzy rodzi- cielskiej. W toku postępowania podejmowano starania o znalezienie dla dziecka rodziny zastępczej. Ze względu jednak na stan zdrowia małoletniego i konieczność zapewnienia mu specjalistycznej opieki zadanie to było szcze- gólnie trudne. Co zrobiliśmy: Rzecznik zgłosił udział w prowadzonym postępowaniu, a przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach sądowych. W celu wsparcia działań zmierzających do znalezienia odpowiedniej rodziny zastęp- czej Rzecznik pozostawał w stałym kontakcie z organizatorem pieczy zastępczej, monitorując przebieg poszukiwań oraz sytuację dziecka. Efekt: Ostatecznie dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej. Decyzja ta umożliwi mu dorastanie w środowisku zapewniającym opiekę, bezpieczeństwo oraz stabilność, co ma istotne znaczenie zarówno dla jego rozwoju, jak i dalszego procesu leczenia. 7. Działalność w obszarze edukacji i wychowania 133 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności Zespół Edukacji i Wychowania Biura RPD, podejmował szereg działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do nauki • art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28, 29 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik zwracał uwagę na prawo dzieci i nastolatków do nauki w godnych warunkach dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, możliwości oraz ewentualnych trudności, z uwzględnieniem zapewnienia im wsparcia (nauczycieli, wychowawców, specjalistów, dyrektorów jednostek systemu oświaty, organów nadzoru pedagogicznego i prowadzących szkoły, a także resortu oświaty) oraz w ramach odpowiedzialnej, konstruktywnej współpra- cy z rodzicami oraz opiekunami prawnymi. 2) prawa dziecka do dostępu do dóbr kultury, rozrywki, czasu wolnego i wypoczynku, a także rozwoju własnych pasji i zainteresowań • art. 6, art. 73. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 31 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie m.in. działania w sprawach indywi- dualnych wskazujących na naruszenie praw i dobra dzieci korzystających z pozaszkolnych zajęć dodatkowych, czy też chcących rozwijać pasje, talenty i zainteresowania w domach kultury, a także na zajęciach pozalekcyjnych organizowanych przez inne placówki. 3) prawa dziecka do ochrony przed przemocą • art. 72 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik Praw Dziecka realizował również działania ukierunkowane na przeciwdziałanie przemocy w jednostkach systemu oświaty oraz interwe- niował w przypadkach jej występowania, ze szczególnym uwzględnieniem przemocy rówieśniczej, w tym hejtu, a także przemocy ze strony dorosłych. 4) prawa dziecka do równego traktowania i niedyskryminacji • art. 32, art. 72 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 2, art. 28 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik prowadził również działania na rzecz ochrony prawa dziecka do równego traktowania i niedyskryminacji w jednostkach systemu oświaty 134 WYKRES 30. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 574 2 989 3 847 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 202320242025 +29% +49% Łącznie w Zespole Edukacji i Wychowania od 1 stycznia 2025 r. do 31 grud- nia 2025 r. prowadzone były 5 193 sprawy (wpłynęło 3 847 spraw nowych oraz kontynuowano 1 346 spraw z lat ubiegłych). Od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. były to 3 442 sprawy (odpowiednio, 2 989 i 453). Oznacza to, że w 2025 r. w porównaniu z rokiem 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 51 proc. Dla porównania w 2023 r. prowadzonych było łącznie 2 788 spraw (odpowiednio, 2 574 i 214), co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 86 proc. WYKRES 31. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 788 3 442 5 193 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 202320242025 +86% +51% oraz interweniował w przypadkach jego naruszenia, w szczególności w spra- wach dotyczących nierównego dostępu do zajęć dodatkowych, niesprawie- dliwego oceniania uczniów oraz niewłaściwego uwzględniania ich indywidu- alnych potrzeb edukacyjnych. Rzecznik realizował w 2025 r. zadania mające na celu ochronę tych praw, zarówno poprzez interwencje indywidualne, jak i przez działania systemo- we, dbając szczególnie o przestrzeganie tych praw w placówkach oświaty. W ramach analizy zgłaszanych spraw, Zespół Edukacji i Wychowania niejed- nokrotnie badał też sprawy małoletnich na miejscu. Istotnym obszarem działalności RPD w sprawach z zakresu edukacji i wycho- wania było monitorowanie postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli w przypadkach, gdy zarzucano im czyny wskazujące na naruszenie praw i dobra dziecka. Rzecznik interweniował także w sprawach nadzoru pedagogicznego, przestrzegania prawa oświa- towego oraz realizacji funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia dzieciom pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Do Zespołu Edukacji i Wychowania od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 3 847 spraw. W roku ubiegłym, w tym samym okresie, wpłynę- ło ich 2 989. Oznacza to, że w 2025 r. w porównaniu z rokiem 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 29 proc. Dla porównania, w 2023 r. do Zespołu wpły- nęły 2 574 sprawy, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 49 proc. Dane te wskazują na wyraźną, utrzymującą się zdecydowaną tenden- cję wzrostową w zakresie liczby nowych spraw kierowanych do Zespołu Edukacji i Wychowania w ostatnich latach. 135 WYKRES 30. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 574 2 989 3 847 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 202320242025 +29% +49% Łącznie w Zespole Edukacji i Wychowania od 1 stycznia 2025 r. do 31 grud- nia 2025 r. prowadzone były 5 193 sprawy (wpłynęło 3 847 spraw nowych oraz kontynuowano 1 346 spraw z lat ubiegłych). Od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. były to 3 442 sprawy (odpowiednio, 2 989 i 453). Oznacza to, że w 2025 r. w porównaniu z rokiem 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 51 proc. Dla porównania w 2023 r. prowadzonych było łącznie 2 788 spraw (odpowiednio, 2 574 i 214), co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby spraw o 86 proc. WYKRES 31. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji i Wychowania w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 2 788 3 442 5 193 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 202320242025 +86% +51% 136 7.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji i Wychowania w 2025 r. 1) Sytuacja edukacyjna, opiekuńcza i wychowawcza dzieci uczęszczają- cych do żłobków, przedszkoli, uczniów szkół podstawowych i ponad- podstawowych, a także wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych i młodzieżowych ośrodków socjoterapii W 2025 r. Rzecznik podejmował zarówno indywidualne, jak i systemowe działania w sprawach związanych z naruszeniami praw oraz dobra dziecka w niemal wszystkich typach jednostek systemu oświaty i miejsc opieki nad dziećmi, w tym: a) w szkołach wszystkich typów – ogólnodostępnych, artystycznych, spe- cjalnych, integracyjnych i niepublicznych, na różnym poziomie edukacji, a także w bursach i internatach szkolnych. Sprawy obejmowały w szczególności interwencje związane z przemo- cą rówieśniczą, hejtem, przemocą ze strony dorosłych, w tym psychiczną i fizyczną ze strony nauczycieli wobec uczniów. Zgłaszane problemy doty- czyły też niezapewnienia dzieciom poczucia bezpieczeństwa w szkołach, wypadków na terenie placówek, stosowania nieprawidłowych metod wychowawczych, a także przypadków naruszenia nietykalności cielesnej dziecka przez nauczyciela, niewłaściwych postaw pedagogów, nierównego traktowania, wykluczenia i dyskryminacji. Interwencje dotyczyły także: sytuacji uczniów neuroróżnorodnych, w szczególności uczniów w spektrum autyzmu i z ADHD, braku realizacji lub niewłaściwego wykonywania zaleceń zawartych w opiniach i orzecze- niach o potrzebie kształcenia specjalnego, pomocy psychologiczno-peda- gogicznej, nieprawidłowości organizacyjnych, w tym zastrzeżeń do statu- tów szkół, łączenia oddziałów, likwidowania i przekształcania szkół, zasad i kryteriów oceniania osiągnięć edukacyjnych i zachowania, przyznawania stypendiów, braku miejsc w bursach i internatach, warunków sanitarnych, naruszenia ochrony dóbr osobistych ucznia (ujawnienia danych lub wize- runku dziecka). Podejmowane zgłoszenia obejmowały ponadto: organizację, przebieg i oce- nianie egzaminów (klasyfikacyjnych, ósmoklasisty, poprawkowych i matural- nych), w tym dostosowanie arkuszy oraz warunków egzaminowania uczniów z własnymi potrzebami edukacyjnymi, kwestie wysokości i zasad przyzna- wania dotacji oraz subwencji oświatowych, organizację i dostępność zajęć dodatkowych, wdrażanie i funkcjonowanie w szkołach standardów ochrony małoletnich, działalność samorządów uczniowskich i rad rodziców, orga- nizację konkursów przedmiotowych, konflikty między szkołą a rodziną lub 137 konflikty rodzinne wpływające na sytuację edukacyjną dziecka, a także uwagi obywateli dotyczące podstawy programowej oraz zmian w przepisach prawa oświatowego. b) w żłobkach i innych miejscach opieki nad dziećmi do lat 3 (w tym w miej- scach realizujących wczesne wspomaganie rozwoju), a także w przed- szkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach i innych formach wychowania przedszkolnego. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności niezapewnienia dzieciom należytej opieki, w tym naruszeń ich zdrowia i życia. Interwencje obejmowa- ły przypadki przemocy rówieśniczej oraz przemocy wobec dzieci ze strony dorosłych, jak również konflikty między rodzicami a kadrą pedagogiczną lub opiekuńczą, skutkujące naruszeniem dobra dziecka. Zgłaszane problemy obejmowały także: odmowę przyjęcia dziecka do przedszkola, nierówne traktowanie ze względu na szczególne potrzeby dziecka, brak adaptacji lub niewłaściwą jej organizację, odmowę przyjęcia do przedszkola dzieci korzystających z pieluszki, wypowiadanie rodzicom umów o świadczenie usług w przedszkolach niepublicznych, niewłaściwą organi- zację pracy jednostek, naruszenia standardów ochrony małoletnich lub ich nieprawidłowe wdrożenie, kwestie kwalifikacji osób sprawujących opiekę nad dziećmi lub braki kadrowe, naruszenia ochrony danych osobowych, a także sprawy związane z likwidacją bądź reorganizacją przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego. c) w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, okręgowych ośrodkach wychowawczych oraz schroni- skach dla nieletnich i zakładach poprawczych. Interwencje dotyczyły w szczególności przypadków przemocy występującej w tych instytucjach, zarówno rówieśniczej, jak i ze strony osób dorosłych. Zgłaszane problemy obejmowały: niewydawanie przepustek, nieprawidło- wości w sprawowaniu opieki, niezapewnienie rehabilitacji, brak odpowiedniej opieki medycznej oraz niewystarczający poziom bezpieczeństwa i poszano- wania intymności wychowanków, jak również sytuacje szczególnie trudne, związane z podejmowanymi przez wychowanków próbami samobójczymi oraz przypadkami samookaleczeń. Sprawy kierowane do rozpatrzenia dotyczyły ponadto niewłaściwego dys- ponowania środkami pieniężnymi wychowanków, przypadków kupowania przez pracowników wyrobów tytoniowych lub alkoholu dla podopiecznych, utrudniania lub naruszania zasad udzielania przepustek do domu rodzin- nego, a także stosowania nieadekwatnych kar, jak zakazy wychodzenia czy ograniczanie kontaktów z rodziną. 138 4) W sprawach dotyczących postępowań dyscyplinarnych i wyjaśniają- cych wobec nauczycieli oraz kadry kierowniczej szkół W zakresie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1 982 r. Karta Nauczyciela 82 Rzecznik ma kompetencje do uczestnictwa w postępowaniach w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, jeżeli sprawy te dotyczą czynów naruszających prawa lub dobro dziecka. W 2025 r. odnotowano 764 postępowania dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. W porównaniu z 2024 r., kiedy prowadzono 729 takich postępowań, oznacza to wzrost o ok. 5 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba tych postępowań wyniosła 570, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby postępowań o 34 proc. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności przypadków przemocy fizycznej i psy- chicznej wobec dzieci, w tym wykorzystywania seksualnego, naruszenia nietykalności cielesnej, stosowania niewłaściwych metod wychowawczych, a także niezapewnienia uczniom bezpieczeństwa lub właściwej opieki. Interwencje obejmowały również sytuacje sprawowania opieki nad dziećmi przez osoby nietrzeźwe. WYKRES 32. Liczba postępowań dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 570 729 764 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 202320242025 +34% +5% Zgłaszane nieprawidłowości dotyczyły ponadto dyskryminacji, naruszeń dóbr osobistych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, nieprzestrzegania statutu szkoły, a także demoralizowania uczniów. 82 Dz. U. z 2024 r. poz. 986 d) w sprawach związanych ze skargami na działalność organów prowadzą- cych i organów nadzoru pedagogicznego nad działalnością jednostek systemu oświaty. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności zastrzeżeń obywateli wobec działań i decyzji tych organów, przyjmowanych regulaminów, spo- sobu organizacji i przebiegu konkursów przedmiotowych organizowanych przez kuratorów oświaty oraz ustalania ich wyników. Działania obejmowały również decyzje organów prowadzących szkoły dotyczące zamiaru likwidacji lub przekształcenia placówek, kwestie związa- ne z wydatkowaniem środków publicznych przez gminy, w tym na realizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz zajęć dla dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Interwencje dotyczyły także zastrzeżeń co do treści protokołów kontroli doraźnych, jak też sposobu podejmowania i realizacji działań w ramach nad- zoru pedagogicznego. 2) W sprawach dotyczących organizacji wypoczynku oraz zajęć rozwijają- cych zainteresowania dzieci i młodzieży Podjęte działania dotyczyły w szczególności nieprawidłowości organizacyj- nych, przypadków bezpodstawnego rozwiązywania umów, a także przemocy fizycznej i psychicznej, w tym nękania oraz naruszeń godności osobistej dzie- ci i młodzieży przez osoby prowadzące zajęcia lub zarządzające podmiotami. Zgłaszane sprawy obejmowały w szczególności skargi na funkcjonowanie klubów sportowych, w tym w zakresie stosowanych metod pracy z dziećmi i nastolatkami oraz zapewnienia im właściwych warunków bezpieczeństwa i opieki. 3) W sprawach dotyczących funkcjonowania poradni psychologiczno-pedagogicznych Podejmowane interwencje dotyczyły w szczególności trudności w uzyskaniu opinii lub orzeczeń, w tym o potrzebie kształcenia specjalnego, a także dłu- giego oczekiwania na wyznaczenie terminów badań i konsultacji. Problemy dotyczyły również sposobu traktowania dzieci, jak również kwestii związanych z kwalifikacjami osób zatrudnionych w poradniach oraz prawi- dłowością prowadzonych postępowań diagnostycznych i orzeczniczych. 139 4) W sprawach dotyczących postępowań dyscyplinarnych i wyjaśniają- cych wobec nauczycieli oraz kadry kierowniczej szkół W zakresie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1 982 r. Karta Nauczyciela 82 Rzecznik ma kompetencje do uczestnictwa w postępowaniach w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, jeżeli sprawy te dotyczą czynów naruszających prawa lub dobro dziecka. W 2025 r. odnotowano 764 postępowania dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. W porównaniu z 2024 r., kiedy prowadzono 729 takich postępowań, oznacza to wzrost o ok. 5 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba tych postępowań wyniosła 570, co oznacza, że w ciągu dwóch lat nastąpił wzrost liczby postępowań o 34 proc. Podejmowane sprawy dotyczyły w szczególności przypadków przemocy fizycznej i psy- chicznej wobec dzieci, w tym wykorzystywania seksualnego, naruszenia nietykalności cielesnej, stosowania niewłaściwych metod wychowawczych, a także niezapewnienia uczniom bezpieczeństwa lub właściwej opieki. Interwencje obejmowały również sytuacje sprawowania opieki nad dziećmi przez osoby nietrzeźwe. WYKRES 32. Liczba postępowań dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby postępowań w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 570 729 764 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 202320242025 +34% +5% Zgłaszane nieprawidłowości dotyczyły ponadto dyskryminacji, naruszeń dóbr osobistych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, nieprzestrzegania statutu szkoły, a także demoralizowania uczniów. 82 Dz. U. z 2024 r. poz. 986 140 Działaniami Rzecznika objęte były również sprawy dotyczące niedopełnienia obowiązków przez dyrektorów lub inne osoby odpowiedzialne za funkcjo- nowanie placówki, w szczególności w związku z wypadkami uczniów, w tym braku zawiadomienia właściwych organów lub niewłaściwego postepowa- nia po zdarzeniu. O wszczęciu postępowania wyjaśniającego RPD jest każdorazowo zawia- damiany przez rzeczników dyscyplinarnych dla nauczycieli działających przy właściwych wojewodach, jeżeli sprawa dotyczy naruszenia praw lub dobra dziecka. Rzecznikowi doręcza się również postanowienia o umorzeniu postępowań wyjaśniających, jak również o przekazaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego do rozpatrzenia przez komisję dyscyplinarną I instancji. Na postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego RPD przy- sługuje zażalenie do komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli przy właściwym miejscowo wojewodzie. Taka forma zaskarżenia przysługuje również w przy- padku odmowy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przez komisję dys- cyplinarną – do odwoławczej komisji dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji. W przypadku, gdy Rzecznik nie zgadzał się z decyzją o umorzeniu postępo- wania lub odmowie jego wszczęcia, korzystał z kompetencji wniesienia środka odwoławczego, mając na uwadze najlepszy interes dziecka. Niezależnie od powyższego, w sprawach tego wymagających, Rzecznik kierował wnioski do dyrektora szkoły lub placówki albo organu prowadzą- cego o podjęcie działań na rzecz dziecka w zakresie ich kompetencji, w tym o zawieszenie w pełnieniu obowiązków nauczyciela, którego dotyczyło postępowanie. W ramach monitorowania postępowań RPD uzyskiwał infor- macje o orzeczeniach komisji dyscyplinarnych I instancji oraz odwoławczych komisji dyscyplinarnych. Rzecznik sprawdzał także, czy poszkodowanemu dziecku lub grupie dzieci została udzielona pomoc psychologiczno-pedago- giczna oraz jakie działania naprawcze podjęto w placówce w celu zapobie- gania naruszeniom praw dziecka w przyszłości. Przykładami prowadzonych w Biurze RPD spraw w tej kategorii są następu- jące przypadki: Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela z uwagi na naruszenie nietykalności cielesnej ucznia Problem: Sprawa dotyczyła zdarzenia wskazującego na możliwość popeł- nienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobra dziecka poprzez naruszenie nietykalności cielesnej ucznia. Nauczyciel miał uderzyć dziecko w pośladek. Do zdarzenia miało dojść w szatni, w której nie było monitoringu. 141 Rzecznik dyscyplinarny dla nauczycieli w postępowaniu wyjaśniającym prze- słuchał świadków, po czym umorzył postępowanie, wskazując, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza postawionego nauczycielce zarzutu. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że rzecznik dyscyplinarny dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych pole- gającego na zaniechaniu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępo- wania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli 83 . W szczególno- ści zwrócono uwagę na pominięcie przesłuchania samego dziecka oraz jego matki, która miała kontakt z dzieckiem bezpośrednio po zdarzeniu. Ponadto RPD wystąpił do dyrektora szkoły, w której zatrudniony był nauczyciel, zwracając uwagę m.in. na konieczność objęcia dziecka stosowną pomocą psychologiczno-pedagogiczną, rozważenie zawieszenia nauczyciela na czas trwania postępowania oraz podjęcie działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa uczniom. Efekt: Komisja dyscyplinarna I instancji, po rozpatrzeniu zażalenia Rzecznika, uchyliła postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego i skiero- wała sprawę do dalszego procedowania. Komisja dyscyplinarna dla nauczy- cieli wskazała, że sprawy, w których stawia się zarzut naruszenia nietykal- ności cielesnej dziecka, wymagają szczególnie wnikliwej analizy. Uczniowie szkoły, w tym poszkodowany uczeń, zostali objęci wsparciem psychologicz- no-pedagogicznym. Sprawa została skierowana na rozprawę przed komisją dyscyplinarną i pozostaje w toku. Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela z uwagi na niezapewnienie dzieciom bezpieczeństwa Problem: Nauczyciel umył twarze dzieciom znajdującym się pod jego bez- pośrednią opieką mydłem antybakteryjnym. W rezultacie jedno z dzieci zwymiotowało, a drugie skarżyło się na ból i pieczenie oczu. Ponadto wska- zano, że w innym dniu nauczyciel przystąpił do pracy z dziećmi, znajdując się pod wpływem alkoholu, czym stworzył realne zagrożenie dla życia i zdrowia dzieci. Rzecznik dyscyplinarny przekazał wniosek do komisji dyscyplinarnej dla nauczy- cieli przy właściwym miejscowo wojewodzie o wszczęcie postępowania dyscy- plinarnego. Komisja dyscyplinarna odmówiła jednak wszczęcia postępowania, 83 Dz. U. z 2016 r. poz. 741 142 wskazując, że nauczyciel nie dokonał mycia twarzy dzieci w sposób narażający ich zdrowie. Komisja wskazała również, że nie można wykluczyć, że reakcje dzieci (wymioty i pieczenie oczu) mogły być związane z innym czynnikiem obecnym w budynku. W odniesieniu do podjęcia pracy pod wpływem alkoholu komisja uznała natomiast, że wymierzenie nauczycielce kary zwolnienia z pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie przepisów Kodeksu pracy stanowiło wystarczającą sankcję za przewinienie. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł zażalenie na odmowę wszczęcia postępowa- nia dyscyplinarnego do Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zacho- wanie nauczyciela należy uznać za delikt dyscyplinarny, gdyż stanowi ono uchybienie godności zawodu nauczyciela oraz obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy Karta Nauczyciela. Rzecznik podkreślił, że samo zastosowanie sankcji pracowniczej przez dyrektora szkoły jest niewystarczające, zwłaszcza w sytuacji, gdy nauczycielka przebywała w szkole i wykonywała swoje obo- wiązki w stanie po spożyciu alkoholu. Takie zachowanie, jak wskazał RPD, jest niedopuszczalne w relacji z dziećmi i stanowi przejaw braku szacunku wobec uczniów pozostających pod opieką nauczyciela. Rzecznik skierował również pismo do dyrektora szkoły z prośbą o wyjaśnie- nia oraz przekazanie informacji dotyczących objęcia dzieci stosowną pomo- cą psychologiczno-pedagogiczną. Efekt: Odwoławcza komisja dyscyplinarna, po rozpatrzeniu zażalenia RPD, uwzględniła je. Uchyliła postanowienie o odmowie wszczęcia postępowa- nia oraz skierowała sprawę do dalszego procedowania. Komisja wskazała, że komisja I instancji błędnie uznała, iż zachowanie nauczyciela nie stanowi deliktu dyscyplinarnego. Dyrektor poinformował, że dzieci, które pozostawały pod opieką nauczyciela zostały objęte wsparciem psychologa i pedagoga szkolnego. Jednocześnie wskazano, że w związku ze stawieniem się nauczyciela do pracy pod wpły- wem alkoholu nie było konieczności obejmowania pomocą całej grupy, ponieważ dzięki czujności personelu nauczyciel nie został dopuszczony do kontaktu z dziećmi. Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela z uwagi na naruszenie godności i nietykalności cielesnej uczennic Problem: Zawiadomienie dotyczyło możliwości popełnienia przez nauczy- ciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka poprzez naruszenie godno- ści i nietykalności cielesnej dwóch uczennic. Dodatkowo nauczyciel, według relacji dziewczynek i innych świadków, miał prowadzić z nimi rozmowy 143 w sposób niewłaściwy, o podtekście seksualnym, nieodpowiedni i narusza- jący godność zawodu nauczyciela. Rzecznik dyscyplinarny w postępowaniu wyjaśniającym przesłuchał świadków oraz dopuścił dowód z notatki z roz- mowy psychologa szkolnego z uczennicami, ponieważ rodzice dziewczynek nie wyrazili zgody na ich bezpośrednie przesłuchanie przed rzecznikiem dyscyplinarnym. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego rzecznik skierował wniosek do komisji dyscyplinarnej o wszczęcie postępo- wania dyscyplinarnego. Zgłaszane nieprawidłowości dotyczyły ponadto dyskryminacji, naruszeń dobr osobistych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, nieprzestrzegania statutu szkoły, demoralizowania uczniow. Komisja dyscyplinarna dla nauczycieli odmówiła wszczęcia postępowa- nia wskazując na nadinterpretację zachowań nauczyciela wobec uczennic. Zachowania, zdaniem komisji, wymagają korekty, jednak nie uzasadniają wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł zażalenie na odmowę wszczęcia postę- powania dyscyplinarnego do Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji. Uzasadniając swoje stanowisko wska- zał, że postanowienie komisji I instancji obarczone jest błędem w usta- leniach faktycznych oraz naruszeniem prawa materialnego. Rzecznik podniósł, że dokonano dowolnej i sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego, a także nie uwzględniono całokształtu materiału dowodowego. W ocenie RPD z zeznań świadków wynikało, że nauczyciel zachował się w sposób niepro- fesjonalny, naruszający godność uczennic i wywołujący u nich poczucie dyskomfortu. Ponadto Rzecznik wystąpił do dyrektora szkoły, w której zatrudniony był nauczyciel, zwracając uwagę m.in. na konieczność objęcia uczennic pomocą psychologiczno-pedagogiczną, rozważenie zawieszenia nauczyciela na czas trwania postępowania oraz podjęcie działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa i poczucia komfortu innym uczniom. Efekt: Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczyciele przy Ministrze Edukacji po rozpatrzeniu zażalenia RPD uwzględniła je, uchyliła postanowie- nie o odmowie wszczęcia postępowania oraz skierowała sprawę do dalszego procedowania. Komisja wskazała, że komisja I instancji błędnie uznała, że zachowanie nauczyciela nie stanowi deliktu dyscyplinarnego, a jej rozstrzy- gnięcie było przedwczesne i nie uwzględniało całokształtu okoliczności sprawy. Podkreślono również, że nauczyciel powinien stanowić przykład wła- ściwego zachowania oraz sumiennie realizować zadania związane z funkcją wychowawczą i edukacyjną. 144 Uczniowie szkoły, w tym poszkodowane uczennice, zostali objęci wsparciem psychologiczno-pedagogicznym. Sprawa została skierowana na rozpra- wę przed komisją dyscyplinarną, a nauczyciel został ukarany karą nagany z ostrzeżeniem. 5) Działania na rzecz realnego wsparcia uczniów i nauczycieli Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji, posłów oraz przewodniczących klubów parlamentarnych o podjęcie prac nad zmianami w prawie, które miałyby realnie wesprzeć uczniów i nauczycieli 84 . Podkreślił, że w szkołach narasta zmęczenie, stres i wypalenie, co negatywnie wpływa na codzienne funkcjonowanie całej społeczności szkolnej. Zmiany te zostały wypracowa- ne wspólnie z dziećmi i młodzieżą, uzyskały poparcie 36 organizacji mło- dzieżowych. Rzecznik zaproponował nowelizację ustawy prawo oświatowe, by: zapewnić nauczycielom prawo do superwizji, zagwarantować uczniom prawo do odpoczynku i czasu wolnego, doprecyzować, że zadania domowe i obowiązki szkolne muszą być dostosowane do możliwości psychofizycz- nych uczniów, zakazać zadawania prac na okres świąt, ferii oraz długich weekendów, wprowadzić zasadę, że przez trzy dni po przerwach świątecz- nych i feriach nie przeprowadza się sprawdzania osiągnięć edukacyjnych. Rzecznik dodatkowo zaproponował zmianę rozporządzenia o organizacji roku szkolnego tak, by 2 maja oraz dzień po Bożym Ciele były wolne od zajęć. Do pisma załączono projekty nowelizacji wraz z uzasadnieniem, opisujące szczegółowo potrzebę wprowadzenia tych rozwiązań. Z uwagi na brak odpowiedzi oraz potrzebę wprowadzenia rozwiązań zapew- niających większe wsparcie uczniom i nauczycielom – w tym prawo nauczy- cieli do superwizji oraz prawo uczniów do odpoczynku i czasu wolnego – 9 lipca 2025 r. RPD ponownie zwrócił się do Ministra Edukacji o zajęcie stanowiska. 6) W innych sprawach, niewymienionych powyżej, w szczególności doty- czących zapytań o interpretację przepisów prawa oraz wystąpień orga- nizacji i inicjatyw obywatelskich Podejmowane sprawy obejmowały m.in. wnioski o wyjaśnienie stosowania przepisów regulujących funkcjonowanie systemu oświaty, a także zagadnie- nia związane ze spełnianiem obowiązku szkolnego poza szkołą. Do tej kategorii należały również skargi i wystąpienia kierowane przez orga- nizacje społeczne i środowiskowe, w tym przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, a także wnioski i postulaty formułowane w ramach inicjatyw partycypacyjnych. 84 ZEW.401.2.2025. 145 7.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji i Wychowania 1) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące dodatków za pracę w warunkach trudnych i uciążliwych dla specjalistów prowadzą- cych zajęcia z zakresu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka W wystąpieniu generalnym 85 z 11 stycznia 2025 r. do Ministra Edukacji Rzecznik zwrócił uwagę na konieczność podjęcia działań ukierunkowanych na spowodowanie, by kształcenie i wychowanie w Polsce coraz lepiej odpo- wiadało potrzebom dzieci z niepełnosprawnościami, chorobami przewlekły- mi i szeroko pojętymi trudnościami rozwojowymi. W tym kontekście RPD zwrócił uwagę na sytuację specjalistów realizujących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dzieci 86 , którzy pominięci zostali w przepisach dotyczących dodatkowej gratyfikacji za pracę w warunkach trudnych i uciążliwych. Doprowadza to do sytuacji, w której nauczyciel pracujący z uczniem z głębo- ką niepełnosprawnością intelektualną i orzeczeniem o potrzebie indywidual- nych zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz opinią o potrzebie wczesne- go wspomagania rozwoju, otrzymuje dodatek za trudne i uciążliwe warunki pracy, a nauczyciel terapeuta pracujący z tym samym dzieckiem w ramach WWR już nie. W ocenie RPD może rodzić to wśród specjalistów nie tylko poczucie niedo- cenienia, ale też nierównego traktowania. W efekcie istnieje ryzyko pogłębia- nia problemów wypalenia zawodowego i niedoborów kadrowych, zwłaszcza wysoko wykwalifikowanych specjalistów. W ocenie RPD sytuacja ta może godzić w prawo dzieci do wysokiej jakości niezbędnego im wsparcia, już od najmłodszych lat życia. Rzecznik wystąpił zatem do Ministra Edukacji o rozważenie możliwości uwzględnienia specjalistów prowadzących zajęcia w ramach WWR w katalo- gu osób uprawnionych do otrzymania dodatku za warunki pracy, określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadni- czego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wyna- grodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy 87 . 85 ZEW.422.1.2025. 86 Dalej WWR. 87 Dz. U. z 2024 r. poz. 755. 146 Minister Edukacji odniósł się do powyższego postulatu pismem 88 z 3 kwiet- nia 2025 r. wskazując, iż realizacja zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka nie jest obligatoryjną działalnością jednostek systemu oświaty. Poinformował o pracach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczy- cieli nad rozwiązaniami systemowymi dotyczącymi potrzeb i oczekiwań nauczycieli, jak również o pracach legislacyjnych dotyczących zmian w usta- wie Karta Nauczyciela, wskazując przy tym, że rozszerzenie uprawnienia do dodatku za warunki pracy wymaga pogłębionych analiz w zakresie proble- matyki wynagradzania nauczycieli. W odpowiedzi na powyższe stanowisko, w wystąpieniu generalnym 89 z 25 września 2025 r. RPD odniósł się do stanowiska Ministra Edukacji, wska- zując, że nieobligatoryjność prowadzenia przez jednostki systemu oświaty zajęć wczesnego wspomagania rozwoju nie umniejsza ich znaczenia dla prawidłowego rozwoju dzieci wymagających takiego wsparcia. Podkreślił, że opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydawane są przez zespoły ekspertów w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i mają taką samą rangę, jak inne opinie i orzeczenia tych poradni. Podtrzymując swoje stanowisko, RPD zwrócił się o przedstawienie informacji na temat pla- nowanych działań Ministerstwa Edukacji Narodowej w tej sprawie. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 25 września 2025 r. W związku z tym 27 stycznia 2026 r. Rzecznik Praw Dziecka wystoso- wał do Ministra Edukacji monit w tej sprawie. 2) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące problemów w realizacji rządowego programu wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży Wystąpieniem generalnym 90 z 23 czerwca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie problemów związanych z realizacją rządowe- go programu wsparcia edukacji formalnej dzieci i młodzieży „Szkoła dla Wszystkich” (obecnie: „Przyjazna szkoła”). Celem programu miało być wspar- cie szkół, w których naukę pobierają dzieci z Ukrainy poprzez stworzenie im warunków sprzyjających kształtowaniu przyjaznego środowiska szkolnego. W przestrzeni medialnej pojawiły się jednak informacje wskazujące na możli- we odroczenie prac nad jego procedowaniem. W wystąpieniu do Ministra Edukacji RPD zwrócił uwagę na sytuację dzieci szczególnie potrzebujących, których proces nauki w wyniku trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej lub politycznej został zaburzony i jest znacznie utrud- niony, co godzi w ich prawo do nauki na zasadzie równych szans. 88 DK-WIP.072.3.2025. 89 ZEW.422.1.2025. 90 ZEW.422.12.2025. 147 W odpowiedzi 91 z 26 czerwca 2025 r. Minister Edukacji poinformował RPD o sukcesywnym przebiegu prac nad niniejszym programem oraz o zabezpie- czeniu środków finansowych na jego realizację. 3 lutego 2026 r. RPD zwrócił się do Ministra Edukacji o udzielenie informacji, jak przebiega proces realizacji programu. 3) Wystąpienie generalne do kuratorów oświaty w sprawie dobrych prak- tyk przeciwdziałania przemocy rówieśniczej w szkołach Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi zwracają się do RPD uczniowie i uczennice, a także ich rodzice, opiekunowie i nauczyciele, są doświadczenia przemocy ze strony dzieci, w tym w szczególności sprawy dotyczące prze- mocy rówieśniczej. Problematyka ta stała się przedmiotem wystąpienia generalnego 92 Rzecznika z 31 lipca 2025 r. do kuratorów oświaty w całym kraju. Rzecznik zwrócił się do kuratorów oświaty jako organów nadzoru pedagogicznego, wskazując na skalę zjawiska przemocy rówieśniczej w szkołach, a także na dalekosiężne skutki, jakie może ono mieć w życiu dzieci doświadczających bądź dopuszczających się takiej przemocy. Rzecznik zaapelował o podzielenie się przykładami dobrych praktyk podej- mowanych przez szkoły na rzecz skutecznego przeciwdziałania tym proble- mom. Zebrane informacje posłużyć mają stworzeniu bazy wiedzy na temat wyróżniających się dobrych i skutecznych praktyk w tym zakresie. Ta, z kolei, stanowić może inspirację do szerszego wdrożenia i asumpt do dyskusji na temat możliwości wprowadzenia systemowych zmian w podejściu do pro- blemu przemocy rówieśniczej w jednostkach systemu oświaty. Na apel RPD odpowiedzieli wszyscy kuratorzy oświaty, dzieląc się rozwiąza- niami ze szkół, których działalność pedagogiczną nadzorują. Zebrane dane posłużą upowszechnieniu wśród kadry pedagogicznej szkół wiedzy na temat dostępnych i z powodzeniem stosowanych rozwiązań. Stanowić będą bazę do podjęcia stosownych inicjatyw legislacyjnych na rzecz przeciwdziałania przemocy rówieśniczej w szkołach. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie wysoko- ści dotacji oświatowej oraz sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w 2026 r. Do Rzecznika napłynęło wiele sygnałów od rodziców dzieci uczących się w edukacji domowej, zaniepokojonych zmianami zaproponowanymi 91 DK-DK.072.5.2025. 92 ZEW.422.14.2025. 148 w projekcie rozporządzenia dotyczącym podziału subwencji oświatowej na 2026 r. Rodzice obawiali się, że obniżenie finansowania uczniów w eduka- cji domowej może zagrozić działaniu szkół, które ich wspierają, a w efekcie utrudnić dzieciom dostęp do tej formy nauki. W zgłoszeniach podkreślano, że wiele dzieci trafia do edukacji domowej z powodu przemocy rówieśniczej, braku poczucia bezpieczeństwa, niezaspokojonych potrzeb edukacyjnych czy problemów emocjonalnych. Dzięki tej formie nauki odzyskują stabilność i motywację. Szczególnie poruszające były głosy dotyczące dzieci z niepeł- nosprawnościami, dla których edukacja domowa okazała się jedynym real- nym i bezpiecznym rozwiązaniem. W wystąpieniu generalnym 93 z 1 września 2025 r. RPD zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie niepokojącej sytuacji dzieci realizujących obowiązek szkolny i nauki poza szkołą, tzn. uczących się w formie edukacji domowej. Asumptem do wystąpienia było wiele otrzymanych zgłoszeń od rodziców i przedstawicieli szkół zaniepokojonych skutkami zmian przedstawionych w projekcie rozporządzenia Ministra Edukacji w spra- wie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jed- nostki samorządu terytorialnego w roku 2026. Zgodnie z nimi w zakresie finansowania edukacji uczniów w edukacji domowej miała się zmniejszyć subwencja oświatowa. Rzecznik przedstawił Ministrowi Edukacji obawy społeczności szkół, któ- rych uczniowie realizują obowiązek szkolny i nauki w warunkach edukacji domowej. Dotyczyły one m.in. trudnych doświadczeń dzieci w toku edukacji w szkołach stacjonarnych. Rzecznik zwrócił się o zajęcie stanowiska odno- śnie do wskazanych obaw. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienia generalne z 24 październi- ka 2025 r. ani 19 stycznia 2026 r. 5) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie zakazu punkto- wej oceny zachowania Rzecznik w wystąpieniu generalnym 94 z 23 kwietnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Edukacji z wnioskiem o nowelizację ustawy o systemie oświaty, polegającą na wprowadzeniu zakazu stosowania w szkołach punktowego systemu oceniania zachowania uczniów. Stosowanie punktowego sytemu oceniania utrudnia indywidualne podejście do dzieci, szczególnie wobec uczniów ze specjalnymi potrzebami. Często nie pozwala też rzetelnie uwzględnić opinii poradni. Zamiast wspierać ucznia i motywować go, sprowadza proces wychowawczy do matematycznego bilansu plusów i minusów, co bywa krzywdzące i demotywujące. Rzecznik 93 ZEW.422.16.2025. 94 ZEW.401.1.2025. 149 zadeklarował gotowość do rozmowy i przedstawienia szczegółowych argu- mentów na rzecz zmian. W odpowiedzi 95 z 20 czerwca 2025 r. Minister Edukacji poinformował, że obecne przepisy pozwalają szkołom samodzielnie ustalać zasady ocenia- nia zachowania w statutach. Podkreślił, że ocenę zachowania zawsze usta- la wychowawca, po zasięgnięciu opinii nauczycieli, klasy i samego ucznia. System punktowy może być stosowany, ale tylko jako narzędzie pomocnicze, a nie mechanizm automatycznie wyznaczający ocenę. Minister Edukacji w swojej odpowiedzi zgodził się, że jeżeli szkoła używa systemu punktowego w sposób sztywny – tak że ocena wynika wyłącznie z sumy punktów, bez możliwości indywidualnej decyzji wychowawcy – jest to niezgodne z zasadami oceniania. Jednocześnie uznał, że nie jest możliwe wprowadzenie ustawowego zakazu punktowego oceniania, ponieważ prawo nie może wyliczyć wszystkich dobrych lub złych sposobów oceniania. Taki katalog zawsze byłby niepełny. Minister wskazał, że na niesprawiedliwe zasa- dy oceniania można składać skargi do dyrektora szkoły lub kuratora oświaty. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie dostosowania egzaminu maturalnego dla uczniów z dyskalkulią poprzez umożliwienie wyboru innego obowiązkowego przedmiotu zamiast matematyki Rzecznik w wystąpieniu generalnym 96 do Ministra Edukacji 24 czerwca 2025 r. zwrócił uwagę na trudną sytuację uczniów z dyskalkulią, którzy mimo trwałych, potwierdzonych zaburzeń w uczeniu się matematyki muszą obo- wiązkowo zdać pisemną maturę z tego przedmiotu, by otrzymać świadec- two dojrzałości. Rzecznik podkreślił, że obecne dostosowania egzaminacyjne nie rozwiązują problemu, ponieważ nie usuwają samej bariery polegającej na konieczno- ści rozwiązywania zadań matematycznych przez osoby trwale niezdolne do nabycia tych umiejętności. Zwrócił uwagę, że dyskalkulia jest zaburzeniem trwałym, niezależnym od motywacji ucznia czy włożonego wysiłku. Dotyczy ok. 6 proc. populacji, w tym wielu uczniów zdolnych w innych dziedzinach. Obowiązkowy egzamin z matematyki skutecznie blokuje im jednak dostęp do wyższego wykształcenia. W wystąpieniu generalnym przytoczono także poruszające relacje rodziców i uczniów, opisujące paniczny lęk przed maturą oraz jej negatywny wpływ na zdrowie psychiczne. Mając na uwadze dobro uczniów, RPD zwrócił się z wnioskiem o rozważenie zmian legislacyjnych, które pozwoliłyby dzieciom z potwierdzoną dyskalkulią 95 DK-WIP.072.6.2025. 96 ZEW.422.10.2025. 150 zastąpić obowiązkowy pisemny egzamin maturalny z matematyki innym przedmiotem. Podkreślił, że celem nie jest uprzywilejowanie tej grupy, ale stworzenie możliwych do wykonania wymogów egzaminacyjnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 24 czerwca 2025 r. 7) Wystąpienie generalne do Wojewody Pomorskiego w sprawie niepra- widłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej oraz pozbawiania Rzecznika Praw Dziecka możliwości skutecznej kontroli postępowań dyscyplinarnych Wystąpienie generalne 97 z 1 kwietnia 2025 r. do Wojewody Pomorskiego dotyczyło nieprawidłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej przy Wojewodzie Pomorskim, które w praktyce pozbawiają RPD realnej możliwości korzystania z jego uprawnień w postępowaniach dotyczących czynów naruszających prawa i dobro dziec- ka. Na przykładzie trzech spraw Rzecznik wskazał, że postanowienia o umo- rzeniu postępowań wyjaśniających są wydawane tuż przed upływem ter- minu przedawnienia i doręczane RPD dopiero po jego upływie. Dodatkowo doręcza je – niezgodnie z przepisami – komisja, nie rzecznik dyscyplinarny, a wskazana komisja od dłuższego czasu nie odpowiada na pisma RPD. W związku powyższym Rzecznik, wystąpieniem generalnym z dnia 1 kwietnia 2025 r., zwrócił się do Wojewody Pomorskiego, jako organu powołującego rzecznika dyscyplinarnego i organu, przy którym działa komisja, o spowodo- wanie: niezwłocznego doręczania postanowień o umorzeniu przez rzecznika dyscyplinarnego, prowadzenia postępowań w terminach umożliwiających ewentualne zaskarżenie przed upływem 5-miesięcznego terminu z art. 85o Karty Nauczyciela oraz rzetelnego udzielania odpowiedzi na zapytania RPD. Wojewoda Pomorski w odpowiedzi 98 z 22 maja 2025 r. poinformował o wzmożeniu nadzoru i wprowadzeniu rozwiązań organizacyjno-technicz- nych, które pozwolą na skuteczniejsze wnoszenie zażaleń przez RPD. 8) Wystąpienie generalne do Wojewody Pomorskiego w sprawie niepra- widłowości w działalności rzecznika dyscyplinarnego dla nauczycieli Rzecznik 16 kwietnia 2025 r. , uzupełniając wystąpienie generalne 99 z 1 kwiet- nia 2025 r. do Wojewody Pomorskiego poinformował, że 4 kwietnia 2025 r. doręczono RPD kolejne trzy postanowienia rzecznika dyscyplinarne- go o umorzeniu postępowań wyjaśniających w sprawach dotyczących naruszeń praw i dobra dziecka. Wszystkie zostały przekazane po upływie 97 ZEW.422.7.2025. 98 BW-VII.021.55.2025. 99 ZEW.422.7.2025. 151 5-miesięcznego terminu przedawnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej z art. 85o ust. 1 Karty Nauczyciela, co ponownie uniemożliwiło RPD skuteczne ich zaskarżenie. Rzecznik wystąpił o uwzględnienie nowych przypadków przy ocenie nie- prawidłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego przy Wojewodzie Pomorskim, podkreślając ich systemowy charakter i wpływ na brak realnej moż- liwość ochrony dzieci w postępowaniach dyscyplinarnych wobec nauczycieli. 9) Wystąpienie generalne do Wojewody Śląskiego w sprawie przewlekło- ści postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli naruszających prawa i dobro dziecka oraz uniemożliwiania skutecznej kontroli przez Rzecznika Praw Dziecka Wystąpienie generalne 100 z 15 kwietnia 2025 r. do Wojewody Śląskiego doty- czyło stwierdzonych przez RPD nieprawidłowości w prowadzeniu postę- powań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli przez rzecznika dyscyplinarnego i jego zastępców przy Wojewodzie Śląskim, w sprawach dotyczących czynów naruszających prawa i dobro dziecka. Rzecznik, analizując kilka konkretnych spraw, wskazał na przewlekłość dzia- łań (późne wydawanie poleceń wszczęcia postępowania, opóźnione prze- kazywanie spraw zastępcom, późne zawiadamianie nauczycieli, kierowanie wniosków do komisji dyscyplinarnych tuż przed upływem terminu, wielo- miesięczne opóźnienia w doręczaniu RPD postanowień), co skutkuje prze- dawnieniem odpowiedzialności jeszcze przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego i faktycznym pozbawieniem RPD możliwości skutecznego zaskarżania umorzeń i odmów wszczęcia. W wystąpieniu Rzecznik wniósł do wojewody, jako organu, przy którym dzia- ła komisja dyscyplinarna dla nauczycieli i który nadzoruje kuratora, o spo- wodowanie, by kurator niezwłocznie po uzyskaniu informacji o przewinieniu rozważał wydanie polecenia wszczęcia postępowania wyjaśniającego, rzecz- nik dyscyplinarny bezzwłocznie wszczynał i prowadził postępowanie (mak- symalnie 3 miesiące) oraz kierował wniosek do komisji albo wydawał umo- rzenie z uwzględnieniem 5-miesięcznego terminu przedawnienia, a także, by postanowienia o umorzeniu były niezwłocznie doręczane RPD. W odpowiedzi z 12 maja 2025 r. Wojewoda Śląski poinformował Rzecznika Praw Dziecka, że Śląski Kurator Oświaty zobowiązał rzecznika dyscyplinarne- go do wszczynania postępowań wyjaśniających lub przekazywania poleceń do procedowania swoim zastępcom bez zbędnej zwłoki oraz niezwłocznego przekazywania RPD postanowienia o umorzeniu postępowania wyjaśniające- go wraz z aktami sprawy. Przepisy nie wskazują na obowiązek uwzględnienia 100 ZEW.422.3.2025. 152 terminu zażalenia w ramach pięciomiesięcznego terminu określonego w art. 85o ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Jednocześnie Śląski Kurator Oświaty zwrócił się do rzecznika dyscyplinarnego i jego zastępców, aby uwzględniali termin wniesienia zażalenia w przypadku wydania postanowienia o umorze- niu postępowania wyjaśniającego. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie skutków wyro- ku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2025 r. dotyczącego wliczania oceny z religii do średniej ocen ucznia Rzecznik w wystąpieniu generalnym 101 z 4 czerwca 2025 r. zwrócił się do Ministra Edukacji o zajęcie stanowiska w sprawie konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2025 r. 102 , w którym zakwestionowano przepisy rozporządzenia wyłączające ocenę klasyfikacyjną z religii z oblicza- nia średniej ocen ucznia. Rzecznik podkreślił, że wyrok nie został dotąd opublikowany w Dzienniku Ustaw, co powoduje stan niepewności prawnej wśród uczniów, rodziców, nauczycieli i dyrektorów. Nie wiadomo, czy w bieżącym roku szkolnym ocena z religii powinna być wliczana do średniej, od której zależą m.in. świadectwo z wyróżnieniem, przyznanie stypendium za wyniki w nauce oraz dodatkowe punkty rekrutacyjne do szkół. W związku z nadchodzącą klasyfikacją rocz- ną i końcową RPD prosił Ministra o informację, czy resort – we współpracy z organami nadzoru pedagogicznego – przekaże dyrektorom szkół jasne wytyczne w tej sprawie. W odpowiedzi 103 Minister Edukacji wskazał, że rozporządzenie Ministra Edukacji z 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych 104 zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, a komunikat z informacją o tym, że od roku szkolnego 2024/2025 oceny klasyfikacyjne z religii i etyki nie są wliczane do średniej rocznych ani do końcowych ocen klasyfikacyjnych trafił na stronę internetową Ministerstwa Edukacji Narodowej. 11) Wystąpienie generalne do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie utworzenia rejestru młodzieżowych rad Rzecznik kontynuując działania podjęte w 2024 r. na rzecz utworzenia usta- wowego rejestru młodzieżowych rad, w kolejnych wystąpieniach gene- ralnych ponownie akcentował znaczenie tego narzędzia dla rozwoju mło- dzieżowych rad oraz zwiększenia partycypacji dzieci i młodzieży w życiu publicznym. 101 ZEW.420.25.2025. 102 Sygn. akt U 11/24. 103 DK-DK.072.4.2025 104 Dz. U. z 2024 r. poz. 438. 153 W tym celu RPD 12 kwietnia 2025 r. skierował do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpienie generalne 105 , stanowiące odpo- wiedź na odmowę utworzenia ustawowego rejestru młodzieżowych rad. Podtrzymał postulat wprowadzenia takiego rejestru dla młodzieżowych rad gmin, powiatów oraz młodzieżowych sejmików województw. Wystąpienie akcentowało, że rejestr istotnie przyczyniłby się do rozwoju lokalnych i ogól- nopolskich polityk młodzieżowych, zwiększył partycypację dzieci i młodzie- ży w życiu publicznym oraz ułatwił projektowanie działań wspierających młodzieżowe rady. Rzecznik polemizował z argumentami resortu, wskazu- jąc, że brak innych rejestrów organów konsultacyjno-doradczych nie jest przeszkodą, a rejestr młodzieżowych rad mógłby być pierwszym tego typu narzędziem, służącym realizacji konstytucyjnego i konwencyjnego prawa do informacji (art. 61 Konstytucji RP, art. 13 Konwencji o prawach dziecka). W odpowiedzi 106 z 12 maja 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że podtrzymuje stanowisko wyrażone 18 lute- go 2025 r., zgodnie z którym utworzenie ustawowego rejestru uznaje za nieuzasadnione. Rzecznik 27 czerwca 2025 r. ponownie zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wystąpieniem generalnym 107 , w którym wskazał liczne przykłady funkcjonujących w prawie rejestrów i baz danych, które służą przejrzystości i łatwemu dostępowi do informacji (m.in. wykaz kierunków studiów w systemie POLon, Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, Krajowy Rejestr Adwokatów i Aplikantów Adwokackich) podkre- ślając, że część z nich nie wiąże się bezpośrednio z nadawaniem osobowości prawnej, lecz z gromadzeniem i udostępnianiem danych. Rzecznik powołał się także na raport Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, z którego wynika, że brak oficjalnych, aktualnych baz utrud- nia nawiązywanie współpracy między tymi gremiami i integrację środowi- ska, a także uniemożliwia rzetelną ewaluację ich działalności przez władze publiczne i organizacje pozarządowe. W konkluzji RPD ponownie zaapelował o podjęcie prac legislacyjnych nad stworzeniem centralnego bądź wojewódzkich rejestrów młodzieżowych rad, podkreślając, że koszt ich prowadzenia byłby niewielki, a rozwiązanie istotnie wzmocniłoby partycypację dzieci i młodzieży. W odpowiedzi 108 z dnia 29 lipca 2025 r. na kolejne wystąpienie generalne RPD Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie zasadności tworzenia ustawowego rejestru. 105 ZEW.422.15.2024. 106 BMP.0791.2.2025. 107 ZEW.422.15.2024. 108 BMP.0791.5.6.2025. 154 12) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie konieczności wysłuchania głosu uczniów przy zmianach przepisów dotyczących prac domowych Rzecznik w wystąpieniu generalnym 109 25 września 2025 r. do Ministra Edukacji zaapelował, by w toku analiz i prac nad zmianami przepisów prawa oświatowego dotyczących prac domowych, realnie wysłuchać głosu uczniów i uwzględnić ich opinie przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie. Rzecznik wskazał, że trwające w Instytucie Badań Edukacyjnych analizy zadawania prac domowych muszą uwzględniać doświadczenia i perspekty- wę dzieci i młodzieży, tak aby w pełni odzwierciedlały szkolną rzeczywistość. Rzecznik powołał się na art. 12 Konwencji o prawach dziecka, który gwa- rantuje dzieciom prawo do swobodnego wyrażania poglądów we wszyst- kich sprawach ich dotyczących i nakłada na władze obowiązek nadawania tym poglądom należnej wagi, stosownie do wieku i dojrzałości dziecka. Zaapelował, by głos uczniów – zwłaszcza w kwestii poziomu obciążenia pra- cami domowymi i wpływu tego obciążenia na dobrostan psychiczny, czas wolny i życie rodzinne – stał się integralnym elementem procesu decyzyjne- go podejmowanego w Ministerstwie Edukacji. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 25 września 2025 r. 7.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji i Wychowania Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat działa- nia Zespołu Edukacji i Wychowania, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każdym przypadku Rzecznik Praw Dziecka był uczestnikiem zarówno działań nakiero- wanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak również – w razie koniecz- ności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. 109 ZEW.442.16.2025. 155 Zmniejszenie liczby klas, w tym likwidacja oddziału integracyjnego Problem: Do Rzecznika wpłynęła informacja od rodziców uczniów jednej ze szkół. Wyrażali oni sprzeciw wobec planowanego przez wójta gminy zmniej- szenia w kolejnym roku szkolnym liczby klas, do których uczęszczają ich dzieci, w tym likwidacji oddziału integracyjnego. Rodzice wskazali, że dzieci z orzecze- niami wymagają szczególnego podejścia i indywidualizacji procesu nauczania, w tym dostosowania warunków edukacyjnych do ich możliwości psychofizycz- nych i potrzeb rozwojowych. Połączenie oddziałów spowoduje zwiększenie liczby uczniów ponad normę przewidzianą dla klasy integracyjnej oraz istotne ograniczenie możliwości indywidualnej pracy z uczniem. Rodzice obawiali się, że zbyt liczne klasy wpłyną negatywnie na zdrowie psychiczne ich dzieci, a zwłasz- cza tych, które mają trudności adaptacyjne i rozwojowe. Podkreślono, że pod- jęta przez władze samorządowe decyzja nie była poprzedzona konsultacjami z rodzicami, dyrektorem szkoły, czy gronem pedagogicznym. Co zrobiliśmy: Rzecznik przedstawił wójtowi gminy wątpliwości i zastrzeże- nia wobec planowanego zmniejszenia liczby klas z trzech do dwóch, w tym likwidacji oddziału integracyjnego. Wskazał również na możliwe negatywne konsekwencje tych zmian dla jakości kształcenia, bezpieczeństwa uczniów oraz warunków pracy nauczycieli. Zwrócił się także z prośbą o rozważenie utrzymania oddziału integracyjnego jako wyrazu troski o dobro wszystkich uczniów oraz poszanowania dla wartości, na których opiera się sprawiedliwa edukacja. Rodzice zapisując dzieci do szkoły oraz do oddziału integracyjne- go, kierowali się bowiem gwarantowanymi przez szkołę warunkami edukacji dostosowanej do indywidualnych potrzeb uczniów. Efekt: Dzięki interwencji RPD wójt gminy dokonał ponownej analizy sytuacji, przeprowadził konsultacje z rodzicami, nauczycielami oraz dyrekcją placów- ki. Na skutek tych działań została podjęta decyzja o niedokonywaniu zmian w strukturze organizacyjnej szkoły. Oddział integracyjny w szkole został utrzymany na dotychczasowych zasadach. Decyzja ta została podyktowa- na troską o dobro dzieci oraz koniecznością zapewnienia im optymalnych warunków do nauki i rozwoju, zgodnych z ich indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi. Uwzględnianie głosu dzieci w debacie o zmianach w systemie edukacji Problem: Do Rzecznika zwróciła się małoletnia uczennica, przedstawiając swoje spostrzeżenia oraz propozycje dotyczące możliwych zmian w sys- temie edukacji w Polsce. Wskazała, że zdecydowała się skierować swoją 156 wiadomość do RPD, licząc, że pomoże to w usłyszeniu głosu dzieci, który w jej ocenie bywa pomijany w procesach legislacyjnych. Uczennica zwróciła uwagę, że obecny system edukacji nie zawsze odpo- wiada współczesnym potrzebom uczniów i bywa źródłem stresu, presji oraz lęku. Podkreśliła, że szkoła powinna być przede wszystkim miejscem wspar- cia i bezpiecznego rozwoju. Wskazała m.in. na potrzebę większej możliwości wyboru przedmiotów, zgodnie z zainteresowaniami uczniów na dalszych etapach edukacji, a także na konieczność wprowadzenia do programu nauczania większej liczby zajęć rozwijających praktyczne umiejętności życio- we. Podkreśliła również znaczenie edukacji w zakresie zdrowia psychicznego, radzenia sobie z emocjami, rozpoznawania przemocy oraz rozwijania pasji i zainteresowań, w tym aktywności artystycznych i kreatywnych. Co zrobiliśmy: Z szacunku dla głosu dziecka oraz w trosce o uwzględnianie perspektywy uczniów w procesach kształtowania polityki edukacyjnej sta- nowisko uczennicy zostało przekazane do Ministerstwa Edukacji Narodowej z prośbą o zapoznanie się z przedstawionymi postulatami oraz ich ewentu- alne uwzględnienie w toku prac nad dalszymi zmianami w systemie oświaty. Uczennica została poinformowana o przekazaniu wiadomości oraz zachęco- na do dalszego dzielenia się swoimi spostrzeżeniami. Efekty: Zgłaszająca podziękowała za podjęte działania oraz zadeklarowała, że w przypadku pojawienia się kolejnych pomysłów lub uwag dotyczących funkcjonowania systemu edukacji pozostanie w kontakcie z Biurem RPD. Z kolei Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało RPD, że Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy prowadzi na zlece- nie resortu prace nad przygotowaniem propozycji kompleksowych zmian w podstawie programowej. W ramach tych działań opracowano już profil absolwenta i absolwentki szkoły podstawowej, a obecnie trwają prace nad profilem absolwenta szkół ponadpodstawowych. Wskazano, że jednym z kie- runków planowanych zmian jest położenie większego nacisku na rozwijanie praktycznych umiejętności uczniów oraz dostosowanie edukacji do współ- czesnych wyzwań społecznych i potrzeb młodych ludzi. Niezapewnienie bezpieczeństwa uczniom z niepełnosprawnością ruchową Problem: Problem dotyczył długotrwałej awarii windy w budynku jednej ze szkół podstawowych. W szkole tej uczą się uczniowie z niepełnospraw- nością ruchową, którzy korzystają z wózków inwalidzkich i są zależni od sprawnie działającej windy, ponieważ zajęcia odbywają się na różnych pię- trach oraz w kilku budynkach. Brak działającej windy znacząco utrudniał, 157 a w wielu przypadkach uniemożliwiał im bezpieczne przemieszczanie się po terenie szkoły. Z uwagi na awarię windy dochodziło do sytuacji, w których uczniowie z niepełnosprawnością byli przenoszeni po schodach przez innych uczniów lub pracowników szkoły, co stanowiło poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osób zarówno z niepełnosprawnościami, jak udzielających pomocy. Zdarzały się również sytuacje, w których nikt nie mógł pomóc w przetrans- portowaniu ucznia, co skutkowało jego spóźnieniem w dotarciu na zajęcia lub całkowitą niemożnością uczestniczenia w lekcjach. W konsekwencji uczniowie z niepełnosprawnościami byli wykluczani z pełnego udziału w życiu szkoły. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do powiatowego inspektoratu nadzoru budowlanego z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli sprawności windy. O problemie poinformowano także kierownika referatu edukacji urzędu mia- sta. Winda została naprawiona, a następnie zgłoszona do przeglądu przez Prezesa Urzędu Dozoru Technicznego. Po przeprowadzeniu kontroli powia- towy inspektorat nadzoru budowlanego, w oparciu o decyzję Prezesa UDT, zezwolił na jej dalszą eksploatację. Dodatkowo zwrócono się o przeprowa- dzenie przeglądu konserwacyjnego urządzenia. Efekt: Na skutek interwencji Rzecznika usunięto awarię windy oraz prze- prowadzono kontrole sprawności i przeglądy konserwacyjne. Umożliwiło to zapewnienie uczniom z niepełnosprawnością bezpiecznego i swobodnego przemieszczania się pomiędzy kondygnacjami budynku szkoły oraz pełnego udziału w zajęciach. Nieprawidłowa organizacja indywidualnego nauczania dla ucznia z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania w niepublicznej szkole Problem: Rzecznik został powiadomiony przez mamę ucznia uczęszczają- cego do niepublicznej szkoły o nieprawidłowej organizacji indywidualnego nauczania. Mama dziecka złożyła wniosek w sprawie organizacji indywi- dualnego nauczania dla syna w roku szkolnym 2025/2026. Mimo trudnej sytuacji dziecka szkoła nie objęła go stosownym do potrzeb wsparciem. Mama zgłosiła się do Biura RPD, ponieważ nie czuła w żadnym stopniu wsparcia od szkoły. Ponadto działania szkoły odbierała jako wpływające na niekorzyść jej syna. Co zrobiliśmy: Rzecznik niezwłocznie skontaktował się z matką chłopca, aby monitorować sytuację dziecka oraz zapewnić jej wsparcie merytoryczne. Następnie RPD zwrócił się do właściwego organu nadzoru pedagogicznego, 158 wnioskując o sprawdzenie, czy działania dyrektora szkoły są zgodne z prze- pisami, a także o pilne usunięcie nieprawidłowych zapisów w statucie szkoły. Mama ucznia pozostając w bieżącym kontakcie, wyraziła wdzięczność za wysłuchanie i udzielone wsparcie. Efekt: W wyniku interwencji Rzecznika chłopiec rozpoczął naukę w for- mie indywidualnego nauczania. Ponadto w statucie szkoły wprowadzono zmiany zapewniające jego zgodność z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego. Odmowa przyjęcia dziecka do szkoły podstawowej Problem: Sprawa dotyczyła odmowy przyjęcia dziecka do szkoły podsta- wowej. Dyrektor placówki podjął decyzję o skreśleniu dziecka z listy uczniów jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego, powołując się na wątpliwości dotyczące miejsca zamieszkania dziecka. Działanie to doprowadziło do naruszenia prawa dziecka i pozbawienia go realnego dostępu do nauki. Co zrobiliśmy: Rzecznik skierował pisma do kuratora oświaty, gminnego ośrodka pomocy społecznej oraz wójta gminy z wnioskiem o udzielenie szczegółowych wyjaśnień dotyczących okoliczności odmowy przyjęcia dziecka do szkoły, w szczególności w zakresie ustalenia faktycznego miejsca zamieszkania dziecka, przebiegu postępowania rekrutacyjnego oraz działań podjętych przez organy gminy i dyrektora szkoły. W wystą- pieniach zwrócono się o rzetelne, wszechstronne wyjaśnienie sprawy oraz przekazanie dokumentacji niezbędnej do oceny, czy prawa dziecka zostały należycie zabezpieczone, a możliwość realizacji obowiązku szkol- nego zapewniona. Efekt: Na skutek działań podjętych przez RPD małoletni został przyjęty do szkoły podstawowej, co umożliwiło mu realizację obowiązku szkolnego w placówce właściwej ze względu na miejsce zamieszkania. Przemoc rówieśnicza w szkole Problem: Sprawa dotyczyła zgłoszenia podejrzenia zastraszania i wykorzy- stywania seksualnego dziecka przez kolegę z klasy w szkole podstawowej. Zgłaszane zachowania miały miejsce na terenie szkoły i wskazywały na nie- wystarczający nadzór nad uczniami oraz brak skutecznych rozwiązań chro- niących dzieci przed przemocą rówieśniczą. 159 Co zrobiliśmy: Rzecznik wniósł do właściwego miejscowo kuratora oświaty o przeprowadzenie pilnych czynności nadzorczych w szkole, w szczegól- ności zbadanie okoliczności zdarzeń, ocenę działań dyrektora i nauczycieli oraz podjęcie natychmiastowych środków naprawczych w celu zapewnienia bezpieczeństwa uczniowi. Rzecznik zwrócił uwagę na konieczność wdroże- nia skutecznych procedur reagowania na przemoc rówieśniczą oraz objęcia wsparciem zarówno dziecka pokrzywdzonego, jak i pozostałych uczniów. Efekt: Na skutek działań podjętych przez Rzecznika w szkole ustalono nowe zasady przebywania dzieci w przebieralniach, wzmożono nadzór nad ucznia- mi podczas przerw, a także opracowano indywidualne plany wsparcia dla poszczególnych dzieci oraz działania wspierające całą klasę. Dzięki wdrożo- nym rozwiązaniom wzmocniono ochronę dzieci przed przemocą rówieśniczą oraz poprawiono standard bezpieczeństwa na terenie szkoły. Przemoc ze strony osoby dorosłej wobec ucznia Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące stosowania prze- mocy wobec dziecka przez nauczyciela w szkole. Zgłoszenie wskazywało na naruszenie godności oraz bezpieczeństwa ucznia przez osobę sprawującą nad nim opiekę podczas zajęć. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do dyrekcji szkoły o przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących okoliczności zdarzenia, a następnie o uzupełnienie brakującej dokumentacji niezbędnej do oceny podejmo- wanych działań wobec ucznia. Po analizie zgromadzonych informacji RPD zwrócił się do właściwego organu nadzoru pedagogicznego z wnioskiem o niezwłoczne podjęcie czynności nadzorczych. Wystąpienie obejmowało żądanie zbadania okoliczności zdarzenia, oceny działań personelu szkoły oraz wdrożenia środków zapewniających ochronę dziecka przed przemocą ze strony nauczyciela. Efekt: Na wniosek RPD w szkole przeprowadzono kontrolę doraźną, a wobec nauczyciela rzecznik dyscyplinarny dla nauczycieli wszczął postę- powanie wyjaśniające. Dyrektor szkoły został zobowiązany do wdrożenia środków zaradczych, w tym zwiększenia nadzoru pedagogicznego nad pracą nauczycieli i przeprowadzenie szkoleń z zakresu ochrony mało- letnich. Dziecku zapewniono wsparcie psychologiczno-pedagogiczne, a w szkole zaktualizowano procedury reagowania na przypadki przemocy ze strony personelu. 160 Podważanie diagnozy dziecka, odmawianie dzieciom udziału w zajęciach, przemoc fizyczna Problem: Do Rzecznika zgłoszono skargę dotyczącą podważania przez pracujących z dzieckiem specjalistów diagnozy dziecka w spektrum auty- zmu, odmawiania dzieciom udziału w zajęciach oraz podejrzenia stosowania przemocy fizycznej przez nauczyciela przedszkola. Zgłaszający wskazywali na poważne nieprawidłowości w traktowaniu dzieci, w szczególności dziecka z rozpoznaniem spektrum autyzmu. Według relacji rodziców i opiekunów pracownicy placówki podważali postawioną diagnozę specjalistyczną, w tym potrzebę stosowania zaleceń terapeutycznych i edukacyjnych. W konse- kwencji dochodziło do sytuacji, w których dziecku odmawiano udziału w części zajęć lub ograniczano jego aktywność w grupie, co mogło prowa- dzić do jego wykluczania z życia przedszkolnego. W skardze wskazano również na niepokojące zachowania jednego z nauczy- cieli, który miał stosować wobec dzieci przemoc fizyczną. Zgłoszenie budziło poważne obawy o bezpieczeństwo i dobrostan wychowanków, a także o pra- widłowość działań wychowawczych i terapeutycznych podejmowanych w placówce. Co zrobiliśmy: W związku z powagą zarzutów, w sprawie podjęto działania wielotorowe. Rzecznik zwrócił się do właściwego miejscowo organu spra- wującego nadzór pedagogiczny nad działalnością przedszkola o pilne prze- prowadzenie czynności wyjaśniających oraz ocenę prawidłowości pracy placówki i jej pracowników. Równolegle skierował wystąpienie do urzędu miasta z wnioskiem o prze- prowadzenie kontroli w ośrodku diagnostycznym w zakresie jakości świad- czonych usług oraz prawidłowości procedur diagnostycznych. Celem było sprawdzenie, czy w placówce nie dochodzi do naruszeń standardów pracy z dziećmi wymagającymi szczególnego wsparcia rozwojowego. Ze względu na sygnały dotyczące trudnej sytuacji rodzinnej dziecka oraz możliwych dodatkowych problemów wpływających na jego funkcjonowanie, podjęto również współpracę z właściwym miejskim ośrodkiem pomocy spo- łecznej. Instytucja ta została poproszona o przyjrzenie się sytuacji rodziny oraz udzielenie jej ewentualnego wsparcia. Efekt: W następstwie interwencji RPD w przedszkolu przeprowadzono dwie doraźne kontrole. Ich wyniki potwierdziły występowanie nieprawidłowo- ści w funkcjonowaniu placówki. W związku z tym dyrektorowi przedszkola wydano szczegółowe zalecenia dotyczące m.in. organizacji pracy z dzieć- mi, respektowania zaleceń wynikających z diagnoz specjalistycznych oraz zapewnienia wychowankom bezpiecznych i właściwych warunków opieki. 161 Realizacja zaleceń była monitorowana. Przedszkole wdrożyło wskazane zmiany organizacyjne i proceduralne, co przyczyniło się do poprawy jakości opieki i pracy wychowawczej. Podjęte działania miały na celu przede wszyst- kim zapewnienie dzieciom bezpiecznego środowiska oraz zagwarantowanie poszanowania ich praw i potrzeb rozwojowych. 8. Działalność w obszarze zdrowia i sprawach socjalnych 163 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych (ZZS) Biura RPD, podejmował wiele działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do ochrony zdrowia • art. 68 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 24, 25 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie dotyczyły w szczególności: jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej, hospitalizacji, opieki psychia- trycznej i leczenia uzależnień, skutecznej farmakoterapii, zapewnienia wła- ściwego wsparcia dzieciom chorującym na choroby rzadkie. 2) prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych • art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 26 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących kwestii mieszkaniowych, dostępności, świadczeń, pomocy społecznej, niepełnosprawności i ochrony majątku dziecka. 3) praw dziecka z niepełnosprawnościami • art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 23 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: sytuacji materialno-bytowej rodzin, rehabilitacji, dostępu do specjalistów, orzekania o niepełnosprawności. 4) prawa dziecka do ochrony podczas zatrudnienia • art. 65 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 32 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: zatrudniania małoletnich w kontekście warunków, czasu pracy, wynagrodzenia. 5) prawa dziecka do wypoczynku • art. 31 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: bezpieczeństwa małoletnich podczas korzystania z obiektów małej infrastruktury (place zabaw, parki linowe, bawialnie, obiekty na świeżym powietrzu). 164 Natomiast w 2024 r. prowadzone były łącznie 1 984 sprawy (odpowiednio, 1 805 i 179 spraw), a w 2023 r. – 922 sprawy. Liczba spraw prowadzonych przez zespół w 2025 r. w porównaniu do 2024 r. wzrosła o 33 proc., a w sto- sunku do roku 2023 niemal się potroiła (wzrost o 187 proc.). WYKRES 34. Liczba spraw ogółem w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 922 1 984 2 648 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 202320242025 +187% +33% 8.1 Główne obszary działalności Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w 2025 r. Zespół w zakresie merytorycznym zajmuje się czterema głównymi katego- riami spraw: socjalnymi, ochroną zdrowia, związanymi z niepełnosprawno- ścią, społecznymi. 1) Sprawy socjalne Wśród spraw indywidualnych, w zakresie dotyczącym realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, w 2025 r. najwięcej zgłoszeń od obywa- teli dotyczyło: spraw mieszkaniowych (przyznania wsparcia mieszkaniowego przez gminę dla osób w trudnej sytuacji, eksmisji, modernizacji infrastruk- tury), trudności w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego oraz do świadczeń rodzinnych (w tym także w związku z koordynacją systemów zabez- pieczenia społecznego), świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i problemu niealimentacji, rent rodzinnych, świadczeń pomocy społecznej (pieniężnych i niepieniężnych), ochrony majątku dziecka, spraw spadkowych. 6) prawa dziecka do ochrony stanu środowiska • art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawach dotyczących: zanieczyszczenia powietrza, klimatu, uciążliwych inwestycji generujących hałas lub emisję uciążliwych zapachów. 7) praw dzieci jako konsumentów/użytkowników • art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 32 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: bezpieczeństwa miejsc rekreacji dla dzieci, pro- duktów spożywczych, akcesoriów dedykowanych dzieciom, dostępu do dóbr kultury, obiektów sportowych, basenów, aquaparków, przejazdów dzie- ci środkami komunikacji. W 2025 r. do Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych wpłynęło 2 180 spraw, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu do lat poprzednich. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 1 805 spraw, a w 2023 r. – 783. Oznacza to wzrost spraw o 21 proc. w stosunku do 2024 r. oraz niemal trzykrotny wzrost spraw (o 178 proc.) w stosunku do 2023 r. WYKRES 33. Liczba spraw nowych w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 783 1 805 2 180 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 202320242025 +178% +21% Łącznie w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 2 648 spraw (2 180 to sprawy nowe oraz 468 kontynuowane z lat ubiegłych). 165 Natomiast w 2024 r. prowadzone były łącznie 1 984 sprawy (odpowiednio, 1 805 i 179 spraw), a w 2023 r. – 922 sprawy. Liczba spraw prowadzonych przez zespół w 2025 r. w porównaniu do 2024 r. wzrosła o 33 proc., a w sto- sunku do roku 2023 niemal się potroiła (wzrost o 187 proc.). WYKRES 34. Liczba spraw ogółem w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw ogółem w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 922 1 984 2 648 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 202320242025 +187% +33% 8.1 Główne obszary działalności Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych w 2025 r. Zespół w zakresie merytorycznym zajmuje się czterema głównymi katego- riami spraw: socjalnymi, ochroną zdrowia, związanymi z niepełnosprawno- ścią, społecznymi. 1) Sprawy socjalne Wśród spraw indywidualnych, w zakresie dotyczącym realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, w 2025 r. najwięcej zgłoszeń od obywa- teli dotyczyło: spraw mieszkaniowych (przyznania wsparcia mieszkaniowego przez gminę dla osób w trudnej sytuacji, eksmisji, modernizacji infrastruk- tury), trudności w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego oraz do świadczeń rodzinnych (w tym także w związku z koordynacją systemów zabez- pieczenia społecznego), świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i problemu niealimentacji, rent rodzinnych, świadczeń pomocy społecznej (pieniężnych i niepieniężnych), ochrony majątku dziecka, spraw spadkowych. 6) prawa dziecka do ochrony stanu środowiska • art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawach dotyczących: zanieczyszczenia powietrza, klimatu, uciążliwych inwestycji generujących hałas lub emisję uciążliwych zapachów. 7) praw dzieci jako konsumentów/użytkowników • art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 32 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach dotyczących: bezpieczeństwa miejsc rekreacji dla dzieci, pro- duktów spożywczych, akcesoriów dedykowanych dzieciom, dostępu do dóbr kultury, obiektów sportowych, basenów, aquaparków, przejazdów dzie- ci środkami komunikacji. W 2025 r. do Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych wpłynęło 2 180 spraw, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu do lat poprzednich. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 1 805 spraw, a w 2023 r. – 783. Oznacza to wzrost spraw o 21 proc. w stosunku do 2024 r. oraz niemal trzykrotny wzrost spraw (o 178 proc.) w stosunku do 2023 r. WYKRES 33. Liczba spraw nowych w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 783 1 805 2 180 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 202320242025 +178% +21% Łącznie w Zespole Zdrowia i Spraw Socjalnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 2 648 spraw (2 180 to sprawy nowe oraz 468 kontynuowane z lat ubiegłych). 166 Rzecznik występował do władz samorządowych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednostek pomocy społecznej. W sprawach świadczeniowych przystępował do postępowań sądowych, natomiast w sprawach eksmisyj- nych kontaktował się z komornikami sądowymi i sądami. Uczestniczył w pra- cach parlamentarnych, konferencjach oraz wydarzeniach. Rzecznik podejmował również działania generalne w przedmiocie m.in. włącze- nia dzieci w wieku przedszkolnym do programu „Dobry Start” albo stworzenia odrębnego programu dedykowanego tej grupie dzieci, funduszu alimenta- cyjnego, w kontekście kryterium dochodowego, wykluczenia transportowe- go dzieci, warunków ustawowych określających kwalifikacje wychowawcy podwórkowego oraz zakresu jego działań i zasad współpracy z innymi jednost- kami pomocowymi na rzecz dzieci, bezdomności dzieci oraz domów dla matek z dziećmi i kobiet w ciąży, zwolnienia od pracy na czas opieki nad dzieckiem, ponoszenia przez małoletniego opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, umożliwienia dzieciom rodziców z niepełnosprawnością pobierają- cym rentę socjalną otrzymania renty socjalnej rodzinnej lub innego świadczenia uzupełniającego po ich śmierci, braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiązku uwzględnienia sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych, prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla których sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą, postępowania ze środkami z tytułu świadczenia wychowawczego, realizacji praw socjalnych małoletnich przeby- wających w placówkach pieczy zastępczej, organizacji przetargów w gminach – związanych z organizacją dowozu dzieci. W zakresie współpracy z organami władzy publicznej na rzecz przestrze- gania prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych Rzecznik prowa- dził działania dotyczące zasad odnoszących się do ustalania miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka, systemowego wsparcia dla opieki nad dziećmi do 3. roku życia, miejsc nieodpłatnego poradnictwa prawnego, wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny, preferencyjnego obliczenia podatku dochodowego od osób fizycz- nych dla osób samotnie wychowujących dzieci. 2) Ochrona zdrowia Wśród spraw indywidualnych odnoszących się do realizacji prawa dziecka do życia i ochrony zdrowia dominowały zgłoszenia związane z: dostępem małoletnich do świadczeń opieki zdrowotnej, hospitalizacją dziecka, zastrze- żeniami do jakości świadczeń zdrowotnych udzielanych dzieciom, zastrzeże- niami do działania osób udzielających świadczeń zdrowotnych w kontekście traktowania małoletniego pacjenta lub jego rodzica, opieką psychiatryczną i leczenia uzależnień. W zakresie współpracy z organami władzy publicznej na rzecz przestrze- gania praw dzieci, Zespół prowadził działania dotyczące m.in. używania 167 nowatorskich wyrobów tytoniowych, jednorazowych papierosów i e-papie- rosów przez osoby małoletnie, a także kontroli i nadzoru nad produktami takimi jak e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i e-papierosy, ochrony praw małoletnich pacjentów, sytuacji w obszarze leczenia uzdrowiskowe- go dzieci, zabezpieczenia dostępności do świadczeń żywienia dojelitowego oraz żywienia pozajelitowego w warunkach domowych dla świadczenio- biorców do 18. roku życia, dzieci zagrożonych wstrząsem anafilaktycznym, zagrożeń wynikających z dostępności do nasion konopi indyjskich, w tym również nasion o wysokiej zawartości tetrahydrokanabinolu (THC), dostęp- ności do opieki psychologicznej i psychiatrycznej dla dzieci w wojewódz- twie podkarpackim, stosowania przymusu bezpośrednio w formie unieru- chomienia w oparciu o przepisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, wprowadzenia zakazu reklamy piwa, działalności ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dedykowanych małoletnim w województwie małopolskim, genetyki klinicznej w Polsce w kontekście potrzebnych zmian prawnych i systemowych, towarzyszenia dziecku w cza- sie hospitalizacji w kontekście realizacji prawa dziecka do kontaktu z innymi osobami i do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej, a także w przypadku hospi- talizacji dziecka w stanie terminalnym; świadczeń seksuologicznych i pato- logii współżycia udzielanych osobom poniżej 16. roku życia, terapii holdingu stosowanej wobec osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, informo- wania osób sprawujących opiekę zdrowotną nad pacjentami o wstrzyma- niu obrotu danego produktu leczniczego, działalności przychodni AboTak, ochrony prawa do życia dzieci poczętych, małoletnich pacjentów z postę- pującą rodzinną cholestazą wewnątrzwątrobową (PFIC), działań promo- cyjnych przedsiębiorców – nagradzanie za oceny – w kontekście wpływu na zdrowie psychiczne dzieci, wykonywania tzw. operacji normalizujących u dzieci z zaburzeniami rozwoju płci, zróżnicowanym (różnorodnym) rozwo- jem płciowym (ZRP), przyjmowania dorosłych osób małoletnich na oddział psychiatryczny, dostępności niebezpiecznych przedmiotów dla osób mało- letnich w celu zapobiegania zachowaniom autodestrukcyjnym, standardów pracy psychoterapeutycznej z dzieckiem będącym ofiarą przemocy domo- wej, przestrzegania praw małoletnich przebywających w krajowym ośrodku psychiatrii sądowej dla nieletnich, udziału dzieci w badaniach klinicznych, dostępu małoletnich do energetyków w postaci proszku do inhalacji przez nos, strategii zdrowego odżywania dzieci, kontraktowania przez Śląski Oddział Wojewódzki NFZ świadczeń psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży I i II poziomu referencyjnego, zabezpieczenia dzieci z województwa war- mińsko-mazurskiego do świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej, proce- dury podawania leków dzieciom przebywającym w instytucjonalnej pieczy zastępczej, zmian w opiece zdrowotnej nad uczniami. Rzecznik współpracował z Ministrem Zdrowia, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Pacjenta, Narodowym Funduszem Zdrowia, Najwyższą Izbą Kontroli oraz konsultantami w ochronie zdro- wia. Występował do podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych. Uczestniczył też w pracach parlamentarnych, konferencjach 168 oraz wydarzeniach zmierzających do realizacji i przestrzegania praw mało- letnich pacjentów, prawa dziecka do ochrony zdrowia oraz systemu opieki zdrowotnej. Rzecznik nie poprzestawał na interwencjach w sprawach indywidualnych, lecz analizował zagadnienia problemowe zmierzające do wprowadzenia zmian systemowych w przedmiocie m.in. poszerzenia katalogu świad- czeń gwarantowanych na rzecz dzieci z problemami urologicznymi, ogra- niczenia używania nowatorskich wyrobów tytoniowych, jednorazowych papierosów i e-papierosów przez osoby małoletnie, a także zwiększenia kontroli i nadzoru nad bezpieczeństwem produktów takich, jak e-papiero- sy, jednorazowe waporyzatory i e-papierosy oraz ich obrotem, ogranicze- nia spożywania alkoholu przez osoby małoletnie, dostępu dzieci do mleka kobiecego z banku mleka kobiecego, ochrony małoletnich przed dostę- pem do substancji psychoaktywnych i ich szkodliwego używania, ochro- ny zdrowia dzieci chorych onkologicznie i hematologicznie, udziału osób wykonujących zawody medyczne w działaniach wynikających z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej, kolejności dostępu dzieci z pieczy zastępczej do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicz- nych, problemu z komplementarnością informacji w Indywidualnym Koncie Pacjenta w przypadku zmiany PESEL dziecka, braku miejsc w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień, do realizacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich, profilaktyki zaka- żeń wywoływanych przez pneumokoki u dzieci, dostępu do leczenia dla dzieci z hemofilią, zmian w systemie szczepień ochronnych, trudności w realizacji świadczeń w ramach oddziału dziennego psychiatrycznego rehabilitacyjnego dla dzieci i młodzieży, zapewnienia małoletnim dostępu do specjalistycznej pomocy w przypadku kryzysu zdrowia psychicznego, w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawy nie inicjuje takiego działania albo nie wyraża na to zgody, wzmocnienia praw małoletniego pacjenta, ochrony praw dziecka adoptowanego w kontekście przetwarzania jego dokumen- tacji medycznej, informacji dla mieszkańców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i z zakresu interwencji kryzyso- wej, przygotowania nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewle- kłymi oraz udzielania pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej, ochro- ny zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z terenów powodzi z 2024 r., wsparcia socjalnego na rzecz możliwości realizacji leczenia uzdrowiskowe- go dzieci, profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowodowa- nych wirusem RS. 3) Przestrzeganie praw i realizacji uprawnień dzieci z niepełnosprawnością W obszarze spraw indywidualnych, w zakresie dotyczącym przestrzegania praw i realizacji uprawnień dzieci z niepełnosprawnością, w 2025 r. najwię- cej zgłoszeń od obywateli dotyczyło: sytuacji materialno-bytowej rodzin, w których wychowuje się jedno lub więcej dzieci z niepełnosprawnością, 169 trudności w zakresie rehabilitacji, ograniczonego dostępu do specjalistów, wysokości opłat za komercyjne usługi rehabilitacyjne, dowozów dzieci do placówek oświatowych, wysokości świadczeń pomocowych, orzekania o nie- pełnosprawności małoletnich. Rzecznik występował do władz samorządowych, miejskich, powiato- wych oraz wojewódzkich zespołów ds. orzekania o niepełnosprawno- ści, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz do Biura Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych. Przystępował do postępowań sądowych. Uczestniczył w pracach parlamen- tarnych, konferencjach oraz wydarzeniach. W ramach współpracy z organami władzy publicznej Rzecznik podejmo- wał działania dotyczące m.in.: zapewnienia dostępności dla osób ze szcze- gólnymi potrzebami oraz środków na ten cel, asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, dowozu dzieci z niepełnosprawnościami do szkół i przedszkoli, funkcjonowania systemu orzekania o niepełnospraw- ności u osób po ukończeniu 16. roku życia, terminu uruchomienia instytucji doradcy rodziny oraz jej rozszerzenia o usługę mobilnego doradcy włącze- nia społecznego, a także terminu oceny Programu „Za życiem”. Rzecznik zgłaszał również zastrzeżenia dotyczące działania zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. W zakresie działań generalnych w tym obszarze RPD podejmował kwestie związane z orzekaniem o niepełnosprawności w przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych, interpretacją przepisów wynikających z art. 2 ust. 5 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego 110 - w kontekście realizacji ulgi ustawowej 78 proc. DN/OP, sytu- acją dzieci z cukrzycą typu 1 w systemie orzekania o niepełnosprawności, dowozem dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do placówek oświato- wych, udziałem małoletnich na komisjach orzeczniczych o niepełnospraw- ności, ustawą o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami, zapewnieniem dzieciom z niepełnosprawnościami dostępności do wydarzeń szkolnych i wycieczek, trudnościami rodziców dzieci z niepełnosprawno- ściami z ustaleniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielę- gnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności dziecka uzyskane zostało na drodze postępowania sądowego, uwzględnieniem płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu jednostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności; orzekania o niepełnosprawności w przypadku dzieci niesłyszących. 110 Dz. U. z 2024 r. poz. 380. 170 4) Sprawy społeczne W obszarze spraw indywidualnych w zakresie spraw społecznych najwię- cej zgłoszeń od obywateli dotyczyło: uciążliwości sąsiedztwa prowadzonej działalności gospodarczej, bezpieczeństwa małoletnich, relacji sąsiedzkich, społecznych, przekazów handlowych i reklam zawierających treści dyskry- minacyjne ze względu na wiek, kwestii związanych z przejazdami środkami komunikacji publicznej i niepublicznej, spraw konsumenckich, działania pod- miotów rynku finansowego, zastrzeżeń do treści publikacji, filmów, wydarzeń kulturalnych, a także działalności sportowej z udziałem dzieci. Rzecznik występował m.in. do władz samorządowych, Rzecznika Finansowego, Rzecznika Konsumentów, jednostek nadzoru budowalnego, organów ścigania, jednostek ochrony środowiska, podmiotów prowadzą- cych działalność gospodarczą, klubów i związków sportowych oraz podmio- tów transportu publicznego. W zakresie współdziałania z organami władzy publicznej prowadził działania dotyczące m.in. kategoryzacji wiekowej dla książek i filmów, dostępu mało- letnich do udziału w takich wydarzeniach, jak gale mieszanych sztuki walki – zarówno jako zawodnicy, jak i widzowie – oraz udziału w wydarzeniach dotyczących zjawiska tzw. freak fight, zachowania kontrolerów wobec mało- letnich pasażerów, ochrony dzieci będących uczestnikami ruchu drogowego – w kontekście zabezpieczenia ich w kaski ochronne, udziału dzieci w rekla- mie festiwalu promującej alkohol, reklamy promującej książkę, jednoznacznie sugerującą próbę samobójczą małoletniej lub akt przemocy fizycznej wobec małoletniej, reklamy jednej z sieci sklepów kierującej przekaz do rodziców dzieci przystępujących do pierwszej komunii, reklam i promocji handlowych w związku z zakończeniem roku szkolnego („promocja za oceny na świadec- twie”), reklamy jednego z napojów dedykowanych dzieciom. Sprawa wprowadzenia obowiązku powszechnego stosowania w Polsce kasków u dzieci poruszających się rowerem, hulajnogą elektryczną lub prze- wożonych rowerem stanowiła również przedmiot działania generalnego RPD. W zakresie działań generalnych Rzecznik podjął także kwestię ochrony wrażliwości emocjonalnej i językowej małoletnich odbiorców przed wulgar- nymi treściami w transmisjach medialnych. Ponadto Rzecznik podjął dzia- łanie generalne w sprawie swoistych trudności edukacyjnych dzieci KODA (słyszących dzieci niesłyszących rodziców). 171 8.2 Wystąpienia generalne – Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 1) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie problemu dzieci z chorobami urologicznymi wieku dziecięcego oraz stworzenia świad- czenia gwarantowanego, jakim jest uroterapia W wystąpieniu generalnym 111 z 2 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę Ministra Zdrowia na problem dzieci z chorobami urologicznymi wieku dzie- cięcego, w szczególności na problemy z rożnego rodzaju formami zaburzeń trzymania moczu. Wyraził poparcie dla stworzenia świadczenia gwarantowa- nego dla tej grupy dzieci, jakim jest uroterapia – co było postulowane przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie urologii dziecięcej, Polskie Towarzystwo Urologii Dziecięcej i Polskie Towarzystwo Nefrologii Dziecięcej. Eksperci wskazują, że uroterapia jest pierwszym, podstawowym elementem terapeutycznym zaburzeń czynności pęcherza u dzieci. W działaniach na rzecz dzieci z rożnego rodzaju formami zaburzeń trzymania moczu, istotną rolę odgrywa właśnie rozwój uroterapii. Wiąże się to z koniecznością powsta- nia nowego świadczenia gwarantowanego, jak i nowego zawodu medyczne- go – uroterapeuty. W odpowiedzi 112 4 kwietnia 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że lecze- nie zaburzeń mikcji, podobnie jak ich diagnostyka, w zależności od stanu pacjenta może odbywać się w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (uro- terapia standardowa) lub w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Świadczeniobiorcy mają prawo do świadczeń z zakresu rehabilitacji leczni- czej, a w przypadku dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego oraz schorze- niami neurologicznymi do przeznaczonej dla tych grup chorych rehabilitacji. W ramach tych świadczeń, w zależności od potrzeb pacjenta i choroby pod- stawowej, również możliwe jest zalecenie ćwiczeń mających zastosowanie w uroterapii. Do Ministerstwa Zdrowia nie były dotychczas składane wnioski o wyodręb- nienie świadczenia jakim jest uroterapia. 111 ZZS.422.2.2025. 112 DLG.7000.21.2025. 172 2) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytonio- wych oraz wszelkich nowych wyrobów W wystąpieniu generalnym 113 z 12 kwietnia 2025 r. do Ministra Zdrowia Rzecznik podniósł kwestię ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz wszelkich nowych wyrobów – zarówno tych zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych – które dotychczas nie zostały zdefiniowane w ustawie z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 114 . Rzecznik zwrócił uwagę na te obszary, które nadal wymagają podjęcia natychmiastowych działań przez państwo. Odnosi się to do kwestii kontroli i nadzoru nad składem i bezpieczeństwem stosowania już dostępnych na rynku wyrobów do palenia lub innego zażywania (np. tzw. snusy) – zarówno zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych oraz do realnego wykonywa- nia zakazu udostępniania wyrobów tytoniowych, papierosów elektronicz- nych lub pojemników zapasowych osobom do lat 18, tj. zakazu wynikającego z art. 6 ww. ustawy. Rzecznik wystąpił o możliwie najszybsze podjęcie działań na rzecz dokonania rzetelnej oceny faktycznego realizowania przez sprzedawców zakazu, o któ- rym mowa w art. 6 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Rzecznik wyraził stanowisko, że należy wzmocnić element weryfikacji wieku kupującego produkty, o których mowa w ustawie, poprzez nałożenie na sprzedawców obowiązku dokonywania takiej weryfikacji. Rzecznik zwrócił też uwagę na konieczność podjęcia działań na rzecz zwiększenia zakresu nadzoru nad beznikotynowymi płynami, które obecnie nie podlegają zgło- szeniu do Biura ds. Substancji Chemicznych. W odpowiedzi 115 14 maja 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że aktualne działania antynikotynowe podejmowane przez resort skupiają się na wspar- ciu leczenia zespołu uzależnienia od nikotyny i relacji zadań wynikających w tym obszarze z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. Minister wskazał, że resort zakończył prace nad implementacją do prawa krajowego przepisów dyrektywy delegowanej (UE) 2022/2100 z dnia 29 czerwca 2022 r. zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE 116 w odniesieniu do zniesienia niektórych zwolnień w przypadku podgrzewanych wyrobów tytoniowych. 113 ZZS.422.3.2025. 114 Dz. U. z 2024 r. poz. 1162. 115 ZPP.054.358.2025. 116 Dz. U. L 283 z 3.11.2022. 173 Przedmiotowe regulacje weszły w życie przepisami ustawy z 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 117 i mają za zadanie wprowadzenie zakazu stosowa- nia aromatów charakterystycznych, w tym mentolowego, w podgrzewanych wyrobach tytoniowych. Ponadto 21 stycznia 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy mający na celu uregulowanie rynku płynów beznikotynowych do elektronicznych papierosów oraz woreczków nikotynowych. Zaproponowane regulacje doty- czą m.in. wprowadzenia zakazu ich sprzedaży osobom do 18. roku życia, ogra- niczenia miejsc, gdzie możliwe będzie ich używanie, wprowadzenia zakazu sprzedaży w automatach oraz sprzedaży na odległość (w tym przez Internet), zakazu reklamy i promocji, konieczności zgłaszania informacji o tych wyro- bach do Prezesa Biura do spraw Substancji Chemicznych, konieczności odpowiedniego oznakowania ich opakowań. Z kolei 17 marca 2025 r., Zespół Programowania Prac Rządu włączył do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (UD213), który przewiduje m.in. wprowadzenie zakazu sprzedaży jednorazowych elektronicznych papierosów. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla któ- rych sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą W wystąpieniu generalnym 118 z 19 kwietnia 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił uwagę na problem zidentyfikowany po analizie spraw wpływających do Biura RPD – obowiązujące przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustaw świadczeniowych w praktyce wyłączają opiekunów pieczy bieżącej z automatycznego prawa do świadczeń, zmuszając ich do dochodzenia uprawnień przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja prowadzi do nierównego traktowania dzieci pozostających pod pieczą bieżącą w porównaniu z dziećmi wychowywanymi w rodzinie biologicznej lub pieczy zastępczej oraz ogranicza realizację prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych. Rzecznik zwrócił uwagę, że obowiązek opiekuna pieczy bieżącej obejmuje pełen zakres obowiązków wychowawczych i utrzymania dziecka, analogiczny do funkcji sprawowanych przez rodziców lub opiekunów zastępczych. Z tego względu postulował pilne działania systemowe, obejmujące: jednoznaczne uznanie sytuacji prawnej opiekunów pieczy bieżącej za równoważną sytuacji opiekunów zastępczych, wprowadzenie praktyk administracyjnych zapew- niających dostęp do świadczeń rodzinnych i wychowawczych od momentu 117 Dz.U. z 2025 r. poz. 427 118 ZSS.422.13.2025. 174 ustanowienia pieczy bieżącej oraz rozważenie zmian legislacyjnych w celu rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczeń lub redefinicji pojęcia opiekuna faktycznego. W opinii Rzecznika wprowadzenie takich rozwiązań wzmocniłoby ochronę interesów dzieci i zapewniło spójne, równe traktowa- nie wszystkich małoletnich. W odpowiedzi 119 2 czerwca 2025 r. Minister poinformował Rzecznika, że sed- nem problemu nie jest ograniczona dostępność do tych świadczeń, a nie- stosowanie przez sądy od razu rozwiązań, jakie daje ustawa z dnia 9 czerw- ca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 120 oraz Kodeks rodzinny i opiekuńczy w zakresie zabezpieczenia dzieci wymagających umieszczenia poza rodziną biologiczną i zamiast tego powierzanie pieczy bieżącej nad dzieckiem. W ocenie Ministra właściwym rozwiązaniem w tym zakresie jest umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej. Jest to bowiem rozwiązanie, które z jednej strony zapewnia bezpieczeństwo dzieciom, z dru- giej nie ogranicza ich opiekunom prawa do świadczeń. Zgłaszane przez Rzecznika postulaty dotyczące zapewnienie prawa do wspo- mnianych świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego, osobom sprawu- jącym pieczę bieżącą nad dzieckiem zostaną poddane analizie i będą brane pod uwagę w przypadku ewentualnego prowadzenia prac nad nowelizacją przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci 121 . Stanowisko resortu rodziny nie uwzględnia sytuacji dzieci umieszczonych prawomocnym wyrokiem sądu w pieczy bieżącej, które – z uwagi na nie- ograniczenie władzy rodzicielskiej – nie mogą być objęte pieczą zastęp- czą, co ogranicza ich prawo do świadczeń socjalnych. Podczas posiedzenia Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży 6 lutego 2025 r. przedstawiciel RPD zwrócił uwagę, że opiekunowie takich dzieci napotykają trudności w uzy- skaniu świadczeń wychowawczych i z programu „Dobry start”, co wyma- ga odwołań do sądów administracyjnych za każdy okres świadczeniowy, a sytuacja finansowa rodzin opiekujących się rodzeństwem może być zagro- żona. Wystąpił o przesłanie informacji o ustaleniach Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z Ministerstwem Sprawiedliwości, dotyczących niesto- sowania przez sądy rozwiązań przewidzianych w ustawie o wspieraniu rodzi- ny i systemie pieczy zastępczej oraz Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Rzecznik czeka na przekazanie odpowiedzi przez resort rodziny. 119 DD-I.55.150.23.2025. 120 Dz. U. z 2025 r. poz. 49. 121 Dz. U. z 2024 r. poz. 421. 175 4) Wystąpienie generalne do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie oznakowania produktów spożywczych, w kontekście problemu nadwa- gi i otyłości u dzieci W Biurze RPD identyfikowany jest narastający problem nadwagi i otyłości u dzieci, co generuje szereg dalszych wyzwań zdrowotnych u małoletnich, jak też problemów o charakterze systemowym, w tym organizacyjno-finan- sowych dla systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Dlatego 19 lutego 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpienie generalne 122 poruszające kwestię odpowiedniego etykieto- wania produktów spożywczych. Szczególnie tych, których głównymi odbior- cami są właśnie dzieci i młodzież. Informacje na produktach spożywczych w zakresie referencyjnych war- tości spożycia powinno się traktować jako wartości przybliżone. W swoim założeniu miały one pomóc konsumentom w planowaniu ich codziennych jadłospisów. Tym samym wszelkie informacje w tym zakresie, kierowane do konsumentów, powinny być nie tylko łatwe do zrozumienia, ale przede wszystkim nie powinny kupujących wprowadzać w błąd. Tymczasem obecnie, tego rodzaju opisy najczęściej umieszczane są na opakowaniach żywności wyjątkowo małą i tym samym często nieczytelną czcionką. Nie bez znaczenia jest również to, że spora grupa konsumentów wciąż nie ma kompetencji, by właściwie zinterpretować podane przez pro- ducenta żywności dane. Rzecznik wskazał, że opracowane przez ekspertów szczegółowe normy żywienia, w tym zapotrzebowanie organizmu w energię, makroskładniki, wodę, witaminy i składniki mineralne pozwalają na ich określenie i przed- stawienie z uwzględnieniem potrzeb poszczególnych grup populacyjnych (w zależności od wieku, masy ciała, płci, aktywności fizycznej oraz stanu fizjologicznego). Referencyjne wartości spożycia wskazywane na opa- kowaniach żywności dotyczą wyłącznie norm przewidzianych dla osób dorosłych. Umieszczenie takich informacji na opakowaniach produk- tów spożywczych dedykowanych głównie najmłodszym konsumentom (np. serkach, jogurtach, słodyczach, napojach) należy niestety traktować jako przykład pewnego rodzaju wprowadzenia konsumenta w błąd. Mając powyższe na uwadze, Rzecznik wystąpił do Ministra o przedstawienie stanowiska w zakresie możliwości wprowadzenia stosownych zmian do sys- temu etykietowania produktów żywnościowych. 122 ZZS.422.4.2025. 176 W odpowiedzi 123 20 marca 2025 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że w jego ocenie wiodące kompetencje w zakresie działań państwa na rzecz niwelowania zjawiska nadwagi i otyłości oraz ich skutków ma Minister Zdrowia. Resort rolnictwa przekazał również stanowisko 124 Ministra Zdrowia w kwe- stii oznaczeń na produktach spożywczych, z którego wynika, że zagadnienie znajduje się w sferze regulacji wspólnotowych. Polska poparła koncep- cję harmonizacji systemów FOPNL (tj. powtórzona informacja o wartości odżywczej umieszczona z przodu opakowania, z ang.: front of pack nutrition labelling) w Unii Europejskiej. Ze względu na funkcjonowanie różnych dobro- wolnych systemów FOPNL ustalenie jednego systemu dla całej UE będzie dla konsumentów korzystniejsze i bardziej zrozumiałe. Może to też ułatwiać podmiotom działającym na rynku spożywczym przygotowywanie etykiet żywności wprowadzanej do obrotu w kilku krajach Unii Europejskiej. Minister Zdrowia wskazał, że istotną kwestią dla zdrowych wyborów żywie- niowych konsumentów, oprócz zapewnienia zharmonizowanego systemu FOPNL, jest edukacja i rozpowszechnianie zasad prawidłowego żywienia. W kwestii zagadnień związanych z nadwagą i otyłością u dzieci Rzecznik 19 lutego 2025 r. w wystąpieniu generalnym 125 do Ministra Zdrowia zwrócił się z prośbą o przekazanie informacji na temat podjętych lub planowanych działaniach na rzecz walki z problemem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży, które już zostały podjęte lub są planowane. W odpowiedzi 126 Minister Zdrowia wskazał, że z uwagi na to, że nadwaga i otyłość pozostaje jednym z głównych problemów zdrowia publicznego, mogącym mieć poważne konsekwencje zdrowotne, a także negatywne następstwa psychospołeczne, resort podejmuje szereg działań na rzecz profilaktyki, leczenia nadwagi i otyłości. Znalazło to odzwierciedlenie w dokumencie o charakterze strategicznym pt. „Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z per- spektywą do 2030” oraz w mapie potrzeb zdrowotnych, która jest podstawą diagnostyczną dla wszystkich dokumentów w systemie ochrony zdrowia. Na tej podstawie opracowano plany transformacji (krajowy i wojewódzkie). W pierwszym z nich uwzględniono działania z zakresu promowania prawi- dłowego sposobu odżywiania oraz zapobiegania nadwadze i otyłości. W pla- nach wojewódzkich też założono działania w tym zakresie. Działania związane ze zwalczaniem otyłości uwzględniono też w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 i Narodowym Programie Zdrowia (NPZ) 2021–2025. 123 DEJ.jn.057.2.2025. 124 ZPN.6110.20.2025. 125 ZZS.422.4.2025. 126 ZPN.054.9.2025. 177 W ramach NPZ kontynuowane jest działanie Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, prowadzone są szkolenia w zakresie promowania zasad zdro- wego żywienia i aktywności fizycznej. W ramach jego działań od 2021 r. są realizowane warsztaty edukacyjno-kulinarne dla realizatorów żywienia zbio- rowego w przedszkolach i szkołach. W zakresie NPZ na lata 2021–2025 Instytut Matki i Dziecka realizuje zadanie „Monitorowanie, wczesna diagnoza i interwencja w zakresie występowania nad- wagi i otyłości oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi w populacji dzie- ci”. W ramach zadania został opracowany program „Przybij Piątkę” skierowany do uczniów klas I–III oraz ich rodziców. Jego nadrzędnym celem jest ogranicze- nie ryzyka nadwagi, otyłości i podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi u dzieci w wieku wczesnoszkolnym i poprawa zachowań zdrowotnych dzieci. Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Zdrowia wspólnie przygotowało program edukacji żywieniowej uczniów szkół podstawowych w klasach I–VI pod nazwą Junior-Edu-Żywienie (JEŻ). W 2021 r. została wprowadzona opłata od napojów z dodatkiem substancji o właściwościach słodzących oraz kofeiny lub tauryny. Narodowy Fundusz Zdrowia przeznacza środki z opłaty cukrowej na działania o charakterze edu- kacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia świadczeniobiorców z choroba- mi rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością. Jednym z elementów rządowych działań, którego celem była poprawa spo- sobu żywienia i stanu odżywienia dzieci i młodzieży, było także wdrożenie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środ- ków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jed- nostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spo- żywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (tzw. rozporządzenia sklepikowego). 127 . Obecnie w Ministerstwie Zdrowia trwają prace analityczne dotyczące nowelizacji tych przepisów. Głównym celem projektowanych zmian jest promocja diety planetarnej oraz posiłków roślinnych w placówkach oświatowych. Od 2024 r. obowiązują przepisy znowelizowanej ustawy o zdrowiu publicz- nym, która wprowadziła całkowity zakaz sprzedaży napojów z tauryną i kofe- iną osobom do 18. roku życia oraz zakaz sprzedaży takich napojów na terenie szkół i w automatach. W Ministerstwie Zdrowia powołano zespół roboczy do spraw przeciwdzia- łania otyłości przy Radzie do spraw Zdrowia Publicznego. Zadaniem zespołu 127 Dz.U. z 2016 r. poz. 1154 178 jest przeprowadzenie analizy systemu ochrony zdrowia w zakresie przeciw- działania otyłości. 5) Wystąpienia generalne do Głównego Inspektora Sanitarnego, Prezesa Biura ds. Substancji Chemicznych oraz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczące kontroli i nadzoru nad produk- tami takimi, jak e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazo- we e-papierosy Jednym z zagadnień szczególnie niepokojących Rzecznika jest użytkowanie przez małoletnich produktów przeznaczonych do palenia lub wapowania: e-papierosów, jednorazowych e-papierosów czy waporyzatorów. Z danych wynika, że ponad połowa młodzieży poniżej 20. roku życia się- gnęła przynajmniej raz po papierosa lub e-papierosa. Małoletni nie mają większego kłopotu z zakupem e-papierosa. Samodzielnie – mimo praw- nego zakazu takiej sprzedaży – kupuje je bez problemu ponad połowa. E-papierosy zerówki, czyli liquidy bez zawartości nikotyny, pali od czasu do czasu 68 proc. młodzieży. Połowa e-palaczy uważa, że nie szkodzą zdrowiu ani nie uzależniają. Dla 58 proc. młodych e-palenie jest modne. Mając powyższe na uwadze, odrębnymi wystąpieniami z 14 kwietnia 2025 r. Rzecznik wystąpił do Głównego Inspektora Sanitarnego 128 , Prezesa Biura ds. Substancji Chemicznych 129 oraz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 130 o podjęcie działań na rzecz zwiększenia kontroli i nadzoru nad wspomnianymi produktami, w zakresie właściwości urzędów. W odpowiedzi 131 24 kwietnia 2025 r. Główny Inspektor Sanitarny poinformo- wał o tym, że jest istotnie zainteresowany kwestią obrotu e-papierosami na terenie Polski, jednak w obecnym stanie nie ma narzędzi pozwalających na podjęcie skutecznych działań w zakresie ograniczania dostępności tych pro- duktów na rynku. W ramach zadań ustawowych z zakresu zdrowia publiczne- go, w tym edukacji zdrowotnej, Państwowa Inspekcja Sanitarna od lat pro- wadzi działania, których celem jest ograniczanie inicjacji nikotynowej wśród dzieci oraz edukacja w zakresie skutków zdrowotnych palenia. W odpowiedzi 132 14 maja 2025 r. Prezes Biura ds. Substancji Chemicznych poinformował o działaniach prowadzonych przez Biuro w oparciu o prze- pisy ustawy z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 133 w zakresie zgłoszeń, stwierdza- nych naruszeń i działań. 128 ZZS.422.7.2025. 129 ZZS.422.26.2025. 130 ZZS.422.26.2025. 131 CH.NR.620.58.2025. 132 BSCh-DWTP.63.25.2025. 133 Dz. U. z 2024 r. poz. 1162. 179 Biuro poinformowało o toczącym się procesie legislacyjnym nad usta- wą nowelizującą tzw. ustawę tytoniową (UD 213). Dopiero w ramach tych prac przewidziano uprawnienie dla Prezesa Biura do spraw Substancji Chemicznych polegające na zlecaniu badań laboratoryjnych papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych pod względem stwarzania przez te wyroby poważnego zagrożenia dla zdrowia. Prezes Biura wskazał, że organem nadzoru uprawnionym do prowadzenia kontroli zgodności papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych z przepisami ustawy tytoniowej jest inspekcja handlowa. Wobec tego, w celu zapewnienia niepodważalności działań polegających na faktycz- nym wycofaniu z obrotu wyrobów niespełniających wymogów ustawo- wych, na koniec każdego kwartału Biuro do spraw Substancji Chemicznych przekazuje do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) listę papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych, które uznaje się za niezgłoszone na podstawie art. 11b ust. 7 ustawy tytoniowej w związku z niedopełnieniem wymogów formalnych. Do UOKiK został również prze- kazany szczegółowy wykaz wyrobów, których wprowadzanie do obrotu jest zakazane w związku z wydaniem w stosunku do nich decyzji na podstawie art. 11b ust. 11 ustawy tytoniowej. W odpowiedzi 134 16 maja 2025 r. Prezes UOKiK poinformował, że w ich ocenie wśród zadań podległej Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów inspekcji handlowej nie ma zagadnień związanych z ochro- ną zdrowia publicznego, które są przypisane innym organom. Mając jednak na uwadze art. 1 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, inspekcja handlowa, w miarę posiadanych zasobów, kontroluje oferowane na rynku wyroby nikotynowe w placówkach detalicznych. Zadania te sprowadzają się m.in. do weryfikacji prawidłowo- ści oznakowania wyrobów ostrzeżeniami i respektowania zakazu reklamy. Sprawdzane jest również przestrzeganie zakazu sprzedaży wyrobów niko- tynowych nieletnim. 6) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie orzekania o niepełnosprawności w przypadku dzieci z chorobami rzadkimi i nieuleczalnymi W związku z toczącymi się pracami nad przebudową modelu orzeka- nia o niepełnosprawności, w wystąpieniu generalnym 135 z 27 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych o poinformowanie, na jakim etapie znajdują się prace analityczne w obszarze orzekania o niepełnosprawności w odniesieniu do dzieci nieuleczalnie chorych. W szczególności, czy zostało opracowane narzędzie, które będzie wskazywać minimalny okres, na jaki powinno zostać 134 DIH-3.071.9.2025. 135 ZZS.422.8.2025. 180 wydane orzeczenie w przypadku dzieci chorujących na choroby rzadkie i genetyczne. Rzecznik wskazał, że orzeczenia czasowe wydawane przez miejskie i powia- towe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności w odniesieniu do mało- letnich nieuleczalnie chorych i dalszy brak regulacji w tym zakresie łamią koncepcję najlepiej pojętego interesu dziecka. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 27 lutego 2025 r. Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych opublikował natomiast 26 marca 2025 r. nowe wytyczne dla zespołów ds. orzeka- nia o niepełnosprawności, które zobowiązują je do wydawania orzeczeń o stopniu niepełnosprawności na stałe. 208 schorzeń podzielono na dwie grupy (150 schorzeń, które uzasadniają dodatkowo przyznanie wskazań z pkt 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności oraz 58 schorzeń, które uzasadniają dodatkowo przyznanie wskazań z pkt 8 orzeczenia o niepełnosprawności). Zmieniono również warunki orzeczenia o niepełnosprawności na okres do ukończenia 16. roku życia. Jak wynika z treści wytycznych dotyczących kwa- lifikowania do niepełnosprawności osób cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne charakteryzujące się jednorodnym przebiegiem i nierokujące zgodnie z aktualną wiedzą medyczną poprawy klinicznej ani funkcjonalnej – zasadne jest wydanie osobie orzeczenia o niepełnosprawności na okres do ukończenia 16. roku życia w odniesieniu do chorób spełniających łącznie oba warunki: nierokujących wyleczenia oraz nierokujących progresji w funkcjo- nowaniu, komunikowaniu się oraz nabywaniu umiejętności społecznych. Choroby, które spełniają powyższe warunki (w stosunku do których powinny być wydawane orzeczenia o niepełnosprawności do ukończenia przez dziec- ko 16. roku życia), zostały skategoryzowane w załącznikach A i B do doku- mentu zawierającego wytyczne. W treści załącznika A zawarto 150 schorzeń, w przypadku potwierdzenia któ- rych u orzekanego dziecka istnieje zasadność kwalifikacji do niepełnospraw- ności z ustaleniem wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samo- dzielnej egzystencji oraz ustaleniem wskazania konieczności stałego współ- udziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji na okres do ukończenia 16. roku życia. W przypadku kwalifikacji do niepełnosprawności osób cierpiących na rzad- kie schorzenia genetyczne, przy podejmowaniu decyzji dotyczących wydania orzeczenia o niepełnosprawności, należy uwzględniać opinie lekarzy posia- dających doświadczenie w diagnostyce i terapii tych chorób, w szczególno- ści specjalistów genetyki klinicznej. 181 7) Wystąpienia generalne do Ministra Zdrowia oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczące dostępu i konsumpcji przez dzieci napo- jów bezalkoholowych oraz do napojów dedykowanych dzieciom, których opakowanie jednoznacznie sugeruje nawiązanie do napoju alkoholowego. 12 kwietnia 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Zdrowia oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpienie generalne 136 , w którym zwrócił uwagę na zagadnienie dostępu i konsumpcji przez dzieci napojów bezalkoholowych, takich jak piwa, wina, cydry, jak również przeznaczonych dla dzieci napojów, których opakowanie jednoznacznie sugeruje nawiązanie do napoju alkoholo- wego, jak szampan czy wino musujące. W ocenie Rzecznika w Polsce nadal brakuje skutecznej polityki na rzecz wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, zwłaszcza w zakresie ochrony małoletnich przed negatywnymi skutkami spożywania alkoholu. Systemowe ujęcie unormowań mających na celu ograniczenie czy eliminację negatywnych skutków spożywania alkoholu powinno mieć cha- rakter kompleksowy. Aktywność w obszarze tej polityki nie może być spro- wadzana wyłącznie do realizacji zadań przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Wpływ na ten obszar mają też inne naczelne organy państwa, w tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W Polsce coraz większą popularnością cieszy się segment napojów bezal- koholowych. Niepokój Rzecznika budzi to, że produkty typu piwo czy wino bezalkoholowe mogą być bez przeszkód prawnych nabywane i spożywane przez dzieci. Okoliczność ta jest wątpliwa pod kątem moralnym, nie ma także żadnego logicznego uzasadnienia dla swoistego oswajania małoletnich z piciem tego typu napojów. Przeciwnie, wydaje się to być niebezpieczne w kontekście skuteczności działań profilaktycznych na rzecz ograniczania spożywania alkoholu. W ocenie Rzecznika dostęp osób poniżej 18. roku życia do napojów bezalko- holowych, które nazwą wprost nawiązują do alkoholu, powinien zostać pod- dany gruntowanej analizie. W szczególności pod kątem możliwości objęcia tych produktów jednoznacznym uregulowaniem prawnym tak, jeśli chodzi o dostęp fizyczny, jak i w kontekście znakowania opakowań (np. wskazanie, iż nie są to produkty dla dzieci). Drugim aspektem, na który Rzecznik zwrócił uwagę, jest dostępność na polskim rynku napojów dla dzieci w opakowaniach sugerujących znaczne podobieństwo do szampanów czy win musujących. Produkty te na tyle trwale osadziły się na naszym rynku, że są powszechnie dostępne pod nazwą „szam- pan dla dzieci”. Te gazowane napoje bezalkoholowe dla dzieci są reklamowane 136 ZZS.422.10.2025. 182 przez ich producentów jako służące podkreślaniu wyjątkowych okazji, jak uro- dziny. Idea tego typu napojów jest jednak – zdaniem Rzecznika – społecznie szkodliwa, ponieważ od najmłodszych lat oswaja dziecko ze zwyczajem spo- żywania alkoholu podczas uroczystości, sprzyjając kształtowaniu potencjalnie niebezpiecznych nawyków wśród przyszłych dorosłych. W odpowiedzi 137 7 maja 2025 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformo- wał, że kwestia konsumpcji przez dzieci napojów bezalkoholowych nie mieści się w zakresie jego kompetencji, dlatego ewentualne uregulowanie zakazu sprzedaży tych produktów nieletnim powinno zostać przeanalizowane przez Ministerstwo Zdrowia. W odniesieniu do napojów bezalkoholowych, których opakowania nawiązują do wina musującego, Minister uznał, że obowiązujące przepisy w wystar- czającym stopniu określają wymagania, aby produkty te nie wprowadzały konsumentów w błąd, co do ich rzeczywistego charakteru. W odpowiedzi 138 14 maja 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że prze- ciwdziałanie spożywaniu napojów alkoholowych przez dzieci i młodzież jest przedmiotem szczególnej uwagi Ministerstwa Zdrowia. Minister Zdrowia poinformował, że postulaty RPD zostaną rozpatrzone w toku analizy zgłoszonych uwag do projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (UD 147). Podczas prac nad tym projektem do resortu również wpłynęły uwagi dotyczące bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia dotyczące zabezpiecze- nia małoletnich pacjentów oddziałów szpitalnych w opiekę personelu pielęgniarskiego W Polsce odnotowujemy znaczny wzrost liczby uczelni mających akredytację Ministra Zdrowia do prowadzenia kształcenia na kierunku pielęgniarstwo na poziomie pierwszego stopnia. Ten pozytywny trend nie przekłada się jednak na realny wzrost liczby pielęgniarek zatrudnionych w publicznym systemie ochrony zdrowia. Analizy populacji pielęgniarek i położnych zatrudnionych w sektorze publicz- nym, uwzględniające ich wiek i aktywność zawodową pozwalają prognozować, z jak poważnymi wyzwaniami będzie się mierzyć polski system ochrony w kolej- nych latach w związku z niedoborem tego personelu. Brak stabilności sytuacji kadrowej, związany m.in. z wciąż rosnącą średnią wieku pielęgniarek, będzie stanowić jedno z poważniejszych wyzwań dla systemu ochrony zdrowia. 137 DRE.wa.732.20.2025. 138 ZPP.62.49.2025. 183 Bezpieczeństwo małoletnich pacjentów w czasie hospitalizacji oraz jakość udzielanych im świadczeń zdrowotnych niewątpliwie związane są m.in. z zagwarantowaniem im właściwej opieki sprawowanej przez pielę- gniarki i położne. Niedostateczna obsada podczas dyżurów oraz koniecz- ność objęcia opieką zbyt dużej liczby pacjentów może powodować obniże- nie jakości świadczeń zdrowotnych i opieki pielęgnacyjnej oraz negatywnie wpływać na bezpieczeństwo zdrowotne małoletnich pacjentów. W związku z powyższym Rzecznik w wystąpieniu generalnym 139 z 28 kwiet- nia 2025 r. zwrócił się do Ministra Zdrowia o przekazanie aktualnych infor- macji na temat działań Ministerstwa Zdrowia w przedmiocie zabezpie- czenia małoletnich pacjentów oddziałów szpitalnych w opiekę personelu pielęgniarskiego. W odpowiedzi 140 18 czerwca 2025 r. Minister Zdrowia wskazał, że mając na uwadze sposób określania minimalnych warunków dotyczących zatrudnie- nia pielęgniarek na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 listo- pada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego 141 , co do zasady opiera się on na liczbie etatów zapewniających bezpieczne udzielanie świadczeń gwarantowanych w trybie hospitalizacji, jak i hospitalizacji planowej. Minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek ustala kierownik podmiotu leczniczego po zasięgnięciu opinii kierujących jed- nostkami organizacyjnymi, określonymi w regulaminie oraz przedstawicieli organów samorządu pielęgniarek oraz związków zawodowych pielęgniarek i położnych działających na terenie podmiotu. Odpowiedzialność za zarządzanie podmiotem leczniczym, w tym za pro- wadzoną politykę kadrową i zatrudnienia ponosi kierownik tego podmiotu, a w przypadku spółek - zarząd spółki kapitałowej. Od lipca 2025 r. o ponad 14,34 proc. wzrosną wartości gwarantowanych prawem najniższych wynagrodzeń zasadniczych pracowników medycznych i okołomedycznych zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Wychodząc naprzeciw potrzebom zdrowotnym społeczeństwa oraz mając na uwadze poprawę dostępności do świadczeń zdrowotnych realizowanych przez pielęgniarki, w Ministerstwie Zdrowia podejmowane są działania mają- ce na celu zwiększenie liczby aktywnych zawodowo pielęgniarek w systemie opieki zdrowotnej. Wprowadzane są rozwiązania systemowe, które mają na celu rozwój kom- petencji i uprawnień zawodowych pielęgniarek, niezbędnych do realizacji świadczeń zdrowotnych zabezpieczających bieżące potrzeby zdrowotne 139 ZZS.422.13.2025. 140 RKP.054.8.2025. 141 Dz.U. z 2013 r. poz. 1520 184 społeczeństwa, a jednocześnie przyczyniających się do większej samodziel- ności zawodowej, w tym rozszerzenie wykazu substancji czynnych zawar- tych w lekach i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki oraz wykazu badań diagnostycznych, na które pielęgniarki mają prawo wystawiać skierowania. Ministerstwo Zdrowia wspiera także rozwój zawodowy pielęgniarek poprzez coroczne dofinansowanie szkoleń specjalizacyjnych. Ponadto, w celu wzmocnienia roli pielęgniarek w systemie opieki zdrowotnej, zostały wpro- wadzone zmiany do standardu kształcenia przygotowującego do wykony- wania zawodu pielęgniarki, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, by było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy – standardy wejdą w życie od roku akademickiego 2025/2026. W ramach Krajowego Planu Odbudowy jest realizowany system zachęt do podejmowania i kontynuowania studiów na wybranych kierunkach medycz- nych, w tym również na kierunku pielęgniarstwo, w ramach którego przyzna- no m.in. stypendia oraz bezzwrotne wsparcie dla studentów tego kierunku. Ponadto w ramach środków europejskich realizowane będzie wsparcie m.in. dla pielęgniarek w zakresie dofinansowania kursów kwalifikacyjnych, specja- listycznych i dokształcających – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS). Według danych Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych, prowadzo- nego przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych, systematycznie wzrasta liczba pielęgniarek wchodzących do zawodu. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie programu wspierającego na rzecz rodzin wychowujących dzieci w wieku przedszkolnym W wystąpieniu generalnym 142 z 16 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie możliwości stwo- rzenia odrębnego programu, przeznaczonego dla rodziców (i innych osób uprawnionym) dzieci w wieku przedszkolnym – podobnie, jak jest to określo- ne dla dzieci do lat 3 oraz dla dzieci objętych obowiązkiem szkolnym. Rodzice dzieci w wieku szkolnym zostali objęci wsparciem finansowym z programu „Dobry Start”, zaś rodzice dzieci do lat 3 zostali objęci wsparciem programu „Aktywny Rodzic”. Reasumując, rodzice dzieci w wieku przedszkol- nym zostali wykluczeni z tych programów. Nie otrzymują wsparcia finanso- wego związanego z uczęszczaniem małoletnich do przedszkola. 142 ZZS.422.14.2025. 185 W odpowiedzi 143 14 maja 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że nie prowadzi prac nad rozszerzeniem katalogu dostępnych form wsparcia dla rodzin z dziećmi o nowe świadczenie kierowane do rodzi- ców lub opiekunów dzieci w wieku przedszkolnym. Celem wprowadzonej ustawy z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” 144 jest ułatwienie rodzicom dzieci w tzw. wieku żłobkowym (12.–35. miesiąc życia) pogodzenia rodzicielstwa z aktywizacją zawodową poprzez m.in wyrównanie szans w dostępie do opieki żłobkowej. Przed wejściem w życie tej ustawy, korzystanie z opieki żłobkowej wiązało się w dominującej większości przy- padków z koniecznością poniesienia znaczących opłat za żłobek przez rodzi- ców. Jednym z obserwowanych rezultatów wprowadzenia ustawy „Aktywny Rodzic” jest odnotowany spadek przeciętnej opłaty rodziców w instytucjach opieki – żłobkach, klubach dziecięcych i u dziennych opiekunów z 999,93 zł w sierpniu 2024 r. do 98,30 zł w lutym 2025 r. Dzieci starsze są natomiast objęte finansowaną z budżetu państwa, powszechnie dostępną, opieką przedszkolną. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu dzieci do mleka kobiecego z banku mleka kobiecego W wystąpieniu generalnym do Ministra Zdrowia z 25 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na problemy dotyczące dostępu dzieci do mleka kobiecego, w szczególności w określonych sytuacjach zdrowotnych zarówno samych małoletnich, jak i ich matek. Mleko matki (mleko kobiece) powinno być podstawą żywienia przez pierwszy rok życia każdego dziecka, a w kolejnych latach jego istotnym uzupełnieniem. Szczególnie istotne jest to dla tych dzieci, które ze wzglę- du na sytuację zdrowotną wymagają wzmożonej troski i postępowania leczniczo-terapeutycznego. Obecnie w Polsce działa 16 banków mleka kobiecego przy szpitalach, będą- cych jednostkami zajmującymi się bezpiecznym pozyskiwaniem mleka, prze- chowywaniem go, badaniem i dostarczaniem potrzebującym dzieciom, które z przyczyn losowych nie mogą być karmione mlekiem mamy. Narodowy Fundusz Zdrowia jako płatnik publiczny finansuje żywienie dziec- ka mlekiem kobiecym tylko w przypadku żywienia dojelitowego wcześnia- ków do ukończenia 4. tygodnia życia wieku korygowanego oraz chorych noworodków, które nie mogą być karmione piersią, do 4. tygodnia życia. Banki mleka udostępniają natomiast mleko kobiece także wtedy, gdy dziecko 143 DPR-IV.070.31.2025. 144 Dz.U. z 2024 r. poz. 858 186 przedwcześnie urodzone może już otrzymywać pokarm doustnie – co nie jest finansowane ze środków publicznych. Także w przypadku posiadania znacznych zasobów mleka w banku, w uzasadnionych przypadkach, mogą je otrzymać także dzieci donoszone, które wymagają długiego leczenia, są obciążone wadami lub są w szczególnej sytuacji życiowej (osierocone, cze- kające na adopcje). Decyzja o dokarmianiu dziecka z banku mleka jest każdo- razowo podejmowana przez lekarza i zespół pracowników banku, zależy od kolejności beneficjentów, która w każdym ze szpitali może być inna. Mleko z banku mleka zawsze udostępniane jest bezpłatnie. Przypadki te również nie są uwzględnione w koszyku świadczeń gwarantowanych. Banki mleka powinny stanowić integralny element systemu opieki nad dzieckiem. Tymczasem brak regulacji prawnych dotyczących dystrybucji mleka kobiecego poza leczeniem szpitalnym, brak finansowania ze środków publicznych żywienia mlekiem z banku mleka kobiecego dzieci pozostają- cych w opiece pozaszpitalnej oraz ograniczony zakres kwalifikacji do tego świadczenia powodują, że w – ocenie Rzecznika – konieczne jest podjęcie działań na rzecz poprawy dostępu najmłodszych do tego rodzaju żywienia. Szczególnie potrzeba ta ujawnia się wobec dzieci, które mają uzasadnie- nie zdrowotne do żywienia mlekiem kobiecym, a nad którymi sprawowana jest już opieka zdrowotna w warunkach pozaszpitalnych, dzieci mam cho- rujących onkologicznie (które z uwagi na prowadzone leczenie albo zabieg mastektomii nie mogą karmić piersią), dzieci mam będących nosicielkami wirusa HIV oraz dzieci w szczególnej sytuacji życiowej – m.in. opuszczone przez rodziców po narodzeniu (które w szpitalu czekają na pieczę zastępczą), dzieci pozostających pod opieką ośrodków adopcyjnych albo interwencyj- nych ośrodków preadopcyjnych. W odpowiedzi 145 26 maja 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że w ramach programu polityki zdrowotnej, służącego wykonaniu programu kompleksowe- go wsparcia dla rodzin „Za życiem” na lata 2022–2026 jest realizowane zada- nie: odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt. W celu zapewnienia opieki polegającej na odpowiednim odżywianiu nowo- rodków i niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu (powstałe w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu), zakłada się zwiększenie dostępności do żywienia mlekiem kobiecym, niepochodzącym od biologicznej matki przez dofinansowanie powstania banków mleka kobiecego w województwach, w których banki mleka kobiecego nie funkcjonują, jak również kontynuację możliwości dofi- nansowania sprzętu stanowiącego wyposażenie wszystkich funkcjonujących banków mleka kobiecego. Dla zwiększenia dostępności do żywienia mle- kiem kobiecym niepochodzącym od biologicznej matki istotną kwestią jest 145 RZZR.665.16.2025. 187 również podejmowanie działań wspierających współpracę banków mleka kobiecego z podmiotami leczniczymi, w których funkcjonuje oddział neona- tologiczny o II lub III stopniu referencyjności. Ministerstwo Zdrowia planuje rozszerzenie katalogu beneficjentów mleka pochodzącego z banku mleka kobiecego, którymi aktualnie są noworodki i niemowlęta, które nie mogą być odżywiane mlekiem biologicznej matki (tj. urodzone przed 37. tygodniem ciąży lub z masą urodzeniową poniżej 2500 g, donoszone w stanie ciężkim ze szczególnym uwzględnieniem tych, u których zdiagnozowano ciężkie lub nieodwracalne upośledzenie albo nie- uleczalną chorobę zagrażającą życiu, która powstała w prenatalnym okresie rozwoju, w czasie porodu lub wymagają żywienia enteralnego). Obecnie analizowana jest możliwość zapewnienia żywienia mlekiem pocho- dzącym z banku mleka kobiecego dzieci urodzone o czasie z przeciwwska- zaniami do karmienia mlekiem biologicznej matki ze względu na stosowaną u niej farmakoterapię, a także dzieci, których matki zmarły po porodzie, dzieci przeznaczone do adopcji. 11) Wystąpienia generalne do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie reprezentacji dziecka przed zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności W wystąpieniu generalnym 146 z 27 czerwca 2025 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik przedstawił zagadnienie dotyczące reprezen- tacji dziecka, umieszczonego w pieczy zastępczej, w postępowaniu przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności. Rzecznik wskazał, że piecza zastępcza jest ustanawiana w przypadku nie- możności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców, nato- miast postępowanie przed powiatowymi zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności regulowane jest przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 147 . W art. 6b ust. 1 tej ustawy określono, w katalogu zamkniętym, podmioty mające prawo wystąpić z wnioskiem o wydanie orzeczenia. Oznacza to, że żaden inny podmiot nie jest uprawniony do wystąpienia z takim wnioskiem. Podmiotami legitymowanymi do wystąpienia z wnioskiem są: osoba zain- teresowana, przedstawiciel ustawowy osoby zainteresowanej, a także ośro- dek pomocy społecznej działający za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego oraz centra usług społecznych, które powstały w wyniku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej. 146 ZZS.422.38.2025 i ZSS.422.19.2025. 147 Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm. 188 Z uwagi na powyższe, rodzice zastępczy, sprawujący bieżącą pieczę, któ- rych zakres praw i obowiązków wobec dziecka nie uległ w zakresie repre- zentacji dziecka rozszerzeniu przez sąd albo którzy nie zostali ustanowieni jego opiekunami, nie mają możliwości samodzielnie wnioskować do powia- towych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności o dokonanie oceny niepełnosprawności u dziecka, które stanowi podstawę do ubiega- nia się o istotne dla dobra dziecka świadczenia, ulgi i uprawnienia. Dlatego, w ocenie Rzecznika, należy rodzicom zastępczym zagwarantować, na poziomie ustawy, możliwość reprezentacji dziecka przed zespołami orzeczniczymi, tak jak ma to miejsce odnośnie do spraw alimentacyjnych lub innych związanych z utrzymaniem dziecka. W odpowiedzi 148 1 września 2025 r. Minister Sprawiedliwości przekazał, że zgodnie z uzgodnieniami międzyresortowymi, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przejęło od Ministerstwa Sprawiedliwości prace legislacyjne nad nowelizacją art. 112 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Pismem z 18 sierpnia 2025 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało, że projekt dotyczący zmian do art. 112 1 k.r.o. został włączony do nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pie- czy zastępczej. Jednocześnie wskazano, że projekt tej nowelizacji oczekuje na wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Rzecznik jest żywotnie zainteresowany przebiegiem procesu legislacyjnego. 12) Wystąpienie generalne do marszałków województw dotyczące realiza- cji praw dzieci w środkach transportu zbiorowego i kolejowego W wystąpieniu generalnym 149 z 1 lipca 2025 r. do marszałków województw Rzecznik zaapelował o przeprowadzanie systematycznych szkoleń dla kon- trolerów i uwrażliwienia ich na potrzeby małoletnich pasażerów publicz- nego transportu zbiorowego oraz rozważenie zorganizowania kampanii informacyjnej, która zwróci uwagę na prawa dzieci w środkach transportu zbiorowego i kolejowego oraz na odpowiedzialność osób dorosłych za ich bezpieczeństwo. Do RPD wpływały liczne zgłoszenia dotyczące przejazdu małoletnich pasażerów środkami transportu zbiorowego publicznego. Zgłaszający formułują zastrzeżenia wobec zachowania osób kontrolujących podczas sprawdzania ważności biletów, zachowania kierowców pojazdów, sposo- bów uiszczenia opłaty za przejazd i kontroli dokumentów poświadczają- cych uprawnienia małoletnich pasażerów do przejazdów ulgowych lub bezpłatnych. Ze zgłoszeń wynikało, że działania kontrolerów są ukierun- kowane na bezwzględne nałożenie kar, opłat dodatkowych, zastraszenie 148 DSRiN-VII.053.6.2025. 149 ZZS.422.17.2025. 189 i tworzenie sytuacji stresowych oraz nacechowane są brakiem uprzejmości wobec małoletnich, oczekujących w wielu przypadkach na pomoc, wspar- cie w trudnej dla nich sytuacji, udzielenie im niezbędnych informacji oraz umożliwienie opuszczenia przez małoletniego środka transportu na doce- lowym przystanku. Organizatorami publicznego transportu zbiorowego właściwymi ze wzglę- du na obszar działania lub zasięg przewozów, zgodnie z ustawą z 16 grud- nia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym 150 , są jednostki samorządu terytorialnego (oraz ich związki) w tym m.in. gmina, powiat czy wojewódz- two. Zgodnie z ustawą zadaniem organizatorów jest planowanie rozwoju transportu, organizowanie publicznego transportu zbiorowego, zarządza- nie publicznym transportem zbiorowym na swoim obszarze, a także moż- liwość ustanowienia zintegrowanego systemu taryfowo-biletowego obo- wiązującego w jego granicach. Realizacja tych zadań może przyczynić się do podniesienia standardu podróży i poziomu satysfakcji pasażera. Samorząd województwa – w świetle ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samo- rządzie województwa 151 – wykonuje określone ustawami zadania publiczne w sposób samodzielny, w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w szczególności w zakresie transportu zbiorowego i dróg publicznych. Dlatego Rzecznik zwrócił się do marszałków województw z prośbą o dzia- łania na rzecz podniesienia standardu podróży i tym samym poziomu satysfakcji pasażera, w szczególności poprzez zwrócenie uwagi na trakto- wanie małoletnich podczas kontroli biletów w podległych środkach trans- portu. Ponieważ małoletni podróżnicy mogą być często zestresowani lub niepewni w sytuacjach kontrolnych, Rzecznik apelował o przeprowadzenie działań edukacyjnych w kierunku wykazywania się przez pracowników cier- pliwością i zrozumieniem dla sytuacji dzieci jako podróżnych. W odpowiedzi marszałkowie województw informowali o podjętych w spra- wie działaniach, ukierunkowanych na przekazanie uwag Rzecznika do pod- ległych jednostek transportu zbiorowego oraz informowanie i edukowanie na temat praw małoletniego pasażera. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 1 lipca 2025 r. od marszałków województw: dolnośląskiego, kujawsko-pomor- skiego, lubuskiego, małopolskiego, mazowieckiego, podkarpackie- go, podlaskiego, pomorskiego, świętokrzyskiego, wielkopolskiego ani zachodniopomorskiego. 150 Dz.U. z 2011 r. nr 5, poz. 13. 151 Dz.U. z 1998 r. nr 91, poz. 576. 190 13) Wystąpienie generalne do Ministra Infrastruktury w sprawie wyklucze- nia transportowego dzieci W wystąpieniu generalnym 152 z 2 czerwca 2025 r. do Ministra Infrastruktury Rzecznik, w związku z opublikowaniem raportu UNICEF Polska pt. „Wykluczenie transportowe dzieci i młodzieży w Polsce”, zwrócił uwagę na skalę i konsekwen- cje wykluczenia transportowego dzieci i młodzieży w wieku 12–19 lat, w szcze- gólności zamieszkujących obszary wiejskie oraz miejscowości o ograniczonym dostępie do infrastruktury społecznej. Z danych przedstawionych w raporcie wynika, że brak dostatecznego dostępu do transportu publicznego wpływa na możliwość realizacji przez dzieci ich praw, w tym do nauki, ochrony zdrowia, rozwoju zainteresowań i utrzymywania relacji społecznych. Rzecznik zwrócił uwagę, że choć organizacja publicznego transportu zbio- rowego należy do zadań jednostek samorządu terytorialnego, minister właściwy do spraw transportu może pośrednio oddziaływać na poprawę sytuacji dzieci i młodzieży poprzez inicjowanie zmian legislacyjnych oraz działań systemowych sprzyjających rozwojowi dostępnej i spójnej sieci transportu publicznego. W tym kontekście Rzecznik odniósł się do powoła- nia w październiku 2024 r. Zespołu Eksperckiego do spraw Przeciwdziałania Wykluczeniu Komunikacyjnemu, którego zadaniem jest m.in. przygotowanie analiz, rekomendacji i propozycji zmian przepisów. Rzecznik wystąpił z prośbą o przekazanie wyników prac Zespołu, w tym analiz, rekomendacji oraz propozycji zmian legislacyjnych, które zgodnie z zarządzeniem Ministra miały zostać przedstawione do 31 marca 2025 r. Ponadto Rzecznik zwrócił się o przekazanie – po weryfikacji raportu końco- wego – informacji dotyczących realizacji projektu „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legisla- cyjnych”, w szczególności w zakresie rekomendowanych rozwiązań syste- mowych oraz sposobu wykorzystania wytworzonych materiałów i danych w planowaniu i programowaniu transportu publicznego w kraju. W odpowiedzi 153 Minister Infrastruktury 27 lipca 2025 r. poinformował, że komplet wyników projektu pn. „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski” wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kon- tekście publicznego transportu zbiorowego T-INCLUDED, realizowanego w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG V został przekazany do Ministerstwa Infrastruktury zgodnie z harmonogramem, z końcem czerwca 2025 r. Minister podkreślił, że z uwagi na skomplikowany charakter zagadnienia wykluczenia komunikacyjnego, wagę odpowiedniego zdefiniowania tego 152 ZZS.422.18.2025. 153 DTD-2-1.4310.178.2025. 191 zjawiska oraz założeń przyjętych w przeprowadzonej analizie, niezbędne jest takie dysponowanie rezultatami projektu, które pozwoli uniknąć prezento- wania cząstkowych informacji mogących wpływać na niewłaściwą ocenę stanu faktycznego. Po zakończeniu prac nad analizą rezultatów będzie możli- we udostępnienie wyników raportu innym podmiotom. 14) Wystąpienie generalne do Ministra Infrastruktury w sprawie proble- mów interpretacyjnych odnośnie do uprawnień przy zastosowaniu ulgi ustawowej 78 proc. DN/OP i jej realizacji W wystąpieniu generalnym 154 z 12 czerwca 2025 r. do Ministra Infrastruktury Rzecznik podjął interwencję w sprawie stosowania ulgi ustawowej 78 proc. DN/OP w publicznym transporcie zbiorowym, wobec dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów. Impulsem do wystąpienia były napływające do Biura RPD sygnały od rodzi- ców i opiekunów dzieci z niepełnosprawnościami, organizacji społecznych oraz pracowników branży kolejowej, wskazujące na niejednolitą i nieprawi- dłową interpretację przepisów regulujących zasady korzystania z tej ulgi. Rzecznik zwrócił uwagę, że obowiązujące przepisy przewidują uprawnienie do ulgi 78 proc. dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz jed- nego z rodziców lub opiekuna, jednak wyłącznie w związku z przejazdami w określonym celu, tj. związanymi z edukacją, rehabilitacją lub opieką zdro- wotną. W praktyce prowadzi to do licznych wątpliwości interpretacyjnych oraz ograniczeń w korzystaniu z ulgi, w szczególności podczas przejazdów do placówek udzielających świadczeń zdrowotnych. W wystąpieniu Rzecznik podkreślił, że w obecnym stanie prawnym obowią- zek okazywania dokumentów, potwierdzających uprawnienie do ulgi istnieje wyłącznie w trakcie kontroli biletowej i dotyczy przewoźnika lub osoby przez niego upoważnionej. Tymczasem zgłaszane przypadki wskazują na praktykę uzależniania sprzedaży biletu ulgowego przez kasjerów kas biletowych od okazania dokumentów zawierających dane wrażliwe dziecka, w tym informa- cji o stanie zdrowia czy rozpoznaniu choroby. W ocenie Rzecznika praktyka ta budzi poważne zastrzeżenia z perspektywy ochrony danych osobowych, poszanowania godności dziecka oraz prawa do prywatności. Rzecznik zwrócił uwagę, że rozbieżności interpretacyjne dotyczą nie tylko pracowników kas biletowych, ale także drużyn konduktorskich, co dodatko- wo potęguje niepewność prawną po stronie rodzin dzieci z niepełnospraw- nościami i prowadzi do naruszania ich prawa. 154 ZZS.422.20.2025. 192 Ponadto Rzecznik wskazał, że ograniczenie stosowania ulgi 78 proc. wyłącz- nie do przejazdów związanych z edukacją, rehabilitacją lub leczeniem wyklucza możliwość korzystania z niej w innych celach, w tym turystycz- nych i rekreacyjnych. W ocenie Rzecznika takie rozwiązanie nie uwzględnia potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami w zakresie wypoczynku, integracji społecznej i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Rzecznik wystąpił do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o dokonanie kompleksowej analizy przedstawionego zagadnienia, a w szczególności o rozważenie możliwości odformalizowania dokumentacji wymaganej przy przejazdach do placówek ochrony zdrowia tak, by ograniczyć konieczność okazywania dokumentów zawierających dane wrażliwe dzieci oraz o podję- cie działań legislacyjnych zmierzających do rozszerzenia zakresu stosowania ulgi 78 proc. DN/OP również na przejazdy realizowane w celach turystycz- nych i rekreacyjnych. W odpowiedzi 155 11 sierpnia 2025 r. Minister Infrastruktury poinformował, że w resorcie są prowadzone prace nad zmianą systemu ulg ustawowych obo- wiązującego w komunikacji pozamiejskiej. Głównym celem projektowanych zmian jest uproszczenie i ujednolicenie systemu. Jednym z rozważanych roz- wiązań jest zniesienie ograniczenia uprawnień dzieci i nastolatków dotknię- tych inwalidztwem lub niepełnosprawnych oraz ich rodziców i opiekunów do ulg na konkretne wskazane w ustawie trasy przejazdu. Dzięki temu możliwe będzie również uproszczenie sposobu poświadczania przez te osoby prawa do korzystania z ulg w publicznym transporcie zbiorowym. Z uwagi na szeroki zakres projektowanych zmian i potencjalnie – w zależ- ności od przyjętego wariantu – duże koszty ich wprowadzenia, a także inne procedowane obecnie przez resort reformy w publicznym transporcie zbio- rowym w Polsce, planuje się, że w pierwszej kolejności prace obejmą zmiany w transporcie kolejowym. 15) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie narastającej fali agresji wobec pracowników systemu ochrony zdrowia W wystąpieniu generalnym 156 z 6 maja 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia w sprawie zjawiska narastającej fali agresji zarówno werbalnej, jak i fizycznej wobec pracowników systemu ochrony zdrowia. Agresywne zachowania w przestrzeni publicznej stają się sposobem wyrażania frustra- cji i napięcia emocjonalnego, a placówki medyczne – miejscem eskalacji negatywnych emocji. Wpływa to również na udzielanie świadczeń zdro- wotnych m.in. dzieciom. 155 DBI-3.070.19.2025. 156 ZZS.422.21.2025. 193 W związku z tym Rzecznik zaapelował o podjęcie działań, których celem jest zapewnienie medykom bezpiecznego środowiska pracy oraz podnie- sienie poziomu bezpieczeństwa wszystkich pacjentów, w szczególności małoletnich. W odpowiedzi 157 z 3 czerwca 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że w związku z występującymi aktami agresji wobec personelu medycznego Ministerstwo Zdrowia podjęło działania ukierunkowane na powstrzymanie przypadków agresji. W styczniu 2025 r. w Ministerstwie Zdrowia odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli kierownictw: Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendy Głównej Policji oraz Rzecznika Praw Pacjenta, poświęcone kwestiom bezpieczeństwa personelu medycznego. W efekcie resort sprawiedliwości prowadzi analizy skuteczno- ści stosowania obowiązujących wytycznych Prokuratora Generalnego, co do sposobu postępowania w sprawach związanych z agresją wobec personelu medycznego. Ponadto Minister Sprawiedliwości przedstawił projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, który ma na celu zwiększenie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz osób, które choć nie mają formalnego statusu funkcjo- nariusza, narażają swoje zdrowie i życie dla ratowania innych. Zaostrzenie sankcji karnych stanowi wyraźny sygnał, że państwo będzie konsekwentnie ścigać i karać sprawców ataków agresji. W resorcie zdrowia pracuje zespół roboczy złożony z przedstawicie- li Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Administracji i Spraw Wewnętrznych, Policji oraz reprezentacji ratowni- ków medycznych, pielęgniarek ratunkowych i pracodawców ratownictwa medycznego, który ma na celu opracowanie rozwiązań poprawiających bezpieczeństwo m.in. w oparciu o postulaty strony społecznej. Minister Zdrowia wskazał również na już podjęte działania, m.in. pole- gające na wprowadzeniu do ustawy z dnia 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o państwowym ratownictwie medycznym oraz niektórych innych ustaw 158 zapisów wzmacniających bezpieczeństwo zespołów ratownictwa medycznego. Ministerstwo Zdrowia prowadzi też kampanię edukacyjną na temat tego, jak istotna jest praca zespołów ratownictwa medycznego, jaka jest ich rola w systemie ochrony zdrowia i jak należy współpracować z ratownikami oraz ich wspierać, by mogli nieść pomoc. 157 DSW.054.67.2025. 158 Dz.U. z 2025 r. poz. 637. 194 16) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące ochrony dzieci i młodzieży przed dostępem do substancji psychoaktywnych W wystąpieniu generalnym 159 z 2 czerwca 2025 r. Rzecznik zasygnalizował Ministrowi Edukacji problem powracającej wśród dzieci i młodzieży mody na „dopalacze” i szkodliwe zażywanie substancji psychoaktywnych. Od 2022 r. obserwowany jest stały wzrost zatruć wśród dzieci i młodzieży środkami zastępczymi i nowymi substancjami psychoaktywnymi. Najwięcej interwencji medycznych związanych z zatruciami w 2024 r. przeprowadzono w okresie wakacji, w czasie rozpoczęcia roku szkolnego oraz z początkiem roku akademickiego. W ocenie Rzecznika dynamika wzrostu zatruć substancjami psychoak- tywnymi wśród najmłodszych Polaków, budząca zrozumiałe obawy opinii publicznej, powinna stać się przedmiotem wzmożonego zainteresowania wszystkich instytucji odpowiedzialnych za zdrowie publiczne oraz edukację młodego pokolenia. Skuteczna walka z dopalaczami wymaga nie tylko konsekwentnego monito- rowania samego zjawiska, ale także sprawnego i adekwatnego reagowania na istniejące już zagrożenie – również poprzez działania edukacyjne kierowa- ne do dzieci i młodzieży. Placówki oświaty, jako miejsca codziennego funk- cjonowania dzieci i młodzieży, powinny w tym zakresie odegrać główną rolę. Rzecznik zwrócił się do Ministra o rozważanie podjęcia stosownych dzia- łań mających na celu edukację dzieci i młodzieży na temat substancji psychoaktywnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 2 czerwca 2025 r. 17) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie bezdomności dzieci oraz wsparcia w postaci domów dla matek z dziećmi i kobiet w ciąży W wystąpieniu generalnym 160 z 20 maja 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie domów dla matek i kobiet z dziećmi. Rzecznik wskazał, że w obecnym systemie wspierania osób w kryzysie bezdomności, świadczonym głównie w ramach pomocy społecznej dla szczególnej kategorii osób potrzebujących z małoletnimi dziećmi, a także dla kobiet w ciąży, przeznaczone są domy dla matek z małoletnimi dzieć- mi i kobiet w ciąży. Konieczność zapewnienia schronienia dzieciom i ich 159 ZZS.422.22.2025. 160 ZZS.422.23.2025. 195 rodzicom/opiekunom – czy to na czas kryzysu, czy w okresie oczekiwania na rozwiązanie problemu mieszkaniowego – powoduje, że miejsca w domach dla matek zawsze będą potrzebne, mimo dążenia do deinstytucjonalizacji usług w obszarze bezdomności. W procesie udzielania takiego schronienia ustawodawca przewidział współ- działanie poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, przypisując każdej z nich określone zadania. Zadanie związane z zapewnieniem miejsc w takich placówkach jest realizowane przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej szczebla powiatowego. Nie każdy jednak powiat musi prowa- dzić własny dom dla matek o zasięgu powiatowym. Przy czym opiekunowie dzieci najczęściej oczekują, że pomoc zostanie im udzielona w miejscu lub w pobliżu dotychczasowego zamieszkania, bez konieczności zmiany pracy, lekarza, przedszkola czy szkoły. Rzecznik poddał pod rozwagę podjęcie inicjatyw, których celem jest zwięk- szenie liczby miejsc w domach dla matek, np. poprzez możliwość wsparcia zadania własnego powiatu w zakresie rozwoju sieci domów. W odpowiedzi 161 z 17 czerwca 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że prowadzenie domów dla matek z małoletnimi i kobiet w ciąży – zgodnie z art. 19 pkt 11 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 162 – jest zadaniem własnym powiatu. Decyzja w zakresie sposo- bu realizacji tego zadania należy do samorządu. Jeżeli powiat nie prowadzi samodzielnie tego typu placówki, może zlecić to podmiotowi niepubliczne- mu, który działa w tym zakresie na jego terenie lub podpisać porozumienie z inną jednostką samorządu terytorialnego w celu zabezpieczenia realizacji tego zadania. Minister dostrzega, że liczba tego typu placówek na terenie kraju jest mała. Resort występował zarówno do starostów powiatów, jak i wojewodów spra- wujących nadzór nad realizacją zadań samorządów, wskazując, że zadania wynikające ze świadczenia pomocy w formie interwencji kryzysowej realizo- wane są przez samorządy powiatowe w sposób niewystarczający, co może stwarzać zagrożenie nieudzielenia odpowiedniej do potrzeb pomocy oso- bom w stanie kryzysu lub dotkniętym zdarzeniami losowymi. Minister wskazał jednak, że zainteresowanie samorządów powiatowych tworzeniem nowych domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży jest małe. W roku 2025 Ministerstwo za pośrednictwem wojewodów rozeznało potrzeby samorządów powiatowych w tym zakresie, informując o możliwości ubiegania się o środki w ramach działania 1.4. Kompleksowego programu wsparcia dla rodzin „Za życiem”. Środki przyznano wszystkim samorządom powiatowym, które złożyły za pośrednictwem urzędów 161 DPS-XIII.070.68.2025. 162 Dz. U. z 2024 r. poz. 1283. 196 wojewódzkich zapotrzebowanie w tym zakresie. Zapotrzebowanie w roku 2025 było niższe niż kwota dotacji na działanie 1.4. pozostająca w dyspozycji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (5 mln zł). 18) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie chorób onkolo- gicznych i hematologicznych u dzieci W wystąpieniach generalnych 163 z 24 maja 2025 r. i 11 sierpnia 2025 r. Rzecznik występował do Ministra Zdrowia w sprawie chorób onkologicznych i hema- tologicznych u dzieci. Corocznie diagnozę choroby nowotworowej otrzymuje 1 na 600 osób w wieku poniżej 18 lat. Choroby onkologiczne i hematologiczne u dzieci nie są deter- minowane przez styl życia dziecka, a wiele z nich ma agresywny przebieg. Dlatego pilne staje się podjęcie działań na rzecz zapewnienia dzieciom i mło- dzieży jak najlepszej diagnostyki i szybkiego podjęcia skutecznego leczenia. W Polsce brakuje krajowego, kompleksowego źródła rzetelnych danych obejmujących populację małoletnich pacjentów onkologicznych i hema- tologicznych. Utworzony na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z 14 czerwca 2018 r. w sprawie Krajowego Rejestru Nowotworów 164 , w opar- ciu o art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia 165 , Krajowy Rejestr Nowotworów gromadzi dane doty- czące wszystkich nowotworów. Dane populacji pediatrycznej stanowią tylko jego część, a ich charakter jest wyłącznie statystyczny – bez komplekso- wych opracowań dotyczących wszystkich aspektów chorób onkologicznych i hematologicznych u dzieci w Polsce. Środowiska onkologów i hematologów pediatrycznych od lat postuluje utworzenie Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej, który spełniałby potrzeby onkologów i hematologów dziecięcych w dostępie do szczegóło- wych danych klinicznych. Rzecznik poparł ten postulat. Drugim aspektem, który Rzecznik poruszył w wystąpieniach była potrzeba stworzenia i przyjęcia Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej. Polskie ośrodki kliniczne onkologii i hematologii dziecięcej współpracują ze sobą od lat. Współpraca opiera się jednak na więzach nieformalnych i wyni- ka z inicjatywy samych specjalistów tych dziedzin medycyny. To trwające od dekad zaangażowanie, współpraca i determinacja osób ze środowisk repre- zentujących onkologię i hematologię dziecięcą pozwoliło stworzyć w Polsce 163 ZZS.422.28.2025. 164 Dz.U. z 2018 r. poz. 1197. 165 Dz.U. z 2011 r. nr 113 poz. 657. 197 oddolny system leczenia małych pacjentów, według tych samych protoko- łów i w skoordynowanej sieci ośrodków. Działanie to skutkuje wysoką oceną polskiej onkologii i hematologii dziecięcej na tle innych krajów europejskich. W ocenie Konsultanta Krajowego w dziedzinie onkologii i hematologii dzie- cięcej, zakończenie obowiązywania Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, a następnie utworzenia Narodowej Strategii Onkologicznej i Krajowej Sieci Onkologicznej, które nie uwzględniają onko- logii dziecięcej, dorowadziło do pogłębienia niedostatków systemowych w leczeniu dzieci z chorobami nowotworowymi. W związku z tym Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia z prośbą o udzie- lenie informacji na temat decyzji dotyczącej stworzenia w Polsce Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej. W odpowiedziach 166 z 27 czerwca i 5 września 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że 27 czerwca 2025 r. podjęto decyzję, by nie tworzyć oddzielnego rejestru onkologii i hematologii dziecięcej w drodze rozpo- rządzenia oraz, by dane dotyczące onkologii i hematologii dziecięcej były przekazywane do Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN). Za powyższym stanowiskiem Ministra przemawiały finansowanie ze środków budżetu państwa Krajowego Rejestru Nowotworów, który posiada prawną podsta- wę do działania i jest przeznaczony dla wszystkim chorych onkologicznie, zarówno dorosłych, jak i dzieci, oraz to, że utworzenie oddzielnego rejestru może spowodować rozproszenie, nadmiarowość i brak kompatybilności w przepływie danych dotyczących rejestracji nowotworów. Pojawiła się także deklaracja Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej Curie w Warszawie – Państwowego Instytutu Badawczego, jednostki pro- wadzącej KRN, możliwości dostosowania aktualnego systemu gromadze- nia danych do potrzeb zgłaszanych przez Polskie Towarzystwo Onkologii i Hematologii Dziecięcej. Minister Zdrowia poinformował, że resort nie prowadzi aktualnie prac nad projektem Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej. 19) Wystąpienia generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Zdrowia oraz Sekretarza Stanu Rady Ministrów w sprawie udziału osób wykonujących zawody medyczne w działaniach wynikają- cych z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej W wystąpieniu generalnym 167 z 20 września 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Zdrowia i właściwego Sekretarza Stanu Rady Ministrów Rzecznik wskazał, że obawy budzi brak jasnych zasad postępowania w przypadkach, o których mowa w art. 12a 166 OKSO.054.6.2025 i OKSO.054.9.2025. 167 ZOM.422.1.2025 i ZZS.422.30.2025. 198 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej 168 , które byłyby jednolite dla przedstawiciela każdej ze służb wymienionych w tym przepisie, tj. pracownika socjalnego, funkcjonariusza Policji, lekarza, ratowni- ka medycznego i pielęgniarki. Szczegółowe regulacje w zakresie procedury zabezpieczenia dzieci odno- szą się tylko do postępowania Policji (rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 września 2023 r. w sprawie procedu- ry postępowania Policji przy wykonywaniu przez pracownika socjalnego zapewnienia ochrony dziecku w razie zagrożenia jego życia lub zdrowia w związku z przemocą domową oraz podejmowaniu decyzji o zapewnieniu tej ochrony) 169 . Nie ma natomiast jasnego trybu postępowania wobec osób wykonujących zawody medyczne. W konsekwencji ośrodki pomocy społecz- nej, na zasadzie dowolności, opracowują procedury działania. Zdaniem Rzecznika istnieje potrzeba doprecyzowania w akcie wykonawczym zadań zawodów medycznych biorących udział w procedurze zabezpie- czenia dzieci. Nieprecyzyjność przepisu stanowi zagrożenie dla skutecznej międzysektorowej współpracy instytucji stojących na straży dobra dziecka. Przepis art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej nie precyzu- je bowiem, czy lekarz, ratownik medyczny lub pielęgniarka to osoby, które wchodzą w skład zespołu interdyscyplinarnego, gdy prowadzona jest pro- cedura Niebieskiej Karty z grupy diagnostyczno-pomocowej, czy też chodzi o inne osoby. Rzecznik zwrócił się zatem o wskazanie, czy podjęto już prace, które dopre- cyzują, z jakimi jednostkami systemu opieki zdrowotnej lub osobami wyko- nującymi zawód medyczny powinien współpracować pracownik socjalny. W odpowiedzi 170 27 października 2025 r. Minister Zdrowia potwierdził, że art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej jest nieprecyzyjny, co utrudnia skuteczną współpracę między instytucjami stojącymi na straży dobra dziecka. Konstrukcja art. 12a nie uwzględnia sposobu organizacji systemu ochrony zdrowia – w przepisie tym zostały wymienione jedynie osoby wykonujące zawody medyczne, które mają uprawnienia do podejmowania takich decy- zji, bez odniesienia się do funkcji, jaką osoba wykonująca dany zawód pełni w systemie ochrony zdrowia. Sytuacja stwarza pole do dostosowania rozwiązań do realiów danej społecz- ności lokalnej. I tak np. niektóre samorządy zawierają umowy z określonymi podmiotami, wykonującymi działalność leczniczą na wykonywanie zadań 168 Dz.U. z 2005 r. nr 180 poz. 1493. 169 Dz.U. z 2023 r. poz. 1807. 170 RZPP.63.30.2025. 199 określonych w art. 12a, ale nie jest to rozwiązanie systemowe – takie można osiągnąć jedynie w drodze nowelizacji omawianego artykułu. Ministerstwo Zdrowia, do którego trafiają informacje o nieuzasadnionym obciążaniu systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w interwen- cjach realizowanych w trybie art. 12a, ale też skargi na odmowy uczestnictwa pracowników medycznych w tej procedurze, zdaje sobie sprawę z koniecz- ności systemowego uregulowania tej kwestii. W porozumieniu z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów prowadzone są działania na rzecz wdrożenia odpo- wiednich rozwiązań. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi 171 1 października 2025 r. wskazał, że od 1 lipca 2024 r. sprawy dotyczące przeciwdziałania prze- mocy domowej wynikające ze wskazanej ustawy, zostały przekazane z resor- tu do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Nie oznacza to jednak, że kwestie dotyczące krzywdzenia dzieci pozostają poza jego kręgiem zainteresowania, bowiem Ministerstwo było inicjatorem regulacji dotyczących ochrony dzieci przed przemocą domową. Tworząc w 2011 r. przepis art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domo- wej i włączając w działania przedstawicieli trzech służb, tj. pomocy spo- łecznej, Policji i ochrony zdrowia, chodziło o to, by każdy specjalista ze swej zawodowej perspektywy mógł ocenić stan bezpieczeństwa dziecka i kole- gialnie podjąć decyzję o czasowym przeniesieniu go poza rodzinę. W ciągu lat treść przepisu ewaluowała i obecnie główna odpowiedzialność spoczywa na pracowniku socjalnym przy konieczności współpracy z przedstawicielem Policji i ochrony zdrowia oraz, w miarę możliwości, psychologa. Minister wskazał jednak, że m.in. po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 19 lutego 2025 r. w sprawie wzoru kwestionariusza szacowania ryzyka zagrożenia dla życia lub zdrowia dziecka, służącego stwierdzeniu zasadności zapewnienia dziecku ochrony w związku z przemocą domo- wą 172 i pojawiającymi się problemami interpretacyjnymi, podziela pogląd Rzecznika, że kwestie budzące wątpliwości należy uregulować w sposób klarowny w przepisach właściwych dla systemu ochrony zdrowia. 20) Wystąpienie generalne do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie kategoryzacji wiekowej książek i filmów w kinach W wystąpieniu generalnym 173 z 29 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie kategoryzacji wieko- wej książek i filmów w kinach wskazując na systematycznie napływające do Biura RPD wnioski w sprawach indywidualnych, w których wnioskodawcy 171 DPS-XI.4110.8.2025. 172 Dz. U. z 2025 r. poz. 213. 173 ZZS.422.31.2025. 200 wyrażają zaniepokojenie, a nawet sprzeciw, wobec kierowania do dzieci i młodzieży oferty książek i filmów, które ze względu na treść są dla nich nieodpowiednie. W wystąpieniu Rzecznik powołał się na dyrektywę o ochronie dzieci przed infor- macjami i materiałami szkodliwymi, zgodną z art. 13 ust. 2 i 17 Konwencji o pra- wach dziecka 174 . Rzecznik wskazał, że przepisy dotyczące ochrony osób małolet- nich przed nieodpowiednimi treściami funkcjonują np. w ustawie z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 175 . Jakiekolwiek oznakowanie publikacji książkowych lub filmów wyświetlanych w kinach nie jest natomiast unormowane prawnie. Informacja o sugerowanym wieku dziecka, do którego kierowana jest oferta, jest umieszczana przez wydawców książek lub dystrybutorów filmów z własnej woli. Zdaniem RPD należy szukać rozwiązań problemu, które z jednej strony zagwarantują swobodę dostarczania i świadczenia usług na rynku wydawni- czym lub audiowizualnym, a z drugiej – zapewnią, by przekazywane dzieciom treści odpowiadały ich dobru. Jak się wydaje, nie ma przeciwwskazań, by wprowadzić ich oznakowanie podobnie, jak funkcjonuje to w systemie PEGI w przypadku gier komputerowych. W odpowiedzi 176 z 11 grudnia 2025 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, że przedstawiona problematyka jest przedmiotem zainteresowania resortu. W ramach dotychczasowych działań podjęto już rozmowy dotyczące możliwych kierunków usprawnień w obszarze ochrony małoletnich. Odbyły się spotkania z organizacjami społecznymi działają- cymi w tym obszarze, w tym z Zespołem Edukatorów Filmowych, których doświadczenie i postulaty stanowią istotny wkład w prowadzone analizy. Zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony małoletnich przed treściami szkodliwymi będą także przedmiotem obrad nowopowołanego Zespołu do spraw Rozwoju Kinematografii, działającego przy resorcie. 21) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące Funduszu Alimentacyjnego, w kontekście kryterium dochodowego W wystąpieniu generalnym 177 z 27 maja 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie mechanizmu corocz- nej waloryzacji kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do świad- czeń z Funduszu Alimentacyjnego. W zgłoszeniach kierowanych do Biura RPD rodzice podnoszą, że w ich oce- nie fundusz, który miał być instytucją wspierającą dzieci, których prawa do 174 Przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. 175 Dz.U. z 1993 r. nr 7 poz. 34. 176 DPAiF-WPF.070.108.2025. 177 ZZS.422.32.2025. 201 otrzymywania alimentów są łamane przez niepłacących rodziców, stał się źródłem dodatkowej frustracji i poczucia niesprawiedliwości. Rozgoryczeni rodzice podnoszą, że utrzymanie sztywnego kryterium dochodowego pro- wadzi do sytuacji, w których osoby posiadające niewielkie dochody z pracy nie kwalifikują się do wsparcia, mimo że w rzeczywistości nadal muszą pono- sić pełny ciężar utrzymania dziecka bez wsparcia drugiego rodzica. Jako przykład są wskazywane sytuacje, w których rodzic wychowujący samotnie dwójkę dzieci i zarabiający najniższą krajową przekracza próg umożliwiają- cych uzyskanie świadczenia. Rzecznik zaapelował o kompleksowe uregulowanie wskazanej tematyki, z uwagi na to, że przyjęte rozwiązania nie zabezpieczają w dalszym ciągu sytuacji dzieci samotnych rodziców, otrzymujących minimalne wynagrodze- nie za pracę. W odpowiedzi 178 14 lipca 2025 r. Minister poinformował, że prowadzo- ne są prace nad zmianą regulacji dotyczących mechanizmu waloryzacji kwoty kryterium dochodowego, które uprawnia do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Resort złożył projekt ustawy nowelizującej m.in. usta- wę z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimen- tów i wprowadzającej mechanizm corocznej waloryzacji kwoty kryterium dochodowego. 22) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie swoistych trudności słyszących dzieci niesłyszących rodziców (KODA) w systemie edukacji W wystąpieniu generalnym 179 z 28 maja 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Edukacji, wnioskując o podjęcie działań na rzecz poprawy sytuacji dzieci KODA (tj. dzieci słyszących wychowywanych przez niesłyszących rodziców) w polskim systemie edukacji. Z danych statystycznych wynika, że ponad 90 proc. osób niesłyszących ma słyszące dzieci. W przestrzeni publicznej niewiele mówi się o wyjątko- wości sytuacji rodzinnej i rozwojowej słyszących dzieci głuchych rodzi- ców. Do specyfiki funkcjonowania dzieci KODA należy m.in. dwujęzyczność i dwukulturowość. Dla wielu dzieci KODA pierwszym naturalnym językiem, w jakim się komunikują, jest język migowy – język ich rodziców. Powoduje to wymuszoną dwujęzyczność. KODA jest osobą słyszącą, dlatego uczy się też porozumiewać w języku polskim mówionym i pisanym. Dzieci KODA należą też do dwóch różnych światów – ludzi słyszących i ludzi głuchych. Może być to doświadczenie wzbogacające, ale wśród KODA są też osoby zagubione między tymi światami, nie odnajdujące się w pełni w żadnym z nich. Znaczące dla rozwoju dzieci jest nierzadko występujące w rodzinach 178 DPR-IV.070.46.2025. 179 ZZS.422.35.2025. 202 KODA odwrócenie i pomieszanie ról opiekun–dziecko. Słyszące dzieci stają się z automatu tłumaczami, pośrednikami i opiekunami dla swoich niesły- szących rodziców w ich relacjach ze środowiskiem osób słyszących. Może to rodzić istotne konsekwencje dla ich dobrostanu, np. zespół utraconego dzie- ciństwa, brak czasu na własny rozwój, ignorowanie własnych potrzeb i uczuć oraz brak wsparcia. W momencie rozpoczęcia edukacji dzieci KODA w różnym stopniu posługują się językiem polskim. Wiele zależy od warunków domowych, w szczególno- ści intensywności kontaktu z osobami słyszącymi. W efekcie ich sprawność komunikacyjna i językowa może być obniżona, a to może skutkować m.in. pro- blemami z opanowaniem podstawy programowej. Trudności mogą dotyczyć nie tylko języka polskiego, ale także innych przedmiotów nauczania. Co więcej, trudności językowe mogą być odbierane jako opóźnienie językowe, a nawet intelektualne. Informowano Rzecznika o sytuacjach podejmowania błędnej diagnozy możliwości edukacyjnych dziecka i krzywdzących dla niego oraz rodziny decyzji o kierowaniu dziecka do placówki specjalnej czy powiadomie- niu służb pomocy społecznej o potrzebie wglądu w sytuację rodzinną dziecka. Brak poczucia akceptacji, słaba integracja z klasą i szkołą, problemy z opano- waniem materiału oraz bagaż obowiązków pozaszkolnych nierzadko powo- duje znaczącą absencję na zajęciach lekcyjnych. Wiele dzieci KODA nie infor- muje jednak nauczycieli o przyczynach swojej nieobecności m.in. z powodu obawy przed ośmieszeniem się, przez co są kwalifikowane do grupy uczniów tzw. trudnych. Problem stanowi także współpraca na linii szkoła–rodzice. Stopień znajo- mości języka polskiego mówionego i pisanego wśród rodziców KODA jest zróżnicowany. Nieliczni nauczyciele szkół publicznych znają język migowy, a wiele szkół, nawet wiedząc o głuchocie rodziców ucznia, nie podejmuje inicjatywy służącej zapewnieniu tłumacza Polskiego Języka Migowego na potrzeby współpracy. Nierzadkie są sytuacje wykorzystywania ucznia KODA jako tłumacza w komunikacji z głuchymi rodzicami podczas zebrań, a nawet w sytuacjach rozwiązywania problemów wychowawczych tego ucznia. Najczęściej jednak, wobec trudności komunikacyjnych, grono pedagogiczne rezygnuje ze współpracy z niesłyszącymi rodzicami. Mając na uwadze te okoliczności, Rzecznik uważa, że zadaniem organów państwa jest wdrażanie rozwiązań wspierających harmonijny rozwój i eduka- cję dzieci KODA. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 28 maja 2025 r. 203 23) Wystąpienia generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej i dzieci adoptowanych do świad- czeń opieki zdrowotnej W wystąpieniach generalnych 180 z 6 marca 2025 r. oraz 21 maja 2025 r. Rzecznik zwracał się do Ministra Zdrowia o rozważenie podjęcia działań zmierzających do objęcia dzieci w pieczy zastępczej szczególną opieką, w tym w zakresie udzielania im świadczeń opieki zdrowotnej. Działaniem takim byłoby niewątpliwie uwzględnienie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej w gronie świadczeniobiorców mających szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń poza kolejnością, o których mowa w art. 47c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 181 . Rzecznik obserwuje kryzys systemu pieczy zastępczej spowodowany m.in. zmniejszającą się liczbą rodzin zastępczych, przy jednocześnie stale zwiększa- jącej się liczbie dzieci wymagających umieszczenia poza rodziną biologiczną. Rzecznik stoi na stanowisku, że ogromnie ważna i odpowiedzialna, pełna empatii i zaangażowania praca rodziców zastępczych i pracowników innych form pieczy zastępczej musi znaleźć wsparcie instytucjonalne państwa. Osobom sprawującym pieczę należy maksymalnie ułatwiać wykonywanie obowiązków na rzecz dobra i rozwoju dzieci. W odpowiedzi 182 2 lipca 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że resort podjął współpracę z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w celu przyznania tego prawa wskazanym grupom. Ministerstwem wiodącym jest w tym zakresie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które planuje wprowadzić te przepisy w związku z plano- wanymi zmianami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. 24) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące warunków ustawowych określających kwalifikacje wycho- wawcy podwórkowego oraz zakresu jego działań i zasad współpracy z innymi jednostkami pomocowymi na rzecz dzieci W wystąpieniu generalnym 183 z 2 lutego 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik Praw Dziecka ponownie wystąpił w sprawie sytuacji dzieci korzystających z placówek wsparcia dziennego. Zasygnalizował zdiagnozowane obszary problemowe w obrębie ustawy 180 ZRN.422.2.2025 i ZZS.422.33.2025. 181 Dz.U. z 2004 r. nr 210 poz. 2135. 182 DLU.054.24.2025.EW.2. 183 ZZS.422.39.2025 (ZSS.422.18.2024). 204 z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 184 , m.in. w kontekście wymaganych kwalifikacji oraz doświadczenia osoby peł- niącej funkcję wychowawcy, kryteriów związanych z wymaganym doświad- czeniem osoby prowadzącej terapię, terminologii użytej w art. 23 ust. 1 ww. ustawy – „placówka oświatowa, nieokreślonych zasad współpracy z podmio- tami leczniczymi, zasadności rozszerzenia katalogu zawartego w art. 23 ust. 1 ustawy o współpracę z ośrodkami pomocy społecznej. Rzecznik zwrócił się do Ministra o podjęcie działań w sprawie zapewniania dzieciom korzystającym z placówek wsparcia dziennego, w tym prowadzo- nych w formie pracy podwórkowej, adekwatnego wsparcia przez osoby do tego przygotowane i na jasnych, niebudzących wątpliwości zasadach. W odpowiedzi 185 10 lutego 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że w opinii resortu podnoszony problem angażowania do pracy w placówkach wsparcia dziennego osób nieposiadających wykształcenia czy kwalifikacji wymaganych przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stanowi zagadnienie obejmujące ewentualną nieprawidło- wą praktykę i wymagające zgłoszeń tego typu nieprawidłowości, a następnie kontroli odpowiednich podmiotów w zakresie prowadzenia placówki wsparcia dziennego i wykonywania poszczególnych zadań. Sytuacja ta nie jest natomiast spowodowana brakiem regulacji ustawowych. W opinii resortu rodziny niektóre z podniesionych w piśmie Rzecznika trudności wynikają z nieprawidłowej prak- tyki jednostek samorządu terytorialnego oraz kierowników placówek wsparcia dziennego, mimo istnienia regulacji prawnych. Konieczne zatem pozostaje pro- pagowanie dobrych praktyk w zakresie działalności placówek wsparcia dzien- nego i podkreślanie ich potencjału w systemie wspierania rodziny. Jednocześnie Minister zapewnił, że kwestia dotycząca funkcjonowania placówek wsparcia dziennego, a przede wszystkim zapewnienia w ramach wykonywanych przez te placówki zadań odpowiedniej opieki potrzebującym dzieciom, pozostaje w zainteresowaniu resortu także pod względem przygo- towywanych zmian legislacyjnych. W toku działań Rzecznik wystąpieniem generalnym z 2 lutego 2025 r. zwrócił się też do Ministra Edukacji o stanowisko w sprawie zasadności dookreślenia wymagań kwalifikacyjnych osób pracujących z młodzieżą jako wychowawcy podwórkowi. W odpowiedzi 186 13 lutego 2025 r. wskazano, że w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej istnieje uzasadnienie do określenia w przepisach wymagań kwa- lifikacyjnych osób pracujących z młodzieżą jako wychowawcy podwórkowi – streetworkerzy, uwzględniając w szczególności obowiązujące standardy 184 Dz.U. z 2011 r. nr 149 poz. 887. 185 DD-I.55.150.12.2025. 186 DEW-WES.4035.3.2024. 205 dotyczące m.in. zaświadczeń z Krajowego Rejestru Karnego czy innych wymaganych ustawami. Taki obowiązek już istnieje w przypadku zatrudniania lub dopuszczania osób do innej działalności związanej z wychowaniem, edu- kacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi (np. wyjaz- dy na ferie zimowe, agroturystyka, obozy jeździeckie). Pracodawca lub inny organizator w zakresie takiej działalności ma obowiązek sprawdzenia, czy dane zatrudnianej lub dopuszczanej osoby są zamieszczone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym. 25) Wystąpienie generalne do prezydentów miast, burmistrzów oraz wój- tów w sprawie bezpieczeństwa dzieci w czasie wakacji W wystąpieniu generalnym 187 z 16 czerwca 2025 r. do prezydentów miast, burmistrzów oraz wójtów Rzecznik skierował apel o podjęcie działań na rzecz zapewnienia dzieciom i młodzieży bezpiecznych warunków realizacji prawa do wypoczynku i czasu wolnego. Zwrócił uwagę, że okres wakacyjny wiąże się z intensywniejszym przebywaniem dzieci na świeżym powietrzu, często poza nadzorem osób dorosłych. Rzecznik przypomniał, że prawo dziecka do wypoczynku, czasu wolnego i zabawy wynika z art. 31 Konwencji o prawach dziecka oraz nakłada na pań- stwo i jednostki samorządu terytorialnego obowiązek podejmowania działań zmierzających do jego pełnej realizacji. Obowiązek ten obejmuje tworzenie, utrzymywanie oraz odpowiednie wyposażanie placów zabaw i rodzinnych miejsc rekreacji, a także zapewnienie ich właściwego stanu technicznego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego. Kierując się dobrem dziecka oraz troską o bezpieczeństwo najmłodszych, RPD zwrócił się do władz samorządowych z prośbą o podejmowanie wszelkich działań mających na celu zapewnienie dzieciom bezpiecznych, dostępnych i gotowych do użytkowania miejsc zabawy i wypoczynku, nie tylko w okresie wakacyjnym, lecz przez cały rok. W szczególności wskazał na potrzebę stałego monitorowania stanu technicznego infrastruktury przeznaczonej dla dzieci. Wystąpienie nie wymagało odpowiedzi. 26) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu do informacji z obu kont w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) po zmia- nie numeru PESEL dziecka. W wystąpieniu generalnym 188 z 16 czerwca 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia w sprawie problemu w dostępnie do informacji zawartych w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) w sytuacji zmiany numeru PESEL małoletniego pacjenta. 187 ZZS.422.42.2025. 188 ZZS.422.45.2025. 206 Działanie generalne zostało podjęte po analizie sprawy indywidualnej, w której wystąpił istotny problem z dostępem do informacji zawartych na obu kontach małoletniego pacjenta po zmianie płci metrykalnej, możliwości migracji i wymiany tych danych w ramach IKP. Stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludno- ści numer PESEL jest zmieniany także w innych przypadkach niż zmiana płci (art. 19 ust. 1 pkt 2), tj. w przypadku sprostowania daty urodzenia (art. 19 ust. 1 pkt 1), nadania numeru PESEL na skutek omyłki organu administracji publicz- nej mającej wpływ na numer PESEL lub wprowadzenia w błąd organu admini- stracji publicznej co do tożsamości osoby (art. 19 ust. 1 pkt 3). Sytuacja ta, w ocenie Rzecznika, narusza dobro dziecka poprzez usunięcie dostępu do informacji zawartych na IKP małoletniego, w związku z dokona- niem tranzycji prawnej, która jest istotnym elementem życia osób transpłcio- wych i niebinarnych, chcących dokonać w Polsce zmiany oznaczenia płci w dokumentach i zmiany imienia. Wpływa to jednoznacznie negatywnie na zachowanie ciągłości informacji i usług wynikających z art. 7 ust. 1 i art. 7a ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia 189 . Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia o podjęcie stosownych działań. W odpowiedzi 190 4 lipca 2025 r. Minister poinformował, że na polecenie resortu Centrum e-Zdrowie (CeZ) opracowało rozwiązanie, które umoż- liwia pacjentom po zmianie numeru PESEL dostęp do danych medycz- nych na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). Jeżeli w Centralnym Wykazie Usługobiorców (CWUb) pojawi się informacja o relacji między poprzednim i nowym numerem PESEL, to pacjent w IKP otrzyma możliwość przełączenia się na konto i sięgania po dane rejestrowane z poprzednim numerem. Jeżeli z CWUb zostanie dostarczona informacja, że nastąpiła zmiana PESEL, to automatycznie zostaną udostępnione nowe dane na nowym koncie pacjenta. Dane powiązane z poprzednim numerem PESEL będą danymi tylko do odczytu. W przypadku, gdy zmiana dotyczy osoby małoletniej, możliwe jest udostęp- nienie wykazu udzielonych dziecku świadczeń w innej formie na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka. W takim przypadku przedstawiciel ustawowy małoletniego powinien złożyć do CeZ przedmiotowy wniosek podpisany odręcznie lub elektronicznie wraz z dokumentami potwierdzają- cymi prawo do działania w imieniu dziecka oraz dokumentami potwierdzają- cymi zmiany danych dziecka. 189 Dz.U. z 2011 r. nr 113 poz. 657. 190 EZZPP.541.31.2025. 207 27) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie braku miejsc w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień do reali- zacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich W wystąpieniu generalnym 191 z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik skierował wystąpie- nie do Ministra Zdrowia dotyczące poważnego problemu związanego z brakiem miejsc na oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień do realizacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich. Problemy w obszarach dostępu (w aspekcie czasowym i terytorialnym) do leczenia psychiatrycznego i leczenia uzależnień dla dzieci i młodzieży oraz niewystarczającej liczby miejsc w oddziałach szpitalnych przeznaczonych do leczenia w warunkach stacjonarnych (w tym realizacji środków leczniczych dla nieletnich) są od lat identyfikowane w Biurze RPD. Zgłoszenia trafiające do Biura RPD dotyczą także długiego czasu oczekiwa- nia na realizację postanowień sądu opiekuńczego o umieszczeniu nieletniego w innym oddziale psychiatrycznym dedykowanym osobom poniżej 18. roku życia lub oddziale odwykowym, leczenia uzależnień dedykowanym osobom poniżej 18. roku życia – z uwagi na brak wolnych miejsc na tych oddziałach. W ostatnim czasie sytuacja w tym obszarze pogarsza się, przybywa wnio- sków indywidualnych kierowanych do Rzecznika. Problem sygnalizują też sędziowie sądów opiekuńczych, którzy alarmują o braku możliwości wyko- nania orzeczenia z uwagi na brak wolnych miejsc w oddziałach na terenie całego kraju. Kryzysową sytuację potwierdza także Konsultant Krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży. W wystąpieniu wykazano trudności w przedmiotowym obszarze związane ze zmianą stanu prawnego dotyczącego orzekania środka leczniczego wobec nieletnich, jakie wprowadziła ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich – w porównaniu z uchyloną z dniem 1 września 2022 r. ustawą z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Problem związany z brakiem miejsc dedykowanych nieletnim na oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień ma – w ocenie Rzecznika – zdecydowanie wymiar międzysektorowy i międzyresortowy. Istotna jest jednak kwestia dostępu małoletnich do świadczeń opieki finansowanych ze środków publicznych. Wobec tego, Rzecznik wystąpił do Ministra Zdrowia o niezwłoczne podjęcie działań w obszarze zasygnalizowanych zagadnień, jak również współpracę z Ministrem Sprawiedliwości na rzecz wypracowania rozwiązań odpowia- dających trudnej sytuacji braku możliwości szybkiej realizacji postanowień 191 ZZS.422.46.2025. 208 sądu opiekuńczego o umieszczeniu nieletniego na innym oddziale psychia- trycznym lub oddziale odwykowym, leczenia uzależnień – z uwagi na brak wolnych miejsc na oddziałach. W reakcji na to wystąpienie, 30 czerwca 2025 r. w Ministerstwie Zdrowia odbyło się spotkanie dotyczące problemów związanych z realizacją środ- ka leczniczego dla nieletnich na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. W spotkaniu uczestniczyli przedsta- wiciele kierownictwa resortu zdrowia i resortu sprawiedliwości, dyrektor Zespołu Zdrowia i Spraw Socjalnych Biura RPD, Konsultant Krajowa w dzie- dzinie psychiatrii dzieci i młodzieży i przewodnicząca Komisji Psychiatrycznej do Spraw Środka Leczniczego Dla Nieletnich, pełnomocnik Ministra Zdrowia do spraw psychiatrii sądowej i członek Komisji Psychiatrycznej do Spraw Środka Leczniczego dla Nieletnich. W odpowiedzi 192 na wystąpienie, 21 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że trudna sytuacja w obszarze realizacji środków leczniczych jest mu znana. Z uwagi na międzyresortowy charakter zagadnienia, do wypra- cowania trwałej poprawy sytuacji niezbędna jest ścisła współpraca między Ministerstwem Zdrowia a Ministerstwem Sprawiedliwości. Ustalono, że wśród najpilniejszych zmian jest konieczność wprowadzenia możliwości realizacji środka leczniczego dla nieletnich w warunkach ambulatoryjnych i dziennych. Trwają prace nad opracowaniem propozycji legislacyjnych umożliwiających wdrożenie tego rozwiązania. W dalszej kolejności planowane jest przygoto- wanie propozycji zmian dotyczących zasad orzekania i realizacji środka lecz- niczego, a także wzmocnienia współpracy między podmiotami, działającymi w ramach resortu sprawiedliwości a placówkami leczniczymi. 28) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia dotyczące profilaktyki zakażeń pneumokokami u dzieci W wystąpieniu generalnym 193 z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik zaapelował do Ministra Zdrowia w sprawie działań na rzecz poprawy profilaktyki wszystkich dzieci przedwcześnie urodzonych. Szczepionka 13-walentna jest bezpłatnie dostępna dla dzieci urodzonych przedwcześnie, jednak tylko dla tych, które urodziły się poniżej 26. tygodnia ciąży. Do realizacji obowiązkowego szczepienia przeciwko pneumokokom wcześniaków urodzonych przed 37. tygodniem, ale po 27. tygodniu ciąży, przeznaczony jest preparat 10-walentny. Tymczasem szczepionka o mniejszej liczbie serotypów nie zabezpiecza przed serotypem 19A, który w Polsce występuje najczęściej i jest głównym zagro- żeniem dla wszystkich dzieci urodzonym przedwcześnie. 192 ZPP.6141.7.2025. 193 ZZS.422.48.2025. 209 W odpowiedzi 194 19 grudnia 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że decyzja dotycząca wyboru szczepionki przeciw pneumokokom do realiza- cji powszechnego programu szczepień po 8 latach od jego wprowadzenia niewątpliwie powinna uwzględniać zmieniającą się od 2021 r. sytuację epi- demiologiczną inwazyjnej choroby pneumokokowej m.in. u dzieci. Powyższe będzie stanowiło przedmiot dalszych analiz. 29) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych dotyczą- ce asystencji osobistej dla małoletnich osób z niepełnosprawnościami W wystąpieniu generalnym 195 z 21 czerwca 2025 r. do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik podjął zagadnienie systemowego uregulowa- nia dostępu do asystencji osobistej na poziomie ustawowym oraz stworzenia regulacji umożliwiającej rodzinom wychowującym dzieci z niepełnospraw- nościami wsparcie w pełnieniu przez nich ról społecznych i zawodowych. Rodziny wychowujące dzieci z niepełnosprawnościami w kierowanych do Rzecznika wnioskach wyrażają głębokie zaniepokojenie przedłużającym się stanem prac oraz obawiają się końcowego kształtu zapowiadanych rozwiązań. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 21 czerwca 2025 r. 30) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu do leczenia dla dzieci z hemofilią W wystąpieniu generalnym 196 z 1 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia w sprawie dostępu do leczenia dzieci cierpiących na hemofilię. Wpływające do Biura RPD w 2025 r. apele dotyczyły dostępności do refun- dowanej profilaktyki krwawień dla populacji dzieci z hemofilią A i B, które ukończyły 2. rok życia – niezależnie od tego, czy występuje u nich kryterium refundacyjne, jakim jest trudny dostęp dożylny i liczba krwawień. Do Biura RPD wpływały również wnioski i apele od organizacji pozarządo- wych i rodziców dzieci chorych na hemofilię wyrażające niepewność co do możliwości rozpoczęcia kontynuacji leczenia dziecka emicizumabem po ukończeniu przez nie 2. roku życia w przypadku, w którym nie występowa- łoby u nich kryterium, określone w pkt 2 lub 3 wskazania do leczenia emici- zumabem w ramach programu lekowego B.15. Obawy te wynikały z tego, że 194 ZPŚ.640.15.2025. 195 ZZS.422.49.2025. 196 ZZS.422.54.2025. 210 dzieci, kończąc 2 lata musiałyby przejść na profilaktyczne podawanie leku dożylnie 3 razy w tygodniu (co kilkakrotnie zwiększa liczbę koniecznych iniek- cji i oznacza zmianę formy podawania leków z podskórnej na dożylną). Z perspektywy dziecka cierpiącego na hemofilię nadal ważną kwestią wyma- gającą rozwiązania, pozostaje utrudniony dostęp do długodziałających czynników krzepnięcia. Dostęp do tych czynników z pewnością wpłynąłby też na oczekiwania społeczne względem zapewniania szerokiego dostę- pu do produktów służących rutynowej profilaktyce epizodów krwawienia. Obecny brak dostępu do długodziałających czynników krzepnięcia, w szcze- gólności czynników VIII i IX, powoduje, że leczenie hemofilii jest dla małolet- nich bolesne, obciążające psychicznie i fizycznie – w dużej mierze z powodu konieczności dokonywania częstych wkłuć dożylnych. Wobec powyższego RPD zwrócił się do Ministra Zdrowia o udzielenie infor- macji na temat stanowiska resortu zdrowia w kwestii możliwości i zasadności podjęcia prac nad konsolidacją ścieżek leczenia w Polsce hemofilii i pokrew- nych skaz krwotocznych, w sposób ujednolicający ścieżki dostępu do leczenia i zapewniania pacjentom z hemofilią kontynuacji leczenia. Poprosił o informacje na temat działań resortu w obszarze rozszerzenia dostępu do nowoczesnych leków dla pacjentów z hemofilią, w szczególności leków podawanych podskórnie oraz długodziałających czynników krzepnięcia oraz – w miarę możliwości – perspektyw na zapewnienie dzieciom chorują- cym na hemofilię, a także dostępu w Polsce do terapii genowych w leczeniu hemofilii. W odpowiedzi 197 3 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że od 1 października 2025 r. na liście leków refundowanych, w ramach programu lekowego B.15 znalazły się dwa: lek Altuvoct (efanesoctocog alfa) – rekombi- nowany czynnik krzepnięcia VIII o ultrawydłużonym podaniu (raz na 7–10 dni) oraz lek Hemlibra (emicizumab) – przeciwciało monoklonalne naśladujące czynnik VIII do podania podskórnego – rozszerzenie refundacji do pełnej populacji pediatrycznej z ciężką postacią hemofilii A oraz umiarkowaną przy ciężkim fenotypie krwotocznym. Każdy pacjent z hemofilią ma zapewniony dostęp doleczenia. Program leczenia hemofilii w Polsce jest jednym z najlepszych w Europie – zapew- nia ciągłość terapii, bezpieczeństwo i wysoki poziom leczenia. Żadna inna grupa pacjentów nie ma tak zorganizowanego, specjalnego systemu dostaw i odbioru leków. Odnosząc się do kwestii dostępu w Polsce do terapii genowych w leczeniu hemofilii, Minister Zdrowia poinformował, że do resortu nie wpłynął wniosek o objęcie refundacją terapii genowej stosowanej u pacjentów z hemofilią. 197 PLR2.4504.788.2025. 211 Wyłącznie złożenie wniosku przedłożonego przez podmiot odpowiedzialny uruchamia tę procedurę. 31) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie zmian w syste- mie szczepień ochronnych W wystąpieniu generalnym 198 z 25 sierpnia 2025 r. Rzecznik przedstawił Ministrowi Zdrowia oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony prawa dziecka do ochrony zdrowia w obszarze związanym ze szcze- pieniami osób małoletnich. Szczepienia ochronne są elementarną częścią realizacji prawa dziecka do ochrony zdrowia. Jako najskuteczniejsze narzędzie zwalczania chorób zakaź- nych powinny stanowić oczywisty element profilaktyki zdrowotnej i być postrzegane przez społeczeństwo w Polsce jako istotna składowa dbania o zdrowie dziecka. Dlatego konieczne jest prowadzenie systematycznych działań na rzecz zarówno popularyzacji szczepień ochronnych i edukacji społeczeństwa, jak i systemowej modyfikacji organizacji ochrony zdrowia w kontekście szczepień ochronnych, by niwelować trudności w skutecznym ich przeprowadzaniu. W pierwszej kolejności Rzecznik wskazał, że obecnie w Polsce nie ma powszechnie dostępnej, „urzędowej” listy poradni udzielających konsulta- cji specjalistycznych z zakresu szczepień ochronnych, co w jego ocenie nie ułatwia szukania rozwiązań dla nieswoistych sytuacji związanych z zaszcze- pieniem dziecka. Może to zniechęcać przedstawicieli ustawowych dzieci, u których wystąpiła wspomniana okoliczność, w dążeniu do zaszczepiania dziecka. Nie sprzyja to również budowaniu zaufania do systemu szczepień w Polsce. Świadczenia w tym zakresie oczywiście są realizowane w ramach choćby POZ czy AOS, jednak nie ma systemowej odpowiedzi na potrzebę stworzenia powszechnie identyfikowanej i znanej zarówno osobom wyko- nującym zawód medyczny, jak i pacjentom sieci punktów, dedykowanych rozwiązywaniu trudności w podjęciu decyzji o zaszczepieniu dziecka albo wykonania szczepienia w niestandardowej sytuacji. Drugi postulat Rzecznika, bazujący na opiniach eksperckich, dotyczył uwzględniania aktualnych danych epidemiologicznych przy tworzeniu Programu Szczepień Ochronnych, w tym w kontekście – doboru szczepionek do realizacji PSO. W odpowiedzi 199 19 grudnia 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że Konsultant Krajowy w dziedzinie epidemiologii wystosował wniosek do Ministra Zdrowia w sprawie rozszerzenia działalności Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) o konsultacje specjalistyczne z zakresu szczepień 198 ZZS.422.55.2025. 199 ZPŚ.640.15.2025. 212 ochronnych, uwzględniających realizację szczepień według indywidualnego kalendarza szczepień (IKSz), celem zapewniania szczepień na rzecz dzieci w swoistej sytuacji zdrowotnej lub wynikających z określonych okoliczności. Obecnie rozwiązania systemowe umożliwiają przeprowadzanie kwalifikacji na zlecenie lekarskie w podmiotach udzielających konsultacji specjalistycz- nych, realizujących konsultacje w ramach zakontraktowanych świadczeń w różnych zakresach, w tym szczepień ochronnych. 32) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie realizacji świadczeń w ramach oddziału dziennego psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży W wystąpieniu generalnym 200 z 1 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia o przeprowadzenie analizy konieczności wprowadzenia zmian w odniesieniu do przepisów dotyczących organizacji i realizacji świad- czeń gwarantowanych na rzecz dzieci i młodzieży realizowanych, w oddzia- łach dziennych oraz wyceny tych świadczeń. Rzecznikowi zostały zgłoszone przez świadczeniodawców oraz przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży liczne trudności związane z takimi kwestiami, jak niejednoznaczna interpretacja obowiązku świadczeniodawcy w zakresie zapewniania pacjentowi leków, brak regulacji odnoszących się do możliwości rozliczania z płatnikiem nieobecności z przyczyn losowych pacjentów objętych świadczeniami w ramach oddziału dziennego psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży, niska wycena osobodnia w oddziale dziennym, która zdaniem świadczeniodaw- ców nie uwzględnia działań, stanowiących integralny element pracy tera- peutycznej (w tym częstych, intensywnych oddziaływań interwencyjnych z pacjentem, interwencyjnych konsultacji z rodzicami, a także konsultacji lekarskich). Zdaniem ekspertów z zakresu zdrowia psychicznego, leczenie na oddziale dziennym jest najefektywniejszą formą wsparcia pacjenta i jego najbliż- szych w wychodzeniu z kryzysów. Ośrodki II stopnia referencyjnego, oddziały dzienne funkcjonujące w sposób efektywny i niezakłócony, stanowią nie- odzowny element skuteczności reformy systemu ochrony zdrowia w obsza- rze zdrowia psychicznego małoletnich. Mając powyższe na uwadze, Rzecznik zwrócił się do Ministra o przekazanie stanowiska w przedmiotowej sprawie oraz wskazanie działań już podjętych lub planowanych przez resort na rzecz wzmocnienia leczenia dzieci i mło- dzieży doświadczającej zaburzeń psychicznych w warunkach dziennych. 200 ZZS.422.60.2025. 213 W odpowiedzi 201 23 października 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że wielokrotnie dokonywał zmian warunków realizacji świadczeń gwarantowa- nych w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży. W kwestii wyceny świadczeń podkreślono, że przekazano do Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji pismo zlecające kompleksową modyfi- kację obecnych zasad finansowania świadczeń psychiatrii dzieci i młodzieży, w oparciu o nowe warunki ich realizacji, zawarte w powstającym rozporzą- dzeniu Ministra Zdrowia. Obecnymi pracami objęte będą również świadcze- nia realizowane w oddziałach dziennych na II poziomie referencyjnym. 33) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zwolnienia od pracy na czas opieki nad dzieckiem We wspólnym wystąpieniu generalnym 202 Rzecznika i Naczelnej Rady Adwokackiej z 12 kwietnia 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócono się z wnioskiem o rozważenie podjęcia ini- cjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmiany treści art. 188 Kodeksu pracy 203 . Obecne brzmienie tego przepisu przewiduje, że pracownikowi wychowu- jącemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Powyższa liczba dni wolnych na opiekę nie zwiększa się wraz z liczbą posiadanych dzieci poniżej 14. roku życia, w przeciwieństwie do innych uprawnień pracowniczych, jak urlop macierzyński, dodatkowy urlop macierzyński, urlop z tytułu przysposobienia, a także dodatkowy urlop z tytułu przysposobienia. Zwrócono uwagę, że przepis art. 188 Kodeksu pracy wprawdzie nie sta- nowi bezpośrednio implementacji przepisów dyrektywy 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a pry- watnym rodziców i opiekunów, ale jest funkcjonalnym uzupełnieniem urlo- pu opiekuńczego z art. 173 1 Kodeksu pracy. Ten ostatni przepis stanowi zaś implementację art. 6 ust. 1 dyrektywy. Zgodnie z nim państwa członkowskie miały obowiązek zapewniania, aby każdy pracownik miał prawo do urlopu opiekuńczego w wymiarze pięciu dni roboczych w roku. Dni wolne na opiekę nad dzieckiem wskazane w art. 188 Kodeksu pracy stanowią istotne uzupeł- nienie powyższego urlopu wychowawczego, a analiza tekstów prawa obce- go wskazuje na to, że szereg państw przyjęła bardziej korzystne rozwiązania w zakresie urlopu opiekuńczego, niż te wskazane w dyrektywie. Rozważono wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego stopniowe roz- szerzenie uprawnienia określonego w art. 188 Kodeksu pracy w sposób zapewniający zwiększenie jego zakresu, bez nadmiernego obciążenia 201 DLGT.743.13.2025. 202 ZZS.401.1.2025. 203 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 1465 z późn. zm.). 214 pracodawców. Podkreślono, że rozwiązanie to stanowiłoby uzupełnienie obowiązującego standardu implementacyjnego. W odpowiedzi 204 z 10 lipca 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że dostrzega problem dotyczący zwolnienia od pracy związanego z opieką nad dzieckiem. W związku z tym deklaruje, że przed- stawione w wystąpieniu postulaty zostaną poddane analizie. Rozpoczęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 188 Kodeksu pracy w zakresie zwol- nienia od pracy pracownika wychowującego dziecko wymagać będzie konsultacji z partnerami społecznymi, pracownikami oraz pracodawcami. Konieczne jest dokonanie oceny skutków wprowadzenia zmiany obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicznych, przedsiębiorstw oraz na rynek pracy. 34) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ponoszenia przez małoletniego opłat za pobyt członka rodzi- ny w domu pomocy społecznej Wystąpieniem generalnym 205 z 15 maja 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił się z wnioskiem o roz- ważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmiany treści art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 206 , regulującego proble- matykę wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS), zasad jej ustalania oraz podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia, w sposób wyłączający osoby małoletnie z kręgu zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt krewnego w DPS. Rzecznik wskazał, że jeżeli chodzi o realizację obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w DPS, to obowiązek ten jest uważany za publicznoprawny cię- żar, powstający z chwilą przyjęcia mieszkańca do placówki. Orzecznictwo i doktryna dostrzegają jednak pewne funkcjonalne powiązanie z obowiąz- kiem alimentacyjnym pomiędzy krewnymi. W sprawach alimentacyjnych posiłkowy obowiązek krewnego dalszego powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, albo uzyskanie od niej na czas potrzeb- nych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zatem możliwe jest obciążenie przedmiotową opłatą osób małoletnich. W wielu przypadkach osoby małoletnie są zobo- wiązane do opłaty na równi, a nawet przed dorosłymi zstępnymi, którzy sa bliżsi w stosunk udo mieszkańca DPS. Co prawda na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej osobę małoletnią można zwolnić z tej opłaty – częściowo lub całkowicie – także w oparciu o inne okoliczności niż wskaza- ne w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Decyzja ta ma jednak 204 DPP-I.070.16.2025. 205 ZZS.401.2.2025. 206 Dz. U. z 2024 r. poz. 1283. 215 charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przesła- nek zwolnienia, wyłącznie od organu zależy, czy przyzna zwolnienie. Istotne znaczenie dla podnoszonej przez Rzecznika kwestii ma zatem niewyłączenie z kręgu obowiązanych osób małoletnich, a co najmniej brak w art. 61 usta- wy o pomocy społecznej, odpowiednika normy kodeksowej, wskazującej na spoczywanie obowiązku na bliższych krewnych przed dalszymi, którymi są osoby małoletnie. W odpowiedzi 207 12 czerwca 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wskazuje w sposób ogólny, że do ponoszenia odpłatności za pobyt człon- ka rodziny w domu pomocy społecznej zobowiązani są: małżonek, zstępni przed wstępnymi. Przepis ten nie wskazuje, iż małoletni zstępni zobowiązani są do ponoszenia odpłatności za pobyt osób bliskich w domu pomocy spo- łecznej. Jednocześnie przepisy nie wyłączają wprost zstępnych małoletnich z obowiązku odpłatności za pobyt bliskich. Minister wskazał, że nawet w przypadku wydania decyzji ustalającej odpłat- ność od małoletniego, ośrodki pomocy społecznej korzystają z możliwości, jaką daje im ustawa o pomocy społecznej i zwalniają zobowiązane osoby małoletnie z ponoszenia tej odpłatności. Mając jednak na uwadze pojawia- jący się problem interpretacyjny, przepis ten wymaga doprecyzowania w ten sposób, że zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt osób bliskich w DPS powinny być tylko osoby pełnoletnie (pełnoletni zstępni), w ramach przygotowywanej nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. 35) Wystąpienia generalne do Ministra Zdrowia, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Obrony Narodowej w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontek- ście informacji zawartych w dokumentacji medycznej W wystąpieniach generalnych z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik zwrócił się odrębnie do Ministra Zdrowia 208 , Ministra Sprawiedliwości 209 , Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji 210 , Ministra Obrony Narodowej 211 o podjęcie działań na rzecz wprowadzenia zmian do właściwego dla danego resortu aktu wykonawczego w sprawie rodzajów, zakresu, wzorów oraz sposobu przetwarzania dokumentacji medycznej, w celu umożliwienia sporządzenia odpisów tej dokumentacji, uwzględniających zmianę danych osobowych, wynikającą z przysposobienia pełnego dziecka. 207 DPS-I.070.35.2025. 208 ZZS.401.3.2025. 209 ZZS.401.4.2025. 210 ZZS.401.5.2025. 211 ZZS.401.6.2025. 216 W wystąpieniach podmiotów leczniczych i wnioskach rodziców adopcyjnych kierowanych do Biura RPD wskazuje się, że obecne ramy prawne tworzenia, przechowywania i wydawania kopii dokumentacji medycznej nie pozwalają na dokonywanie zmian w dokumentacji medycznej, w kontekście dokonania przysposobienia pełnego małoletniego pacjenta. Problem z zapewnieniem ciągłości dokumentacji medycznej dzieci przyspo- sobionych jest istotny, w szczególności w sytuacji przysposobienia całkowi- tego, którego głównymi cechami są trwałość i tajemnica. W takich przypad- kach przysposabiany uzyskuje nowy stan cywilny, sporządzany jest nowy akt urodzenia, z przysposabiającymi wpisanymi jako rodzice, a dziecko otrzymuje nazwisko rodziców. Pierwotny akt urodzenia zachowuje się w zbiorach, jednak nie podlega on ujawnieniu i nie wydaje się z niego odpisów. W efekcie nie ma bezpośrednich powiązań pomiędzy danymi osobowymi przed adopcją i po niej. Przepisy prawa w sprawie sposobu przetwarzania dokumentacji medycz- nej w podmiotach leczniczych nie uwzględniają tej okoliczności. W takich sytuacjach podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych napotykają na utrudnienia w zakresie prowadzenia i udostępniania dokumentacji medycz- nej dziecka przysposobionego. W efekcie może to skutkować utrudnienia- mi w zakresie kontynuacji leczenia, a wręcz pozbawić szansy prowadzenia prawidłowego procesu leczenia małoletniego. Może też narażać rodzinę na sytuacją trudną, związaną z niezamierzonym ujawnieniem danych. W myśl obowiązujących przepisów, zmiana danych osobowych dziecka w dokumentacji medycznej i wszelkich wpisów w tę dokumentację, dokona- nych przed dniem zaistnienia przesłanek prawnych i formalnych do zmiany oznaczenia nazwiska dziecka (ewentualnie innych danych) w dokumentacji medycznej jest niemożliwa. Rzecznik poddał pod rozwagę właściwych resortów wprowadzenie moż- liwości wydawania, na wniosek opiekuna prawnego, odpisu dokumentacji medycznej ze zmienionymi danymi osobowymi pacjenta. Zdaniem Rzecznika pozwoli to na zachowanie zasady integralności i niezaprzeczalności danych dokumentacji medycznej, przy jednoczesnym spełnieniu oczekiwań rodzi- ców adopcyjnych. Odpis, w przeciwieństwie do kopii dokumentacji, ze swojej natury może mieć charakter odpisu niepełnego, np. w zakresie pierwotnych danych osobowych pacjenta. Możliwość wydania odpisu dokumentacji prze- widuje zaś art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. 217 W odpowiedzi 212 29 września 2025 r. Minister Zdrowia poinformował, że dokona analizy zgłoszonego przez Rzecznika zagadnienia. Minister podzie- lił zdanie RPD na temat konieczności uwzględnienia w tej sprawie ochrony interesu dziecka, a więc dopełnienie wszelkiej staranności, aby informa- cje o zmianie danych osobowych dziecka, w szczególności informacja o poprzednim nazwisku dziecka pozostały nieznane. W odpowiedzi 213 29 września 2025 r. Minister Sprawiedliwości rozpoczął proces legislacyjny nad projektem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji medycznej, prowa- dzonej w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności (B920). Pismem 214 z 29 września 2025 r. przekazał do Rzecznika do konsultacji pro- jekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji medycznej, prowadzonej w podmiotach leczni- czych dla osób pozbawionych wolności. Minister uzasadnił, że konieczność podjęcia prac legislacyjnych wynika z potrzeby zmiany przepisów odno- szących się do modyfikowania dokumentacji medycznej dziecka, które pochodzi od matki pozbawionej wolności i przebywało z nią lub urodziło się w jednostce penitencjarnej, w przypadku przeprowadzenia procedury przy- sposobienia (tzw. adopcji) wobec takiego dziecka. W odpowiedzi 215 Rzecznik nie wniósł uwag do treści projektu oraz podzięko- wał za podjęcie szybkiego działania w reakcji na wystąpienie z 21 czerwca 2025 r. i pełne uwzględnienie postulowanej przez Rzecznika zmiany brzmie- nia § 51 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporzą- dzenie w sprawie dokumentacji medycznej prowadzonej w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności w kontekście sytuacji dzieci po pełnym przysposobieniu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi 216 23 lipca 2025 r. poinformował, że resort podejmie prace nad zmianą stosownego aktu wyko- nawczego, niezwłocznie po zainicjowaniu przez Ministerstwo Zdrowia prac nad postulowaną przez Rzecznika zmianą w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposo- bu jej przetwarzania – w celu zachowania spójności w przepisach prawa. Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi 217 21 czerwca 2025 r. poinformo- wał, że po zapoznaniu się z problemem wskazanym przez Rzecznika oraz przeanalizowaniu obecnie obowiązujących aktów prawnych, w resorcie obrony dostrzega się konieczność zmiany rozporządzenia o dokumentacji 212 EZWP.054.1.2025. 213 DL-VI.465.19.2025. 214 RZS.0210.1.2025.JS.6. 215 ZZ.400.3.2025. 216 BMP.0791.5.2025. 217 DWSZdr-ZPiL.700.31.2025. 218 medyczne tak, by umożliwić dokonywanie zmian w dokumentacji medycz- nej w kontekście faktu dokonania przysposobienia pełnego małoletniego pacjenta, z zapewnieniem ciągłości dokumentacji medycznej oraz zachowa- niem pełnej tajemnicy. Mając na uwadze powyższe, w Ministerstwie podjęte zostaną prace legislacyjne, których celem będzie wprowadzenie w podmio- tach leczniczych, utworzonych przez Ministra Obrony Narodowej możliwo- ści wydawania – na wniosek opiekuna prawnego – odpisu dokumentacji medycznej ze zmienionymi danymi osobowymi pacjenta. 36) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie umożliwienia dzieciom rodziców z niepełnosprawnością pobierającym rentę socjalną otrzymania „renty socjalnej rodzinnej” lub innego „świadczenia uzupełniającego” po ich śmierci. W wystąpieniu generalnym 218 z 27 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o podjęcie inicjatywy ustawodaw- czej w celu nowelizacji przepisów regulujących system świadczeń emerytalno- -rentowych i socjalnych, w szczególności ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej oraz ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie umożliwienia dzieciom rodziców z nie- pełnosprawnością pobierającym rentę socjalną otrzymania „renty socjalnej rodzinnej” lub innego „świadczenia uzupełniającego” po ich śmierci. Obecny stan prawny nie przewiduje takiej możliwości, ponieważ renta socjalna jest świadczeniem nieskładkowym i indywidualnym, wygasającym z chwilą śmierci osoby uprawnionej. W związku z tym dzieci, których jedynym opiekunem był rodzic z niepełnosprawnością, pobierający rentę socjalną, pozostają bez jakiejkolwiek formy zabezpieczenia socjalnego po jego śmierci. W ocenie Rzecznika taka luka prawna prowadzi do poważnego naruszenia zasady równości i sprawiedliwości społecznej oraz zagraża realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych, w tym prawa do odpowiednie- go poziomu życia, ochrony i opieki. Szczególnie dotkliwe są skutki takiej sytu- acji w przypadkach, gdy zmarły rodzic był osobą samodzielnie wychowującą dziecko, a drugi z opiekunów dziecka jest nieznany, pozbawiony praw rodzi- cielskich lub z innych przyczyn nie uczestniczy w życiu dziecka i nie partycy- puje w kosztach jego utrzymania i wychowania. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 27 sierpnia 2025 r. 218 ZZS.422.58.2025 - ZSS.422.6.2025. 219 37) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiązku uwzględnie- nia sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych Rzecznik w wystąpieniu generalnym 219 z 23 sierpnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie problemu dotykającego dzieci ze specjalnymi potrzebami żywieniowymi, związanego z wykluczaniem ich z możliwości sko- rzystania z oferty półkolonii letnich z uwagi na brak zapewnienia im posiłków adekwatnych do stanu zdrowia (w ramach diety bezglutenowej lub innych leczniczych diet eliminacyjnych) bądź związanych ze stylem życia. Przepisy prawa oświatowego odnoszące się do organizacji wypoczyn- ku dzieci i młodzieży – ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży – nie regulują kwestii dotyczących żywienia dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych i nie nakładają na organiza- torów wypoczynku obowiązku zapewnienia specjalistycznej diety dla osób o specjalnych potrzebach żywieniowych bądź związanych ze stylem życia. W ocenie Rzecznika powyższe stanowi istotną lukę w obecnym stanie, gdy coraz więcej dzieci cierpi na różnego rodzaju alergie i nietolerancje pokarmowe, meta- boliczne choroby przewlekłe (m. in. cukrzycę) czy też inne choroby wymagające diety eliminacyjnej. Nie uwzględnia też obecnych realiów społecznych, w któ- rych wiele rodzin prowadzi określony świadomy model żywienia. W odpowiedzi 220 7 stycznia 2026 r. Minister Edukacji poinformował, że zgodnie z obowiązującymi przepisami organizator wypoczynku ma obowiązek zapew- nić bezpieczne i higieniczne warunki wypoczynku, w szczególności organiza- cję wypoczynku w obiekcie lub na terenie spełniającym wymagania ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz warunki higieniczno-sanitarne, określone w przepisach o ochronie przeciwpożarowej, ochronie środowiska i Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a w przypadku wypoczynku z udziałem dzieci i młodzieży niepełnosprawnej – organizuje wypoczynek w obiekcie lub na terenie dostosowanym do potrzeb wynikających z rodzaju niepełnospraw- ności uczestników wypoczynku. Ponadto organizator wypoczynku ma obo- wiązek zapewnić żywienie zgodnie z zasadami higieny żywienia określonymi w ustawie z 25 maja 2023 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. W przypadku podjęcia prac legislacyjnych przedmiotowej ustawy i rozpo- rządzenia rozważone zostaną rozwiązania dotyczące żywienia uczestników wypoczynku i poddane konsultacjom społecznym. 219 ZZS.422.52.2025, ZSS.422.12.2025. 220 DK-WIP.072.15.2025. 220 38) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie braku ujęcia cukrzycy typu 1 w zale- ceniach dla wojewódzkich oraz powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności mających ułatwić uzyskiwanie orzeczeń o nie- pełnosprawności dzieciom z Zespołem Downa oraz z diagnozami gene- tycznych chorób rzadkich W wystąpieniu generalnym 221 z 1 kwietnia 2025 r. Rzecznik wystąpił do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie braku ujęcia cukrzycy typu 1, w zaleceniach dla wojewódzkich oraz powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, mających ułatwić uzyskiwa- nie orzeczeń o niepełnosprawności dzieciom z zespołem Downa oraz z dia- gnozami genetycznych chorób rzadkich. Od momentu opublikowania zaleceń do RPD kierowane były liczne zgłoszenia rodziców dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, wyrażające żal i rozczarowa- nie wobec braku uwzględnienia sytuacji tych małoletnich w treści wydanych wytycznych. Rodzice dzieci podnosili, że ujęcie cukrzycy typu 1 w wyda- nych zaleceniach rozwiązałoby sytuację niepewności, w jakiej się znajdują. Podniesiono, że w przypadku tego schorzenia ich dzieci, wydawane orzeczenia nie są jednolite i zależą od zespołu orzeczniczego, który je wydawał. Wobec tego Rzecznik zwrócił się z prośbą o analizę przedmiotowego zagad- nienia oraz przedstawienie informacji co do możliwych działań na rzecz małoletnich chorujących na cukrzycę typu 1 i ich rodzin w kontekście zasad orzekania o niepełnosprawności małoletnich. Rzecznik Praw Dziecka nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 1 kwietnia 2025 r. 39) Wystąpienie generalne do Ministra Infrastruktury w sprawie obowiązku powszechnego stosowania w Polsce kasków u dzieci kierujących rowe- rem, hulajnogą elektryczną, przewożonych rowerem W wystąpieniu generalnym 222 z 3 maja 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Infrastruktury o wprowadzenie w przepisach ustawy z 20 czerwca 1997 r. – prawo o ruchu drogowym, przepisu stanowiącego o obowiązku powszech- nym stosowania w Polsce kasków u dzieci kierujących rowerem, hulajnogą elektryczną lub przewożonych rowerem. Polska w dalszym ciągu znajduje się wśród państw, których mieszkańcy narażeni są na wysokie ryzyko odniesienia ciężkich obrażeń lub śmierci w wyniku wypadku drogowego. Szczególnie niebezpieczne dla małoletnich są urazy głowy niezabezpieczonej kaskiem. 221 ZZS.422.9.2025 - ZSS.422.7.2025. 222 ZZS.422.11.2024. 221 W odpowiedzi 223 30 czerwca 2025 r. Minister Infrastruktury wyraził popar- cie dla propagowania bezpiecznych zachowań w ruchu drogowym, w tym również korzystania z kasku ochronnego we wskazanych przez Rzecznika przypadkach. W Ministerstwie Infrastruktury podjęto prace analityczne dotyczące zasad- ności i zakresu zmian legislacyjnych w zakresie wprowadzenia obowiązku korzystania z kasku ochronnego przez kierujących rowerem lub hulajnogą elektryczną badź urządzeniem transportu osobistego w odniesieniu do dzie- ci i młodzieży. Na posiedzeniu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (KRBRD), które odbyło się 14 lipca 2025 r. z udziałem m.in. Ministra Infrastruktury, prze- wodniczącego KRBRD i przedstawiciela RPD omawiana i głosowana była uchwała, dotycząca wprowadzenia obowiązku korzystania z kasków ochron- nych. Jednogłośnie podjęto decyzję o wprowadzeniu obowiązku stosowania przez dzieci i młodzież do lat 16 kasku ochronnego podczas jazdy rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego. Uchwała zobowiązała do rozpoczęcia prac legislacyjnych. W listopadzie 2025 r. został procedowany projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, w którym m.in. wskazano, że kierujący rowerem, rowerem z napędem, hulajnogą elek- tryczną lub urządzeniem transportu osobistego, który nie ukończył 16 lat, w czasie jazdy będzie musiał korzystać z kasku. Obowiązek będzie dotyczył także osób będących pod opieką rodzica lub opiekuna prawnego. Z obo- wiązku stosowania kasku wyłączone zostały dzieci przewożone w foteliku bezpieczeństwa lub rowerem przeznaczonym do przewozu osób wyposa- żonym fabrycznie w pasy bezpieczeństwa, którego konstrukcja uniemożli- wia użycie kasku. Ustawę z 17 października 2025 r. o zmianie ustawy – prawo o ruchu drogo- wym oraz niektórych innych ustaw podpisał 27 listopada 2025 r. Prezydent RP. Nowe przepisy będą obowiązywać od czerwca 2026 r. 40) Wystąpienie generalne do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie potrzeby wzmocnienia ochrony dzieci przed wulgarnymi treściami w transmisjach medialnych W wystąpieniu generalnym 224 z 10 września 2025 r. do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzecznik zaapelował o podjęcie działań syste- mowych w celu wzmocnienia ochrony dzieci przed nieodpowiednimi dla ich wieku treściami medialnymi, w szczególności pojawiającymi się w trans- misjach na żywo, takimi, jak wydarzenia sportowe, koncerty czy imprezy 223 DTD-5-1.055.144.2025. 224 ZZS.422.57.2025. 222 plenerowe. Zgłoszenia kierowane do Biura RPD wskazują na obecność wul- garnych treści, agresji słownej, niewłaściwych gestów oraz zachowań pro- mujących przemoc werbalną transmitowanych często w godzinach dostęp- nych dla małoletnich odbiorców. Rzecznik zwrócił uwagę, że obowiązujące przepisy ustawy o radiofonii i telewizji nie nakładają na nadawców obowiązku kwalifikowania transmisji sportowych i innych wydarzeń transmitowanych na żywo do odpowiednich kategorii wiekowych ani ich oznaczania symbolami graficznymi, uwzględ- niającymi stopień potencjalnej szkodliwości przekazu dla dzieci. W ocenie Rzecznika stanowi to istotną lukę w systemie ochrony małoletnich przed tre- ściami nieodpowiednimi, zwłaszcza w przypadku przekazów, których treść nie jest w pełni możliwa do przewidzenia w czasie rzeczywistym. Uwzględniając rosnące znaczenie mediów w życiu dzieci i młodzieży oraz ich wpływ na rozwój emocjonalny, społeczny i poznawczy, Rzecznik wystą- pił z wnioskiem o rozważenie inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmia- ny przepisów ustawy o radiofonii i telewizji. Postulowane zmiany dotyczyły w szczególności rozszerzenia obowiązku kwalifikowania transmisji na żywo jako potencjalnie szkodliwych dla małoletnich, wprowadzenia czytelnych oznaczeń graficznych przed emisją oraz wzmocnienia odpowiedzialności nadawców za treści niekontrolowane. Rzecznik podkreślił, że proponowane rozwiązania pozostają w zgodzie z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka, w szczególności z art. 17 Konwencji o prawach dziecka, który zobowiązuje państwa do zapew- nienia dzieciom dostępu do bezpiecznych treści medialnych. Zwrócono również uwagę, że w warunkach powszechnej dostępności mediów oraz postępującej cyfryzacji rodzice nie zawsze są w stanie sprawować pełną kontrolę nad treściami odbieranymi przez dzieci, co uzasadnia wzmocnienie roli państwa w tym obszarze. W odpowiedzi 225 9 października 2025 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że nałożenie obowiązku odpowiednich oznaczeń, również w przypadku transmisji na żywo należących do kategorii, o której mowa w art. 18 ust. 5b, nie wydaje się być zasadne, szczególnie w kontekście już i tak znaczącego poziomu obciążeń nałożonych na nadawców, w porów- naniu z konkurującymi z nimi platformami, w tym mediami społecznościo- wymi. Ponadto, wydarzenia sportowe trudno a priori zakwalifikować jako zagrażające dobru małoletnich. Ważnym sposobem zapobiegania dociera- niu niewłaściwych treści do małoletnich podczas powoływanych wydarzeń powinny być przede wszystkim przepisy regulujące kwestię niepożądanych zachowań w trakcie przebiegu tych wydarzeń. 225 DMSK-WPM.570.35.2025. 223 Temat ochrony małoletnich przed niewłaściwymi treściami pozostaje w centrum zainteresowania Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ramach polskiej prezydencji w Radzie UE, Polska zainicjowała dyskusję nad potencjalnymi zmianami w dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych, ze szczególną sugestią w zakresie przeglądu przepisów doty- czącym obowiązków platform udostępniania wideo. 41) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie trudności w zakresie dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do przed- szkoli, szkół i innych placówek oświatowych W wystąpieniu generalnym 226 z 24 września 2025 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Edukacji w sprawie, identyfikowanych na podstawie zgłoszeń do Biura RPD, trudności w zakresie dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawno- ściami do przedszkoli, szkół i innych placówek oświatowych. Rzecznik wskazał, iż obecne uregulowania zawarte w ustawie z 14 grudnia 2016 r. – prawo oświatowe 227 wymagają pogłębionej analizy oraz wprowadzenia zmian umożliwiających dzieciom uzyskanie zwiększonego wsparcia. Rozważenia wymaga wskazanie wprost w ustawie informacji o możliwości wniesienia odwołania w przypadku niekorzystnych decyzji, podejmowanych przez gminy w zakresie dowozu. Brak regulacji związanych z zapewnieniem obowiązkowego bezpłatnego transportu do szkoły części uczniów szkół ponadpodstawowych, np. uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim czy uczniów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w tym dowozu uczniów na praktyki zawodowe, którzy z uwagi na stan zdrowia nie są w stanie samodzielnie korzy- stać z komunikacji, stanowi w ocenie Rzecznika istotną lukę. Konieczne wydaje się też uregulowanie kwestii kwalifikacji, jakie powinni mieć opiekunowie dzieci z niepełnosprawnościami podczas przewozów. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 24 września 2025 r. 42) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie zastrzeżeń do przebiegu udzia- łu małoletnich w posiedzeniach komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności W wystąpieniu generalnym 228 z 25 września 2025 r. Rzecznik wystąpił do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych, sygnalizując przekazywane do Biura RPD – we wnioskach indywidualnych – zastrzeże- nia odnośnie do przebiegu udziału małoletnich w posiedzeniach komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności. 226 ZSS.422.3.2025. 227 Dz. U. z 2024 r. poz. 737. 228 ZSS.422.5.2025. 224 Przedstawiciele ustawowi małoletnich zgłaszali uwagi dotyczące przede wszystkim formy przeprowadzania wywiadu i badania z udziałem małolet- niego z niepełnosprawnością, w tym m.in. konieczności opisywania proble- mów oraz negatywnego wypowiadania się przez rodziców o stanie zdrowia małoletniego i jego funkcjonowaniu w obecności dziecka albo zadawania przez członków komisji pytań dotyczących dziecka, niezwiązanych ze stwier- dzoną jednostką chorobową. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 25 września 2025 r. 43) Wystąpienie generalne do Prezesa Rady Ministrów w sprawie ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami W wystąpieniu generalnym 229 z 4 października 2025 r. Rzecznik wystąpił do Prezesa Rady Ministrów w sprawie procedowania projektu ustawy o asy- stencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Rzecznik podkreślił, że rodziny wychowujące dzieci z niepełnosprawnościami wyrażają głębokie zaniepokojenie przedłużającym się stanem prac nad tą ustawą. Rzecznik wskazał na rozbieżne stanowiska resortów w sprawie możliwości łączenia świadczenia wspierającego z usługą asystencji. Wobec tego opie- kunowie dzieci z niepełnosprawnościami obawiają się ostatecznego kształtu rozwiązań oraz tego, że kwestie sporne opóźnią wprowadzenie zmian. W odpowiedzi 230 Biuro Prezesa Rady Ministrów poinformowało o przekaza- niu pisma Rzecznika do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w celu udzielania odpowiedzi. Z upoważnienia Ministra 23 października 2025 r. odpowiedzi 231 Rzecznikowi udzielił Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych. Poinformował, że projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełno- sprawnościami został 10 października 2025 r. skierowany do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Zgodnie, z aktualnym na dzień sporządzania odpo- wiedzi resortu, brzmieniem projektu, planowany termin wejścia w życie ustawy to 1 stycznia 2027 r. Zmiana ta podyktowana jest koniecznością zapewnienia właściwego przygotowania asystencji osobistej, w tym utwo- rzenia systemów teleinformatycznych, przeszkolenia asystentów oraz przy- gotowania jednostek samorządu terytorialnego do organizacji i realizacji tej usługi. 229 ZSS.422.9.2025. 230 BPRM.5161.3.16.2025. 231 BON-VII.053.8.2025. 225 44) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie zapewnienia dzieciom z niepełnosprawnościami dostępności do wydarzeń szkolnych i wycieczek W wystąpieniu generalnym 232 z 18 października 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji w sprawie wykluczania małoletnich z niepełnosprawno- ściami z życia społeczności szkolnej. Z przekazywanych Rzecznikowi sygnałów wynikało, że dzieciom z niepełno- sprawnościami wielokrotnie nie zapewnia się równego dostępu do udziału w wycieczkach szkolnych. Dotyczy to często sytuacji, gdy nie gwarantuje się dzieciom z ograniczeniami ruchowymi odpowiedniego środka transportu czy wsparcia dodatkowego opiekuna. Zgłaszane było Rzecznikowi również, że możliwość udziału tych dzieci w wycieczkach warunkowana jest często obecnością rodzica. Prowadzi to do sytuacji, w której mimo istniejących przepisów i deklaracji dzieci z niepełnosprawnościami wciąż napotykają na poważne bariery i wykluczenie. Niepokojące w ocenie Rzecznika są informacje wskazujące na brak zapew- nienia przez szkoły odpowiednich środków transportu czy dodatkowych opiekunów podczas organizowanych wydarzeń i posiłkowanie się pomocą rodziców dzieci. Rzecznik zaapelował do Ministra o podjęcie działań mających na celu zagwarantowanie dzieciom z niepełnosprawnościami dostępności we wszelkich organizowanych wydarzeniach oraz o zwrócenie uwagi kuratorom oświaty, by w ramach sprawowanego przez nich nadzoru pedagogicznego i kontroli nad szkołami, weryfikowali zagadnienie wykluczenia uczniów z nie- pełnosprawnościami z aktywności szkolnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 18 październi- ka 2025 r. 45) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z usta- leniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności dziecka uzyskane zostało na drodze postępowania sądowego W wystąpieniu generalnym 233 z 15 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z ustaleniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełno- sprawności dziecka zostało uzyskane na drodze postępowania sądowego. 232 ZSS.422.10.2025. 233 ZSS.422.15.2025. 226 W art. 24 ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych 234 wskazano: „Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orze- czenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnione- go od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności’’. Rodzice dzieci podnoszą, że treść przepisów nie budzi wątpliwości w przy- padku wydawania orzeczeń przez zespoły powiatowe czy wojewódzkie. W momencie orzekania w sprawie przez sąd pojawia się jednak trudność z ustaleniem, czy chodzi o datę prawomocności wyroku czy doręczenia rodzi- cowi wyroku. Niezachowanie terminu rodzi zaś poważne, negatywne kon- sekwencje po ich stronie. Termin wynikający z cytowanego przepisu ustawy ma bowiem charakter terminu materialnego. Oznacza to, że w sytuacji jego przekroczenia wnioskodawca nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na niemożliwość złożenia wniosku czy też brak pouczenia. Problem wielokrotnie stanowił przedmiot rozważań sądów, nie jest przypad- kiem odosobnionym i – co najważniejsze – nie jest rozstrzygany jednolicie. Wobec powyższego Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o analizę wskazanego zagadnienia oraz zainicjowanie prac mających na celu doprecy- zowanie obowiązujących uregulowań. W odpowiedzi 235 12 grudnia 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że nie prowadzi obecnie prac nad zmianą regula- cji zawartych w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od każdej wydanej decyzji administracyjnej w sprawie ustalenia prawa do danego świadczenia rodzinnego, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, strona postępowania może wnieść odwołanie w trybie wskazanym w pouczeniu. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy strona nie zgadza się z decyzją wydaną przez gminny organ właściwy w zakresie okresu, za jaki zostało jej przyznane dane świadczenie. Organem właściwym do wiążącej oceny prze- prowadzonego postępowania w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyj- nego, w przypadku złożenia przez stronę odwołania od otrzymanej decyzji, jest samorządowe kolegium odwoławcze. Na decyzję kolegium przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. 234 Dz. U. z 2025 r. poz. 1208. 235 DPR-IV.070.84.2025. 227 46) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie Alkoholowego Zespołu Płodowego w orzecznictwie o niepełnosprawności małoletnich W wystąpieniu generalnym 236 z 15 listopada 2025 r. do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik zwrócił się z prośbą o podjęcie działań, zmierzających do uwzględnienia płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu jednostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności, branych pod uwagę w procedurze orzekania o niepełnosprawności. Analiza spraw wpływających do Biura RPD wykazała, że dzieci z rozpoznaniem FAS napotykają na trudności w uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności oraz dostępu do wsparcia edukacyjnego, terapeutycznego i rehabilitacyj- nego. Płodowy zespół alkoholowy jest zaburzeniem trwałym, wynikającym z prenatalnej ekspozycji na alkohol, powodującym m.in. uszkodzenia układu nerwowego, serca, kości, układu moczowego, a także zaburzenia rozwojowe oraz trudności w funkcjonowaniu społecznym i poznawczym. Brak formalnego uwzględnienia FAS w systemie orzekania skutkuje nierównym traktowaniem dzieci w stosunku do innych osób z podobnymi zaburzeniami rozwojowymi. Rzecznik wskazał, że kluczowym kryterium działań systemowych powin- no być dobro dziecka, umożliwiające rozwój i samodzielne funkcjonowanie w dorosłości. W związku z tym wystąpił z wnioskiem o analizę obowiązują- cych regulacji pod względem możliwości uwzględnienia FAS jako odrębnej przyczyny niepełnosprawności, opracowanie wytycznych dla zespołów orze- kających, uwzględniających specyfikę funkcjonowania dzieci z FAS, a także podjęcie działań międzyresortowych, zapewniających dzieciom z FAS dostęp do odpowiedniego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, terapeutycz- nego i rehabilitacyjnego. Rzecznik wyraził gotowość do współpracy przy opracowywaniu propozycji rozwiązań systemowych i udziału w konsultacjach w tej sprawie. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 15 listopada 2025 r. 47) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji w sprawie przygotowania nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewlekłymi oraz udziela- nia pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej W wystąpieniu generalnym 237 z 15 listopada 2025 r. do Ministra Edukacji Rzecznik zawnioskował o rozważenie zwrócenia się przez Ministra do Ośrodka Rozwoju Edukacji o przygotowanie, we współpracy z ekspertami z zakresu ochrony zdrowia, materiałów informacyjnych i edukacyjnych dla 236 ZSS.422.14.2025. 237 ZZ.422.9.2025. 228 nauczycieli oraz dyrektorów przedszkoli i szkół na temat dzieci z choroba- mi przewlekłymi, odnoszących się do aktualnych problemów zdrowotnych zarówno somatycznych, jak i neurorozwojowych dzieci . Choroba przewlekła od momentu jej wystąpienia trwa przez całe życie człowieka i nie ma możliwości jej wyleczenia. W ostatnich latach zwiększa się populacja dzieci z chorobami przewlekłymi – zarówno somatycznymi, jak i związanymi z zaburzeniami neurorozwojowymi. Między innymi systema- tycznie wzrasta liczba dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjal- nego wydanym ze względu na zaburzenia neurorozwojowe. Dzieci spędzają w przedszkolu lub szkole znaczną część dnia. Dzieci prze- wlekle chore mają prawo wyboru przedszkola i szkoły tak samo, jak ich zdrowi rówieśnicy. To nie uczeń lub jego rodzice mają szukać placówki dosto- sowanej do potrzeb dziecka, ale obowiązkiem dyrektora przedszkola lub szkoły jest zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki, odżywiania i metod opiekuńczo-wychowawczych. Każdy pracownik placówki przedszkolnej lub szkolnej ma obowiązek udzie- lenia dziecku pierwszej pomocy – w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia dziecka. W ramach tej pomocy może podać produkt leczniczy dostępny na miejscu zdarzenia. W ocenie Rzecznika, aby skutecznie i efektywnie sprawować bezpośrednią opiekę nad dzieckiem z chorobą przewlekłą podczas jego pobytu w pla- cówce każdy pracownik przedszkola i szkoły, w szczególności nauczyciel, powinien mieć zapewniony dostęp do informacji i wiedzy na temat charak- terystyki przebiegu, co najmniej najbardziej powszechnych, chorób prze- wlekłych u dzieci i ich potrzeb związanych ze stanem zdrowia oraz zasad udzielania pierwszej pomocy (w tym także podania leku, jeśli sytuacja to uzasadnia). Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 15 listopada 2025 r. 48) Wystąpienie generalne do Ministra Zdrowia w sprawie profilaktyki zaka- żeń dolnych dróg oddechowych spowodowanych wirusem RS u dzieci W wystąpieniu generalnym 238 z 26 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia w sprawie uodpornienia biernego przeciwciałem monoklo- nalnym w zakresie profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowo- dowanych wirusem RS u dzieci. 238 ZZ.422.12.2025. 229 Eksperci wskazują na jednoznaczną konieczność wdrożenia profilaktyki zaka- żeń wirusem RS u wszystkich noworodków poprzez zastosowanie jedno- dawkowego przeciwciała monoklonalnego. Działanie to mogłoby znacząco ograniczyć liczbę zachorowań i hospitalizacji związanych z tym wirusem. Co roku liczba zakażeń wirusem RS u dzieci jest bardzo duża – co powoduje również wzrost koniecznych hospitalizacji dzieci. W odpowiedzi 239 9 stycznia 2026 r. Minister Zdrowia poinformował, że umoż- liwienie uodpornienia biernego przeciwciałem monoklonalnym (nisewimab) może odbyć się jedynie w oparciu o przepisy ustawy z 12 maja 2011 r. o refun- dacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Proces refundacyjny może uruchomić wyłącznie wniosek złożony przez podmiot odpowiedzialny. Mimo wielu rozmów z firmą farmaceutyczną, do Ministra nie wpłynął wniosek o objęcie refundacją leku Beyfortus (nisewimab). W przypadku przedłożenia wniosku, będzie on proce- dowany zgodnie z powyższą procedurą. 49) Wystąpienie generalne do Wojewody Dolnośląskiego, Lubuskiego, Śląskiego i Opolskiego w sprawie zdrowia psychicznego dzieci i mło- dzieży z terenów powodzi z 2024 r. W wystąpieniu generalnym 240 z 18 listopada 2025 r. Rzecznik wystąpił do Wojewody Dolnośląskiego, Wojewody Lubuskiego, Wojewody Śląskiego i Wojewody Opolskiego w sprawie zdrowia psychicznego dzieci z terenów dotkniętych powodzią, jaka miała miejsce w Polsce w 2024 r. Skutki powodzi, poza oczywistymi negatywnymi konsekwencjami dla zdro- wia i życia ludzi oraz stratami finansowymi, w infrastrukturze i zasobach, przyniosły również istotne ryzyko dla zdrowia psychicznego małoletnich mieszkańców. Dzieci doświadczyły silnego stresu, lęku, poczucia bezsilności i straty, nierzadko także rozłąki z bliskimi. Mierzyły się z nową rzeczywistością – braku stabilizacji, utraty poczucia bezpieczeństwa. Doświadczenia te mogą prowadzić do zaburzeń w obszarze zdrowia psychicznego. Dlatego, w wystąpieniu do wojewodów Rzecznik wskazał, że w jego ocenie istotne jest prowadzenie systemowego i, co należy podkreślić, długofalowe- go wsparcia dla małoletnich mieszkańców województw dotkniętych powo- dzią – realizowanego w środowisku lokalnym, obejmującego pomoc stricte psychologiczną i psychoterapeutyczną. Pomoc powinna też być skierowana do osób dorosłych tak, by mieli zasoby do niesienia wsparcia dzieciom. Rzecznik zwrócił się do każdego ze wskazanych wojewodów z prośbą o udzielenie informacji na temat: zakresu i formy wsparcia oferowane- go obecnie dzieciom i młodzieży z obszarów województwa, które zostały 239 PLR2.4504.1062.2025. 240 ZZ.422.16.2025. 230 dotknięte zeszłoroczną powodzią, zidentyfikowanych potrzeb małoletnich mieszkańców w obszarze zdrowia psychicznego. Poprosił o wskazanie, czy podejmowana była współpraca z konsultantem krajowym lub konsultan- tami wojewódzkimi z dziedzin psychiatrii, psychoterapii dzieci i młodzieży oraz oddziałem wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie oceny dostępności do świadczeń zdrowotnych, finansowych ze środków publicznych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi jedynie od Wojewody Dolnośląskiego na wystąpienie generalne z 18 listopada 2025 r. Wojewoda Lubuski 11 grudnia 2025 r. w odpowiedzi 241 poinformował, że wsparcie dzieci i młodzieży z terenów dotkniętych powodzią udzielane jest w sposób stały i systemowy, a jego zakres uzależniony jest od aktualnie występujących potrzeb społecznych w tym zakresie. W większości przy- padków pomoc udzielana jest w formie poradnictwa specjalistycznego oraz wsparcia psychologiczno-pedagogicznego. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez konsultantów wojewódzkich w dziedzinach psychologii klinicznej oraz psychiatrii dzieci i młodzieży, nie było konieczności udzielania pomocy w trybie kryzysowym. Poradnie śro- dowiskowej pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, pracujące w rejonach potencjalnego zagrożenia w obszarze województwa lubuskiego, były przygotowane na udzielanie świadczeń. Nie miało miejsca żadne zgłoszenie związane z zagrożeniem powodziowym, które wymagałoby pomocy w tym zakresie. Na podstawie dostępnych analiz i bieżących danych ze środowiska medycznego nie odnotowano istotnego wzrostu zachorowań psychiatrycznych wśród dzieci i młodzieży, który mógł- by być bezpośrednio powiązany z powodzią. Jednocześnie prowadzone są dalsze obserwacje oraz konsultacje z placówkami świadczącymi pomoc psy- chologiczną i psychiatryczną, aby zapewnić odpowiednio wczesną reakcję w razie wystąpienia dodatkowych potrzeb. Wojewoda Opolski 8 stycznia 2026 r. w odpowiedzi 242 poinformował, że na terenie gmin i miast województwa opolskiego zarówno dzieci, jak i nasto- latki z obszarów poszkodowanych przez powódź w 2024 r. mają możliwość skorzystania z pomocy psychologicznej. Na terenie województwa udziela się pomocy w formie porad oraz konsultacji z psychologiem i pedagogiem w placówkach oświatowych i pomocowych. W szkołach organizowane są spotkania i konferencje dotyczące sposobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Organizowane są też różnego rodzaju inicjatywy wzmacniające u młodych osób poczucie sprawczości. 241 PS-I.9421.2.188.2025.Skra. 242 PS.I.6356.38.2025. 231 Na terenie całego województwa opolskiego działają trzy Centra Zdrowia Psychicznego, które oferują i świadczą pomoc wszystkim potrzebującym mieszkańcom regionu. Ponadto na obszarze objętym stanem klęski żywioło- wej funkcjonuje i pozostaje do dyspozycji mieszkańców 15 poradni zdrowia psychicznego. Mimo dostępności instytucji pomocowych zaobserwowano w rodzinach niską świadomość skutków, jakie niosą traumatyczne doświadczenia u dzieci i młodzieży, co mogło wpływać na brak gotowości do skorzystania z pomocy psychologicznej. W województwie opolskim zidentyfikowano trudności w organizowaniu pomocy na rzecz dzieci doświadczonych powodzią w 2024 r. Wojewoda wskazał, że gminy z obszarów dotkniętych powodzią wskazały, że w trakcie działań napotykały na trudności kadrowe, finansowe i techniczne. Dostępność i obciążenie kadry, a także brak dostępu do dużych środków transportu na teren zalany, to najczęściej wymieniane trudności wpływające bezpośrednio na jakość udzielanej pomocy. Mimo ogólnych problemów związanych z klęską żywiołową, podejmowane były różnorodne inicjatywy zmierzające do udzie- lania wsparcia dzieciom i młodzieży bezpośrednio po zdarzeniu tak, by zmini- malizować negatywne skutki w perspektywie długofalowej. Wojewoda wskazał, że przyszłościowo należałoby się skupić na budowaniu zintegrowanego systemu. Konieczne jest m.in. zapewnienie przez instytucje pomocowe i szkoły stałego dostępu do specjalistów tak, aby wsparcie nie ograniczało się tylko do krótkiego okresu po zdarzeniu klęskowym. Powinny zostać utworzone stałe struktury regionalne, które mogłyby być natych- miast delegowane do szkół w rejonach klęski. Ważne jest, zdaniem wojewo- dy, prowadzenie obowiązkowych szkoleń dla kadry pedagogicznej z zakresu rozpoznawania i pracy z traumą powodziową u dzieci, co pozwoli na szybszą identyfikację potrzebujących pomocy przed wystąpieniem głębokich zabu- rzeń. A także wdrożenie systemów informatycznych umożliwiających składa- nie wniosków o pomoc finansową i niefinansową poprzez platformy cyfrowe (np. mObywatel), utworzenie mechanizmu ustawowego, który automatycznie uruchamia dodatkowe fundusze stypendialne dla uczniów z terenów obję- tych stanem klęski żywiołowej, bez konieczności każdorazowego uchwalania nowych programów, jak również wprowadzenie cyklicznych, obowiązkowych zajęć i szkoleń dla uczniów z zakresu reagowania na sytuacje kryzysowe. Wojewoda Śląski 9 lutego 2026 r. poinformował 243 , że na terenie woje- wództwa śląskiego powodzią w różnym stopniu zostało dotknięte 19 gmin. W większości ucierpiały gospodarstwa domowe, w których mieszkały tylko osoby dorosłe oraz infrastruktura drogowa lub budynki użytecz- ności publicznej. Dla osób, które zostały poszkodowane w wyniku klęski 243 PSVI.943.58.2025. 232 żywiołowej, gminy organizowały pomoc w formie rzeczowej, finansowej oraz wolontariatu do pomocy przy usuwaniu skutków powodzi. W gminach i powiatach województwa śląskiego pomoc dla dzieci i młodzie- ży organizowały przede wszystkim szkoły i ośrodki interwencji kryzysowej. Realizowane były rozmowy z dziećmi i młodzieżą, przejawiającymi objawy lęku lub stresu bądź trudności adaptacyjne. Każde dziecko, które wymagało wsparcia i zaopiekowania otrzymało stosowną pomoc. Wojewoda Śląski wska- zał, że głównym problemem przy organizacji pomocy jest brak skoordyno- wanej informacji między instytucjami, rodzinami i organizacjami. Brak jasnych kanałów komunikacji powoduje opóźnienia, utrudnia ocenę potrzeb oraz unie- możliwia podjęcie spójnych działań. Gminy zgłosiły też problem z niedosta- tecznymi procedurami kryzysowymi związanymi z pomocą dla najmłodszych. Istniejące procedury zarządzania kryzysowego w niewystarczającym stopniu uwzględniają specyficzne potrzeby dzieci, w szczególności w obszarze zdrowia psychicznego, edukacji oraz zabezpieczenia dóbr pierwszej potrzeby. Także procedury wnioskowe w ramach pomocy społecznej i programów celowych nierzadko pozostają zbyt sformalizowane, co powoduje wydłużenie czasu oczekiwania na wsparcie i przeciążenie pracowników administracji lokalnej. Samorządy wykazywały również ograniczoną dostępność infrastruktu- ry opiekuńczej i edukacyjnej oraz niewystarczające zasoby materialne i logistyczne. Wskazano na brak stabilnego i długofalowego finansowania – pomoc doraźna jest zabezpieczana, brak natomiast gwarancji finansowa- nia działań długoterminowych, w tym wsparcia psychologicznego, odbu- dowy infrastruktury oraz programów wyrównujących szanse edukacyjne dla dzieci dotkniętych skutkami powodzi. Powoduje to utrudnienia w planowa- niu strategicznym i skutecznym zarządzaniu zasobami. Ponadto jednostki wykazywały ograniczone zasoby kadrowe, przez które powstawały opóźnie- nia i skutkowały nieefektywnością działań. 50) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wsparcia socjalnego na rzecz zapewniania realizacji leczenia uzdrowiskowego (sanatoryjnego) dzieci W wystąpieniu generalnym 244 z 28 listopada 2025 r. Rzecznik zaapelował do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o rozważenie podjęcia działań analitycznych w sprawie możliwości wprowadzenia zmian legislacyjnych na rzecz wsparcia rodzin i opiekunów faktycznych dzieci, wymagających leczenia uzdrowiskowego w zakresie: umożliwienia dofinansowania pobytu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego opiekunów dzieci z niepełnospraw- nością oraz dzieci od 3. do 6. roku życia (pobyt pod opieką osoby dorosłej), które korzystają z leczenia uzdrowiskowego w warunkach stacjonarnych, dofinansowania ze środków socjalnych kosztów przejazdów na leczenie 244 ZZ.422.13.2025. 233 uzdrowiskowe dzieci oraz pobytu opiekuna w ramach leczenia, przyznania rodzicowi (opiekunowi) dodatkowego płatnego urlopu potrzebnego na przy- wiezienie i odwiezienie dziecka. Rodzice dzieci wymagających leczenia uzdrowiskowego alarmują, że muszą zrezygnować z ich pobytu w stacjonarnym zakładzie lecznictwa uzdrowi- skowego, z uwagi przede wszystkim na koszty, jakie muszą ponieść – jako opiekunowie – za taki pobyt. Tymczasem sprawowanie opieki nad dziećmi, które mają orzeczoną konieczność stałej lub długotrwałej opieki z powodu znacznie ograniczonej samodzielnej egzystencji lub konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w leczeniu, rehabilitacji i edukacji czasami jest koniecznością, a nie alternatywą dla rodzica lub opiekuna faktycznego. Drugą kwestią pozostaje trudność rodziców pracujących w zorganizowaniu wyjazdu wraz z dzieckiem do uzdrowiska – z uwagi na czas trwania pobytu. Dzieci mogą zostać zakwalifikowane na uzdrowiskowe leczenie sanatoryj- ne (dzieci w wieku 3–6 lat), które trwa 21 dni albo na uzdrowiskowe leczenie szpitalne (dzieci w wieku 3–18 lat), którego czas trwania to 27 dni. Rzecznik podkreślił, że leczenie uzdrowiskowe dzieci w Polsce od lat przeży- wa kryzys. Jednym z problemów jest rezygnacja z wyjazdów dzieci do sana- toriów pomimo potwierdzonego skierowania. Rezygnacje te niejednokrotnie wynikają z kwestii finansowych. Ministerstwo Zdrowia, podobnie jak NFZ wskazało, że wdrożenie odpowiednich rozwiązań ze sfery socjalnej mogłoby przynieść korzyści w zakresie leczenia uzdrowiskowego dzieci. Zagadnienie związane z tą formą leczenia zależy od rozwiązań problemów występujących w sferze międzyresortowej. W odpowiedzi 245 21 stycznia 2026 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że nie planuje podejmowania działań w tym obszarze, gdyż w zakresie świadczeń leżących we właściwości tego ministerstwa, podsta- wowym systemem wsparcia rodzin wychowujących dzieci, w tym z niepełno- sprawnością, jest powszechne świadczenie wychowawcze 800 plus. 51) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pie- czy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny W wystąpieniu generalnym 246 z 29 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w kwestii wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzysta- nia z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny. 245 DPR-IV.070.4.2026. 246 ZSS.422.11.2025. 234 Karta Dużej Rodziny oferuje system zniżek oraz dodatkowych uprawnień. Jej posiadacze mają możliwość korzystania z katalogu oferty kulturalnej, rekreacyjnej czy transportowej. Zniżki mogą oferować nie tylko instytucje publiczne, ale i przedsiębiorcy prywatni. Definiując pojęcie ,,dziecko’’ w kata- logu członków rodziny wielodzietnej, ustawodawca wskazał, że dotyczy ono dziecka, nad którym rodzic sprawuje rodzinną pieczę zastępczą, oraz osobę przebywającą w dotychczasowej rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W art. 4 ust. 2 b pkt 1–3 ustawy o Karcie Dużej rodziny wskazano, że prawo do posiadania karty przysługuje odpowiednio dziecku: do ukończenia 18. roku życia, do ukończenia 25. roku życia – w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, bez ograniczeń wiekowych – w przypadku dzieci legitymu- jących się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełno- sprawności. W ten sposób wykluczone zostały dzieci, które trafiają do poza- rodzinnej pieczy zastępczej. Różnicowanie sytuacji dzieci jedynie z uwagi na formę pieczy zastępczej, do której trafiły wskutek interwencji sądu opiekuńczego budzi zaniepoko- jenie RPD. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 29 listopada 2025 r. 52) Wystąpienie generalne do Ministra Finansów w sprawie preferencyj- nego obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych dla osób samotnie wychowujących dzieci W wystąpieniu generalnym 247 z 21 grudnia 2025 r. Rzecznik przedstawił Ministrowi Finansów ocenę zmierzającą do zapewnienia skutecznej ochrony prawa każdego dziecka do godziwych warunków socjalnych, dotyczącą pre- ferencyjnego obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Rzecznik zwrócił uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym z preferencyj- nego opodatkowania na zasadach określonych dla osób samotnie wycho- wujących dzieci nie skorzysta rodzic w trakcie rozwodu, który faktycznie w pojedynkę w pełni lub w przeważającej mierze wychowuje dziecko bez udziału drugiego rodzica i stale na co dzień troszczy się o rozwój emocjonal- ny dziecka i jego byt materialny. W ocenie RPD przyjęta w ustawie definicja osoby samotnie wychowującej dziecko posługuje się obiektywnymi i dającymi się łatwo ustalić przesłanka- mi, takimi jak stan cywilny, pozbawienie praw rodzicielskich czy okoliczność 247 ZSS.422.18.2025. 235 pozbawienia wolności. Skorzystanie z możliwości preferencyjnego rozliczenia winni mieć jednak wszyscy rodzice faktycznie samotnie wychowujący dzieci, którzy nie wykonują w tym samym czasie i miejscu w stosunku do dziecka czynności przy współudziale drugiego rodzica, składających się na proces wychowania dziecka. Ich sytuacja rodzinna i życiowa mogłaby podlegać indywidualnej ocenie organu podatkowego, tak jak indywidualnej ocenie podlega sytuacja podatnika w przypadku uruchomienia przez niego mecha- nizmu ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. W odpowiedzi 248 16 stycznia 2026 r. Minister Finansów przekazał, że poda- tek dochodowy od osób fizycznych nie jest narzędziem polityki społecznej, a jego głównym zadaniem jest realizacja celu fiskalnego. Dzięki wpływom z tego podatku państwo zaopatrywane jest w środki finansowe, które są niezbędne do realizacji zadań społecznych, publicznych, w tym związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa ekonomicznego i militarnego obywateli. Minister wskazał, że wszelkie zmiany w podatku PIT polegające na rozszerze- niu zakresu istniejących preferencji podatkowych wymagają dużej rozwagi. Dotyczy to w szczególności tych działań, których realizacja mogłaby przynieść spadek wpływów z podatku PIT. Niewątpliwie takim działaniem jest przyzna- nie rozwodzącemu się rodzicowi prawa do opodatkowanie jego dochodów na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy PIT. Zmiana ta rozszerzyłaby bowiem krąg osób upraw- nionych do tej preferencji i w rezultacie zwiększyłaby negatywny skutek dla sektora finansów publicznych w postaci mniejszych dochodów publicznych. Minister zaznaczył, że Polska od lipca 2024 r. jest objęta unijną procedu- rą nadmiernego deficytu, która wymaga od naszego kraju wprowadze- nia rozwiązań skutkujących obniżeniem długu i deficytu budżetowego. Niepożądanym z punktu widzenia całego społeczeństwa jest podejmowa- nie działań, które spowalniają lub utrudniają wyjście Polski z tej procedury. Spadek dochodów publicznych, który byłby konsekwencją realizacji oma- wianego postulatu, musiałby zostać zrównoważony ograniczeniem wydat- ków publicznych, w tym przeznaczanych na wspieranie osób i rodzin, które najbardziej tego potrzebują. Minister Finansów nie znalazł uzasadnienia dla postulowanej zmiany. 53) Wystąpienie generalne do wojewodów w sprawie informacji dla miesz- kańców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychia- trycznej i z zakresu interwencji kryzysowej W wystąpieniu generalnym 249 z 1 lipca 2025 r. Rzecznik wystąpił do wojewo- dów, zwracając uwagę na brak powszechnej wiedzy o miejscach i formach 248 DD3.055.6.2025. 249 ZZ.422.3.2025. 236 bezpłatnego, specjalistycznego wsparcia w przypadku pojawienia się trud- ności emocjonalnych oraz kryzysów zdrowia psychicznego. Z analizy spraw, jakie wpływają do Biura RPD, wynika, że w powszechnej świadomości brakuje wiedzy w zakresie tego, jak funkcjonuje system ochro- ny zdrowia psychicznego w Polsce. Sytuacja ta jest szczególnie niepokojąca w kontekście wczesnej interwencji, bowiem brak powszechnie dostęp- nej informacji o miejscach, gdzie można uzyskać specjalistyczną pomoc, opóźnia lub uniemożliwia szybką reakcję, a niekiedy prowadzi do rezygnacji z poszukiwania wsparcia. Jednocześnie obecnie bardzo duża grupa dzie- ci i młodzieży wymaga specjalistycznego wsparcia. Wobec tego Rzecznik zwrócił się o rozważenie możliwości zlecenia podległym jednostkom samo- rządu terytorialnego przygotowania przez okres wakacji ogólnodostępnej informacji dla swoich mieszkańców (w formie publikacji internetowej oraz broszury, ulotki lub plakatu) o miejscach, gdzie można uzyskać przeznaczo- ną dla dzieci i młodzieży bezpłatną, specjalistyczną pomoc psychologiczną i psychiatryczną z zakresu interwencji kryzysowej. W odpowiedzi wojewodowie informowali o podjęciu wnioskowanego działania. 54) Wystąpienie generalne do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie sposobu orzekania o niepełnosprawno- ści wobec dzieci niesłyszących W wystąpieniu generalnym 250 z 20 grudnia 2025 r. do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Rzecznik zwrócił uwagę na trudności, jakie napotykają dzieci niesłyszące i ich opiekunowie w systemie orzekania o niepełnosprawności. Zawnioskował o podjęcie pogłębionej analizy zagad- nienia i wypracowanie rozwiązań, które poprawią sytuację tych dzieci i zrów- nają je w prawach z innymi osobami z niepełnosprawnością. Zgodnie z szacunkami 1 na 1000 dzieci rodzi się głuche. Ponadto głuchota bywa następstwem leczenia innych poważnych schorzeń (np. kardiochirur- gicznych) lub urazów. W Polsce ok. 400 dzieci rocznie odzyskuje słuch dzięki wszczepieniu implantów ślimakowych. Nie wszystkie dzieci mogą jednak skorzystać z tego rozwiązania. Ograniczeniem do wszczepienia implantu mogą być choćby nieodpowiednie warunki anatomiczne. W kontekście orzeczeń o niepełnosprawności zaniepokojenie Rzecznika budzi zróżnicowanie linii orzeczniczej zespołów orzekających, sugerujący brak jednolitych standardów i arbitralność ocen osób wykonujących obo- wiązki orzecznicze. 250 ZZ.422.5.2025. 237 Rzecznik wskazał, że docenia podjęte przez Pełnomocnika działania w celu standaryzacji zasad kwalifikowania do niepełnosprawności osób do 16. roku życia, cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne, charakteryzujące się jednorodnym przebiegiem i nie rokujące zgodnie z aktualną wiedzą medycz- ną poprawy klinicznej ani funkcjonalnej. Wrodzona głuchota nie znalazła się jednak na liście 208 jednostek chorobowych umożliwiających uproszczoną ścieżkę orzeczniczą. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 20 grudnia 2025 r. 8.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom przez pryzmat działania Zespołu Spraw Socjalnych, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie w kontekście obecnego stanu prawne- go, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każdym przy- padku Rzecznik zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indy- widualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Sprawa indywidualna dotycząca nieprzyznania dziecku z ciężką chorobą przewleką punktu 7 w orzeczeniu o niepełnosprawności Problem: Do Rzecznika wpłynęła sprawa dotycząca nieprzyznania dziec- ku z ciężką chorobą przewleką punktu 7 – który potwierdza konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacz- nie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – w orzeczeniu o niepełnosprawności. Brak tego punktu w orzeczeniu istotnie ogranicza uprawnienia osoby niepeł- nosprawnej lub jej opiekuna, w tym m.in. wyklucza możliwość wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne. 238 Co zrobiliśmy: Sprawa była prowadzona przez RPD. W 2023 r. Rzecznik przy- stąpił do toczącego się postępowania przed sądem rejonowym, w 2024 r. w toku tej sprawy formułował zarzuty do opinii biegłego (pisane kilkukrotnie w sprawie), a ostatecznie złożoną w sprawie apelacją. W 2025 r. Rzecznik, w ramach tego działania, wnioskował o zmianę zaskarżonego wyroku I instancji poprzez zmianę orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, w zakresie punktu 7 orzeczenia o niepeł- nosprawności, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji małoletniej. Efekt: Sąd uznał apelację Rzecznika za zasadną w całości i orzekł zgodnie z wnioskiem. Dziecko uzyskało punkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności, a matka dziecka uzyskała uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego za wszystkie lata wieloletniego procesu w I i II instancji (ponad 9 lat). Reklamy zagrażające prawom i rozwojowi psychicznemu dzieci Problem: Do Rzecznika w 2025 r. wpływały wnioski dotyczące reklam. W jego ocenie w trzech sprawach zaistniały okoliczności zagrażające prawom i roz- wojowi psychicznemu dzieci. W promocji jednego z festiwali alkoholi rzemieślniczych i regionalnych wyko- rzystano wizerunki osób małoletnich. Podczas promocji książki jedno z wydawnictw na swojej stronie zamieści- ło relację ukazującą młodą dziewczynę z pętlą na szyi, doczepioną drugim końcem liny do ruszającego z dużą prędkością samochodu. Lina rozwija się i szarpie za pętlę umieszczoną na szyi dziewczyny. Dodatkowo ukazał się napis – „Kup bilet, żeby Nika nie musiała więcej ryzykować swoim życiem”. Jedna z sieci handlowych w końcu roku szkolnego przeprowadziła akcję pro- mocyjną „Piątka za piątkę”. Akcja, choć pozornie przyjazna dzieciom i rodzi- nom, w ocenie Rzecznika w praktyce narusza nie tylko szeroko rozumiane prawa konsumenta, ale też nie sprzyja realizacji postanowień Konwencji o prawach dziecka i Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Co zrobiliśmy: We wszystkich sprawach RPD wniósł skargi do Rady Reklamy, w których wnioskował o zajęcie stanowiska w sprawie oraz stwierdzenie naruszenia przepisów prawa, w tym Kodeksu Etyki Reklamy (KER) i Karty Ochrony Dzieci w Reklamie (Karta), zagrażających prawom i rozwojowi psy- chicznemu dzieci. W skardze dotyczącej festiwalu Rzecznik wnioskował o uznanie naruszeń art. 13 ustawy o wychowaniu w trzeźwości (reklama alkoholu skierowana 239 do nieletnich), a także art. 2 i 5–7 Karty (wykorzystywanie wizerunku dzieci w kontekście alkoholu i niebezpiecznych sytuacji). W skardze na wydawnictwo Rzecznik wnioskował o stwierdzenie naruszeń art. 5 KER (promowanie przemocy i samobójstwa), art. 6 KER (wykorzystywa- nie szoku i lęku), art. 25 KER (zagrożenie dla rozwoju dzieci) oraz art. 5 Karty (sceny przemocy i negatywnych wzorców). W skardze dotyczącej akcji promocyjnej sieci handlowej Rzecznik wnio- skował o stwierdzenie naruszeń art. 4 KER (dyskryminacja i godność), art. 25 KER (zagrożenie rozwoju psychicznego) oraz art. 5 pkt 9 Karty (treści dyskryminujące). Efekt: Komisja Etyki Reklamy uwzględniła w listopadzie 2025 r. trzy skargi Rzecznika Praw Dziecka. Dotyczyły działań promocyjnych zagrażających psychicznemu rozwojowi i prawom dzieci. Na dzień sporządzania sprawoz- dania postanowienia Rady Reklamy są nieprawomocne. Trudności w realizacji prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla których sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą Problem: Przez 9 lat funkcjonowania ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie została usunięta luka prawna w odnie- sieniu do świadczeń pomocowych na rzecz dzieci, dla których prawomoc- nym postanowieniem sądu rodzinnego ustanowiono opiekuna – pieczy bie- żącej. Obecny stan prawny skutkuje dochodzeniem przez opiekunów dzieci swoich uprawnień przed sądami administracyjnymi. Również ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera stosownych zmian, by świadczenie wychowawcze było powszechne, równe i dostępne dla każdego dziecka. Co zrobiliśmy: Mając na uwadze konieczność ochrony prawa każdego dziec- ka do godziwych warunków socjalnych, Rzecznik w 2025 r. przystępował do postępowań sądowych przed sądami wojewódzkimi, wskazując, że brak jest obiektywnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania dziecka umieszczo- nego w pieczy bieżącej. Dobro dziecka stanowi bowiem wartość nadrzędną, inne dobra i interesy nie powinny mieć pierwszeństwa przed tą zasadą. Efekt: Sądy administracyjne uwzględniają (praktycznie w 100 proc. przy- stąpień) stanowisko RPD w całości, poprzez uchylanie decyzji Prezesa ZUS odmawiającej opiekunowi uprawnienia do świadczeń pomoco- wych na dziecko. Po uprawomocnieniu się wyroków, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca należne świadczenia. 240 Rzecznik kontynuuje prace zmierzające do zmiany wykładni lub przeprowa- dzenia procesu legislacyjnego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie świadczeń pomocowych na rzecz dzieci, odda- nych prawomocnym postanowieniem sądów rodzinnych w pieczę bieżącą. Problem w dostępie do informacji z obu kont w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) po zmianie numeru PESEL dziecka. Problem: W przypadku zmiany numeru PESEL dziecka występował pro- blem z dostępem do danych w IKP zawartych na obu kontach małoletniego pacjenta i możliwością migracji oraz wymiany tych danych w IKP, w związku z przypisaniem kont IKP do konkretnego numeru PESEL. Wpływa to jedno- znacznie negatywnie na ciągłość informacji istotnych dla ochrony zdrowia małoletniego. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działanie generalne, występując do Ministra Zdrowia o podjęcie niezwłocznych działań w tej sprawie. Efekt: Na polecenie Ministerstwa Zdrowia Centrum e-Zdrowia (CeZ) opraco- wało stosowne rozwiązanie, które umożliwia pacjentom po zmianie numeru PESEL dostęp do danych medycznych na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) – jeżeli pojawi się informacja o relacji między poprzednim i nowym nr PESEL to zostanie stworzona relacja między kontami. Pacjent w IKP otrzy- mał możliwość przełączenia się na konto i sięgania po dane rejestrowane z poprzednim numerem PESEL. Jeżeli zostanie dostarczona informacja, że nastąpiła zmiana PESEL, to automatycznie zostaną udostępnione nowe dane na nowym koncie pacjenta. Dane powiązane z poprzednim numerem PESEL będą danymi tylko do odczytu. W przypadku, gdy zmiana dotyczy osoby małoletniej możliwe jest udostępnienie wykazu udzielonych dziecku świadczeń w innej formie, na wniosek przedstawiciela ustawowego. Trudności w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnościami Problem: Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami, które kilkukrotnie miały orzekane wskazania co do pkt 7 i 8 przy staraniu się o przedłużenie orze- czenia, w związku z brakiem poprawy stanu zdrowia, w wielu przypadkach otrzymywali brak wskazań co do pkt 7. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na opiekę nad dzieckiem z nie- pełnosprawnościami trzeba mieć orzeczenie o niepełnosprawności dziecka 241 wraz ze wskazaniami co do pkt 7 i 8 w orzeczeniu. Odmowa pkt 7 stanowią- cego o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka powoduje, że świadczenie pie- lęgnacyjne nie może być przyznane. Pośrednio zespoły orzekające o niepeł- nosprawności decydują więc o tym, czy rodzic dziecka otrzyma świadczenie pielęgnacyjne czy nie. Co zrobiliśmy: Rzecznik przystępował do postępowań sądowych przed sądami rejonowymi, wydziałami pracy i ubezpieczeń społecznych, wnioskując o zmianę orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełno- sprawności w zakresie pkt 7 orzeczenia i podkreślając jednocześnie, że zdol- ność do samodzielnej egzystencji dziecka winna być oceniana w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami. W przypadku dzieci chorych m.in. na choroby prze- wlekłe, niezależnie od ich wieku, opieka rodzica musi być szersza niż u dzieci zdrowych, bo obejmuje przynajmniej podawanie leków czy dbanie o odpo- wiednią dietę, dokładniejsze monitorowanie stanu zdrowia oraz towarzyszenie dziecku podczas wizyt u lekarzy lub rehabilitantów. Decydujące znaczenie przy uznaniu dziecka za niezdolne do samodzielnej egzystencji ma więc nie wystę- powanie danego schorzenia, a jego wpływ na funkcjonowanie małoletniego. Efekt: Zmiana zaskarżonego orzeczenia o niepełnosprawności małoletnie- go poprzez stwierdzenie, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwo- ścią samodzielnej egzystencji ze wskazaniem na jaki okres. W konsekwencji – uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad dzieckiem. Ochrona zdrowia i życia małoletnich poruszających się rowerem lub hulajnogą elektryczną bądź przewożonych rowerem Problem: Przepisy prawa o ruchu drogowym przewidują, że kierujący moto- cyklem, czterokołowcem lub motorowerem oraz osoba przewożona taki- mi pojazdami są zobowiązani obowiązani używać w czasie jazdy kasków ochronnych, odpowiadających właściwym warunkom technicznym. Ustawa z 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorgani- zowanych terenach narciarskich wskazuje, że osoba uprawiająca narciar- stwo zjazdowe lub snowboarding na zorganizowanym terenie narciarskim, do ukończenia 16. roku życia obowiązana jest używać w czasie jazdy kasku ochronnego konstrukcyjnie do tego przeznaczonego. Tymczasem żaden przepis prawa nie obliguje do powszechnego obowiązku stosowania kasków ochronnych u dzieci, poruszających się popularnymi środkami transportu, jak rower czy hulajnoga elektryczna. Skutkuje to licznymi wypadkami stano- wiącymi zagrożenie zdrowia lub życia małoletnich z uwagi na urazy głowy. 242 Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działanie generalne skierowane do Ministra Infrastruktury o wprowadzenie w przepisach ustawy – prawo o ruchu dro- gowym, przepisu stanowiącego o obowiązku powszechnego stosowania w Polsce kasków u dzieci kierujących rowerem lub hulajnogą elektryczną bądź przewożonych rowerem. Efekt: W Ministerstwie Infrastruktury podjęto prace dotyczące zmian legi- slacyjnych w zakresie wprowadzenia obowiązku korzystania z kasku ochron- nego przez kierujących rowerem, hulajnogą elektryczną oraz urządzeniem transportu osobistego w odniesieniu do dzieci i młodzieży. W lipcu 2025 r. Krajowa Rada Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego jednogłośnie podjęła decyzję o wprowadzeniu obowiązku stosowania przez dzieci i młodzież do lat 16 kasku ochronnego podczas jazdy rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego. Uchwała zobowiązała do rozpoczęcia prac legislacyjnych. W listopadzie 2025 r. został procedowany projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, w którym m.in. wskazano, że kierujący rowerem, rowerem z napędem, hulaj- nogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego, który nie ukończył 16 lat, w czasie jazdy będzie musiał korzystać z kasku. Ustawa została podpi- sana 27 listopada 2025 r. przez Prezydenta RP. 9. Działalność w obszarze międzynarodowym i konstytucyjnym 244 Rzecznik w 2025 r., w zakresie właściwości Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych, prowadził działania na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do życia i rozwoju • art. 38 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 6 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dzieci przekraczających granicę w sposób nieuregulowany, wobec których wydano decyzje o zobowiązaniu ich do powrotu. Rzecznik pomagał także dzieciom przebywającym w detencji administracyjnej. Dodatkowo RPD działał na rzecz dzieci przebywających w ukraińskich placówkach pieczy zastępczej ewakuowanych do Polski, a także na rzecz dzieci cudzoziemskich w zakresie dostępu do programów usamodzielnienia w sytuacji uzyskiwania przez nie pełnoletniości. 2) prawa dziecka do ochrony tożsamości • art. 34, art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 7, art. 8, art. 30 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy dotyczące: dzieci, wobec których wydano decyzje o zobo- wiązaniu do powrotu, prawa dziecka do tożsamości płciowej, skarg na obowiązek porozumiewania się w języku obcym podczas kontaktów nadzo- rowanych przez zagraniczne służby socjalne, oceny wieku dzieci cudzoziem- skich bez opieki, dzieci polskich urodzonych za granicą, w których akcie uro- dzenia wskazano rodziców tej samej płci, dzieci porzuconych przez rodziców biologicznych oraz nabycia polskiego obywatelstwa. 3) prawa dziecka do poszanowania stosunków rodzinnych • art. 47, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 5, art. 9, art. 16 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące: dzieci polskich objętych nadzorem lub odebranych przez zagraniczne służby socjalne, uregulowania statusu pobytowego dziecka, uzyskania wizy. 4) prawa dziecka do ochrony przed przemocą lub zaniedbaniem • art. 40, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 11, art. 19, art. 32, art. 35 Konwencji o prawach dziecka. 245 Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące sytuacji opiekuńczej dzieci polskich przebywających za granicą lub dzieci cudzoziemskich przebywających na terenie RP oraz zwal- czania przestępstwa handlu ludźmi. 5) prawa dziecka do ochrony przed dyskryminacją • art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 2 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na spra- wach dotyczących dzieci polskich przebywających za granicą lub dzieci cudzoziemskich przebywających na terenie RP. 6) prawa dziecka do wyrażania poglądów i uczestnictwa • art. 54, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12, art. 13, art. 14, art. 15 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące: wysłuchania dziecka w postępowaniu sądowym lub administracyjnym, adekwatnej reprezentacji prawnej dzieci cudzoziemskich bez opieki, udziału dzieci w życiu publicznym, uczestnictwa dzieci w podej- mowaniu decyzji, które ich dotyczą, wycofania deklaracji końcowych Polski do Konwencji o prawach dziecka, ratyfikacji III Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. 7) prawa dziecka do obojga rodziców • art. 18 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w przedmiotowym zakresie działania obejmujące sprawy dotyczące rodzinnych konfliktów transgranicznych. 8) prawa dziecka do opieki • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 20, art. 21 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie były realizowane w szczególności w sprawach dotyczących dzieci cudzoziemskich w pieczy zastępczej, dzieci cudzoziemskich umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziem- ców, dzieci polskich umieszczonych w pieczy zastępczej za granicą oraz adopcji transgranicznej. 246 i dzieci cudzoziemskich umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. W 2025 r. do Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych wpły- nęły 983 sprawy, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu z latami poprzednimi. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 842 sprawy, a w 2023 r. – 452. Oznacza to wzrost o 17 proc. w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 117 proc.) względem 2023 r. WYKRES 35. Liczba spraw nowych w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 452 842 983 0 200 400 600 800 1 000 1 200 202320242025 +17% +117% Łącznie w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 roku prowadzonych było 1 429 spraw (983 sprawy nowe oraz 446 kontynuowanych z lat ubiegłych). W 2024 r. prowadzonych było natomiast łącznie 1 040 spraw (odpowied- nio, 842 i 198), a w 2023 r. – 664. Liczba spraw prowadzonych przez Zespół w 2025 r. w stosunku do 2024 r. wzrosła o 37 proc., a w stosunku do 2023 r. podwoiła się (wzrost o 115 proc.). 9) prawa dziecka do azylu • art. 56 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 22 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP, wjazdu na tery- torium RP, łączenia rodzin uchodźców i nieuregulowanego przekroczenia granicy państwowej. 10) prawa dziecka do zdrowia • art. 68, art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 24 Konwencji o prawach dziecka. W przedmiotowym zakresie działania Rzecznika koncentrowały się na kwestii uczestnictwa dzieci w kształtowaniu strategii na rzecz ich zdrowia, uczestnic- twa dzieci w podejmowaniu decyzji dotyczących ich zdrowia i udziału Polski w międzynarodowych strategiach na rzecz ochrony środowiska naturalnego. 11) prawa dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego • art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 2, art. 26 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących dzieci cudzoziemskich oraz dzieci będących obywatelami RP, będącymi dziećmi cudzoziemców. 12) prawa dziecka do nauki • art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczących dostępu dzieci cudzoziemskich do polskiego systemu edukacji, w tym programów ukierunkowanych na wyrównywanie szans oraz udziału Polski w międzynarodowych procesach na rzecz wzmocnienia praw dziecka do edukacji. 13) prawa dziecka do wolności • art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 1, art. 37 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował w tym zakresie działania w sprawach dotyczą- cych dzieci polskich zatrzymanych przez zagraniczne organy ścigania 247 i dzieci cudzoziemskich umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. W 2025 r. do Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych wpły- nęły 983 sprawy, co oznacza dalszy wyraźny wzrost w porównaniu z latami poprzednimi. Dla porównania – w analogicznym okresie 2024 r. odnotowano 842 sprawy, a w 2023 r. – 452. Oznacza to wzrost o 17 proc. w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 117 proc.) względem 2023 r. WYKRES 35. Liczba spraw nowych w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 452 842 983 0 200 400 600 800 1 000 1 200 202320242025 +17% +117% Łącznie w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 roku prowadzonych było 1 429 spraw (983 sprawy nowe oraz 446 kontynuowanych z lat ubiegłych). W 2024 r. prowadzonych było natomiast łącznie 1 040 spraw (odpowied- nio, 842 i 198), a w 2023 r. – 664. Liczba spraw prowadzonych przez Zespół w 2025 r. w stosunku do 2024 r. wzrosła o 37 proc., a w stosunku do 2023 r. podwoiła się (wzrost o 115 proc.). 248 WYKRES 36. Liczba spraw ogółem w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 664 1 040 1 429 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 202320242025 +115% +37% 9.1 Główne obszary działalności Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych obejmuje swoją właści- wością sprawy dotyczące sytuacji dzieci polskich przebywających za granicą, dzieci cudzoziemskich przebywających w Polsce oraz dzieci polskich, któ- rych rodzic jest cudzoziemcem. Ponadto Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych zajmuje się działaniami związanymi z wdrażaniem i przestrzeganiem przez Polskę norm prawa międzynarodowego oraz prawa Unii Europejskiej, a także monito- rowaniem realizacji zaleceń międzynarodowych gremiów w zakresie praw dziecka. Kolejnym obszarem, w którym zespół wspiera Rzecznika, jest współpraca i kontakty na arenie międzynarodowej. W obszarze właściwości zespołu mieszczą się dodatkowo sprawy dotyczące ochrony konstytucyjnych praw dziecka. Ważnym obszarem działań zespołu jest koordynacja współpracy Rzecznika w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). Ten podmiot zrzesza 43 instytucje 249 z 34 krajów Rady Europy, z czego 22 to kraje Unii Europejskiej. Europejska Sieć Rzeczników Praw Dziecka podejmuje działania na rzecz umieszczenia praw dziecka w centrum działań, prawodawstwa i polityki organów Unii Europejskiej, a także władz krajowych państw członkowskich, oraz koncen- truje się na promowaniu uczestnictwa dzieci i młodzieży w procesach decy- zyjnych na szczeblach krajowych i międzynarodowych. Po tym, jak we wrześniu 2024 r. Zgromadzenie Ogólne ENOC ponownie przyznało instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce pełne członkostwo w organizacji, zespół wznowił swoją aktywność w zakresie współdziała- nia w pracy rzeczniczej ENOC. Zrzeszając instytucje ochrony praw dziecka, ENOC tworzy mapę kluczowych wyzwań stojących przed poszczególny- mi państwami członkowskimi ENOC, które składają się na aktualny obraz przestrzegania praw dziecka w naszym regionie świata. Współdziałanie w ramach stowarzyszenia koncentruje się na rozpoznawaniu obszarów wymagających interwencji, projektowaniu możliwych rozwiązań i planowaniu działań wspólnych w ramach ENOC oraz działań rzeczniczych poszczegól- nych instytucji krajowych. Siłą ENOC jest stała, bieżąca współpraca oparta o roboczą komunikację między instytucjami, wymianę doświadczeń, praktyk i rozwiązań służących wzmacnianiu zabezpieczenia praw dziecka. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych reprezentuje ponadto RPD w kontaktach z licznymi organizacjami pozarządowymi działający- mi w obszarze ochrony praw dziecka. Należy tu wymienić w szczególności współpracę z organizacjami zajmującymi się wspieraniem dzieci cudzoziem- skich z doświadczeniem uchodźczym czy też dzieci ze środowisk mniejszo- ściowych. UNICEF, Save the Children, Fundacja W Stronę Dialogu, Lekarze bez granic – to zaledwie kilka wśród wielu innych organizacji środowiska obywatelskiego, z którymi Rzecznik zawiera sojusz dla wzmocnienia ochrony praw dzieci. Zadania podejmowane przez Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. dotyczyły przede wszystkim następujących obszarów: 1) Sytuacja dzieci, obywateli polskich, przebywających za granicą a) interwencje w sprawach dzieci odebranych lub objętych nadzorem przez zagraniczne służby socjalne – wsparcie w zakresie weryfikacji sytuacji dziecka, uregulowania kontaktów lub przejęcia opieki przez rodzinę biologiczną, b) wsparcie dzieci przebywających za granicą w zakresie pomocy w trudnej sytuacji życiowej, c) interwencje w sprawach dotyczących dyskryminacji dzieci polskich prze- bywających za granicą, WYKRES 36. Liczba spraw ogółem w Zespole Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do lat 2023 i 2024 664 1 040 1 429 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 202320242025 +115% +37% 9.1 Główne obszary działalności Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych w 2025 r. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych obejmuje swoją właści- wością sprawy dotyczące sytuacji dzieci polskich przebywających za granicą, dzieci cudzoziemskich przebywających w Polsce oraz dzieci polskich, któ- rych rodzic jest cudzoziemcem. Ponadto Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych zajmuje się działaniami związanymi z wdrażaniem i przestrzeganiem przez Polskę norm prawa międzynarodowego oraz prawa Unii Europejskiej, a także monito- rowaniem realizacji zaleceń międzynarodowych gremiów w zakresie praw dziecka. Kolejnym obszarem, w którym zespół wspiera Rzecznika, jest współpraca i kontakty na arenie międzynarodowej. W obszarze właściwości zespołu mieszczą się dodatkowo sprawy dotyczące ochrony konstytucyjnych praw dziecka. Ważnym obszarem działań zespołu jest koordynacja współpracy Rzecznika w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). Ten podmiot zrzesza 43 instytucje 250 d) interwencje w sprawach dzieci objętych nadzorem zagranicznych służb socjalnych, zabranych przez rodziców do Polski, e) interwencje dotyczące przypadków zatrzymania dziecka polskiego przez zagraniczne organy ścigania. Ze względu na zakres kompetencji ustawowych Rzecznik nie ma bezpośred- nich środków prawnych umożliwiających podjęcie interwencji lub uzyskiwa- nie informacji od instytucji zagranicznych. Niezależnie od tego RPD kieruje wystąpienia i zapytania do właściwych instytucji zagranicznych, zwracając się o wyjaśnienia w sprawach dotyczących dzieci – obywateli polskich. W przypadku otrzymania zgłoszenia dotyczącego możliwego naruszenia praw dziecka – obywatela Polski przebywającego poza granicami Polski, Rzecznik korzysta z wypracowanej ścieżki współpracy z Departamentem Konsularnym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Departamentem Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości – w szczególności w zakresie zwery- fikowania sytuacji dziecka i zabezpieczenia jego najlepszego interesu, również w zakresie koordynacji wsparcia udzielanego rodzicom lub opiekunom dziec- ka. W części spraw – szczególnie tam, gdzie mandat polskich organów jest wyczerpany – Rzecznik zwraca się do swoich odpowiedników w innych krajach celem poszukiwania dalszych możliwych rozwiązań. 2) Sprawy o charakterze transgranicznym a) wsparcie w zakresie dochodzenia alimentów w sprawach transgranicznych, b) wsparcie w sprawach opiekuńczych związanych z kontaktami transgra- nicznymi dziecka z członkami rodziny biologicznej oraz w sytuacji braku porozumienia między rodzicami. Biorąc pod uwagę kompetencje ustawowe Rzecznika ograniczone do działa- nia na terytorium Polski wobec zgłoszeń w sprawach o charakterze transgra- nicznym, w których konieczne jest zapewnienie ochrony praw dziecka, udziela on wsparcia m.in. w zakresie dochodzenia alimentów, w szczególności poprzez informowanie o dostępnych instrumentach prawnych i instytucjach właści- wych do prowadzenia spraw w innych państwach. W części spraw RPD ana- lizuje akta postępowań prowadzonych przez polskie sądy, weryfikując dalsze możliwości działania na rzecz dziecka – wierzyciela alimentacyjnego. Rzecznik podejmuje także działania w sytuacji braku porozumienia między rodzicami, w tym w sprawach dotyczących wykonywania władzy rodziciel- skiej i związanych z kontaktami transgranicznymi dziecka z członkami rodziny biologicznej. Ponadto promuje polubowne metody rozwiązywania sporów poprzez informowanie o standardach ochrony praw dziecka, możliwościach skorzystania z mediacji oraz dostępnych środkach prawnych służących 251 zabezpieczeniu dobra dziecka. Rzecznik akcentuje znaczenie mediacji w sprawach dotyczących ustalania miejsca pobytu dziecka, harmonogramu kontaktów i budowy relacji dziecka z członkami rodziny, podkreślając rolę mediacji w minimalizowaniu negatywnego wpływu na dziecko braku poro- zumienia między rodzicami oraz wzmocnieniu wykonalności wypracowanych rozwiązań. 3) Wsparcie przebywających w Polsce dzieci mających obywatel- stwo polskie będących dziećmi cudzoziemców oraz wsparcie dzieci cudzoziemskich a) ochrona praw dzieci przekraczających granicę (w tym w sposób nieure- gulowany) i wyrażających wolę ubiegania się o ochronę międzynarodową, b) ochrona praw dzieci cudzoziemskich bez opieki umieszczonych w pieczy zastępczej, c) ochrona praw dzieci umieszczonych w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców, d) ochrona praw dzieci ukraińskich przebywających w ukraińskiej pieczy zastępczej na terytorium Polski, e) ochrona praw dzieci cudzoziemskich, w tym obywateli Ukrainy, w zakresie dostępu do polskiego systemu edukacji i zabezpieczenia społecznego, f) ochrona praw dzieci mających obywatelstwo polskie będących dziećmi cudzoziemców w zakresie dostępu do polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, g) ochrona praw dzieci cudzoziemskich, wobec których wydano decyzje o zobowiązaniu do powrotu, co istotnie naruszałoby prawa dziecka, h) sprawy dotyczące łączenia rodzin, i) wsparcie cudzoziemskich dzieci porzuconych lub osieroconych, j) interwencje w sprawach dotyczących dyskryminacji dzieci cudzoziemskich, k) interwencje w sprawach przedłużających się postępowań pobytowych. Rzecznik podejmuje działania na rzecz przestrzegania praw dzieci z doświad- czeniem migracji i uchodźstwa. Interweniuje przed właściwymi organami, bierze udział w postępowaniach sądowych i administracyjnych, bada spra- wy na miejscu oraz przedstawia organom władzy publicznej opinie i wnioski 252 dotyczące zidentyfikowanych problemów systemowych, w tym zwracając się o podjęcie działań legislacyjnych. 4) Sprawy związane z ochroną praw gwarantowanych przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, prawo Unii Europejskiej oraz akty prawa mię- dzynarodowego, w tym w szczególności Konwencję o prawach dziecka Rzecznik dokonuje przeglądu obowiązujących i projektowanych przepisów prawa krajowego, pod kątem ich zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencją o prawach dziecka oraz innymi międzynarodowymi ure- gulowaniami i standardami. W przypadku ujawnienia naruszeń zwraca się do właściwych organów władzy publicznej o wprowadzenie koniecznych zmian. 5) Współpraca międzynarodowa na rzecz ochrony praw dziecka a) członkostwo w Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC – współpraca polegająca na wymianie praktyk, doświadczeń, informacji, udziale w spotkaniach i konferencjach, formułowaniu oficjalnych stano- wisk organizacji, b) udział w międzynarodowych konferencjach, spotkaniach i warsztatach poświęconych ochronie praw dziecka, c) współpraca z międzynarodowymi organizacjami oraz organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz ochrony praw dziecka. 6) Badanie spraw na miejscu W 2025 r. przedstawiciele Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych przeprowadzili wizytacje nakierowane na ochronę praw dzieci przekraczających granicę państwową i ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Dotyczyło to następujących placówek: 1) otwarty ośrodek dla cudzoziemców w Łukowie, 2) otwarty ośrodek dla cudzoziemców w Bezwoli, 3) otwarty ośrodek dla cudzoziemców w Białej Podlaskiej, 4) placówka Straży Granicznej w Terespolu, 5) placówka Straży Granicznej w Białowieży, 6) Komenda Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w Białymstoku, 7) strzeżony ośrodek dla cudzoziemców w Lesznowoli. 253 Ponadto przedstawiciele Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych badali sprawy na miejscu nakierowane na ochronę praw dzieci ukraińskich przebywających w jednostkach systemu oświaty. 9.2 Wystąpienia generalne – Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 1) Wystąpienie generalne do Komendanta Stołecznego Policji w spra- wie procedury działania w przypadkach zidentyfikowania żebractwa dzieci W zainteresowaniu Rzecznika leży problem wykorzystywania dzieci do żebractwa, stanowiący wyzwanie, które wymaga skutecznych i zdecydo- wanych działań międzyinstytucjonalnych. Problem był podejmowany przez Rzecznika w aspekcie generalnym. 3 stycznia 2025 r. do Komendanta Stołecznego Policji Rzecznik Praw Dziecka skierował wystąpienie generalne 251 , w którym zwrócił się o przekazanie informacji w zakresie procedur działania w przypadkach zidentyfikowania żebractwa dzieci, liczb, charakteru i rezultatów interwencji podjętych przez podległe służby. W odpowiedzi 252 z 27 stycznia 2025 r. Komendant Stołeczny Policji przeka- zał dane liczbowe oraz podkreślił, że temat ten stanowi jeden z kluczowych obszarów działań stołecznej Policji. Wskazał, że w celu ograniczenia zjawi- ska żebractwa, w szczególności z wykorzystaniem dzieci, funkcjonariusze garnizonu stołecznego Policji systematycznie kontrolują miejsca, w których proceder ten jest szczególnie nasilony, prowadzą rozpoznanie dotyczące żebractwa, inicjują współpracę z instytucjami państwowymi i samorządo- wymi, podejmują czynności prawne wobec osób naruszających przepisy prawa oraz kierują wnioski do sądów rodzinnych o wszczęcie postępowania opiekuńczego. 251 ZSM.420.92.2024. 252 PR-734/138/25. 254 2) Wystąpienie generalne do Ministra Spraw Zagranicznych w sprawie przyjęcia dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który prawnie chroniłby prawo do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska W wystąpieniu generalnym 253 z 17 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Spraw Zagranicznych w sprawie przyjęcia dodatkowego protoko- łu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który zagwarantuje prawo do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska. Rzecznik wskazał, że przyjęcie dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności będzie stanowić sta- nowczą odpowiedź na kryzys środowiskowy, wypełniając lukę w katalogu praw człowieka podlegających ochronie na poziomie europejskim, prowa- dząc do ujednolicenia i wzmocnienia polityki klimatycznej opartej na odpo- wiedzialności za dzieci i kolejne pokolenia. W odpowiedzi 254 z 14 maja 2025 r. Minister Spraw Zagranicznych poinfor- mował, że prace nad przyjęciem nowego instrumentu prawnego w zakresie praw człowieka i środowiska naturalnego toczą się w ramach Rady Europy od kilku lat. W listopadzie 2024 r. przyjęto analizę potrzeb i możliwości stwo- rzenia nowego instrumentu prawnego w zakresie praw człowieka i środo- wiska naturalnego, która przekazana została do dalszych prac na forum Komitetu Ministrów Rady Europy. Ponadto decyzją podjętą podczas 134. sesji Komitetu Ministrów Rady Europy zobowiązano państwa członkowskie do intensyfikacji działań na rzecz pełnej implementacji Rekomendacji Komitetu Ministrów nr CM/Rec (2022)20 dotyczącej praw człowieka i ochrony śro- dowiska, a w przypadku Polski istotne w tej kwestii jest stanowisko Ministra Klimatu i Środowiska. Minister Spraw Zagranicznych wskazał, że obecnie wśród państw członkow- skich Rady Europy brak jest zgody zarówno co do formy, jak i charakteru praw- nego przyszłego rozwiązania. W związku z tym ewentualna decyzja w sprawie przyjęcia konkretnego instrumentu wymagać będzie dalszych prac. 2 czerwca 2025 r. Rzecznik skierował wystąpienie generalne 255 do Ministra Klimatu i Środowiska z prośbą o przekazanie stanowiska oraz informacji o planowanych działaniach resortu. W piśmie 256 z 20 sierpnia 2025 r. Minister Klimatu i Środowiska poinformował, że ostateczne stanowisko resortu uzależnione jest od wyniku toczącej się 253 ZSM.420.40.2025. 254 DPT.733.6.2024/14. 255 ZSM.420.40.2025. 256 DOP-ZM.076.18.2025. 255 obecnie na forum Rady Europy dyskusji na temat ewentualnego instrumen- tu prawnomiędzynarodowego, który uznawałby prawo do czystego i zrów- noważonego środowiska jako prawo człowieka. 3) Wystąpienie generalne do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Edukacji, Ministra Zdrowia, Ministra Klimatu i Środowiska, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Sprawiedliwości w sprawie wdrożenia zaleceń z raportu Koalicji Organizacji Pozarządowych monitorujących wdroże- nie Konwencji o prawach dziecka 10 maja 2025 r. Rzecznik skierował wystąpienie generalne 257 do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Edukacji, Ministra Zdrowia, Ministra Klimatu i Środowiska, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Sprawiedliwości. Zwrócił się w nim o przedstawienie stanowisk odnoszących się do raportu 258 przygotowane- go przez Koalicję Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie w Polsce Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik poprosił także o przeka- zanie informacji na temat działań ukierunkowanych na realizację zaleceń wydanych przez Komitet Praw Dziecka. W odpowiedzi 259 z 11 lipca 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poruszył kwestię nowych uprawnień Policji nakierowanych na przeciwdziałanie i reagowanie na zjawisko przemocy domowej. Ponadto zwrócił uwagę na rolę i funkcjonowanie Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC) w podejmowaniu działań w sytuacji zagroże- nia dzieci – także w ramach współpracy z Biurem Rzecznika Praw Dziecka, Naukową i Akademicką Siecią Komputerową (NASK) – Państwowym Instytutem Badawczym oraz wieloma organizacjami pozarządowymi. Minister wskazał także, że odnosząc się do rekomendacji Komitetu dotyczą- cej przeciwdziałania wyzyskiwaniu dzieci w prostytucji i pornografii, w dniu 15 lutego 2024 r. weszły w życie przepisy prawa zmieniające ustawę z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle sek- sualnym i ochrony małoletnich 260 . Obowiązujące przepisy prawa dotyczą wszystkich instytucji i organizacji mających kontakt z dziećmi i wymagają przestrzegania standardów ochrony dzieci. Powyższe odnosi się również do hoteli, co jest postrzegane jako kamień milowy w zakresie ochrony przed seksualnym wykorzystywaniem dzieci. Kolejną aktywnością resortu są również szeroko zakrojone działania dotyczące wzmocnienia ochrony przed przestępstwem handlu ludźmi. 257 ZSM.420.45.2025. 258 Zalecenia Komitetu Praw Dziecka ONZ dla Polski. Ocena realizacji i rekomendacje dla władz: https://brpd.gov.pl/wp-content/ uploads/2025/05/Zalecenia-Komitetu-Praw-Dziecka-ONZ-dla-Polski.pdf, dostęp: 13.03.2026 r. 259 BMP.0791.4.2025. 260 Dz.U. z 2016 r. poz. 862. 256 Minister Edukacji pismem 261 z 16 lipca 2025 r. wskazał, że obowiązkowym zadaniem szkół i placówek oświatowych jest godne oraz równe traktowanie wszystkich dzieci i uczniów bez względu na ich płeć. Realizowane są działa- nia, dotyczące także zakresu podstawy programowej, kształtujące postawy uczniów oparte na tolerancji i wzajemnym szacunku. Wskazano także, że szkoły i placówki polskiego systemu oświaty przestrzegają praw człowieka i wspomagają wychowawczą rolę rodziny, a jeżeli zaistnieje sytuacja nie- stosownego zachowania, przemocy, agresji, dyskryminacji, bez względu na przyczynę, obowiązkiem poszczególnych osób odpowiedzialnych za edu- kację i wychowanie jest właściwa reakcja oraz zaprogramowanie procesu naprawczego. Minister Klimatu i Środowiska w odpowiedzi 262 z 28 lipca 2025 r. podniósł uczestnictwo w unijnym systemie tworzenia krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu – dokumenty te przedstawiają wkłady krajowe do realizacji celów klimatyczno-energetycznych UE oraz realizacji Porozumienia pary- skiego ONZ. Ponadto Polska jest w trakcie końcowego etapu przyjmowania kompleksowej strategii energetyczno-klimatycznej w postaci Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 r. z perspektywą do 2040 r. Dokument wyznacza kierunki transformacji i niezbędne działania mające zapewnić ambitną kontrybucję do realizacji celów unijnych i Porozumienia paryskiego. Wskazano także, że Ministerstwo zainicjowało nową formę dialogu z młodzieżowymi organizacjami klimatycznymi. Pierwsze spotkanie odbyło się w czerwcu 2024 r. Kolejne wydarzenie miało miejsce we wrześniu 2025 r.: Konferencja „Młodzi dla klimatu – klimat dla młodych”. Minister Sprawiedliwości w piśmie 263 z 19 sierpnia 2025 r. wskazał, że resort sprawiedliwości jako współodpowiedzialny za zapewnienie ochrony praw dziecka podejmuje działania mające na celu bardziej skuteczną egze- kucję tych praw zarówno w wymiarze legislacyjnym, jak i praktycznym. Obejmuje to m.in. wzmacnianie mechanizmów ochrony dzieci przed prze- mocą, usprawnianie procedur sądowych z udziałem dzieci, podnoszenie kompetencji zawodowych osób pracujących z dziećmi oraz promowanie standardów przyjaznego wymiaru sprawiedliwości. Minister wspomniał też o realizacji rekomendacji dotyczącej prowadzenia systemowych szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości w zakresie postępowania z udziałem dziecka, w tym dotyczących realizacji prawa dziecka do bycia wysłuchanym. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie 264 z 21 sierpnia 2025 r. powołał się na dostępne opracowania cykliczne, zawierające informacje w zakresie takich kwestii, jak ubóstwo dzieci, aktywność zawodowa rodziców małych dzieci, urodzenia i dzietność, opieka nad dziećmi w wieku do lat 3, 261 DWP-WWO.4017.162.2025. 262 BM-WK.055.8.2025. 263 DSRiN.070.12.2025. 264 DWM.II.7501.28.2025. 257 wspieranie rodziny i system pieczy zastępczej. Do kwestii przemocy wobec dzieci Minister odniósł się, wskazując, że zgodnie z ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 265 matki z małoletnimi dziećmi oraz kobiety w ciąży doznające przemocy domowej lub znajdujące się w innej sytuacji kryzyso- wej mogą, w ramach interwencji kryzysowej, znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Do domów tych mogą być również przyjmowani ojcowie z małoletnimi dziećmi albo inne osoby sprawujące opiekę prawną nad dziećmi. Wśród pozostałych dzia- łań resortu wymienione zostało m.in. wdrożenie w roku 2025 Centralnego Rejestru Pieczy Zastępczej. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi ze strony Prezesa Rady Ministrów i Ministra Zdrowia na wystąpienie generalne z 10 maja 2025 r. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zgłoszonych przez Polskę deklaracji końcowych do Konwencji o prawach dziecka W wystąpieniu generalnym 266 z 27 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z postulatem wycofania dekla- racji końcowych Polski, które weszły w życie wraz z Konwencją o prawach dziecka przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. W uzasadnieniu stanowiska Rzecznik Praw Dziecka wskazał m.in., że upływ ponad 30 lat od chwili związania się przez Polskę Konwencją o prawach dziecka, a co za tym idzie, zmiany społeczne i pokoleniowe, które nastąpiły w tym okresie, wymuszają ponowną analizę pod kątem zasadności utrzyma- nia deklaracji końcowych do Konwencji. Ponadto, zdaniem RPD, wycofanie deklaracji stanowić będzie ważny krok w kierunku wzmocnienia ochrony praw dzieci w Polsce oraz dostosowania krajowej legislacji do międzynaro- dowych zobowiązań. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 27 lipca 2025 r. Wobec braku odpowiedzi RPD skierował ponownie wystąpienie generalne w dniu 28 września 2025 r. 5) Wspólne wystąpienie generalne do Prezesa Rady Ministrów w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochro- ny międzynarodowej We wspólnym wystąpieniu generalnym 267 z 5 sierpnia 2025 r. Rzecznik ora z Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosili do Prezesa Rady Ministrów uwagi 265 Dz.U. z 2004 r. nr 64 poz. 593. 266 ZSM.420.26.2025. 267 ZSM.422.8.2025. 258 dotyczące przepisów rozporządzenia w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W pierwszej kolejności Rzecznicy wskazali na niejasności w zakresie okre- ślenia ram „granicy państwowej”. Zdaniem Rzeczników ustawodawca – wprowadzając do ustawy podstawę prawną do wydania rozporządze- nia ograniczającego prawo do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej – nie określił, na jakim terytorium to prawo może zostać ograniczone. Co więcej, także samo rozporządzenie nie zawiera precyzyjne- go określenia terytorialnego zakresu obowiązywania ograniczenia, co nale- ży uznać za szczególnie problematyczne. Zwłaszcza, że ustawa o ochronie granicy państwowej posługuje się również takimi pojęciami, jak „pas drogi granicznej”, „strefa nadgraniczna” – odnoszącymi się do konkretnie wyzna- czonych obszarów. Ponadto z treści rozporządzenia oraz praktyki stosowania go przez Straż Graniczną wynika, że czasowe ograniczenie prawa do ubiegania się o ochro- nę międzynarodową obowiązuje także na funkcjonującym, drogowym przej- ściu granicznym. Zdaniem Rzeczników taka interpretacja budzi wątpliwości co do jej zgodności zarówno z celem ustawodawcy, jak i konstytucyjnymi i międzynarodowymi gwarancjami ochrony praw człowieka, w tym praw dziecka. W wystąpieniu generalnym wskazano także, że w przepisach brakuje okre- ślonej procedury oceny przynależności danej osoby do tzw. grupy wrażliwej. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od Straży Granicznej funkcjonariusze stosują specjalny wewnętrzny formularz, który wypełniają z cudzoziemcem po wyrażeniu przez niego woli złożenia wniosku o udzielenie ochrony mię- dzynarodowej. Choć tę wewnętrzną inicjatywę Straży Granicznej można uznać za zjawisko pozytywne, to bez wątpienia taka procedura powinna być uregulowana w przepisach. Formularz i wynik jego wypełnienia warunku- ją możliwość skorzystania przez cudzoziemca z konstytucyjnego prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium Polski. Rzecznicy wskazali także na brak ujęcia w katalogu wyjątków dzieci przekra- czających granicę państwową w towarzystwie opiekuna. W odpowiedzi 268 z 6 sierpnia 2025 r. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów prze- kazała uwagi według właściwości do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem 269 z 28 sierp- nia 2025 r. wskazało, że działania podejmowane przez służby białoru- skie w ramach instrumentalizacji nadal stanowią poważne zagrożenie dla 268 BPRM.5237.3.32.2025. 269 BMP.0790.1.4.2025. 259 bezpieczeństwa państwa, dlatego wprowadzone ograniczenie jest niezbęd- ne do zapobieżenia przedmiotowemu zagrożeniu. Ponadto organy Straży Granicznej realizują zadania z poszanowaniem prawa krajowego i międzyna- rodowego, w tym regulacji dotyczących ochrony cudzoziemców należących do grup szczególnie wrażliwych oraz dzieci. Resort poinformował także, że prowadzi bieżący monitoring sytuacji na granicy oraz ocenia zasadność utrzymywania wprowadzonych środków. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, przebywają- cych w Polsce bez opieki w systemie pieczy zastępczej W wystąpieniu generalnym 270 z 28 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o przedstawienie informacji dotyczącej planowanych zmian legislacyjnych uwzględniających szczególną sytuację dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, przebywających w Polsce bez opieki. Pismem 271 z 18 września 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że trudności w umieszczeniu dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa bez opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych wyni- kają z ogólnej problematyki niedoboru miejsc w pieczy zastępczej. Wobec tego Ministerstwo przygotowało projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Minister wskazał także, że jednym z głównych założeń projektu nowelizacji ustawy jest zwiększenie licz- by miejsc w pieczy zastępczej oraz zapobieganie sytuacjom oczekiwania potrzebujących dzieci, w tym dzieci cudzoziemskich, na umieszczenie w pie- czy. Planowane zmiany nie obejmują rozwiązań szczególnie przeznaczonych dla dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa przebywających w Polsce bez opieki, jednak przygotowana nowelizacja zapewni wzmocnione wsparcie również dla dzieci cudzoziemskich umieszczonych w pieczy zastępczej. Resort rodziny stoi na stanowisku, że dzieci cudzoziemskie bez opieki znaj- dujące się na terenie Polski powinny mieć zapewnioną należytą opiekę oraz bezpieczeństwo w ramach ogólnej pieczy zastępczej – w szczególności rodzinnej. 7) Wystąpienie generalne do Wicemarszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, przebywających w Polsce bez opieki W wystąpieniu generalnym 272 z 28 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Wicemarszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w związku z jego 270 ZSM.420.52.2025. 271 DD-I.55.150.31.2025. 272 ZSM.420.52.2025. 260 dotychczasowym zaangażowaniem na rzecz wsparcia dzieci cudzoziem- skich oraz inicjatywą utworzenia wyspecjalizowanej placówki opiekuńczo- -wychowawczej, przygotowanej do sprawowania opieki i wspierania dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w sposób uwzględniający ich szczególną sytuację. Rzecznik zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji w zakresie stanu realizacji projektu utworzenia wyspecjalizowanej placówki. W odpowiedzi z 4 września 2025 r. Wicemarszałek Senatu wskazał sugero- wane działanie w postaci zwrócenia się do podmiotów, które miały w pla- nach utworzenie opisanej wyżej specjalistycznej placówki interwencyjnej Fundacji Dialog z Białegostoku, współpracującej z Urzędem Miejskim w Białymstoku, Podlaskim Urzędem Wojewódzkim oraz Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ratyfikacji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie procedury składania zawiadomień do Komitetu Praw Dziecka ONZ Rzecznik od początku swojej kadencji podejmuje starania na rzecz ratyfika- cji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Protokół umożliwia składanie skarg na naruszenie praw dzieci do Komitetu Praw Dziecka ONZ w przypadku, gdy krajowe środki ochrony zawiodą. Polska pod- pisała Protokół w 2013 r., jednak do tej pory go nie ratyfikowała. W wystąpieniu generalnym 273 z 26 marca 2024 r. RPD zaapelował do Prezesa Rady Ministrów o pilne podjęcie działań na rzecz ratyfikacji przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik pod- kreślił, że ratyfikacja tego dokumentu podniosłaby standard ochrony praw dziecka w Polsce, realizując rekomendacje Komitetu Praw Dziecka ONZ. Prezes Rady Ministrów przekazał powyższe wystąpienie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako organu właściwego do przedłożenia Radzie Ministrów wniosku o ratyfikację. Biorąc to pod uwagę, Rzecznik wystąpieniem generalnym 274 z 29 maja 2024 r. zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o prze- kazanie stanowiska w zakresie potrzeb włączenia do krajowego porządku prawnego III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziec- ka. Z uzyskanych informacji wynikało, że Minister zwrócił się o opinię do Ministra Edukacji, Ministra Zdrowia, Ministra Obrony Narodowej, Ministra Klimatu i Środowiska, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Sprawiedliwości. 273 ZSM.422.3.2024. 274 ZSM.422.3.2024. 261 Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na wystąpienie generalne z 29 maja 2024 r. W związku z tym wystąpieniem generalnym 275 z 31 sierpnia 2025 r. Rzecznik ponownie zwrócił się do resortu o podjęcie pilnych działań w celu jak najszybszej ratyfika- cji przez Rzeczpospolitą Polską III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik przedstawił argumentację na rzecz ratyfikacji, powołując się na opinie międzynarodowych ekspertów, w tym Specjalnej Przedstawicielki Sekretarza Generalnego ONZ ds. Przemocy Wobec Dzieci, dr Najat Maalla M’jid, z którą Rzecznik Praw Dziecka spotkał się w styczniu 2025 r., czy głos środowisk pozarządowych, które od dawna apelują o wdrożenie III Protokołu do polskiego systemu prawnego. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 sierpnia 2025 r. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące korzy- stania przez dzieci z nieodpłatnych punktów pomocy prawnej Rzecznik Praw Dziecka wystąpieniem generalnym 276 z 24 października 2024 r. przekazał Ministrowi Sprawiedliwości swoje stanowisko dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Rzecznik zaapelował o wprowadzenie rozwiązań, które doprecyzują, że udzielanie bezpłatnych porad prawnych jest niezależne od zdolności do czynności prawnych odbior- cy, a tym samym może przysługiwać także dzieciom. Następnie, 30 kwietnia 2025 r., RPD zwrócił się 277 do Członków Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z prośbą o wniesienie poprawek do przedłożonego projektu ustawy, uwzględniając stanowisko Rzecznika wyrażone w piśmie skierowanym do Ministra Sprawiedliwości. Pismem 278 z 29 czerwca 2025 r. Rzecznik podtrzymał zgłoszoną na etapie opiniowania uwagę dotyczącą konieczności doprecyzowania, że z systemu nieodpłatnej pomocy prawnej mogą korzystać również osoby mające ogra- niczoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci. Rzecznik wskazał, że proponowana zmiana chroni fundamentalne prawa jednostki, w tym prawo dziecka do równego traktowania i dostępu do informacji prawnej oraz aktywnego uczestniczenia w sprawach jego dotyczących. 275 ZSM.422.3.2024. 276 ZPR.400.37.2024. 277 ZSM.400.3.2025. 278 ZSM.400.3.2025. 262 W piśmie 279 z 3 lipca 2025 r. resort sprawiedliwości poinformował, że w zakre- sie korzystania z systemu nieodpłatnej pomocy, osoby w wieku 13–18 lat mogą skorzystać samodzielnie z wsparcia w ramach systemu w sprawach życia codziennego, a w poważniejszych sprawach konieczne będzie uczest- nictwo przedstawiciela ustawowego. Ministerstwo Sprawiedliwości poinfor- mowało także, że w celu upowszechnienia informacji o dostępności nieod- płatnej pomocy dla młodzieży resort opracował broszurę informacyjną pt. „Młodzież w Systemie Nieodpłatnej Pomocy”. Wystąpieniem generalnym 280 z 12 lipca 2025 r. skierowanym do zastęp- cy Dyrektora Departamentu Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w Ministerstwie Sprawiedliwości Rzecznik wskazał, że podtrzymuje poprzed- nio wyrażone stanowisko, zgodnie z którym prawo osób mających ograni- czoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci powyżej 13. roku życia, do samodzielnego korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej powinno zostać wprost i jednoznacznie zapisane w ustawie. Pismem 281 z 15 lipca 2025 r. Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że w najbliższym czasie nie planuje przygotowywania kolejnego projektu nowelizacji ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy praw- nej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, który mógłby uwzględnić taką zmianę. Wynika to z tego, że w ocenie Ministra Sprawiedliwości obecny system nieodpłatnej pomocy funkcjonuje niepra- widłowo – dlatego resort przygotował koncepcję nowego modelu świad- czenia nieodpłatnej pomocy. Obecnie trwają ostatnie prace koncepcyjne poprzedzające decyzję o ostatecznym kształcie projektu nowej ustawy. Zapewniono, iż filarem nowej konstrukcji jest koncepcja powszechnego dostępu do informacji prawnej, która obejmie również osoby posiadają- ce ograniczoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci powyżej 13. roku życia. W wystąpieniu generalnym 282 z 11 sierpnia 2025 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik zwrócił się z prośbą o podjęcie działań mających na celu zapewnienie jednolitej praktyki w zakresie udzielania pomocy oso- bom mającym ograniczoną zdolność do czynności prawnych, poprzez prze- kazanie wszystkim punktom nieodpłatnej pomocy prawnej jednoznacznych wytycznych, w których w sposób klarowny zostanie wskazane uprawnienie do samodzielnego korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej przez osoby posiadające ograniczoną zdolność do czynności prawnych, w tym dzieci powyżej 13. roku życia. 279 DFN-IV.6900.69.2025. 280 ZSM.400.3.2025. 281 DFN-IV.6900.69.2025. 282 ZSM.400.3.2025. 263 W odpowiedzi 283 z 3 października 2025 roku Minister Sprawiedliwości wska- zał, że stanowisko zaprezentowane w piśmie z dnia 3 lipca 2025 r. jest wciąż aktualne, w szczególności, jeśli chodzi o broszurę informacyjną pt. „Młodzież w Systemie Nieodpłatnej Pomocy”. Ministerstwo poinformowało także, że zgodnie z wystąpieniem Rzecznika Praw Dziecka, broszura informacyjna zostanie również przekazana do wszystkich Wojewodów, w celu jej dalszej dystrybucji na terenach podległych im powiatów, w których organizowane są punkty nieodpłatnej pomocy. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące wsparcia w nauce dzieci cudzoziemskich objętych polskim systemem edukacji W wystąpieniu generalnym 284 z 21 września 2025 r. skierowanym do Ministra Edukacji Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę wyrównania szans eduka- cyjnych dzieci cudzoziemskich, w szczególności uczniów pochodzących z Ukrainy, których znaczna liczba pobiera naukę w Polsce. Rzecznik zwrócił się o udzielenie informacji dotyczących realizacji art. 165 ust. 7–11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe 285 . Wskazane przepisy gwarantu- ją wsparcie w zakresie nauki języka polskiego, organizację zajęć wyrównaw- czych i pomoc asystenta międzykulturowego. Dzięki tej pomocy dzieci, które nie znają jeszcze wystarczająco języka polskiego, mogą uzyskać lepsze wyniki w nauce, a także ułatwiony zostanie przepływ informacji między rodziną dziecka a środowiskiem szkolnym. Rzecznik poprosił w szczególności o poinformowanie, czy wsparcie realizo- wane jest we wszystkich wymagających tego jednostkach systemu oświaty, oraz o przekazanie oceny resortu dotyczącej wpływu realizacji wymienio- nych wyżej przepisów na sytuację dzieci cudzoziemskich w polskim systemie edukacji. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 21 września 2025 r. 11) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dostępu do świadczeń dla dzieci z udzieloną zgodą na pobyt ze względów humanitarnych W wystąpieniu generalnym 286 z 27 września 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił uwagę na lukę w obo- wiązujących przepisach regulujących wsparcie dla dzieci cudzoziemców przebywających w Polsce. Wskazał, że obecne regulacje w zakresie wspar- cia rodziny, pomocy społecznej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego 283 DFN-IV.6900.111.2025. 284 ZSM.420.58.2025. 285 Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 z późn. zm. 286 ZSM.401.1.2025. 264 dostępnych dla dzieci cudzoziemskich nie uwzględniają dzieci, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Zdaniem RPD nie- zbędne jest wprowadzenie stosownych zmian legislacyjnych. Rzecznik postulował, aby art. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej obejmował swoim zakresem dzieci przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zgody na pobyt ze względów huma- nitarnych, zapewniając im dostęp do form pomocy przewidzianych w tej ustawie. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie 287 z 29 października 2025 r. wskazał, że zróżnicowanie w zakresie uprawnień socjalnych przypi- sanych do poszczególnych kategorii pobytowych cudzoziemców wynika z odmiennych funkcji przyznawanego tytułu pobytowego. Resort rodziny podkreślił, że w odniesieniu do cudzoziemców objętych ochroną publiczno- prawną, uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej przysługuje w naj- szerszym zakresie uchodźcom. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 288 określa, że celem tej pomocy jest wspieranie procesu integracji osób, które przybyły do Polski w wyniku naruszenia praw człowieka w kraju pochodzenia. Odmiennie sytuacja wygląda w przypadku cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany. Ich prawo do świadczeń ogranicza się do schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania, a także świadczenia pieniężnego, w tym zasiłku celo- wego i specjalnego zasiłku celowego. Rzecznik zdecydowanie nie podziela stanowiska resortu i będzie podejmo- wał dalsze działania w przedmiotowej sprawie. 12) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dostępu do świadczeń dla dzieci z rodzin polsko-cudzoziemskich W wystąpieniu generalnym 289 z 28 września 2025 r. skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę zapewnienia pełnej i skutecznej ochrony praw dzieci będących obywate- lami Rzeczypospolitej Polskiej, których jeden z rodziców nie ma polskiego obywatelstwa. Wystąpienie dotyczyło przede wszystkim problemów kręgu osób uprawnio- nych do otrzymywania świadczeń rodzinnych i wychowawczych. Trudności te szczególnie uwidaczniają się w sprawach dotyczących rodzin o miesza- nym statusie obywatelskim, w których dziecko ma obywatelstwo polskie, natomiast wnioskujący o świadczenie rodzic – obywatelstwo innego kraju. 287 DD-V.55.110.2025. 288 Dz. U. z 2025 r. poz. 1214. 289 ZSM.422.9.2025. 265 Problematyczna staje się sytuacja, gdy drugi rodzic, będący obywatelem polskim, nie może wystąpić z wnioskiem z uwagi na okoliczności losowe, jak śmierć czy porzucenie rodziny. Rzecznik zwrócił się do Ministra o analizę obecnych przepisów pod kątem zapewnienia pełnej ochrony praw wszyst- kich dzieci posiadających obywatelstwo polskie – niezależnie od statusu pobytowego ich rodziców oraz o ewentualne podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do usunięcia istniejących barier systemowych. Pismem 290 z 20 października 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekazał wystąpienie Rzecznika Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazując jednocześnie, że najwłaściwszym kierunkiem działania będzie przyznanie rodzicom niebędącym obywatelami polskimi, odpowiedniego tytułu pobytowego na terytorium Polski, aby w ten sposób umożliwić im pobieranie świadczeń. Pismem 291 z 3 listopada 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji udzielił odpowiedzi Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w któ- rej wskazał, że przyznanie cudzoziemcowi określonego tytułu pobytowego może nastąpić jedynie w drodze decyzji administracyjnej i jest uzależnione od spełniania przez wnioskodawcę określonych przesłanek materialnopraw- nych oraz zaistnienia określonych okoliczności faktycznych. Ponadto nie wydaje się zasadne przyznawanie cudzoziemcom konkretnego, nieprzewi- dzianego zakresem obowiązującej regulacji tytułu pobytowego wyłącznie ze względu na potrzebę umożliwienia im pobierania poszczególnych świadczeń społecznych. W ocenie Ministra realizacja słusznych postulatów RPD powin- na odbyć się za pośrednictwem właściwego w tej sprawie prawa material- nego dotyczącego świadczeń społecznych. Rzecznik będzie podejmował dalsze działania w tym zakresie. 13) Wystąpienie generalne do Komendanta Stołecznego Policji w sprawie przeciwdziałania wykorzystywaniu dzieci do żebractwa Z uwagi na otrzymane zgłoszenie wskazujące na problem wykorzystywania dzieci do żebractwa w jednym z bardziej uczęszczanych rejonów Warszawy, Rzecznik zwrócił się z wystąpieniem generalnym 292 z 3 listopada 2025 r. do Komendanta Stołecznego Policji o podjęcie działań nakierowanych na ochronę dzieci zagrożonych zjawiskiem żebractwa. W odpowiedzi 293 z 27 listopada 2025 r. Komendant Stołeczny Policji poinfor- mował, iż zjawisko wykorzystywania dzieci do żebractwa pozostaje jednym z priorytetowych obszarów działań stołecznej Policji. W ramach podjętych 290 DSR-IV.070.67.2025. 291 DSMiM-WKPM.0749.64.2025. 292 ZSM.441.637.2025. 293 PR-9282/8576/2025. 266 działań funkcjonariusze systematycznie prowadzą kontrole prewencyj- ne, zwracają szczególną uwagę na przypadki mogące świadczyć o wyko- rzystywaniu dzieci do żebractwa oraz na stan psychofizyczny tych dzieci, współpracują z właściwymi służbami społecznymi i instytucjami miejskimi w zakresie ochrony praw dziecka, realizują działania profilaktyczne, w tym spotkania dotyczące problematyki handlu ludźmi. Komendant wskazał, że funkcjonariusze podejmują działania w celu zapewnienia dzieciom jak naj- lepszej ochrony, a problematyka wykorzystywania dzieci do żebractwa pozo- staje w jego szczególnym zainteresowaniu. Rzecznik Praw Dziecka podejmuje działania systemowe w zakresie zwalcza- nia omawianego zjawiska w ramach swojego mandatu zakreślonego ustawą z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka 294 . Jako jedno z nich należy wymienić udział w pracach Zespołu do spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. 14) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące media- cji transgranicznych w sprawach rodzinnych W wystąpieniu generalnym 295 z 22 listopada 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o rozważenie dalszych działań nakierowanych na wzmocnienie roli mediacji w transgranicznych sprawach rodzinnych. Jako możliwe kierunki działania wskazano m.in. dalsze podwyższanie poziomu przygotowania sędziów orzekających, współdziałanie profesjonalnych uczestników postępowania – sędziów, pełnomocników stron, a także media- torów oraz rozważenie wprowadzenia obowiązkowej sesji informacyjnej z udziałem profesjonalnych mediatorów. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 22 listopada 2025 r. 9.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania Zespołu Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych, jego współpracy 294 Dz. U. z 2023 r. poz. 292. 295 ZSM.420.85.2025. 267 z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każ- dym przypadku Rzecznik zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak również – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Interwencja w jednostce systemu oświaty – placówce zapewniającej opiekę uczniom ukraińskim w okresie pobierania nauki w Polsce Problem: Do Rzecznika Praw Dziecka wpłynęło wiele zgłoszeń wskazujących na konflikt między kierownictwem placówki a opiekunem tymczasowym dzieci, obywateli Ukrainy, przebywających w placówce oświatowej. Złożony i eskalujący konflikt wpływał negatywnie na dobro dzieci. Brak porozumienia i współpracy dorosłych powodowały napięcia, blokadę w integracji młodzieży oraz problemy związane z brakiem zapewnienia asystencji kulturowej dzieciom z Ukrainy i opieką nad dziećmi podczas pobytu w placówce. Część zarzutów wobec opiekuna dzieci dotyczyła warunków lokalowych, m.in. w zakresie stanu technicznego pomieszczeń i stanu umeblowania pokoi mieszkalnych. Co zrobiliśmy: Przedstawiciele RPD przeprowadzili wizytację placówki, pod- czas której poprowadzili rozmowy z dziećmi, kierownictwem, wychowawca- mi, opiekunem tymczasowym dzieci, a także przedstawicielami właściwego ośrodka pomocy społecznej sprawującego nadzór nad opiekunem tymcza- sowym. Po zakończonej kontroli dokonano analizy zgromadzonego materia- łu, a następnie sporządzono raport wraz z zaleceniami dla zaangażowanych podmiotów. Następnie RPD przekazał swoje wnioski i zalecenia kierownictwu placówki, opiekunowi tymczasowemu dzieci, a także właściwym: staroście powiato- wemu, kuratorowi oświaty oraz dyrektorowi ośrodka pomocy społecznej. Efekt: W odpowiedzi na działania Rzecznika właściwa rada powiatu wskazała, że stanowisko RPD wraz z wnioskami z przeprowadzonej wizytacji posłużą do wypracowania nowych rozwiązań i podjęcia działań mających na celu dobro wychowanków i ich prawidłowe funkcjonowanie w placówce. Ponadto w tym konkretnym przypadku rada powiatu podjęła uchwałę o przeorganizowaniu placówki, w tym o zmianie na stanowisku osoby zarządzającej jednostką. Z informacji uzyskanych przez Rzecznika wynika, że po dokonanej reorga- nizacji konflikt pomiędzy kierownictwem a opiekunem dzieci wygasł, co 268 pozwoliło na rozwiązanie kwestii związanych z zabezpieczeniem bieżących potrzeb opiekuńczych dzieci, w tym zapewnienie asystencji międzykulturo- wej i zapewnienie opieki wychowawcy przygotowanego do pracy z dziećmi cudzoziemskimi. Ponadto wymieniono umeblowanie pokoi mieszkalnych na nowe, a ogólna poprawa atmosfery wpłynęła korzystnie na integrację dzieci z pozostałą młodzieżą w placówce. Sprawa dotycząca ochrony praw polskiego dziecka przebywającego za granicą Problem: Rzecznik otrzymał zgłoszenie dotyczące sytuacji dziecka zamiesz- kałego wraz z matką za granicą. Zarówno dziecko, jak i matka to obywatele polscy. Zgłoszenie pochodziło od osoby bliskiej, która podczas wizyty zaob- serwowała nieprawidłowości w opiece nad dzieckiem. Co zrobiliśmy: Z uwagi na ograniczenie terytorialne ustawowego manda- tu Rzecznika nie jest możliwe kierowanie skutecznych zapytań i interwencji do podmiotów zagranicznych. Wobec tego ograniczenia RPD wypraco- wał ścieżkę współpracy z Departamentem Konsularnym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Departamentem Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości jako organu centralnego – w szczególno- ści w zakresie weryfikowania sytuacji dziecka oraz poszukiwania rozwiązań celem zabezpieczenia najlepszego interesu dziecka. W opisanym przypadku Rzecznik zwrócił się zarówno do polskich służb konsularnych, jak i Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań w zakresie kompetencji ustawowych tych organów celem weryfikacji sytuacji dziecka. Efekt: Z informacji uzyskanych przez Rzecznika wynika, że rzeczywiście zagraniczne organy podejmowały czynności sprawdzające na podstawie zgłoszeń obywatelskich dotyczących funkcjonowania rodziny. W konse- kwencji ustalono, że sytuacja dziecka jest zabezpieczona – nie znaleziono oznak jego zaniedbywania. Sprawa dotycząca zabezpieczenia sytuacji dzieci ukraińskich przebywających w instytucjonalnej pieczy ukraińskiej na terenie RP Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie, w którym instytucje ukraińskie zwróciły się o wsparcie w procesie zmiany opiekuna prawnego dla dzieci ukraińskich przebywających w instytucjonalnej pieczy ukraińskiej na tere- nie Polski. Z informacji przekazanych RPD wynikało, że zmiana opiekuna 269 prawnego podyktowana jest tym, że wobec dotychczasowych opiekunów wszczęto w Polsce postępowanie karne z powodu stosowania przemocy wobec podopiecznych. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działania w celu uzyskania pełnej informacji na temat sytuacji dzieci. Reakcja dzieci na przybycie opiekuna, którego znały jeszcze z Ukrainy, wskazała na to, że również z jego strony dzieci doznały wcześniej złego traktowania i przemocy. Pracownicy polskich służb socjal- nych podjęli działania celem zabezpieczenia sytuacji dzieci. Rzecznik moni- torował postępowania prowadzone przez prokuraturę oraz sytuację dzieci. Efekt: W konsekwencji działań podjętych przez pracowników polskich służb socjalnych, Rzecznika Praw Dziecka i polskich organów ścigania, sytu- acja dzieci została zabezpieczona poprzez umieszczenie dzieci pod opieką nowych opiekunów. Sprawa dotycząca funkcjonowania świetlicy romskiej Problem: Do Rzecznika zwrócili się rodzice dzieci uczęszczających do świe- tlicy, która od wielu lat była ważnym miejscem wsparcia edukacyjnego, kulturowego i społecznego dla dzieci pochodzących ze środowiska mniej- szości romskiej w regionie. W swym zgłoszeniu obywatele wyrazili obawę, że z uwagi na wycofanie się podmiotu prowadzącego placówkę dalsze funkcjo- nowanie świetlicy okaże się niemożliwe. Co zrobiliśmy: Mając na uwadze znaczenie świetlicy, która ma nie tylko istotny wymiar edukacyjny, lecz również społeczny, gdyż sprzyja budowa- niu relacji, integracji oraz poczucia przynależności wśród najmłodszych oraz zapewnia im bezpieczne i wspierające środowisko, Rzecznik zwrócił się do podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie placówki z prośbą o kontynu- owanie jej działalności. Efekt: Działalność świetlicy została przedłużona, zapewniając kontynuację, stabilnego i wartościowego wsparcia. Sprawa dotycząca przewlekłości postępowania o wydanie pozwolenia na pobyt na terenie Polski Problem: Do Rzecznika zwrócili się cudzoziemcy – rodzice dziecka – z prośbą o wsparcie z powodu przedłużającego się postępowania o wydanie zezwo- lenia na pobyt czasowy dla dziecka. W toku prowadzonej sprawy okazało 270 się, że przedłużają się również postępowania dotyczące rodziców dziecka. Długie oczekiwanie wydania decyzji pobytowych negatywnie wpływały na sytuację rodziny, powodując między innymi problemy z podjęciem zatrud- nienia przez rodziców czy uzyskaniem dostępu do świadczeń społecznych. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął interwencję zarówno w sprawie postępowa- nia pobytowego dotyczącego dziecka, jak i rodziców – występował sześcio- krotnie do urzędu wojewódzkiego prowadzącego postępowania, zwracając się o sprawne rozpoznanie wniosków. Efekt: Od chwili zgłoszenia sprawy Rzecznikowi Praw Dziecka do momentu uzyskania pozytywnych decyzji pobytowych przez rodzinę minęły ponad 2 lata. Finalnie, dziecko zyskało stabilne warunki pobytowe na terenie Polski. 10. Działalność w obszarze ochrony przed przemocą, złym traktowaniem i wyzyskiem 272 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności poprzez Zespół Prawa Karnego, podej- mował wiele działań na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do ochrony przed przemocą, okrucieństwem i wyzyskiem • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o znęcanie się fizyczne i psychiczne nad dzieckiem, przemoc ekonomiczną, naruszenie nietykalności cielesnej dziecka, znieważenie dziec- ka oraz narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. 2) prawa dziecka do ochrony przed wyzyskiem seksualnym • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 34 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o wykorzystanie seksualne dziecka poniżej 15. roku życia, gwałt na dziecku, utrwalanie i rozpowszechnianie nagiego wizerunku oraz udostępnianie nagiego wizerunku dziecka za pomocą internetu. 3) prawa dziecka do życia • art. 38, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 6 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o zabójstwo, nieumyślne spowodowanie śmierci, dzieciobój- stwo, jak również doprowadzenie do samobójstwa dziecka. 4) prawa dziecka do wychowania w rodzinie i kontaktów z rodzicami • art. 9 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o utrudnianie kontaktów z rodzicem odbywającym karę pozbawienia wolności lub przebywającym w areszcie śledczym. 5) prawa dziecka do ochrony przed torturowaniem, poniżającym trakto- waniem lub karaniem • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 37 Konwencji o prawach dziecka. 273 Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy o naruszenie nietykalności cielesnej dziecka, znieważenie dziecka, nieprawidłowości w procedurze zatrzymania nieletnich oraz niepra- widłowości w procedurze zatrzymania osób podejrzewanych lub zatrzyma- nych w obecności dziecka. 6) prawa do ochrony dziecka podejrzanego, oskarżonego lub uznanego winnym pogwałcenia prawa karnego • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 40 Konwencji o prawach dziecka. Czynności podejmowane przez Rzecznika w przedmiotowym zakresie obej- mowały sprawy naruszeń praw osób osadzonych w areszcie śledczym, nie- prawidłowości przy zatrzymaniu lub czynnościach procesowych z udziałem nieletnich. W ramach wskazanych obszarów w 2025 r. Rzecznik prowadził działania w szczególności przez Zespół Prawa Karnego, który zajmował się w głównej mierze sprawami indywidualnymi dotyczącymi przestępczości na szkodę dzieci. Do najczęstszych kategorii spraw wpływających do Zespołu Prawa Karnego należała przemoc domowa, w tym przestępstwa znęcania się fizycznego i psychicznego nad dziećmi oraz przypadki wykorzystania sek- sualnego dzieci poniżej 15. roku życia. Działania podejmowano głównie na skutek zgłoszeń obywateli, w tym jednego lub obojga rodziców oraz osób trzecich, takich jak sąsiedzi czy nauczyciele, którzy zauważyli niepokojące sygnały świadczące o krzywdzeniu dziecka. Rzecznik interweniował również z urzędu, na podstawie informacji zgłasza- nych m.in. przez dzieci za pośrednictwem Dziecięcego Telefonu Zaufania RPD, przekazywanych przez Komendę Główną Policji oraz pochodzących z doniesień medialnych. Sprawy zgłaszane Rzecznikowi znajdują się obec- nie na różnych etapach postępowania karnego – od przekazania informacji organom ścigania, przez odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania, aż po etap sądowy oraz postępowanie przed Sądem Najwyższym. Ponadto w przypadku uzyskania informacji o możliwości popełnienia przestępstwa, RPD składał zawiadomienie do właściwych organów. W ramach prowadzonych spraw indywidualnych Rzecznik analizował akta prokuratorskie i sądowe oraz oceniał prawidłowość decyzji podejmowanych przez organy państwowe. W przypadku stwierdzenia naruszeń RPD wniosko- wał o objęcie postępowania nadzorem zwierzchnim, a w razie prawomoc- nych wyroków mógł złożyć kasację lub skargę nadzwyczajną. Rzecznik prowadził również sprawy systemowe, w ramach których opiniował akty prawne, uczestniczył w konferencjach, spotkaniach i szkoleniach oraz brał udział w pracach zespołów, komisji i grup roboczych. 274 WYKRES 38. Liczba spraw ogółem prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 601 2 311 3 390 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 202320242025 +112% +47% W 2025 r. złożono 298 zawiadomień o możliwości popełnienia prze- stępstwa, w tym 220 dotyczących znieważenia dzieci w internecie. Inne sprawy dotyczyły głównie stosowania przemocy zarówno fizycznej, jak i psychicznej w stosunku do dzieci. To uprawnienie Rzecznika wynika wprost z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, który wska- zuje, że Rzecznik może żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa oraz art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, który nakłada obowiązek złoże- nia zawiadomienia na instytucje, które dowiedziały się w związku ze swoją działalnością o przestępstwie ściganym z urzędu. Zawiadomienia były kierowane do prokuratur rejonowych na terenie całego kraju. Złożono 54 zażalenia na postanowienia o odmowie wszczęcia postę- powania lub postanowienia o umorzeniu postępowania. Rzecznik Praw Dziecka zgodnie z art. 306 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka ma uprawnienie do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczę- cia lub umorzeniu postępowania w przypadku, gdy jest instytucją zawia- damiającą o możliwości popełnienia przestępstwa. Zażalenia były składa- ne do sądów właściwych za pośrednictwem prokuratora prowadzącego sprawę. W 92 przypadkach złożono wnioski o nadzór zwierzchni do prokuratu- ry wyższego rzędu. Uprawnienie to wynika z § 73 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r., Regulaminu wewnętrz- nego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz art. 10a ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Sprawy, w których interweniował Rzecznik, dotyczyły głównie zgłaszanej przemocy wobec Do Zespołu Prawa Karnego od 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 1 648 spraw. W roku ubiegłym, w tym samym okresie, było ich 1 792. Oznacza to, że w 2025 r., w porównaniu z rokiem 2024, nastąpił spadek liczby spraw o 8 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba spraw wynosiła 1 058, co pokazuje, żemimo zmniejszenia wpływu w stosunku do 2024 r., liczba spraw w 2025 r. pozostaje wyższa o 56 proc. niż dwa lata wcześniej. WYKRES 37. Liczba spraw nowych prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 058 1 792 1 648 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +56% -8% Łącznie w Zespole Prawa Karnego w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 3 390 spraw (1 648 spraw nowych oraz 1 742 spra- wy kontynuowane z lat ubiegłych). W 2024 r. łączna liczba spraw prowadzonych przez zespół wynosiła 2 311, a w roku 2023 – 1 601 spraw. Oznacza to wzrost o 47 proc. w roku 2025 w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 112 proc.) w sto- sunku do roku 2023. 275 WYKRES 38. Liczba spraw ogółem prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 601 2 311 3 390 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 202320242025 +112% +47% W 2025 r. złożono 298 zawiadomień o możliwości popełnienia prze- stępstwa, w tym 220 dotyczących znieważenia dzieci w internecie. Inne sprawy dotyczyły głównie stosowania przemocy zarówno fizycznej, jak i psychicznej w stosunku do dzieci. To uprawnienie Rzecznika wynika wprost z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, który wska- zuje, że Rzecznik może żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa oraz art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, który nakłada obowiązek złoże- nia zawiadomienia na instytucje, które dowiedziały się w związku ze swoją działalnością o przestępstwie ściganym z urzędu. Zawiadomienia były kierowane do prokuratur rejonowych na terenie całego kraju. Złożono 54 zażalenia na postanowienia o odmowie wszczęcia postę- powania lub postanowienia o umorzeniu postępowania. Rzecznik Praw Dziecka zgodnie z art. 306 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka ma uprawnienie do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczę- cia lub umorzeniu postępowania w przypadku, gdy jest instytucją zawia- damiającą o możliwości popełnienia przestępstwa. Zażalenia były składa- ne do sądów właściwych za pośrednictwem prokuratora prowadzącego sprawę. W 92 przypadkach złożono wnioski o nadzór zwierzchni do prokuratu- ry wyższego rzędu. Uprawnienie to wynika z § 73 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r., Regulaminu wewnętrz- nego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz art. 10a ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Sprawy, w których interweniował Rzecznik, dotyczyły głównie zgłaszanej przemocy wobec Do Zespołu Prawa Karnego od 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2025 r. wpłynęło 1 648 spraw. W roku ubiegłym, w tym samym okresie, było ich 1 792. Oznacza to, że w 2025 r., w porównaniu z rokiem 2024, nastąpił spadek liczby spraw o 8 proc. Dla porównania, w 2023 r. liczba spraw wynosiła 1 058, co pokazuje, żemimo zmniejszenia wpływu w stosunku do 2024 r., liczba spraw w 2025 r. pozostaje wyższa o 56 proc. niż dwa lata wcześniej. WYKRES 37. Liczba spraw nowych prowadzonych w Zespole Prawa Karnego w latach 2023–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw prowadzonych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 1 058 1 792 1 648 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 202320242025 +56% -8% Łącznie w Zespole Prawa Karnego w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 3 390 spraw (1 648 spraw nowych oraz 1 742 spra- wy kontynuowane z lat ubiegłych). W 2024 r. łączna liczba spraw prowadzonych przez zespół wynosiła 2 311, a w roku 2023 – 1 601 spraw. Oznacza to wzrost o 47 proc. w roku 2025 w porównaniu z 2024 r. oraz ponad dwukrotny wzrost (o 112 proc.) w sto- sunku do roku 2023. 276 dzieci. W większości były to sprawy, które w ocenie RPD zostały umorzo- ne przedwcześnie, nie wyczerpując możliwości dowodowych. Przedstawiciele RPD uczestniczyli w 77 rozprawach, które odbyły się sta- cjonarnie na terenie całego kraju. W 31 sprawach złożono pisemne sta- nowiska do toczących się postępowań, w których Rzecznik wyraził swoje zdanie na temat ochrony praw dziecka w postępowaniu. Uprawnienie do zajmowania stanowisk w sprawach wynika z art. 11 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Zgodnie z nim Rzecznik przedstawia właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz uspraw- nienia trybu załatwiania spraw w tym zakresie. Rzecznik w stanowiskach ustnych na rozprawie i pisemnych wnioskował o adekwatny wymiar kary w stosunku do zarzucanych czynów oraz o orzeczenie środków karnych. W czasie trwania postępowań w swoich stanowiskach Rzecznik zwracał również uwagę na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Ponadto uczestniczył w postępowaniach dotyczących śmierci dzieci, sto- sowania przemocy fizycznej i psychicznej wobec dzieci oraz wykorzysty- wania seksualnego dzieci. Były to sprawy, w których obecność Rzecznika i zajęcie przez niego stanowiska miały kluczowe znaczenie dla ochrony praw dziecka w postępowaniu. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka złożył 10 kasacji z zakresu spraw karnych oraz 1 skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego. Uprawnienie do złożenia kasacji przez RPD wynika z art. 521 § 2 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. W sprawach Rzecznik Praw Dziecka wskazywał na rażące naruszenia prawa materialnego oraz procesowego. Sprawy, w których wniesiono kasacje, dotyczyły przede wszystkim przestępstw związanych z przemocą wobec dzieci, niealimen- tacji oraz zabójstwa. Jedna sprawa została oddalona przez Sąd Najwyższy jako bezzasadna, pozostałe pozostają w toku. Uprawnienie do złożenia skargi nadzwyczajnej wynika z art. 89 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Skarga dotyczyła błędnej oceny stanu faktycznego sprawy, w której doszło w ocenie Rzecznika do wykorzystania seksualnego dzieci. Sprawa nie została jeszcze rozpoznana. 277 10.1 Główne obszary działalności Zespołu Prawa Karnego w 2025 r. Kategorie spraw prowadzonych przez Rzecznika w ramach Zespołu Prawa Karnego: 1) Przemoc domowa wobec dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące przemocy domowej wobec dzieci obejmowały w szczególności: znęcanie się, czyli przemoc fizyczną i psychiczną, zaniedbanie i przemoc ekonomiczną – zwykle współwystępują- ce z przemocą fizyczną i psychiczną (art. 207 § 1 i 1a Kodeksu karnego), naru- szenie nietykalności cielesnej skutkujące lekkim lub średnim uszczerbkiem na zdrowiu (art. 157 § 1 i 2 Kodeksu karnego) i znieważenie (art. 216 § 1 Kodeksu karnego). Sprawy te dotyczyły głównie przemocy jednego z rodziców wobec dziecka lub dzieci. W większości były to czyny powtarzające się i długotrwałe, kwali- fikowane jako znęcanie się. Zdarzały się także pojedyncze incydenty klasyfi- kowane jako uszkodzenie ciała. Aktywność Rzecznika obejmowała informowanie organów ścigania o podej- rzeniu stosowania przemocy wobec dzieci i kierowanie wniosków do orga- nów wyższego rzędu w prokuraturze o dokonanie nadzoru zwierzchniego w przypadku odmowy wszczęcia postępowania, umorzenia postępowania bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego lub w przypadku dostrzeżenia nieprawidłowości w toczącym się postępowaniu przygotowawczym. W toczących się postępowaniach sądowych RPD składał natomiast stanowiska w sprawie. Ponadto RPD kierował kasacje do Sądu Najwyższego. Zwracał też uwagę na nieodpowiednią reprezentację dzieci w przypadku, gdy żaden z rodziców nie może podejmować działań w imieniu dziecka, poprzez kierowanie opinii do właściwych organów w przedmiocie wyznaczenia reprezentanta dziecka. Rzecznik podkreślał, że w przypadku przemocy, reakcja instytucji powinna być stanowcza i zorientowana na ochronę dziecka. Dodatkowo współdzia- łał z organami władzy publicznej i organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązań legislacyjnych dotyczących ochrony dzieci przed przemocą. 2) Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące przestępstw przeciwko wol- ności seksualnej wobec dzieci obejmowały: wykorzystanie seksualne dziecka poniżej 15. roku życia (art. 200 § 1–4 Kodeksu karnego), gwałt na dziecku (art. 278 197 § 4 Kodeksu karnego), utrwalanie i rozpowszechnianie nagiego wizerunku dziecka (art. 191a § 1 Kodeksu karnego). Rzecznik zwracał szczególną uwagę na warunki przesłuchania dzieci pokrzywdzonych, które muszą być bezpieczne i nie powinny powodować wtórnej wiktymizacji dziecka. Ponadto kompleksowo analizował sprawy dotyczące dzieci, biorąc pod uwagę zarówno ocenę przebiegu postępowa- nia sądowego, jak i adekwatność wymiaru kary i konieczność zastosowania środków karnych. W prowadzonych analizach RPD zwrócił uwagę na kluczo- wą rolę opinii sądowo-psychologicznych, które stanowią jedno z najważniej- szych źródeł dowodowych. Rzecznik kierował wnioski o zwierzchni nadzór w sprawach, w których wyda- no postanowienie o umorzeniu lub odmowie wszczęcia postępowania oraz w których nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowe- go. W toczących się postępowaniach sądowych składał natomiast stanowi- ska w sprawie. Aktywność RPD obejmowała: informowanie organów ścigania o podejrzeniu wykorzystania seksualnego dziecka, monitorowanie i analizę spraw indywi- dualnych dotyczących wykorzystania seksualnego dziecka, współdziałanie z organami władzy publicznej i organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązań legislacyjnych, dotyczących ochrony dzieci przed wykorzystaniem seksualnym. 3) Śmierć dzieci Sprawy prowadzone przez RPD dotyczące śmierci dzieci obejmowały: zabój- stwo lub usiłowanie zabójstwa (art. 148 § 1 i 2 Kodeksu karnego), nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 Kodeksu karnego) oraz dzieciobójstwo (art. 149 Kodeksu karnego). Przestępstwa te dotyczyły w dużej części dzieci do 3. roku życia. Rzecznik zwracał uwagę na wysokość kary, która powinna być współmierna do zarzu- canych lub przypisanych czynów. W przypadku toczącego się postępowania podkreślał natomiast kwestie zastosowania środków zapobiegawczych, które uniemożliwiają podejrzanemu lub oskarżonemu manipulowanie mate- riałem dowodowym w tych sprawach. 4) Narażenie na niebezpieczeństwo dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące narażenia na niebezpieczeń- stwo utraty życia lub zdrowia (art. 160 § 1 i 2 Kodeksu karnego). Sprawy dotyczące rodziców, którzy – mimo ciążącego na nich obowiąz- ku – swoim zachowaniem lub zaniechaniem narazili dziecko na niebezpie- czeństwo. Są to głównie sytuacje, w których rodzic lub opiekun pozostawił 279 dziecko bez opieki na dłuższy czas, pomimo świadomości, że nie jest ono zdolne do zapewnienia sobie bezpieczeństwa. Interwencje podejmowano również w stosunku do nauczycieli i opiekunów w przedszkolach w związku z wypadkami w placówkach edukacyjnych. Rzecznik wskazywał, że narażenie dziecka na niebezpieczeństwo powinno spotkać się z odpowiednią reakcją prawnokarną, ponieważ czyny te charakteryzują się wysoką szkodliwością społeczną. 5) Naruszenie nietykalności cielesnej dziecka Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 Kodeksu karnego). Najczęściej dotyczyło nauczycieli naruszających nietykalność fizyczną uczniów poprzez szarpanie, popychanie lub uderzanie. Rzecznik podkreślał, że stosowanie siły w stosunku do dzieci jest niedopuszczalne i powinno spo- tykać się z odpowiednią reakcją prawnokarną. 6) Przekroczenie uprawnień przez funkcjonariusza w stosunku do dzieci Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza (art. 231 § 1 Kodeksu karnego), głównie podczas inter- wencji służb z udziałem dzieci. Rzecznik prosił o wyjaśnienia w przypadkach nieprzestrzegania procedury przez funkcjonariuszy publicznych oraz wskazywał na uchybienia przy pro- wadzeniu interwencji z udziałem dzieci. 7) Uporczywe nękanie Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące uporczywego nękania (stal- king, art. 190a § 1 Kodeksu karnego), głównie w kontekście działania jednego z rodziców. W wielu przypadkach zachowania te przybierały formę długotrwałego kon- taktowania się z dzieckiem wbrew jego woli lub naruszania jego prywatności. Takie działania mogły powodować u dziecka stres lub poczucie zagrożenia oraz zaburzać jego prawidłowy rozwój i codzienne funkcjonowanie. Rzecznik zwracał szczególną uwagę na potrzebę zapewnienia dziecku poczucia bezpieczeństwa. Podkreślał, że ochrona dziecka powinna być priorytetem dla wszystkich instytucji zaangażowanych w sprawę. Wskazywał również na konieczność podejmowania działań, które zapewnią dziecku sta- bilne i bezpieczne środowisko. 280 8) Niealimentacja Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące niealimentacji (art. 209 § 1 Kodeksu karnego) obejmujące przypadki niepłacenia alimentów na dziecko pomimo prawomocnego orzeczenia sądu. Rzecznik analizował, czy doszło do spełnienia przesłanek niealimentacji oraz wskazywał na możliwości prawne dochodzenia roszczeń. 9) Doprowadzenie do samobójstwa dziecka Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczące doprowadzenia dziecka do samobójstwa (art. 151 Kodeksu karnego). W sprawach dotyczących samobójstw dzieci RPD analizował, czy doszło do udziału osób trzecich oraz czy ustalono przyczyny odebrania życia przez dziecko. 10) Utrudnianie kontaktów dzieci z rodzicami pozbawionymi wolności Rzecznik podkreślał, że dziecko ma prawo do kontaktu z rodzicem i powin- no mieć zapewnione do tego odpowiednie warunki. Ponadto RPD wspierał inicjatywy na rzecz poprawy warunków widzeń z udziałem dzieci. 11) Znieważenie, pomówienie oraz groźby karalne w stosunku do dziecka, kierowane przez internet Sprawy prowadzone przez Rzecznika dotyczyły znieważenia (art. 216 Kodeksu karnego), pomówienia (art. 212 Kodeksu karnego) i kierowania gróźb karal- nych (art. 190 Kodeksu karnego). W 2025 r. Rzecznik otrzymał liczne sygnały dotyczące obrażania dzieci w internecie. Złożono 220 zawiadomień o możliwości popełnienia przestęp- stwa, w wyniku czego są prowadzone liczne postępowania. 281 10.2 Wystąpienia generalne – Zespół Prawa Karnego 1) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie ryzyka wprowadzenia po zmianie definicji gwałtu odpowiedzialności karnej młodych osób za kontakty seksualne między rówieśnikami 17 stycznia 2025 r. Rzecznik zwrócił się z wystąpieniem generalnym 296 do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o informacje dotyczące planowanej zmiany art. 197 § 4 Kodeksu karnego, która wiąże się z nową definicją gwałtu. Rzecznik wyraził obawę, że po zmianie tej definicji może dojść do sytuacji, w których młode osoby będą ponosić surową odpowiedzialność karną za kontakty seksualne z rówieśnikami. W swoim wystąpieniu Rzecznik wskazał, że problem może dotyczyć sytuacji, w których kontakty seksualne mają miejsce między osobami w podobnym wieku i o zbliżonym stopniu dojrzałości oraz nie mają charakteru wykorzy- stania jednej osoby przez drugą. W takich przypadkach zbyt restrykcyjne przepisy mogłyby prowadzić do surowej odpowiedzialności karnej mło- dych ludzi, mimo że relacje te nie mają charakteru przemocy czy przymusu. Dlatego kwestia ewentualnej zmiany przepisów jest szczególnie istotna. Prawo powinno z jednej strony skutecznie chronić dzieci i młodzież przed przemocą seksualną oraz nadużyciami, z drugiej strony jednak uwzględniać realia relacji między rówieśnikami i nie prowadzić do karania zachowań, które nie mają charakteru wykorzystania. Rzecznik przypomniał również o wcze- śniejszej poprawce zgłoszonej w trakcie procesu legislacyjnego dotyczące- go zmiany definicji gwałtu, która została odrzucona przez Senat. W związku z tym poprosił o przedstawienie planowanego kształtu zmian i terminu ich wprowadzenia. Rzecznik podkreślił także znaczenie odpowiedniego przygotowania osób stosujących prawo. Zwrócił uwagę na konieczność przeszkolenia sędziów, prokuratorów, policjantów i biegłych w zakresie nowych przepisów. Poprosił również o informacje na temat liczby przeprowadzonych szkoleń. Poruszona przez Rzecznika kwestia pokazuje, że ważne jest wyważenie mię- dzy skuteczną ochroną dzieci i młodzieży przed przestępstwami seksualny- mi a unikaniem penalizacji relacji między rówieśnikami. Ewentualne zmiany przepisów mogą mieć istotne znaczenie dla praktyki stosowania prawa i dla właściwej ochrony praw młodych osób. 296 ZPR.400.4.2024. 282 W odpowiedzi 297 z 19 maja 2025 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że postulat RPD dotyczący zmiany definicji gwałtu w zakresie odpowiedzialno- ści karnej za kontakty seksualne między osobami o zbliżonym wieku został przekazany do Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, która nie zajęła jeszcze stanowiska w tej sprawie. Wskazano jednocześnie, że nowa definicja zgwał- cenia została wprowadzona ustawą z 28 czerwca 2024 r. 298 i obowiązuje od 13 lutego 2025 r., a jej uchwalenie i ogłoszenie nastąpiło już po przygoto- waniu wcześniejszych planów działań Ministerstwa i podległych instytucji. Dodatkowo przedstawiono listę przeprowadzonych szkoleń. 6 grudnia 2025 r. Rzecznik zwrócił się z prośbą 299 o informację, czy zaplano- wane na 2025 r. szkolenia Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury doty- czące przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, w szcze- gólności na szkodę dzieci, zostały faktycznie przeprowadzone oraz czy odbyły się także inne szkolenia w tym zakresie. Minister Sprawiedliwości przekazał 300 23 grudnia 2025 r. listę przeprowadzo- nych i planowanych szkoleń. 2) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie ogło- szenia konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina W wystąpieniu generalnym 301 z 18 maja 2025 r. Rzecznik zaapelował do Ministra Sprawiedliwości o pilne ogłoszenie konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina. Zwrócił uwagę na rosnącą potrzebę zapewnienia systemowego wsparcia dzieciom pokrzywdzonym przestępstwami i na konieczność rozwijania instytucji, które zapewniają im kompleksową pomoc. Centra Pomocy Dzieciom funkcjonują już w kilkunastu miejscach w Polsce. Są to specjalistyczne placówki zapewniające dzieciom pokrzywdzonym przestępstwami kompleksową pomoc w jednym miejscu. W ramach ich działalności dzieci i ich opiekunowie mogą uzyskać wsparcie psychologicz- ne, pomoc medyczną, konsultacje prawne oraz wsparcie w trakcie postę- powania karnego. Ważnym elementem działania takich centrów jest także współpraca specjalistów z różnych dziedzin, dzięki której pomoc jest skoor- dynowana i dostosowana do potrzeb dziecka. Rzecznik odwołał się do opisanej w mediach sprawy Hanny, która doświad- czyła wykorzystania seksualnego i – mimo ujawnienia krzywdy – nie 297 DPK-I.053.2.2025. 298 Dz. U. z 2024 r. poz. 1228. 299 ZPR.400.4.2024. 300 DPK-I.053.2.2025. 301 ZPD.442.357.2023. 283 otrzymała skoordynowanej pomocy psychologicznej, medycznej ani praw- nej. Zdaniem Rzecznika sytuacja ta pokazuje, że w systemie wsparcia dla dzieci pokrzywdzonych przestępstwami wciąż występują poważne braki. Rzecznik podkreślił, że odpowiedzią na takie problemy mogą być Centra Pomocy Dzieciom. Utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina mogłoby znacząco poprawić dostęp do specjalistycznego wsparcia dla dzieci dotkniętych przestępstwami. W ocenie Rzecznika byłby to ważny krok w kierunku budowania systemu pomocy, który w sposób kompleksowy, skoordynowany i przyjazny odpowiada na potrzeby dzieci pokrzywdzonych przestępstwem. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 18 maja 2025 r. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie zapew- nienia stabilnego i systemowego wsparcia finansowego dla Centrów Pomocy Dzieciom na terenie całego kraju 2 lipca 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 302 zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z pilnym apelem o zapewnienie stabilnego, systemowe- go i długofalowego finansowania Centrów Pomocy Dzieciom z Funduszu Sprawiedliwości. Podkreślił, że placówki te, oparte na międzynarodowym modelu Barnahus, zapewniają kompleksową, specjalistyczną i przyjazną pomoc medyczną, psychologiczną, prawną i społeczną dzieciom pokrzyw- dzonym przestępstwem, zwłaszcza przemocą seksualną. Zapewnienie takiej pomocy jest obowiązkiem państwa, nie może zależeć od doraźnych źródeł finansowania i wymaga zarówno natychmiastowego zabezpieczenia środków dla już działających centrów, jak i opracowania dłu- goterminowej strategii ich rozwoju jako kluczowego elementu ochrony praw i dobra dziecka. 24 października 2025 r. RPD wystosował ponowne wystąpienie generalne do Ministerstwa Sprawiedliwości w przedmiotowej sprawie 303 . Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienia generalne z 2 lipca 2025 r. i 24 października 2025 r. 302 ZPK.420.16.2025. 303 ZPK.420.16.2025. 284 4) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpro- wadzenia zmian prawnych zakazujących produkcji, sprzedaży i rozpo- wszechniania przedmiotów, w tym lalek erotycznych, przedstawiają- cych wytworzony lub przetworzony wizerunek dziecka 25 sierpnia 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 304 do Ministra Sprawiedliwości zaapelował o nowelizację Kodeksu karnego. Rzecznik zapro- ponował wprowadzenie karalności produkcji, sprzedaży i rozpowszechniania przedmiotów przedstawiających wizerunek dziecka o charakterze seksualnym. Chodzi m.in. o takie produkty jak lalki erotyczne przedstawiające wytworzony lub przetworzony wizerunek dziecka. Zwrócił uwagę, że tego typu przedmio- ty są obecnie dostępne w obrocie, a obowiązujące przepisy nie przewidują odpowiedzialności karnej za ich wytwarzanie czy sprzedaż. Zdaniem RPD jest to poważny problem, ponieważ społeczna szkodliwość takich produktów jest bardzo duża. Rzecznik podkreślił, że może być ona porównywalna z innymi formami pornografii z udziałem wizerunku dzieci, które są już w Polsce prawnie zakazane, oraz że seksualizacja wizerunku dziec- ka utrwala zaburzone preferencje seksualne, obniża bariery moralne i narusza podstawowe normy etyczne oraz dobro dziecka. Ponadto podobne regulacje funkcjonują już m.in. w Niemczech i Danii, przy czym proponowana zmiana ma spełniać zasadę proporcjonalności. W piśmie 305 z 13 października 2025 r. Minister Sprawiedliwości wskazał, że obo- wiązujące przepisy Kodeksu karnego już przewidują możliwość penalizacji niektórych zachowań związanych z przedmiotami o charakterze seksualnym, w tym ich publicznej prezentacji lub wykorzystywania w sposób pornograficzny. Nie obejmują wprost obrotu lalkami stylizowanymi na dzieci, a wprowadzenie takiego zakazu budzi poważne wątpliwości konstytucyjne i aksjologiczne, przy czym ewentualne działania legislacyjne wymagałyby pogłębionych analiz. 5) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie uregu- lowania zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec dzieci przez funkcjonariuszy Służby Więziennej podczas odwiedzin u osadzonych członków rodziny w zakładach karnych 30 grudnia 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 306 do Ministra Sprawiedliwości zaapelował o pilną nowelizację ustawy o Służbie Więziennej 307 . Chodzi o jasne i szczegółowe uregulowanie w przepisach zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec dzieci przez funkcjona- riuszy Służby Więziennej podczas odwiedzin u osadzonych członków rodziny w zakładach karnych. 304 ZPK.442.137.2024. 305 DPK-I.053.17.2025. 306 ZPK.441.800.2025. 307 Dz.U. z 2010 r. nr 79 poz. 523. 285 Rzecznik wskazał, że trafiają do niego skargi dotyczące sposobu przeprowa- dzania takich kontroli. Z relacji wynika, że niektóre z nich naruszają godność dzieci i mogą być dla nich traumatycznym doświadczeniem. Problem dotyczy szczególnie tzw. kontroli intymnych, czyli bardzo dokładnego sprawdzania ciała dziecka, które bywa przeprowadzane bez wystarczającego uzasadnienia. Zdarza się także, że odbywa się to bez zgody dziecka lub jego opiekuna oraz bez jego obecności. Tymczasem tego rodzaju kontrola powinna być stosowa- na jedynie w wyjątkowych sytuacjach i jako ostateczny środek. Rzecznik podkreślił, że takie działania mogą powodować u dzieci poważne i długotrwałe skutki psychiczne. Wskazał również, że mogą one naruszać konstytucyjną godność człowieka i prawo dziecka do prywatności. Jego zdaniem obecne przepisy nie zapewniają dzieciom wystarczającej ochro- ny. Dlatego konieczne jest wprowadzenie jasnych i bardziej restrykcyjnych zasad dotyczących przeprowadzania kontroli osobistych wobec dzieci. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 30 grudnia 2025 r. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie repre- zentantów dziecka w postępowaniu karnym W wystąpieniu generalnym 308 z 31 grudnia 2025 r. do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik wskazał na poważny problem praktyki zbyt póź- nego wyznaczania reprezentantów małoletnich pokrzywdzonych w postę- powaniu karnym. Chodzi o osoby, które mają reprezentować dziecko i dbać o jego interesy w trakcie postępowania, wtedy, gdy rodzice nie mogą tego zrobić z powodu konfliktu interesów. Reprezentant małoletniego to wyznaczony przez sąd adwokat lub radca prawny, który działa w imieniu dziecka w postępowaniu karnym. Jego zadaniem jest ochrona praw dziecka, udział w czynnościach procesowych i dbanie o to, aby interesy dziecka były właściwie uwzględniane przez organy prowadzące sprawę. Rzecznik zaapelował do Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań, które zapewnią szybkie i skuteczne wyznaczanie reprezentantów dla dzie- ci. Powinno to następować już wtedy, gdy dziecko może zostać uznane za osobę pokrzywdzoną przestępstwem. Rzecznik wskazał, że w praktyce reprezentanci są często wyznaczani zbyt późno, szczególnie na etapie postę- powania przygotowawczego prowadzonego przez prokuraturę. Zdarza się, że dzieje się to dopiero tuż przed umorzeniem sprawy lub równocześnie z taką decyzją. W takiej sytuacji reprezentant nie ma już realnej możliwości działa- nia ani wpływu na przebieg postępowania. 308 ZPK.41.2.2025. 286 Zdaniem Rzecznika taka praktyka sprawia, że prawo dziecka do bycia wysłu- chanym i do rzetelnego postępowania staje się w dużej mierze pozorne. Rzecznik podkreślił również, że jest to sprzeczne z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka, w tym z Konwencją o prawach dziecka i standardami Rady Europy. Dzięki wprowadzeniu jednolitej praktyki dotyczącej wyznaczania reprezen- tanta możliwa będzie realna ochrona praw i interesów dziecka w toku postę- powania karnego. W odpowiedzi Ministra Sprawiedliwości 309 z 26 stycznia 2026 r. wskazano, że kwestia terminowego i skutecznego wyznaczania reprezentantów mało- letnich jest i będzie omawiana w ramach szkoleń organizowanych przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, także z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości. W 2025 r. przeprowadzono ok. siedmiu cykli szkoleń dla sędziów i prokuratorów dotyczących przemocy domowej, w których poru- szano również temat reprezentanta dziecka, a na 2026 r. zaplanowano spe- cjalistyczne szkolenie dla sędziów rodzinnych poświęcone czynnościom z udziałem osób poniżej 18. roku życia i ochronie ich interesów. Ponadto wystąpienie generalne zostało przekazane Prokuraturze Krajowej i sądom powszechnym w celu uwzględnienia zawartych w nim postulatów w prakty- ce ich działania. 7) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie ochrony danych osobowych dzieci w postępowaniach karnych W wystąpieniu generalnym 310 z 31 grudnia 2025 r. do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik alarmował, że pracownicy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości coraz częściej naruszają prawo dzieci do prywat- ności, ujawniając w przestrzeni publicznej i mediach dane pozwalające na ich identyfikację, co prowadzi do stygmatyzacji, mowy nienawiści i wtórnej wiktymizacji dzieci, czego przykładem była sprawa zaginionego dziecka objętego procedurą „Child Alert”. Rzecznik wskazał, że informacje te są przekazywane bez należytej weryfika- cji pod względem ochrony danych osobowych i skutków dla dziecka, nawet jeśli dotyczą jedynie wieku, szkoły czy relacji rodzinnych. W związku z tym RPD zaapelował do Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań edukacyj- nych i nadzorczych wobec organów ścigania oraz o wprowadzenie jasnych wytycznych dotyczących anonimizacji danych dzieci we wszystkich komuni- katach i dokumentach publicznych dotyczących postępowań karnych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 grudnia 2025 r. 309 DSRiN-VI.053.1.2026. 310 ZPK.401.4.2025. 287 8) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpro- wadzenia przepisów zapewniających ochronę dzieci w wieku od 15. roku życia przed otrzymywaniem treści seksualnych w Internecie Rzecznik w wystąpieniu generalnym 311 z 31 grudnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z postulatem pilnych prac legislacyjnych nad doprecyzowaniem przepisów Kodeksu karnego dotyczących przestępstw seksualnych wobec dzieci, wskazując na istotną lukę prawną w ochronie dzieci w wieku 15–18 lat przed przemocą seksualną w Internecie, w szcze- gólności przed przesyłaniem im treści pornograficznych za pośrednictwem komunikatorów internetowych. Rzecznik podkreślił, że obecne regulacje nie pozwalają skutecznie ścigać takich zachowań. Zachowania takie są niedopuszczalne na mocy Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości 312 , a także dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1385 313 , która nakłada na państwa obowiązek penalizacji niechcianych treści o charakterze seksualnym przesyłanych elektronicznie. Rzecznik zaakcentował, że dzieckiem w rozumieniu prawa międzynarodo- wego oraz polskiego jest, co do zasady, każda osoba poniżej 18. roku życia, a bezpieczeństwo dzieci w środowisku cyfrowym powinno być priorytetem państwa. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 grudnia 2025 r. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie widzeń i kontaktów telefonicznych dzieci z rodzicami pozbawionymi wolności W wystąpieniu generalnym 314 z 31 grudnia 2025 r. do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik wskazał na narastający problem niewystarczającej ochrony praw dzieci osób pozbawionych wolności, w szczególności w zakre- sie widzeń i kontaktów telefonicznych z osadzonymi rodzicami. Rzecznik Praw Dziecka podkreślił, że obecne regulacje Kodeksu karnego wykonawczego nadmiernie i arbitralnie ograniczają te kontakty, co narusza prawo dziecka do utrzymywania więzi z rodzicami oraz może prowadzić do poważnych negatywnych skutków emocjonalnych i rozwojowych. Rzecznik wskazał, że obowiązujące przepisy nie uwzględniają w wystar- czającym stopniu potrzeb dzieci, pozostawiając zbyt dużą swobodę decy- zyjną dyrektorom zakładów karnych. Może to prowadzić do ograniczania 311 ZPK.401.5.2025. 312 Dz. U. z 2015 r. poz. 728. 313 Dz. U. L 1385 z 24.5.2024. 314 ZPK.421.6.2025. 288 przez dyrektorów zakładów karnych liczby widzeń, rozmów telefonicznych i przepustek. Dodatkowo występują problemy z niezapewnianiem odpowiednich warun- ków lokalowych. Trzeba również wskazać, że przepisy nie obejmują ochroną wszystkich dzieci skazanych, zwłaszcza, gdy rodzic nie sprawował wcześniej stałej pieczy. W związku z tym RPD zaapelował o pilne zmiany legislacyjne, które pozwolą lepiej chronić dobro dziecka i zapewnią mu realną możliwość utrzymywania więzi z rodzicem odbywającym karę pozbawienia wolności. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 31 grudnia 2025 r. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości w sprawie proble- mu prewencyjnego stosowania kajdanek wobec nieletnich 31 grudnia 2025 r. Rzecznik w wystąpieniu generalnym 315 do Ministra Sprawiedliwości zaapelował o pilną nowelizację ustawy o środkach przymu- su bezpośredniego i broni palnej, wskazując na systemowy problem pre- wencyjnego stosowania kajdanek wobec nieletnich, także w sytuacjach, gdy nie wykazują oni agresji ani zamiaru ucieczki. Rzecznik podkreślił, że obec- ne przepisy są zbyt ogólne, pozwalają na arbitralne decyzje służb oraz nie uwzględniają w wystarczającym stopniu dobra dziecka i wychowawczo-re- socjalizacyjnego charakteru postępowania wobec nieletnich. Rzecznik zwrócił również uwagę, że kajdanki są środkiem wyjątkowo dole- gliwym i potencjalnie traumatycznym dla młodych osób, naruszającym ich godność i bezpieczeństwo psychiczne, dlatego powinny być stosowane wyłącznie jako ostateczność, na podstawie konkretnych, udokumento- wanych przesłanek. W związku z tym RPD zaproponował wprowadzenie przepisu jednoznacznie ograniczającego możliwość prewencyjnego uży- cia kajdanek wobec nieletnich do sytuacji realnego, znacznego zagrożenia, z obowiązkiem szczegółowego uzasadnienia każdej takiej decyzji. W odpowiedzi 316 z 19 stycznia 2026 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że wystąpienie, według właściwości, zostało przekazane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. 315 ZPK.401.7.2025. 316 DPK-II.053.1.2026. 289 10.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Prawa Karnego Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania Zespołu Prawa Karnego, jego współpracy z różnymi podmiotami i osią- gniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego i dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każ- dym przypadku Rzecznik był zarówno uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wska- zywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Podejrzenie stosowania przemocy fizycznej wobec dziecka Problem: W sprawie dotyczącej dziecka pojawiło się podejrzenie stosowania wobec niego przemocy fizycznej przez matkę. W toku postępowania przy- gotowawczego dziecko zostało przesłuchane w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego (jednorazowe przesłuchanie dziecka w warunkach chroniących przed wtórną traumatyzacją). Podczas składania zeznań dziec- ko obszernie wskazało, że matka stosowała przemoc fizyczną. Mimo tych zeznań prokuratura prowadząca sprawę uznała, że zgromadzony mate- riał dowodowy nie potwierdza okoliczności stosowania przemocy oraz że brak jest wystarczających podstaw do dalszego prowadzenia postępowa- nia, i wydała postanowienie o umorzeniu postępowania karnego. Decyzja ta została podjęta mimo jednoznacznych zeznań dziecka świadczących o doświadczeniu przemocy. Co zrobiliśmy: Po przeprowadzeniu analizy akt sprawy RPD uznał, że decyzja o umorzeniu postępowania karnego nie była właściwa. Rzecznik zawniosko- wał o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokurato- ra nadrzędnego. W uzasadnieniu wskazano w szczególności na wagę zeznań dziecka złożonych w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego, potrzebę dalszej weryfikacji materiału dowodowego i konieczność pogłębionej analizy okoliczności wskazujących na możliwość stosowania przemocy. Efekt: Prokurator nadrzędny podzielił przedstawioną argumentację Rzecznika. Uznał, że decyzja o umorzeniu była przedwczesna i stwierdził konieczność kontynuowania postępowania karnego. W efekcie wznowiono czynności procesowe i zapewniono dalszą ochronę interesów dziecka. 290 Uporczywe nękanie dziecka poprzez groźby rozpowszechnienia jego intymnych fotografii Problem: Sprawa dotyczyła dziecka, wobec którego dopuszczono się upo- rczywego nękania polegającego na kierowaniu gróźb rozpowszechnienia jego intymnych fotografii. Działania sprawcy wzbudziły w pokrzywdzonym uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia oraz istotnie naruszyły jego prywatność i poczucie bezpieczeństwa. Mimo okoliczności sprawy oraz realnych konsekwencji psychicznych dla dziecka, prokuratura prowadząca postępowanie uznała, że wszelkie czynności dowodowe zostały wykonane, a zebrany materiał nie pozwala na ustalenie sprawcy, w konsekwencji czego postępowanie karne zostało umorzone. Co zrobiliśmy: Rzecznik po przeprowadzeniu szczegółowej analizy akt sprawy ustalił, że nie wykorzystano wszystkich dostępnych środków dowo- dowych. Kluczowym elementem była okoliczność, że w sprawie istniały przesłanki do wystąpienia do zagranicznego operatora usług internetowych o przekazanie danych umożliwiających identyfikację użytkownika kierujące- go groźby, jednak czynność ta nie została podjęta. W związku z powyższym RPD zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchnie- go przez prokuratora nadrzędnego wskazując na przedwczesność decyzji o umorzeniu postępowania karnego oraz niewyczerpanie w pełni inicjatywy dowodowej – w szczególności w zakresie międzynarodowej pomocy praw- nej i zabezpieczenia danych teleinformatycznych. Efekt: Prokurator nadrzędny podzielił przedstawioną argumentację i uznał, że postanowienie o umorzeniu śledztwa zostało wydane przedwcześnie, bez wykorzystania wszystkich realnie dostępnych możliwości dowodowych. W efekcie stwierdzono konieczność kontynuowania postępowania karnego oraz podjęcia czynności zmierzających do ustalenia sprawcy, co przywróciło realną szansę na pociągnięcie go do odpowiedzialności i zapewnienie dziec- ku należnej ochrony prawnej. Poparzenie dziecka w placówce oświatowej i ocena odpowiedzialności karnej Problem: Sprawa dotyczyła dziecka, które doznało średniego uszczerbku na zdrowiu w wyniku poparzenia gorącą zupą w placówce oświatowej, do które- go uczęszczało. Skutki zdarzenia wymagały leczenia i wiązały się z realnymi konsekwencjami zdrowotnymi dla dziecka. Mimo to prokuratura uznała, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że czyn wypeł- nia znamiona czynu zabronionego i w konsekwencji nie dopatrzyła się pod- staw do dalszego prowadzenia postępowania karnego. 291 Co zrobiliśmy: Po szczegółowej analizie akt sprawy Rzecznik uznał, że w toku postępowania sporządzona została opinia biegłego sądowego, w której jed- noznacznie wskazano, iż skutki oparzenia wypełniają znamiona przestępstwa spowodowania średniego uszczerbku na zdrowiu u dziecka. Okoliczność ta nie została jednak w żaden sposób rozstrzygnięta ani pogłębiona przez pro- kuraturę przy podejmowaniu decyzji procesowej. W związku z powyższym RPD zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokuratora nadrzędnego, wskazując na brak odniesienia się do klu- czowej opinii biegłego i na przedwczesność przyjętej oceny prawnej. Efekt: Prokurator nadrzędny podzielił przedstawioną argumentację, uznając zasadność podniesionych zarzutów. Postępowanie karne zostało podjęte na nowo, a wskazane w piśmie uwagi mają zostać wykorzystane w dalszym pro- cedowaniu sprawy przez organy ścigania. W efekcie sprawie nadano dalszy bieg, z uwzględnieniem pełnej analizy opinii biegłego i prawnej kwalifikacji skutków zdarzenia. Podejrzenie stosowania przemocy psychicznej wobec dziecka Problem: Sprawa dotyczyła podejrzenia stosowania przemocy psychicznej przez ojca wobec dziecka. Pomimo powagi zarzutów w toku postępowania prokuratura nie wystąpiła do sądu z wnioskiem o przesłuchanie dziecka w trybie art. 185a § 1 Kodeksu postępowania karnego, który przewiduje szcze- gólną, ochronną procedurę przesłuchania dziecka, mającą zapobiegać jego wtórnej wiktymizacji. Postępowanie karne zostało umorzone bez przeprowa- dzenia tego kluczowego dowodu. Co zrobiliśmy: W ramach ustawowych kompetencji Rzecznik zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokuratora nadrzędnego, wskazując na istotne zaniechania procesowe. Podniesiono, że pominięcie przesłuchania dziecka w trybie gwarancyjnym uniemożliwiło rzetelne i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego. Brak bezpośrednie- go poznania relacji dziecka i oceny jego sytuacji z perspektywy procesowej pozbawił organ prowadzący postępowanie karne możliwości weryfikacji, czy dochodziło do przemocy psychicznej oraz czy zachowania ojca wyczerpywa- ły znamiona czynu zabronionego. Wskazano, że bez przeprowadzenia tego dowodu nie można mówić o wyczerpaniu inicjatywy dowodowej ani o usta- leniu prawdy materialnej. Efekt: Prokuratura nadrzędna po analizie sprawy podzieliła stanowisko RPD, uznając, że postępowanie karne zostało umorzone przedwcześnie i z naru- szeniem standardów ochrony dzieci. W konsekwencji śledztwo zostało podjęte na nowo, co umożliwiło przeprowadzenie niezbędnych czynności dowodowych i ponowną, pogłębioną ocenę sytuacji dziecka. 292 Wykorzystanie seksualne dziecka poniżej 15. roku życia Problem: Sprawa dotyczyła postępowania sądowego o wykorzystanie sek- sualne dziecka poniżej 15. roku życia przez dorosłego mężczyznę. W sprawie prokuratura złożyła akt oskarżenia. Szczególna sytuacja zdrowotna dziecka wymagała wzmożonej ochrony procesowej i wnikliwej oceny zgromadzo- nego materiału dowodowego. Oskarżony w toku postępowania przyznał, że doszło do stosunku płciowego z pokrzywdzoną. Podnosił, że nie znał jej rzeczywistego wieku i że został wprowadzony w błąd. Postępowanie sądowe koncentrowało się na ustaleniu, czy zachowanie oskarżonego wyczerpało znamiona zarzucanego mu czynu, przy jednoczesnym zapewnieniu dziecku bezpieczeństwa i poszanowania praw. Co zrobiliśmy: Przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach sądo- wych, monitorując ich przebieg oraz dbając o należyte zabezpieczenie interesów pokrzywdzonego dziecka. W dniu zamknięcia przewodu sądowe- go wniósł o uznanie oskarżonego za winnego, powołując się na całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym zeznania, opinie biegłych i inne przeprowadzone dowody. Dodatkowo przedłożono sądowi pisemne stanowisko szczegółowo uzasadniające zasadność przypi- sania sprawcy odpowiedzialności karnej. Efekt: Sąd uznał oskarżonego winnym zarzucanych mu czynów i skazał go na 4 lata pozbawienia wolności. Dodatkowo sąd orzekł wobec niego zakaz zajmowania stanowisk związanych z dziećmi na okres 10 lat, zakaz kontakto- wania z pokrzywdzoną przez okres 10 lat oraz częściowe zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na rzecz pokrzywdzonej. Podejrzenie wykorzystania seksualnego dziecka Problem: Do Rzecznika wpłynęła informacja o podejrzeniu wykorzystania seksualnego dziecka. Rzecznik złożył zawiadomienie o podejrzeniu popeł- nienia przestępstwa. Prokuratura podjęła postępowanie, a następnie umo- rzyła je, wskazując, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podej- rzenie popełnienia czynu. Co zrobiliśmy: Rzecznik złożył zażalenie do sądu karnego na postanowienie o umorzeniu dochodzenia, wskazując na brak przeprowadzenia wielu dowo- dów, takich jak przesłuchanie dziecka, oględziny telefonu i przeprowadzenie opinii biegłego psychologa. Rzecznik wskazał, że czynności dowodowe nie zostały wyczerpane. 293 Efekt: Sąd karny przychylił się do zażalenia RPD i przekazał sprawę do dalszego prowadzenia prokuratorowi w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy. Wykorzystanie seksualne i przemoc fizyczna wobec dziecka ze skutkiem ciężkiego uszczerbku na jego zdrowiu Problem: Postępowanie karne prowadzone było w sprawie doprowa- dzenia dziecka przez partnera jego matki do wykorzystania seksualnego i dopuszczenia się wobec niego innych czynności seksualnych. Dodatkowo wobec dziecka była stosowana przemoc fizyczna, w wyniku której stało się osobą z niepełnosprawnością, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Postępowanie karne było prowadzone również wobec matki w zakresie pomocnictwa w popełnieniu czynów na szkodę dziecka. Co zrobiliśmy: Rzecznik monitorował postępowanie sądowe, brał udział w rozprawach sądowych. W toku sprawy postępowania karnego RPD zło- żył stanowisko, wnosząc wobec partnera matki o dożywotnie pozbawienie wolności, a wobec matki kary 20 lat pozbawienia wolności oraz o orzeczenie środków karnych i nawiązki. Efekt: Stanowisko Rzecznika zostało uwzględnione w zakresie środków kar- nych i nawiązki na rzecz dziecka od oskarżonych. Sąd wymierzył partnerowi matki karę łączną 25 lat pozbawienia wolności, a wobec matki karę 10 lat pozbawienia wolności. Naruszenie nietykalności cielesnej dziecka w szkole specjalnej Problem: Sprawa dotyczyła naruszenia nietykalności cielesnej oraz stoso- wania przemocy fizycznej wobec dziecka z własnymi potrzebami eduka- cyjnymi i zdrowotnymi. Do zdarzenia doszło na terenie szkoły podstawowej specjalnej. W toku postępowania przygotowawczego prokuratura uznała, że brak jest podstaw do przyjęcia realizacji znamion czynów z art. 207 Kodeksu karnego (znęcanie) oraz art. 217 Kodeksu karnego (naruszenie nietykalno- ści cielesnej), nie dopatrzyła się podstaw do dalszego prowadzenia sprawy i umorzyła postępowanie. Co zrobiliśmy: Analiza akt sprawy wskazywała, że nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności zdarzenia, w szczególności w kontekście własnych potrzeb i ograniczeń poznawczych dziecka. Po przeprowadzeniu szcze- gółowej oceny materiału dowodowego Rzecznik uznał, że postępowanie wymaga uzupełnienia, a jego dotychczasowy zakres nie pozwalał na rzetelne 294 ustalenie stanu faktycznego. W ramach ustawowych kompetencji RPD zawnioskował o zbadanie akt sprawy w ramach nadzoru zwierzchniego przez prokuratora nadrzędnego, wskazując na konieczność pogłębienia czynności dowodowych i uwzględnienia szczególnej sytuacji pokrzywdzonego dziecka. Podkreślono, że ocena zdarzeń z udziałem dziecka z niepełnosprawnością wymaga zwiększonej wrażliwości procesowej oraz dostosowania działań do jego możliwości percepcyjnych i komunikacyjnych. Efekt: Prokuratura nadrzędna podzieliła przedstawione przez Rzecznika uwagi i skierowała sprawę do dalszego prowadzenia. Działanie to miało istotne znaczenie nie tylko dla wyjaśnienia konkretnego zdarzenia, lecz także dla podkreślenia, że dzieci z własnymi potrzebami mają takie same prawa do ochrony przed przemocą jak inne dzieci. Stanowiło to wyraźne zaakcento- wanie konieczności respektowania ich podmiotowości oraz zapewnienia im realnej i skutecznej ochrony prawnej. Podejrzenie przemocy wobec wychowanków specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego Problem: Rzecznik otrzymał informacje o podejrzeniu przemocy wobec wychowanków specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego i złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę dzieci. W toku postępowania przygotowawczego prokuratura uznała jednak, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa i umorzyła postępowanie karne. Co zrobiliśmy: Analiza sprawy wykazała, że postępowanie przygotowawcze zostało przeprowadzone w sposób pobieżny i nie wyczerpało dostępnych możliwości dowodowych. W konsekwencji RPD wniósł zażalenie do sądu karnego na postanowienie o umorzeniu postępowania karnego, wskazując na pobieżny charakter czynności procesowych i brak wszechstronnej oceny sytuacji dzieci. Efekt: Zażalenie zostało uwzględnione przez sąd karny, który w ustnych motywach rozstrzygnięcia podzielił stanowisko Rzecznika co do niewystar- czającego i powierzchownego przeprowadzenia postępowania karnego. Sprawa została przekazana do prokuratury w celu dalszego prowadzenia i zabezpieczenia dobra dzieci. 295 Bezprawne rozpowszechnianie wizerunku dziecka w internecie Problem: Sprawa dotyczyła bezprawnego rozpowszechniania wizerunku dziecka w internecie za pośrednictwem portali społecznościowych, w tym Facebooka i Instagrama. Publikacja wizerunku bez zgody stanowiła poważne naruszenie prywatności, godności i poczucia bezpieczeństwa. Mimo wagi sprawy organy ścigania prowadziły postępowanie w sposób pobieżny i nie przeprowadzono podstawowych czynności dowodowych zmierzających do ustalenia sprawcy ani do zabezpieczenia materiałów cyfrowych. W praktyce doszło do ograniczenia prawa dziecka do skutecznego dochodzenia swoich praw oraz do braku zapewnienia mu adekwatnej ochrony procesowej. Co zrobiliśmy: Po analizie akt sprawy Rzecznik uznał, że postępowanie wymaga pilnej reakcji w celu zagwarantowania dziecku realnej ochrony prawnej. W związku z dostrzeżonymi uchybieniami RPD wystąpił o objęcie umorzonej sprawy nadzorem zwierzchnim do prokuratury wyższego rzędu, podnosząc zarzut niewyczerpania inicjatywy dowodowej oraz niewłaściwe- go zabezpieczenia interesów dziecka. W piśmie wskazano na konieczność podjęcia niezbędnych działań, w tym zabezpieczenia danych teleinforma- tycznych, ustalenia administratorów kont i podjęcia współpracy z operatora- mi serwisów społecznościowych. Efekt: Interwencja miała na celu przywrócenie prawidłowego toku postępo- wania oraz zapewnienie dziecku realnej ochrony przed dalszym naruszaniem jego wizerunku. Działanie to podkreśliło, że w sprawach dotyczących bezpie- czeństwa dzieci w przestrzeni cyfrowej organy państwa zobowiązane są do podejmowania szybkich, zdecydowanych i profesjonalnych działań, a prawo dzieci do ochrony prywatności musi być traktowane priorytetowo. Znęcanie się nad dzieckiem i nieumyślne spowodowanie jego śmierci Problem: Sprawa dotyczyła matki oskarżonej o znęcanie się ze szczegól- nym okrucieństwem nad dzieckiem oraz o nieumyślne spowodowanie jego śmierci. Dziecko wymagało stałej i specjalistycznej opieki z uwagi na poważ- ne schorzenia i było całkowicie zależne od opieki dorosłych. Z ustaleń śledz- twa wynikało, że dziecko było skrajnie zaniedbane, a sekcja zwłok wykazała wyniszczenie jego organizmu. Oskarżona miała nie zapewniać dziecku odpo- wiedniego pożywienia, leczenia ani rehabilitacji, pozostawiając je bez opieki nawet przez kilkadziesiąt godzin. Co zrobiliśmy: W toku postępowania sądowego przedstawiciel RPD brał czynny udział w rozprawach, składając pisemne stanowiska. Rzecznik wnosił 296 o wymierzenie oskarżonej maksymalnej kary przewidzianej przez ustawę, podkreślając szczególną bezbronność dziecka, jego całkowitą zależność od matki i rażący charakter zaniedbań. Efekt: Sąd uznał oskarżoną za winną zarzucanych czynów i wymierzył karę 9 lat pozbawienia wolności. 11. Działalność w obszarze edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa dzieci w sieci 298 W tym zakresie podejmował działania Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci. To jednostka Biura RPD powołana 1 lutego 2024 r. w odpowiedzi na dynamiczny rozwój technologii cyfrowych. Rozwój nowych technologii bezpośrednio wpływa na wiele aspektów życia dzieci, a także przekłada się na rosnącą liczbę wyzwań oraz zagrożeń dla bezpieczeństwa osób młodych w świecie realnym i wirtualnym. Dążąc do stworzenia jak najbezpieczniejszej przestrzeni online, Rzecznik podejmuje działania, które mają na celu edukację osób młodych z zakre- su zagrożeń online oraz odpowiedniego reagowania na nie, promowanie bezpiecznych nawyków cyfrowych i higieny cyfrowej oraz dbanie o rozwój kompetencji cyfrowych dzieci. Ponadto w zakresie działań zespołu jest monitorowanie zjawisk online i reagowanie na pojawiające się zagrożenia w sieci oraz interweniowanie w sytuacjach łamania praw dzieci do prywatności, także poprzez bliską współpracę z organizacjami zajmującymi się tą tematyką. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci opiniuje również akty prawne z zakresu nowych technologii i AI. W 2025 r. do Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci wpłynęły 374 sprawy. Dla porównania, w 2024 r., który był pierwszym rokiem funk- cjonowania Zespołu, odnotowano 160 spraw. Oznacza to ponad dwukrot- ny wzrost liczby zgłoszeń (o 134 proc.) w drugim pełnym roku działalności jednostki, co wskazuje zarówno na rosnącą skalę wyzwań w obszarze bezpie- czeństwa dzieci w sieci, jak i zwiększającą się świadomość możliwości uzy- skania wsparcia w tym zakresie przez RPD. WYKRES 39. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 374 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +134% 20242025 W 2025 r. Rzecznik, podążając za wyzwaniami rozwijającego się świata, dużo uwagi poświęcił kwestiom cyfrowego dobrostanu dzieci i nastolat- ków oraz przestrzegania ich praw w środowisku cyfrowym. Prowadzono działania na rzecz: 1) prawa dziecka do ochrony przed przemocą online • art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 19 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których publikowane są treści zawierające przemoc, w tym patotreści i patostreaming, o obrażanie dzieci w sieci, w tym również obej- mujących cyberprzemoc i hejt oraz w sytuacjach, w których w materiałach online prezentowana była przemoc wobec osoby niepełnoletniej. 2) prawa dziecka do prywatności • art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 16 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których nadmiernie publikowane są zdjęcia i nagrania z wize- runkiem dzieci, publikowany jest wizerunek dziecka bez zgody opiekuna prawnego oraz w sytuacjach uzależniania udziału dziecka w aktywności od udzielenia zgody na rozpowszechnianie wizerunku. 3) prawa dziecka do wyrażania własnych poglądów • art. 54 i art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których dbano o możliwość zabrania głosu w kwestiach, które dotyczą dzieci, w tym dotyczących wizerunku w sieci, regulacji w zakresie korzystania ze smartfonów w placówkach oświatowych czy korzy- stania przez dzieci z mediów społecznościowych. 4) prawa dziecka do edukacji, poprzez działania na rzecz rozwoju kompe- tencji cyfrowych • art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28 Konwencji o prawach dziecka. W sprawach, w których Rzecznik Praw Dziecka zwraca uwagę właściwych resortów na konieczność podejmowania kompleksowych działań edukacyj- nych, mających na celu rozwój kompetencji medialnych. 299 W tym zakresie podejmował działania Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci. To jednostka Biura RPD powołana 1 lutego 2024 r. w odpowiedzi na dynamiczny rozwój technologii cyfrowych. Rozwój nowych technologii bezpośrednio wpływa na wiele aspektów życia dzieci, a także przekłada się na rosnącą liczbę wyzwań oraz zagrożeń dla bezpieczeństwa osób młodych w świecie realnym i wirtualnym. Dążąc do stworzenia jak najbezpieczniejszej przestrzeni online, Rzecznik podejmuje działania, które mają na celu edukację osób młodych z zakre- su zagrożeń online oraz odpowiedniego reagowania na nie, promowanie bezpiecznych nawyków cyfrowych i higieny cyfrowej oraz dbanie o rozwój kompetencji cyfrowych dzieci. Ponadto w zakresie działań zespołu jest monitorowanie zjawisk online i reagowanie na pojawiające się zagrożenia w sieci oraz interweniowanie w sytuacjach łamania praw dzieci do prywatności, także poprzez bliską współpracę z organizacjami zajmującymi się tą tematyką. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci opiniuje również akty prawne z zakresu nowych technologii i AI. W 2025 r. do Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci wpłynęły 374 sprawy. Dla porównania, w 2024 r., który był pierwszym rokiem funk- cjonowania Zespołu, odnotowano 160 spraw. Oznacza to ponad dwukrot- ny wzrost liczby zgłoszeń (o 134 proc.) w drugim pełnym roku działalności jednostki, co wskazuje zarówno na rosnącą skalę wyzwań w obszarze bezpie- czeństwa dzieci w sieci, jak i zwiększającą się świadomość możliwości uzy- skania wsparcia w tym zakresie przez RPD. WYKRES 39. Liczba spraw nowych w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 374 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +134% 20242025 300 Łącznie w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 390 spraw (wpłynęły 374 sprawy nowe oraz kontynuowano 16 spraw z roku ubiegłego). Oznacza to, że W 2025 r. w sto- sunku do roku 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 144 proc. WYKRES 40. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 390 -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +144% 20242025 11.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w 2025 r. 1) Współpraca z instytucjami, organizacjami i jednostkami zajmującymi się tematyką edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci, także w celu szybkiego reagowania na zagrożenia i lepszej ochrony dzieci W 2025 r. Zespół kontynuował partnerską i efektywną współpracę z podmio- tami zajmującymi się edukacją cyfrową i bezpieczeństwem w sieci, funkcjo- nującymi w obszarze nowych technologii i AI. Współpraca w tym zakresie jest kluczowa dla zapewnienia jak najlepszej ochrony dzieci i młodzieży w sieci. W 2025 r. Rzecznik realizował działania w tym obszarze poprzez: a) współpracę z urzędami państwowymi m.in.: Ministerstwem Cyfryzacji, Ministerstwem Sprawiedliwości, Urzędem Ochrony Danych Osobowych, 301 NASK-PBI (w tym Dyżurnet.pl), Urzędem m.st. Warszawy, Komendą Główną Policji, Komendą Wojewódzką Policji w Katowicach, Kuratoriami Oświaty, b) współpracę z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się m.in. tematyką edukacji cyfrowej: Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę, Fundacją Pole Dialogu, Save the Children Polska, Fundacją Digital University, Fundacją Pro-Fil, c) wypracowanie mechanizmów zgłaszania nieodpowiednich treści umieszczanych w sieci, a co za tym idzie – skuteczniejszej ochrony dzieci. 2) Partycypacja młodych – konsultowanie działań zespołu z osobami młodymi Zespół niezmiennie wsłuchiwał się w głos osób młodych zrzeszonych w różnych organizacjach tak, by podejmowane działania w jak największym stopniu odpowiadały ich potrzebom. Zespół realizował te zadania w szcze- gólności poprzez: a) konsultowanie wszystkich realizowanych działań i projektów w obszarze bezpieczeństwa cyfrowego z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD, b) kontakt z osobami młodymi w celu konsultacji bieżących wyzwań w sieci i wsłuchiwanie się w ich opinię. c) zapraszanie reprezentantów młodego pokolenia do uczestnictwa w wydarzeniach organizowanych przez zespół, d) uczestniczenie w wydarzeniach organizowanych przez młodych. 3) Ochrona prywatności – uzależnianie zgody na udział dziecka w aktyw- ności od udzielenia zgody na wykorzystanie jego wizerunku W ostatnim okresie szczególnego znaczenia nabrał problem uzależniania dostępu dziecka do określonych usług – w szczególności edukacyjnych, sportowych, rekreacyjnych lub kulturalnych – od wyrażenia zgody na nieod- płatne utrwalanie i rozpowszechnianie jego wizerunku. Tego rodzaju praktyki budzą poważne wątpliwości na gruncie RODO, według którego zgoda na wykorzystanie wizerunku musi być dobrowolna. Jej udzielenie nie może być warunkiem uczestnictwa dziecka w konkursie, gdyż stoi to w sprzeczności z ochroną prawa dziecka do prywatności, swobodą wyrażenia zgody, a także – w dalszej kolejności – rodzi ryzyko jego dyskryminacji z uwagi na brak moż- liwości skorzystania z przysługującego mu prawa do odmowy. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących uzależ- niania udziału dzieci w zajęciach, wydarzeniach lub usługach od zgody na publikację ich wizerunku, Łącznie w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. prowadzonych było 390 spraw (wpłynęły 374 sprawy nowe oraz kontynuowano 16 spraw z roku ubiegłego). Oznacza to, że W 2025 r. w sto- sunku do roku 2024 nastąpił wzrost liczby spraw o 144 proc. WYKRES 40. Liczba spraw ogółem w Zespole Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w latach 2024–2025 oraz procentowa zmiana liczby spraw nowych w 2025 r. w stosunku do 2024 r. 160 390 -10% 10% 30% 50% 70% 90% 110% 130% 150% 0 50 100 150 200 250 300 350 400 +144% 20242025 11.1 Główne obszary działalności Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci w 2025 r. 1) Współpraca z instytucjami, organizacjami i jednostkami zajmującymi się tematyką edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci, także w celu szybkiego reagowania na zagrożenia i lepszej ochrony dzieci W 2025 r. Zespół kontynuował partnerską i efektywną współpracę z podmio- tami zajmującymi się edukacją cyfrową i bezpieczeństwem w sieci, funkcjo- nującymi w obszarze nowych technologii i AI. Współpraca w tym zakresie jest kluczowa dla zapewnienia jak najlepszej ochrony dzieci i młodzieży w sieci. W 2025 r. Rzecznik realizował działania w tym obszarze poprzez: a) współpracę z urzędami państwowymi m.in.: Ministerstwem Cyfryzacji, Ministerstwem Sprawiedliwości, Urzędem Ochrony Danych Osobowych, 302 b) analizował wzorce umów oraz regulaminy stosowane przez organizato- rów zajęć i wydarzeń z udziałem dzieci, c) kierował wystąpienia do właściwych podmiotów w celu eliminowania praktyk polegających na łączeniu zgody na świadczenie usługi ze zgodą na rozpowszechnianie wizerunku, d) podejmował działania zmierzające do doprecyzowania standardów ochrony wizerunku dziecka w relacjach z podmiotami świadczącymi usługi. 4) Ochrona przed nieuprawnionym przetwarzaniem danych osobowych dzieci Nieuprawnione przetwarzanie danych osobowych dzieci – w tym wizerun- ku, numeru PESEL, informacji o stanie zdrowia, wynikach edukacyjnych czy aktywności w internecie – stanowi istotne zagrożenie dla prawa dziecka do prywatności i ochrony jego danych. Szczególne ryzyko wiąże się z publiko- waniem danych w przestrzeni cyfrowej bez legalizującej podstawy praw- nej – w tym zwłaszcza bez ważnej zgody przedstawiciela ustawowego lub z przekroczeniem celu, dla którego dane zostały pierwotnie zebrane. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących prze- twarzania danych dzieci bez podstawy prawnej lub z naruszeniem zasady minimalizacji danych, b) analizował praktyki szkół, placówek oświatowych i innych podmiotów w zakresie zgodności przetwarzania danych dzieci z przepisami o ochro- nie danych osobowych, c) kierował pisma do administratorów danych osobowych w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, d) współpracował z organami właściwymi w sprawach ochrony danych osobowych w celu zapewnienia skutecznej ochrony praw dzieci, e) podejmował działania edukacyjne i informacyjne mające na celu zwięk- szenie świadomości prawnej w zakresie bezpiecznego oraz zgodnego z prawem przetwarzania danych dzieci. 5) Ochrona dzieci przed przemocą w internecie Wraz z rozwojem środowiska cyfrowego następuje wzrost liczby czynów zabronionych popełnianych z wykorzystaniem internetu, gdzie osobami pokrzywdzonymi są dzieci. Skuteczna ochrona dzieci wymaga nie tylko 303 reakcji na pojedyncze zdarzenia, ale także systemowych rozwiązań umożli- wiających sprawne ustalanie sprawców przestępstw online oraz zapewnienie prawidłowego toku postępowań karnych. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował działania systemowe zmierzające do usprawnienia mecha- nizmów ustalania sprawców przestępstw popełnianych w interne- cie, w tym kierował wystąpienia generalne do Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, b) postulował wprowadzenie do Kodeksu karnego nowego środka karnego polegającego na zakazie korzystania z określonych platform cyfrowych lub prowadzenia określonej aktywności w sieci w sytuacjach, gdy prze- stępstwo zostało popełnione z wykorzystaniem internetu, c) kierował zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, d) analizował tok postępowań karnych pod kątem sprawności ich prowadzenia oraz ewentualnych naruszeń praw dzieci jako pokrzywdzonych, e) w przypadkach stwierdzenia uchybień proceduralnych sygnalizował je prokuraturom wyższego szczebla, w celu zapewnienia prawidłowego i rzetelnego procedowania spraw. 6) Ochrona dziecka przed hejtem w internecie Hejt w przestrzeni cyfrowej stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży. Agresja słowna, ośmie- szanie, wykluczanie, nękanie oraz rozpowszechnianie krzywdzących treści w mediach społecznościowych mogą prowadzić do obniżenia samooceny, problemów emocjonalnych i izolacji społecznej, a w skrajnych przypadkach do zachowań autodestrukcyjnych. Skuteczna ochrona wymaga zarówno działań interwencyjnych, jak i systemowej edukacji oraz współpracy z plat- formami cyfrowymi i instytucjami publicznymi. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących cyber- przemocy oraz naruszania godności dzieci w przestrzeni cyfrowej, b) brał udział w konferencjach i debatach poświęconych problemowi hejtu i mowy nienawiści, c) skierował wystąpienie generalne i rekomendacje dotyczące wzmocnie- nia ochrony dzieci przed przemocą słowną i nękaniem w internecie, 304 d) brał udział w pracach i posiedzeniach komisji sejmowych podejmujących temat przeciwdziałania hejtowi i przemocy rówieśniczej w środowisku cyfrowym. 7) Ochrona dziecka przed negatywnymi skutkami sharentingu Sharenting, czyli nadmierne publikowanie przez rodziców i opiekunów wize- runku oraz informacji o dziecku w internecie, stał się powszechnym zjawi- skiem w mediach społecznościowych, który prowadzi do naruszenia pry- watności dziecka, utraty kontroli nad jego danymi osobowymi oraz narażenia na niepożądane wykorzystanie wizerunku w przyszłości. Długofalowe skutki nadmiernego udostępniania treści dotyczących dzieci obejmują m.in. ryzy- ko cyberprzemocy, kradzieży tożsamości czy budowania cyfrowego śladu bez zgody i świadomości samego dziecka. Ochrona dzieci w tym obsza- rze wymaga edukacji rodziców i opiekunów, a także działań systemowych wzmacniających ochronę wizerunku dzieci w sieci. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne interwencje w sprawach dotyczących łama- nia prawa do prywatności dzieci wynikających z publikowania ich wize- runku oraz danych w internecie przez rodziców i opiekunów, b) podejmował działania edukacyjne skierowane do rodziców, opiekunów prawnych oraz nauczycieli w zakresie odpowiedzialnego udostępniania treści dotyczących dzieci w mediach społecznościowych, c) uczestniczył w konferencjach poświęconych prawu dziecka do prywat- ności i autonomii informacyjnej w środowisku cyfrowym, d) skierował wystąpienie generalne oraz rekomendacje dotyczące wzmoc- nienia ochrony prawnej dzieci w sytuacjach publikowania ich wizerunku i danych, e) uczestniczył w pracach gremiów eksperckich i posiedzeniach komisji sejmowych dotyczących ochrony prywatności dzieci w internecie. 8) Ochrona dziecka przed nieodpowiednimi treściami w sieci, w tym pato- streamami i szkodliwymi piosenkami Dzieci i nastolatki korzystające z internetu mają coraz łatwiejszy dostęp do treści o charakterze wulgarnym, brutalnym lub promującym zachowania ryzykowne. Szczególnym zagrożeniem są patostreamy, czyli transmisje inter- netowe prezentujące przemoc, poniżanie, nadużywanie alkoholu lub innych substancji oraz zachowania sprzeczne z normami społecznymi. W tym kontekście niezwykle niepokojącym zjawiskiem jest obecność w prze- strzeni cyfrowej wulgarnych utworów muzycznych zawierających przekaz 305 normalizujący agresję i przemoc. Tego rodzaju treści mogą negatywnie wpływać na rozwój emocjonalny i społeczny młodych odbiorców, kształtu- jąc szkodliwe wzorce postaw i zachowań. W 2025 r. Rzecznik: a) podejmował indywidualne sprawy dotyczące dostępności szkodliwych materiałów w przestrzeni cyfrowej, b) wnioskował do platform cyfrowych, serwisów streamingowych i admini- stratorów portali internetowych o usunięcie treści szkodliwych dla dzieci, c) skierował wystąpienia generalne i rekomendacje dotyczące wzmoc- nienia ochrony dzieci przed szkodliwymi treściami w internecie, w tym treściami drastycznymi, d) brał udział w posiedzeniach komisji parlamentarnych podejmujących temat ograniczania dostępności nieodpowiednich treści dla dzieci w śro- dowisku cyfrowym oraz patotreści. 9) Ochrona dzieci przed nieodpowiednimi treściami i kontaktami w kon- tekście AI Rozwój narzędzi sztucznej inteligencji, w tym platform opartych na mode- lach generatywnych, sprawia, że młode osoby mają coraz łatwiejszy dostęp do treści tworzonych przez AI. Choć technologie te oferują ogromny poten- cjał edukacyjny, mogą również generować materiały nieodpowiednie do wieku, wprowadzające w błąd lub manipulacyjne. Narzędzia AI pozornie „rozumieją” problemy młodych, nie oceniają i zawsze są gotowe do wysłu- chania. To sprawia, że młodzież coraz częściej zwraca się do sztucznej inteli- gencji w trudnych dla siebie sytuacjach. Niesie to za sobą wiele ryzyk, wyma- gających pilnych działań zarówno edukacyjnych, jak i legislacyjnych, które obejmą nie tylko osoby młode, ale także ich rodziców oraz nauczycieli. W 2025 r. Rzecznik: a) uczestniczył w posiedzeniach komisji parlamentarnych podejmujących temat szkodliwego wpływu AI na osoby młode, b) skierował wystąpienie generalne w zakresie ochrony dzieci i młodzieży przed szkodliwym wpływem AI, c) podejmował indywidualne sprawy z zakresu treści generowanych przez AI, d) monitorował proces legislacyjny dotyczący wdrożenia do polskiego porząd- ku prawnego Aktu o AI, w tym przedstawił uwagi do projektu ustawy. 306 11.2 Wystąpienia generalne – Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 1) Wystąpienie generalne do Ministra do spraw Unii Europejskiej dotyczą- ce przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci w internecie (CSAM) W wystąpieniu generalnym 317 do Ministra do spraw Unii Europejskiej z 28 lutego 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na narastający problem wyko- rzystywania seksualnego dzieci w środowisku cyfrowym, w tym tworzenia i rozpowszechniania materiałów przedstawiających seksualne wykorzy- stywanie dzieci (CSAM). Wskazano na alarmujący wzrost liczby tego typu spraw w Polsce i skalę zjawiska w ujęciu globalnym, podkreślając szczególną podatność dzieci na zagrożenia wynikające z rozwoju usług cyfrowych. Rzecznik, odwołując się do priorytetów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w pierwszej połowie 2025 r., zaapelował o pełne wykorzystanie tego okresu do intensyfikacji prac nad kluczowymi inicjatywami legislacyjny- mi na poziomie unijnym. W szczególności wskazał na projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiający przepisy mające na celu zapobieganie niegodziwemu traktowaniu dzieci w celach seksualnych i jego zwalczanie (tzw. rozporządzenie CSAM), a także na projekt dyrektywy doty- czącej zwalczania wykorzystywania seksualnego dzieci, zastępującej decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW 318 . Podkreślił znaczenie rozwiązań zobowią- zujących dostawców usług cyfrowych do oceny ryzyk, wdrażania środków zapobiegawczych oraz umożliwiających skuteczne wykrywanie i zgłaszanie nielegalnych treści, przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych użytkowników. W odpowiedzi 319 z 18 marca 2025 r. Minister do spraw Unii Europejskiej poin- formował, że polska prezydencja podejmuje działania zmierzające do zin- tensyfikowania prac nad wskazanymi projektami aktów prawnych na forum Unii Europejskiej. Przekazał również, że korespondencja Rzecznika została skierowana do właściwych resortów – Ministerstwa Cyfryzacji i Ministerstwa Sprawiedliwości – zgodnie z ich kompetencjami. Wskazano, że w odniesieniu do projektu dyrektywy Rada UE przyjęła podejście ogólne w grudniu 2024 r., a dalsze prace będą kontynuowane po zajęciu stanowiska przez Parlament Europejski. 317 ZEC.401.1.2025. 318 Dz. U. L 13 z 20.1.2004. 319 DKSE.741.8.2025. 307 Rzecznik zadeklarował dalsze monitorowanie prac legislacyjnych na pozio- mie unijnym w zakresie przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci oraz podejmowanie działań na rzecz wzmocnienia ochrony praw dzie- ci w środowisku cyfrowym. 2) Wystąpienie do Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie potrzeby usprawnienia identyfikacji spraw- ców czynów wobec dzieci w środowisku cyfrowym W związku z napływającymi do Biura RPD sygnałami dotyczącymi trudności w skutecznym ustalaniu sprawców czynów zabronionych popełnianych wobec dzieci w środowisku cyfrowym, 14 kwietnia 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka skierował wystąpienie generalne 320 do Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zwrócono w nim uwagę na bariery utrudniające szybkie zidentyfikowanie sprawców i odnalezienie małoletnich osób pokrzyw- dzonych w sytuacjach wymagających niezwłocznej interwencji. Rzecznik wskazał, że do Biura RPD wpływa coraz więcej zgłoszeń dotyczących m.in. szantażu, tzw. sextortion, wyłudzeń finansowych, uporczywego nękania, rozpowszechniania treści pornograficznych z udziałem dzieci i innych form cyberprzemocy. Podkreślono, że pomimo każdorazowego przekazywania właściwym organom ścigania posiadanych informacji, w tym danych tech- nicznych, identyfikacja sprawców bywa w praktyce niemożliwa lub znacząco opóźniona. Jako główne przyczyny wskazano m.in. ograniczony zakres i okres przechowywania danych, złożone procedury ich uzyskiwania, trudności we współpracy z dostawcami usług cyfrowych mającymi siedziby poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także niedostateczne zasoby organizacyjne i kom- petencyjne po stronie instytucji odpowiedzialnych za prowadzenie postępowań. W wystąpieniu generalnym zaapelowano o analizę obowiązujących regula- cji prawnych, w szczególności przepisów dotyczących uzyskiwania i reten- cji danych, a także o zainicjowanie międzyresortowych prac legislacyjnych i organizacyjnych zmierzających do usprawnienia współpracy pomiędzy organami ścigania a dostawcami usług cyfrowych. Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę wzmocnienia działań szkoleniowych i edukacyjnych skierowa- nych do funkcjonariuszy, przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości i pracow- ników administracji publicznej, którzy mają styczność ze sprawami dotyczą- cymi przestępstw popełnianych wobec dzieci w internecie. W odpowiedzi 321 z 5 maja 2025 r. Minister Cyfryzacji wskazał, że obowiązujące przepisy przewidują szeroki katalog danych umożliwiających identyfikację usługobiorców, a ich zakres pozostaje zgodny z prawem Unii Europejskiej oraz orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Resort zadeklarował gotowość 320 ZEC.401.3.2025. 321 DT.WPKE.402.2.2025. 308 do dalszego dialogu w zakresie usprawnienia przepływu informacji i zwrócił uwagę na znaczenie rozwoju zasobów kadrowych i kompetencji instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo dzieci. Stanowisko 322 przedstawił też 15 maja 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazując, że Policja każdorazowo podejmuje czynności w przypadku uzyskania informacji o przestępstwie popełnionym na szkodę dziecka w internecie, a skuteczność działań zależy w dużej mierze od jakości zabezpieczonego materiału dowodowego. Poinformował o prowadzonych pracach nad Strategią Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2025–2029, w ramach której planowane są rozwiązania mające uspraw- nić dostęp organów ścigania do informacji oraz zwiększyć skuteczność reagowania na przestępstwa wobec dzieci w środowisku cyfrowym. 3) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące wprowadzenia do szkół kompleksowej edukacji medialnej W wystąpieniu generalnym 323 do Ministra Edukacji z 23 kwietnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na potrzebę opracowania oraz wdrożenia w Polsce systemowego programu edukacji medialnej dzieci i młodzieży. Rzecznik wskazał, że dynamiczny rozwój technologii cyfrowych oraz powszechny dostęp do internetu i mediów społecznościowych wiążą się z licznymi zagro- żeniami dla osób młodych, takimi jak dezinformacja, manipulacja, cyber- przemoc czy uzależnienie od mediów, co uzasadnia konieczność rozwijania kompetencji medialnych jako elementu ochrony praw dziecka. Rzecznik podkreślił znaczenie edukacji medialnej jako procesu rozwijające- go krytyczne myślenie, umiejętność weryfikacji źródeł informacji, bezpieczne i etyczne korzystanie z mediów cyfrowych oraz świadome tworzenie treści. Zwrócił uwagę na nierówności społeczno-ekonomiczne wpływające na dostęp dzieci do technologii i wsparcia dorosłych, a także na potrzebę uwzględnienia w edukacji szkolnej zagadnień związanych ze sztuczną inteligencją. Rzecznik zawnioskował do Ministra Edukacji o uwzględnienie edukacji medialnej w planowanych zmianach podstaw programowych i w działaniach podnoszących kompetencje nauczycieli. W odpowiedzi 324 z 18 czerwca 2025 r. Minister Edukacji poinformował, że edu- kacja medialna jest realizowana na wszystkich etapach kształcenia w ramach obowiązującej podstawy programowej i obejmuje m.in. krytyczną analizę informacji oraz bezpieczne i świadome korzystanie z mediów cyfrowych. Wskazał na działania wspierające, w tym dostępność materiałów eduka- cyjnych oraz szkolenia dla nauczycieli, a także na prowadzone prace nad 322 BMP.0791.3.2025. 323 ZEC.401.4.2025. 324 DK-WIP.072.5.2025. 309 systemową zmianą podstaw programowych, w ramach których jest planowa- ne wprowadzenie interdyscyplinarnego modułu medialnego. Minister odniósł się do działań realizowanych w ramach Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji obejmujących rozwój kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli, w tym w obszarach cyberbezpieczeństwa i sztucznej inteligencji. Rzecznik monitoruje dalsze działania podejmowane w obszarze edukacji medialnej i prace nad zmianami w podstawach programowych, mając na uwadze potrzebę kompleksowego podejścia. 4) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości dotyczące wpro- wadzenia nowego środka karnego polegającego na zakazie korzystania z określonych platform cyfrowych Mając na uwadze rosnącą liczbę przestępstw popełnianych wobec dzieci w środowisku cyfrowym oraz przypadki powrotu sprawców do działalności w internecie po prawomocnym skazaniu, 18 maja 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Sprawiedliwości wystąpienie generalne 325 dotyczące potrzeby rozważenia wprowadzenia nowego środka karnego w Kodeksie karnym. Rzecznik wskazał, że obowiązujące przepisy nie przewidują środka karne- go odnoszącego się wprost do aktywności w sieci, mimo że internet bywa bezpośrednim narzędziem popełniania przestępstw wobec dzieci. Zwrócił uwagę, że w praktyce sprawcy czynów popełnionych w środowisku cyfro- wym, również wobec dzieci, po odbyciu kary często powracają do działal- ności na tych samych platformach, zakładając kolejne konta i kontynuując zachowania naruszające prawa dzieci. W wystąpieniu zaproponowano rozważenie wprowadzenia środka karne- go umożliwiającego sądom orzeczenie zakazu korzystania przez sprawcę z określonej platformy cyfrowej lub innej usługi społeczeństwa informacyj- nego w sytuacji, gdy przestępstwo zostało popełnione z wykorzystaniem internetu, a osobą pokrzywdzoną było dziecko. Podkreślono, że rozwiązanie to powinno uwzględniać standardy konstytucyjne i zobowiązania wynikające z Konwencji o prawach dziecka. W odpowiedzi 326 z 16 lipca 2025 r. Minister Sprawiedliwości wskazał na poważne wątpliwości konstytucyjne i praktyczne związane z możliwością wprowadzenia daleko idących zakazów korzystania z internetu, w szczególności trudności w ich skutecznym egzekwowaniu. Jednocześnie zaznaczono, że mogłyby być rozwa- żane bardziej ograniczone rozwiązania, odnoszące się do konkretnych platform lub określonych form aktywności w sieci. W tym zakresie istotne znaczenie mogą mieć mechanizmy przewidziane w Akcie o usługach cyfrowych. 325 ZEC.401.5.2025. 326 DPK-I.053.10.2025. 310 5) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące uzależniania udziału dzieci w koloniach i obozach od wyrażenia zgody na rozpo- wszechnianie ich wizerunku Wraz z rozwojem nowoczesnych technologii oraz powszechnym wykorzysty- waniem internetu i mediów społecznościowych coraz bardziej aktualne stają się wyzwania związane z koniecznością ochrony wizerunku dzieci. Jednym z istotnych aspektów tego problemu są praktyki polegające na uzależnianiu udziału dzieci w zorganizowanych formach wypoczynku od wyrażenia przez rodziców lub opiekunów prawnych zgody na rozpowszechnianie wizerunku małoletnich. W związku z napływającymi zgłoszeniami 11 czerwca 2025 r. Rzecznik skiero- wał wystąpienie generalne 327 do Ministra Edukacji, zwracając uwagę na wąt- pliwości co do zgodności opisanych praktyk z przepisami o ochronie danych osobowych. Wskazał, że rozpowszechnianie wizerunku dziecka stanowi przetwarzanie danych osobowych, a zgoda na takie przetwarzanie musi mieć charakter dobrowolny i nie może warunkować realizacji umowy dotyczącej organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży. Rzecznik podkreślił, że zakres świadczeń realizowanych w ramach organizacji kolonii lub obozów nie wymaga publicznego utrwalania ani rozpowszechnia- nia wizerunku uczestników, a publikowanie materiałów zdjęciowych i filmo- wych służy co do zasady celom promocyjnym organizatorów. Wystąpienie zawierało postulat opracowania wytycznych dla organizatorów wypoczynku, jednoznacznie rozdzielających kwestie uczestnictwa dziecka od ewentual- nej zgody na publikację jego wizerunku, a także przygotowania materiałów informacyjnych dla rodziców. W odpowiedzi 328 z 6 sierpnia 2025 r. Minister Edukacji wskazał, że obowią- zujące przepisy nie przewidują możliwości uzależniania udziału dziecka w wypoczynku od zgody na rozpowszechnianie jego wizerunku ani uzyski- wania takich zgód jako elementu dokumentacji uczestnika. Poinformował o skierowaniu do kuratorów oświaty pisma zawierającego materiały infor- macyjne dla organizatorów wypoczynku dotyczące ochrony wizerunku dziecka i standardów ochrony małoletnich. 6) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Cyfryzacji dotyczące regulacji prawnych odnoszących się do zjawiska hejtu w sieci W wystąpieniu generalnym 329 skierowanym do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Cyfryzacji z 28 czerwca 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na nara- stający problem hejtu, z jakim mierzą się dzieci i nastolatki w środowisku 327 ZEC.401.7.2025. 328 DK-WIP.072.8.2025. 329 ZEC.401.2.2025. 311 cyfrowym. Wskazał, że zjawisko to jest postrzegane przez młode osoby jako jedno z najbardziej szkodliwych doświadczeń w internecie, a jego skala sys- tematycznie rośnie, czemu towarzyszy poczucie bezkarności sprawców. Rzecznik podkreślił, że dzieci stanowią szczególnie wrażliwą grupę wyma- gającą ochrony przed przemocą werbalną, w tym hejtem online. Zwrócił uwagę, że zachowania podejmowane w sieci mogą wypełniać znamiona czynów zabronionych określonych w przepisach Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń. Jednocześnie wskazał, że w polskim porządku prawnym brak jest odrębnej regulacji odnoszącej się wprost do tzw. hejtu internetowego, co utrudnia skuteczną ochronę dzieci przed tym zjawiskiem. W wystąpieniu generalnym zaakcentowano, że osoby z otoczenia dziecka nierzadko bagatelizują hejt. Zwrócono także uwagę na to, że szczególnie narażone na tę formę przemocy są dzieci osób publicznych i twórców inter- netowych. Rzecznik, odwołując się do doświadczeń innych państw, wskazał na potrzebę rozważenia rozwiązań systemowych, które umożliwiałyby szyb- kie reagowanie na treści hejterskie, w tym skuteczne mechanizmy ich zgła- szania i usuwania. W odpowiedzi 330 z 25 lipca 2025 r. Minister Cyfryzacji poinformował o pro- wadzonych pracach legislacyjnych nad rozwiązaniami mającymi na celu zwiększenie ochrony małoletnich przed zagrożeniami w internecie, w szcze- gólności w ramach wdrażania Aktu o usługach cyfrowych (DSA). Wskazał na planowane mechanizmy umożliwiające wydawanie nakazów podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom, obowiązki dostawców usług cyfro- wych w zakresie zgłaszania i usuwania takich treści, a także na powierzenie Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej funkcji Koordynatora do spraw usług cyfrowych w trybie tymczasowym. Podkreślono znaczenie działań edukacyjnych realizowanych we współpracy z NASK. 7) Wystąpienie generalne do Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej dotyczące publikowania zdjęć uczniów na egzaminach i wydarzeniach W wystąpieniu generalnym 331 do Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 21 lipca 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na zgłoszenia dotyczące sposobu relacjonowania przez media wydarzeń z udziałem dzie- ci i młodzieży, w szczególności egzaminów ósmoklasisty i maturalnych. W wystąpieniu wyraził wątpliwości co do zgodności takich działań z prawem dziecka do prywatności i godności oraz z przepisami o ochronie danych osobowych. 330 DT.WPKE.056.1.2025. 331 ZEC.441.110.2025. 312 W odpowiedzi 332 z 6 sierpnia 2025 r. Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej poinformował, że kwestie osób mogących przebywać na sali egzaminacyjnej podczas egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego są szczegółowo uregulowane w obowiązujących przepisach prawa oświato- wego. Wskazał, że w czasie trwania egzaminów na sali egzaminacyjnej mogą przebywać wyłącznie osoby wskazane w odpowiednich rozporządzeniach, w szczególności zdający, członkowie zespołów egzaminacyjnych, nauczycie- le wspomagający oraz uprawnieni obserwatorzy. Dyrektor poinformował ponadto, że informacje o powyższych ogranicze- niach są każdorazowo przekazywane szkołom w corocznych informacjach dotyczących organizacji i przeprowadzania egzaminów. Zaznaczył, że prze- wodniczący zespołów egzaminacyjnych są zobowiązani do odbycia szkoleń organizowanych przez okręgowe komisje egzaminacyjne, podczas których przypominane są wszystkie zasady obowiązujące w trakcie egzaminów. Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej zwrócił się do dyrektorów okręgowych komisji egzaminacyjnych z prośbą o zwrócenie szczególnej uwagi uczestników szkoleń na przepisy regulujące krąg osób uprawnionych do przebywania na sali egzaminacyjnej podczas egzaminów ósmoklasisty i egzaminu maturalnego. 8) Wystąpienie generalne do Ministra Sportu i Turystyki dotyczą- ce publikowania wizerunków dzieci na basenach i w obiektach rekreacyjno-sportowych W odpowiedzi na sygnały napływające od obywateli dotyczące praktyk pro- mocyjnych stosowanych przez baseny, aquaparki i inne obiekty rekreacyjno- sportowe 29 lipca 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Sportu i Turystyki wystąpienie generalne 333 odnoszące się do publikowania wizerunków dzieci w internecie. W wystąpieniu generalnym zwrócono uwagę, że publikowane materiały mają najczęściej charakter promocyjny i przedstawiają dzieci podczas zaba- wy, w strojach kąpielowych, z widoczną twarzą, co znacząco zwiększa ryzyko wtórnego, nieautoryzowanego wykorzystania ich wizerunku. Podkreślono, że tego rodzaju działania mogą prowadzić do naruszenia prawa dziecka do prywatności, godności oraz prawa do bezpiecznego dzieciństwa, również w środowisku cyfrowym. Rzecznik wskazał, że w wielu przypadkach brak jest jasności co do podstawy prawnej publikacji wizerunku dziecka, w szczególności w zakresie posiada- nia ważnej, świadomej i jednoznacznej zgody przedstawiciela ustawowego, obejmującej publikację w internecie. Zaznaczył, że podmioty prowadzące 332 WEPKO.051.58.2.2025. 333 ZEC.401.6.2025. 313 obiekty rekreacyjno-sportowe nie zawsze mogą skutecznie powoływać się na wyjątek przewidziany w przepisach prawa autorskiego, a przetwarzanie wizerunku dziecka – jako danych osobowych – podlega równolegle rygorom wynikającym z przepisów o ochronie danych osobowych, w tym zasadzie minimalizacji danych oraz proporcjonalności. W wystąpieniu generalnym zaapelowano o podjęcie działań zmierzających do opracowania jednolitych, krajowych wytycznych regulujących zasady utrwalania i rozpowszechniania wizerunku dzieci w obiektach rekreacyjno- sportowych, a także o rozważenie przeprowadzenia ogólnopolskich działań informacyjno-edukacyjnych skierowanych do zarządzających takimi obiek- tami, ich personelu oraz rodziców i opiekunów. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 29 lipca 2025 r. W dniu 7 grudnia 2025 r. RPD ponownie zwrócił się do Ministra Sportu i Turystyki z prośbą o udzielenie informacji w sprawie. 9) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministra Sprawiedliwości w sprawie potrzeby wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących udziału dzieci w tzw. internetowych wyzwaniach W wystąpieniu generalnym 334 skierowanym do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministra Sprawiedliwości z 30 sierpnia 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na narastające zjawisko publikowania w mediach społecznościowych treści przedstawiających dzieci – w tym bardzo małe – jako uczestników tzw. internetowych wyzwań (challengów), często inicjowa- nych i rozpowszechnianych przez samych rodziców lub opiekunów. Rzecznik wskazał, że praktyki te mogą naruszać godność dziecka, jego prywatność oraz bezpieczeństwo fizyczne i emocjonalne, a w części przypadków wpisują się w zjawisko sharentingu, influencer parentingu i tzw. trollparentingu, pole- gającego na publicznym ośmieszaniu lub prowokowaniu dzieci pod pozorem zabawy. Rzecznik zaapelował o podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do ure- gulowania obecności dzieci w mediach społecznościowych, w szczególności w sytuacjach, gdy ich wizerunek jest wykorzystywany w celach zarobkowych. Zwrócił się o rozważenie wprowadzenia przepisów ograniczających lub regulujących udział dzieci w internetowych wyzwaniach naruszających ich dobro oraz o analizę możliwości zmian w prawie karnym, które umożliwiłyby skuteczne ściganie najbardziej szkodliwych form tych wyzwań. W odpowiedzi 335 z 26 listopada 2025 r. Minister Sprawiedliwości ocenił zjawi- sko sharentingu jako niepokojące i wielopostaciowe. Podkreślił, że praktyki 334 ZEC.401.9.2025. 335 DSRiN-VII.053.9.2025. 314 te mogą naruszać dobra osobiste dzieci, w szczególności prawo do prywat- ności, godności i wizerunku, a obowiązujące regulacje prawa rodzinnego nie w pełni odpowiadają na potrzebę ochrony małoletnich przed tego rodzaju nadużyciami. Minister wskazał, że władza rodzicielska nie ma charakte- ru absolutnego i nie uprawnia do dowolnego dysponowania wizerunkiem dziecka, a publikowanie treści bez uwzględnienia jego dobra oraz – w miarę możliwości – zdania dziecka może stanowić podstawę do ingerencji sądu opiekuńczego. Minister poinformował o planowanych działaniach edukacyjnych i szko- leniowych skierowanych do sędziów, prokuratorów oraz kuratorów sądo- wych i o potrzebie podnoszenia świadomości społecznej wśród rodziców. Zadeklarował podjęcie prac legislacyjnych nad uregulowaniem kwestii związanych z czerpaniem przez rodziców dochodów z działalności inter- netowej z udziałem dzieci, we współpracy z Komisją Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego. Po zapoznaniu się z przedstawionym stanowiskiem 21 grudnia 2025 r. Rzecznik skierował do Ministra Sprawiedliwości wystąpienie generalne 336 , w którym podziękował za udzieloną odpowiedź i przekazane informacje, podkreślając zbieżność stanowisk w zakresie konieczności ochrony praw dzieci w środowisku cyfrowym. Zaakcentował także znaczenie uwzględnia- nia głosu dzieci i młodzieży przy projektowaniu rozwiązań prawnych i działań podnoszących świadomość społeczną, a także zadeklarował gotowość Biura RPD do udziału w pracach zmierzających do przeciwdziałania wspomnia- nym zjawiskom, z poszanowaniem podmiotowości dzieci i autonomii rodziny. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 30 sierpnia 2025 r. 10) Wystąpienie generalne do Ministra Sprawiedliwości i Ministra Cyfryzacji dotyczące potrzeby uregulowania rozpowszechniania dra- stycznych treści w internecie Wystąpieniem generalnym 337 z 1 września 2025 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości oraz Ministra Cyfryzacji, sygnalizując istotną lukę w obowiązującym stanie prawnym, polegającą na braku skutecznych instru- mentów umożliwiających przeciwdziałanie rozpowszechnianiu w internecie drastycznych treści przedstawiających rzeczywiste akty przemocy, do któ- rych dostęp mają również dzieci. Podkreślono, że pozostawienie tego rodzaju materiałów w swobodnym obiegu stanowi realne zagrożenie dla prawidło- wego rozwoju emocjonalnego i psychicznego dzieci, a jednocześnie prowa- dzi do wtórnej wiktymizacji rodzin osób pokrzywdzonych, które wielokrotnie są konfrontowane z publicznym rozpowszechnianiem nagrań dokumentują- cych śmierć ich bliskich. 336 ZEC.401.9.2025. 337 ZEC.401.9.2025. 315 W wystąpieniu generalnym zaapelowano o rozważenie zainicjowania prac legislacyjnych zmierzających do wprowadzenia regulacji umożliwiających skuteczne przeciwdziałanie rozpowszechnianiu treści o charakterze skrajnie drastycznym, przy jednoczesnym poszanowaniu wolności słowa i prawa do rzetelnej informacji. Rzecznik wskazał na możliwość wzorowania się na roz- wiązaniach przyjętych w innych państwach europejskich, które przewidują sankcje za rozpowszechnianie treści gloryfikujących przemoc lub przedsta- wiających ją w sposób naruszający godność człowieka. W odpowiedzi 338 z 7 października 2025 r. Minister Cyfryzacji wskazał na pro- wadzone prace legislacyjne oraz działania podejmowane w ramach wdra- żania unijnego Aktu o usługach cyfrowych (DSA), podkreślając znaczenie obowiązków nałożonych na dostawców platform internetowych w zakresie ochrony dzieci przed treściami szkodliwymi. Jednocześnie zaznaczył, że problematyka drastycznych treści wymaga dalszych analiz i może stanowić przedmiot odrębnego procesu legislacyjnego. W związku z przekazaną odpowiedzią 18 stycznia 2026 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Cyfryzacji z propozycją zorganizowania spotkania roboczego, którego celem byłoby omówienie zgłoszonych zagadnień i wypracowanie kierunków dalszych działań w zakresie ochrony dzieci przed drastycznymi treściami w internecie. Ponieważ Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 1 września 2025 r., 8 stycznia 2026 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o informację na temat etapu procedowania przedmiotowej sprawy. 11) Wystąpienie generalne do Ministra Edukacji dotyczące praktyki sto- sowania tzw. zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku dziecka W wystąpieniu generalnym 339 do Ministra Edukacji z 5 września 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na praktykę stosowaną w placówkach oświatowych, polegającą na pozyskiwaniu od rodziców lub opiekunów prawnych uczniów tzw. zgód blankietowych na przyszłe, nieokreślone co do czasu, zakresu i kontekstu rozpowszechnianie wizerunku dziecka. Praktyka ta była wielo- krotnie sygnalizowana do Biura RPD przez rodziców i budziła istotne wąt- pliwości co do jej zgodności z przepisami prawa oraz z prawem dziecka do prywatności i bezpieczeństwa. Rzecznik wskazał, że zgody obejmujące wszelkie przyszłe, często jeszcze nieplanowane wydarzenia szkolne, uroczystości czy wycieczki, nie spełnia- ją wymogów przewidzianych w przepisach o ochronie danych osobowych ani w regulacjach dotyczących rozpowszechniania wizerunku. Podkreślił, że 338 DT.WPKE.056.3.2025. 339 ZEC.422.4.2025. 316 zgoda na publikację wizerunku powinna mieć charakter konkretny i świado- my, a jej udzielenie musi być poprzedzone przekazaniem informacji o oko- licznościach wykorzystania wizerunku dziecka, w tym o celu, formie i miejscu publikacji. Rzecznik zaznaczył również, że dzieci – stosownie do wieku i stopnia dojrza- łości – powinny mieć możliwość wyrażenia swojego stanowiska w sprawie rozpowszechniania ich wizerunku. W niniejszym wystąpieniu zwrócono się do Ministra z prośbą o opracowanie, we współpracy z kuratoriami oświaty, wytycznych dla dyrektorów szkół i pla- cówek oświatowych w zakresie zasad uzyskiwania zgód na rozpowszech- nianie wizerunku uczniów, wskazujących na niedopuszczalność stosowania zgód blankietowych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 5 września 2025 r. 12) Wystąpienie generalne do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczące zjawisk kidsinflencingu i sharentingu W wystąpieniu generalnym 340 do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 7 października 2025 r. Rzecznik ponownie zwrócił uwagę na potrzebę pilnego podjęcia działań legislacyjnych zmierzających do kompleksowego uregulowa- nia kwestii cyfrowej pracy dzieci, w tym zjawisk tzw. kidfluencingu i sharentingu. Rzecznik przypomniał, że brak odpowiednich regulacji prawnych w tym obszarze prowadzi do naruszeń prawa dziecka do ochrony przed wyzyskiem ekonomicznym, a także do ingerencji w prywatność i dobrostan psychiczny najmłodszych. Rzecznik wskazał, że zjawiska cyfrowej pracy dzieci i sharentingu dynamicz- nie się rozwijają i wzajemnie się przenikają, prowadząc do komercjalizacji dzieciństwa. Podkreślił, że aktywność dzieci w mediach społecznościowych coraz częściej ma charakter zarobkowy, przy braku mechanizmów ochron- nych zapewniających poszanowanie ich praw, w tym prawa do prywatności oraz zabezpieczenia środków finansowych wypracowanych przez dzieci. Zwrócił uwagę na ryzyko związane z niekontrolowanym rozpowszechnianiem wizerunku dzieci w internecie, w tym zagrożenia wynikające z wtórnym wykorzy- stywaniem treści z udziałem dzieci przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji. Rzecznik przywołał przykłady rozwiązań systemowych funkcjonują- ce w innych państwach, wskazując na regulacje przyjęte m.in. we Francji oraz w wybranych stanach Stanów Zjednoczonych, a także na inicjatywy 340 ZEC.401.10.2025. 317 podejmowane w innych krajach europejskich, jako możliwe kierunki działań legislacyjnych w Polsce. W wystąpieniu generalnym zaapelował o zainicjowanie procesu legislacyj- nego oraz rozważenie powołania międzyresortowego zespołu roboczego, którego zadaniem byłoby wypracowanie propozycji rozwiązań prawnych i organizacyjnych zapewniających skuteczną ochronę dzieci w środowisku cyfrowym. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 7 października 2025 r. 13) Wystąpienie generalne do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych dotyczące publikowania przez jednostki Policji materiałów z udziałem dzieci w mediach społecznościowych W wystąpieniu generalnym 341 do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 11 października 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na napływają- ce do Biura RPD liczne zgłoszenia dotyczące publikowania przez jednostki Policji – na stronach internetowych i w mediach społecznościowych – mate- riałów fotograficznych i filmowych z działań edukacyjno-profilaktycznych z udziałem dzieci, w szczególności spotkań dotyczących zasad bezpieczeń- stwa. Zgłaszane wątpliwości dotyczyły zgodności takich praktyk z przepisa- mi o ochronie danych osobowych i z prawem dziecka do prywatności. Rzecznik podkreślił, że docenia działania Policji w zakresie edukacji i profilak- tyki skierowanej do najmłodszych, jednak wskazał na konieczność wyraźne- go rozróżnienia pomiędzy prowadzeniem zajęć edukacyjnych a utrwalaniem i publicznym rozpowszechnianiem wizerunku dzieci w internecie. Rzecznik zwrócił się do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z prośbą o zajęcie stanowiska, czy w opisanych przypadkach zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia RODO czy też działania Policji mieszczą się w wyłączeniach przewidzianych dla organów właściwych do ochrony bezpieczeństwa publicznego, a także w kwestii dopuszczalności publikowa- nia wizerunków dzieci na podstawie przesłanki realizacji zadania w interesie publicznym i obowiązku przestrzegania zasady minimalizacji danych. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 11 października 2025 r. 341 ZEC.422.5.2025. 318 14) Wystąpienie generalne do Ministra Cyfryzacji w sprawie zakazania platform AI oferujących usługi tworzenia lub modyfikowania wizerun- ków dzieci W wystąpieniu generalnym 342 do Ministra Cyfryzacji z 23 października 2025 r. Rzecznik zwrócił uwagę na narastające zagrożenie dla dzieci związane z wyko- rzystywaniem narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji do tworzenia i rozpowszechniania treści przedstawiających seksualne wykorzystanie dzie- ci (CSAM), w tym tzw. deepfake’owych wizerunków seksualizujących dzieci. Rzecznik podkreślił, że zjawisko to przybiera coraz większą skalę i stanowi poważne naruszenie praw dziecka, w szczególności prawa do ochrony przed przemocą i wyzyskiem seksualnym oraz prawa do prywatności i godności. Rzecznik wskazał na wyniki badań oraz raportów organizacji międzynarodo- wych i pozarządowych, z których wynika, że narzędzia sztucznej inteligencji są wykorzystywane zarówno przez dorosłych, jak i przez dzieci do tworzenia realistycznych wizerunków w kontekście seksualnym. Tego rodzaju praktyki coraz częściej występują w środowisku rówieśniczym i szkolnym. W związku z powyższym Rzecznik wystąpił z wnioskiem o rozważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do wprowadzenia przepisów zakazujących oferowania usług, których celem jest tworzenie lub modyfikowanie wizerun- ków osób przy użyciu sztucznej inteligencji w sposób prowadzący do seksu- alizacji dzieci, a także do nałożenia na dostawców takich usług obowiązków w zakresie analizy ryzyka i wdrażania skutecznych środków ochronnych. Rzecznik zaproponował powołanie międzyinstytucjonalnego zespołu robo- czego z udziałem właściwych resortów i instytucji publicznych, którego zadaniem byłoby opracowanie spójnych rozwiązań służących ochronie dzie- ci przed zagrożeniami wynikającymi z wykorzystania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. Rzecznik nie otrzymał odpowiedzi na wystąpienie generalne z 23 październi- ka 2025 r. 342 ZEC.401.11.2025. 319 11.3 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania Zespołu Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci, jego współpracy z różnymi podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis spraw pozwala spojrzeć na nie również w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczywiste trudności systemowe. W każ- dym przypadku Rzecznik zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wska- zywał na potrzebę szerszych zmian na rzecz ochrony dzieci. Ochrona wizerunku dzieci przed nieuprawnionym wykorzystaniem przez jednostkę samorządu terytorialnego Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące publikacji na platformie Facebook pochodzącego z monitoringu miejskiego materiału przedstawiającego wizerunek dzieci. Kontekst publikacji sugerował przy- pisanie dzieciom odpowiedzialności za określone zdarzenie. Opublikowany materiał wywołał liczne negatywne komentarze o charakterze stygmaty- zującym, co rodziło ryzyko naruszenia prawa dzieci do prywatności i ochro- ny wizerunku oraz narażenia ich na hejt w przestrzeni publicznej. Co zrobiliśmy: Po otrzymaniu zgłoszenia RPD niezwłocznie wystąpił do wła- ściwej jednostki samorządu terytorialnego, wskazując na niedopuszczalność publikowania w sieci materiałów z monitoringu w sposób umożliwiający identyfikację dzieci oraz publiczne przypisywanie im odpowiedzialności za określone zachowania. Zwrócono uwagę na naruszenie przepisów doty- czących ochrony danych osobowych, w tym zasad wynikających z RODO, a także na brak podstaw do upubliczniania tego rodzaju materiałów przez jednostkę samorządu terytorialnego. Rzecznik zaapelował o usunięcie publi- kacji oraz podjęcie działań naprawczych i prewencyjnych. Efekt: Materiał został usunięty, zaś zdarzenie zakwalifikowano jako narusze- nie ochrony danych osobowych i zgłoszono je do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Jednocześnie zadeklarowano gotowość przeprowa- dzenia szkoleń pracowników oraz wprowadzenie zmian w wewnętrznych 320 procedurach dotyczących publikowania materiałów pochodzących z moni- toringu. Jednostka samorządu terytorialnego w pełni podzieliła stanowisko RPD i poinformowała o wdrożeniu zaleceń. Działania na rzecz ochrony dzieci w kontekście promowania i normalizowania sharentingu Problem: Do Biura RPD dotarły informacje dotyczące działalności podmio- tu, którego statutowe cele i podejmowane działania koncentrowały się na promowaniu upubliczniania wizerunku dzieci w przestrzeni publicznej oraz podważaniu potrzeby wprowadzania ograniczeń w tym zakresie. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął działania polegające na skierowaniu wystą- pień do właściwych organów administracji publicznej i organów nadzor- czych, wskazując na wątpliwości co do zgodności deklarowanych celów oraz działań podmiotu z obowiązującymi przepisami prawa, w tym regulacjami wynikającymi z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka i przepisów o ochronie danych osobowych. W ramach podjętych działań Rzecznik wnioskował o objęcie działalności podmiotu szczególnym nadzorem przez właściwe instytucje. Efekt: W następstwie prowadzonych działań właściwy organ państwo- wy wystąpił do sądu rejestrowego z wnioskiem o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego, wskazując na dostrzeżone – podniesione przez RPD – sprzeczności postanowień statutu z powszechnie obowiązu- jącym prawem. Rzecznik zgłosił swój udział w postępowaniu sądowym, podejmując dalsze czynności procesowe w ramach przysługujących mu kompetencji. Ochrona wizerunku dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące praktyk stosowa- nych przez placówkę opiekuńczo-wychowawczą wobec ochrony wizerunku najmłodszych dzieci. Wątpliwości dotyczyły zapisów wzorca umownego, zgodnie z którymi warunkiem zawarcia umowy o opiekę nad dzieckiem było obligatoryjne wyrażenie przez rodziców zgody na przetwarzanie i publikowa- nie wizerunku dziecka w celach promocyjnych, niezwiązanych bezpośrednio z realizacją umowy. 321 Co zrobiliśmy: Po analizie zgłoszenia Rzecznik potwierdził, że uzależnianie zawarcia umowy od wyrażenia zgody na przetwarzanie wizerunku dziecka narusza zasadę dobrowolności zgody wynikającą z przepisów o ochro- nie danych osobowych. Rzecznik podjął interwencję, kierując pismo do placówki i wskazując na konieczność zmiany stosowanych wzorców umownych. Efekt: Zaproponowane przez placówkę zmiany, na skutek interwencji RPD, zostały ocenione jako zgodne z przepisami prawa i przyczyniające się do rzeczywistej ochrony integralności woli rodziców oraz prawa dziecka do prywatności. Placówka zadeklarowała wdrożenie nowych wzorców umow- nych i wprowadzenie fakultatywnej, odrębnej zgody na wykorzystanie wizerunku dziecka. Ochrona prywatności i godności dziecka – odpowiedzialność mediów Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące publikacji artyku- łu w internecie opisującego historię dziecka pokrzywdzonego przemocą domową. W materiale ujawniono szczegółowe informacje dotyczące dziecka i jego sytuacji życiowej, które w realiach lokalnej społeczności umożliwiały jego identyfikację. Publikacja zawierała drastyczne opisy doświadczeń dziec- ka, co rodziło ryzyko jego wtórnej wiktymizacji i naruszenia prawa do prywat- ności i godności. Co zrobiliśmy: Rzecznik, mając na uwadze nadrzędną zasadę dobra dziecka, niezwłocznie wystąpił do redakcji z apelem o dokonanie zmian zmierzają- cych do skutecznej anonimizacji opisywanej osoby. Wskazał, że utrwalanie w przestrzeni publicznej szczegółowych informacji dotyczących dziecka może prowadzić do długofalowych negatywnych konsekwencji psychicz- nych i społecznych dla dziecka. Efekt: Na skutek interwencji Rzecznika redakcja zdecydowała się na wpro- wadzenie korekt w artykule, obejmujących zmianę elementów umożliwia- jących identyfikację dziecka. Podjęte działania pozwoliły na ograniczenie ryzyka dalszej stygmatyzacji i naruszenia prywatności dziecka. 322 Ochrona dzieci i młodzieży przed możliwością nabycia w sieci potencjalnie szkodliwych towarów, promujących negatywne zachowania Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące sprzedaży w inter- necie artykułów odzieżowych oraz gadżetów zawierających oznaczenia i hasła utrwalające krzywdzące stereotypy oraz ośmieszające określone grupy dzieci i młodzieży. Dodatkowym problemem była bagatelizacja ryzy- ka związanego z rozpowszechnianiem takich treści w opisach handlowych prezentowanych produktów. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął interwencję wobec podmiotów prowadzą- cych sprzedaż wskazanych artykułów, zwracając uwagę na potencjalnie szkodliwy charakter oferowanych treści, ryzyko normalizacji zachowań stygmatyzujących dzieci, a także na obowiązek posiadania – zgodnie z prze- pisami prawa – wymaganych certyfikatów dla towarów odzieżowych prze- znaczonych dla dzieci. Efekt: W następstwie podjętej interwencji przez RPD podmioty prowadzące sprzedaż wycofały ze swojej oferty produkty budzące zastrzeżenia oraz prze- kazały wyjaśnienia, deklarując współpracę i większą ostrożność w przyszłości. Ochrona wizerunku dzieci przez jednostki Policji, prowadzące działania edukacyjne Problem: Do Biura RPD zgłosił się obywatel zaniepokojony praktyką publiko- wania w mediach społecznościowych, przez jedną z powiatowych komend Policji, licznych materiałów fotograficznych przedstawiających dzieci uczestniczące w działaniach o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym. Zgłaszający wyraził obawę, że publikacje te mogły odbywać się bez zapew- nienia właściwej podstawy prawnej do przetwarzania wizerunku małoletnich oraz bez należytego uwzględnienia prawa dziecka do prywatności. Co zrobiliśmy: Po przeanalizowaniu zgłoszenia Biuro RPD zwróciło się do właściwej komendy Policji z prośbą o złożenie wyjaśnień w sprawie zasad publikowania materiałów zawierających wizerunki dzieci w mediach spo- łecznościowych, w szczególności w zakresie istnienia podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych w rozumieniu art. 6 RODO. Jednocześnie zwrócono uwagę na konieczność każdorazowego rozważenia, czy publika- cja materiałów z udziałem dzieci – nawet w kontekście działań o charakte- rze edukacyjnym – nie prowadzi do naruszenia ich prawa do prywatności. Ponadto RPD wskazał na potrzebę stosowania podwyższonych standardów ochrony danych osobowych małoletnich przez instytucje publiczne. 323 Efekt: W odpowiedzi na przedmiotowe pismo właściwa jednostka Policji poinformowała o usunięciu wskazanych materiałów z mediów społeczno- ściowych. Jednocześnie przekazano, że w przyszłości działania tego rodzaju będą prowadzone z uwzględnieniem zachowania szczególnej ostrożności oraz respektowania standardów ochrony danych osobowych małoletnich i ich prawa do prywatności. Ochrona wizerunku dzieci w placówkach publicznych Problem: Do Biura RPD wpłynęło zgłoszenie dotyczące wątpliwości w zakre- sie praktyk jednej z bibliotek organizującej wydarzenia dla dzieci. Zgłoszenie dotyczyło warunkowania udziału dzieci w zajęciach od wyrażenia zgody na publikację ich wizerunku oraz publikowania zdjęć dzieci bez świadomej zgody rodziców lub opiekunów prawnych. Co zrobiliśmy: Rzecznik podjął interwencję, zwracając się do placówki o wyjaśnienia dotyczące stosowanych procedur, w szczególności uzależ- niania udziału w zajęciach od wyrażenia zgody na przetwarzanie wizerunku dziecka, co narusza zasadę dobrowolności wynikającą z przepisów o ochro- nie danych osobowych. Efekt: Na skutek interwencji RPD placówka dokonała zmian zapisów regu- laminu korzystania ze swoich usług, usuwając postanowienia regulaminowe mogące sugerować brak dobrowolności wyrażania zgody. Zaktualizowany regulamin został opublikowany na stronie internetowej placówki. Promocja wydarzeń dla dzieci z wykorzystaniem nieodpowiednich treści Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące sposobu promo- cji w internecie wydarzenia kulturalnego skierowanego do najmłodszych. Zgłaszający zwrócił uwagę, że organizator wydarzenia wykorzystywał w mate- riałach promocyjnych odniesienia do brutalnych treści audiowizualnych prze- znaczonych dla dorosłych odbiorców. W ocenie zgłaszającego taki sposób promocji był nieadekwatny do grupy docelowej i mógł negatywnie wpływać na dzieci. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do organizatora, podkreślając, że wyda- rzenia kierowane do dzieci nie powinny być promowane poprzez odniesienia do treści dla nich nieodpowiednich, w szczególności zawierających przemoc lub elementy mogące budzić lęk. 324 Efekt: W odpowiedzi organizator przeprosił za niewłaściwy sposób promocji wydarzenia oraz zadeklarował, że w przyszłości będzie z większą rozwagą dobierał środki i formy promocji, mając na uwadze wiek odbiorców. Ochrona dzieci przed nieodpowiednimi treściami w internetowych serwisach z filmami Problem: Rzecznik podjął interwencję w zakresie kanału prowadzonego na jednej z platform cyfrowych, który był przedstawiany i promowany jako przeznaczony dla dzieci. Z treści zgłoszenia wynikało jednak, że publikowane na nim materiały – pomimo deklarowanego charakteru – w rzeczywistości zawierały treści mogące być szkodliwe dla małoletnich odbiorców. Co zrobiliśmy: W związku ze stwierdzeniem obecności treści szkodliwych, nieadekwatnych do wieku deklarowanej grupy odbiorców, RPD podjął inter- wencję polegającą na zwróceniu się do przedstawiciela platformy cyfrowej, z wnioskiem o podjęcie stosownych działań wobec kanału rozpowszechnia- jącego treści nieodpowiednie dla dzieci. Efekt: Na skutek interwencji RPD kanał został zablokowany, a publikowane na nim treści są już niedostępne. Skutecznie ograniczono dostęp dzieci do materiałów mogących naruszać ich prawa i bezpieczeństwo. Ochrona dóbr osobistych dzieci i ich godności w mediach społecznościowych Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące publikacji materia- łu wideo z przedstawienia szkolnego z okazji rozpoczęcia roku szkolnego. Opublikowany materiał stał się impulsem do pojawienia się licznych nega- tywnych komentarzy odnoszących się zarówno do placówki oświatowej, jak i dzieci biorących udział w nagraniu – co prowadziło do licznych naruszenia praw dzieci do ochrony ich wizerunku oraz dóbr osobistych. Co zrobiliśmy: Rzecznik wystosował pismo do osoby publikującej materiał, w którym wskazał na szkodliwość tego rodzaju działań, w szczególności w kontekście dobra dzieci i konsekwencji wynikających z publicznego roz- powszechniania materiałów z udziałem dzieci. Jednocześnie zaapelował o usunięcie opublikowanego wpisu. 325 Efekt: Na skutek interwencji RPD materiał został usunięty, a na profilu osoby publikującej zamieszczono publiczną informację o jego usunięciu wraz z wyjaśnieniem przyczyn tej decyzji. Ochrona dzieci przed nieodpowiednimi treściami w grach mobilnych Problem: Rzecznik analizował dostępność gry mobilnej oferowanej w skle- pie online, oznaczonej jako przeznaczona dla użytkowników od 13. roku życia. Ustalono, że gra zawierała treści o charakterze brutalnym, które – w świetle przy- jętych oznaczeń wiekowych stosowanych w sklepie – nie powinny być udostęp- niane użytkownikom w tej kategorii wiekowej i mogły być dla nich nieadekwatne. Co zrobiliśmy: Rzecznik skontaktował się z operatorem platformy, zwracając uwagę na charakter gry i nieadekwatność przypisanej jej kategorii wiekowej. Zaapelował o ponowną ocenę treści gry oraz zmianę oznaczenia wiekowego, mając na uwadze dobro dzieci i młodzieży. Efekt: W wyniku podjętej interwencji przez RPD kategoria wiekowa gry została zmieniona na 17+, co ograniczyło dostęp dzieci do treści nieodpo- wiednich dla ich wieku. Ochrona dóbr dziecka – działanie mające na celu usunięcie treści naruszających prawa dziecka Problem: Do Rzecznika wpłynęło zgłoszenie dotyczące nagrania opubli- kowanego na platformie cyfrowej, w którym w sposób negatywny i poten- cjalnie szkodliwy przedstawiono dziecko, przy jednoczesnym bezprawnym wykorzystaniu jego wizerunku, bez istnienia jakiejkolwiek podstawy legalizu- jącej przetwarzanie danych osobowych dziecka. Co zrobiliśmy: Rzecznik, w ramach współpracy z NASK – Państwowym Instytutem Badawczym, w tym z działającym w jego strukturach zespołem Dyżurnet.pl, niezwłocznie podjął działania zmierzające do ograniczenia dalszego rozpowszechniania wskazanych treści. Zgłoszenie zostało przekazane do zespołu Dyżurnet.pl w celu analizy oraz podjęcia stosownych czynności wobec materiału. Efekt: Dzięki skutecznej współpracy RPD uzyskał informację o usunięciu materiału z platformy cyfrowej, co pozwoliło na szybkie ograniczenie dalsze- go rozpowszechniania treści naruszających prawa dziecka. 326 Ochrona prywatności dziecka w mediach internetowych i przeciwdziałanie wtórnej wiktymizacji dzieci Problem: Do Rzecznika wpłynęła sprawa dotycząca publikacji w internecie artykułów odnoszących się do próby samobójczej dziecka. Analiza sprawy wskazywała, że rozpowszechnianie tego rodzaju informacji naruszyło prawo dziecka do prywatności i godności, a także stworzyło ryzyko negatywnego wpływu na jego dobrostan psychiczny. Co zrobiliśmy: Rzecznik zwrócił się do portali internetowych publikujących wskazane materiały z prośbą o ich usunięcie, wskazując na szczególną potrzebę ochrony dobra dziecka i jego prywatności oraz na wrażliwy charakter sprawy. Efekt: Na skutek interwencji RPD opublikowane materiały zostały usunięte a dziecko uzyskało poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. 12. Działalność badawcza 328 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności za pośrednictwem Zespołu Badawczego, podejmował działania na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do bycia wysłuchanym • art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Działania w tym zakresie dotyczyły tworzenia przestrzeni do aktywnego uczestnictwa dzieci w procesie badawczym poprzez ich udział w konsulta- cjach dotyczących wyników badań na temat realizacji praw dziecka. 2) prawa dziecka do wyrażania własnych poglądów i występowania we własnych sprawach • art. 54 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 Konwencji o prawach dziecka. Działania w tym zakresie dotyczyły: udziału dzieci w konsultacjach wyników badań na temat realizacji praw dziecka, udziału w wydarzeniach poświę- conych promocji wyników badań oraz pracy przedstawicieli Rady Dzieci i Młodzieży przy RPD nad standardami etycznymi badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce. 3) prawa dziecka do swobodnej wypowiedzi • art. 13 Konwencji o prawach dziecka. Działania w tym zakresie dotyczyły udziału dzieci w wydarzeniach poświęco- nych promocji wyników badań. Zespół Badawczy, który rozpoczął swoją działalność w 2024 r., zajmuje się monitorowaniem sytuacji dzieci w Polsce i stanu przestrzegania ich praw poprzez systematyczny przegląd literatury, gromadzenie aktualnych danych statystycznych, prowadzenie badań własnych z udziałem dzieci i osób doro- słych, nadzorowanie realizacji badań oraz opracowywanie publikacji zawiera- jących wyniki badań i analiz. Badania prowadzone są przez Zespół Badawczy z zachowaniem szczególnej wrażliwości na kwestie etyczne i dobro dziecka. Ponadto Zespół Badawczy zapewnia współpracę RPD z instytucjami krajowymi i międzynarodowymi oraz środowiskiem akademickim w zakresie prowadzenia badań z udziałem dzieci. Działalność badawcza obejmuje też prowadzenie i udział w zespołach powołanych przez RPD: Zespole do spraw etyki badań społecznych z udzia- łem dzieci w Polsce i Zespole do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce. 329 12.1 Główne obszary działalności Zespołu Badawczego w 2025 r. Zadania podejmowane przez Zespół Badawczy w imieniu RPD w 2025 r. dotyczyły następujących obszarów badawczych: 12.1.1 Badanie na temat realizacji praw dziecka w Polsce 343 Na podstawie wyników badania zrealizowanego w 2024 r. na zlecenie Biura RPD w 2025 r. zostały opublikowane dwa raporty. Pierwszy z nich – zatytułowany „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” zawiera analizę stanu wiedzy nastolatków, rodziców i nauczycieli o prawach dziecka oraz ich opinie i doświadczenia w zakresie praw dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem trzech obszarów: ochrony, świadczeń i uczestnictwa. 343 Drabarek, K., Makaruk, K., Modzelewska, M., Tymińska, A. (2025). Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce. Biuro Rzecznika Praw Dziecka: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2025/11/RPD_raport_perspektywa_net_FI- NAL.pdf, dostęp: 19.03.2026 r. 330 ILUSTRACJA. Okładka raportu „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży Stan realizacji praw dziecka w Polsce P E R S P E K T Y W A ( D L A ) D Z I E C I I M Ł O D Z I E Ż Y Głównymi celami badania były: a) analiza stanu wiedzy nastolatków, rodziców i nauczycieli o prawach dziecka w Polsce, b) poznanie opinii i doświadczeń nastolatków, rodziców i nauczycieli z obszaru przestrzegania praw dziecka związanych z ochroną, uczestnic- twem oraz ze świadczeniami. Metodologia badania: Badanie zostało przeprowadzone w schemacie mieszanym obejmującym część jakościową i ilościową. 331 Część jakościowa została zrealizowana techniką zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI). Wywiady zostały przeprowadzone z podziałem na trzy grupy respondentów: a) nastolatków w wieku 12–17 lat (zrealizowano 6 wywiadów, w których łącz- nie wzięło udział 48 osób), b) rodziców nastolatków w wieku 12–17 lat (zrealizowano 4 wywiady, w któ- rych łącznie wzięło udział 25 osób), c) wychowawców klas VI–VIII szkół podstawowych i I–III szkół ponadpod- stawowych (zrealizowano 5 wywiadów, w tym jedną diadę, w których wzięło udział 25 osób). Dobór i podział uczestników badania odbywał się w oparciu o dwie zmienne – wielkość miejscowości zamieszkania (mała miejscowość/duże miasto) oraz wiek uczestników (nastolatki), wiek dzieci (rodzice) lub wiek uczniów (wycho- wawcy). Wywiady z nastolatkami zostały przeprowadzone stacjonarnie przez odpowiednio przeszkolonych moderatorów, a wywiady z rodzicami oraz wychowawcami – zdalnie. Badanie ilościowe zostało przeprowadzone na terenie 60 szkół. Wykorzystano technikę audio-CASI, która wyklucza bezpośredni udział ankietera w wypełnianiu ankiety. W jednej sesji brało udział maksymal- nie 10 osób. Badanie zrealizowano na ogólnopolskiej próbie 1 604 uczniów w wieku 12–17 lat reprezentatywnej ze względu na płeć, wiek, wielkość miej- scowości, w której znajduje się szkoła i typ placówki. Wywiady grupowe zostały przeprowadzone na podstawie scenariuszy przy- gotowanych w trzech wersjach, zgodnie z podziałem na trzy główne grupy respondentów. Ich struktura była jednak zbliżona. Wszystkie wersje zawie- rały pytania dotyczące: (1) praw dziecka ogólnie; (2) wpływu dzieci na podej- mowanie decyzji – w domu i w szkole; (3) praw dziecka w internecie, w tym – prawa do ochrony wizerunku (zob. punkt 12.1.2). Integralną część scenariu- szy stanowiły winiety – krótkie historie z życia nastolatków, w których poten- cjalnie mogło dojść do naruszenia praw dziecka. Uczestnicy badania mieli możliwość wyrażenia własnego zdania na temat przedstawionych sytuacji, a także podzielenia się doświadczeniami w podobnych obszarach. Badanie ilościowe zostało przeprowadzone z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza, w którym pytania zostały podzielone na trzy bloki tema- tyczne: dom, szkołę i internet jako główne środowiska funkcjonowania osób młodych. Kwestionariusz posłużył do zebrania opinii i doświadczeń nastolatków z obszaru przestrzegania praw dziecka związanych z: 332 d) ochroną: zakaz dyskryminacji (art. 2 Konwencji o prawach dziecka), obowiązek zapewnienia dziecku ochrony i opieki (art. 3 KPD), prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego i domowego (art.16 KPD), prawo do wolności od przemocy (art. 19 KPD), e) dostępem do świadczeń: prawo do życia i rozwoju (art. 6 KPD), prawo do ochrony zdrowia (art. 24 KPD), prawo do nauki (art.28 KPD), prawo do wypoczynku i czasu wolnego (art. 31 KPD), f) uczestnictwem: prawo do wyrażania swoich poglądów i bycia wysłucha- nym (art. 12 KPD), prawo do swobodnej wypowiedzi (art. 13 KPD), prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania (art. 14 KPD), prawo do informacji (art. 17 KPD). Narzędzia badawcze zostały opracowane przy współpracy z powołanym przez Rzecznika Zespołem do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce. Badanie uzyskało pozytywną opinię Komisji ds. Etyki Badań Naukowych Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (62/2024). Najważniejsze wyniki: WIEDZA O PRAWACH DZIECKA I ICH POSTRZEGANIE • Zdecydowana większość (91 proc.) nastolatków słyszała o prawach dziec- ka, jednak tylko 12 proc. przyznaje, że zna je dobrze, • Nastolatki jako główne źródła wiedzy na temat praw dziecka wymieniają szkołę i internet, • Nastolatki twierdzą, że spotykają się z lekceważącym traktowaniem ich praw przez dorosłych z najbliższego otoczenia – np. gdy próbują się na nie powoływać w sytuacjach szkolnych, • Niektórzy nauczyciele obawiają się, że nieodpowiednio interpretowane prawa dziecka mogą godzić w ich autorytet i utrudniać utrzymywanie dyscypliny w czasie lekcji, • Nauczyciele i nastolatki często postrzegają prawa dziecka przez pry- zmat szkoły i obowiązków, co prowadzi do ich warunkowania oraz myle- nia z prawami ucznia. Brak rozróżnienia między tymi pojęciami sprzyja przekonaniu, że prawa dziecka zależą od spełniania obowiązków np. uczniowskich, 333 • Nastolatki twierdzą, że osoby w ich wieku w sytuacji złamania ich prawa najczęściej zwróciłyby się o pomoc do rodziców (37 proc.) oraz psycholo- gów i pedagogów (37 proc.). • Nieco ponad co czwarty (27 proc.) nastolatek chciałby wziąć udział w zajęciach na temat praw dziecka. Większą popularnością cieszą się zajęcia dotyczące zdrowia psychicznego (40 proc.) i praw ucznia (32 proc.). ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o to, dokąd może zgłosić się osoba w ich wieku, gdy łamane są jej prawa, N = 1604 Nauczyciel, wychowawca Jak myślisz, gdzie lub do kogo może zgłosić się osoba w Twoim wieku, gdy łamane są jej prawa? Rodzice Psycholog, pedagog Organy prawne (np. Policja, sąd) 37% 21% 10% Rzecznik Praw Dziecka 11% 37% OCHRONA Przemoc i inne formy złego traktowania • Uczestnicy badania dostrzegają sytuacje, kiedy osoby dorosłe nie wywią- zują się ze spoczywającego na nich obowiązku zapewnienia dzieciom środowiska wolnego od przemocy i wszelkich form złego traktowania, • Przemoc rówieśnicza to zjawisko, które według uczestników badania jest powszechne w codziennym życiu nastolatków. Nie ogranicza się wyłącz- nie do fizycznych ataków czy przemocy słownej, lecz przybiera często inne, równie dotkliwe formy – wykluczania, nękania czy ośmieszania (także w internecie). 334 Dyskryminacja • Widoczna jest rozbieżność między poczuciem sprawiedliwego traktowa- nia nastolatków w środowisku domowym a szkolnym. Zazwyczaj spra- wiedliwie traktowanych przez swoich rodziców czuje się 76 proc. nasto- latków, a przez nauczycieli tylko nieco ponad połowa (52 proc.) badanych. Szkodliwe zjawiska w internecie • Większość (80 proc.) nastolatków korzystając z internetu napotyka niepokojące treści. Najczęściej wskazywane przez nastolatki szkodliwe zjawiska w internecie to: hejt (84 proc.), stalking (77 proc.) i publikowanie zdjęć lub filmów bez zgody przedstawianej osoby (74 proc.). Naruszenia prywatności • Zarówno dorośli, jak i nastolatki wskazują na niewystarczającą ochronę prywatności młodych osób. Najczęściej temat naruszeń prywatności pojawia się w kontekście korzystania z internetu, chociaż zdaniem nasto- latków dochodzi do nich także w domu i szkole. • Z deklaracji nastolatków wynika, że 10 proc. spośród nich doświadcza regularnego ujawniania informacji na ich temat bez ich zgody przez nauczycieli. • Niemal jedna trzecia (29 proc.) nastoletnich uczestników badania przy- znaje, że ich rodzice nigdy nie pukają przed wejściem do ich pokoju, a 6 proc. twierdzi, że rodzice regularnie czytają ich prywatną korespon- dencję bez ich zgody. Rola dorosłego w zapewnieniu dziecku ochrony • Chociaż dorośli uczestnicy badania podejmują próby reagowania na przemoc wobec dzieci, to nie zawsze reakcja prowadzi do poprawy sytu- acji. Zdaniem rodziców i nauczycieli może to wynikać z niewystarczająco sprawnego systemu pomocy oraz braku gotowości dorosłych do podej- mowania działań służących ochronie dziecka. • Większość (83 proc.) nastolatków może zazwyczaj liczyć na swoich rodzi- ców, gdy tego potrzebuje. Pozostałym osobom może jednak brakować ich wsparcia. • Podczas gdy 94 proc. nastolatków twierdzi, że zazwyczaj czuje się w swoim domu bezpiecznie, to poczucie bezpieczeństwa w szkole dekla- ruje 64 proc. badanych. 335 ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o to, czy czują się bezpiecznie w domu i w szkole oraz czy czują się sprawiedliwie traktowani przez rodziców i przez nauczycieli, N = 1604 * suma odpowiedzi zawsze i często Nastolatki, które czują się bezpiecznie* Nastolatki, które czują się sprawiedliwie traktowane* przez rodziców 76% w domu 94% w szkole 64% przez nauczycieli 52% • Dwóch na trzech (68 proc.) nastolatków ma zazwyczaj możliwość poroz- mawiania z psychologiem, pedagogiem bądź inną osobą dorosłą w swo- jej szkole, gdy tego potrzebuje. ŚWIADCZENIA Edukacja • Nastolatki narzekają na arbitralne i nadmierne stosowanie przez nauczy- cieli narzędzi dyscypliny szkolnej, takich jak zakazy, uwagi czy przeszu- kiwanie plecaków. Najdokuczliwsze są rygorystyczne zakazy związane z zaspokajaniem w trakcie lekcji potrzeb fizjologicznych. • Nastolatki jako duże obciążenie postrzegają nagromadzenie różnych form sprawdzania ich wiedzy przez nauczycieli. Choć w wielu szkołach obowiązują limity dotyczące liczby sprawdzianów w tygodniu, nie wszy- scy nauczyciele je respektują albo omijają je, przeprowadzając kartkówki. • Prawie co czwarty (23 proc.) nastolatek ma poczucie, że wymagania sta- wiane mu przez nauczycieli są zazwyczaj zbyt wysokie. Czas wolny i wypoczynek • Niemal połowa (44 proc.) nastolatków twierdzi, że nauka regularnie zaj- muje im większość wolnego czasu. Jednocześnie nieco ponad połowa 336 (52 proc.) badanych deklaruje, że zazwyczaj może pozwolić sobie na swo- bodny odpoczynek po szkole. Co piąty (21 proc.) nastolatek nigdy nie śpi 8 godzin na dobę. • Dziewczyny częściej niż chłopcy deklarują, że nauka zajmuje im więk- szość wolnego czasu. Rzadziej też mogą pozwolić sobie na swobodny wypoczynek po szkole i na dłuższy sen. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytania o czas wolny, wypoczynek i rozwój zainteresowań, N = 1604 * suma odpowiedzi zawsze i często 26% nastolatków nie ma w ogóle czasu na rozwijanie swoich pasji lub ma go rzadko 21% nastolatków nigdy nie śpi 8h na dobę 44% nastolatkom nauka zajmuje zazwyczaj* większość wolnego czasu 25% nastolatków nie ma w ogóle czasu na odpoczynek po szkole lub ma go rzadko Rozwój zainteresowań • Ponad połowa (51 proc.) nastolatków regularnie ma czas na rozwój swo- ich pasji po szkole, a 9 proc. twierdzi, że nie starcza im w ogóle czasu na hobby. • Na regularne wsparcie w rozwoju swoich zainteresowań ze strony rodzi- ców może liczyć 81 proc. nastolatków, mniej natomiast ze strony swoich nauczycieli – 28 proc. 337 UCZESTNICTWO Dostęp do wiedzy i informacji • Przeważająca część (82 proc.) nastolatków twierdzi, że ich rodzice regu- larnie i chętnie odpowiadają na ich pytania, 61 proc. młodych osób może zazwyczaj porozmawiać ze swoimi rodzicami na ważne dla nich tematy. • Więcej niż połowa (61 proc.) nastolatków zazwyczaj ma poczucie, że ich nauczyciele chętnie odpowiadają na ich pytania, a 57 proc. otrzymuje od nauczycieli informacje o tym, co dzieje się w szkole. • Zdecydowana większość (92 proc.) nastolatków słyszała o statucie swojej szkoły, ale tylko 13 proc. zna go dobrze. Wyrażanie własnych poglądów • Większość (77 proc.) nastolatków twierdzi, że rodzice zazwyczaj traktują ich zdanie poważnie, a 71 proc. – czuje się zachęcane przez swoich rodzi- ców do wyrażania własnego zdania. • Prawo do wyrażania swojego zdania w szkole jest realizowane w mniej- szym stopniu. Połowa (50 proc.) nastolatków twierdzi, że nauczycie- le zazwyczaj traktują ich zdanie poważnie, a 44 proc. – że nauczyciele zachęcają ich do wyrażania własnego zdania. Decydowanie i poczucie wpływu • Dorośli rozmówcy obserwują u nastolatków rosnącą potrzebę decydo- wania we własnych sprawach. Deklarują, że uczą ich tej umiejętności poprzez rozmowę. • Nastolatki mogą decydować przede wszystkim o swoim wyglądzie – fryzurze (86 proc.) i ubiorze (85 proc.). Najmniejszy wpływ mają na wybór zajęć nieobowiązkowych w szkole (60 proc.). • Rodzice nastolatków zwracają uwagę, że w szkole ich dzieci mają zwy- kle zbyt małą decyzyjność, a ich zdanie nie jest dostatecznie brane pod uwagę. Z wypowiedzi wychowawców wynika, że wpływ uczniów na decyzje w szkołach sprowadza się do spraw o niewielkim znaczeniu. • Zaledwie 21 proc. nastolatków ma regularnie poczucie wpływu na to, co dzieje się w szkole. Wskazują, że ich opinie są często pomijane lub w ogóle niebrane pod uwagę. Uczniowie szkół ponadpodstawowych odczuwają w tym względzie większą sprawczość niż ich młodsi koledzy. 338 REKOMENDACJE: Na podstawie wyników bania opracowane zostały rekomendacje, które przyporządkowano do czterech obszarów: Wiedza o prawach dziecka i ich postrzeganiu • Zwiększenie udziału nastolatków w działaniach edukacyjnych o prawach dziecka: – Podejmowanie dialogu z nastolatkami o ich prawach, m.in. poprzez organizowanie spotkań z ich udziałem w formie np. debat, dyskusji czy warsztatów poświęconych rozmowie o ich prawach. – Włączanie przedstawicieli nastolatków w procesy projektowania działań edukacyjnych kierowanych do młodych lub dotyczących ich problemów. – Uwzględnienie głosu nastolatków w projektowaniu zmian podstawy programowej i programu nauczania. • Zwiększenie efektywności istniejącej edukacji o prawach dziecka: – Zwiększenie efektywności szkolnych form edukacji o prawach dziec- ka poprzez prowadzenie lekcji w formie interaktywnych zajęć, które łączą teorię z praktyką (np. dyskusje, omawianie konkretnych przy- padków, odgrywanie ról). – Integracja nauki praw dziecka z przedmiotami ogólnymi – oprócz prowadzenia zajęć tylko na temat praw dziecka, warto zintegrować te tematy z innymi przedmiotami, np. historią, etyką, wychowa- niem obywatelskim, aby uczniowie naturalnie przyswajali wiedzę w codziennym kontekście. – Wykorzystanie mediów społecznościowych jako narzędzia szerze- nia sprawdzonej i rzetelnej wiedzy o prawach dziecka – kierowanej przede wszystkim do nastolatków. Dbałość o dostosowanie przekazu do wieku odbiorców i realiów ich życia (np. problemów, z jakimi się stykają). • Zmiany w programie nauczania szkoły oraz w edukacji nauczycieli: – Organizacja szkoleń dla nauczycieli, które pozwolą im lepiej zro- zumieć, jak stosować prawa dziecka w swojej codziennej pracy. Tworzenie sieci wymiany doświadczeń między nauczycielami z róż- nych szkół. 339 – Szerokie i kompleksowe włączanie edukacji o prawach dziecka do programu nauczania i podstawy programowej. Uwzględnienie głosu nastolatków w projektowaniu zmian. – Wprowadzenie edukacji prawnej dla nauczycieli, wychowawców i pedagogów w szczególności w zakresie praw dziecka i ich praktycz- nego stosowania w relacjach z uczniami oraz w budowaniu programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły. • Podnoszenie wiedzy i świadomości społecznej: – Podnoszenie świadomości społecznej z zakresu konsekwencji praw- nych wynikających z nieprzestrzegania praw dziecka. – Podnoszenie wiedzy społeczeństwa na temat praw dziecka poprzez kampanie informacyjne. Ochrona • Wzmacnianie działań na rzecz zapobiegania przemocy i innych form złego traktowania dzieci: – Bieżące monitorowanie przez szkoły i inne instytucje obowiązują- cych w nich standardów ochrony małoletnich i wprowadzanie nie- zbędnych zmian. Angażowanie w monitorowanie pracowników szkół i innych instytucji oraz uczniów. – Stałe i systematyczne działania służące podnoszeniu wiedzy rodzi- ców, opiekunów i osób pracujących z dziećmi na temat problemu przemocy wobec dzieci i innych form złego traktowania, ich konse- kwencji i możliwości pomocy. – Edukowanie uczniów na temat problemu przemocy i innych form złego traktowania, a także na temat możliwości uzyskania pomocy. Edukacja powinna obejmować praktyczne wskazówki, jak reagować w sytuacjach, gdy ktoś narusza granice swoim zachowaniem. – Budowanie trwałej współpracy pomiędzy rodzicami a nauczycielami w celu skuteczniejszej ochrony dzieci przed przemocą. Wzajemna i systematyczna współpraca sprzyja wczesnemu rozpoznawaniu zagrożeń, skutecznemu reagowaniu na niepokojące sygnały oraz tworzeniu spójnego i bezpiecznego środowiska, wspierającego reali- zację praw dziecka. 340 • Wzmacnianie działań na rzecz przeciwdziałania przemocy rówieśniczej: – Wdrożenie efektywnych mechanizmów przeciwdziałania i reago- wania na przemoc rówieśniczą w szkole i w internecie jako element standardów ochrony małoletnich. – Działania na rzecz budowania dobrej atmosfery w szkole poprzez promowanie dialogu i efektywne rozwiązywanie konfliktów, a także poprzez programy profilaktyczne oparte na wynikach badań nauko- wych, rekomendowane i sprawdzone jako dobre praktyki. • Wzmacnianie działań na rzecz bezpieczeństwa w internecie: – Wprowadzenie systemowej edukacji medialnej w szkołach, która dostarczy wiedzy i narzędzi do radzenia sobie z zagrożeniami w inter- necie. Edukacja powinna objąć zarówno uczniów, nauczycieli, perso- nel szkoły, jak i rodziców uczniów. – Uwrażliwianie rodziców na temat znaczenia rozmów ze swoimi dzieć- mi o ich aktywności w internecie, a także szkodliwych zjawiskach i innych niepokojących sytuacjach, które mogą spotkać w sieci. – Utworzenie skutecznego mechanizmu weryfikacji wieku w internecie, aby ograniczyć kontakt dzieci ze szkodliwymi treściami. – Wypracowanie mechanizmów legislacyjnych, które usprawnią zgła- szanie szkodliwych treści do platform, a co za tym idzie ich eliminację z przestrzeni publicznej. • Wzmacnianie działań na rzecz ochrony prywatności nastolatków: – Podniesienie wiedzy i świadomości pracowników szkół oraz uczniów na temat respektowania prawa do prywatności, ochrony danych oso- bowych oraz konsekwencji ich naruszania. – Uwrażliwienie nastolatków na temat ochrony ich danych osobowych oraz prawa do decydowania o wykorzystywaniu ich danych, w tym wizerunku. – Uwrażliwienie rodziców na temat ochrony danych osobowych swoich dzieci i ich prawa do decydowania o wykorzystywaniu ich danych, w tym wizerunku. – Stosowanie monitoringu tylko w celu zapewnienia bezpieczeństwa, zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych. Monitoring nie powinien naruszać prywatności uczniów. 341 • Wzmacnianie roli i kompetencji szkolnych rzeczników praw ucznia jako elementu systemowego wsparcia dzieci i nastolatków: – Ustawowe umocowanie szkolnych rzeczników praw ucznia i umożli- wienie im realizacji zadań przewidzianych w ustawie. – Współpraca rzecznika praw ucznia z samorządem uczniowskim. – Zapewnienie szkolnym rzecznikom praw ucznia odpowiedniego wsparcia merytorycznego i organizacyjnego, np. poprzez programy szkoleniowe dla osób pełniących tę funkcję – m.in. z zakresu praw ucznia, mediacji rówieśniczej i rozwiązywania konfliktów. Świadczenia • Zmniejszanie presji szkolnej i przeciążenia nastolatków nauką: – Dostosowanie ilości materiału omawianego w trakcie zajęć do real- nych możliwości przygotowania się nastolatków do lekcji – zarówno na poziomie programu nauczania, jak i codziennej pracy nauczycieli poprzez m.in. uwzględnienie dłuższych przerw świątecznych, wycie- czek szkolnych, egzaminów z innych przedmiotów. – Respektowanie limitu tygodniowej liczby sprawdzianów. Jeśli takiego limitu nie ma – wprowadzenie go do statutu szkoły. – Elastyczne podejście nauczycieli do organizowania sprawdzia- nów oraz innych form weryfikowania wiedzy (np. kartkówek, odpowiedzi ustnych) poprzez respektowanie limitów, możliwości i potrzeb uczniów. Uwzględnienie głosu uczniów przy okazji pla- nowania większych form weryfikowania wiedzy, przede wszystkim sprawdzianów. • Dbanie o dobrostan uczniów w szkole: – Wspieranie dobrostanu uczniów poprzez działania, takie jak np. orga- nizowanie stref odpoczynku i ciszy w szkołach. – Wzmacnianie partnerstwa między szkołą a rodzicami poprzez wspól- ne działania na rzecz dobrostanu uczniów, np. spotkania edukacyjne, konsultacje, wsparcie wychowawcze. – Wprowadzenie rozwiązań prawnych wspierających uczniów w ochro- nie ich prawa do czasu wolnego. Np. poprzez wprowadzenie zasad, aby uczniów nie zobowiązywać do aktywności edukacyjnej w trakcie przerw kalendarzowych oraz aby w ciągu trzech dni przypadających bezpośrednio po zimowej i wiosennej przerwie świątecznej i feriach 342 zimowych nie sprawdzano osiągnięć edukacyjnych uczniów w celu ustalenia im oceny bieżącej. – Realizacja wynikającego z przepisów prawa obowiązku zatrudniania w szkole psychologa i pedagoga specjalnego w wymiarze dostoso- wanym do wielkości szkoły oraz liczby nauczycieli i uczniów. • Tworzenie i stosowanie zasad zachowania w szkole i klasie z poszanowa- niem dla godności uczniów: – Uwzględnienie potrzeb w planowaniu długości przerw tak, aby zachować równowagę uczniów między stworzeniem możliwości realizacji potrzeb fizjologicznych i towarzyskich a czasem spędzanym w szkole. – Wprowadzanie transparentnych zasad realizacji potrzeb fizjolo- gicznych w trakcie lekcji – takich, które uwzględniałyby również sytuacje nagłe oraz takie, które mogą dla uczniów łączyć się ze wstydem. – Wyeliminowanie ze szkół bezwzględnych zakazów wychodzenia do toalety i picia wody w trakcie lekcji. W przypadku naruszenia zasad przez któregoś z uczniów – wyciąganie konsekwencji w sposób transparentny oraz zgodny ze statutem szkoły i godnością osobistą. W szczególności informowanie o tym, z jakiego zachowania wynika- ją konsekwencje, oraz niestosowanie odpowiedzialności zbiorowej wobec całej klasy. • Wspieranie pasji i zainteresowań nastolatków w szkole i poza nią: – Stworzenie warunków, w których nastolatki mogą rozwijać swoje pasje poprzez wspieranie potencjału młodych osób oraz respekto- wanie ich wyborów. – Zapewnienie dostępności bezpłatnych zajęć lub dofinansowanie płatnych zajęć rozwijających zainteresowania, zwłaszcza dla nasto- latków z mniejszych miejscowości lub o ograniczonym dostępie do oferty kulturalnej i sportowej. – Wdrażanie aktywnych metod nauczania, dzięki którym uczniowie będą bardziej zaangażowani w lekcje. • Zapewnienie pomocy psychologicznej i przeciwdziałanie kryzysom psychicznym: – Dalszy rozwój systemu bezpłatnej, publicznej pomocy psycholo- gicznej, kierowanej zarówno do dzieci, jak i do rodziców i opiekunów. 343 Rozwój powinien odbywać się przy uwzględnieniu m.in. zróżnicowa- nia wielkości ośrodków miejskich i pozamiejskich. – Tworzenie przyjaznych i dyskretnych procedur kontaktu z psycholo- giem szkolnym, z poszanowaniem prywatności uczniów. – Stworzenie nastolatkom możliwości bezpłatnego skorzystania z pomocy psychologicznej również bez zgody rodzica lub opieku- na prawnego – w ramach świadczeń gwarantowanych, nie tylko w ramach dostępu do psychologa szkolnego. – Wprowadzenie dla nauczycieli ustawowo zagwarantowanego prawa do superwizji, czyli profesjonalnego wsparcia w trudnych i wymaga- jących momentach ich pracy zawodowej. – Tworzenie publicznych i dostępnych przestrzeni do spokojnej nauki oraz spędzania czasu wolnego przeznaczonych dla nastolatków. Powinny uwzględniać potrzeby osób narażonych na marginalizację i nie posiadających odpowiednich warunków w domu. Umożliwienie w ramach tych przestrzeni dostępu do materiałów edukacyjnych oraz do internetu. Uczestnictwo • Promowanie idei partycypacji dzieci i młodzieży w życiu społecznym: – Opracowanie i realizowanie strategii działań wzmacniających party- cypację dzieci i młodzieży w Polsce. – Zwiększenie wiedzy wśród dorosłych obywateli o prawie dzieci do uczestnictwa (informacji, wyrażania własnych poglądów, bycia wysłuchanym etc.). • Wzmacnianie partycypacji młodzieży na poziomie lokalnym i regionalnym: – Wzmocnienie wpływu nastolatków na życie lokalne poprzez zwiększe- nie roli młodzieżowych rad. – Stworzenie rejestru młodzieżowych rad, zapewnienie młodzieżowym radom stabilnego finansowania. – Wprowadzenie obowiązku powołania opiekuna młodzieżowej rady. – Angażowanie młodzieży w życie lokalne poprzez umożliwie- nie im inicjowania i realizowania projektów w ramach budżetu partycypacyjnego. 344 • Budowanie kultury dialogu w szkole: – Budowanie kultury dialogu poprzez rozwijanie praktyk sprzyjających słuchaniu głosu uczniów i traktowaniu ich jako równoprawnych uczestników procesów decyzyjnych. Promowanie działań wzmacnia- jących relacje i poczucie wpływu w szkole, takich jak mediacja rówie- śnicza, rola liderów młodzieżowych. • Wzmocnienie wpływu uczniów na decyzje szkolne: – Zwiększenie roli samorządu uczniowskiego w codziennym życiu szkoły poprzez włączanie go w planowanie i konsultowanie istotnych decyzji dotyczących społeczności szkolnej. – Przegląd przepisów prawa oświatowego w celu identyfikacji obszarów, w których zgodnie z zasadą partycypacji powinna być zasięgana opinia uczniów. Zmapowanie praktycznych obszarów funkcjonowania szkoły, w których głos uczniów powinien być uwzględniany, a obecnie nie jest. – Wprowadzenie obowiązku zasięgania wiążących opinii uczniów, w kluczowych dla nich obszarach, takich jak zasady oceniania, pro- gram wychowawczo-profilaktyczny czy organizacja czasu w szkole. – Dostosowywanie form konsultacji z uczniami do ich wieku i etapu rozwoju, z uwzględnieniem potrzeb dzieci młodszych i starszych tak, aby uczestnictwo było zrozumiałe i możliwe do realizacji w praktyce. • Zwiększenie dostępu do informacji i współtworzenie życia szkoły: – Szkoły powinny systematycznie udostępniać uczniom informacje o zasadach organizacji życia szkolnego oraz kluczowe dokumenty regulujące ich prawa i obowiązki. Dotyczy to: statutu szkoły, regula- minów, procedur bezpieczeństwa oraz standardów ochrony dzieci. Dokumenty te powinny być łatwo dostępne – np. na stronie inter- netowej szkoły, czy w dzienniku elektronicznym oraz omawiane z uczniami na zajęciach szkolnych. – Stworzenie przyjaznych i dostosowanych do wieku uczniów wersji dokumentów regulujących życie szkoły. – Zapewnienie uczniom udziału w tworzeniu, opiniowaniu i aktualizacji statutu szkoły oraz innych kluczowych dokumentów. Głos samorządu szkolnego – szczególnie w sprawach dotyczących praw i obowiązków młodych osób powinien mieć charakter wiążący lub być uwzględniany w sposób zobowiązujący. Proces konsultacji powinien być przejrzysty np. poprzez stworzenie procedury konsultacji, które zagwarantują rze- czywisty wpływ młodych osób na decyzje podejmowane w szkole. 345 • Wzmacnianie samorządności i inicjatyw młodzieżowych: – Tworzenie przestrzeni, zasobów i mechanizmów umożliwiających aktywne działanie samorządów uczniowskich oraz rozwój oddolnych inicjatyw młodzieży. – Zapewnienie samorządowi uczniowskiemu realnego wpływu na życie szkoły, wsparcia ze strony dorosłych oraz dostępu do informacji i narzędzi potrzebnych do podejmowania własnych działań. – Zwiększenie wsparcia dla inicjatyw młodzieżowych poprzez zapew- nienie odpowiednich środków finansowych. Systemowe włączanie przedstawicieli inicjatyw młodzieżowych w proces projektowania aktów prawnych dotyczących młodzieży. • Rozwijanie kompetencji dorosłych w zakresie komunikacji z nastolatkami: – Organizowanie warsztatów i szkoleń z zakresu komunikacji z dzieć- mi, aktywnego słuchania, zadawania pytań otwartych oraz unikania oceniania. – Szkolenie z ułatwiania wdrażania procesów partycypacyjnych dla nauczycieli, wychowawców i opiekunów samorządów uczniowskich – przygotowujące do prowadzenia procesów włączających nastolatki w podejmowanie decyzji dotyczących życia szkoły i klasy. • Wzmocnienie edukacji obywatelskiej i wspieranie decyzyjności nastolatków: – Prowadzenie zajęć z uczniami na temat zasad demokracji i praw oby- watelskich. Umożliwienie uczniom konstruktywnego wyrażania opinii i udziału w procesach społecznych. – Rozwijanie kompetencji liderskich młodzieży poprzez tworzenie dostępnych programów edukacyjnych i rozwojowych, ze szczegól- nym uwzględnieniem potrzeb nastolatków z mniejszych miejscowo- ści i grup defaworyzowanych. • Organizowanie wydarzeń włączających młodzież: – Włączanie nastolatków do planowania i organizowania wydarzeń (np. debat, konferencji, konsultacji), które ich dotyczą. 346 12.1.2 Badanie na temat ochrony wizerunku dzieci w sieci 344 W drugiej publikacji zatytułowanej „Więcej szacunku dla młodego wize- runku. Raport z badań” przedstawiono opinie i doświadczenia nastolatków, rodziców i nauczycieli związane z udostępnianiem wizerunku dzieci i mło- dzieży w internecie. ILUSTRACJA. Okładka raportu „Więcej szacunku dla młodego wizerunku. Raport z badań” Więcej szacunku dla młodego wizerunku Raport z badań W I Ę C E J S Z A C U N K U D L A M Ł O D E G O W I Z E R U N K U 344 Tymińska, A., Modzelewska, M., Makaruk, K., Drabarek, K. (2025). Więcej szacunku dla młodego wizerunku. Raport z badań. Biuro Rzecznika Praw Dziecka: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2025/11/RPD_raport_wiecej-szacunku_net_FINAL.pdf, , dostęp: 19.03.2026 r. 347 Głównymi celami badania w obszarze wizerunku dzieci i młodzieży w internecie były: a) zidentyfikowanie praktyk publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, b) zidentyfikowanie praktyk związanych z pytaniem dzieci i nastolatków o zgodę na wykorzystywanie ich wizerunku, c) poznanie powodów publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, d) określenie postawy wobec zakazu publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, e) identyfikacja zagrożeń wynikających z publikowania wizerunku dzieci i młodzieży, f) poznanie sposobów na ochronę wizerunku dzieci i młodzieży i ich postrzeganie. Metodologia badania: Badanie dotyczące wizerunku dzieci i młodzieży w internecie było czę- ścią badania na temat realizacji praw dziecka w Polsce (zob. punkt 12.1.1) – w związku z tym metodologia badania ilościowego i jakościowego pozostaje taka sama. Pytania dotyczące praw dziecka w internecie oraz publikacji wize- runków dzieci i młodzieży były integralną częścią zarówno kwestionariusza badania ilościowego, jak i scenariusza wywiadów grupowych. Najważniejsze wyniki: PUBLIKOWANIE WIZERUNKU I PYTANIE O ZGODĘ Publikowanie wizerunku nastolatków – Większość (69 proc.) nastolatków publikuje materiały ze swoim wizerunkiem w internecie. Istotnie częściej robią to dziewczyny niż chłopcy. – Zdjęcia i nagrania przedstawiające nastolatków są publikowane głownie przez znajomych (49 proc.) i rodziców (43 proc.). Co czwarty 348 (24 proc.) na nastolatek przyznaje, że materiały z jego udziałem były publikowane przez nauczycieli. – Spośród nastolatków, których wizerunek publikują nauczycie- le, 3 8 proc. deklaruje, że nie zostali wcześniej zapytani o zgodę. Gdy materiały zamieszczają rodzice, odsetek ten wynosi 30 proc., a w przypadku znajomych – 23 proc. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12 – 17 lat na pytania o osoby publikujące ich wizerunek bez ich zgody Osoby publikujące wizerunek dziecka bez pytania go o zgodę: 38% 30% 25% 23% Nauczyciele RodziceInne osoby dorosłe z rodziny Znajomi Pytanie o zgodę na publikację • Rodzice przyjmują różne postawy względem tego, czy i na jakich warun- kach publikują wizerunek swoich dzieci w internecie. Niektórzy nie udo- stępniają zdjęć w ogóle – wynika to m.in. z ostrożności w upublicznianiu prywatnych treści. Spośród rodziców, którzy publikują wizerunek nasto- letnich dzieci, wielu pozostawia decyzję dziecku – ale zdarzają się również tacy, którzy nie biorą pod uwagę jego zdania. • Uczestnicy badania opowiadają o tym, że szkoły, z którymi mają stycz- ność, prowadzą aktywność w internecie. Często wśród wielu zgód podpi- sywanych przez rodziców uczniów na początku roku szkolnego znajduje się również zgoda na wykorzystanie wizerunku dziecka. Dokument ten dotyczy wizerunku w ogóle, a nie konkretnych fotografii. • Powszechne jest praktyka, w ramach której szkoła – dysponując zgodą rodziców – nie próbuje nawet uzyskać pozwolenia dziecka na publikację 349 jego wizerunku. Zarówno nastolatki jak i osoby dorosłe uczestniczą- ce w badania spotykają się jednak ze szkołami i nauczycielami, którzy oprócz zgody rodzica starają się uzyskać również zgodę uczniów. • Nastoletni rozmówcy opowiadają głównie o pozytywnych doświadcze- niach z publikowaniem materiałów z ich udziałem w gronie przyjaciół. Pytanie o zgodę w relacjach koleżeńskich jest przedstawione jako coś naturalnego i prostego – część zwyczajnych rozmów. Stosunek nastolatków do publikowania ich wizerunku • Większość (71 proc.) nastolatków uważa, że osoby w ich wieku powinny mieć prawo do publikowania swojego wizerunku w internecie. Poparcie dla tego prawa rośnie z wiekiem. W większości nastolatki chcą być pytane o zgodę na publikację ich wizerunku – szczególnie przez nauczy- cieli (75 proc.) i znajomych (73 proc.). Taką chęć istotnie częściej wyrażają dziewczyny niż chłopcy. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o stosunek do prawa osób w ich wieku do publikowania swojego wizerunku w internecie, N = 1604 71% nastolatków chce mieć prawo do publikowania swojego wizerunku w internecie Powody publikowania wizerunku dzieci i młodzieży prze z dorosłych • Głównym powodem umieszczania przez rodziców wizerunku swoich dzieci w internecie jest duma i chęć pochwalenia się ich osiągnięciami. • Wychowawcy twierdzą, że zamieszczając na profilach internetowych szkół wizerunek swoich uczniów, odpowiadają na potrzeby ich rodziców. • Pokazywanie zdjęć z życia szkoły ma zdaniem respondentów sprzyjać kształtowaniu jej pozytywnego wizerunku i promocji. Tego typu materia- ły bywają także metodą konkurowania ze sobą instytucji o dobre opinie 350 i pozyskiwania nowych uczniów. Wychowawcy wspominają, że niekiedy dokumentowanie życia szkolnego jest mile widziane czy wręcz wymaga- ne przez dyrekcję. Publikowanie wizerunku dzieci i młodzieży jako zagrożenie • Zdaniem 74 proc. nastolatków publikowanie materiałów bez zgody przedstawianej osoby może być szczególnie szkodliwe dla osób w ich wieku. Istotnie częściej twierdzą tak uczniowie szkół ponadpodstawo- wych niż podstawowych. • Pogorszenia samopoczucia z powodu publikacji wizerunku bez ich zgody doświadczyło 29 proc. nastolatków. Istotnie częściej spotkało to dziew- czyny niż chłopców oraz nastolatki starsze niż najmłodsze. • Nastolatki i dorośli dostrzegają zagrożenia związane z publikowaniem i wykorzystywaniem ich wizerunku, zarówno przez rówieśników, jak i rodziców. Opisują sytuacje, w których zdjęcia i nagrania są wykorzysty- wane do ośmieszania i zawstydzania innych jako narzędzie przemocy rówieśniczej. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o szczególnie szkodliwe zjawiska w internecie oraz pogorszenie samopoczucia z powodu publikacji ich wizerunku bez ich zgody, N = 1604 74% nastolatków uważa, że publikowanie wizerunku bez zgody przedstawianej osoby jest szczególnie szkodliwe 29% nastolatków doświadczyło pogorszenia samopoczucia z powodu publikacji ich wizerunku bez ich zgody 351 Sposoby na ochronę wizerunku • Uczestnicy wywiadów wymieniają różne sposoby ochrony wizerunku dzieci i młodzieży: ukrywanie twarzy, ograniczenie grupy odbiorców materiałów, uważny dobór materiałów, które nie przedstawiają osób w kompromitujący sposób, czy usunięcie zdjęcia spowodowane sprzeci- wem nastolatka wobec jego publikacji. • Sprzeciw nastolatków wobec publikacji ich wizerunku spotyka się z różną reakcją otoczenia – od uszanowania ich decyzji po jej zignorowanie lub odmowę. Młodzi rozmówcy wspominają, że czasami konieczne jest kilku- krotne upominanie się o uwzględnienie ich prośby. • Z badania ilościowego wynika, że 68 proc. nastoletnich respondentów sprzeciwia się zasłanianiu naklejką lub zamazywaniu swojej twarzy przed publikacją swojego zdjęcia. Istotnie częściej uważają tak starsi niż młodsi respondenci, • Według 43 proc. inni, publikując zdjęcia osób w ich wieku, nie powinni zasłaniać naklejką lub zamazywać ich twarzy. Istotnie częściej tego zda- nia są dziewczyny niż chłopcy oraz starsi niż młodsi respondenci. ILUSTRACJA. Odpowiedzi nastolatków w wieku 12–17 lat na pytanie o stosunek do zasłaniania twarzy osób w ich wieku na zdjęciu przed jego publikacją, N = 1604 43% nastolatków nie zgadza się na zasłanianie naklejką lub zamazywanie ich twarzy Zakaz publikowania wizerunku dzieci i młodzieży • Ponad połowa (57 proc.) nastolatków jest przeciwna poglądowi, że wize- runek osób w ich wieku w ogóle nie powinien być publikowany w inter- necie. Istotnie częściej uważają tak dziewczyny niż chłopcy. Wraz z wie- kiem nastolatków rośnie odsetek przeciwników takiego rozwiązania. Na podstawie wyników bania opracowane zostały następujące rekomendacje: 352 Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych Edukacja cyfrowa i medialna Rozwijanie i rozbudowywanie programów edukacji medialnej, dzięki której dzieci i młodzież zdobędą wiedzę na temat rozważnego korzystania z zaso- bów cyfrowych, a także kreowania swojego cyfrowego śladu. Pozwoli to na pokazanie im dobrych praktyk, a także zagrożeń w tym zakresie. Edukacja powinna uwzględniać głos dzieci i młodzieży w sprawach, które ich dotyczą, zawsze, gdy jest to możliwe. • Programy edukacyjne Rozwijanie programów edukacyjnych w zakresie ochrony wizerunku dzieci i młodzieży, które uwzględniać będą ich podmiotowość i prawo do decy- dowania o sobie. Programy powinny być skierowane zarówno do rodziców i osób pracujących z dziećmi, jak i dzieci i młodzieży. Edukacja może przyjąć takie formy, jak: kampanie informacyjno-edukacyjne, szkolenia, warsztaty, webinary, podcasty, materiały wideo i broszury. • Poradniki dla instytucji Zebranie dobrych praktyk oraz wypracowanie dla instytucji, w których dorośli pracują z dziećmi, wskazówek w zakresie publikacji wizerunku dzieci i młodzieży tak, by przede wszystkim chroniły młode osoby i respektowały ich podmiotowość, prawo do prywatności oraz do decydowania o sobie. Uwzględnianie zdania dzieci i młodzieży w decyzjach dotyczących wizerunku • Upowszechnianie pytania dzieci i młodzieży o zgodę Upowszechnianie wśród rodziców oraz osób pracujących z dziećmi praktyki pytania dzieci i młodzieży o zgodę przed wykonaniem oraz publikacją zdjęcia lub nagrania. Pytanie o zgodę, a także rozmowa o planowanym wykonaniu zdjęć lub nagrań powinny być przedstawiane jako naturalne elementy komu- nikacji między dorosłym a dzieckiem – również w przypadku dzieci młodszych. • Wspólne ustalanie zasad W jednostkach systemu oświaty, na początku roku szkolnego wspólnie z rodzicami i dziećmi, ustalanie jasnych zasad publikowania wizerunków uczennic i uczniów. 353 Wprowadzenie regulacji prawnych dotyczących ochrony wizerunku dzieci i młodzieży • Regulacje prawne dotyczące ochrony wizerunku dzieci i młodzieży w internecie Wprowadzenie do porządku prawnego zapisów chroniących wizerunek dzie- ci i młodzieży online. Działanie to powinno być poprzedzone szerokimi kon- sultacjami społecznymi, w tym z dziećmi i młodzieżą tak, by wprowadzone regulacje, chroniąc, respektowały ich podmiotowość, prawo do prywatności oraz do decydowania o sobie. Ponadto powinny dawać młodym osobom narzędzia umożliwiające im zgłoszenie zastrzeżeń do opublikowanych zdjęć i nagrań oraz szybkie ich usunięcie z przestrzeni publicznej, w tym interne- tu. Powinno to dotyczyć szczególnie wizerunków, które zostały przerobione i stały się źródłem cyberprzemocy lub nienawistnych komentarzy. • Regulacje prawne dotyczące szczególnych typów zdjęć i nagrań Wprowadzenie rozwiązań systemowych służących ograniczeniu możliwości publikowania przez kluby, organizacje, instytucje itp. wizerunku dzieci, szcze- gólnie w niepełnym ubraniu. Rozwijanie oferty pomocowej • Stworzenie mechanizmu reakcji w przypadku publikacji wizerunku bez zgody Stworzenie kierowanych do dzieci i młodzieży mechanizmów reakcji na sytuacje, gdy ich wizerunek został upubliczniony bez ich zgody, przerobiony lub wykorzystany. Pomoc powinna być nakierowana m.in. na pilne usunięcie wskazanej publikacji. • Inne formy wsparcia Opracowanie oferty pomocowej dla osób, które doświadczyły nieupraw- nionej lub niechcianej publikacji wizerunku, obejmującej m.in. informację w zakresie możliwości działania i reakcji, jak również wsparcie psychologicz- ne. Pomoc powinna być także skierowana również do rodziców oraz osób pracujących z dziećmi. 354 12.1.3 Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka 345 W 2025 r. opublikowany został także raport zatytułowany „Diagnoza zna- jomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka”. Przedstawiono w nim diagnozę poziomu znajomości i wiedzy dorosłych mieszkańców Polski na temat ustawowych zadań urzędu Rzecznika Praw Dziecka, a także ocze- kiwań wobec działalności konstytucyjnego organu w zakresie ochrony praw dziecka i obszarów wymagających zmian na rzecz osób najmłodszych. ILUSTRACJA. Okładka raportu „Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka. Raport z badań” Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka Raport z badań D I A G N O Z A Z N A J O M O Ś C I I W I E D Z Y N A T E M A T U R Z Ę D U R Z E C Z N I K A P R A W D Z I E C K A 345 Biuro Rzecznika Praw Dziecka. (2025). Diagnoza znajomości i wiedzy na temat urzędu Rzecznika Praw Dziecka. Raport z badań: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2026/01/Diagnoza-znajomosci-i-wiedzy-na-temat-urzedu-RPD.pdf, dostęp: 19.03.2026 r. 355 Głównymi celami badania były: a) identyfikacja poziomu znajomości i wiedzy na temat ustawowych zadań urzędu RPD. b) poznanie oczekiwań wobec działalności instytucji w zakresie ochro- ny praw dziecka i obszarów wymagających zmian na rzecz osób najmłodszych. c) określenie poziomu wiedzy na temat praw dziecka i poznanie postaw wobec nich. Metodologia Badanie zostało przeprowadzone w schemacie mieszanym obejmującym część jakościową i ilościową. Część jakościowa została zrealizowana techniką zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI) z osobami pracującymi z dzieć- mi lub zainteresowanymi sprawami społeczno-politycznymi. Grupy zostały podzielone na osoby mieszkające w małych miejscowościach lub dużych miastach. Grupy były zróżnicowane pod względem płci i wieku. W przypadku osób pracujących z dziećmi do udziału w badaniu zaproszono zarówno pra- cowników socjalnych, jak i osoby zatrudnione w placówkach oświatowych. Łącznie w badaniu jakościowym wzięło udział 26 osób. Badanie ilościowe zrealizowano techniką CAWI za pomocą samodzielnie wypełnianego przez respondentów kwestionariusza w wersji elektronicznej. Badaniem objęto łącznie 1 077 dorosłych mieszkańców Polski. Próba była reprezentatywna ze względu na takie cechy demograficzne, jak: płeć, wiek, województwo, wielkość miejscowości zamieszkania i wykształcenie. Zarówno scenariusz wywiadu jakościowego, jak i kwestionariusz wywia- du ilościowego zawierały pytania dotyczące: wiedzy o prawach dziecka, doświadczeń związanych z łamaniem praw dziecka, postaw wobec praw dziecka, znajomości urzędu Rzecznika Praw Dziecka i wiedzy o jego usta- wowych zadaniach, oczekiwań wobec działalności Rzecznika Praw Dziecka – w tym priorytetowych obszarów działań oraz źródeł informacji na temat praw dziecka. 356 Najważniejsze wyniki PRZESTRZEGANIE I RESPEKTOWANIE PRAW DZIECKA W POLSCE • Zdecydowana większość mieszkańców Polski spotkała się kiedykol- wiek z pojęciem „praw dziecka”, a 74 proc. deklaruje, że dysponuje wiedzą w tym obszarze. Termin ten kojarzy się uczestnikom badania przede wszystkim z pozytywnymi wartościami, jak bezpieczeństwo, ochrona małoletnich czy sprawiedliwość. W trakcie dyskusji wskaza- no także na Rzecznika Praw Dziecka jako instytucji odpowiedzialnej za ochronę tych praw, ILUSTRACJA. Mapa skojarzeń uczestników badania z pojęciem „prawa dziecka” Prawo do własnego rozwoju Rzecznik Praw Dziecka Prawo do własnej tożsamości Prawo do podmiotowości dziecka Równość Rodzice Miłość Zrozumienie Szacunek Sprawiedliwość Bezpieczeństwo Wolność Znaczenie Prawo do życia Przemoc psychiczna Ustawa Ochrona w sferze emocjonalnejWażność Prawa człowieka Ochrona Odwaga Opieka Ustawa KamilkaSzkoła Molestowanie Polityka Dziecko Wolna wola w działaniuMądrość Ochrona dzieci Beztroska Zrozumienie dziecięcych potrzeb Prawo do edukacji Szczęście Prawo do roztwoju Prawo do nauki Wolność wyboru Poczucie własnej wartości Szacunek do rówieśników Prawo do życia i nauki • Blisko co trzeci (29 proc.) respondent słyszał o przypadkach łamania praw dziecka w swoim najbliższym otoczeniu w ciągu ostatniego roku – częściej takie doświadczenia mieli młodzi dorośli – osoby w wieku 18–29 lat (48 proc.), uczniowie lub studenci (48 proc.) i osoby mające dzie- ci (36 proc.). Pełnoletni mieszkańcy Polski, którzy słyszeli o łamaniu praw dziecka w swoim otoczeniu, najczęściej wskazują, że działania te doty- czyły przemocy rówieśniczej (54 proc.), przemocy (44 proc.) lub zanie- dbań (44 proc.) ze strony opiekunów oraz narażenia dzieci na szkodliwe treści i zachowania w intrenecie (39 proc.). Chociaż badani przyznali, że słyszeli o przypadkach łamania praw dziecka w ich otoczeniu, to duża część z nich nie podjęła w związku z tym żadnej interwencji (podejmo- wanie jakichkolwiek działań w określonych sytuacjach zadeklarowało od 36 do 51 proc. badanych), 357 • Polacy są zgodni co do tego, że osoby pracujące z dziećmi (83 proc.), opiekunowie (81 proc.) i dzieci (80 proc.) powinny być edukowani na temat praw dziecka, które ich zdaniem są niezbędne, aby zapewnić dzie- ciom ochronę i rozwój (80 proc.), • Obecnie najczęściej dostrzegane przez mieszkańców Polski zagrożenia dotyczące dzieci to niebezpieczeństwa wynikające z korzystania przez dzieci z internetu, w tym narażenie na szkodliwe treści i liczne oszustwa (36 proc.), a także przemoc rówieśnicza (34 proc.). • W opinii dorosłych mieszkańców Polski grupami dzieci, które w Polsce nie są wystarczająco chronione, są przede wszystkim dzieci w kryzysie zdrowia psychicznego (40 proc.), zagrożone ubóstwem (39 proc.) oraz z niepełnosprawnościami (32 proc.). Znajomość i wiedza na temat ustawowych zadań urzędu Rzecznika Praw Dziecka • Urząd RPD jest najczęściej wymienianą spontanicznie instytucją działają- cą na rzecz ochrony dzieci (34 proc.). Wskaźnik znajomości wspomaganej również osiągnął najwyższy poziom i wyniósł 91 proc. • Badani kojarzą urząd Rzecznika głównie z pozytywnymi wartościami, takimi jak opieka, ochrona, bezpieczeństwo czy mądrość. Uczestnicy wywiadów grupowych wskazywali również na rolę, jaką ich zdaniem odgrywa urząd RPD – monitoruje działania związane z łamaniem praw dzieci w Polsce i koordynuje działania podejmowane przez podlega- jące mu instytucje. Urząd Rzecznika jest jednak również postrzegany jako instytucja mało widoczna w przestrzeni publicznej (w świadomości badanych pojawia się tylko w medialnie nagłośnionych sprawach). • Większość mieszkańców Polski poprawnie wskazała na zadania urzędu Rzecznika, które dotyczyły współpracy z innymi instytucjami i orga- nizacjami działającymi na rzecz ochrony praw dziecka (80 proc.) oraz zwracanie uwagi na ogólne problemy dotyczące praw dziecka (78 proc.). Znacznie słabszą wiedzą badani wykazali się w przypadku kwestii praw- nych: sześciu na dziesięciu respondentów było przekonanych, że RPD może uczestniczyć w posiedzeniach rządu (56 proc.), czterech na dziesię- ciu uznało, że podlega sejmowi (42 proc.), a jego kompetencje obejmują rozstrzyganie indywidualnych sporów (41 proc.). Z kolei 37 proc. respon- dentów wskazało, że Rzecznik ma uprawnienia do samodzielnego wno- szenia do parlamentu przepisów prawnych. 358 • Uczestnicy wywiadów jakościowych nie postrzegali urzędu RPD jako instytucji całkowicie niezależnej politycznie, byli jednak zaskoczeni bra- kiem większych uprawnień w zakresie procedowania przepisów praw- nych dotyczących ochrony małoletnich. Oczekiwania wobec działalności Rzecznika Praw Dziecka • Zdaniem mieszkańców Polski Rzecznik powinien w szczególności zajmo- wać się ochroną praw dzieci w kryzysie psychicznym (63 proc.), zagro- żonych ubóstwem (61 proc.) oraz z niepełnosprawnościami (56 proc.) – grupy te są tożsame z grupami, które badani wskazali jako niewystra- czająco chronione w Polsce (odpowiednio: 40, 39 i 32 proc.). • Jako najważniejsze/priorytetowe obszary, na których powinien skoncen- trować obecnie swoją uwagę i działania Rzecznik, wymieniono ochronę dzieci przed przemocą ze strony dorosłych (29 proc.) oraz zdrowie psy- chiczne dzieci i młodzieży (26 proc.). Świadomość inicjatyw podejmowanych na rzecz ochrony praw dziecka • O Dziecięcym Telefonie Zaufania RPD 800 12 12 12 słyszała ponad połowa mieszkańców Polski (52 proc.) – istotnie większą wiedzą w tym zakresie wykazali się młodzi dorośli, czyli osoby w wieku 18–29 lat (59 proc.). • Nieco mniejszy (42 proc.) odsetek badanych słyszał o wprowadzeniu do szkół standardów ochrony małoletnich, z czego część (35 proc.) słyszała o nich, ale przyznaje, że nie dysponuje dużą wiedzą na ten temat. 12.1.4 Badanie na temat obecności dzieci w wieku 0–6 lat w przestrzeni publicznej W IV kwartale 2025 r. Biuro RPD zrealizowało badanie poświęcone tematowi obecności dzieci w wieku 0–6 lat w przestrzeni publicznej. Celem badania było poznanie doświadczeń, opinii i potrzeb rodzin z dziećmi w wieku 0–6 lat związanych z korzystaniem z przestrzeni publicznej, a także określenie skali oraz uwarunkowań społecznej akceptacji praktyk wykluczających obec- ność dzieci w miejscach publicznych oraz innych ograniczeń dostępu usług. 359 Raport z badania zostanie opublikowany w 2026 r. Wyniki badania posłużą m.in. jako podstawa do formułowania wielu dalszych działań RPD ukierunko- wanych na potrzeby tej konkretnej grupy społecznej (m.in. w zakresie przy- gotowywania wystąpień generalnych, tworzenia polityk, planowania kampa- nii społecznych, strategii, współpracy międzyinstytucjonalnej). Badanie zostało przeprowadzone jesienią 2025 r. i obejmowało część zarów- no jakościową, jak i ilościową. W ramach części jakościowej zrealizowano cztery zogniskowane wywiady grupowe (FGI) z rodzicami dzieci w wieku 0–6 lat (N = 32). Wywiady podzielono według wieku dziecka (0–3 oraz 4–6 lat) oraz wielkości miejscowości zamieszkania. W każdej grupie uczestni- czyło ośmioro rodziców, przy zachowaniu możliwie zrównoważonych pro- porcji matek i ojców. Wywiady miały charakter częściowo ustrukturyzowany i były prowadzone na podstawie wspólnego scenariusza, obejmującego kwestie postrzegania miejsc przyjaznych i nieprzyjaznych dzieciom, barier infrastrukturalnych, reakcji otoczenia na obecność najmłodszych oraz prak- tyk wykluczających. Część ilościowa badania została zrealizowana techniką CAWI w dwóch modułach. Pierwszy z nich objął ogólnopolską próbę dorosłych Polaków (N = 1000), którzy odpowiadali na pytania dotyczące miejsc objętych zaka- zem wstępu dla dzieci. Drugi moduł objął badanie na reprezentatywnej próbie N = 600 rodziców dzieci w wieku 0–6 lat. Próba miała charakter losowo-kwotowy i została zaprojektowana tak, by odzwierciedlać struk- turę populacji rodziców pod względem płci i wieku oraz wieku dziecka. Kwestionariusz w badaniu rodziców składał się z pytań metryczkowych oraz pytań właściwych dotyczących m.in. dostępności i jakości przestrze- ni publicznej, oczekiwań rodzin z małymi dziećmi, napotykanych trudności ora z miejsc, w których obowiązuje zakaz wstępu dzieciom. 12.1.5 Badanie towarzyszące kampanii społecznej „Głos dziecka w roli głównej” W zawiązku kampanią społeczną „Głos dziecka w roli głównej” w ramach badania na ogólnopolskiej próbie dorosłych Polaków (patrz punkt 12.1.3) Biuro RPD przyjrzało się zagadnieniu partycypacji dzieci i młodzieży oraz prawa dziecka do bycia wysłuchanym. Kwestionariusz badania ilościowego zawierał pytania dotyczące możliwości wyrażania zdania przez dzieci, roli dorosłych w tym procesie oraz funkcjonującym w społeczeństwie stereoty- pom związanym z tym obszarem. 360 Celem badania było: a) określenie sposobu postrzegania roli dorosłych w komunikacji z dziećmi, b) poznanie oceny znaczenia i możliwość wyrażania zdania przez dzieci, c) określenie sposobu postrzegają wiarygodność i kompetencje dzieci w ocenie własnych doświadczeń. Najważniejsze wyniki: ROLA DOROSŁYCH W KOMUNIKACJI Z DZIEĆMI • Zdecydowana większość badanych uważa, że dorośli powinni odpo- wiadać na zadawana przez dzieci pytania (87 proc.), zachęcać dzieci do wyrażania własnego zdania (85 proc.), traktować zdanie dzieci poważnie (80 proc.) oraz rozmawiać z dziećmi na ważne dla nich tematy (88 proc.). ZNACZENIE I MOŻLIWOŚĆ WYRAŻANIA ZDANIA PRZEZ DZIECI • W kwestii znaczenia zdania dzieci odpowiedzi badanych okazały się bardziej zróżnicowane. Ponad połowa (55 proc.) respondentów uważa, że zdanie dziecka i dorosłego powinno mieć taką samą wagę. Dwadzieścia osiem proc. badanych twierdzi natomiast, że większe znaczenie powinno mieć zdanie osoby dorosłej. • Jednocześnie 44 proc. respondentów wskazuje, że dzieci zbyt rzadko mają możliwość wyrażania własnego zdania. Przeciwną opinię prezentuje 6 proc. badanych. WIARYGODNOŚĆ I KOMPETENCJE DZIECI W OCENIE WŁASNYCH DOŚWIADCZEŃ • W opinii 73 proc. badanych dzieci nie zawsze potrafią ocenić, co jest dla nich dobre. • Jednocześnie badani zauważają, że wiarygodność spostrzeżeń dzieci bywa kwestionowana – niemal połowa (49 proc.) uważa, że dorośli nie wierzą dzieciom, gdy mówią im one o czymś trudnym. • Co drugi badany (48 proc.) uznaje, że dorośli lepiej wiedzą, co jest dla dzieci dobre, podczas gdy 14 proc. temu zaprzecza. 361 • Jedna piąta respondentów (22 proc.) jest zdania, że dzieci kłamią częściej niż dorośli, a 35 proc. nie zgadza się z tym stwierdzeniem. 12.1.6 Opracowania tematyczne W 2025 r. Zespół Badawczy przygotował osiem opracowań tematycznych na potrzeby Biura RPD. Opracowania te zawierają aktualne dane statystyczne oraz najnowsze wyniki badań dotyczące sytuacji dzieci oraz ich dobrostanu i są wykorzystywane do monitorowania stanu ochrony praw dziecka. Tematy opracowań: • Dzieci cudzoziemskie w Polsce, • Dzieci na terenach wiejskich, • Dzieci z niepełnosprawnościami w Polsce, • Dzieci pozbawione wolności, • Dzieci w procedurach prawnych w Polsce, • Edukacja, • Młodzież LGBTQ+, • Praca dzieci, • Przemoc rówieśnicza, • Substancje psychoaktywne, • Telefony w szkołach, • Warunki życia dzieci, • Wykorzystywanie seksualne dzieci, • Zdrowie fizyczne dzieci. 13. Działalność w obszarze kontroli przestrzegania praw dzieci 363 W 2025 r. Rzecznik, w szczególności poprzez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci Biura RPD, podejmował działania na rzecz ochrony i realizacji: 1) prawa dziecka do nauki, opieki i wychowania poza miejscem stałego zamieszkania • art. 70, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 28, 29 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik zwracał uwagę na prawo dzieci i nastolatków do nauki, opie- ki i wychowania poza ich miejscem stałego zamieszkania w godnych warunkach dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb, możliwości oraz ewentualnych trudności, z uwzględnieniem zapewnienia im wspar- cia (wychowawców, specjalistów, dyrektorów jednostek systemu oświa- ty, organów nadzoru pedagogicznego i organów prowadzących szkoły, a także resortu oświaty). 2) prawa dziecka pozbawionego środowiska rodzinnego do szczególnej opieki i pomocy władz publicznych • art. 72 ust. 2, ust. 3, art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9 ust. 1, art. 20 Konwencji o prawach dziecka. Działania Rzecznika w tym zakresie koncentrowały się na sytuacji dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej, a także zapewnieniu im niezbędnego wsparcia celem ustabilizowania sytuacji, w której się zna- lazły, a także objęciu niezbędną pomocą psychologiczną, pedagogiczną, merytoryczną i organizacyjną. 3) prawa dziecka do ochrony przed przemocą • art. 72 ust. 1, ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 9 ust. 1, art. 20 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik podejmował działania na rzecz prawa dzieci do ochrony przed przemocą w miejscach ich pobytu, a w sytuacji wystąpienia takiej przemocy – zapewnienia im niezbędnego, adekwatnego do potrzeb wsparcia. 4) prawa dziecka do bycia wysłuchanym • art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, • art. 12 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Rzecznik Praw Dziecka podejmował działania na rzecz zapewnienia dzieciom możliwości wyrażenia własnego zdania w sprawach, które ich dotyczą oraz uwzględniania ich stanowiska w toku podejmowanych rozstrzygnięć. 364 W ramach wskazanych wyżej obszarów w 2025 r. Rzecznik realizował je w szczególności przez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci, który został powołany 8 września 2025 r. jako odpowiedź na potrzebę szczegól- nych działań na rzecz realizacji art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Zgodnie z tym przepisem RPD może zbadać, nawet bez uprzedze- nia, każdą sprawę na miejscu. Powołanie zespołu stanowi także wyraz zauważonej przez Rzecznika potrze- by działania nie tylko na rzecz dzieci, ale i w czasie rzeczywistym wśród dzieci – w miejscach, gdzie najbardziej potrzebują obecności osoby stojącej na straży ich praw. To realizacja prawa dziecka do bycia wysłuchanym w waż- nych dla niego sprawach, z należytym szacunkiem, stosownie do wieku oraz dojrzałości dziecka, co wypełnia art. 12 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Zadaniem Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci jest być tam, gdzie są osoby młode. Zbadanie sprawy na miejscu przez przedstawicieli Biura RPD umożliwia analizę sytuacji i zgłoszonego Rzecznikowi problemu w szcze- gólności poprzez: poznanie warunków, w jakich przebywają dzieci i zasad funkcjonowania danej placówki lub instytucji, rozmowy z osobami odpowie- dzialnymi za opiekę nad dziećmi, a przede wszystkim – bezpośredni kontakt z dzieckiem i wysłuchanie jego stanowiska. Rzecznik poprzez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci weryfikuje przestrzeganie praw małoletnich oraz bada obowiązujące w danym miejscu zasady traktowania, stosowane procedury i profilaktykę ochrony praw dzieci (w tym standardy ochrony małoletnich). Następnie przedstawia stosownym władzom, instytucjom i organom rekomendacje w celu poprawy sytuacji dzieci. Od 8 września do 31 grudnia 2025 r. do Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci wpłynęły 22 sprawy. W tym czasie członkowie zespołu przeprowadzili wizytacje w ośmiu różnych miejscach pobytu dzieci na terenie całego kraju. W 5 z 8 przypadków Rzecznika o nieprawidłowościach informowały same dzieci. Te zgłoszenia miały dla niego najwyższy priorytet. W pozostałych sprawach zgłaszającymi byli: osoba bliska dziecku, rodzice uczniów, fundacja działająca na rzecz dzieci, pracownik danej jednostki lub anonimowy sygna- lista. Jedna ze spraw podjęta została natomiast na skutek powziętej przez RPD informacji medialnej. Podejmowane działania zmierzały do możliwie pogłębionego rozpatrze- nia analizowanej sprawy. Wykonane czynności pozwoliły na sformułowanie wniosków i rekomendacji, których wdrożenie przełożyć się może na poprawę funkcjonowania wizytowanych przez pracowników Biura RPD miejsc w kon- tekście skutecznego zabezpieczenia w nich praw i dobra dzieci. 365 13.1 Główne obszary działalności Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci w 2025 r. W 2025 r. głównymi obszarami działalności Zespołu Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci były: 1) Weryfikacja warunków bytowych dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Zgłoszone Rzecznikowi sprawy z tej kategorii dotyczyły m.in. informacji wskazujących na potencjalne zaniedbanie dzieci, nieodpowiednie zaspoka- janie ich potrzeb żywieniowych, niezapewnienie dzieciom odzieży dostoso- wanej do bieżących potrzeb oraz złe warunki sanitarnych. Podjęte działania opierały się głównie na: a) oglądzie warunków lokalowych panujących w danym miejscu, uwzględ- niając otoczenie budynku i zagospodarowanie otoczenia, jego stan wizualny, stan przeznaczonych dla dzieci pomieszczeń, gabinetów psy- chologa lub pedagoga, kuchni, świetlic oraz innych miejsc wchodzących w skład danej jednostki, jak biblioteki i sale do zajęć ruchowych, b) ocenie stopnia dostosowania warunków w danym miejscu do potrzeb dzieci w kontekście zgłoszonych problemów (w tym stan wizualny dedy- kowanych dzieciom przestrzeni i sprzętów, ich dostępność, panujący na miejscu porządek, zapewniane dzieciom warunki do nauki, wypoczynku, spędzania czasu wolnego, warunków higienicznych, miejsc spożywania posiłków, treść gazetek informacyjnych, dostępność standardów ochro- ny małoletnich i dostęp do środków higienicznych), c) analizie dokumentacji wewnętrznej danej jednostki oraz regulacji wewnętrznych w kontekście obowiązujących przepisów, d) rozmowach z przedstawicielami społeczności danej jednostki, e) wysłuchaniu dzieci i zidentyfikowaniu ich potrzeb, f) sformułowaniu dedykowanych danej jednostce rekomendacji mających na celu poprawę stanu przestrzegania praw dziecka, g) współpracy z właściwymi zespołami merytorycznymi Biura RPD w celu kontynuacji działań na rzecz zabezpieczenia dobra dzieci. 366 2) Badanie na miejscu spraw wskazujących na występowanie przemocy rówieśniczej oraz przemocy i złego traktowania ze strony osób doro- słych w miejscach pobytu dzieci Rzecznikowi niejednokrotnie były zgłaszane sytuacje świadczące o moż- liwości występowania w miejscach pobytu dzieci różnych form przemocy – zarówno rówieśniczej, jak i ze strony osób dorosłych. Celem rozpoznania tego typu spraw przedstawiciele Biura RPD w szczególności: a) wizytowali miejsca, w których występować miały wskazane sytuacje, b) spotykali się z dziećmi zapewniając im prawo do bycia wysłuchanymi, c) przeprowadzali rozmowy z pracującymi w danej jednostce dorosłymi, w tym pedagogami, psychologami, d) dokonywali weryfikacji stosownej dokumentacji, regulacji wewnętrznych, dokumentacji zdarzeń, e) weryfikowali wdrożenie i wprowadzenie w danej jednostce standardów ochrony małoletnich, a także ich dostępność w wersji dla dzieci, f) wystosowywali rekomendacje mające na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci, g) w przypadku stwierdzenia zasadności – podejmowali dalsze działania m.in. we współpracy z innymi zespołami merytorycznymi Biura RPD, a w przypadku uprawdopodobnienia zdarzeń o charakterze przemocy wobec dzieci – składali zawiadomienia do organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. 3) Problematyka standardów kontaktów dzieci umieszczonych w pie- czy zastępczej z rodzicami biologicznymi, w tym ograniczania dzie- ciom umieszczonym w pieczy zastępczej dostępu do telefonów komórkowych Wśród zgłoszonych Rzecznikowi problemów pojawiły się sytuacje wskazu- jące na ograniczanie prawa dzieci umieszczonych w pieczy do kontaktów z rodzicami biologicznymi poprzez limitowanie im możliwości używania telefonów komórkowych, stosowanie kar w postaci pozbawiania dostępu do telefonów oraz przyjęte w placówkach procedury mogące naruszać prawa dzieci do prywatności w rozmowach z bliskimi (konieczność rozmawiania przy wychowawcy w trybie głośnomówiącym). W celu zbadania tych zgło- szeń przedstawiciele Biura RPD: a) dokonywali oglądu pomieszczeń przeznaczonych do zarówno osobi- stych, jak i telefonicznych kontaktów dzieci z bliskimi, 367 b) analizowali wewnętrzne procedury danej jednostki regulujące zasady korzystania z telefonów komórkowych, zasady nagród i konsekwen- cji, regulaminy w kontekście ich zgodności z przepisami oraz zasadami dobrych praktyk pedagogicznych, c) przeprowadzali rozmowy z zatrudnionymi w danej jednostce dorosły- mi, konfrontując przekazane przez nich informacje z dokumentacją wewnętrzną oraz obowiązującymi w danym zakresie przepisami, d) przeprowadzali rozmowy z przebywającymi w danej jednostce dziećmi, e) w przypadku stwierdzenia zasadności przeprowadzali wśród członków danej społeczności anonimowe, dobrowolne badania ankietowe, umożli- wiając wypowiedzi również w formie pisemnej, f) formułowali przeznaczone dla danej jednostki rekomendacje mające na celu poprawę stanu przestrzegania praw dziecka na miejscu, g) przekazywali informację z badania właściwym zespołom merytorycznym Biura RPD w celu podjęcia dalszych działań w zakresie przysługujących im kompetencji. 13.2 Przykładowe sprawy podejmowane przez Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dziecka Poniższe przykłady zostały przedstawione w formie analizy przypadków, co pozwala na przyjrzenie się konkretnym sprawom dzieci przez pryzmat dzia- łania zespołu, jego współpracy z podmiotami oraz osiągniętych efektów, które przekładają się na realną poprawę sytuacji dzieci w Polsce. Opis konkretnych sytuacji dotyczących dzieci pozwala spojrzeć na nie rów- nież w kontekście obecnego stanu prawnego, dostrzec rysujące się rzeczy- wiste trudności systemowe. W każdym przypadku Rzecznik Praw Dziecka zarówno był uczestnikiem działań nakierowanych na indywidualną sytuację młodej osoby, jak i – w razie konieczności – wskazywał na potrzebę szer- szych zmian na rzecz ochrony dzieci. 368 Podejrzenie stosowania przemocy przez wychowawców wobec wychowanków okręgowego ośrodka wychowawczego Problem: Rzecznik powziął informację medialną o ujawnieniu podejrzenia przemocy fizycznej względem wychowanków ze strony wychowawców okrę- gowego ośrodka wychowawczego. Zdarzenia w ośrodku miały skutkować podjęciem przez jednego z wychowanków próby samobójczej. Co zrobiliśmy: Pracownicy Biura RPD przeprowadzili w ośrodku badanie stanu przestrzegania praw dziecka. Dokonano oglądu warunków loka- lowych, w których przebywa młodzież, analizy dokumentacji ośrodka. Przeprowadzono też rozmowy z wychowankami, kadrą i specjalistami, a także badanie ankietowe dające społeczności możliwość swobodnej wypowiedzi pisemnej. Efekt: Ustalenia poczynione w toku badania wykazały, że wychowanko- wie nie zostali zapoznani z przyjętymi w ośrodku Standardami Ochrony Małoletnich. Ich treść znajdowała się jedynie w pokojach wychowawców. O ile warunki lokalowe, czystość pomieszczeń nie budziła zastrzeżeń, o tyle młodzież uskarżała się na jakość jedzenia i wielkość jego porcji. Wykazano natomiast, że w ośrodku stosuje się odpowiedzialność zbiorową, potwierdzo- no także podejrzenie występowania przemocy rówieśniczej oraz drastycz- nej przemocy psychicznej i fizycznej ze strony wychowawców. Ujawnione w czasie podjętych czynności działania skutkowały wydaniem dyrektorowi ośrodka szeregu rekomendacji do bezzwłocznego wdrożenia. W związku z poczynionymi w sprawie ustaleniami czynności podjęły zgodnie ze swoimi właściwościami: Zespół Prawa Karnego, Zespół Ochrony Małoletnich oraz Zespół Edukacji i Wychowania Biura RPD. Naruszenie prawa dzieci umieszczonych w placówce opiekuńczo-wychowawczej do kontaktu z osobami bliskimi i ich prawa do prywatności Problem: Wobec wychowanków jednej z placówek opiekuńczo-wycho- wawczych istniało podejrzenie stosowania rygorystycznego systemu kar opierającego się m.in. na pozbawianiu ich telefonów komórkowych. Kontakt dzieci z bliskimi mógł odbywać się w obecności przedstawiciela kadry placówki i w trybie głośnomówiącym. Ponadto dzieci miały być straszone umieszczeniem w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub szpitalu psychiatrycznym. 369 Co zrobiliśmy: Pracownicy Biura RPD przeprowadzili badanie stanu prze- strzegania praw dziecka na miejscu. W czasie przeprowadzonych czynno- ści spotkali się z przedstawicielami społeczności placówki, przeprowadzili rozmowy z dziećmi, dyrektorem, dostępnym specjalistą i wychowawcami. Wizytatorzy Biura RPD dokonali też oglądu pomieszczeń i otoczenia placów- ki, a także analizy obowiązujących regulacji wewnętrznych. Efekt: W trakcie prowadzenia czynności ujawniono szereg nieprawidłowości w funkcjonowaniu placówki. Wobec placówki sformułowano szereg reko- mendacji dotyczących m.in. wzmocnienia nadzoru nad pracą wychowawcy, eliminacji przemocy i uszczegółowienia regulaminu rady wychowanków, a także działań na rzecz wzmocnienia wzajemnego zaufania i poprawy relacji. Zaniedbania opiekuńcze względem podopiecznych jednostki systemu pieczy zastępczej Problem: Do Rzecznika wpłynął list od dzieci. Opisywały zły sposób trak- towania ich oraz liczne zaniedbania ze strony pracowników placówki opie- kuńczo-wychowawczej, w której zostały umieszczone. Dzieci zgłosiły, że od kiedy w placówce zmieniła się kadra zarządzająca, warunki pobytu znacznie się pogorszyły: wychowawcy zaniedbują opiekę nad nimi, dochodzi do prze- mocy wobec dzieci, w placówce panują nieodpowiednie warunki sanitarne, a także niesprawiedliwy system nagród i konsekwencji. Co zrobiliśmy: Pracownicy Biura RPD zaalarmowali o sprawie urząd woje- wódzki. W toku podjętych działań interwencyjnych dotychczasowy organ prowadzący placówkę wystąpił o jej likwidację i dla zapewnienia ciągłości opieki nad dziećmi zarząd nad nią przejął właściwy powiat. W celu upewnie- nia się, że sytuacja dzieci została w pełni zabezpieczona, pracownicy Biura RPD udali się do placówki, by zbadać sprawę na miejscu. Efekt: W czasie spotkania z pracownikami Biura RPD dzieci podzieliły się swoimi spostrzeżeniami odnośnie do funkcjonowania placówki i swoich potrzeb w tym zakresie. Czynności na miejscu pozwoliły na ujawnienie dalszych nieprawidłowości, wobec czego dyrektorowi wydano stosowne rekomendacje, m.in. w zakresie wprowadzenia przejrzystego i atrakcyjnego dla dzieci systemu nagród i konsekwencji, wzmocnienia działań na rzecz poprawy poczucia bezpieczeństwa wychowanków czy zwiększenia zasobów kadrowych placówki. 370 Przemoc względem dzieci pochodzenia cudzoziemskiego w internacie szkoły ponadpodstawowej Problem: Rzecznik zawiadomiony został o wielu nieprawidłowości mają- cych mieć miejsce w internacie szkoły ponadpodstawowej. Zakwaterowani tam wychowankowie pochodzenia cudzoziemskiego doświadczali przemo- cy na tle narodowościowym ze strony kadry jednostki. Uwikłani zostali też w mający miejsce na terenie jednostki konflikt między osobami dorosłymi. Jeden z uczniów – chłopiec pochodzenia ukraińskiego – targnął się na swoje życie. Co zrobiliśmy: Głównym celem zbadania sprawy na miejscu było zagwaran- towanie uczniom, w obliczu zaistniałej sytuacji, prawa do bycia wysłucha- nym. Ponadto pracownicy Biura RPD dokonali analizy regulacji wewnętrz- nych jednostki, przeprowadzili szereg rozmów z kadrą, a także dokonali weryfikacji wdrożenia w niej standardów ochrony małoletnich. Efekt: Przeprowadzone na miejscu czynności potwierdziły podejrze- nie występowania w internacie wielu nieprawidłowości. Ujawniono m.in., że wychowankowie nie zostali zapoznani z obowiązującymi w jednost- ce Standardami Ochrony Małoletnich ani nie nadzorowano w sposób właściwy warunków przechowywania i udostępniania dzieciom leków. Wychowankowie zgłaszali też spowodowany niedostatecznymi racjami żywnościowymi głód, a specjalistyczna pomoc psychologiczna była jedynie pozorna – miała być zapewniana 80 wychowankom przez jednego specja- listę w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Uczniowie nie wiedzieli, gdzie i kiedy dostępny jest dla nich psycholog, a niektórzy – że w ogóle mogą mieć dostęp do takiego wsparcia. Przeprowadzone na miejscu czynności poskut- kowały wydaniem przez RPD 15 rekomendacji mających na celu zabezpie- czenie praw i dobra dzieci. Formy przemocy psychicznej wobec wychowanków placówki opiekuńczowychowawczej Problem: Podczas spotkania edukacyjnego z Rzecznikiem grupa dzieci zgło- siła złe traktowanie ze strony wychowawców placówki opiekuńczowycho- wawczej. Dzieci mówiły, że wychowawcy wyśmiewają adoptowane dzieci, przymuszają je do kultywowania obrzędów religijnych, odejmują kieszonko- we za to, że ktoś płacze, a także zwracają się do dzieci w sposób lekceważący i poniżający. Co zrobiliśmy: Przedstawiciele Biura RPD w celu rozpoznania zgłoszonych przez dzieci problemów przeprowadzili badanie sprawy na miejscu. Działania 371 opierały się na sprawdzeniu warunków bytowych, weryfikacji dokumentacji, a także na rozmowach z dziećmi i pracownikami placówki. Efekt: Podjęte na miejscu czynności wyjaśniające uprawdopodobniły wystę- pujące w placówce nieprawidłowości. Ponadto ujawniono problem znacz- nego niedoboru kadrowego placówki, zbyt małego metrażu pomieszczeń względem liczby przebywających tam dzieci, a także nieuporządkowania dokumentacji, co niosło za sobą ryzyko podejmowania przez pracow- ników w tych samych sytuacjach odmiennych procedur postępowania. Dyrektorowi placówki wydano rekomendacje, których podjęcie w skuteczny sposób zabezpieczy prawa i dobro dzieci. 14. Zespoły eksperckie przy Rzeczniku Praw Dziecka 373 14.1 Zespół do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce Zarządzeniem nr 51 z 25 czerwca 2024 r. Rzecznik powołał Zespół do spraw badań na temat realizacji praw dziecka w Polsce. Zespół składał się z ekspertek z obszaru socjologii, psychologii i pedagogiki. Celem działania zespołu było przeprowadzanie eksperckich konsultacji narzędzi badawczych oraz raportu badawczego dotyczącego realizacji praw dziecka w Polsce przygotowanego przez Biuro RPD. Do zadań zespołu należało: 1) zebranie uwag i rekomendacji do narzędzi badawczych pod wzglę- dem wiedzy eksperckiej w szczególności z zakresu: metodologii badań z nastolatkami, praw dziecka, psychologii rozwojowej, problematyki dorastania i kształtowania się tożsamości młodzieży, klimatu oraz kultury szkoły, 2) zebranie uwag i rekomendacji do raportu z badań pod względem wiedzy eksperckiej w szczególności z zakresu: metodologii badań z nastolatkami, praw dziecka, psychologii rozwojowej, problematyki dorastania i kształ- towania się tożsamości młodzieży, klimatu oraz kultury szkoły. W 2025 r. odbyły się dwa posiedzenia zespołu, podczas których szczegóło- wo omówiono założenia koncepcyjne raportu i przedstawiono wyniki prze- prowadzonych badań. Członkinie zespołu prowadziły dyskusje dotyczące zarówno oceny merytorycznej zgromadzonych danych, jak i ich interpretacji w świetle wiedzy eksperckiej z zakresu nauk społecznych i praw dziecka. Istotnym elementem prac zespołu było zebranie uwag i rekomendacji dotyczących raportu badawczego oraz zawartych w nim wniosków i reko- mendacji. W trakcie prac zwracano szczególną uwagę na ich praktyczne zastosowanie. Działalność zespołu zakończyła się 20 listopada 2025 r., wraz z publikacją raportu z badań pt. „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”. 374 14.2 Zespół do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce Zarządzeniem nr 69 z 25 lipca 2024 r. Rzecznik powołał Zespół do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce. W skład zespołu wchodzą eksperci reprezentujący różne dziedziny nauk społecznych oraz instytucje zajmujące się badaniami i edukacją, w tym m.in.: przedstawiciele Instytutu Badań Edukacyjnych, Ministerstwa Edukacji Narodowej, środowiska naukowego oraz Zespołu Badawczego Biura Rzecznika Praw Dziecka. W pracach zespołu uczestniczą również przed- stawiciele Rady Dzieci i Młodzieży przy RPD, co umożliwia uwzględnianie perspektywy młodych osób w procesie wypracowywania różnego rodzaju rozwiązań. Do zadań zespołu należy: 1) analiza prawna udziału dzieci w badaniach społecznych, 2) analiza kodeksów etycznych i dokumentów przedstawiających zbiory dobrych praktyk, dotyczących badań społecznych z udziałem dzieci, obowiązujących w różnych instytucjach w Polsce oraz za granicą, 3) przygotowanie wzorów dokumentów potrzebnych do realizacji badań społecznych z udziałem dzieci, w szczególności formularzy zgód na udział w badaniach, 4) przygotowanie materiałów informacyjno-edukacyjnych przeznaczonych dla osób realizujących badania z udziałem dzieci, dla rodziców oraz dla dzieci, 5) ścisła współpraca z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD. W 2025 r. zespół kontynuował prace nad opracowaniem standardów etycz- nych dotyczących badań społecznych z udziałem dzieci. W ciągu roku odby- ło się pięć posiedzeń zespołu, podczas których jego członkinie i członkowie – pracujący w ramach grup roboczych – przedstawiali wyniki prowadzonych analiz, przeglądy literatury naukowej i propozycje rozwiązań dotyczących standardów prowadzenia badań z udziałem dzieci. W toku prac analizowa- no zarówno polskie regulacje prawne i dokumenty etyczne, jak i rozwiązania stosowane w instytucjach badawczych za granicą. Na podstawie zgromadzonych materiałów i przeprowadzonych dyskusji został opracowany konspekt publikacji poświęconej standardom etycz- nym badań społecznych z udziałem dzieci. Publikacja ta będzie zawierała 375 szczegółowy opis zasad prowadzenia badań z poszanowaniem praw dziecka, w tym zagadnień związanych z dobrowolnością udziału w badaniach, ochro- ną prywatności i bezpieczeństwa uczestników oraz dostosowaniem narzędzi badawczych do wieku i możliwości poznawczych dzieci. Seminarium naukowe poświęcone etyce badań z udziałem dzieci Istotnym elementem prac zespołu było seminarium naukowe poświęcone etyce badań społecznych z udziałem dzieci, które odbyło się 3 października 2025 r. w Warszawie. Wydarzenie zgromadziło ekspertów z obszaru nauk społecznych, w tym pedagogiki, socjologii, psychologii i antropologii, a także przedstawicieli instytucji publicznych oraz organizacji pozarządowych reali- zujących badania z udziałem dzieci. Podczas seminarium członkowie zespołu przedstawili efekty dotychczaso- wych prac i wstępne założenia przygotowywanych standardów etycznych. Po części wykładowej odbyły się dyskusje tematyczne moderowane przez członków zespołu, które stanowiły przestrzeń do wymiany doświadczeń oraz konsultacji wyzwań, z jakimi spotykają się badacze prowadzący badania z udziałem dzieci. Wnioski ze spotkania zostaną wykorzystane w dalszych pracach nad standardami etycznymi służącymi ochronie praw dziecka w procesie badawczym. Sprawozdanie 346 z seminarium zostało opublikowane w czasopiśmie nauko- wym „Psychologia Wychowawcza”. 14.3 Zespół do spraw partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce Na podstawie zarządzenia nr 5/2026 z 11 lutego 2026 r., zmieniającego zarzą- dzenie nr 87/2024 r. z 26 sierpnia 2024 r. przy Biurze RPD funkcjonuje, we współpracy ze Stowarzyszeniem Polski Komitet Narodowy UNICEF, Zespół do spraw partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce. 346 Michel, M., Makaruk, K., Drabarek, K. (2025). Sprawozdanie z seminarium naukowego dotyczącego badań społecznych z udziałem dzieci. Biuro Rzecznika Praw Dziecka, Warszawa, 3 października 2025 r. Psychologia Wychowawcza, 74(32), 158–162. https://doi. org/10.71358/pw.2742, dostęp: 16.03.2026 r. 376 Zespół tworzą osoby reprezentujące różne dziedziny wiedzy i zaintereso- wań. To profesjonaliści z zakresu pedagogiki, psychologii, prawa, socjologii oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, a także młodzieżowi liderzy i aktywiści. Do zadań zespołu należy: 1) analiza prawna przepisów prawa krajowego i międzynarodowego, doty- czących partycypacji dzieci oraz młodzieży (identyfikacja istniejących regulacji, luk prawnych i rekomendacji zmian legislacyjnych), 2) przegląd literatury krajowej i międzynarodowej dotyczącej tematu par- tycypacji dzieci i młodzieży, w tym zidentyfikowanie dobrych praktyk w tym zakresie, 3) opracowanie rozwiązań zapewniających ochronę dobra dziecka i bez- pieczny udział dzieci i młodzieży w procesie partycypacyjnym, w tym narzędzi wspierających tworzenie środowiska sprzyjającego partycypacji dzieci i młodzieży w Polsce, 4) podejmowanie i promowanie działań mających na celu rozwijanie oraz wpieranie partycypacji dzieci i młodzieży w różnych obszarach ich życia na szczeblu ogólnokrajowym i lokalnym, 5) przygotowanie materiałów informacyjno-edukacyjnych przeznaczonych dla różnych grup odbiorców: dzieci, młodzieży, rodziców, osób pracu- jących z dziećmi oraz dorosłych zaangażowanych w procesy decyzyjne dotyczące dzieci i młodzieży, 6) opracowanie mechanizmów monitoringu i ewaluacji partycypacji dzieci i młodzieży. W 2025 r. zespół prowadził intensywne prace nad przygotowaniem narodo- wej Strategii na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży – dokumentu wyzna- czającego kierunki działań państwa w zakresie zwiększania udziału młodych osób w życiu publicznym. W ramach tych prac analizowano krajowe i mię- dzynarodowe regulacje prawne dotyczące partycypacji dzieci i młodzieży, identyfikowano dobre praktyki w tym obszarze oraz opracowywano propo- zycje rozwiązań wspierających rozwój partycypacji młodych osób w Polsce. Istotnym elementem prac zespołu były konsultacje z osobami młodymi, które pozwoliły na uwzględnienie doświadczeń oraz oczekiwań młodego pokolenia w procesie tworzenia dokumentu o charakterze systemowym. Szczegółowy opis działań zespołu związanych z przygotowaniem Strategii przedstawiono w rozdziale 3.1.6 Strategia na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży. 377 14.4 Zespół do spraw ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą Zarządzeniem nr 111 z 16 grudnia 2024 r. Rzecznik powołał Zespół do spraw ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą. Zespół składa się z ekspertów reprezentujących różne dziedziny, jak peda- gogika, psychologia, medycyna i prawo. Skupia również aktywistów na rzecz osób z niepełnosprawnościami. W skład zespołu wchodzą przedstawiciele Rady Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka. Celem działania zespołu jest wypracowanie standardów ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą, w tym przemocą edukacyjną i terapeutyczną w Polsce. Do zadań zespołu należy: 1) współpraca z Zespołem Badawczym w zakresie zjawiska przemocy, w tym przemocy edukacyjnej i terapeutycznej wobec dzieci z niepełno- sprawnościami w Polsce, 2) analiza standardów i dokumentów chroniących dzieci z niepełnospraw- nościami przed przemocą oraz zbiorów dobrych praktyk obowiązujących w różnych instytucjach w Polsce i za granicą, 3) opracowanie ocen i wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw dzieci z niepełnosprawnościami przed, przemocą, 4) przygotowanie wydarzeń, kampanii i materiałów informacyjno-edukacyj- nych przeznaczonych dla placówek edukacyjnych i terapeutycznych oraz rodziców na temat specyfiki ukrytej przemocy wobec dzieci z niepełno- sprawnościami oraz zalecanych rozwiązań, 5) ścisła współpraca z Radą Dzieci i Młodzieży przy RPD. W 2025 r. zespół prowadził prace nad opracowaniem standardów ochrony dzieci z niepełnosprawnościami przed przemocą, koncentrując się na iden- tyfikacji obszarów szczególnego ryzyka oraz wypracowaniu rekomendacji o charakterze systemowym. W ciągu roku odbyły się kolejne posiedzenia zespołu, podczas których omawiano zarówno zagadnienia przemocy fizycz- nej i psychicznej, jak i mniej widoczne formy przemocy edukacyjnej oraz terapeutycznej. 378 Prawo do komunikacji jako warunek ochrony przed przemocą Szczególną uwagę poświęcono problematyce prawa do komunikacji jako jednego z kluczowych praw dzieci z niepełnosprawnościami. Analizowano sytuację dzieci głuchych i dzieci z poważnymi trudnościami komunikacyjny- mi, podkreślając, że komunikacja w języku i systemie, który dziecko rozumie, stanowi warunek realizacji jego podmiotowości oraz skutecznej ochrony przed przemocą. Wskazano, że wspomagające i alternatywne metody komu- nikacji (AAC) nie mogą być traktowane jako forma terapii, lecz jako podsta- wowe narzędzie porozumiewania się. Przemoc rówieśnicza wobec dzieci z niepełnosprawnościami W trakcie prac zespołu analizowano także zjawisko przemocy rówieśni- czej wobec dzieci z niepełnosprawnościami, w tym problem tzw. drugiego życia klasy, do którego osoby dorosłe często nie mają dostępu. Podkreślono znaczenie uwzględniania głosu młodych osób w procesie diagnozowania zjawiska i tworzenia skutecznych mechanizmów przeciwdziałania przemocy. Zwrócono również uwagę na nadopiekuńczość jako potencjalną, często nie- dostrzeganą formę przemocy wobec dzieci z niepełnosprawnościami. Wyzwania edukacji włączającej W obszarze prac zespołu znalazły się ponadto zagadnienia związane z planowaną reformą edukacji włączającej, w tym oceną funkcjonowa- nia uczniów w oparciu o Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), a także problem zbyt krótkiego okresu obowiązywania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Zespół wskazał potrzebę formułowania orzeczeń w sposób jasny i zrozu- miały oraz rozważenia wydłużenia ich obowiązywania do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Sytuacja dzieci z głęboką niepełnosprawnością Podjęto również analizę sytuacji dzieci z głęboką niepełnosprawnością, które obecnie nie posiadają statusu ucznia, lecz wychowanka, co może ograni- czać ich dostęp do określonych form wsparcia, w tym organizacji dowozu 379 do placówek edukacyjnych. Wskazano na konieczność przeanalizowania obowiązujących rozwiązań prawnych pod kątem zapewnienia tym dzieciom pełniejszej ochrony oraz równego traktowania. 15. Działalność w zakresie upowszechniania praw dziecka oraz metod ich ochrony 381 Rzecznik, na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy o RPD, jest zobowiązany do upowszechniania praw dziecka i metod ich ochrony. Realizując to ustawowe zadanie Rzecznik podejmuje wiele działań mających na celu szerzenie wie- dzy o prawach dziecka w społeczeństwie. Jednym z kluczowych obszarów jego działalności jest upowszechnianie tych praw poprzez edukację, kampa- nie informacyjne oraz współpracę z różnymi podmiotami, w szczególności jednostkami systemu oświaty, organizacjami pozarządowymi, instytucja- mi publicznymi, podmiotami ochrony zdrowia, środowiskiem naukowym i mediami. Celem jest nie tylko zapewnienie dzieciom ochrony przed naru- szeniami ich praw, ale także budowanie świadomości społecznej. W 2025 r. kontynuowano cykl webinarów Rzecznika, który jest realizowany od początku obecnej kadencji RPD i stanowi stały element działań edukacyj- nych. W 2025 r. zrealizowano 11 spotkań online, obejmujących szerokie spek- trum zagadnień – od bezpieczeństwa dzieci w internecie, przez przeciwdzia- łanie przemocy rówieśniczej i domowej, funkcjonowanie pieczy zastępczej, sytuację dzieci z doświadczeniem migracji, problem bezdomności młodych osób i problem uzależnień (w tym od substancji psychoaktywnych i nowych technologii), po prawo do zdrowego żywienia, zapewnienie dostępności usług i przestrzeni dla dzieci z niepełnosprawnościami oraz stan realizacji praw dziecka w Polsce. Webinary miały charakter ekspercki i interdyscyplinarny – łączyły perspek- tywę prawną, psychologiczną, pedagogiczną i społeczną. Stanowiły prze- strzeń do prezentowania wyników badań Biura RPD, omawiania wyzwań systemowych oraz upowszechniania praktycznych rozwiązań dla rodziców, nauczycieli i specjalistów pracujących z dziećmi. W 2025 r. RPD podejmował wiele działań, których celem było promowanie praw dziecka i wzmacnianie obecności młodych osób w debacie publicznej. Do kluczowych inicjatyw należały: Kongres Dzieci i Młodzieży, konferencja poświęcona prezentacji raportu „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”, konferencja inaugurująca raport „Więcej szacunku dla młodego wizerunku”, a także spotkania dotyczące sytu- acji dzieci w żałobie oraz dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Wydarzenia te tworzyły przestrzeń do merytorycznej dyskusji z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych i organizacji społecznych oraz osób młodych. Koncentrowały się na analizie deficytów systemowych i możliwych kierunkach działań na rzecz skutecznej ochrony praw dzieci. Współpraca z podmiotami zewnętrznymi stanowiła istotny element realiza- cji działań w 2025 r. Rzecznik współdziałał z organizacjami pozarządowymi, środowiskiem naukowym, instytucjami rządowymi i samorządowymi oraz partnerami społecznymi. Przedstawiciele Biura RPD brali udział w licznych wydarzeniach ogólnopolskich i regionalnych. 382 Rzecznik przyznawał też Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka, którym wyróżniane są osoby i instytucje szczególnie przyczyniające się do ochrony praw dzieci. Ponadto Rzecznik udzielał patronatu wydarze- niom podnoszącym wiedzę na temat prawa dziecka. W 2025 r. Biuro RPD było otwarte dla młodych osób. Organizowane były liczne wycieczki, w ramach których dzieci miały okazję zwiedzić Biuro RPD, nierzadko osobiście porozmawiać z Rzecznikiem, co umożliwiało im zapo- znanie się z pracą urzędu i poszerzenie wiedzy na temat przysługujących im praw. 15.1 Kampania „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” W dobie rosnącej popularności mediów społecznościowych i szerokiego dostępu do technologii cyfrowych ochrona wizerunku młodych osób stała się kwestią o kluczowym znaczeniu. Wyzwaniem jest wykorzystywanie wize- runku młodych osób przez rodziców (sharenting) oraz nadmierne i często nieuprawnione – wykraczające poza udzieloną przez rodziców lub opieku- nów zgodę – wykorzystywanie wizerunku dzieci i nastolatków przez placówki zajmujące się opieką nad nimi (szkoły, świetlice, biblioteki, itp.). Wizerunek – ważna sprawa, dbaj o niego – to podstawa! Twój wizerunek to coś więcej niż zdjęcia i filmiki. Są to też Twoje posty, komentarze, lajki i udostępnienia. Każda Twoja aktywność w internecie buduje Twój cyfrowy ślad. Dlatego warto pamiętać, że to, co robisz online, tworzy Twój obraz w sieci! Ustawienia prywatności to kwestia Twojej ostrożności Jeśli masz konto w mediach społecznościowych, ustaw widoczność swojego profilu jedynie dla Twoich znajomych oraz zablokuj możliwość zamieszczania postów na Twoim profilu przez inne osoby. Publikacja zdjęcia bez zgody? To nie są dobre metody Jeśli ktoś chce opublikować zdjęcie lub film, na którym jesteś, powinien zapytać o Twoją zgodę, a Ty masz prawo odmówić. Twoje zdanie jest bardzo ważne! Chroń swoje dane i postaw na rozsądne udostępnianie Unikaj udostępniania danych osobowych i wysyłania lub publikowania swoich zdjęć, które będą zawierały informacje o tym, gdzie znajdujesz się Ty, Twoja rodzina lub znajomi. Nie wrzucaj do sieci zdjęć dokumentów, swojego adresu i numeru PESEL. Jeżeli nie masz pewności, czy coś możesz udostępnić, zapytaj o to zaufaną dorosłą osobę. Udostępniasz? – przemyśl sprawę, weź też innych pod uwagę Zastanów się, czy na pewno chcesz, aby dany materiał był widoczny dla wszystkich oraz czy nie spowoduje to negatywnych skutków dla Ciebie lub innych. Jeśli publikujesz wizerunek innej osoby, zawsze zapytaj ją o zgodę. Czy wiesz, że Twój wizerunek w sieci to nie tylko zdjęcia i nagrania, ale także sposób, w jaki prezentujesz się w internecie? Więcej szacunku dla młodego wizerunku Gdzie szukać pomocy, gdy ktoś łamie Twoje prawo do prywatności w sieci? • Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12 oraz czat: 800121212.pl • Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111 oraz czat: 116111.pl/czatuj • Zgłaszanie nielegalnych treści w internecie: dyzurnet.pl Partner: Patronat honorowy:Wspierają nas: 383 Rzecznik, dostrzegając problem, w 2024 r. przygotował i realizował kampanię społeczno-edukacyjną na temat ochrony wizerunku małoletnich w sieci. Jej celem było podkreślenie fundamentalnego znaczenia ochrony wizerunku młodych osób w internecie – w trosce o ich bezpieczeństwo, prywatność oraz działania w duchu poszanowania ich praw. Pierwsza odsłona kampanii została skierowana do społeczności szkół podstawowych w całym kraju: uczniów, grona pedagogicznego, rodziców i opiekunów. W 2025 r. kampania „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” była konty- nuowana i rozwijana jako element systemowych działań RPD na rzecz ochro- ny prywatności i podmiotowości dzieci w przestrzeni cyfrowej. Działania koncentrowały się przede wszystkim na dalszym upowszechnianiu mate- riałów edukacyjnych oraz wzmacnianiu obecności kampanii w środowisku oświatowym i eksperckim. Upowszechnianie kampanii w szkołach i instytucjach lokalnych Do wszystkich kuratoriów oświaty w Polsce skierowano pisma z prośbą o wsparcie promocji kampanii wśród szkół. Celem było dotarcie z materiała- mi do jak najszerszego grona placówek oraz zachęcenie ich do podejmowa- nia analizy i weryfikacji zasad dotyczących publikowania wizerunku uczniów. Materiały kampanii – broszury, scenariusze zajęć, plakaty oraz treści edu- kacyjne – były także przekazywane na życzenie bibliotek, domów kultury i przedszkoli. Dzięki temu kampania objęła nie tylko szkoły podstawowe, lecz również inne instytucje pracujące z dziećmi i młodzieżą. Materiały znajdują się na stronie brpd.gov.pl i są dostępne dla wszystkich zainteresowanych. W 2025 r. opublikowany został raport z badań „Więcej szacunku dla mło- dego wizerunku”. Prezentował on wyniki dotyczące postaw dorosłych oraz doświadczeń młodych osób w zakresie publikowania ich wizerunku w inter- necie. Raport stanowił merytoryczne zaplecze kampanii i punkt wyjścia do dalszej debaty publicznej. Szczegółowy opis badania przedstawiono w roz- dziale 12.1.2 Badanie na temat ochrony wizerunku dzieci w sieci. Obecność kampanii w debacie eksperckiej i publicznej Kampania była szeroko prezentowana podczas ogólnopolskich konferencji i wydarzeń, co pozwoliło dotrzeć do wielu środowisk, w tym m.in. nauczycieli, przedstawicieli administracji publicznej, służb i organizacji pozarządowych. 384 W 2025 r. działania promujące kampanię obejmowały m.in.: • 28 maja – wystąpienie podczas konferencji „Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w szkole, przestrzeni publicznej i cyberprzestrzeni” organi- zowanej przez Kuratorium Oświaty w Łodzi (prezentacja działań RPD w zakresie ochrony praw i wizerunku dziecka w cyberprzestrzeni), • 29 maja – udział w debacie „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” podczas I Gliwickiego Forum Rodzicielstwa Zastępczego, • 17 września – prezentację działań Rzecznika na rzecz podmiotowości młodych w sieci podczas Śląskiego Kongresu Oświaty w Katowicach, • 18 września – udział w III Śląskim Seminarium „Podmiot policyjnych dzia- łań i prawa człowieka w cyfrowej rzeczywistości” w Raciborzu (prezenta- cja dotycząca prawa dzieci do prywatności), • 7 listopada – wystąpienie podczas konferencji „Dziecko ma głos. Jak chronić prawa dziecka i przeciwdziałać przemocy domowej” organizowa- nej przez Fundację Pro-Fil w Rzeszowie. Zwieńczeniem działań w ramach kampanii w 2025 r. była konferencja zor- ganizowana przez RPD 11 grudnia 2025 r. w Centrum Konferencyjnym PAP w Warszawie, poświęcona ochronie wizerunku dzieci i młodzieży w inter- necie oraz podsumowaniu dotychczasowych działań kampanii. Spotkanie miało charakter ekspercki i edukacyjny – stanowiło przestrzeń do zaprezen- towania wyników badań, wymiany doświadczeń oraz rozmowy o odpowie- dzialności dorosłych za cyfrową obecność młodych osób. Działania realizowane w 2025 r. wzmocniły edukacyjny i systemowy charak- ter kampanii, utrwalając jej obecność w środowisku oświatowym i eksperc- kim oraz budując długofalową zmianę postaw wobec ochrony wizerunku dzieci w Polsce. 15.2 Patronaty honorowe Rzecznik w ramach swojej działalności obejmuje patronatem honorowym przedsięwzięcia, których cele są zgodne z ustawowymi zadaniami RPD. Patronatem mogą zostać objęte inicjatywy realizowane przez osoby prawne, osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz jednostki organi- zacyjne nieposiadające osobowości prawnej. 385 Patronat honorowy mogą otrzymać inicjatywy o charakterze edukacyjnym, społecznym, kulturalnym i sportowym, które mają na celu promowanie praw dziecka, zwiększanie świadomości społecznej na temat ich ochrony oraz wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży. Mogą to być m.in. konferencje, seminaria, kampanie społeczne, konkursy, festiwale, warsztaty czy programy edukacyjne. Szczególne znaczenie mają przedsięwzięcia skierowane do dzieci i nastolat- ków, które kształtują ich wiedzę o prawach dziecka, wzmacniają ich aktywność społeczną, włączają w dyskurs publiczny i rozwijają umiejętności obywatelskie. W ramach patronatów przyznanych w 2025 r. Rzecznik wspierał także działa- nia promujące zdrowie fizyczne i psychiczne dzieci, przeciwdziałające przemo- cy, wykluczeniu społecznemu oraz wszelkim formom dyskryminacji. W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka przyznał patronat honorowy 201 inicjaty- wom. Poniżej znajdują się opisy wybranych projektów. Pełna lista patronatów honorowych RPD jest załącznikiem do sprawozdania. Kampania P(O)KAŻ SERCE Kampania na rzecz budowania świadomości społecznej dotyczącej nowo- tworów dziecięcych i ich wczesnej wykrywalności, której organizatorem jest Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka. Digital Youth Forum 2025 Wydarzenie poświęcone edukacji w zakresie pozytywnego, kreatywnego i bezpiecznego korzystania z internetu, skierowane do uczennic i uczniów szkół ponadpodstawowych. Biennale Sztuki dla Dzieci Dwuletni projekt poświęcony sztuce dla dziecka w ujęciu interdyscy- plinarnym. Projektem towarzyszącym działaniom artystycznym jest Obserwatorium Sztuki dla Dziecka – spotkanie merytoryczne dla osób zaj- mujących się sztuką dla dziecka. 386 Model European Parliament Edukacyjna symulacja obrad Parlamentu Europejskiego dla młodzieży (16–19 lat), Uczestnicy wcielają się w role europosłów, tworząc rezolucje, pracując w komisjach i biorąc udział w zgromadzeniach plenarnych. Sesje odbywają się na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Konferencja „Dom, który leczy – system i wsparcie rodzin zastępczych” Inicjatywa skupiająca się na wzmocnieniu roli rodzinnej pieczy zastęp- czej jako środowiska terapeutycznego dla dzieci. Wydarzenie adresowane w szczególności do decydentów, ekspertów, organizacji społecznych i rodzin zastępczych. X Mistrzostwa Świata Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej Największy na świecie turniej dla wychowanków pieczy zastępczej, którego pomysłodawcą i organizatorem jest Polska. To nie tylko sportowe zmagania, ale również tworzona przez dzieci z całego świata atmosfera przyjaźni, rado- ści i jedności bez podziałów. Kampania społeczna „Mocne strony wzmacniać, słabe chronić” Inicjatywa promująca podmiotowe podejście do osób w spektrum autyzmu. Kampania przełamuje stereotypy, skupiając się na pasjach i talentach osób, a nie na ich deficytach. „Adwokatura przeciwko przemocy” Ogólnopolska kampania edukacyjna skierowana do uczniów klas VII–VIII szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych. Adwokaci i aplikan- ci przeprowadzają praktyczne zajęcia na temat rozpoznawania przemocy domowej, rówieśniczej i seksualnej oraz uczą, jak reagować i szukać pomocy. 387 15.3 Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka została ustanowio- na rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 lutego 2013 r. 347 . Jest zaszczytnym honorowym wyróżnieniem i może być nadawana obywate- lom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw obcych, organizacjom lub instytucjom mającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą, za szczególne osiągnięcia w dziedzinie ochrony praw dziecka. Wręczana przez Rzecznika podkreśla znaczenie pracy tych, którzy każdego dnia przyczyniają się do budowania bezpieczniejszego, bardziej przyjaznego świata dla młodych ludzi i stają na straży ich dobra, niosąc pomoc i wsparcie. Decyzją Rzecznika, na podstawie Zarządzenia nr 44 Rzecznika Praw Dziecka z 1 czerwca 2024 r., członkowie Rady Dzieci i Młodzieży biorą udział w opinio- waniu wniosków o nadanie Odznaki Honorowej. W 2025 r. Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka otrzymali: prof. Anna Dobrzańska – pediatra, wieloletnia kierownik Kliniki Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie oraz członkini Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia. Prekursorka tworzenia w szpitalach dziecięcych stref przyjaznych rodzicom. Jako przewodnicząca Rady Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski oraz prezes Fundacji „Inne Spojrzenie” przez wiele lat działała na rzecz dzieci z niepełnosprawnościami. Maria Pielas – była dyrektor Szkoły Podstawowej Specjalnej nr 128 im. Jana Brzechwy w Łodzi, wieloletnia działaczka na rzecz edukacji i integracji dzieci z niepełnosprawnościami. Organizatorka zajęć terapeutycznych, artystycz- nych i sportowych oraz inicjatorka projektów skierowanych do młodzieży z niepełnosprawnościami. Ewa Warszewska – pedagog specjalna i wieloletnia dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 10 w Warszawie – szkoły i przedszkola specjal- nego zajmujących się edukacją i terapią dzieci oraz młodzieży z niepełno- sprawnością intelektualną współwystępującą z autyzmem. Ilona Dranka – nauczycielka oraz założycielka Klubu Wolontariusza w Szkole Podstawowej nr 12 w Jaśle. Jej działania od lat koncentrują się na budowaniu 347 Dz. U. z 2013 r. poz. 333. 388 wśród uczniów postaw obywatelskich i wrażliwości społecznej. Wraz ze szkolnymi wolontariuszami zrealizowała kilkaset akcji charytatywnych na rzecz lokalnej społeczności, w szczególności potrzebujących dzieci, młodzie- ży i osób starszych. Mariusz Biniewski – Lubuski Kurator Oświaty, były dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Gorzowie Wielkopolskim, nauczyciel dyplomo- wany języka polskiego, filozofii i etyki z 25-letnim stażem. Edukator i szkole- niowiec, zaangażowany w promowanie idei budowania świadomości oby- watelskiej, samostanowienia oraz partycypacji dzieci i młodzieży w życiu publicznym. Fundacja Ocalenie – organizacja pozarządowa, która od 25 lat wspiera osoby z doświadczeniem migracji, w tym uchodźstwa, w budowaniu bezpiecznego życia w Polsce. Prowadzi działania na rzecz dzieci i młodzieży, umożliwia- jące im rozwój i dostęp do edukacji na równych zasadach z rówieśnikami. Organizacja prowadzi m.in. świetlice, program tutorsko-stypendialny oraz zapewnia pomoc rzeczową, medyczną, psychologiczną i psychiatryczną, obejmując wsparciem integracyjnym całe rodziny. Krakowski Szkolny Ośrodek Sportowy im. Szarych Szeregów – placówka wychowania pozaszkolnego działająca od 1965 r., której misją jest wspiera- nie wszechstronnego rozwoju dzieci i młodzieży poprzez sport i aktywność fizyczną. Ośrodek promuje zdrowy styl życia i zasady fair play, kształtując u młodych osób nawyk aktywnego wypoczynku oraz dbania o zdrowie fizyczne i psychiczne. 15.4 Webinary Rzecznika Praw Dziecka W 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka kontynuował cykl webinarów edukacyjnych zapoczątkowany w 2024 r., skierowany do rodziców, opiekunów, nauczycieli oraz specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą. Celem spotkań było zwiększanie świadomości dorosłych na temat wyzwań, z jakimi mierzą się najmłodsi, a także upowszechnianie wiedzy o prawach dziecka i skutecznych formach wsparcia. Webinary stanowiły platformę do aktualnych badań i analiz, omawiania obowiązujących regulacji prawnych oraz identyfikowania wyzwań systemo- wych wymagających dalszych działań. Spotkania miały charakter ekspercki i edukacyjny – łączyły perspektywę prawną, psychologiczną i społeczną, a także doświadczenia praktyków pracujących na co dzień z dziećmi i mło- dzieżą. Istotnym elementem była możliwość zadawania pytań oraz wymiany 389 doświadczeń, co sprzyjało pogłębionej refleksji nad skutecznością podej- mowanych działań. Webinary dostępne są na oficjalnym kanale YouTube Rzecznika. Webinary RPD zrealizowane w 2025 r.: 1) „Młodzi w sieci. Zagrożenia, wyzwania, wsparcie” (11 lutego 2025 r.) Webinar zorganizowany z okazji Dnia Bezpiecznego Internetu poświęcony był zagrożeniom, z jakimi dzieci i młodzież spotykają się w środowisku cyfro- wym. Omówiono najważniejsze ryzyka związane z aktywnością młodych osób w sieci, w tym: cyberprzemoc, wykorzystanie seksualne, uzależnienia behawioralne, kontakt z niebezpiecznymi treściami oraz zagrożenia związane z naruszeniem prywatności i kradzieżą danych. Przedstawiono wybrane wyniki badania Rzecznika dotyczące postrzegania zagrożeń przez młodzież. Eksperci zaprezentowali praktyczne wskazówki dotyczące rozmowy z dziećmi o bezpieczeństwie online, budowania higieny cyfrowej oraz reagowania w sytuacjach kryzysowych. 2) „Piecza zastępcza w Polsce. Jak usprawnić system i wspierać rodziny zastępcze” (19 marca 2025 r.) Webinar poświęcony był funkcjonowaniu systemu pieczy zastępczej w Polsce i wyzwaniom związanym z jego rozwojem. Omówiono obowiązują- ce rozwiązania prawne, ze szczególnym uwzględnieniem priorytetowej roli rodzinnych form pieczy zastępczej. Zwrócono uwagę na niepokojący wzrost liczby dzieci w pieczy instytucjonalnej i malejącą liczbę rodzin zastępczych. Podczas spotkania analizowano potrzebę dalszych reform systemowych, w tym wzmocnienia wsparcia dla rodzin zastępczych, poprawy współpracy międzyinstytucjonalnej oraz procesu deinstytucjonalizacji. 3) „Dziecko w centrum pomocy. Jak skutecznie reagować na przemoc wobec dzieci?” (30 kwietnia 2025 r.) Webinar zorganizowany z okazji Światowego Dnia Sprzeciwu wobec Bicia Dzieci poświęcony był problematyce przemocy wobec dzieci oraz mechani- zmom skutecznego reagowania. Omówiono obowiązujące regulacje prawne, w tym procedurę „Niebieskie Karty”, ze szczególnym uwzględnieniem roli dziecka jako osoby doznającej przemocy, także w sytuacji bycia jej świadkiem. Przedstawiono przebieg procedury od momentu zgłoszenia podejrzenia przemocy, zakres obowiązków poszczególnych służb i instytucji oraz możli- wości zabezpieczenia dziecka w sytuacji zagrożenia. Omówiono też sygnały mogące świadczyć o krzywdzeniu dziecka oraz konsekwencje psychiczne i emocjonalne przemocy. 390 4) „Usłyszeć dziecko. Rola telefonów zaufania w systemie wsparcia mło- dych osób” (14 maja 2025 r.) Webinar był poświęcony roli telefonów zaufania w systemie wsparcia dzieci i młodzieży. Omówiono funkcjonowanie linii jako formy pierwszej pomocy psychologicznej oraz najczęstsze problemy zgłaszane przez młode osoby, w tym kryzysy emocjonalne, przemoc, samotność, myśli samobójcze i zacho- wania autoagresywne. Podczas spotkania przedstawiono znaczenie anonimowości, zaufania i bez- pieczeństwa w kontakcie z dzieckiem, rolę konsultantów oraz kompetencje niezbędne w udzielaniu wsparcia w sytuacjach kryzysowych. Zwrócono uwagę na konieczność wczesnego rozpoznawania sygnałów pogorszenia stanu psychicznego oraz na funkcję telefonów zaufania jako pierwszego i dostępnego ogniwa systemu pomocy. Webinar został zorganizowany w związku z obchodami Międzynarodowego Dnia Telefonów Zaufania dla Dzieci i Młodzieży. 5) „Dzieci w drodze. Sytuacja dzieci z doświadczeniem migracji i uchodź- stwa w Polsce” (24 czerwca 2025 r.) Webinar był poświęcony sytuacji dzieci cudzoziemskich, w szczególności małoletnich bez opieki, przybywających do Polski w wyniku konfliktów zbroj- nych i migracji przymusowej. Omówiono skalę zjawiska w oparciu o dostęp- ne dane krajowe i międzynarodowe, zwracając uwagę na problem braku spójnego systemu gromadzenia informacji o tej grupie dzieci. Przedstawiono najważniejsze wyzwania systemowe i prawne, w tym trudno- ści w zapewnieniu małoletnim cudzoziemcom odpowiedniej pieczy zastęp- czej oraz skutecznej reprezentacji prawnej. Omówiono postulaty zmian legislacyjnych oraz potrzebę wzmocnienia współpracy międzyinstytucjo- nalnej. Zwrócono uwagę na kwestie integracji, wsparcia psychologicznego i edukacyjnego oraz codzienne funkcjonowanie dzieci z doświadczeniem uchodźstwa w Polsce. 6) „Bezdomność zaczyna się w dzieciństwie. Diagnoza i rozwiązywanie pro- blemu bezdomności młodzieży i młodych dorosłych” (31 lipca 2025 r.) Webinar był poświęcony problemowi bezdomności wśród młodzieży i młodych dorosłych oraz analizie jego przyczyn w kontekście doświadczeń z okresu dzieciństwa. Przedstawiono dane dotyczące skali zjawiska w Polsce, zwracając uwagę na niedoszacowanie liczby młodych osób pozostających poza systemem wsparcia oraz na zjawisko tzw. bezdomności ukrytej. Podczas spotkania omówiono czynniki prowadzące do kryzysu bezdom- ności, w tym doświadczenie przemocy, zaniedbania, pobytu w pieczy 391 zastępczej oraz brak stabilnego wsparcia w procesie usamodzielniania. Zwrócono uwagę na potrzebę działań profilaktycznych i wczesnej inter- wencji, przedstawiono przykłady rozwiązań i modeli wsparcia skierowanych do młodych osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. 7) „Zdrowy posiłek to prawo, nie przywilej. Jak stworzyć system żywienia zbiorowego dzieci, który wspiera rozwój i równość” (20 sierpnia 2025 r.) Webinar był poświęcony systemowi żywienia zbiorowego dzieci w placów- kach oświatowych oraz podmiotach leczniczych, w kontekście prawa dziec- ka do ochrony zdrowia. Omówiono znaczenie prawidłowego żywienia dla rozwoju fizycznego i psychicznego dzieci, a także wpływ jakości posiłków na równość szans edukacyjnych i zdrowotnych. Zwrócono uwagę na wyzwania związane z brakiem jednolitych standardów, niedostatecznym finansowaniem oraz nieuwzględnianiem szczególnych potrzeb żywieniowych dzieci. Przedstawiono dobre praktyki oraz rekomen- dacje dotyczące tworzenia systemowych rozwiązań, w tym zmian legisla- cyjnych i organizacyjnych, które mają zapewnić każdemu dziecku dostęp do pełnowartościowych, zbilansowanych posiłków. Omówiono rolę edukacji w kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych. 8) „Gdy krzywdzi rówieśnik. Jak rozpoznać, reagować i chronić dzieci przed przemocą rówieśniczą?” (18 września 2025 r.) Webinar był poświęcony problematyce przemocy rówieśniczej, występują- cej zarówno w środowisku szkolnym, jak i w przestrzeni cyfrowej oraz innych grupach społecznych, w których funkcjonują młode osoby. Omówiono mechanizmy zjawiska, w tym nierównowagę sił, powtarzalność zachowań oraz różnice między konfliktem a przemocą. Podczas spotkania przedstawiono konsekwencje przemocy dla osób pokrzywdzonych, świadków i całej społeczności, a także dynamikę ról w gru- pie rówieśniczej. Zaprezentowano działania interwencyjne i profilaktyczne – od reagowania w sytuacji kryzysowej, przez pracę z osobą doświadczającą przemocy i sprawcą, po budowanie długofalowej kultury bezpieczeństwa w placówkach edukacyjnych. Zwrócono uwagę na znaczenie współpracy szkoły z rodzicami oraz wykorzystania dostępnych narzędzi prawnych i pro- cedur szkolnych. 9) „Zrozumieć, zauważyć, zareagować. Jak chronić dzieci i młodzież przed uzależnieniami?” (29 października 2025 r.) Webinar był poświęcony problemowi używania przez dzieci i młodzież sub- stancji psychoaktywnych oraz mechanizmom prowadzącym do uzależnienia. Omówiono czynniki ryzyka, w tym presję rówieśniczą, napięcie emocjonalne, potrzebę przynależności oraz wpływ wzorców obecnych w przestrzeni cyfrowej. 392 Podczas spotkania przedstawiono mechanizm uzależnienia w kontekście rozwijającego się mózgu oraz wczesne sygnały ostrzegawcze świadczące o sięganiu po substancje psychoaktywne. Zwrócono uwagę na znaczenie profilaktyki opartej na budowaniu relacji, jasnych zasadach i wzmacnianiu odporności psychicznej dzieci i młodzieży. Omówiono zasady prowadzenia rozmowy interwencyjnej, współpracy ze szkołą i specjalistami oraz ścieżki uzyskania pomocy. 10) „Prawa dziecka. Jak naprawdę wygląda ich realizacja w Polsce” (25 listopada 2025 r.) Webinar był poświęcony realizacji postanowień Konwencji o prawach dziec- ka w Polsce oraz analizie aktualnej sytuacji najmłodszych. Omówiono pod- stawowe prawa wynikające z konwencji oraz rolę państwa i dorosłych w ich ochronie i urzeczywistnianiu w codziennym życiu dzieci. Podczas spotkania zaprezentowano wyniki ogólnopolskiego badania „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”, przeprowadzonego przez Biuro RPD wśród ponad 1 600 nastolatków, a także ich rodziców i nauczycieli. Przedstawiono poziom wiedzy badanych na temat praw dziecka oraz ich doświadczenia w obszarach ochrony, dostępu do świadczeń i uczestnictwa. Zwrócono uwagę na potrzebę stałego monitoro- wania realizacji praw dziecka oraz wzmacniania kultury ich poszanowania. 11) „Dzieciństwo bez barier. Jak tworzyć dostępność dla dzieci z niepełno- sprawnościami?” (3 grudnia 2025 r.) Webinar zorganizowany z okazji Międzynarodowego Dnia Osób z Niepełnosprawnościami poświęcony był zagadnieniu dostępności w kon- tekście praw dzieci z niepełnosprawnościami. Omówiono bariery architekto- niczne, komunikacyjne i cyfrowe, które ograniczają samodzielność i uczest- nictwo dzieci w życiu społecznym. Przedstawiono obowiązki instytucji wynikające z przepisów prawa oraz praktyczne sposoby wprowadzania dostosowań odpowiadających na szczególne potrzeby dzieci. Zwrócono uwagę na znaczenie dostępności jako elementu wyrównywania szans oraz budowania środowiska, w któ- rym przestrzeń i usługi dostosowują się do potrzeb dziecka. Omówiono także możliwości dochodzenia prawa do dostępności w przypadku napo- tkania barier. 393 15.5 Organizacja wydarzeń własnych Rzecznik organizował również wydarzenia własne – kongresy, debaty, kon- ferencje i spotkania eksperckie – których celem było podnoszenie świa- domości społecznej na temat wyzwań związanych z ochroną praw dziecka, inicjowanie debaty publicznej oraz poszukiwanie rozwiązań wspierających bezpieczeństwo i dobrostan dzieci. W wydarzeniach tych uczestniczyli eks- perci, przedstawiciele instytucji publicznych, organizacji pozarządowych, środowisk naukowych, mediów oraz osoby młode, których głos stanowił ważny element prowadzonych dyskusji. Poniżej przedstawiono wybrane przykłady inicjatyw zrealizowanych w 2025 r. Debata „Dziecko w żałobie. Jak wspierać dzieci i nastolatki po stracie?” 9 czerwca 2025 r. w Biurze RPD odbyła się debata poświęcona sytuacji dzieci i młodzieży doświadczających żałoby po stracie bliskiej osoby. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Rzecznika przy wsparciu merytorycznym Fundacji Panda Team im. Michałka Tarachowicza i miało przede wszystkim charakter edukacyjny. Podczas spotkania eksperci, przedstawiciele organizacji pozarządowych, decydenci oraz młode osoby wspólnie poszukiwali odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób rozmawiać z dzieckiem o śmierci i stracie oraz jak zapewnić mu odpowiednie wsparcie emocjonalne. W trakcie dyskusji wskazywano także na konieczność wprowadzenia rozwią- zań systemowych, które zwiększyłyby dostępność pomocy psychologicznej dla dzieci w żałobie, wzmocniły kompetencje kadry pedagogicznej oraz rozwijały działania edukacyjne i społeczne w tym obszarze. Spotkanie „W drodze. Dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa” 11 czerwca 2025 r. w Biurze RPD odbyło się spotkanie poświęcone sytu- acji dzieci z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Wydarzenie stanowiło przestrzeń do rozmowy o wyzwaniach, z jakimi mierzą się dzieci zmuszone do opuszczenia swojego kraju, oraz o sposobach budowania systemowego wsparcia dla nich i ich rodzin. 394 Jednym z elementów wydarzenia była projekcja odcinka serialu dokumen- talnego „Migranci” pt. „Marina”, przedstawiającego historię osoby zaangażo- wanej w pomoc dzieciom i rodzinom z doświadczeniem migracji. Po projekcji odbyła się dyskusja z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicz- nych oraz środowisk społecznych. Spotkanie stało się okazją do refleksji nad rolą instytucji publicznych, orga- nizacji społecznych oraz całego społeczeństwa w tworzeniu środowiska opartego na solidarności, empatii i realnym wsparciu dla dzieci z doświad- czeniem migracji i uchodźstwa. Konferencja „Deklaracje a doświadczenia: jak młodzi oceniają przestrzeganie swoich praw” 23 czerwca 2025 r. w Warszawie odbyła się konferencja, podczas której zaprezentowano wyniki badań zleconych przez Rzecznika. Badania stano- wiły część raportu „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” i były pierwszym w Polsce kompleksowym opracowaniem odnoszącym się bezpośrednio do doświadczeń dzieci i młodzieży w zakresie realizacji ich praw. W wydarzeniu zorganizowanym przez Rzecznika wzięli udział: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, przedstawiciele parlamentu, kuratoriów oświaty, szkół, instytucji publicznych, organizacji pozarządowych, a także eksperci zajmujący się prawami dziecka oraz młode osoby. Podczas konferencji zaprezentowano wybrane wyniki badań, które były punktem wyjścia do dyskusji na temat praktycznych aspektów realizacji praw dziecka w Polsce. Uczestnicy konferencji rozmawiali o znaczeniu rze- telnych badań dla kształtowania polityk publicznych dotyczących dzieci i młodzieży, a także o roli instytucji publicznych, szkoły i organizacji społecz- nych w tworzeniu środowiska sprzyjającego podmiotowemu traktowaniu młodych osób. Seminarium naukowe „Etyka badań społecznych z udziałem dzieci” 3 października 2025 r. w Warszawie odbyło się seminarium naukowe poświęcone etyce badań społecznych z udziałem dzieci, zorganizowane przez Biuro RPD. Wydarzenie stanowiło ważny element prac Zespołu do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce, powołanego 395 przez Rzecznika w celu opracowania standardów etycznych prowadzenia badań z udziałem dzieci. Seminarium zgromadziło ekspertów reprezentujących różne dziedziny nauk społecznych, w tym pedagogikę, socjologię, psychologię i antropologię, a także przedstawicieli instytucji publicznych oraz organizacji pozarządo- wych zajmujących się prowadzeniem badań społecznych z udziałem dzieci. Szczegółowy opis działań zespołu związanych z przygotowaniem semina- rium przedstawiono w rozdziale 14.2 Zespół do spraw etyki badań społecz- nych z udziałem dzieci w Polsce. Konferencja „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce” 20 listopada 2025 r., w Międzynarodowym Dniu Praw Dziecka, odbyła się konferencja Rzecznika Praw Dziecka poświęcona prezentacji raportu z badań „Perspektywa (dla) dzieci i młodzieży. Stan realizacji praw dziecka w Polsce”. Raport stanowi pierwsze tak kompleksowe opracowanie przedstawiające, w jaki sposób młode osoby w Polsce postrzegają swoje prawa oraz jak oce- niają ich realizację w codziennym życiu – w domu, w szkole i w przestrzeni społecznej. Podczas konferencji zaprezentowano kluczowe wyniki badań oraz wnioski dotyczące poziomu świadomości praw dziecka wśród młodych osób, ich poczucia bezpieczeństwa, relacji z dorosłymi oraz możliwości udziału w życiu społecznym i obywatelskim. Prezentacji raportu towarzyszyły panele dyskusyjne z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych oraz młodych osób. W wydarzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, parlamentu, kuratoriów oświaty, szkół, instytucji publicznych oraz organizacji pozarządowych działających na rzecz ochrony praw dziecka. Ważną częścią konferencji był udział młodych osób, które dzieliły się swoimi doświadczeniami i opiniami dotyczącymi realizacji praw dziecka oraz party- cypacji dzieci i młodzieży w życiu społecznym i obywatelskim. Wnioski pły- nące z badań i towarzyszącej im debaty stanowią istotny punkt odniesienia dla dalszych działań na rzecz wzmacniania praw dziecka w Polsce. 396 Konferencja „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” – premiera raportu z badań 11 grudnia 2025 r. w Warszawie odbyła się konferencja RPD poświęcona pre- zentacji raportu z badań dotyczących ochrony wizerunku dzieci w interne- cie. Wydarzenie stanowiło premierę raportu „Więcej szacunku dla młodego wizerunku” i było elementem działań Rzecznika na rzecz zwiększania świado- mości społecznej w zakresie bezpieczeństwa i prywatności dzieci w środo- wisku cyfrowym. Prezentacji raportu towarzyszyły panele dyskusyjne z udziałem ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych, środowisk naukowych oraz twórców internetowych. W wydarzeniu wzięli udział także młodzi ludzie aktywni spo- łecznie i obywatelsko, którzy dzielili się swoimi doświadczeniami związanymi z obecnością wizerunku młodych osób w przestrzeni internetowej. Konferencja „Siła i moc pomagania – razem dla dobra każdego dziecka” 17 grudnia 2025 r. w Warszawie odbyła się konferencja „Siła i moc poma- gania – razem dla dobra każdego dziecka”, zorganizowana przez Biuro RPD. Wydarzenie było skierowane do osób, które w swojej codziennej pracy wspierają dzieci – przedstawicieli instytucji publicznych, organizacji spo- łecznych, środowisk edukacyjnych oraz ekspertów zajmujących się ochroną praw dziecka. Celem konferencji było stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń, prezentowania dobrych praktyk oraz wzmacniania współpracy pomiędzy środowiskami, które każdego dnia działają na rzecz rozwoju, bezpieczeństwa i dobrostanu dzieci. Gościem honorowym wydarzenia był dr Marek Michalak – RPD w latach 2008–2018. Lekcje o prawach dziecka i zwiedzanie Biura Rzecznika Praw Dziecka W 2025 r. działania edukacyjne prowadzone w siedzibie Biura RPD realizowa- ne były w formie spotkań edukacyjnych połączonych ze zwiedzaniem Biura. Dzieci i młodzież z różnych regionów Polski miały możliwość bezpośrednie- go poznania roli Rzecznika oraz sposobu funkcjonowania instytucji stojącej na straży ich praw. 397 Podczas spotkań omawiane były podstawowe prawa dziecka, sposo- by reagowania w sytuacjach ich naruszenia oraz instytucje i mechanizmy wsparcia dostępne dla młodych osób. Szczególną uwagę poświęcano Dziecięcemu Telefonowi Zaufania RPD 800 12 12 12 oraz czatowi 800121212.pl – młodzi uczestnicy dowiadywali się, w jakich sytuacjach mogą z nich sko- rzystać oraz jak wygląda rozmowa i wsparcie oferowane przez profesjonal- nych konsultantów. Wizyty w Biurze RPD stanowiły okazję do bezpośredniej rozmowy, zadawania pytań oraz budowania świadomości obywatelskiej. Dzięki nim dzieci i nasto- latki mogły lepiej zrozumieć, że ich prawa mają realną ochronę instytucjonal- ną, a w sytuacjach trudnych nie pozostają same. CZĘŚĆ II. Uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce 1. Obszar spraw rodzinnych i nieletnich 400 1) Ustalanie świadczeń alimentacyjnych Problem: Przewlekłość rozpoznawania wniosków o alimenty oraz zasady ustalania świadczeń alimentacyjnych w postępowaniu rozwodowym wpły- wają na pogorszenie sytuacji materialnej dzieci. W wyroku rozwodowym sąd orzeka o alimentach na dziecko dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku. Oznacza to, że dziecko nie otrzymuje alimentów za cały okres trwa- nia postępowania rozwodowego, który często trwa wiele miesięcy. Istnieje wprawdzie możliwość ubiegania się o zabezpieczenie alimentów na czas trwania procesu, jednak kwoty przyznawane w tym trybie są zazwyczaj niższe niż te zasądzone w wyroku końcowym. W efekcie dziecko znajduje się w gorszej sytuacji niż w przypadku zwykłego postępowania alimentacyjne- go, w którym świadczenie zasądzane jest od dnia wniesienia pozwu Rekomendacja: Wprowadzenie zasady pilnego rozpatrywania wniosków o świadczenia alimentacyjne oraz praktyki badania przez sąd – z urzędu – potrzeby ustanowienia świadczeń alimentacyjnych w trybie zabezpiecze- nia na czas trwania postępowania rozwodowego. 2) Brak określenia uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych w spra- wach rodzinnych Problem: Obowiązujące przepisy nie regulują w wystarczający sposób uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych działających w sprawach rodzinnych. W szczególności brak jest jednoznacznych unormowań doty- czących udziału kuratora w kontaktach dziecka z rodzicem lub inną osobą bliską. Nieprecyzyjność przepisów prowadzi do rozbieżności w praktyce oraz poczucia niepewności zarówno wśród kuratorów, jak i rodzin objętych postępowaniem. Rekomendacje: Wprowadzenie przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych mające na celu doprecyzowanie upraw- nień i obowiązków kuratorów sądowych oraz sądów opiekuńczych, w tym zasad ich udziału w kontaktach dziecka z rodzicem lub inną osobą bliską. 3) Brak odpowiedniej liczby miejsc w systemie pieczy zastępczej Problem: System pieczy zastępczej w Polsce boryka się z brakiem odpo- wiedniej liczby miejsc dla dzieci pozbawionych opieki ze strony rodziców biologicznych. W konsekwencji część dzieci przebywa w placówkach nieade- kwatnych do ich potrzeb, takich jak domy pomocy społecznej, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, zakłady opiekuńczo-lecznicze czy szpitale. Zdarza się również, że dzieci umieszczane są ponad ustawowe limity w rodzinach zastępczych lub placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Rekomendacje: Pilna reforma systemu pieczy zastępczej, obejmująca wpro- wadzenie rozwiązań prawnych zachęcających nowe osoby do podejmowania 401 funkcji rodziny zastępczej oraz wzmocnienie wsparcia dla już funkcjonu- jących rodzin zastępczych. Konieczne jest także wprowadzenie przepisów umożliwiających zatrudnianie zawodowych rodzin zastępczych oraz osób prowadzących rodzinne domy dziecka na podstawie umowy o pracę, zapew- nienie stabilnych warunków finansowych i bezpieczeństwa zatrudnienia oraz umożliwienie dzieciom przebywającym w pieczy zastępczej korzystania ze świadczeń zdrowotnych poza kolejnością. 4) Przewlekłość opiniowania w sprawach rodzinnych Problem: Postępowania sądowe dotyczące rodzin i dzieci często trwają zbyt długo, a jedną z głównych przyczyn opóźnień jest długi czas sporządza- nia opinii przez Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów. Sędziowie, potrzebując specjalistycznej oceny sytuacji dziecka, kondycji psychicznej rodziców oraz ich kompetencji opiekuńczowychowawczych, niejednokrotnie oczekują wiele miesięcy na sporządzenie opinii. W tym czasie dziecko pozo- staje w stanie niepewności, a problemy rodzinne mogą się pogłębiać. Rekomendacje: Zwiększenie liczby specjalistów zatrudnionych w Opiniodawczych Zespołach Sądowych Specjalistów oraz zapewnienie sta- łego podnoszenia ich kwalifikacji, tak aby terminy sporządzania opinii były zgodne z obowiązującymi przepisami. 5) Brak nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich Problem: Obowiązująca ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nielet- nich w znacznym stopniu opiera się na modelu resocjalizacyjnym, który w świetle współczesnej wiedzy psychologicznej i pedagogicznej wymaga zasadniczych zmian. System ten charakteryzuje się m.in. długotrwałością postępowań, niedostateczną indywidualizacją stosowanych środków oraz ograniczonym dostępem do wyspecjalizowanej pomocy psychologicznej, terapeutycznej i edukacyjnej. Niewystarczające są również gwarancje proce- duralne, w tym w zakresie prawa do obrony. Rekomendacje: Podjęcie pilnych działań zmierzających do stworzenia nowo- czesnego systemu, kładącego nacisk na wsparcie, wczesną interwencję oraz pracę z rodziną. Niezbędne jest przyspieszenie prac nad nowelizacją ustawy i wprowadzenie rozwiązań opartych na wiedzy naukowej, zasadach sprawie- dliwości naprawczej oraz realnym wsparciu nieletnich i ich rodzin. 6) Brak rozwiązań gwarantujących pełne poszanowanie praw małoletnich w procedurze przymusowego odbioru dzieci Problem: Obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość przeprowadza- nia przymusowego odebrania dziecka w sposób, który może prowadzić do jego traumatyzacji. W praktyce czynności te niejednokrotnie odbywają się w miejscach, które nie zapewniają dziecku poczucia bezpieczeństwa 402 – np. na terenie szkoły, przedszkola lub innych placówek edukacyjnych, a także w miejscu zamieszkania dziecka w obecności wielu osób. Czynności te są często przeprowadzane przy udziale przedstawicieli różnych służb, co prowadzi do nagromadzenia osób uczestniczących w zdarzeniu. Może to powodować chaos organizacyjny, zwiększać napięcie emocjonalne oraz potęgować stres i poczucie zagrożenia u dziecka. W niektórych przy- padkach dochodzi także do użycia środków przymusu fizycznego wobec osób dorosłych i dzieci, co może być dla dziecka szczególnie trudnym doświadczeniem. Brak szczegółowych standardów dotyczących sposobu przeprowadza- nia przymusowego odebrania dziecka sprawia, że działania te nie zawsze w wystarczającym stopniu uwzględniają jego potrzeby emocjonalne oraz konieczność ochrony zdrowia psychicznego. Rekomendacje: Wprowadzenie rozwiązań prawnych gwarantujących pełne poszanowanie praw małoletnich w procedurze przymusowego odebrania dziecka, w szczególności takich, które zapewnią, że podejmowane działania będą ukierunkowane przede wszystkim na ochronę dobra dziecka, jego pod- miotowości oraz bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego. Procedura ta powinna być przeprowadzana w sposób maksymalnie ogra- niczający stres i poczucie zagrożenia po stronie dziecka, z uwzględnieniem jego wieku, stopnia dojrzałości oraz sytuacji emocjonalnej. Konieczne jest wprowadzenie standardów prowadzenia tych czynności, w tym ograniczenie liczby osób uczestniczących w odebraniu dziecka do niezbędnego minimum. W sytuacjach wymagających przeprowadzenia takiej procedury wskazane jest także zapewnienie udziału specjalistów wspierających dziecko, w szcze- gólności psychologa dziecięcego lub mediatora rodzinnego. Jednocześnie działania podejmowane w trakcie przymusowego odebrania dziecka powin- ny koncentrować się na powstrzymaniu osoby naruszającej prawo, przy jednoczesnym zapewnieniu dziecku możliwie największej ochrony przed napięciem i konfliktem pomiędzy dorosłymi. 7) Wykonywanie orzeczeń sądów w sprawach dotyczących międzynaro- dowych uprowadzeń rodzicielskich Problem: W Polsce występują trudności związane z wykonywaniem orzeczeń sądów w sprawach międzynarodowych uprowadzeń rodzicielskich, w szcze- gólności w postępowaniach prowadzonych na podstawie Konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Problemem jest brak odpowiednich procedur dotyczących przymusowe- go odebrania dziecka, które w niektórych przypadkach jest konieczne, lecz powinno odbywać się z poszanowaniem godności dziecka i jego praw. 403 Rekomendacje: Usprawnienie procesu wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach międzynarodowych uprowadzeń rodzicielskich, w szczególno- ści poprzez zapewnienie skutecznych mechanizmów egzekucji orzeczeń w ramach Konwencji haskiej. Niezbędne jest także wzmocnienie koordynacji pomiędzy sądami, organami ścigania oraz instytucjami międzynarodowymi, tak aby proces odebrania dziecka był przeprowadzany sprawnie i zgodnie z międzynarodowymi standardami, przy pełnym poszanowaniu jego praw. Konieczne jest również wprowadzenie procedur gwarantujących, że przymu- sowe odebranie dziecka będzie przeprowadzane w sposób minimalizujący stres i traumatyczne doświadczenia. 2. Obszar edukacji i wychowania 405 1) Nieusprawiedliwiona absencja z powodu uzależnienia od telefonu i komputera Problem: Wzrost uzależnienia dzieci od urządzeń elektronicznych prowa- dzi do sytuacji, w których część uczniów ogranicza lub całkowicie przestaje uczęszczać do szkoły. Zdarza się, że rodzice – zamiast podejmować działania naprawcze – akceptują nieobecność dziecka w szkole. Brak adekwatnej reak- cji ze strony rodziny oraz instytucji wspierających może prowadzić do pogłę- biania problemu demotywacji szkolnej, pogorszenia wyników w nauce oraz narastającej izolacji społecznej dziecka. Zjawisko to często współwystępuje z zaburzeniami emocjonalnymi, trudnościami adaptacyjnymi oraz problema- mi w relacjach rówieśniczych. Rekomendacje: Stworzenie zintegrowanych programów terapeutyczno- -edukacyjnych dla uczniów przejawiających objawy uzależnienia cyfrowego, realizowanych z udziałem pedagogów, psychologów oraz terapeutów uza- leżnień. Konieczne jest także wprowadzenie szkoleń dla rodziców dotyczą- cych higieny cyfrowej oraz konsekwencji utrwalania zachowań unikowych, a także wzmocnienie nadzoru nad egzekwowaniem obowiązku szkolnego w przypadkach powtarzających się absencji. 2) Wzmocnienie pozycji Rzecznika Praw Dziecka w postępowaniach dys- cyplinarnych wobec nauczycieli Problem: Obecnie Rzecznik, po zaskarżeniu postanowienia o umorzeniu postępowania wyjaśniającego, nie dysponuje realnymi środkami proceso- wymi umożliwiającymi wpływ na dalszy przebieg postępowania dyscypli- narnego wobec nauczyciela ani kontrolę rozstrzygnięcia. Rzecznik nie ma m.in. prawa do złożenia zażalenia na postanowienie komisji dyscyplinarnej. Sytuacja ta osłabia systemową ochronę praw dzieci, zwłaszcza w sprawach dotyczących przemocy, zaniedbań lub naruszenia godności dziecka. Rekomendacje: W celu zapewnienia skutecznej, a nie jedynie formalnej ochrony praw dziecka konieczne jest ustawowe wzmocnienie pozycji pro- cesowej Rzecznika poprzez przyznanie mu prawa udziału w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym oraz możliwości wnoszenia środków zaskar- żenia. Wymaga to zmian w odpowiednich przepisach 348 regulujących szcze- gółowy tryb prowadzenia postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec nauczycieli. 348 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986) oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 741). 406 3) Pozorne obowiązywanie standardów ochrony małoletnich Problem: Wiele placówek systemu oświaty opracowało standardy ochrony małoletnich, jednak ich stosowanie często pozostaje jedynie deklaratywne. Społeczność szkolna nie zawsze zna treść przyjętych dokumentów, a proce- dury reagowania na sytuacje zagrożenia nie są uruchamiane w praktyce. Rekomendacje: Wprowadzenie obowiązku corocznego raportowania przez dyrektorów placówek edukacyjnych stosowania standardów ochrony mało- letnich, obejmującego m.in. informacje o przeprowadzonych szkoleniach, zgłoszonych przypadkach naruszeń oraz sposobach reagowania. Raporty powinny być przekazywane organom prowadzącym lub kuratoriom oświaty. 4) Przemoc rówieśnicza oraz hejt wśród dzieci i młodzieży Problem: Coraz częściej obserwowanym zjawiskiem w środowisku szkol- nym jest przemoc rówieśnicza oraz hejt wśród dzieci i młodzieży, zarówno w przestrzeni bezpośrednich relacji, jak i w internecie. Zjawisko to negatyw- nie wpływa na poczucie bezpieczeństwa uczniów, ich dobrostan psychiczny oraz funkcjonowanie społeczne. Rekomendacje: Zwiększanie świadomości dzieci i młodzieży w zakresie rozumienia własnych emocji oraz radzenia sobie z nimi, a także rozwijanie umiejętności dostrzegania i poszanowania emocji innych osób. Konieczne jest również wzmacnianie postaw opartych na tolerancji oraz uświadamianie konsekwencji prawnych i społecznych wynikających ze stosowania prze- mocy. W tym celu należy rozważyć wprowadzenie obowiązkowych zajęć psychoedukacyjnych na wszystkich etapach edukacji, począwszy od przed- szkola, oraz prowadzenie kampanii społecznych wzmacniających postawy empatii wśród młodych osób. 5) Likwidacja przedszkoli i szkół bez konsultacji z rodzicami Problem: Likwidacja przedszkoli i szkół bywa prowadzona w trybie formalnie zgodnym z przepisami, jednak bez rzeczywistego udziału rodziców i opieku- nów prawnych w procesie decyzyjnym. Rodzice są często informowani o pla- nowanej likwidacji placówki dopiero na etapie gotowego projektu uchwały, bez możliwości przedstawienia argumentów dotyczących dobra dzieci, sytu- acji rodzin czy lokalnych potrzeb. Brak realnych konsultacji może prowadzić do poczucia chaosu organizacyjnego oraz ryzyka obniżenia standardu opieki i edukacji dzieci. Rekomendacje: Kuratorzy oświaty – opiniując likwidację placówek – powin- ni weryfikować nie tylko zgodność procedury z wymogami formalnymi, ale również rzeczywisty przebieg konsultacji społecznych oraz wpływ planowa- nych decyzji na sytuację dzieci i rodzin. 407 6) Niedobory kadrowe w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Problem: W trakcie badań dotyczących stanu przestrzegania praw dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych jednym z najczęściej wska- zywanych przez wychowawców problemów były niedobory kadrowe oraz wynikające z nich trudności organizacyjne, w tym konieczność pełnienia jednoosobowych dyżurów. Sytuacja ta może stanowić realne zagrożenie dla bezpieczeństwa dzieci oraz utrudniać zapewnienie im właściwej opieki. Problem ma charakter systemowy i dotyczy wielu placówek. Rekomendacje: Opracowanie kompleksowego programu pozyskiwa- nia kadry do placówek opiekuńczo-wychowawczych, obejmującego m.in. zapewnienie atrakcyjnych warunków zatrudnienia, poprawę warunków pracy, podniesienie wynagrodzeń oraz wprowadzenie obowiązku pełnienia co najmniej dwuosobowych dyżurów. Należy również rozważyć skrócenie długości dyżurów poniżej 12 godzin, co może zwiększyć atrakcyjność pracy w tych placówkach i przyciągnąć nowych pracowników. 7) Brak odpowiednich miejsc opieki i wychowania dla dzieci z zaburzenia- mi psychicznymi i behawioralnymi Problem: W toku badań dotyczących przestrzegania praw dzieci ujawnio- no problem braku placówek dedykowanych dzieciom, których zachowanie – będące objawem choroby lub zaburzeń psychicznych – może stanowić zagrożenie dla innych osób w ich otoczeniu. Dzieci te, nierzadko uznawane za zdemoralizowane, kierowane są do młodzieżowych ośrodków wychowaw- czych lub okręgowych ośrodków wychowawczych. Placówki te nie zapew- niają jednak adekwatnego wsparcia psychiatrycznego i terapeutycznego odpowiadającego potrzebom tej grupy dzieci. Rekomendacje: Przeprowadzenie pogłębionych badań ilościowych i jako- ściowych dotyczących skali tego problemu, a następnie podjęcie prac nad stworzeniem wyspecjalizowanych jednostek wsparcia i opieki dla dzieci z zaburzeniami psychicznymi i behawioralnymi – innych niż szpitale psychia- tryczne czy placówki o charakterze resocjalizacyjnym. 3. Obszar zdrowia i spraw socjalnych 409 1) Ograniczony dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej a) Problem: W obszarze ochrony zdrowia nadal niezadowalający pozostaje dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych – w szczególności w zakresie ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Problematyczne są zarówno kwestie dostępności czasowej (długi czas oczekiwania na wizytę), jak i dostępności fizycznej do podmiotów udzielających świadczeń. Rekomendacje: Konieczne jest prowadzenie działań systemowych na rzecz zwiększania liczby świadczeniodawców udzielających świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej oraz ambulatoryjnej opieki specjalistycznej na obszarach powiatów i gmin wiejskich. Niezbędne jest także dalsze roz- wijanie sieci podmiotów udzielających świadczeń z zakresu opieki psychia- trycznej i leczenia uzależnień, w szczególności w ramach ośrodków środowi- skowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży oraz centrów zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, zwłaszcza na obszarach powiatów i gmin wiejskich. b) Problem: Dostępność do wsparcia psychologicznego pozostaje niewy- starczająca w przypadku dzieci cierpiących na choroby przewlekłe, ciężkie choroby nieuleczalne oraz w odniesieniu do ich rodzin. Rekomendacje: Przeprowadzenie analizy zakresu świadczeń gwarantowa- nych w rodzaju leczenie szpitalne oraz wprowadzenie zmian umożliwiających zapewnienie dzieciom cierpiącym na choroby przewlekłe i nieuleczalne, a także ich rodzinom, realnego dostępu do wsparcia psychologicznego. W szczególności zasadne jest zwiększenie udziału psychologów i innych specjalistów wsparcia psychicznego w zespołach prowadzących leczenie małoletnich pacjentów. c) Problem: Dostrzegana jest potrzeba wprowadzenia skutecznych zmian systemowych w zakresie opieki zdrowotnej nad dziećmi cierpiącymi na cho- roby rzadkie i ultrarzadkie. Nadal występują trudności w dostępie do szybkiej i skutecznej diagnostyki oraz leczenia tych chorób. Rekomendacje: Konieczne jest wprowadzenie systemowych rozwiązań obej- mujących powołanie i finansowanie ośrodków eksperckich, prowadzenie rejestru chorób rzadkich oraz rozwijanie działań edukacyjnych skierowanych do osób wykonujących zawody medyczne. Niezbędne jest również zwięk- szenie dostępności do diagnostyki i terapii dla dzieci dotkniętych chorobami rzadkimi i ultrarzadkimi. d) Problem: Dostęp małoletnich do świadczeń opieki zdrowotnej bywa ogra- niczony w sytuacjach, gdy przedstawiciele ustawowi nie podejmują inicjaty- wy w zakresie objęcia dziecka opieką zdrowotną lub nie wyrażają zgody na udzielenie określonego świadczenia. Rezygnacja przez rodziców z realizacji 410 szczepień obowiązkowych i zalecanych, niestawianie się na badania profilak- tyczne – w szczególności bilanse zdrowia – czy niestosowanie się do zaleceń lekarzy negatywnie wpływają na realizację prawa dziecka do ochrony zdro- wia. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy dzieci w kryzysie zdrowia psychicz- nego, których przedstawiciele ustawowi nie inicjują działań diagnostycznych lub terapeutycznych bądź nie wyrażają na nie zgody. Rekomendacje: Konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej analizy doty- czącej prawa małoletniego pacjenta do współdecydowania o udzielanych mu świadczeniach zdrowotnych oraz rozważenie rozwiązań zwiększających dostęp dzieci do niezbędnej opieki medycznej. 2) Niedostatki profilaktyki zdrowotnej Problem: W Polsce nadal zbyt mało uwagi poświęca się profilaktyce zdrowot- nej, przy jednoczesnym dużym nacisku na medycynę naprawczą. Tymczasem działania profilaktyczne stanowią jedną z najskuteczniejszych i najtańszych metod poprawy zdrowia publicznego. Polityka zdrowotna powinna koncentro- wać się w szczególności na ograniczaniu głównych czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych, takich jak palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, nie- zdrowa dieta, brak aktywności fizycznej oraz przewlekły stres. Rekomendacje: Konieczne są działania na rzecz skutecznego egzekwowa- nia obowiązujących zakazów sprzedaży papierosów, e-papierosów, alkoholu i innych środków psychoaktywnych osobom poniżej 18. roku życia oraz ogra- niczania ich dostępności fizycznej i ekonomicznej. Niezbędne jest również zwiększenie działań informacyjno-edukacyjnych w społeczeństwie w celu upowszechniania wiedzy o profilaktyce zdrowotnej i zachęcania do korzysta- nia z dostępnych programów profilaktycznych. Jednocześnie rozwój przestrzeni cyfrowej, w której dzieci mogą być narażo- ne na przemoc oraz dostęp do szkodliwych treści, wymaga podjęcia sku- tecznych działań legislacyjnych i systemowych w celu zapewnienia większe- go bezpieczeństwa małoletnich w środowisku internetowym. 3) Niewystarczające prawo dziecka do godziwych warunków socjalnych a) Problem: Ubóstwo dzieci w Polsce nadal pozostaje problemem wyma- gającym systemowych działań. Wnioski kierowane do Biura RPD wskazują, że wiele rodzin wychowujących dzieci nadal doświadcza trudności mate- rialnych. Dzieci wychowujące się w ubóstwie są szczególnie narażone na głód, niedożywienie oraz ograniczony dostęp do podstawowych warunków zapewniających godne życie. Rekomendacje: Konieczne jest rozszerzenie działań wspierających rodziny w przezwyciężaniu trudnej sytuacji materialnej oraz rozwijanie instrumentów polityki społecznej wspierających dzieci i ich opiekunów. 411 b) Problem: Nadal dostrzegane są trudności w zapewnieniu godziwych warunków socjalnych dzieciom znajdującym się w pieczy zastępczej oraz młodym osobom usamodzielniającym się po opuszczeniu placówek opie- kuńczo-wychowawczych. W szczególności problem dotyczy wykluczenia opiekunów dzieci umieszczonych w tzw. pieczy bieżącej z dostępu do niektó- rych świadczeń, takich jak świadczenie wychowawcze czy program „Dobry Start”, a także niewystarczającej wysokości świadczeń dla osób opuszczają- cych pieczę zastępczą. Rekomendacje: Konieczne jest wprowadzenie zmian systemowych w zakre- sie pomocy socjalnej dla dzieci i młodzieży pozostających w pieczy zastęp- czej oraz dla osób usamodzielniających się po jej opuszczeniu, w szczególno- ści poprzez zapewnienie pełnej dostępności do świadczeń wychowawczych i innych form wsparcia finansowego. c) Problem: Dzieci mieszkające na obszarach wiejskich oraz w małych miastach nadal doświadczają wykluczenia transportowego. Ograniczona liczba połączeń transportu publicznego lub ich brak utrudnia korzystanie z dodatkowej oferty edukacyjnej, zajęć rozwijających zainteresowania oraz aktywności społecznych. Rekomendacje: Konieczne jest podejmowanie działań na rzecz rozwo- ju infrastruktury transportowej oraz zwiększania dostępności transportu publicznego, szczególnie na obszarach słabo skomunikowanych. 4) Niezaspokojone prawa i potrzeby dzieci z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów a) Problem: Nadal identyfikowane są trudności związane z sytuacją mate- rialno-bytową rodzin, w których wychowuje się dziecko z niepełnospraw- nością. Konieczność przerwania lub ograniczenia aktywności zawodowej przez jedno lub oboje rodziców, wynikająca z potrzeby sprawowania stałej opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością, często prowadzi do obniżenia – niekiedy istotnego – statusu materialnego rodziny. Jednocześnie wydatki związane z leczeniem, rehabilitacją oraz codziennym zaspokajaniem potrzeb dziecka z niepełnosprawnością są wysokie i mają charakter stały. Obecne kwoty świadczeń kierowanych do rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami nadal pozostają niewystarczające i nie zapewnia- ją im niezbędnego wsparcia ekonomicznego. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy rodziców, którzy zrezygnowali z zatrudnienia lub innej pracy zarob- kowej i ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne, a następnie – po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności dziecka bez wskazania do pkt 7, tj. koniecz- ności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – zmuszeni są do podejmowania drogi odwoławczej. W praktyce oznacza to, że przez dłuższy czas mogą pozostawać bez środków niezbędnych do zapewnienia dziecku leczenia, rehabilitacji oraz codziennej opieki. 412 Z obniżonym statusem ekonomicznym tych rodzin wiążą się również inne trudności, zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie. Obejmują one m.in. pro- blemy mieszkaniowe, ograniczony dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej, a także trudności komunikacyjne związane z podróżowaniem z dzieckiem z niepełnosprawnością środkami transportu publicznego. W obszarze reha- bilitacji szczególnie dostrzegalne są natomiast problemy związane z ograni- czonym dostępem do specjalistów, koniecznością korzystania z odpłatnych usług komercyjnych oraz niewystarczającym wymiarem specjalistycznych usług opiekuńczych w stosunku do rzeczywistych potrzeb dzieci i ich rodzin. Rekomendacje: Należy podjąć pogłębioną i rzetelną analizę niezaspoko- jonych potrzeb rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami, uwzględniając zarówno ich sytuację materialną, jak i rzeczywisty dostęp do systemu wsparcia zdrowotnego, rehabilitacyjnego oraz społecznego. Na podstawie wyników tej analizy konieczne jest wprowadzenie adekwat- nych zmian systemowych, które zapewnią rodzinom wychowującym dzieci z niepełnosprawnościami stabilniejsze warunki życia oraz realne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu. Istotnym elementem tych działań powinno być zwiększenie dostępno- ści świadczeń zdrowotnych i rehabilitacyjnych finansowanych ze środków publicznych, w szczególności poprzez zwiększenie liczby specjalistów oraz rozwój infrastruktury rehabilitacyjnej, zwłaszcza w mniejszych miejscowo- ściach i na obszarach wiejskich. Ważnym kierunkiem działań powinno być także podejmowanie inicjatyw zmierzających do poprawy dostępności transportu publicznego dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami, co umożliwi im łatwiejszy dostęp do placówek medycznych, rehabilitacyjnych oraz innych instytucji świadczących pomoc i wsparcie. b) Problem: Niewystarczająca pozostaje dostępność opieki wytchnieniowej i wsparcia psychologicznego dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami. Szczególnie trudna sytuacja występuje w przypadkach nagłych, np. choroby, hospitalizacji lub innych zdarzeń losowych dotyczących rodzica samotnie wychowującego dziecko, kiedy brakuje systemowych rozwiązań zapewniają- cych dziecku bezpieczną i adekwatną opiekę. Nadal niewystarczająco rozwinięty pozostaje również system asystencji oso- bistej dla dzieci z niepełnosprawnościami. Usługa ta w wielu przypadkach dostępna jest jedynie w ograniczonym zakresie lub w ramach projektów cza- sowych, co nie zapewnia rodzinom stabilnego i długoterminowego wspar- cia. Tymczasem asystencja osobista stanowi jedno z kluczowych narzędzi umożliwiających dzieciom z niepełnosprawnościami większą samodzielność, uczestnictwo w życiu społecznym oraz odciążenie rodziców w codziennym sprawowaniu opieki. 413 Rekomendacje: Niezbędne jest rozwijanie systemu wsparcia dla rodzin dzieci z niepełnosprawnościami, w tym zwiększanie dostępności opieki wytchnieniowej oraz usług asystencji osobistej, które mogą wspierać proces usamodzielniania się osób z niepełnosprawnościami. c) Problem: Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami nadal napotykają trud- ności związane z funkcjonowaniem systemu orzekania o niepełnosprawności oraz dostępem do świadczeń uzależnionych od treści wydawanych orzeczeń. Jednym z problemów jest ustalenie momentu, od którego możliwe jest ubie- ganie się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepeł- nosprawności dziecka zostało uzyskane na drodze postępowania sądowego. W praktyce prowadzi to do niejasności interpretacyjnych oraz trudności w dochodzeniu przez rodziców należnych świadczeń. Zgłaszane są również wątpliwości dotyczące uwzględniania niektórych jed- nostek chorobowych w procesie orzekania o niepełnosprawności. W szcze- gólności wskazywana jest potrzeba wyraźnego uwzględnienia płodowego zespołu alkoholowego (FAS) w katalogu przyczyn niepełnosprawności. Problemy pojawiają się także w przypadku orzekania o niepełnosprawności dzieci niesłyszących oraz dzieci cierpiących na choroby przewlekłe. Rekomendacje: Konieczne jest usprawnienie systemu orzekania o niepeł- nosprawności dzieci, w szczególności poprzez wprowadzenie rozwiązań zapewniających większą przejrzystość procedur oraz uwzględnianie rzeczy- wistych potrzeb małoletnich i ich rodzin. Niezbędne jest również dostoso- wanie przebiegu posiedzeń komisji orzeczniczych z udziałem dzieci do ich stanu zdrowia, możliwości psychofizycznych oraz dobra dziecka. W szczególności należy rozważyć takie organizowanie przebiegu posiedzeń, aby ograniczyć sytuacje, w których w obecności dziecka przeprowadzany jest szczegółowy wywiad z rodzicem dotyczący jego funkcjonowania i stanu zdrowia. W trakcie takich rozmów rodzice często zmuszeni są bowiem do przedstawiania informacji, które mogą być dla dziecka trudne, przykre lub zawstydzające, co może negatywnie wpływać na jego poczucie godności i bezpieczeństwa. d) Problem: Dzieci z niepełnosprawnościami nadal doświadczają dyskrymi- nacji oraz trudności w dostępie do życia społecznego i kulturalnego. W wielu przypadkach niewystarczająco realizowane jest prawo do dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami. Rekomendacje: Zasadne jest podejmowanie działań na rzecz zwiększenia integracji społecznej dzieci z niepełnosprawnościami, wzmacniania świado- mości społecznej dotyczącej niepełnosprawności oraz pełniejszej realizacji prawa do dostępności. 4. Obszar spraw międzynarodowych i konstytucyjnych 415 1) Podnoszenie świadomości prawnej obywateli RP na temat prze- pisów obowiązujących za granicą w sprawach dotyczących opieki nad małoletnimi Problem: Wzrost liczby obywateli RP zamieszkałych za granicą, w tym rodzin z dziećmi, powoduje, że coraz częściej dochodzi do sytuacji, w których polscy obywatele nie są świadomi przepisów prawnych obo- wiązujących w państwie pobytu, w szczególności w zakresie opieki nad małoletnimi. Niewiedza w tym obszarze może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, w tym interwencji zagranicznych służb socjalnych, skutkujących objęciem rodziny nadzorem, a nawet odebraniem dziecka. Brak znajomości lokalnych regulacji prawnych pozostaje zatem istotnym czynnikiem ryzyka interwencji służb. Rekomendacje: Wdrożenie systemowych działań mających na celu pod- noszenie świadomości prawnej obywateli RP, w szczególności rodziców i opiekunów małoletnich, dotyczącej przepisów obowiązujących za granicą w sprawach związanych z opieką nad dziećmi. 2) Przewlekłość postępowań pobytowych Problem: Długotrwałość procedur administracyjnych dotyczących udzie- lania zezwoleń pobytowych prowadzi do utrudnionego dostępu dzieci do podstawowych świadczeń, takich jak opieka zdrowotna, edukacja czy inne formy wsparcia. Przewlekłość postępowań wpływa negatywnie na stabil- ność życiową małoletnich cudzoziemców i ich rodzin. Rekomendacje: Podejmowanie działań na rzecz usprawnienia wydawania rozstrzygnięć w postępowaniach administracyjnych dotyczących zezwo- leń pobytowych dla małoletnich cudzoziemców oraz ich rodziców, tak aby zapewnić im stabilność prawną i realny dostęp do podstawowych świad- czeń. Warto również rozważyć wdrożenie rozwiązań systemowych przyspie- szających procesy decyzyjne. 3) Sytuacja małoletnich obywateli Ukrainy przybyłych do Polski w związ- ku z wybuchem wojny Problem: Małoletni obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związ- ku z wybuchem wojny znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Doświadczają uchodźstwa, rozłąki z krajem pochodzenia oraz destabilizacji dotychczasowego życia. W perspektywie stoją przed wyzwaniem usamo- dzielnienia się i funkcjonowania w Polsce po osiągnięciu pełnoletniości. Sytuacja ta wymaga wsparcia państwa w zakresie zaspokajania ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, a także działań integracyjnych zapobiegają- cych wykluczeniu społecznemu. 416 Rekomendacje: Podejmowanie kompleksowych działań ukierunkowanych na wzmacnianie integracji, zapewnienie dostępu do edukacji na wszystkich poziomach nauczania oraz do świadczeń społecznych i zdrowotnych. 4) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki - odpowiednia reprezentacja prawna Problem: Obowiązujące w Polsce przepisy ograniczają zakres działania kuratorów do wąskiego katalogu spraw, w szczególności do reprezentowa- nia dziecka w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz postępowaniach z nim powiązanych. W praktyce oznacza to brak zapewnie- nia dziecku pełnej, ciągłej reprezentacji prawnej we wszystkich procedurach dotyczących jego sytuacji. W konsekwencji dziecko może zostać pozbawione należytej ochrony prawnej, co jednocześnie negatywnie wpływa na realizację jego prawa do bycia wysłuchanym. Rekomendacje: Rozszerzenie kompetencji kuratorów w taki sposób, aby obejmowały one pełną i ciągłą reprezentację dziecka we wszystkich postę- powaniach i procedurach dotyczących jego sytuacji prawnej. Dodatkowo konieczne jest wzmocnienie systemu reprezentacji prawnej dzieci, tak aby umożliwić im realne uczestnictwo w procesach decyzyjnych oraz zapewnić realizację prawa do bycia wysłuchanym i podejmowania decyzji zgodnych z ich najlepszym interesem. 5) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki – dostęp do pie- czy zastępczej Problem: Małoletni cudzoziemcy bez opieki, zwłaszcza z doświadczeniem migracji, napotykają istotne trudności w dostępie do odpowiedniej pieczy zastępczej w Polsce. Brakuje miejsc w placówkach lub są one niewystarcza- jąco dostosowane do szczególnych potrzeb tej grupy dzieci. W konsekwen- cji dzieci bywają umieszczane w placówkach Straży Granicznej lub innych miejscach niebędących częścią systemu pieczy zastępczej, co negatywnie wpływa na standard ochrony ich praw oraz jakość opieki. Rekomendacje: Podejmowanie działań na rzecz zmiany ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, aby dzieci mogły być bezpieczne. 6) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki – ustalanie wieku chronologicznego cudzoziemców deklarujących wiek poniżej 18 lat Problem: Istnieje istotny problem związany z ustalaniem wieku dzieci cudzo- ziemskich. Obecnie stosowane w Polsce procedury, oparte głównie na badaniach medycznych, nie są w pełni zgodne z międzynarodowymi stan- dardami ochrony praw dziecka i wiążą się z ryzykiem błędów. Dodatkowo lekarze przeprowadzający ocenę wieku nie mają obowiązku wskazywania granicy błędu, co może prowadzić do sytuacji, w których dzieci są błędnie 417 uznawane za osoby dorosłe i umieszczane w nieodpowiednich warunkach, w tym w ośrodkach dla dorosłych. Rekomendacje: Wdrożenie precyzyjnych, wieloaspektowych i zgodnych z międzynarodowymi standardami procedur ustalania wieku cudzoziem- ców, uwzględniających także metody inne niż wyłącznie badania medyczne. Konieczne jest również wprowadzenie obowiązku informowania o granicach błędu w ocenach medycznych, aby ograniczyć ryzyko nieprawidłowej kwali- fikacji dzieci jako osób dorosłych. 7) Ochrona praw małoletnich cudzoziemców bez opieki – umieszczanie dzieci w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców Problem: Rzecznik wyraża negatywną ocenę przepisów umożliwiają- cych umieszczanie małoletnich cudzoziemców w detencji imigracyjnej. Pozbawienie dzieci wolności pozostaje sprzeczne z ich najlepszym interesem oraz narusza ich podstawowe prawa. Tego rodzaju środki, zamiast zapewniać ochronę, mogą pogłębiać traumę, prowadzić do izolacji oraz wywierać nega- tywny wpływ na rozwój emocjonalny, psychiczny i społeczny dziecka. Rekomendacje: Zmiana przepisów, które obecnie umożliwiają umieszczanie małoletnich cudzoziemców w strzeżonych ośrodkach detencyjnych oraz zapewnienie, aby dzieci były kierowane do placówek odpowiednich dla ich wieku i potrzeb, gwarantujących wsparcie zgodne z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka. 8) Ratyfikacja przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o oprawach dziecka Problem: Brak ratyfikacji przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka ogranicza możliwości dochodzenia ochro- ny praw przez małoletnich, których prawa zostały naruszone. Protokół ten wprowadza mechanizm skargowy umożliwiający wniesienie sprawy do Komitetu Praw Dziecka ONZ w sytuacji wyczerpania krajowych środków ochrony. W konsekwencji dzieci w Polsce są pozbawione dodatkowej instan- cji międzynarodowej, co osłabia system ochrony ich praw. Rekomendacje: Ratyfikacja przez Polskę III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w możliwie najkrótszym czasie, co umożliwi- łoby dzieciom skuteczniejsze dochodzenie swoich praw na poziomie mię- dzynarodowym. Wdrożenie tego mechanizmu przyczyni się do wzmocnie- nia krajowego systemu ochrony praw dziecka oraz zwiększenia zgodności polskiego porządku prawnego ze standardami międzynarodowymi. 5. Obszar prawa karnego 419 1) Brak terminowego wyznaczania reprezentanta małoletniego w postę- powaniu karnym Problem: Brak terminowego wyznaczania reprezentanta małoletniego w postępowaniu karnym stanowi poważne naruszenie jego prawa do sku- tecznej ochrony prawnej. Choć przepisy zobowiązują sąd i prokuratora do niezwłocznego wystąpienia o ustanowienie reprezentanta, w praktyce obowiązek ten często nie jest realizowany w terminie. W wielu przypadkach reprezentant powoływany jest dopiero na etapie wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, co oznacza, że dziecko przez znaczną część postępowania pozostaje bez wsparcia adwokata lub radcy prawnego. Rekomendacje: Konieczne jest przeprowadzenie szkoleń dla prokuratorów oraz przedstawicieli sądów w zakresie roli i funkcji reprezentanta małoletnie- go, a także obowiązku jego niezwłocznego ustanowienia w toku postępowa- nia karnego. 2) Zmiany w zakresie definicji gwałtu Problem: Nowelizacja przepisów dotyczących przestępstwa zgwałcenia, przyjęta w 2024 r. 349 , zmienia sposób kwalifikacji czynów wobec małoletnich poniżej 15. roku życia. Każde zgwałcenie osoby w tym wieku jest traktowane jako zbrodnia zagrożona karą co najmniej 5 lat pozbawienia wolności, nieza- leżnie od tego, czy doszło do użycia przemocy, groźby bezprawnej lub pod- stępu, czy też do zbliżenia mimo braku wyraźnej zgody. Odpowiedzialność karną mogą ponosić osoby, które ukończyły 17 lat, a w szczególnych przy- padkach – także młodsi sprawcy na podstawie art. 10 Kodeksu karnego. Wątpliwości budzi stosowanie tych przepisów w sytuacjach dotyczących relacji między osobami zbliżonymi wiekowo, zwłaszcza w grupie 15–19 lat, gdzie brak zgody na zbliżenie może wynikać z niepełnej świadomości lub nieumiejętności właściwego reagowania w sytuacji intymnej. W takich przy- padkach osoby młode, które nie stosują przemocy, mogą być traktowane na równi z dorosłymi sprawcami poważnych przestępstw seksualnych, co rodzi wątpliwości w zakresie adekwatności i proporcjonalności odpowiedzialności karnej. Komentarz: Niezbędna jest nowelizacja Kodeksu karnego w zakresie art. 197. 3) Brak możliwości ustalenia wszystkich sprawców przestępstw internetowych Problem: Rzecznik wskazuje na trudności w ustalaniu sprawców prze- stępstw internetowych przez organy ścigania. W przypadku niektórych sieci 349 Ustawa z dnia 28 czerwca 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1228). 420 telekomunikacyjnych nie są gromadzone dane umożliwiające identyfikację użytkowników końcowych. Brak regulacji prawnych zobowiązujących do zbierania takich danych utrudnia skuteczne ściganie sprawców oraz zapew- nienie ochrony małoletnim. Rekomendacje: Wprowadzenie zmian legislacyjnych nakładających na ope- ratorów telekomunikacyjnych obowiązek gromadzenia danych umożliwiają- cych identyfikację użytkowników. 4) Brak systemowego wsparcia dla dzieci pokrzywdzonych przestęp- stwem na terenie całego kraju Problem: Brak systemowo zagwarantowanej, powszechnie dostępnej sieci centrów pomocy dzieciom na terenie całego kraju stanowi istotną lukę w systemie wsparcia małoletnich pokrzywdzonych przestępstwem. Obecnie pomoc specjalistyczna – obejmująca wsparcie psychologiczne, psychiatryczne oraz prawne – ma charakter rozproszony i nierównomierny terytorialnie, co prowadzi do znaczących dysproporcji w dostępie do usług w zależności od miejsca zamieszkania dziecka. W wielu regionach brak jest podmiotów oferujących kompleksową, inter- dyscyplinarną pomoc w jednym miejscu, co zmusza małoletnich i ich opie- kunów do samodzielnego poszukiwania wsparcia w różnych instytucjach. Taka sytuacja zwiększa ryzyko wtórnej wiktymizacji, wydłuża czas uzyskania niezbędnej pomocy oraz osłabia skuteczność ochrony praw dziecka w toku postępowania karnego. Brak jednolitego, finansowanego systemowo mode- lu centrów pomocy dzieciom utrudnia zapewnienie spójnych standardów pracy, nadzoru jakości oraz stabilności udzielanego wsparcia. Rekomendacje: Należy rozwijać sieć centrów pomocy dzieciom oraz zapew- nić im stałe i stabilne finansowanie. 5) Brak elektronicznego systemu monitorowania sytuacji dziecka Problem: Brak jednolitego, ogólnokrajowego elektronicznego systemu monitorowania sytuacji dziecka powoduje istotne trudności w zapewnie- niu ciągłości i skuteczności działań ochronnych, zwłaszcza w przypadkach rodzin zagrożonych przemocą. W sytuacji migracji między gminami lub mia- stami informacje o podejmowanych wcześniej interwencjach, prowadzonych procedurach (np. „Niebieskie Karty”), orzeczeniach sądowych czy ustaleniach służb społecznych nie są przekazywane w sposób szybki i skoordynowany. W konsekwencji właściwe instytucje często rozpoczynają działania od początku, bez pełnej wiedzy o historii sprawy rodziny i skali zagrożenia, co może prowadzić do opóźnień w udzieleniu ochrony dziecku. Brak sprawne- go przepływu danych zwiększa ryzyko powtarzalności przemocy, utrudnia monitorowanie sytuacji małoletniego oraz osłabia efektywność współpracy 421 między sądami, prokuraturą, Policją, szkołami i jednostkami pomocy spo- łecznej oraz Rzecznikiem Praw Dziecka. Rekomendacja: Stworzenie jednolitego, ogólnokrajowego elektronicznego systemu monitorowania sytuacji dziecka. 6) Problemy przy kontaktach dzieci z rodzicami osadzonymi w zakładach karnych oraz aresztach śledczych Problem: Problemy związane z realizacją kontaktów dzieci z rodzicami osa- dzonymi w zakładach karnych i aresztach śledczych mają charakter wielo- wymiarowy i obejmują zarówno bariery organizacyjne, jak i infrastrukturalne. W praktyce warunki odbywania widzeń – w tym brak odpowiednio przysto- sowanych, przyjaznych dzieciom pomieszczeń, obecność funkcjonariuszy czy stosowane procedury bezpieczeństwa – mogą potęgować stres i poczu- cie zagrożenia u dziecka, utrudniając budowanie i podtrzymywanie więzi z rodzicem. Problematyczny jest również brak jednolitych standardów uwzględniających wiek i potrzeby rozwojowe dziecka oraz brak wsparcia psychologicznego przygotowującego dziecko do kontaktu i pomagającego mu poradzić sobie z emocjami po widzeniu. Rekomendacje: Prowadzenie szkoleń dla funkcjonariuszy w zakresie kon- taktu z małoletnim odwiedzającym osadzonego rodzica oraz wypraco- wanie jednolitych standardów widzeń z dziećmi, w tym procedur kontroli bezpieczeństwa. Konieczne jest także wydzielenie w zakładach karnych i aresztach śledczych przyjaznych przestrzeni przeznaczonych do widzeń z dziećmi. 7) Nienależyta ochrona danych osobowych dziecka pokrzywdzonego przestępstwem w sprawach nagłaśnianych przez media Problem: Nienależyta ochrona danych osobowych dziecka pokrzywdzonego przestępstwem w sprawach nagłaśnianych przez media stanowi poważne zagrożenie dla jego bezpieczeństwa, prywatności oraz dobrostanu psy- chicznego. W praktyce dochodzi do sytuacji, w których – mimo anonimizacji – publikowane są informacje pozwalające na pośrednią identyfikację mało- letniego, takie jak szczegóły zdarzenia, miejsce zamieszkania, szkoła, relacje rodzinne czy kontekst lokalny. Tego rodzaju naruszenia mogą prowadzić do wtórnej wiktymizacji, stygma- tyzacji, wykluczenia społecznego oraz nasilenia traumy związanej z prze- stępstwem. Dodatkowo rozpowszechnianie treści w internecie ma charakter trwały i trudny do odwrócenia, co oznacza, że skutki naruszenia prywatności mogą towarzyszyć dziecku przez wiele lat. 422 Rekomendacje: Wzmocnienie standardów ochrony danych małoletnich w toku postępowań karnych poprzez zwiększenie odpowiedzialności pod- miotów udostępniających informacje mediom oraz podnoszenie świado- mości dziennikarzy i organów ścigania w zakresie szczególnej ochrony praw dziecka jako pokrzywdzonego przestępstwem. 8) Brak regulacji chroniących dzieci w wieku 15–18 lat przed otrzymywa- niem treści erotycznych w internecie Problem: Brak regulacji prawnych skutecznie chroniących dzieci w wieku 15–18 lat przed otrzymywaniem treści erotycznych w internecie stanowi istotną lukę w systemie ochrony małoletnich. Obecne rozwiązania koncen- trują się na ochronie dzieci poniżej 15. roku życia, podczas gdy starsi małolet- ni nie są objęci równie silnymi mechanizmami zabezpieczającymi. W praktyce oznacza to, że nastolatki mogą być narażeni na otrzymywanie materiałów erotycznych za pośrednictwem mediów społecznościowych, komunikatorów, gier online czy platform streamingowych, często bez swojej inicjatywy i zgody. Zjawisko to stanowi zagrożenie dla zdrowia psychicznego oraz prawidłowego rozwoju emocjonalnego młodych osób. Brak wyraźnych obowiązków po stronie dostawców usług cyfrowych w zakresie weryfikacji wieku użytkowników, filtrowania treści oraz szybkiego reagowania na zgłoszenia powoduje, że ochrona młodzieży w praktyce opie- ra się głównie na działaniach rodziców i opiekunów, co jest niewystarczają- ce wobec skali ryzyka. Problem ten wskazuje na potrzebę doprecyzowania przepisów, wprowadzenia adekwatnych mechanizmów prewencyjnych oraz wzmocnienia odpowiedzialności platform cyfrowych za bezpieczeństwo małoletnich użytkowników. Rekomendacje: Wprowadzenie regulacji penalizujących prezentowanie tre- ści erotycznych i pornograficznych małoletnim w wieku 15–18 lat oraz nało- żenie na dostawców usług cyfrowych obowiązku weryfikacji treści dostar- czanych małoletnim. 6. Obszar edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w internecie 424 1) Potrzeba wprowadzenia regulacji dotyczących ochrony dzieci przed dostępem do treści drastycznych w internecie Problem: W przestrzeni internetowej coraz częściej dochodzi do rozpo- wszechniania treści audiowizualnych przedstawiających rzeczywiste akty brutalnej przemocy, w tym nagrań dokumentujących śmierć człowieka lub inne zdarzenia o skrajnie drastycznym charakterze. Treści te są powszech- nie dostępne, w tym również dla dzieci i młodzieży, często bez jakichkolwiek ograniczeń wiekowych lub mechanizmów ochronnych. Z analizy Biura Rzecznika Praw Dziecka wynika, że obowiązujący stan prawny nie zapewnia wystarczających narzędzi umożliwiających skuteczne ogra- niczenie dostępu małoletnich do tego rodzaju materiałów, nawet w sytu- acjach, gdy ich charakter może prowadzić do traumatyzacji, obniżenia poczucia bezpieczeństwa oraz negatywnego wpływu na rozwój psychiczny i emocjonalny dzieci. Jednocześnie brak odpowiednich regulacji sprzyja wtórnej wiktymizacji osób pokrzywdzonych przestępstwem oraz ich rodzin, które są ponownie konfrontowane z publicznym obiegiem materiałów doku- mentujących dramatyczne zdarzenia. Rekomendacje: Zasadne jest dalsze postulowanie wprowadzenia odpowied- nich regulacji prawnokarnych, które wprost adresowałyby przedstawiony problem oraz umożliwiały skuteczne reagowanie na rozpowszechnianie tego rodzaju treści w przestrzeni cyfrowej. Działania te powinny uwzględniać konieczność wyważenia wolności słowa i prawa do informacji z obowiązkiem ochrony godności ludzkiej oraz dobra dziecka. Równolegle niezbędne jest wzmocnienie współpracy z platformami cyfro- wymi w zakresie szybkiego reagowania na rozpowszechnianie takich tre- ści oraz rozwijanie działań edukacyjnych skierowanych do dzieci, rodziców i opiekunów, podnoszących świadomość skutków kontaktu z przemocą w środowisku cyfrowym. 2) Ochrona wizerunku dzieci – działania na rzecz podnoszenia świadomo- ści społecznej, w tym przestrzegania norm RODO oraz przeciwdziała- nia uzależnianiu świadczenia usług od zgody na przetwarzanie danych Problem: Mimo obowiązywania przepisów RODO oraz gwarancji wynikają- cych z Konwencji o prawach dziecka, w praktyce nadal dochodzi do licznych naruszeń prawa dzieci do prywatności, w szczególności poprzez nieupraw- nione utrwalanie i rozpowszechnianie ich wizerunku w przestrzeni cyfrowej. Zgłoszenia kierowane do Biura RPD wskazują na powtarzalne przypadki publikowania zdjęć i nagrań z udziałem dzieci przez podmioty publiczne i prywatne, w tym placówki oświatowe, organizatorów wydarzeń, instytucje publiczne oraz podmioty prowadzące działalność komercyjną. Szczególne wątpliwości budzą praktyki polegające na uzależnianiu dostępu dzieci do 425 określonych usług, aktywności edukacyjnych lub wydarzeń od uprzedniego wyrażenia zgody na przetwarzanie ich danych osobowych, w tym wizerunku, w sytuacji gdy nie jest to konieczne dla realizacji danej usługi. Tego rodzaju działania podważają zasadę dobrowolności zgody, o której mowa w art. 7 RODO oraz mogą prowadzić do nierównego traktowania dzieci. Rekomendacje: W pierwszej kolejności zasadne jest intensyfikowanie działań edukacyjnych ukierunkowanych na wyjaśnianie, czym jest zgoda na przetwa- rzanie danych osobowych dziecka, jakie warunki musi spełniać, aby mogła zostać uznana za ważną, a także na czym polega zasada jej dobrowolności w rozumieniu przepisów RODO. Konieczne jest także podejmowanie działań systemowych zmierzających do wyeliminowania praktyk polegających na uzależnianiu świadczenia usług lub udziału dzieci w inicjatywach edukacyjnych i społecznych od wyrażenia zgody na rozpowszechnianie ich wizerunku, w sytuacjach, gdy nie jest to obiektywnie konieczne. 3) Regulacje dotyczące sztucznej inteligencji – konieczność dostosowa- nia norm prawnych do nowych technologii, w szczególności w zakresie modyfikowania wizerunku dzieci, w tym w kontekście seksualnym Problem: Obserwowane jest narastające zjawisko wykorzystywania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji do seksualizowania wizerunku dzieci, w tym tworzenia realistycznych – choć wygenerowanych lub przetworzo- nych – materiałów o charakterze pornograficznym. Mimo istnienia regulacji prawnokarnych penalizujących produkowanie i rozpowszechnianie treści pornograficznych z udziałem małoletnich, w tym art. 202 § 4b Kodeksu karnego, obowiązujące przepisy nie odpowiadają w pełni na wyzwania wynikające z funkcjonowania nowoczesnych narzędzi AI. Regulacje te koncentrują się przede wszystkim na odpowiedzialności użytkowników końcowych, podczas gdy źródłem zagrożenia jest również powszechna dostępność narzędzi umożliwiających masowe generowanie tego rodzaju treści, często bez wbudowanych zabezpieczeń. Z doświadczeń Biura RPD wynika także, że problematyka ta bywa niewystar- czająco rozumiana przez organy ścigania, co utrudnia właściwą kwalifikację prawną zdarzeń oraz skuteczną ochronę dzieci. Rekomendacje: Konieczne jest dostosowanie obowiązujących norm praw- nych do realiów funkcjonowania narzędzi sztucznej inteligencji, z uwzględ- nieniem specyfiki zagrożeń wynikających z generowania i modyfikowania wizerunku dzieci. 426 Zasadne jest wprowadzenie rozwiązań systemowych adresowanych do dostawców narzędzi AI, zobowiązujących ich do stosowania mechanizmów uniemożliwiających generowanie treści seksualizujących wizerunek mało- letnich. Równolegle niezbędne jest podejmowanie działań na rzecz podno- szenia świadomości oraz wiedzy – w szczególności wśród organów ścigania i instytucji publicznych – w zakresie nowych form zagrożeń. 4) Ochrona godności i prawa do prywatności – potrzeba uregulowania zjawiska sharentingu oraz przeciwdziałania nieunormowanej pracy dzieci w ramach działalności influencerów Problem: Sharenting, rozumiany jako nadmierne upublicznianie wizerunku, danych osobowych oraz szczegółów życia prywatnego dzieci przez rodziców lub opiekunów prawnych, stał się powszechnym zjawiskiem w środowisku cyfrowym. Z doświadczeń Biura RPD wynika, że sharenting oraz działalność dzieci jako influencerów są zjawiskami powiązanymi i wzajemnie się napędzającymi, co sprzyja postępującej komercjalizacji dzieciństwa. Brak kompleksowych regu- lacji prawnych dotyczących cyfrowej pracy dzieci powoduje, że aktywność małoletnich w internecie nie jest traktowana ani jako forma pracy, ani jako sytuacja wymagająca szczególnej ochrony. W efekcie dzieci regularnie uczestniczą w tworzeniu treści reklamowych i promocyjnych, co nierzadko przybiera formę zbliżoną do aktywności zawo- dowej, bez zapewnienia mechanizmów chroniących ich prawa. Rekomendacje: Konieczne jest wypracowanie rozwiązań systemowych uwzględniających specyfikę działalności dzieci w środowisku cyfrowym oraz wprowadzenie mechanizmów zapobiegających ich wyzyskowi ekonomicz- nemu i nadmiernej eksploatacji wizerunku. Równolegle niezbędne jest prowadzenie działań edukacyjnych skierowanych do rodziców i opiekunów prawnych oraz wzmacnianie ochrony praw dziecka w działalności komercyjnej. 5) Prewencyjna ochrona dzieci przed sprawcami przestępstw popełnia- nych w sieci Problem: Środowisko cyfrowe stanowi jedno z głównych narzędzi wyko- rzystywanych do popełniania przestępstw wobec dzieci, w tym czynów o charakterze seksualnym, przemocowym oraz naruszających ich godność i prywatność. Z doświadczeń Biura RPD wynika, że sprawcy tych przestępstw często powracają do aktywności w internecie po zakończeniu postępowania kar- nego lub odbyciu kary, wykorzystując te same mechanizmy. Obowiązujące 427 regulacje nie przewidują środków ograniczających aktywność sprawców w środowisku cyfrowym, mimo że to właśnie internet był przestrzenią popełnienia przestępstwa. Brak instrumentów o charakterze prewencyjnym, umożliwiających czaso- we lub trwałe ograniczenie korzystania z określonych platform lub usług cyfrowych, powoduje, że ochrona dzieci przed ponownym zagrożeniem ma charakter reaktywny, a nie zapobiegawczy. Rekomendacje: Zasadne jest postulowanie rozszerzenia katalogu środków karnych, o których mowa w art. 39 Kodeksu karnego, o rozwiązania umożli- wiające sądom ograniczenie lub zakazanie korzystania przez sprawców prze- stępstw wobec dzieci z określonych lub wszystkich platform cyfrowych bądź innych usług społeczeństwa informacyjnego na określony czas. Tego rodzaju instrumenty mogłyby pełnić istotną funkcję prewencyjną, ograniczając ryzyko ponownej wiktymizacji dzieci oraz wzmacniając realną ochronę małoletnich w przestrzeni cyfrowej. Równolegle konieczne jest podejmowanie działań systemowych zmierzają- cych do zwiększenia skuteczności reakcji organów ścigania na przestępstwa popełniane w internecie, w tym poprzez lepsze rozpoznawanie specyfiki środowiska cyfrowego oraz roli, jaką pełnią platformy i usługi internetowe w mechanizmach przestępczych. 6) Edukacja medialna i cyfrowa jako element profilaktyki zagrożeń w internecie Problem: System edukacji w Polsce wciąż nie zapewnia spójnej i powszech- nej edukacji medialnej przygotowującej dzieci i młodzież do bezpiecznego funkcjonowania w środowisku cyfrowym. Znaczenie edukacji medialnej podkreślają dokumenty międzynarodo- we, w tym Europejska strategia na rzecz lepszego internetu dla dzieci oraz Komentarz Ogólny ONZ nr 25. dotyczący praw dziecka w środowisku cyfrowym. Szczególnego znaczenia nabiera również rozwój kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją, której rosnąca obecność w życiu mło- dych ludzi wymaga świadomego i odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii. Rekomendacje: Edukacja medialna powinna zostać w jeszcze większym stopniu włączona do podstaw programowych jako stały element nauczania, obejmujący m.in. rozwijanie krytycznego myślenia, umiejętności weryfikacji informacji, bezpiecznego korzystania z mediów oraz podstawowej wiedzy na temat sztucznej inteligencji. 428 Konieczne jest także zapewnienie systemowego wsparcia nauczycieli poprzez rozwijanie ich kompetencji cyfrowych, przygotowanie odpowied- nich materiałów dydaktycznych oraz zapewnienie dostępu do szkoleń. Istotne jest również zagwarantowanie równego dostępu do edukacji medial- nej wszystkim dzieciom oraz rozwijanie współpracy pomiędzy instytucjami publicznymi, organizacjami społecznymi i ekspertami przy tworzeniu oraz wdrażaniu programów edukacyjnych. 7) Ochrona dzieci przed hejtem w środowisku cyfrowym Problem: Z badań przeprowadzonych na zlecenie Biura RPD w 2024 r. wyni- ka, że 84 proc. młodych osób uznaje hejt za najbardziej szkodliwe zjawisko w internecie. Problem ten ma charakter narastający – w badaniu „Nastolatki 3.0” z 2023 r. wskazywało go 68,4 proc. młodych internautów. Jednocześnie obserwowany jest wzrost przekonania o bezkarności sprawców przemocy słownej w sieci. Obowiązujące regulacje prawne nie zapewniają wystarczającej ochrony dzie- ci przed hejtem w internecie. W praktyce wiele szkodliwych treści nie pod- lega ocenie prawnej skutkującej konsekwencjami prawnymi wobec spraw- ców. Niewystarczające pozostają również mechanizmy reagowania platform cyfrowych na zgłoszenia dotyczące przemocy wobec dzieci, a także brak jest jednolitych standardów w zakresie szybkiego usuwania szkodliwych treści. Rekomendacje: Należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań prowadzących do ponoszenia odpowiedzialności sprawców stosujących hejt wobec mało- letnich oraz usprawniających procedury dochodzenia ochrony prawnej. Konieczne jest także wzmocnienie obowiązków platform cyfrowych w zakre- sie szybkiego reagowania na zgłoszenia dotyczące hejtu wobec dzieci, w tym poprzez wprowadzenie mechanizmów gwarantujących usuwanie szkodliwych treści w określonym czasie oraz zwiększenie odpowiedzialności dostawców usług cyfrowych za bezpieczeństwo małoletnich użytkowników. 8) Skuteczność mechanizmów zgłaszania treści nielegalnych i szkodli- wych na platformach internetowych oraz potrzeba wzmocnienia ochro- ny dzieci w ramach krajowego wdrażania Aktu o usługach cyfrowych Problem: W Polsce funkcjonują instytucje oraz narzędzia umożliwiające zgła- szanie nielegalnych treści w internecie, jednak poziom świadomości spo- łecznej dotyczącej tych mechanizmów oraz procedur reagowania pozostaje niewystarczający. Dzieci i młodzież często nie wiedzą, gdzie i w jaki sposób zgłaszać szkodliwe materiały, ani jakie działania mogą zostać podjęte po dokonaniu zgłoszenia. Niewystarczająca wiedza w tym zakresie dotyczy rów- nież części rodziców i nauczycieli. 429 Istotnym wyzwaniem pozostaje także efektywność reakcji platform inter- netowych na zgłoszenia użytkowników. Brakuje jednolitych standardów informowania o sposobie rozpatrzenia zgłoszenia, jak również przejrzystych procedur współpracy pomiędzy platformami a instytucjami odpowiedzial- nymi za bezpieczeństwo dzieci w internecie. Rekomendacje: Należy dążyć do zapewnienia szybkiej, skutecznej i transpa- rentnej reakcji platform internetowych na zgłoszenia dotyczące treści zagra- żających dzieciom oraz zwiększenia ich odpowiedzialności za bezpieczeń- stwo małoletnich użytkowników. Konieczne jest także prowadzenie szeroko zakrojonych działań edukacyjnych skierowanych do dzieci, rodziców i nauczycieli w zakresie dostępnych narzę- dzi zgłaszania treści nielegalnych i szkodliwych oraz zasad bezpiecznego korzystania z internetu. W działania te powinny być zaangażowane instytucje publiczne, organizacje społeczne oraz podmioty odpowiedzialne za bezpie- czeństwo cyfrowe, w tym zespoły reagujące na zagrożenia w sieci. 9) Brak spójnych oznaczeń wiekowych treści cyfrowych i gier kompu- terowych – potrzeba analizy w celu opracowania rzetelnego systemu klasyfikacji Problem: Treści dostępne w internecie i na platformach cyfrowych często zawierają przemoc, wulgaryzmy, treści o charakterze seksualnym lub inne materiały mogące negatywnie wpływać na rozwój młodych odbiorców. Niespójność systemów oznaczania treści i brak jednolitych standardów w tym zakresie utrudniają właściwą ocenę, czy dana gra lub treść cyfrowa jest odpowiednia dla dziecka. Istotnym wyzwaniem pozostaje również brak pogłębionej, systemowej anali- zy treści cyfrowych oraz gier dostępnych dla dzieci i młodzieży, która pozwo- liłaby na opracowanie rzetelnego, jednolitego systemu klasyfikacji wiekowej, odpowiadającego rzeczywistej zawartości i poziomowi potencjalnego ryzyka dla małoletnich odbiorców. Rekomendacje: Konieczne jest rozważenie wprowadzenia rozwiązań, w ramach których platformy i serwisy dystrybucyjne byłyby zobowiąza- ne do samodzielnej, bieżącej weryfikacji oznaczeń wiekowych oraz opisów treści udostępnianych w ich usługach, w tym do sprawdzania, czy faktyczna zawartość gry lub materiału odpowiada przypisanej kategorii wiekowej. Rozwiązania te mogłyby obejmować w szczególności obowiązek wdrożenia wewnętrznych procedur kontrolnych, prowadzenie stałego monitoringu treści dostępnych w serwisach oraz wprowadzenie mechanizmów reago- wania w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, w tym korekty oznaczeń, ograniczenia widoczności treści dla małoletnich lub czasowego wstrzyma- nia jej udostępniania. 430 Takie działania pozwoliłyby na realne zwiększenie poziomu ochrony dzieci, bez sprowadzania systemu oznaczeń wyłącznie do formalnych oświadczeń składanych przez producentów. ZAŁĄCZNIKI 432 Załącznik nr 1. Wykaz inicjatyw wspierających partycypację dzieci i młodzieży LP.DATANAZWA WYDARZENIA 115 stycznia 2025 r.Konferencja „Zasada niedyskryminacji dzieci i młodzieży w politykach publicznych, mediach cyfrowych, edukacji i zarządzaniu” 217 stycznia 2025 r.Debata „Nie hejtuj, nie krzywdź. Stopujemy przemoc” 324 stycznia 2025 r.Spotkanie Eksperta-Społecznego Zastępcy Rzecznika Praw Dziecka z Fundacją Mozaika Edukacyjna 424 stycznia 2025 r.Debata „Jakiej szkoły potrzebujeMY?” z okazji Międzynarodowego Dnia Edukacji 57 lutego 2025 r.Konferencja w Senacie w ramach programu „Liderki w Senacie” 614 lutego 2025 r.Konferencja o prawach dziecka – „poZNAM swoje prawa – Prawa Dziecka w XXI wieku” 717 lutego 2025 r.Wizyta uczniów z Niepublicznej Szkoły Podstawowej z Dytmarowa w Biurze RPD 820 lutego 2025 r.Spotkanie z dziećmi i młodzieżą w Szkole Podstwowej w Legionowie 921 lutego 2025 r.Dzień Myśli Braterskiej 1023 lutego 2025 r.Konferencja i wystawa „Dobrze, że jesteś” 1125 lutego 2025 r.Wizyta w Przedszkolu nr 380 „Promyk Gocławia” w Warszawie 123 marca 2025 r.Spotkanie z młodzieżą z Zespołu Placówek Oświatowych nr 3 we Wrocławiu, w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym 133 marca 2025 r.Spotkanie z dziećmi i młodzieżą w Centrum Kultury i Bibliotece w Ścinawie 146 marca 2025 r.Wizyta uczniów warszawskiego Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława IV w Biurze RPD 157 marca 2025 r.Debata Młodych z cyklu „Senat na Ty” 433 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1612 marca 2025 r.Spotkanie w ramach inicjatywy „Liderki w Parlamencie” 1713 marca 2025 r.Spotkanie Rady Dzieci i Młodzieży w Głównym Inspektoracie Pracy 187 kwietnia 2025 r.Wizyta Młodzieżowej Rady Miasta Rybnika w Biurze RPD 198 kwietnia 2025 r.Debata „Moda na zdrowie. ZarażajMy zdrowiem” w Senacie 209 kwietnia 2025 r.Spotkanie z uczniami Zespołu Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Płońsku 2112 kwietnia 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 2213-14 kwietnia 2025 r.Warsztaty Warszawskiej Akademii Młodych Liderów 2315 kwietnia 2025 r.Gala rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” 2415 kwietnia 2025 r.Spotkanie z Młodzieżową Radą Dzielnicy Bemowo 2516 kwietnia 2025 r.Wizyta w Biurze RPD uczniów ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 1 im. Marii Konopnickiej w Otwocku 2625 kwietnia 2025 r.Wizyta młodzieży uczestniczącej w projekcie RÓWNO- latkowie w Biurze RPD 2714 maja 2025 r.Spotkanie konsultacyjne z młodymi ws. strategii na rzecz partycypacji dzieci i młodzieży 2816 maja 2025 r.Sotkanie z uczniami XI LO im. Mikołaja Reja w Warszawie 2917 maja 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 3022 maja 2025 r.Spotkanie z Młodzieżową Radą Gminy Michałowice 3112 czerwca 2025 r.II Kongres Samorządów Uczniowskich w Rybniku 3213 czerwca 2025 r.Spotkanie z uczniami z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Książenicach 3313 czerwca 2025 r.Sesja Młodzieżowej Rady m.st. Warszawy 3415 czerwca 2025 r.IV Ogólnopolski Zjazd Klubów Świadomej Młodzieży 353 lipca 2025 r.Akcja Lato w Ośrodku Edukacji Kulturalnej „Sadyba” z udziałem Rzecznika Praw Dziecka 434 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 3618 lipca 2025 r.Konferencja w Sejmie „Odważna szkoła – wspólna sprawa” 3725 lipca 2025 r.IV posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego 3811 września 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnych Zespołów ds. Dialogu Obywatelskiego i Działalności Rad Młodzieżowych przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego 3912 września 2025 r.Spotkanie w ramach projektu: „Aktywność młodych ma znaczenie. Rok 2025 rokiem dzieci i młodzieży” 4017-18 września 2025 r.Forum ENYA 2025 z udziałem Rady Dzieci i Młodzieży przy RPD 4118 września 2025 r.Powołanie Rady do spraw Polityki Młodzieżowej przy Ministrze Edukacji 4223 września 2025 r.Posiedzenie Podkomisji Sejmowej do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi dotyczące uregulowania sytuacji Rad Młodzieżowych 4323 września 2025 r.IV Konferencja dotycząca zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży „Postaw na siebie” 4426 września 2025 r.Jubileusz Zespołu Szkół Ogólnokształcących przy Mazowieckim Centrum Neuropsychiatrii w Józefowie 4528 września 2025 r.31. Sesja Sejmu Dzieci i Młodzieży 461 października 2025 r.Wernisaż prac dzieci i młodzieży z doświadczeniem uchodźczym „Marzenia bez granic” 473 października 2025 r.Inauguracja III edycji projektu „A-TO-MY” 489 października 2025 r.Wizyta w Biurze RPD wychowanków wraz z opiekunami z Centrum Kultury i Promocji w Piotrowicach 4914 października 2025 r.Wizyta w Biurze RPD młodych z Centrum Aktywności Kreatywnej Szkoły Podstawowej nr 5 w Kwidzynie 5016 października 2025 r.Panel dyskusyjny „Razem w prawach: Międzypokoleniowy dialog o wolności i uczestnictwie” 5116 października 2025 r.Gala XX Edycji Konkursu „Lodołamacze” 5218 października 2025 r.30-lecie integracji w Zespole Szkół Miejskich nr 3 w Jaśle 435 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 5330 października 2025 r.Posiedzenie IV kadencji Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem 547 listopada 2025 r.Konferencja „Dziecko ma głos. Jak chronić prawa dziecka i przeciwdziałać przemocy domowej” 5513-14 listopada 2025 r.Ogólnopolska konferencja naukowa „(Nie)pisane prawa dzieci. Sprawczość prawna młodych” 5617 listopada 2025 r.III Kongres Młodzieżowych Rad Województwa Kujawsko- Pomorskiego w Solcu Kujawskim 5724 listopada 2025 r.2. Lubuskie Forum Samorządów Uczniowskich 581 grudnia 2025 r.Gala Młodzieżowego Budżetu Obywatelskiego 2025 (MBO) 5914-15 grudnia 2025 r.Kongres Dzieci i Młodzieży 436 Załącznik nr 2. Lista wystąpień generalnych w 2025 r. LP.DATAADRESATTEMAT Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci 128 lutego 2025 r.Minister do spraw Unii Europejskiej Wystąpienie w sprawie materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci (ang. CSAM – child sexual abuse material) 214 kwietnia 2025 r.Minister Cyfryzacji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie potrzeby usprawnienia identyfikacji sprawców wykroczeń i przestępstw wobec dzieci w środowisku cyfrowym 323 kwietnia 2025 r.Minister Edukacji Wystąpienie w sprawie wprowadzenia do szkół systemowej edukacji medialnej 418 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie potrzeby wypracowania środka karnego dotyczącego zakazu korzystania z określonej platformy lub platform cyfrowych 511 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie uzależniania udziału dzieci w koloniach i obozach od wyrażenia zgody na rozpowszechnianie ich wizerunku 628 czerwca 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Cyfryzacji Wystąpienie w sprawie potrzeby opracowania skutecznych mechanizmów zgłaszania i usuwania hejtu w przestrzeni cyfrowej 437 LP.DATAADRESATTEMAT 721 lipca 2025 r.Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej Wystąpienie w sprawie publikowania zdjęć uczennic i uczniów na egzaminach przez media 829 lipca 2025 r.Minister Sportu i Turystyki Wystąpienie w sprawie publikowania wizerunków dzieci w obiektach rekreacyjno-sportowych 930 sierpnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby regulacji prawnych dotyczących udziału dzieci w tzw. internetowych wyzwaniach oraz zmian w prawie karnym, które jednoznacznie umożliwią ściganie i karanie sprawców najbardziej szkodliwych form trollparentingu 101 września 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Cyfryzacji Wystąpienie w sprawie potrzeby wprowadzenia regulacji chroniących dzieci przed drastycznymi treściami w internecie 115 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie stosowania zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku uczniów w placówkach oświatowych 127 października 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby uregulowania cyfrowej pracy dzieci oraz zjawiska sharentingu 1323 października 2025 r.Minister CyfryzacjiWystąpienie w sprawie ograniczenia działalności lub wpisania na listę stron zakazanych platform AI oferujących usługi tworzenia lub modyfikowania wizerunków 438 LP.DATAADRESATTEMAT Zespół Edukacji i Wychowania 1419 stycznia 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie utworzenia rejestru młodzieżowych rad gmin, młodzieżowych rad powiatów oraz młodzieżowych sejmików województw 154 kwietnia 2025 r.Wojewoda PomorskiWystąpienie w sprawie działalności Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli i Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli 1612 kwietnia 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie utworzenia i prowadzenia rejestru młodzieżowych rad 1715 kwietnia 2025 r.Wojewoda ŚląskiWystąpienie w sprawie postępowań wyjaśniających wobec nauczycieli, które dotyczą czynów naruszających prawa i dobro dzieci 1815 kwietnia 2025 r.Wojewoda PomorskiWystąpienie w sprawie nieprawidłowości w działalności Rzecznika Dyscyplinarnego 1923 kwietnia 2025 r.Minister Edukacji Wystąpienie w sprawie zniesienia punktowego systemu oceniania zachowania uczniów 2024 kwietnia 2025r. Minister EdukacjiWystąpienie wspierające działania na rzecz zniesienia punktowego systemu oceniania zachowania uczniów 214 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie stanowiska dot. wyroku TK z 22 maja 2025 r. 439 LP.DATAADRESATTEMAT 2223 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie etapu realizacji rządowego programu wsparcia edukacji formalnej dzieci i młodzieży „Szkoła dla Wszystkich” 2324 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zniesienia obowiązkowego egzaminu z matematyki na maturze dla uczniów z dyskalkulią 2427 czerwca 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie rejestru młodzieżowych rad 2531 lipca 2025 r.Kuratorzy OświatyWystąpienie w sprawie przeciwdziałania przemocy rówieśniczej 261 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zagrożeń dla dostępności edukacji domowej wynikających ze zmian w finansowaniu subwencji oświatowej 2724 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie konieczności uwzględnienia głosu uczniów w procesie zmian przepisów dotyczących prac domowych 2825 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie dodatków do wynagrodzeń dla specjalistów prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dzieci 440 LP.DATAADRESATTEMAT Zespół Prawa Karnego 2917 stycznia 2025 r. Minister Sprawiedliwości Wystąpienie generalne w sprawie planowanej zmiany art. 197 § 4 k.k. po nowelizacji definicji gwałtu 3018 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ogłoszenia konkursu na utworzenie Centrum Pomocy Dzieciom w rejonie Szczecina 312 lipca 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie zapewnienia stabilnego i systemowego wsparcia finansowego dla Centrów Pomocy Dzieciom na terenie całego kraju 3225 sierpnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie penalizacji produkcji, sprzedaży i rozpowszechniania przedmiotów, w tym lalek erotycznych, przedstawiających wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego 336 grudnia 2025 rMinister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie szkoleń dotyczących przestępstw przeciwko wolności seksualnej 3430 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie uregulowania zasad przeprowadzania kontroli osobistych wobec osób małoletnich 3530 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie reprezentanta małoletniego w postępowaniu karnym 441 LP.DATAADRESATTEMAT 3631 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie podjęcia działań zmierzających do znowelizowania ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej 3731 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących przestępstw seksualnych dokonywanych za pomocą środków masowego przekazu 3831 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie widzeń oraz kontaktów telefonicznych małoletnich dzieci z osobami osadzonymi w zakładach karnych 3931 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ochrony danych osobowych małoletnich w postępowaniach karnych Zespół Prawa Rodzinnego i Nieletnich 409 stycznia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie orzekania o obowiązku alimentacyjnym w wyroku rozwodowym 4130 stycznia 2025 r.Minister Edukacji Wystąpienie w sprawie przymusowych odbiorów małoletnich z placówek edukacyjnych 4210 lutego 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Minister ds. Równości, Minister Zdrowia Wystąpienie w sprawie udziału osób wykonujących zawód medyczny w czynnościach z art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz stan prac nad nowelizacją przepisów 442 LP.DATAADRESATTEMAT 436 marca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie włączenia dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej do grupy świadczeniobiorców uprawnionych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością 4412 kwietnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie sytuacji prawnej dzieci w pieczy zastępczej, których matki uzyskują pełnoletniość 4520 kwietnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie dokumentacji przekazywanej za nieletnimi przy umieszczaniu w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych 4621 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Minister Sprawiedliwości, Minister Zdrowia, Wojewodowie Wystąpienie w sprawie nieprawidłowości w zakresie umieszczania dzieci w domu pomocy społecznej czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym 4721 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie trudnej sytuacji pieczy zastępczej w powiecie sulęcińskim 4821 kwietnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie nieprawidłowości w zakresie zgłaszania dzieci do ośrodków adopcyjnych 4929 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wsparcia dzieci przebywających w domach samotnej matki z matkami, które osiągają pełnoletniość w trakcie pobytu w tych placówkach 443 LP.DATAADRESATTEMAT 5018 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie opiniowania przez Zakład Psychologii Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra Jana Sehna w Krakowie 5118 maja 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ujednolicenia praktyki sądowej w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej 5218 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie nierówności w traktowaniu dzieci w pieczy zastępczej z rodzin spokrewnionych 5311 lipca 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Minister Zdrowia Wystąpienie w sprawie wstrzymania przyjęcia nowych pacjentów do Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie z uwagi na prowadzone prace remontowe 5419 sierpnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie funkcjonowania systemu opieki społecznej i wynagrodzenia pracowników socjalnych 5523 sierpnia 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zasad urlopowania wychowanków MOW do placówek opiekuńczo-wychowawczych 5610 września 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie pomocy państwa dla placówek wsparcia dziennego 444 LP.DATAADRESATTEMAT 5719 października 2025 r.Minister Edukacji, Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie sytuacji nieletnich matek i ich dzieci przebywających w Zakładach dla Nieletnich (okręgowe ośrodki wychowawcze, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich) oraz w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych 5820 października 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zasad stosowania monitoringu wizyjnego w placówkach opiekuńczo-wychowawczych 5926 listopada 2025 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wywiadu środowiskowego dotyczącego kandydatów na rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka 6020 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie o udzielenie informacji o stanie prac nad projektem nowelizacji ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich 6131 grudnia 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie informacji o aktualnym kierowaniu nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych 623 stycznia 2025 r.Komendant Stołeczny Policji Wystąpienie w sprawie problemu wykorzystywania dzieci do żebractwa 445 LP.DATAADRESATTEMAT 6317 kwietnia 2025 r.Minister Spraw Zagranicznych, Minister Klimatu i Środowiska, Minister Klimatu i Środowiska Wystąpienie w sprawie przyjęcia dodatkowego protokołu do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zakresie ochrony środowiska 648 maja 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie rozporządzenia UE na temat deportacji obywateli państw trzecich przebywających w UE w sposób nieuregulowany 6510 maja 2025 r.Prezes Rady Ministrów, Minister Edukacji, Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, Minister Klimatu i Środowiska, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Minister Sprawiedliwości, Minister Zdrowia Wystąpienie w sprawie wdrożenia zaleceń z raportu koalicji organizacji pozarządowych monitorujących wdrożenie Konwencji o prawach dziecka 6628 czerwca 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw 6727 lipca 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wycofania deklaracji końcowych Polski do Konwencji o prawach dziecka 685 sierpnia 2025 r.Prezes Rady MinistrówWystąpienie w sprawie rozporządzenia dotyczącego przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową 446 LP.DATAADRESATTEMAT 6931 sierpnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby ratyfikacji III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka dotyczącego procedury składania zawiadomień 7020 września 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie przekazania informacji o nieodpłatnej pomocy prawnej punktom świadczącym nieodpłatną pomoc prawną 7121 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie realizacji przepisów dotyczących wyrównywania szans edukacyjnych uczniów niebędących obywatelami polskimi 7227 września 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zapewnienia dostępu do świadczeń dla dzieci posiadających zgodę na pobyt ze względów humanitarnych 7328 września 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie dostępu do świadczeń dla dzieci z rodzin polsko-cudzoziemskich 447 LP.DATAADRESATTEMAT 743 listopada 2025 r.Komendant Stołeczny Policji Wystąpienie w sprawie przeciwdziałania wykorzystywaniu małoletnich do żebractwa 7522 listopada 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie mediacji transgranicznych w sprawach rodzinnych 7628 sierpnia 2025Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie sytuacji małoletnich cudzoziemców bez opieki w systemie pieczy zastępczej Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych 772 lutego 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie sytuacji dzieci korzystających z placówek wsparcia dziennego i ustawowych kwalifikacji wychowawcy podwórkowego 782 lutego 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zasadności dookreślenia wymagań kwalifikacyjnych osób pracujących z młodzieżą jako wychowawcy podwórkowi 792 lutego 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie dzieci z chorobami urologicznymi wieku dziecięcego oraz stworzenia świadczenia gwarantowanego, jakim jest uroterapia 8010 lutego 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowodowanych RSV u dzieci 448 LP.DATAADRESATTEMAT 8119 lutego 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wystąpienie w sprawie problematyki związanej z chorobą otyłości i nadwagi wśród dzieci i młodzieży 8227 lutego 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie orzekania o niepełnosprawności w przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych 831 kwietnia 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie braku ujęcia cukrzycy typu 1 w „zaleceniach dla Wojewódzkich oraz Powiatowych Zespołów ds. Orzekania o Niepełnosprawności, które ułatwią uzyskiwanie orzeczeń o niepełnosprawności dzieciom z Zespołem Downa oraz z diagnozami genetycznych chorób rzadkich” 8412 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zwolnienia od pracy na czas opieki nad dzieckiem – wniosek o zmianę art. 188 Kodeksu pracy 8512 kwietnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie ochrony dzieci i młodzieży przed następstwami używania tytoniu oraz wszelkich nowych wyrobów 8612 kwietnia 2025 r.Minister Zdrowia, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wystąpienie w sprawie dostępu i konsumpcji przez dzieci napojów bezalkoholowych oraz do napojów dedykowanych dzieciom, których opakowanie jednoznacznie sugeruje nawiązanie do napoju alkoholowego 449 LP.DATAADRESATTEMAT 8714 kwietnia 2025 r.Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami takimi, jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 8814 kwietnia 2025 r.Prezes Biura ds. Substancji Chemicznych Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami, takimi jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 8914 kwietnia 2025 r.I Zastępca Prokuratora Generalnego, Prokurator Krajowy Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami takimi, jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 9014 kwietnia 2025 r.Minister FinansówWystąpienie w sprawie szkodliwości substancji stosowanej w produkcie przeznaczonym do palenia 9114 kwietnia 2025 r.Komendant Główny Policji Wystąpienie w sprawie szkodliwości substancji stosowanej w produkcie przeznaczonym do palenia 9214 kwietnia 2025 r.Główny Inspektor Sanitarny Wystąpienie w sprawie kontroli i nadzoru nad produktami takimi, jak: e-papierosy, jednorazowe waporyzatory i jednorazowe e-papierosy 9317 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie programu wspierającego na rzecz rodzin wychowujących dzieci w wieku przedszkolnym 450 LP.DATAADRESATTEMAT 9419 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci, dla których sąd rodzinny ustanowił pieczę bieżącą 9525 kwietnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie dostępu dzieci do mleka kobiecego, w szczególności w określonych sytuacjach zdrowotnych zarówno samych małoletnich jak i ich matek 9628 kwietnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie zabezpieczenia małoletnich pacjentów oddziałów szpitalnych w opiekę personelu pielęgniarskiego 9729 kwietnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie ograniczeń w samodzielnym wnioskowaniu przez osoby młode o świadczenie „Dobry Start” 9829 kwietnia 2025 r.Dyrektor Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie Wystąpienie w sprawie przestrzegania praw małoletnich w środkach transportu publicznego 993 maja 2025 r.Minister InfrastrukturyWystąpienie w sprawie wykluczenia transportowego dzieci 1003 maja 2025 r.Minister InfrastrukturyWystąpienie w sprawie wypadków komunikacyjnych z udziałem małoletnich a obowiązku noszenia kasków przez dzieci 451 LP.DATAADRESATTEMAT 1016 maja 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie podjęcia pilnych i zdecydowanych działań prewencyjnych, których celem jest przeciwdziałanie narastającej fali agresji wobec pracowników systemu ochrony zdrowia 10215 maja 2025 r.Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Wystąpienie w sprawie konkursu, ogłoszonego przez Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ na prowadzenie Ośrodków Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej (ośrodki I poziomu referencyjnego) 10315 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie zmiany art. 61 ustawy o pomocy społecznej dotyczącego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej 10420 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży 10523 maja 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Pismo dotyczące rządowego projektu o asystencji 10624 maja 2025 r. Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie chorób onkologicznych i hematologicznych u dzieci 10727 maja 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie prac związanych z waloryzacją kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego 452 LP.DATAADRESATTEMAT 10828 maja 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie poprawy sytuacji dzieci KODA w systemie edukacji 1092 czerwca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie podjęcia działań mających na celu ochronę dzieci i młodzieży przed dostępem do substancji psychoaktywnych 11012 czerwca 2025 r.Minister InfrastrukturyWystąpienie w sprawie problemów interpretacyjnych, co do uprawnień przy zastosowaniu ulgi ustawowej 78% DN/OP i jej realizacji 11116 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie problemów z połączeniem kont pacjenta w IKP po zmianie numeru PESEL dziecka 11216 czerwca 2025 r.Prezydenci miast, Burmistrzowie, Wójtowie Wystąpienie w sprawie prawa do wypoczynku i czasu wolnego – bezpieczeństwo dzieci w okresie wakacji 11321 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie braku miejsc w oddziałach psychiatrycznych i oddziałach leczenia uzależnień do realizacji środków leczniczych i środków tymczasowych wobec nieletnich 11421 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie profilaktyki zakażeń wywoływanych przez pneumokoki 11521 czerwca 2025 r.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Wystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 453 LP.DATAADRESATTEMAT 11621 czerwca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 11721 czerwca 2025 r.Minister Sprawiedliwości Wystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 11821 czerwca 2025 r.Minister Obrony Narodowej Wystąpienie w sprawie ochrony praw dzieci objętych adopcją w kontekście informacji zawartych w dokumentacji medycznej 11921 czerwca 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie stanu prac nad projektem ustawy o asystencji osobistej 12027 czerwca 2025 r.Minister Sprawiedliwości, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie reprezentacji dziecka przed Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności 1211 lipca 2025 r.Marszałkowie województwa Wystąpienie w sprawie realizacji praw dzieci w środkach transportu zbiorowego i kolejowego 1221 lipca 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie trudności zgłaszanych RPD w zakresie dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do przedszkoli, szkół i innych placówek oświatowych 454 LP.DATAADRESATTEMAT 12317 lipca 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie udzielenia informacji dotyczącej systemu udzielania świadczeń okulistycznych, celem poprawy koordynacji świadczeń okulistycznych udzielanych pacjentom pediatrycznym w stanach nagłych 12429 lipca 2025 r.Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wystąpienie w sprawie kategoryzacji wiekowej książek i filmów w kinach 12511 sierpnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie Rejestru Onkologii i Hematologii Dziecięcej oraz Krajowej Sieci Onkologii i Hematologii Dziecięcej 12623 sierpnia 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie braku regulacji nakładających na organizatorów wypoczynku obowiązku uwzględnienia przez nich sytuacji dzieci o specjalnych potrzebach dietetycznych 12725 sierpnia 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie zmian w systemie szczepień 12827 sierpnia 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie potrzeby wprowadzenia renty socjalnej rodzinnej lub świadczenia uzupełniającego dla dzieci po zmarłych rodzicach z niepełnosprawnością pobierających rentę socjalną 1291 września 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie konieczności zmian w organizacji i finansowaniu świadczeń dziennych psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży 455 LP.DATAADRESATTEMAT 1301 września 2025 r.Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie dostępu do leczenia dla dzieci z hemofilią 1315 września 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w przedmiocie braku odpowiedzi odnośnie do działań resortu zmierzających do rozwiązania naruszeń prawa do godziwych warunków socjalnych dzieci umieszczonych prawomocnym wyrokiem sądu rodzinnego w pieczy bieżącej 13210 września 2025 r.Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wystąpienie w sprawie potrzeby wzmocnienia ochrony dzieci przed wulgarnymi treściami w transmisjach medialnych 13320 września 2025 r.WojewodowieWystąpienie w sprawie zlecenia JST przygotowania i udostępnienia informacji dla mieszkańców o miejscach udzielających pomocy psychologicznej, psychiatrycznej i z zakresu interwencji kryzysowej 13424 września 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie potrzeby zmian w przepisach dotyczących dowozu dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami do placówek oświatowych oraz kwalifikacji opiekunów 13525 września 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie poszanowania godności małoletnich uczestników komisji orzekających o niepełnosprawności 456 LP.DATAADRESATTEMAT 13627 września 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie sposobu orzekania o niepełnosprawności wobec dzieci niesłyszących 1371 października 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie uwzględniania specyficznych trudności dzieci KODA (słyszące dzieci niesłyszących rodziców) w systemie edukacji 1384 października 2025 r.Prezes Rady MinistrówWystąpienie w sprawie ustawy o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami 13918 października 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zapewnienia dzieciom z niepełnosprawnościami równego dostępu do wydarzeń szkolnych i wycieczek 14015 listopada 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie uwzględnienia Płodowego Zespołu Alkoholowego (FAS) w katalogu jednostek chorobowych i przyczyn niepełnosprawności 14115 listopada 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Pismo w sprawie trudności rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z ustaleniem terminu występowania przez nich o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności dziecka uzyskane zostało na drodze postępowania sądowego 457 LP.DATAADRESATTEMAT 14217 listopada 2025 r.Minister EdukacjiWystąpienie w sprawie zlecenia ORE (Ośrodkowi Rozwoju Edukacji) działania na rzecz przygotowania nauczycieli do pracy z dziećmi z chorobami przewlekłymi oraz udzielania pierwszej pomocy i pomocy przedmedycznej 14318 listopada 2025 r.Wojewodowa Śląski, Wojewoda Dolnośląski, Wojewoda Opolski, Wojewoda Lubuski Wystąpienie w sprawie wsparcia dzieci z terenów dotkniętych powodzią w 2024 roku w kontekście ich zdrowia psychicznego 14426 listopada 2025 r. Minister ZdrowiaWystąpienie w sprawie profilaktyki zakażeń dolnych dróg oddechowych spowodowanych wirusem RS u dzieci – kontynuacja 14528 listopada 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wsparcia socjalnego na rzecz zapewniania realizacji leczenia uzdrowiskowego (sanatoryjnego) dzieci 14629 listopada 2025 r.Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Wystąpienie w sprawie wykluczenia dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej z możliwości korzystania z ulg i uprawnień wynikających z Karty Dużej Rodziny 458 LP.DATAADRESATTEMAT 14720 grudnia 2025 r.Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Wystąpienie w sprawie uproszczonej ścieżki orzeczniczej dla dzieci z wrodzoną głuchotą 14821 grudnia 2025 r.Minister FinansówWystąpienie w sprawie preferencyjnego obliczenia podatku dla osób samotnie wychowujących dzieci Pozostałe 14918 czerwca 2025r. Prezes Urzędu Transportu Kolejowego Wystąpienie w sprawie ewaluacji standardów dostępności na kolei w odniesieniu do dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami 1504 kwietnia 2025 r.Minister FinansówWystąpienie w sprawie transparentności umów zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych 459 Załącznik nr 3. Wykaz zespołów parlamentarnych, komisji sejmowych i spotkań w resortach LP.DATANAZWA WYDARZENIA 14 stycznia 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie pieczy zastępczej dla dzieci cudzoziemskich 214 stycznia 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości dotyczące harmonogramu prac nad tworzeniem systemu śledzenia losów dziecka 315 stycznia 2025 r.Konferencja w Sejmie „Zasada niedyskryminacji dzieci i młodzieży w politykach publicznych, mediach cyfrowych, edukacji i zarządzaniu” 421 stycznia 2025 r.Konferencja w Senacie na temat pediatrycznej opieki paliatywnej 522 stycznia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 623 stycznia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Edukacji i Nauki w sprawie wprowadzania nowego przedmiotu „edukacja obywatelska” 73 lutego 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ws. problemów polskiego systemu pieczy zastępczej 85 lutego 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Zdrowia w sprawie nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 95 lutego 2025 r.Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Młodzieży, Komisja Edukacji i Nauki 106 lutego 2026 r.Posiedzenie Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży w sprawie ubóstwa oraz kryzysu bezdomności wśród dzieci i młodzieży 116 lutego 2025 r.Posiedzenie Podkomisji ds. osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego 126 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. nowoczesnego kształcenia 460 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1319 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. jakości żywienia dzieci w placówkach opiekuńczych i oświatowych 1419 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. chorób alergicznych 1520 lutego 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie prowadzenia zgłoszeń w zakresie standardów ochrony małoletnich w instytucjach 1620 lutego 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi 1720 lutego 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży w sprawie priorytetów prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej dotyczących młodych osób 1821 lutego 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Edukacji i Nauki ws. poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego 1921 lutego 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży 2024 lutego 2025 r.Posiedzenie Zespołu do Spraw Ochrony Małoletnich przy Ministerstwie Sprawiedliwości 2124 lutego 2025 r.Konferencja uzgodnieniowa rządowych projektów ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich oraz ustawy ją wprowadzającej (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów) 224 marca 2025 r.Konferencja „Dzieci i młodzież z Polski w sieci. Prezentacja raportu. Internet dzieci. Monitoring obecności dzieci i młodzieży w internecie” 234 marca 2025 r.Posiedzenie wspólne parlamentarnych zespołów do spraw: chorób centralnego układu nerwowego, chorób rzadkich, onkologii oraz SMA 244 marca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 254 marca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. leczenia żywieniowego 264 marca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu „Rodzice dla klimatu” 461 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 275 marca 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 2811-12 marca 2025 r.Posiedzenie połączonych senackich komisji praw człowieka i praworządności oraz samorządu terytorialnego i administracji państwowej 2912 marca 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Cyfryzacji w sprawie rządowego projektu ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie 3020 marca 2025 r.Posiedzenie parlamentarnego Zespołu ds. zdrowia matki i dziecka 3120 marca 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 322 kwietnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 333 kwietnia 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej ds. osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego 343 kwietnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 355 kwietnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Mężczyzn 368 kwietnia 2025 r.Wspólne posiedzenie prlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii i Parlamentarnego Zespołu ds. Młodzieży 3711 kwietnia 2025 r.Konferencja w Ministerstwie Finansów dotycząca Centralnego Rejestru Umów (CRU) Jednostek Sektora Finansów Publicznych 3816 kwietnia 2025 r.Spotkanie w Sejmie poświęcone planowanym pracom nad ustawą zakazującą używania smartfonów w szkołach podstawowych 396 maja 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Opieki Okołoporodowej 407 maja 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Zdrowia 418 maja 2025 r.Spotkanie Parlamentarnego Zespołu ds. Zakończenia Bezdomności 429 maja 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości – posiedzenie zespołu do spraw opracowania rozwiązań w zakresie wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż po urodzeniu 462 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 4312 maja 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Leczenia Żywieniowego 4419 maja 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu do spraw Nowoczesnego Kształcenia i Parlamentarnego Zespołu do spraw Osób Głuchych i z Niedosłuchem 4519 maja 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Cyfryzacji 4620 maja 2025r.Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Rodziny 4726 maja 2025Posiedzenie grupy roboczej powołanej do opracowania projektu ustawy o przeciwdziałaniu i zwalczaniu handlu ludźmi, działającej w ramach Międzyresortowego Zespołu do spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi w MSWIA 483 czerwca 2025 r. Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Rodziny (kontynuacja) 494 czerwca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Matki i Dziecka 5011 czerwca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 5126 czerwca 2025 r.Posiedzenie Zespołu do spraw opracowania rozwiązań w zakresie wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż po urodzeniu (Ministerstwo Sprawiedliwości) 527 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Osób Głuchych i z Niedosłuchem 537 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Jakości Żywienia Dzieci w Placówkach Opiekuńczych i Oświatowych 548 lipca 2025 r.Posiedzenie Podkomisji Stałej ds. Jakości Kształcenia i Wychowania 559 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. chorób alergicznych 5610 lipca 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka 5710 lipca 2025 r.Posiedzenia sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 5814 lipca 2025 r.Posiedzenie Komisji Zdrowia Senatu RP 463 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 5915 lipca 2025 r.Wspólne posiedzenie Komisji Edukacji oraz Komisji Ustawodawczej 6016 lipca 2025 r.Posiedzenie Senatu 6122 lipca 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 6222 lipca 2025 r.Posiedzenie Podkomisji do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi 6325 lipca 2025 r.IV posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego 6425 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Matki i Dziecka 6525 lipca 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 6629 lipca 2025 r.Wspólne posiedzenie senackich Komisji Zdrowia i Komisji Ustawodawczej 6729 lipca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Edukacji 6829 lipca 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 694 sierpnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Dzieci w Procesie Rozstania Rodziców 704 sierpnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 715 sierpnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej podkomisji nadzwyczajnej 725 sierpnia 2025 r.Posiedzenie wspólne Komisji ds. Dzieci i Młodzieży oraz Komisji do Spraw Deregulacji 737 sierpnia 2025 r.Posiedzenie wspólne Komisji Edukacji, Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka i Praworządności 747 sierpnia 2025 r.Posiedzenie plenarne Senatu 7510 września 2025 r.Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości ws. ustalenia treści porozumienia dotyczącego praw dzieci osadzonych rodziców 7610 września 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 464 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 7711 września 2025 r.Posiedzenie wspólne Parlamentarnych Zespołów ds. Dialogu Obywatelskiego i Działalności Rad Młodzieżowych przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego 7811 września 2025 r.Posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej 7923 września 2025 r.Posiedzenie Podkomisji sejmowej do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi 8024 września 2025 r.Posiedzenie Zespołu do spraw opracowania rozwiązań w zakresie wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż po urodzeniu (spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) 8124 września 2025 r.Posiedzenie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii 8224 września 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 8328 września 2025 r.Sesja Sejmu Dzieci i Młodzieży 8430 września 2025 r.Posiedzenie Międzyresortowego Zespołu ds. Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 852 października 2025 r.Spotkanie z przedstawicielami Ministerstwa Spraw Zagranicznych ws. reagowania na zgłoszenia dotyczące przemocy lub zaniedbywania dziecka w polskich rodzinach zamieszkałych za granicą 866 października 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc 879 października 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Matki i Dziecka 889 października 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego 899 października 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży 9013 października 2025 r.Posiedzenie inauguracyjne Rady do spraw Polityki Młodzieżowej przy Ministrze Edukacji 9114 października 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej 9214 października 2025 r.Senacka Komisja Zdrowia 465 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 9314 października 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej do spraw osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego 9415 października 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny 9515 października 2025 r.Posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej 9616 października 2025 r.Posiedzenie Podkomisji ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi, Samorządowymi i Związkami Zawodowymi 9716 października 2025 r.Posiedzenie sejmowej Podkomisji stałej do spraw zabezpieczenia społecznego 9828 października 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Edukacji 994 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach 1005 listopada 2025 r.Posiedzenie Podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów 1016 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji Zdrowia Senatu RP 1026 listopada 2025 r.Posiedzenie Podkomisji stałej ds. nowelizacji prawa karnego 1036 listopada 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 1046 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 1057 listopada 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowych Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 10619 listopada 2025 r.Posiedzenie wspólne Komisji ds. Dzieci i Młodzieży oraz Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii 10719 listopada 2025 r.Posiedzenie Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 10819 listopada 2025 r.Obchody Światowego Dnia Wcześniaka w Sejmie 10919 listopada 2025 r.Posiedzenie sejmowej Podkomisji stałej ds. sztucznej inteligencji i przejrzystości algorytmów 11020 listopada 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży 466 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 11125 listopada 2025 r.Posiedzenie senackiej Komisji Zdrowia 1123 grudnia 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowych Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 1133 grudnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu do spraw Neuroróżnorodności 1144 grudnia 2025 r.Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Celiakii 1154 grudnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 1164 grudnia 2025 r.Posiedzenie Komisji Polityki Społecznej 1175 grudnia 2025 r.Konferencja w Senacie „Prawo oświatowe i prawa ucznia – diagnoza i kierunki zmian” 1188 grudnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 11917 grudnia 2025 r.Posiedzenie sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 12018 grudnia 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 12118 grudnia 2025 r.Wspólne posiedzenie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii oraz Komisji ds. Dzieci i Młodzieży 12218 grudnia 2025 r.Posiedzenia Zespołu ds. ETCP w MSZ 12318 grudnia 2025 r.Posiedzenie wspólne sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia 12418 grudnia 2025 r.Posiedzenie Zespołu ds. Działalności Młodzieżowych Rad przy Jednostkach Samorządu Terytorialnego 467 Załącznik nr 4. Udział w wydarzeniach w obszarze ochrony praw dziecka LP.DATANAZWA WYDARZENIA 16 stycznia 2025 r.Forum Aktywności Młodzieżowej 29 stycznia 2025 r.III Lubuski Okrągły Stół Edukacyjny pod hasłem „Przemoc rówieśnicza w szkole. Jak jej zapobiegać?” 39 stycznia 2025 r.Konferencja Towarzystwa Przyjaciół Dzieci 410 stycznia 2025 r.Otwarcie Centrum Psychiatrii i Onkologii dla Dzieci i Młodzieży w Centrum Zdrowia Dziecka 513 stycznia 2025 r.I Lubuska Konferencja Edukacji Włączającej „Inkluzja – siła tkwi w różnicach!” 617 stycznia 2025 r.Debata pod hasłem „Nie hejtuj, nie krzywdź. Stopujemy przemoc” 717 stycznia 2025 r.Uroczyste otwarcie warszawskiego Centrum Wielokulturowego 821 stycznia 2025 r.Konferencja w Senacie na temat nowoczesnych rozwiązań w opiece paliatywnej 924 stycznia 2025 r.Debata „Jakiej szkoły potrzebujeMY?” 1028 stycznia 2025 r.Konferencja w Sejmie „Pomagajka: o mądrym pomaganiu i dzieleniu się dobrem” 1130 stycznia 2025 r.Konferencja nt. działań podejmowanych przez organizacje humanitarne na rzecz uchodźców i migrantów LGBTQI+ w Polsce 124 lutego 2025 r.Konferencja „Profilaktyka, wczesna diagnostyka i nowoczesne leczenie nowotworów – od świadomości do działania” 1311 lutego 2025 r.Gala Dzień Bezpiecznego Internetu 2025 1413 lutego 2025 r.III zjazd XX edycji Programu Liderskiego Polsko- Amerykańskiej Fundacji Wolności 1514 lutego 2025 r.Konferencja o prawach dziecka „poZNAM swoje prawa – Prawa Dziecka w XXI wieku” 468 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1614 lutego 2025 r.Debata „Społeczne aspekty strategii zdrowia mózgu” 1719 lutego 2025 r.Konferencja „Neuroróżnorodność w orzekaniu sądowym” 1821 lutego 2025 r.Konferencja „Zdrowie i bezpieczeństwo dla przyszłości” 1921 lutego 2025 r.Debata naukowa „Kognicja sądów powszechnych” 2026-27 lutego 2025 r.Warsztaty „Vulnerabilities to Trafficking in Human Beings” 213 marca 2025 r.6. Kongres „Zdrowie Polaków 2024” 224 marca 2025 r.Konferencja „EduGospodarka. Mosty między wiedzą a rynkiem” 234 marca 2025 r.Konferencja „Dzieci i młodzież z Polski w sieci. Prezentacja raportu. Internet dzieci. Monitoring obecności dzieci i młodzieży w internecie” 247 marca 2025 r.Debata Młodych z cyklu „Senat na Ty” 257 marca 2025 r.Konferencja „Pokonam sztorm” 2612 marca 2025 r.Konferencja ogólnopolska „Nowe regulacje z zakresu prawa osobowego i rodzinnego – społeczny wymiar pomocy prawnej” 2714 marca 2025 r.Międzynarodowe Forum „Prawnicy – NGO: Budujemy drogę do współpracy” 2817 marca 2025 r.Konferencja „Edukacja włączająca dla sprawiedliwej, silnej i konkurencyjnej Unii Europejskiej” 2917 marca 2025 r.Konferencja naukowa „Władza rodzicielska – aktualne wyzwania” 3021 marca 2025 r.Festiwal Pełnia Życia 3122 marca 2025 r.Konferencja z okazji 54. Rajdu „Arsenał” 3226 marca 2025 r.30-lecie Niebieskiej Linii Instytutu Psychologii Zdrowia 3327 marca 2025 r.Konferencja „ADHD w edukacji. Wyzwania, rozwiązania, możliwości” 3429-30 marca 2025 r.IX edycja konferencji „Spektrum potrzeb” 3531 marca 2025 r.Spotkanie w ramach cyklu „Rozmowy po Łódzku” 469 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 361 kwietnia 2025 r.Konferencja INSUMMIT Youth & Beyond. 377 kwietnia 2025 r.Prezentacja raportu „Przerwij krąg przemocy” 387 kwietnia 2025 r.Konferencja „Promocja zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w dobie rozwoju technologii cyfrowych” 399 kwietnia 2025 r.Okrągły Stół Medycznej Racji Stanu 408-9 kwietnia 2025 r.Warsztaty na temat międzynarodowych uprowadzeń małoletnich oraz transgranicznej egzekucji alimentów 419-10 kwietnia 2025 r.Międzynarodowa konferencja „Razem przeciwko handlowi ludźmi, pracy przymusowej i wyzyskowi pracowniczemu – aktualne działania i dalsze kierunki” 429-10 kwietnia 2025 r.V edycja Kongresu Regeneracja Miast 4312 kwietnia 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 4413-14 kwietnia 2025 r.Warsztaty Warszawskiej Akademii Młodych Liderów 4519 kwietnia 2025 r.82. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim 4622 kwietnia 2025 r.Obrady Okrągłego Stołu Ekspertów ds. Ograniczenia Inicjacji Alkoholowej Nieletnich 4723 kwietnia 2025 r.XVII Europejski Kongres Gospodarczy 4824 kwietnia 2025 r.Konferencja „Szczepienia ochronne w dobie nowych wyzwań epidemiologicznych i systemowych” 4924 kwietnia 2025 r.Konferencja „Bariery mentalne – zagrożeniem w budowaniu i rozwoju marki osobistej” 5029 kwietnia 2025 r.Gala finałowa projektu „Szkoła międzypokoleniowa” 516 maja 2025 r.Spotkanie Koalicji na Rzecz Zdrowia Mózgu 527-8 maja 2025 r.Spotkanie Rzeczników Praw Dziecka państw bałtyckich 539-10 maja 2025 r.Międzynarodowy Kongres Psychiatrii Sądowej 549 maja 2025 r.„Okrągły stół o edukacji zdrowotnej” 5510 maja 2025 r.IV Regionalny Kongres Kobiet 5613 maja 2025 r.Konferencja „Inkluzja bez iluzji. Różnorodność w szkole” 470 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 5715 maja 2025 r.Konferencja „Cross-Border Cooperation in Family Matters within the EU and Parental Child Abduction to Non- Hague Convention Countries” 5814-15 maja 2025 r.Konferencja IMPACT’25 5916 maja 2025 r.Konferencja na temat perspektywy i jakości życia pacjentów pediatrycznych z alergią wziewną 6017-18 maja 2025 r.Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Warszawie 6119 maja 2025 r.Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży 6220 maja 2025 r.Debata Medycznej Racji Stanu 6321 maja 2025 r.Podsumowanie działalności Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce 6421 maja 2025 r.Finał Olimpiady Zwolnieni z Teorii 2025 6522 maja 2025 r.4. edycja gali Nagrody Korczaka 6622 maja 2025 r.Prezentacja raportu „Historia dwóch granic. Podwójne standardy humanitarne w recepcji osób uchodźczych. Polska” 6727 maja 2025 r.Gala Finałowa Konkursu Prezesa UODO 6826-27 maja 2025 r.Seminarium wiosenne Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka ENOC 2025 6928 maja 2025 r.„Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w szkole, przestrzeni publicznej i cyberprzestrzeni” 7029 maja 2025 r.Forum Rodzicielstwa Zastępczego 7129 maja 2025 r.Seminarium tematyczne Europejskiej Sieci Zapobiegania Przestępczości (EUCPN) 7230 maja 2025 r.Seminarium BEHAVIOUR IN CRISIS LAB 7331 maja 2025 r.Spotkanie „Autyzm – nadzwyczajnie zwyczajni” 7431 maja 2025 r.Inauguracja kampanii Fundacji Twarze Depresji 753 czerwca 2025 r.Konferencja „Neuroróżnorodność w politykach publicznych” 764 czerwca 2025 r.Konferencja „Supporting mental health of children – the role of schools and teachers” 471 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 774 czerwca 2025 r.Debata na temat dobra dziecka w sprawach sądowych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 784 czerwca 2025 r.Debata w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Lubochni na temat ochrony praw, przeciwdziałania przemocy oraz potrzeby wsparcia dzieci i młodzieży 792-4 czerwca 2025 r.5. Światowy Kongres Sprawiedliwości z Dziećmi 804 czerwca 2025 r.Debata „Wzmacnianie systemu opieki prawnej w UE poprzez budowanie potencjału, wymianę wiedzy i uczenie się od siebie nawzajem” 815 czerwca 2025 r.Okrągły Stół organizowany przez European Brain Council i Mental Power Fundację dla Zdrowia Mózgu 825 czerwca 2025 r.Wręczenie nagród „Otwarta Szkoła – Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2025” 836 czerwca 2025 r.Jubileusz 25-lecia Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności (PAFW) 847 czerwca 2025 r.Konferencja „Dziecko KODA we współczesnym świecie” 856-8 czerwca 2025 r.XIII Ogólnopolski Zjazd Dużych Rodzin „Trzy plus” 866-9 czerwca 2025 r.Zlot gromad zuchowych i drużyn harcerskich Nieprzetartego Szlaku Komendy Chorągwi Warmińsko- Mazurskiej ZHP 8711 czerwca 2025 r.Warsztaty naukowe „Zdrowie psychiczne i wsparcie psychospołeczne dzieci i młodzieży w Polsce – droga do zintegrowanego i skoordynowanego modelu opieki” 8812 czerwca 2025 r.Premiera „Powitalnika” 89czerwiec 2025 r.I Konferencja Sekcji Socjologii Dzieci i Dzieciństwa Polskiego Towarzystwa Socjologicznego 9012 czerwca 2025 r.Konferencja „Między granicą a domem – w drodze do bezpieczeństwa. Dzieci z doświadczeniem uchodźczym w pieczy zastępczej w Polsce” 9112 czerwca 2025 r.Międzynarodowa konferencja „Zaginięcia osób poniżej 18. roku życia w Europie – wyzwania, prewencja i rozwiązania systemowe w kontekście porwań rodzicielskich i ucieczek nastolatków” 472 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 9212 czerwca 2025 r.Kongres Samorządów Uczniowskich 9312 czerwca 2025 r.Konferencja „PrzewodziMy zmianie” 94czerwiec 2025 r.Jubileusz z okazji 15 lat Młodzieżowej Rady m.st. Warszawy 9513 czerwca 2025 r.Konferencja „Jak budować kulturę ochrony dzieci i młodzieży w środowisku mediów cyfrowych” w Sejmie RP 9614 czerwca 2025 r.V Charytatywny Festyn Rodzinny „Wspólnie działamy – uczymy się, bawimy i pomagamy” 9715 czerwca 2025 r.IV Ogólnopolski Zjazd Klubów Świadomej Młodzieży 9824 czerwca 2025 r.Debata naukowa na temat systemu szczepień i nadzór epidemiologiczny w Polsce w kontekście narastającej antybiotykoodporności 9925 czerwca 2025 r.Spotkanie z dziećmi z doświadczeniem migracji organizowane przez Fundację Ocalenie 10026 czerwca 2025 r.Seminarium eksperckie na temat dostępu dzieci do wymiaru sprawiedliwości (UNICEF Polska) 10127 czerwca 2025 r.Obchody Centralnego Święta Służby Więziennej 10229 czerwca 2025 r.X Mistrzostwa Świata Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej 10330 czerwca 2025 r.Debata Medycznej Racji Stanu 1041-2 lipca 2025 r.Konferencja Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka 1052 lipca 2025 r.Konferencja „Godność i duma osób z niepełnosprawnościami. Tożsamość i samorzecznictwo społeczne i polityczne” 1064 lipca 2025 r.Zlot OSEhero 10711 lipca 2025 r.Finał programu „Równać Szanse” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności 10818 lipca 2025 r.Konferencja „Odważna szkoła – wspólna sprawa” 10919 lipca 2025 r.Szkolenie „Pomoc prawna przyjazna dzieciom” 11019 sierpnia 2025 r.Letnie Spotkanie Krajowej Koalicji na Rzecz Pracy z Młodzieżą 473 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 11126 sierpnia 2025 r.Konferencja „Zero tolerancji dla agresji!” 11226 sierpnia 2025 r.II spotkanie z cyklu Medyczna Racja Stanu 11328 sierpnia 2025 r.III Kongres Zdrowia Dzieci i Młodzieży 1142-4 września 2025 r.34. Forum Ekonomiczne w Karpaczu 1158 września 2025 r.Gala zamknięcia 23. edycji oraz rozpoczęcia 24. edycji konkursu „Świat Przyjazny Dziecku” 1169 września 2025 r.IV Konferencja „Uzdrowić Dziecko” 11710 września 2025 r.Konferencja „Przywrócić życiu sens! 11812 września 2025 r.Debaty pt. „Czy dorosły świat sprzyja aktywności młodych? O ochronie praw dziecka” 11916-18 września 2025 r.XII Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny 12017-18 września 2025 r.Śląski Kongres Oświaty 12118 września 2025 r.29. konferencja Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka (ENOC) 12218 września 2025 r.III Śląskie Seminarium Pełnomocników Komend Wojewódzkich Policji 12319 września 2025 r.Konferencja „Miłość bez adresu” 12429 września– –1 października 2025 r. Szkolenia dla sędziów i kuratorów sądowych pt. „Małoletni bez opieki ubiegający się o ochronę międzynarodową. Rola sądu opiekuńczego i kuratora” 12529 września 2025 r.6. urodziny Fundacji UNAWEZA Martyny Wojciechowskiej 12630 września 2025 r.Konferencja „Edukacja zdrowotna. Wiedza dziś zdrowie jutro” 1271 października 2025 r.Uroczyste podsumowanie pierwszej edycji programu „Pomagajka SAN” 1282 października 2025 r.6. edycja konferencji CyberDefence24 Day 1291-2 października 2025 r.Czwarta edycja konferencji klimatycznej PRECOP 1303 października 2025 r.Inauguracja III edycji projektu „A-TO-MY” 1316 października 2025 r.Inauguracja kampanii Dzieciństwo bez Przemocy 474 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1326-9 października 2025 r.Międzynarodowa konferencja w Wilnie poświęcona ochronie praw dziecka oraz przeciwdziałaniu przemocy wobec dzieci 1337-10 październikaKonferencja Zdrowia Psychicznego „Bezpieczni w sieci – silni w REALU” 1349 października 2025 r.Nadzwyczajny Kongres Zdrowia Psychicznego 13510 października 2025 r.Konferencja „Bezpieczne dane dzieci i młodzieży oraz nowe kierunki rozwoju w obszarze kultury fizycznej. Jak sprostać współczesnym wyzwaniom? 13610 października 2025 r.Briefing prasowy, będący częścią kampanii społeczno- informacyjnej „Twoje emocje mają znaczenie” 13710 października 2025 r.Gala konkursu „Nauczyciel Roku 2025” 13811 października 2025 r.Warsztaty Straży Granicznej dotyczące ochrony praw człowieka 13915 października 2025 r.Warszawska Konferencja Wymiaru Ludzkiego OBWE 14016 października 2025 r.Panel dyskusyjny „Razem w prawach: Międzypokoleniowy dialog o wolności i uczestnictwie” 14116 października 2025 r.Gala XX Edycji Konkursu „Lodołamacze” 14216-19 października 2025 r.IX Kongres Europejskiej Akademii Pediatrii EAP 2025 14317 października 2025 r.Seminarium „Dorastanie w dobrostanie – budując kulturę bezpieczeństwa w szkole” 14418 października 2025 r.30-lecie integracji w Zespole Szkół Miejskich nr 3 w Jaśle 14521 października 2025 r.XXI Forum Rynku Zdrowia 14622 października 2025 r.Konferencja „Prywatność i sztuczna inteligencja w edukacji” 14723 października 2025 r.Premiera raportu „The Future Report. Nastolatki w internecie” 14824 października 2025 r.Debata Medycznej Racji Stanu 475 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 14927 października 2025 r.Spotkanie „Od stygmatu do akceptacji neuroróżnorodności w XXI w. – co powinniśmy na ten temat wiedzieć jako przyszli psychologowie” 15027 października 2025 r.IV edycja Forum Bezpieczna Żywność 15128 października 2025 r.Konferencja „Między wsparciem a presją – jak chronić i wzmacniać zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży” 15231 października 2025 r.Spotkanie UNICEF Polska na temat promocji rozwiązań alternatywnych dla detencji 1534 listopada 2025 r.Konferencja zorganizowana przez Kids in Need of Defense (KIND) na temat przeciwdziałania handlowi ludźmi 1545 listopada 2025 r.Seminarium „Reforma sądownictwa rodzinnego. Zmiany w prawie rodzinnym i opiekuńczym. Cele i perspektywa czasowa” 1557 listopada 2025 r.Konferencja „Dziecko ma głos. Jak chronić prawa dziecka i przeciwdziałać przemocy domowej” 15612 listopada 2025 r.Gala Nagrody BohaterONy 2025 im. Powstańców Warszawskich 15714 listopada 2025 r.Konferencja „Język, Mózg, Relacja – Spotkanie Światów Autyzmu i Afazji” 15813-14 listopada 2025 r.Debata „Dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla dzieci – uchodźców i migrantów” 15917 listopada 2025 r.Konferencja „Między parasolowym rodzicielstwem a światem cyfrowym – granice bezpiecznego rodzicielstwa” 16018 listopada 2025 r.Konferencja „Moc dobrego dzieciństwa – wsparcie dzieci i młodzieży w kryzysie” 16118 listopada 2025 r.Gala XIV edycji plebiscytu „Rising Stars Prawnicy – liderzy jutra 2025” 16219 listopada 2025 r.Forum Fundacji Orange 16319 listopada 2025 r.Konferencja „Zauważ. Zareaguj. Pomóż – wsparcie dziecka krzywdzonego” 16419 listopada 2025 r.Światowy Dnia Wcześniaka 476 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 16519 listopada 2025 r.Forum ekspercki „Niewidzialne dzieci – o relacjach, komunikacji i przemocy” 16620 listopada 2025 r.Konferencja „Adwokat dla oświaty” 16720 listopada 2025 r.28. Gala Urtica Dzieciom 16821 listopada 2025 r.5. edycja konkursu „Dziecięcy Szpital Przyszłości” Fundacja K.I.D.S 16922 listopada 2025 r.30. edycja Wielkiej Gali Integracji 17022 listopada 2025 r.Gala wręczenia 19. edycji Nagrody im. Ireny Sendlerowej 17124 listopada 2025 r.Konferencja „Profilaktyka HPV w Polsce i Europie – sukcesy, wyzwania, dalsza droga” 17225 listopada 2025 r.Konferencja „Bo dzieciństwo nie może czekać. Jak Save the Children wspierała działania na rzecz dzieci w Polsce od 2022 r.?” 17326 listopada 2025 r.Konferencja Digital Skills Summit 17426 listopada 2025 r.Konferencja „Nowe horyzonty biometrii – bezpieczeństwo, tożsamość, rozwój” 17526 listopada 2025 r.II Kongres Zdrowia Medonet 17624-26 listopada 2025 r.Kongres „Zdrowie Polaków” 17728 listopada 2025 r.Konferencja „Badania profilaktyczne – szczepienia na HPV dzieci i młodzieży” 17829 listopada 2025 r.I Środkowopomorskie Forum „Bliżej Spektrum” 1791 grudnia 2025 r.25-lecie Fundacji Ocalenie 1802 grudnia 2025 r.Konferencja „Demokracja i bezpieczeństwo międzynarodowe: Obrońcy praw człowieka na pierwszej linii walki o wolność” 1812 grudnia 2025 r.Gala konkursu „Człowiek bez barier 2025” 1823 grudnia 2025 r.VI Szczyt dla Edukacji 1833 grudnia 2025 r.Gala rozdania nagrody VIVA! People Power 2025. 1845 grudnia 2025 r.Konferencja „Prawo oświatowe i prawa ucznia – diagnoza i kierunki zmian” 477 LP.DATANAZWA WYDARZENIA 1856-7 grudnia 2025 r.II Ogólnopolska Konferencja Psychiatrii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży „Dziecko i nastolatek w świecie relacji – wyzwania i możliwości psychiatrii środowiskowej” 1869 grudnia 2025 r.Konferencja „Potencjał bez barier – edukacja i rynek pracy dla osób z niepełnosprawnościami” 18710 grudnia 2025 r.Forum Zdrowia Dzieci 18811 grudnia 2025 r.Konferencja towarzysząca publikacji wyników raportu „Więcej czacunku dla młodego wizerunku” 18911 grudnia 2025 r.Konferencja – prezentacja wyników badań oraz programu „Cyfrowe mosty” 19012 grudnia 2025 r.Konferencja „Udostępnione dzieciństwo – małoletni w przestrzeni cyfrowej” 19112 grudnia 2025 r.IV Olsztyńska Konferencja „Dzieciństwo bez przemocy” 19212-13 grudnia 2025 r.Zlot obrończyń i obrońców praw człowieka 19313 grudnia 2025 r.10-lecie Fundacji Szczęśliwej Drogi 19416 grudnia 2025 r.Konferencja w KPRM z okazji 20 lat ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej 19518 grudnia 2025 r.„Dzieci w kryzysie – jak rozpoznawać, jak reagować, jak pomagać?” 478 Załącznik nr 5. Wykaz inicjatyw objętych Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Dziecka w 2025 r. LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 1Projekt „ROAD – Rozwój i Ochrona Dzieci w Drodze” Fundacja Save the Children Polska 2Program wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży Fundacja Panda Team 3Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2025GrowSPACE 4II Kongres Sekcji Młodych Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego Polskie Towarzystwo Pediatryczne 5Kampania społeczna (P)OKAŻ SERCEKlinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie 6Mini-konferencja pt. „Jaki model w dobie zagrożenia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży?” Stowarzyszenie Mały Wielki Świat 7Publikacja „Metoda po Drugie”Fundacja po Drugie 8Konkurs „Piórko 2025”Biedronka – Jeronimo Martins Polska S. A. 9Dzień Myśli Braterskiej161. Warszawska Drużyna Harcerska Nieprzetartego Szlaku Słoneczni Wędrowcy 10Konferencja naukowo-szkoleniowa „Przeciwdziałanie przemocy domowej – wskazówki dla personelu ochrony zdrowia” Fundacja dla Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 11Konferencja „My niewidoczni”Stowarzyszenie „Synergia” 12Ogólnopolski konkurs „Wiosna w bajce”Edu-Książka 13Konferencja „Pokonam Sztorm”Fundacja Volto Amore 14Finansowy ElementarzFundacja Banku Millennium 15Projekt profilaktyczny „Dwoje rodziców – jedno dzieciństwo” Centrum Pomocy Rodzinie w Zawierciu 479 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 16V Ogólnopolska konferencja naukowa „Wypalenie zawodowe rodziców zastępczych i usamodzielnienie młodzieży – perspektywy i wyzwania” Dolnośląska Fundacja na rzecz Pieczy Zastępczej „Przystanek Rodzina” 17„Bez Maski – o czym nie mówimy na głos?” Szkoła Techniczna im. Dywizjonu nr 303 Bydgoskiego Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Chojnicach 18III Ogólnopolski happening „Przywitaj wiosnę w kolorowych skarpetkach” Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Zielonej Górze 19Mapa PomocyNiebieska Linia IPZ 20Projektanci DobrostanuBądźMY Oryginalni! Agencja Profilaktyki Zdrowia Psychicznego 21Ogólnopolska konferencja naukowa „W kierunku nowoczesnej edukacji, opieki i pomocy społecznej” Wydział Nauk Humanistyczno- Społecznych w Olsztynie 22Kampania edukacyjna „Błędy kształcą”Szkoła Podstawowa nr 2 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia w Nakle nad Notecią 23XXXI Pomorska Wiosna LiterackaPomorska Biblioteka Pedagogiczna w Słupsku 24XXIII Ogólnopolski konkurs muzyczny „Młode talenty muzyczne 2025” Ognisko Pracy Pozaszkolnej „175” 25XXIII edycja konkursu plastycznego „Bohaterowie Naszych Bajek” Ognisko Pracy Pozaszkolnej „175” 26Festiwal Komunikacji Społecznej „Trzy światy – świat realny, świat wirtualny, świat opowiadany” Politechnika Częstochowska oraz Zespół Szkół Przemysłu Mody i Reklamy im. W. S. Reymonta w Częstochowie 27Festiwal Zdrowia Psychicznego RAZEMFundacja KAMPUS nowa edukacja 28Obchody Światowego Miesiąca Autyzmu „Kwiecień miesiącem autyzmu” Stowarzyszenie Synergia 29Festiwal Klimatyczna Rewolucja Stowarzyszenie M-LAB 30Projekt społeczny „Chłopaki Nie(ch) Płaczą” Chłopaki Nie(ch) płaczą 480 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 31XI Ogólnopolski konkurs plastyczno- literacki „Twórczość ks. Jana Twardowskiego widziana oczami dziecka” Zespół Szkół Specjalnych im. ks. Jana Twardowskiego 32Obchody Światowego Dnia Świadomości Autyzmu „Przyjaźnie dla Autyzmu” Zespół Tęczowego Centrum Diagnozy i Terapii 33Największa Lekcja EkologiiPreZero Polska 34XVI Mistrzostwa Polski Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej Stowarzyszenie „Nadzieja na Mundial” 35V edycja Wojewódzkiego Konkursu Plastycznego „Piękno Dziecka” Szkoła Podstawowa Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej w Lublinie 36Konferencja naukowa „Współczesne wyzwania wobec resocjalizacji nieletnich w zakładowych mikrosystemach wychowawczych” Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy im. Aleksandra Kamińskiego w Puławach 37Kampania społeczna „Mocne strony wzmacniać, słabe chronić” Fundacja Autism Team 38Ogólnopolski konkurs „Szkoła czytelników” GLOSEL (TaniaKsiążka) 39Seminarium metodologiczne „Mapowanie obszarów problemowych w badaniach społecznych z udziałem dzieci” Uniwersytet Jagieloński 40VI edycja Ogólnopolska Konferencja Studencka „Spotkania z Pediatrią” Koło Naukowe Pasjonaci Pediatrii 41I Śląskie Forum Mediacji w Szkole „Mediacje to relacje” Śląskie Stowarzyszenie Mediatorów Rodzinnych 42Wystawa rękodzieła „Siła Pasji”Fundacja Pomerdało mi się 43Warsztaty edukacyjno-integracyjne dla chorych na hemofilię oraz ich rodzin Fundacja Sanguis Hemofilia i pokrewne skazy krwotoczne 44Projekt KAPITAN WARSZAWA – Rodzinne rozgrywki na placach zabaw 2025 Fundacja Zwalcz Nudę 481 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 45III konferencja „Siła więzi między terapeutą, matką i dzieckiem” Mazowieckie Centrum Neuropsychiatrii 4645. Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Piosenki i Tańca w Koninie Konińskie Centrum Kultury 47Kampania związana z Międzynarodowym Dniem Dziecka Zaginionego Fundacja Itaka – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych 48Konferencja online „Uważne miejsce”NODN „Uważne miejsce” 49I Polsko-Maltańskie Seminarium Naukowe pt. „Edukacja włączająca w Polsce i w Malcie. W poszukiwaniu równości, różnorodności oraz jakości kształcenia. Przykłady dobrych praktyk” Instytut Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego 50Adventure Festiwal im. Artura PrzygodyStowarzyszenie Dwie Strony Medalu 51Projekt Biennale Sztuki dla DzieckaCentrum Sztuki Dziecka w Poznaniu 52III Konferencja „Adwokat dla rodziny”Sekcja Praw Dziecka przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie 53Festiwal Literatury i Rozwoju Dzieci ALFABET „Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie 54Wydarzenie „Strażnicy Przygody – Dzień Dziecka z Mundurem” Specjalny Ośrodek Szkolno- Wychowawczy dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Raciborzu 55I Gliwickie Forum Rodzicielstwa Zastępczego w Gliwicach Miasto Gliwice 56Korczakowski Dzień Dziecka – Korczakowski Bieg Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego 57Konferencja „Adopcja: trauma i zdrowienie” Diecezjalna Fundacja Ochrony Życia (DFOZ) 5819. edycja Nagrody im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata” Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej 59Powiatowy Dzień Dziecka, Dzień Rodzicielstwa Zastępczego, XXIII Przegląd Twórczości Osób Niepełnosprawnych Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tucholi 482 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 60Konkurs literacko-plastyczny „Moje miasto – słucham dźwięków, dotykam faktur” Urząd Miasta Opola 61III Ogólnopolska konferencja naukowa „Przeobrażenia współczesnej rodziny – potrzeby prawne i uwarunkowania społeczne” Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 62Sympozjum Arteterapia/Przestrzenie sztuki (Art Therapy/Art Spaces) Uniwersytet Jana Długosza (UJD) w Częstochowie 63Gala Nagrody KorczakaUczelnia Korczaka 64Kampania społeczna „Dalej od telefonu, bliżej siebie” Twarze Depresji 65Ogólnopolski Tydzień „dajMY uśmiech”Fundacja Przytulny Domek 66Lubelska Konferencja Samorządów Uczniowskich Fundacja Twórczości, Edukacji i Animacji Młodzieży „Teatricon” 67Konferencja „Dom, który leczy – system i wsparcie rodzin zastępczych” Fundacja „Edukacja z Wartościami” 68V Integracyjny Festiwal Młodych Talentów „Adventure Festiwal” im. Artura Przygody Stowarzyszenie Dwie Strony Medalu 69Konkurs „W zwykłych słowach wielka MOC IV” Zakład Edukacji Wielokulturowej i Badań nad Nierównościami Społecznymi, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 70XVIII Międzynarodowa Konferencja Chorób Rzadkich Stowarzyszenie Chorych na Mukopolisacharydozę i Choroby Rzadkie 71I Ogólnopolski Konkurs „Najlepsze Widzenie z okazji Dnia Dziecka” Małopolskie Stowarzyszenie Probacja 72Model European Parliament – symulacja pracy Parlamentu Europejskiego Parlament Młodych RP 73Konferencja „Zaniedbanie w rodzinie jako forma przemocy” Polski Instytut Traumy 483 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 74Kampania społeczno-edukacyjna na rzecz zdrowia psychicznego małych dzieci MAŁY CZŁOWIEK – DUŻE POTRZEBY Polski Instytut Traumy 75Obchody jubileuszu 20-lecia Rodzinnego Domu Czasowego Pobytu „Sindbad” w Ustroniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce 7617. Ogólnopolska Konferencja „Ostrożnie – dziecko! Profilaktyka krzywdzenia małych dzieci” Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę 77Karwiański Dzień DzieckaSołectwo Karwiany i Komorowice 7823. Festiwal Kultury Dziecięcej, Pacanów 2025 Europejskie Centrum Bajki im. Koziołka Matołka w Pacanowie 79Insulin On Board 2025Fundacja dla Dzieci i Dorosłych z Cukrzycą 80Digital Youth Forum 2025Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę 81Książka „Leśne sprawy aplikantów adwokackich, czyli hejt w Internecie, tajemnicza nagroda i krecia robota pod wielką lipą” Naczelna Rada Adwokacka i Fundacja Adwokatury 82Konkurs wokalny „Dziecięca piosenka z tamtych lat” Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 3 w Łodzi 83Spektakl „Supermoce Tosi. Przygoda w rytmie Śpiewających Brzdąców” „Teatr Kamienica” Fundacja Wspierania Twórczości Inicjatyw Teatralnych ATUT 84Mam Prawo. Konferencja Młodych.Fundacja Nie Będziesz Szła Sama 85IV Ogólnopolski Zjazd Klubów Świadomej Młodzieży Fundacja Pomerdało mi się 86Okrągły Stół Uczniowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Młodzieżowy Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego 87PARADOGMA Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Edukacja – Prawo – Psychologia” Stowarzyszenie PARADOGMA 88X Mistrzostwa Świata Dzieci z Domów Dziecka w Piłce Nożnej Stowarzyszenie „Nadzieja na Mundial” 484 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 89Program telewizyjny pt. „#To Nie Tak”Telewizja Polska S.A w likwidacji, Oddział Terenowy w Lublinie 90Akcja społeczna #WbijWUdoFundacja Allergia 91Projekt „Nastolatkowie XXI wieku Plus”Stowarzyszenie YoWo Poland 9224. edycja konkursu ŚWIAT PRZYJAZNY DZIECKU Komitet Ochrony Praw Dziecka 93Kampania „Nie Hejtuję – Motywuję” Fundacja „W zgodzie ze sobą” 94Projekt „Pionierzy – Łomianki Miasto Przyszłości” Stowarzyszenie Pionierzy Przyszłości – Instytut Rozwoju Zawodowego 95Wystawa czasowa „Nie tylko dla urwisów – światy Edmunda Niziurskiego” Muzeum Zabawek i Zabawy 96Akcja społeczna „Kask nie boli”Telewizja Polska S.A. w likwidacji 97Konferencja „Kobieta. Tradycja. Prawo”XXI Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Prusa w Łodzi 98Projekt „HPV FREE”Fundacja OFF School 99„Wielki Kongres Mediacji”Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie 100Ponowne otwarcie RiO Edu Centrum – przestrzeni edukacyjno-artystycznej dla dzieci RiO Edu Centrum Park Rozwoju 101Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Folklorystyczny World Wide Kids 2025 Stowarzyszenie „Dla Folkloru” 102XXIII edycja ogólnopolskiego konkursu wiedzy o zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy „Bezpiecznie od startu” Związek Rzemiosła Polskiego 103Jubileusz 20-lecia SOS Wioski Dziecięcej w Karlinie Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięcej w Polsce 104Film „Skrzat. Nowy początek”Good One PR 105Nadbużański Festiwal Teatrów dla Dzieci GADUCHA Gminny Ośrodek Kultury w Sarnakach 485 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 106Ogólnopolski program edukacyjny „Twoje dane – Twoja sprawa” Urząd Ochrony Danych Osobowych 107III edycja programu edukacyjnego „Akademia Dobrej Energii Junior” VanityStyle Sp. z o.o. 108Konkurs plastyczny pt. „Mam prawa, mam obowiązki” Szkoła Podstawowa nr 2 im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Rucianem-Nidzie 109XVI Powiatowy Dzień Rodzicielstwa Zastępczego Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Drezdenku 110Wielki Finał Gimnastyka dla Wszystkich z TAURONEM Kraków Polski Związek Gimnastyczny 111Gimnastyka dla Wszystkich z TAURONEM Wrocław Polski Związek Gimnastyczny 112XVI Powiatowy Dzień Rodzicielstwa Zastępczego Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Drezdenku 113III Kongres Zdrowia Dzieci i MłodzieżyFundacja Żyjmy Zdrowo 114Edukacja Prawna i Mediacja – Program Rozwoju Kompetencji Społecznych i Obywatelskich Instytut Badań i Rozwoju Nauk Prawnych Fundacji Polskiego Centrum Edukacji Prawnej 115Kampania edukacyjno-społeczna „Kodeks Wrażliwości w mediach społecznościowych” Fundacja Zdrowego Postępu 116Kongres Europejskiej Akademii Pediatrii 2025 – European Academy of Pediatrics Congress and Mastercourse, EAP 2025 Polskie Towarzystwo Pediatryczne 11728. Gala Urtica DzieciomFundacja Urtica Dzieciom 118XIII edycja Narodowego Dnia Sportu – Narodowy Dzień Sportu Fundacja Zwalcz Nudę 119Sejmik Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych 120 Województwa Łódzkiego Oddział Wojewódzki Związku OSP RP woj. łódzkiego 486 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 121Ogólnopolska konferencja naukowa „Prawne aspekty edukacji w zakresie cyberbezpieczeństwa – standardy ochrony małoletnich przed cyberzagrożeniami a zadania jednostek systemu oświaty” Zachodniopomorski Kurator Oświaty, Kuratorium Oświaty w Szczecinie 122Konferencja naukowa z okazji Międzynarodowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom Uniwersytet Gdański 123III Kongres Zdrowia Dzieci i MłodzieżyFundacja Żyjmy Zdrowo 124II Edycja Międzynarodowego Projektu Edukacyjnego pt. „Kolorowe Uczucia Gucia” Przedszkole nr 4 w Dąbrowie Górniczej 125Gimnastyka dla Wszystkich z TAURONEM w Opolu Polski Związek Gimnastyczny 126Gotowi na przyszłośćFundacja Civis Polonus 127Międzynarodowa konferencja „One World, One Web, One Goal: Digital Safety for All” Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi 128„Szkoła przyjazna dla neuroróżnorodności, szkoła przyjazna dla każdego człowieka” Fundacja AutismTeam 129Kampania „Złotej Wstążki” 2025Fundacja Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową 130„Marzenia bez granic” – wystawa prac dzieci i młodzieży z doświadczeniem uchodźczym Fundacja Ocalenie 131IV Kongres Fundacji Jesteśmy Pod Ścianą „Choroby genetyczne – wspólna droga do diagnozy i terapii” Fundacja Jesteśmy Pod Ścianą 132Spektakl „TOFFI”TEATR OCHOTY 133Konferencja naukowa „AI a kształtowanie postaw społecznych. Wyzwania edukacyjne, etyczne, prawne i gospodarcze” Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa 487 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 134Projekt Nastolatkowie XXI wieku PlusStowarzyszenie YoWo Poland 135Ogólnopolski Projekt Edukacyjny „Sensoryczny Kogel-Mogel” 136Ogólnopolski Program Edukacyjny „Akademia Łowców Odpadów” PreZero Sp. z o.o. 137V Piaseczyńskie Zawody Pożarnicze Aniołów Floriana 2025 r. Stowarzyszenie Anioły Floriana 138Chcę wiedzieć 2.0! – cykl 3 debatBiałołęcki Ośrodek Kultury 13929. Międzynarodowy Festiwal Teatrów dla Dzieci i Młodzieży „Korczak Dzisiaj” Polski Ośrodek Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży ASSITEJ 140Projekt edukacyjny „Sukcesu nie mierzy się oceną” Stowarzyszenie FPUNKT 141Projekt „Dobry klimat w sieci – walka z dezinformacją klimatyczną wśród młodzieży i dzieci” Fundacja Przyjaciół Młodzieżowego Strajku Klimatycznego 142II Ogólnopolska Konferencja „MOCNI” dla pracowników placówek wsparcia dziennego i świetlic środowiskowych Fundacja Pomocy Dzieciom POCIECHA 143Noc Bibliotek 2025Centrum Edukacji Obywatelskiej 144„Inkluzja NIE iluzja. Partycypacja. Obywatelskość. Samostanowienie – I Ogólnopolska Konferencja Samorzecznicza” Fundacja „Pro Aperte” 145Kampania BohaterON w Twojej Szkole 2025 Fundacja Sensoria 146Konferencja „Szkoła bez konfliktów? Rola mediacji rówieśniczej w budowaniu kultury dialogu” Wydział Edukacji Urzędu Miasta Kielce 147Konferencja Cyber24DayDefence24 Sp. zo.o 14843. Międzynarodowy Festiwal Filmów dla Młodej Widowni Ale Kino! w Poznaniu Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu 149Projekt „Pomagajka SAN”Społeczna Akademia Nauk 488 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 150Projekt edukacyjny „Sukcesu nie mierzy się oceną” Stowarzyszenie FPUNKT 151VIII Ogólnopolska Konferencja „Bo jakie będą początki taka będzie przyszłość. 100-lecie żłobków w Polsce – Czego uczy nas historia?” I Ogólnopolskie Stowarzyszenie Publicznych i Niepublicznych Żłobków i Klubów Dziecięcych 152Akcja „Akceptacja. Nie oceniaj. Zaakceptuj” Fundacja NieOdkładalni 153Program „Mediacja rówieśnicza w szkole metodą przeciwdziałania agresji i niedostosowaniu społecznemu młodzieży” Sądu Okręgowego w Lublinie 154Projekt edukacyjny „JESTEM OK”Przedszkole nr 4 w Dąbrowie Górniczej 155II Środkowopomorskie Forum „BLIŻEJ SPEKTRUM. AUTYZM – PRACA – POTENCJAŁ” Fundacja „Zdążyć z Miłością” 156V Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych 2025 „Dzieci na dializie – niech ich marzenia rosną bez ograniczeń” Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki 157XXI KAMPANIA BIAŁYCH SERC – Europejski Solidarny Protest Przeciwko Narkotykom i Przemocy Stowarzyszenie Hospicjum Królowej Apostołów w Mławie – Grupa Zalewski 158II Kongres Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego Przegląd Pediatryczny Polskie Towarzystwo Pediatryczne 159Akcja edukacyjna „Mam prawo do”Stowarzyszenie Polski Komitet Narodowy UNICEF 160Przegląd Szkolnych Akademii Patriotycznych „Pamięć – Duma – Pokolenie” Klub Honorowych Dawców Krwi Polskiego Czerwonego Krzyża im. Św. Mikołaja w Piotrowicach 161Wystawa prac „Niebieski Sweter z Żółtą Dziurą. Prawdziwa historia kłamstwa” Związek Ukraińców w Polsce, Oddział w Przemyślu 162XVII Międzyszkolny konkurs plastyczny „Prawa dziecka” Szkoła Podstawowa nr 28 w Toruniu 489 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 163Spotkanie z rodzicami i rodzicami zastępczymi oraz autorem książki „Rodzicielstwo skoncentrowane na rozwiązaniach” Fundacja Pomocy Dzieciom ULICA 164Konferencja „Adwokat dla oświaty – wyzwania współczesnej edukacji” Sekcja Prawa Oświatowego przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie 165Konferencja pt. „Informacja, komunikacja, pomoc” Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zduńskiej Woli 166Konferencja „Dziecko podmiotem prawa” Uniwersytet SWPS 167Kampania edukacyjna „Błędy kształcą” Spoko Polski Patrycja Michalik 168Konkurs „Choinki Jedynki”Polskie Radio S.A. 169Międzynarodowa konferencja „Uważność i współczucie – o mądrości, która wspiera dobrostan i może zmieniać świat” Fundacja EduMind 170Program „Stacja Galaxy 3.0. Bezpieczne Miejsce w Sieci” Samsung Electronics Polska 171XVIII Gminny Konkurs o Prawach Dziecka „Nie ma dzieci – są ludzie” Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta w Jagatowie 172III Brzeski Festiwal Praw DzieckaOpolska Fundacja Inicjatyw Gospodarczych i Społecznych Alma Prudentia przy Szkole Humanistyczno- Ekonomicznej w Brzegu 173Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Udostępnione dzieciństwo. Małoletni w przestrzeni cyfrowej” Wydział Prawa i Administracji UKSW w Warszawie 174IX edycja inicjatywy „Paczka dla Dzieciaka na Święta od Strażaka i Wojaka” Ochotnicza Straż Pożarna Grupa Ratownictwa Specjalistycznego „Strażacy Wspólnie przeciw Białaczce” 175Program edukacyjny „Cyfrowe Mosty – pomysły dla dorosłych, jak towarzyszyć dzieciom w cyfrowym świecie” Centralny Ośrodek Informatyki 490 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 176Forum Zdrowia Dzieci Grupa Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości S.A. 177Projekt edukacyjny „Adwokatura przeciwko przemocy” Naczelna Rada Adwokacka 178Międzynarodowy Projekt Edukacyjny „Latający Plecak Życzliwości” Publiczna Szkoła Podstawowa nr 52 SPECTO w Poznaniu 179V Integracyjny Festiwal Młodych Talentów „Adventure Festiwal” im. Artura Przygody Stowarzyszenie Dwie Strony Medalu 180Projekt „Prawa człowieka zaczynają się od praw dziecka. Nie bądź obojętny, nie lekceważ – szanuj i pomagaj” Zespół Szkół nr 7 w Bydgoszczy 181X Konferencja „Spektrum potrzeb”Niepubliczna Terapeutyczna Szkoła Postawowa „Bajka” w Suwałkach 182Innowacja społeczna: „Misja: Ratunek”Fundacja Allergia 183Zajęcia edukacyjne dla dzieci pn. „Czy pies przewodnik ma pchły?” Urząd Miasta Opola 184II Lubuskie Forum Samorządów Uczniowskich Lubuski Kurator Oświaty, I Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. T. Zana we Wschowie 185XXVIII Ogólnopolska Olimpiada Wiedzy o Prawie II Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Toniego Halika w Ostrołęce 186Konferencja „Głos Młodych: Sprawczość, Prawa, Przyszłość” Urząd Miasta Gdynia 187Powiatowo-Gminny Alians Przeciw Depresji w Powiecie Wyszkowskim Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Wyszkowie 188II Ogólnopolska Konferencja Psychiatrii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży „Dziecko i nastolatek w świecie relacji – wyzwania i możliwości psychiatrii środowiskowej” Towarzystwo Psychiatrii Psychologii Psychoterapii Terapii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży 189Film animowany „Orzełek Iggy”Horus Movies Animation Sp. z o.o. 491 LP.NAZWA WYDARZENIAORGANIZATOR 190Międzynarodowe sympozjum naukowe „Cyberzagrożenia i dezinformacja” Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie 191Jubileusz 60-lecia 161. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej Nieprzetartego Szlaku „Słoneczni wędrowcy” Zespół Szkół Specjalnych nr 89 w Warszawie oraz 161. Warszawska Drużyna Harcerska Nieprzetartego Szlaku „Słoneczni wędrowcy” 1927. Kongres „Zdrowie Polaków”prof. dr hab. n. med. Henryk Skarżyński, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu 193IV Wojewódzki Przegląd Kolęd i Pastorałek Szkół Specjalnych Skaryszewska „Kolędy świata” Zespół Szkół Specjalnych nr 89 w Warszawie 194Konferencja EduKompas VULCAN. Kierunek: Uczeń w centrum VULCAN Sp. z o.o. 195XV Jubileuszowy Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego Polskie Towarzystwo Lipidologiczne 196Kampania Kolejowa ABC IIIUrząd Transportu Kolejowego 197II Ogólnopolski Konkurs Prawa Rodzinnego i Spadkowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 198Dzień Bezpiecznego Internetu 2026Państwowy Instytut Badawczy NASK 199V Ogólnopolska Konferencja Prawa Rodzinnego „Małoletni w rodzinie – aspekty prawne” Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa ELSA Toruń oraz Katedra Prawa Cywilnego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 200Konkurs wiedzy o społeczeństwie „Bezpieczeństwo i prywatność dzieci w świecie wirtualnym – wyzwania i zagrożenia” Wydział Prawa i Ekonomii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy 201Przemoc domowa i ochrona dzieci z perspektywy polskiego prawa karnego i cywilnego Koło Naukowe Prawa Prywatnego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie 492 Załącznik nr 6. Wykaz opiniowanych projektów ustaw i rozporządzeń Zespół Edukacji i Wychowania LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 1ZEW.400.1.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo oświatowe Projekt dotyczy wprowadzenia do Prawa oświatowego przepisów regulujących zasady tworzenia i funkcjonowania spółdzielni uczniowskich w szkołach. 2ZEW.400.2.2025Zmiany rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu maturalnego Zmiany polegają w szczególności na dostosowaniu przepisów dotyczących przeprowadzania egzaminu maturalnego do potrzeb uczniów będących obywatelami Ukrainy, w tym określeniu specjalnych zasad zdawania egzaminów z języków obcych i języka polskiego. 3ZEW.400.3.2025Zmiany rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego Nowelizacja Rozporządzenia zakłada szczegółowe warunki i sposób przeprowadzania egzaminu maturalnego dla uczniów kończących szkoły ponadpodstawowe w nowym ustroju szkolnym, regulując m.in. zasady zgłaszania się do egzaminu i jego przebieg oraz sposób oceniania. 4ZEW.400.4.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty (art. 9i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela Rozporządzenie definiuje zasady powoływania składu Kapituły, tryb pracy, kryteria oceniania dorobku, tryb składania wniosków i obsługę administracyjną. 493 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 5ZEW.400.5.2025Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego Projekt Rozporządzenia zakłada zastąpienie dotychczasowego przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” nowym przedmiotem „edukacja zdrowotna”, który ma objąć szersze spektrum zagadnień, w tym zdrowie psychiczne, fizyczne i edukację seksualną. 6ZEW.400.6.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy Rozporządzenie zakłada wprowadzenie zmiany kwoty bazowej dla nauczycieli oraz dodatkowo podwyższenie średniego wynagrodzenia nauczycieli początkujących. 7ZEW.400.7.2025 Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego oraz postępowania uzupełniającego do publicznych przedszkoli, szkół, placówek i centrów Rozporządzenie określa szczegółowe zasady, terminy oraz wymagane dokumenty niezbędne do przeprowadzenia rekrutacji uczniów do publicznych placówek oświatowych na wszystkich etapach kształcenia. 494 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 8ZEW.400.8.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym Rozporządzenie zakłada przywrócenie pełnego wymiaru trzech godzin tygodniowo nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej, ujednolicając zasady finansowania i organizacji tych zajęć dla wszystkich mniejszości w Polsce. 9ZEW.400.9.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych Rozporządzenie proponuje wprowadzenie zmiany polegającej na umożliwieniu zwolnienia z nauki drugiego języka nowożytnego uczniów klasy VII i VIII szkoły podstawowej, realizujących naukę języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego. 10ZEW.400.10.2025Ustawa o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela i niektórych innych ustaw Ustawa zakłada wprowadzenie korzystniejszych rozwiązań zawartych w pragmatyce zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie wynagradzania, czasu pracy i ochrony stosunku pracy oraz doprecyzowanie niektórych przepisów pragmatyki zawodowej. 495 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 11ZEW.400.11.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli Rozporządzenie ma na celu określenie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, którzy będą nauczać nowego przedmiotu wprowadzanego do szkół, tj. edukacji zdrowotnej. 12ZEW.400.12.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia Rozporządzenie wprowadza zmiany w obowiązującej podstawie programowej, czyli określeniu zaktualizowanych treści nauczania, wymagań edukacyjnych oraz celów kształcenia dla uczniów liceów, techników i branżowych szkół II stopnia 13ZEW.400.13.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli Rozporządzenie zakłada usprawnienie organizacji kształcenia specjalnego, w tym m.in. doprecyzowanie zasad przyjmowania uczniów z nowymi orzeczeniami do oddziałów specjalnych w trakcie roku szkolnego. 14ZEW.400.14.2025Ustawa o zmianie ustawy Prawo oświatowe Ustawa zmierza do ujednolicenia zasad zatrudniania przez dyrektorów publicznych przedszkoli osób niebędących nauczycielami z zasadami obowiązującymi w odniesieniu do szkół. 15ZEW.400.15.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów i szkół mistrzostwa sportowego Celem zmian zawartych w Rozporządzeniu jest dostosowanie organizacji szkolenia sportowego do potrzeb demograficznych oraz uproszczenie procedur dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych. 496 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 16ZEW.400.16.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 Rozporządzenie określa precyzyjny algorytm finansowy, według którego państwo wylicza i przekazuje poszczególnym gminom oraz powiatom środki z budżetu na utrzymanie szkół i wynagrodzenia nauczycieli w 2026 roku. 17ZEW.400.17.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Nowelizacja Ustawy polega na przedłużeniu legalności pobytu uchodźców wojennych z Ukrainy do 4 marca 2026 r. i wprowadza jednocześnie obowiązek posiadania numeru PESEL oraz uzależnia wypłatę świadczeń, takich jak 800+ od realizacji obowiązku szkolnego w polskim systemie oświaty. 18ZEW.400.18.2025Ustawa o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw Celem Ustawy jest w szczególności umożliwienie wdrożenia w szkołach kompleksowej reformy programowej w zakresie wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, opartej na dokumencie pt. „Profil absolwenta i absolwentki. Droga do zmian w edukacji”. 19ZEW.400.19.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw Projekt dotyczy utworzenia w Polsce instytucji Rzecznika Praw Ucznia na różnych szczeblach (Krajowego, Wojewódzkiego, Powiatowego i Gminnego (Miejskiego), Szkolnego) oraz określenia w przepisach prawa oświatowego katalogu praw i obowiązków uczniów. 497 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 20ZEW.400.20.2025Ustawa o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw Ustawa zakłada wprowadzenie zmian w polityce oświatowej państwa na okoliczność przemian demograficznych w społeczeństwie. 21ZEW.400.21.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych dziedzinowych gromadzonych w systemie informacji oświatowej oraz terminów przekazywania niektórych danych do bazy danych systemu informacji oświatowej Celem Rozporządzenia jest doprecyzowanie zakresu danych gromadzonych w Systemie Informacji Oświatowej, w szczególności informacji o indywidualnym przygotowaniu przedszkolnym i indywidualnym nauczaniu oraz danych o uczestnictwie uczniów w zajęciach edukacji zdrowotnej. 22ZEW.400.22.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie Sektorowej Ramy Kwalifikacji w sektorze budownictwo Rozporządzenie określa poziomy i opisy kwalifikacji zawodowych w branży budowlanej, dostosowane do Polskiej Ramy Kwalifikacji, aby ułatwić ich porównywanie i rozwój kompetencji w tym sektorze. 23ZEW.400.23.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oceny pracy nauczycieli Rozporządzenie dotyczy zmian w zasadach oceny pracy nauczycieli i dyrektorów szkół, polegających m.in. na uproszczeniu kryteriów oraz rezygnacji z dodatkowych kryteriów oceniania. 24ZEW.400.24.2025Ustawa o zmianie ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw Ustawa dotyczy zmian w przepisach regulujących organizację i funkcjonowanie samorządu województwa oraz powiązanych z nim instytucji i procedur. 498 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 25ZEW.400.25.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy Rozporządzenie określa zmiany w zasadach funkcjonowania uczniów ukraińskich w polskim systemie oświaty. 26ZEW.400.26.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno- pedagogicznych Określa zasady wydawania orzeczeń i opinii przez zespoły orzekające w publicznych poradniach, w tym tryb ich sporządzania, zakres informacji oraz procedury postępowania wobec dzieci i uczniów wymagających wsparcia. 27ZEW.400.28.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie wzoru legitymacji służbowej nauczyciela Rozporządzenie określa nowy wzór legitymacji służbowej nauczyciela w formie karty, dostosowany do zmian wprowadzonych ustawą o aplikacji mObywatel, która przewiduje wprowadzenie mLegitymacji jako podstawowego dokumentu. 28ZEW.400.29.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli Rozporządzenie określa szczegółowe zasady przygotowywania sprawozdań o średnich wynagrodzeniach nauczycieli, w tym sposób obliczania wynagrodzeń, zakres gromadzonych danych oraz tryb sporządzania i przekazywania sprawozdania. 499 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 29ZEW.400.30.2025Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów zmieniające zarządzenie w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw uczenia się przez całe życie i Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji Zarządzenie dostosowuje skład Międzyresortowego Zespołu do spraw uczenia się przez całe życie i Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji do aktualnych przepisów. 30ZEW.400.31.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty Rozporządzenie określa nowe zasady działania Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty, dostosowane do zaktualizowanego upoważnienia ustawowego w Karcie Nauczyciela. 31ZEW.400.32.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli Rozporządzenie dostosowuje zasady sporządzania arkuszy organizacji szkół i przedszkoli do zmian ustawowych, w tym rezygnacji z obowiązku opiniowania arkuszy przez kuratora oświaty oraz wprowadzenia nowej definicji ramowych planów nauczania. 32ZEW.400.34.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie ramowego planu nauczania dla publicznej szkoły podstawowej Rozporządzenie określa nowy ramowy plan nauczania dla szkoły podstawowej, dostosowany do zmian w ustawie Prawo oświatowe, w tym nowej definicji ramowego planu oraz nowej podstawy programowej. 33ZEW.400.35.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym Rozporządzenie wprowadza nową podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, dostosowaną do zmian ustawowych planowanych na 1 września 2026 r., w tym nowej definicji podstawy programowej. 500 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 34ZEW.400.36.2025Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie egzaminów eksternistycznych Rozporządzenie dostosowuje zasady przeprowadzania egzaminów eksternistycznych do zmian w podstawach programowych i ramowych planach nauczania, w tym do wprowadzenia nowego przedmiotu – edukacji obywatelskiej. Zespół Edukacji Cyfrowej i Bezpieczeństwa w Sieci LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 35ZEC.400.1.2025Projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji Projekt obejmuje wprowadzenie krajowych zasad funkcjonowania i nadzoru nad systemami sztucznej inteligencji, w tym określenie właściwych organów oraz procedur kontrolnych. 36ZEC.400.2.2025Projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie Projekt zakłada wprowadzenie mechanizmów ograniczających dostęp dzieci i młodzieży do treści nieodpowiednich w środowisku cyfrowym, w tym nałożenie określonych obowiązków na dostawców usług internetowych. 501 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 37ZEC.400.4.2025Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe dotyczący zakazu korzystania z telefonów komórkowych w szkołach Projekt dotyczy wprowadzenia zakazu korzystania przez uczniów szkół podstawowych na terenie szkoły z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń elektronicznych umożliwiających porozumiewanie się na odległość, a także możliwości wprowadzenia analogicznych ograniczeń w szkołach ponadpodstawowych. 38ZEC.400.7.2025Propozycja przedłużenia okresu stosowania rozporządzenia (UE) 2021/1232 dotyczącego wykrywania treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci Propozycja zakłada tymczasowe odstępstwo od zasady poufności komunikacji elektronicznej w zakresie niezbędnym do wykrywania, zgłaszania oraz usuwania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci w internecie. Zespół Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 39ZSM.420.90.2025Projekt rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wzoru zaświadczenia potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy Projekt dotyczy wprowadzenia wzoru zaświadczenia potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla cudzoziemców. 502 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 40ZSM.400.8.2025Projekt ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w europejskim systemie informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) Projekt dotyczy wdrożenia w Polsce przepisów ustanawiających system, który umożliwia sprawdzanie obywateli państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego pod kątem zagrożeń dla bezpieczeństwa, ryzyka nielegalnej imigracji lub zagrożeń epidemiologicznych przed ich wjazdem do państw UE. 41ZSM.400.4.2025Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w Unii oraz uchylającego dyrektywę 2008/115/WE, dyrektywę 2001/40/WE i decyzję 2004/191/WE” Rozporządzenie zakłada ustanowienie wspólnych zasad i procedur w państwach UE dotyczących powrotu obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie przebywają na jej terytorium. 42ZSM.420.84.2025Projekt Ustawy o przeciwdziałaniu handlowi ludźmi Projekt przewiduje utworzenie i wzmocnienie ram instytucjonalnych: umocowanie Krajowego Koordynatora ds. Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi, Wojewódzkich Zespołów, Międzyresortowego Zespołu oraz ustanowienie Sprawozdawcy Krajowego. 43ZSM.400.14.2025Projekt rozporządzenia w sprawie ustanowienia wspólnego sytemu powrotów, które jest przedmiotem prac Grupy Roboczej ds. Integracji, Migracji i Wydaleń Projekt zakłada wprowadzenie przepisów dotyczących zakazu wjazdu dla obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie przebywają na terytorium Unii Europejskiej. 503 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 44ZSM.400.13.2025Wniosek dotyczący Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich przebywających nielegalnie w Unii oraz uchylającego dyrektywę 2008/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywę Rady 2001/40/WE oraz decyzję Rady 2004/191/WE 2025/0059 Celem wniosku jest zapewnienie skutecznego powrotu i readmisji nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. 45ZSM.400.5.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Projekt dotyczy zmian w przepisach regulujących postępowanie przed sądami administracyjnymi, w tym zasad prowadzenia spraw i funkcjonowania tych sądów. 46ZSM.422.2.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw Projekt dotyczy zmian w przepisach regulujących zasady wjazdu, pobytu i wyjazdu cudzoziemców oraz powiązanych procedur administracyjnych. 47 ZSM.441.457.2025Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej Projekt zakłada wprowadzenie czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. 48ZSM.400.6.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Projekt zakłada zmiany w zasadach legalizacji pobytu, dostępu do rynku pracy oraz korzystania ze świadczeń i usług publicznych przez obywateli Ukrainy w Polsce w związku z konfliktem zbrojnym 504 Zespół Zdrowia i Spraw Socjalnych LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 49ZZS.400.1.2025Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej Projekt ma na celu uwzględnienie zmian wprowadzanych ustawą z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw dotyczących uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. 50ZZS.400.2.2025Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków Rozporządzenie określa treść wniosków dotyczących uprawnień rodzicielskich pracowników oraz dokumentów dołączanych do tych wniosków. 51ZZS.400.3.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy Dotyczy przeciwdziałania zjawiskom niepożądanym w miejscu pracy, m.in. dyskryminacji, molestowania i mobbingu. 52ZZS.400.4.2025Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z poprawą bezpieczeństwa ruchu drogowego Celem jest stworzenie systemu przepisów prawa ukierunkowanych na skuteczne przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom godzącym nie tylko w bezpieczeństwo ruchu, ale także w bezpieczeństwo powszechne. 505 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 53ZZS.400.5.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie zmiany rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień Projekt dotyczy zmian w przepisach regulujących m.in. kwestie kadrowe dla tego zakresu świadczeń, zespołu interdyscyplinarnego, warunków udzielania świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży w ramach poziomów referencyjnych. 54ZZS.400.6.2025Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności Projekt zakłada przygotowanie szczegółowych zasad wydawania orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, wydłużając okresy ważności tych orzeczeń, 55ZZS.400.7.2025Projekty rozporządzeń Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniających: – rozporządzenie w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków, – rozporządzenie w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe. Projekty mają na celu wsparcie rodziców doświadczających straty dziecka w obszarze odpowiednio: zasiłku macierzyńskiego i zasiłku pogrzebowego. 56ZZS.400.8.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy Celem projektu jest uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy. 506 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 57ZZS.400.9.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 czerwca 2025 r., dotyczącego grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży w jednostkach systemu oświaty Celem projektu jest wzmocnienie ochrony zdrowia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym poprzez wskazanie zasad, którymi należy się kierować przy komponowaniu posiłków w ramach żywienia zbiorowego na terenie ww. jednostek. 58ZZS.400.11.2025Projekt rozporządzenia w sprawie kluczowych zaleceń dotyczących organizacji opieki kardiologicznej i postępowania klinicznego Projekt określa szczegółowe działania, jakie powinny być podjęte w ramach opieki kardiologicznej na poszczególnych jej etapach, a tym samym wprowadza jednolitą ścieżkę diagnostyki i leczenia świadczeniobiorców z chorobami układu krążenia. 59ZZS.400.12.2025Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie Sektorowej Ramy Kwalifikacji w sektorze gospodarki wodno-ściekowej, rekultywacji i remediacji Celem jest zapewnienie właściwie opracowanego opisu kwalifikacji sektorowych i wolnorynkowych, które będą włączane do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. 60ZSS.400.1.2025Projekt ustawy o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości Celem projektu jest wzmocnienie prawa do równouprawnienia kobiet i mężczyzn w miejscu pracy. 507 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 61ZZ.400.1.2025 Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw Projekt wprowadza zmiany w wykorzystanej w przepisach ustawy terminologii, która jest archaiczna i może przyczyniać się do stygmatyzacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi oraz w przepisach dotyczących stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi. 62ZZ.400.2.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej Rozporządzenie ma na celu określenie jednolitego standardu organizacji opieki zdrowotnej przez podmioty wykonujące działalność leczniczą udzielające świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej, niezależnie czy opieka ta jest finansowana ze środków publicznych czy prywatnych. 63ZZ.400.3.2025Projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie dokumentacji medycznej prowadzonej w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności Projekt odpowiada na potrzebę zmiany przepisów odnoszących się do modyfikowania dokumentacji medycznej dziecka, które pochodzi od matki pozbawionej wolności i przebywało z nią lub urodziło się w jednostce penitencjarnej (areszcie śledczym albo zakładzie karnym), w przypadku przeprowadzenia procedury przysposobienia (tzw. adopcji) wobec takiego dziecka 508 LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 64ZZ.400.4.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami oraz niektórych innych ustaw Celem projektu jest poprawa dostępności do profilaktycznej opieki zdrowotnej w szkole i odpowiedź na sytuację zbyt małej liczby pielęgniarek w środowisku nauczania i wychowania oraz higienistek szkolnych. 65ZZ.400.5.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Projekt dotyczy zmian w obszarze świadczeń stomatologicznych. 66ZZ.400.6.2025Projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw Celem projektu jest dodanie do ustawy o działalności leczniczej działu IIA „Regulacje szczególne dotyczące działalności leczniczej obejmującej realizację zadań w zakresie urodzeń, martwych urodzeń i zgonów” 67ZZ.400.7.2025Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych Założeniem projektu jest poszerzenie katalogu chorób zakaźnych, przeciw którym przeprowadza się obowiązkowe szczepienia ochronne. 509 Zespół Prawa Karnego LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 68 ZPK.420.9.2025 Projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks Karny Projekt przewiduje m.in. wprowadzenie surowszej odpowiedzialności za przestępstwa wobec one na celu wzmocnienie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz osób działających w interesie publicznym. 69ZPK.420.7.2025 Projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz ustawy – Prawo oświatowe Projekt wprowadza zmiany proceduralne i zakresowe, m.in. zastąpienie obowiązku przedstawiania zaświadczeń o niekaralności przez rodziców/opiekunów pomagających w szkołach oświadczeniem. 70ZPK.400.1.2025 Projekt Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW Celem Dyrektywy jest zapewnienie ofiarom przestępstw podmiotowe traktowanie, dostęp do informacji, bezpłatnego wsparcia oraz wymiaru sprawiedliwości oraz zapobieżenie powtórnej wiktymizacji. 71ZPK.422.2.2025 Nowelizacja Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz materiałów przedstawiających niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych (tzw. dyrektywa CSA, recast dyrektywy 2011/93/UE) Nowelizacja ma na celu dostosowanie przepisów UE do nowych zagrożeń w środowisku cyfrowym, m.in. poprzez rozszerzenie definicji przestępstw (np. o materiały generowane komputerowo i tzw. grooming online) oraz wzmocnienie obowiązków państw i platform internetowych w zakresie wykrywania i zgłaszania takich treści. 510 Zespół Spraw Rodzinnych i Nieletnich LP.SYGNATURAAKT PRAWNYPRZEDMIOT 72 ZOM.400.1.2025.ABProjekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw Projekt ustawy zakłada zmiany w Kodeksie mające usprawnić i przyspieszyć postępowania sądowe, m.in. poprzez uproszczenie procedur oraz większe wykorzystanie narzędzi cyfrowych. Dodatkowo wprowadza korekty w innych powiązanych ustawach, aby zwiększyć efektywność działania sądów i poprawić dostęp obywateli do wymiaru sprawiedliwości. 73 ZRN.400.2.2025.AGProjekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw Projekt ustawy ma na celu ułatwienie dostępu do procedury rozwodowej z pominięciem dłużej trwającego i bardziej kosztownego postępowania przed sądem. Rzecznik Praw Dziecka to konstytucyjny organ władzy państwowej, stojący na straży praw dziecka, monitorujący ich przestrzeganie, interweniujący w przypadku naruszeń oraz podejmujący szerokie działania na rzecz bezpieczeństwa i dobra najmłodszych. Więcej informacji na stronie: BRPD.GOV.PL INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI RZECZNIKA PRAW DZIECKA ZA ROK 2025 ORAZ UWAGI O STANIE PRZESTRZEGANIA PRAW DZIECKA W POLSCE\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Raport Rzecznika Praw Dziecka za 2025 rok: stan przestrzegania praw dziecka\",\n  \"pl_summary\": \"To sprawozdanie Rzecznika Praw Dziecka podsumowuje jego działania w 2025 roku i ocenia, jak w Polsce przestrzegane są prawa dzieci. Dokument pokazuje rekordową liczbę zgłoszeń od obywateli (ponad 78 tysięcy) i interwencji, co świadczy o rosnącej potrzebie ochrony najmłodszych. Raport wskazuje konkretne problemy systemowe, takie jak przemoc, kryzys psychiczny dzieci, wady systemu pieczy zastępczej i zagrożenia w internecie, oraz przedstawia rekomendacje zmian, które mają poprawić bezpieczeństwo i dobrostan dzieci.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Rekordowe 78 197 zgłoszeń od obywateli w 2025 r. (wzrost o 84% od 2023 r.) i 1 067 interwencji ratujących życie lub zdrowie dzieci podjętych przez Dziecięcy Telefon Zaufania.\",\n    \"Rzecznik skierował 150 wystąpień generalnych do władz, domagając się zmian m.in. w ochronie zdrowia psychicznego, systemie pieczy zastępczej, przeciwdziałaniu przemocy i bezpieczeństwie cyfrowym.\",\n    \"Zidentyfikowano kluczowe problemy: niewydolny system pieczy zastępczej, ograniczony dostęp do psychologów i psychiatrów, powszechna przemoc rówieśnicza i internetowa oraz naruszenia prywatności dzieci w sieci.\",\n    \"Rzecznik apeluje o pilne reformy, w tym o ratyfikację III Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka, co dałoby dzieciom możliwość składania skarg do ONZ.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Ombudsman for Children's 2025 Report: The State of Children's Rights in Poland\",\n  \"eng_summary\": \"This report by the Ombudsman for Children summarizes activities in 2025 and assesses the observance of children's rights in Poland. It reveals a record number of citizen complaints (over 78,000) and interventions, highlighting a growing need for child protection. The document identifies systemic problems like violence, the children's mental health crisis, flaws in the foster care system, and online threats, offering recommendations for changes to improve children's safety and well-being.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"A record 78,197 citizen reports in 2025 (an 84% increase from 2023) and 1,067 life-or-health-saving interventions by the Children's Helpline.\",\n    \"The Ombudsman issued 150 general motions to authorities, demanding changes in mental health care, the foster care system, violence prevention, and digital safety.\",\n    \"Key problems identified include an inefficient foster care system, limited access to psychologists and psychiatrists, widespread peer and online violence, and violations of children's online privacy.\",\n    \"The Ombudsman calls for urgent reforms, including the ratification of the Third Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child, which would allow children to file complaints with the UN.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht des Kinderrechtsbeauftragten 2025: Stand der Einhaltung der Kinderrechte\",\n  \"de_summary\": \"Dieser Bericht des Kinderrechtsbeauftragten fasst seine Aktivitäten im Jahr 2025 zusammen und bewertet die Einhaltung der Kinderrechte in Polen. Er zeigt eine Rekordzahl von Bürgerbeschwerden (über 78.000) und Interventionen, was den wachsenden Bedarf an Kinderschutz verdeutlicht. Das Dokument identifiziert systemische Probleme wie Gewalt, die psychische Krise von Kindern, Mängel im Pflegefamiliensystem und Online-Gefahren und gibt Empfehlungen für Änderungen zur Verbesserung der Sicherheit und des Wohlbefindens von Kindern.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Rekordzahl von 78.197 Bürgerberichten im Jahr 2025 (ein Anstieg von 84 % gegenüber 2023) und 1.067 lebens- oder gesundheitsrettende Interventionen des Kindertelefons.\",\n    \"Der Beauftragte richtete 150 allgemeine Anträge an die Behörden und forderte Änderungen in der psychischen Gesundheitsversorgung, im Pflegefamiliensystem, bei der Gewaltprävention und der digitalen Sicherheit.\",\n    \"Als Hauptprobleme wurden ein ineffizientes Pflegefamiliensystem, eingeschränkter Zugang zu Psychologen und Psychiatern, weit verbreitete Gewalt unter Gleichaltrigen und im Internet sowie Verletzungen der Online-Privatsphäre von Kindern identifiziert.\",\n    \"Der Beauftragte fordert dringende Reformen, einschließlich der Ratifizierung des Dritten Fakultativprotokolls zur Kinderrechtskonvention, das Kindern die Möglichkeit gäbe, Beschwerden bei der UNO einzureichen.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport 2025 du Défenseur des droits de l'enfant : état du respect des droits de l'enfant\",\n  \"fr_summary\": \"Ce rapport du Défenseur des droits de l'enfant résume ses activités en 2025 et évalue le respect des droits de l'enfant en Pologne. Il révèle un nombre record de plaintes de citoyens (plus de 78 000) et d'interventions, soulignant un besoin croissant de protection de l'enfance. Le document identifie des problèmes systémiques tels que la violence, la crise de la santé mentale des enfants, les lacunes du système de placement familial et les menaces en ligne, et propose des recommandations pour améliorer la sécurité et le bien-être des enfants.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Un nombre record de 78 197 signalements de citoyens en 2025 (soit une augmentation de 84 % par rapport à 2023) et 1 067 interventions vitales ou sanitaires menées par le service d'écoute téléphonique pour enfants.\",\n    \"Le Défenseur a adressé 150 requêtes générales aux autorités, exigeant des changements dans les soins de santé mentale, le système de placement familial, la prévention de la violence et la sécurité numérique.\",\n    \"Les principaux problèmes identifiés sont un système de placement familial inefficace, un accès limité aux psychologues et psychiatres, la violence généralisée entre pairs et en ligne, et les violations de la vie privée des enfants en ligne.\",\n    \"Le Défenseur appelle à des réformes urgentes, notamment la ratification du troisième protocole facultatif à la Convention relative aux droits de l'enfant, qui permettrait aux enfants de déposer des plaintes auprès de l'ONU.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe del Defensor del Menor de 2025: estado del cumplimiento de los derechos del niño\",\n  \"es_summary\": \"Este informe del Defensor del Menor resume sus actividades en 2025 y evalúa el cumplimiento de los derechos del niño en Polonia. Revela un número récord de quejas ciudadanas (más de 78.000) e intervenciones, lo que pone de relieve una creciente necesidad de protección infantil. El documento identifica problemas sistémicos como la violencia, la crisis de salud mental infantil, las deficiencias del sistema de acogida y las amenazas en línea, y ofrece recomendaciones para mejorar la seguridad y el bienestar de los niños.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"La cifra récord de 78.197 informes ciudadanos en 2025 (un aumento del 84% desde 2023) y 1.067 intervenciones para salvar vidas o la salud realizadas por el Teléfono de la Esperanza Infantil.\",\n    \"El Defensor del Menor presentó 150 mociones generales a las autoridades, exigiendo cambios en la atención a la salud mental, el sistema de acogida, la prevención de la violencia y la seguridad digital.\",\n    \"Se identificaron problemas clave: un sistema de acogida ineficiente, acceso limitado a psicólogos y psiquiatras, violencia generalizada entre iguales y en línea, y violaciones de la privacidad de los niños en internet.\",\n    \"El Defensor del Menor pide reformas urgentes, incluida la ratificación del Tercer Protocolo Facultativo de la Convención sobre los Derechos del Niño, que permitiría a los niños presentar denuncias ante la ONU.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Relazione 2025 del Garante per l'infanzia: stato del rispetto dei diritti dei minori\",\n  \"it_summary\": \"Questa relazione del Garante per l'infanzia riassume le sue attività nel 2025 e valuta il rispetto dei diritti dei minori in Polonia. Rivela un numero record di denunce da parte dei cittadini (oltre 78.000) e di interventi, evidenziando un crescente bisogno di protezione dei minori. Il documento identifica problemi sistemici come la violenza, la crisi della salute mentale dei bambini, le carenze del sistema di affido e le minacce online, offrendo raccomandazioni per migliorare la sicurezza e il benessere dei minori.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Un numero record di 78.197 segnalazioni da parte dei cittadini nel 2025 (con un aumento dell'84% rispetto al 2023) e 1.067 interventi salvavita o di tutela della salute intrapresi dal Telefono Amico per i bambini.\",\n    \"Il Garante ha presentato 150 mozioni generali alle autorità, chiedendo cambiamenti nell'assistenza alla salute mentale, nel sistema di affido, nella prevenzione della violenza e nella sicurezza digitale.\",\n    \"I problemi chiave identificati includono un sistema di affido inefficiente, un accesso limitato a psicologi e psichiatri, la violenza diffusa tra pari e online e le violazioni della privacy online dei minori.\",\n    \"Il Garante chiede riforme urgenti, tra cui la ratifica del Terzo Protocollo Opzionale alla Convenzione sui Diritti dell'Infanzia, che consentirebbe ai bambini di presentare reclami alle Nazioni Unite.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport 2025 van de Kinderombudsman: stand van zaken naleving kinderrechten\",\n  \"nl_summary\": \"Dit rapport van de Kinderombudsman vat zijn activiteiten in 2025 samen en beoordeelt de naleving van kinderrechten in Polen. Het laat een recordaantal klachten van burgers (meer dan 78.000) en interventies zien, wat wijst op een groeiende behoefte aan kinderbescherming. Het document identificeert systemische problemen zoals geweld, de psychische crisis bij kinderen, tekortkomingen in het pleegzorgsysteem en online bedreigingen, en doet aanbevelingen voor veranderingen om de veiligheid en het welzijn van kinderen te verbeteren.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Een recordaantal van 78.197 meldingen van burgers in 2025 (een stijging van 84% ten opzichte van 2023) en 1.067 levens- of gezondheidsreddende interventies door de Kindertelefoon.\",\n    \"De Ombudsman diende 150 algemene moties in bij de autoriteiten, waarin hij veranderingen eiste in de geestelijke gezondheidszorg, het pleegzorgsysteem, geweldpreventie en digitale veiligheid.\",\n    \"Belangrijke geïdentificeerde problemen zijn een inefficiënt pleegzorgsysteem, beperkte toegang tot psychologen en psychiaters, wijdverbreid geweld onder leeftijdsgenoten en online, en schendingen van de online privacy van kinderen.\",\n    \"De Ombudsman roept op tot dringende hervormingen, waaronder de ratificatie van het Derde Facultatieve Protocol bij het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, dat kinderen de mogelijkheid zou geven om klachten in te dienen bij de VN.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório de 2025 do Provedor de Justiça para a Infância: estado do cumprimento dos direitos da criança\",\n  \"pt_summary\": \"Este relatório do Provedor de Justiça para a Infância resume as suas atividades em 2025 e avalia o cumprimento dos direitos da criança na Polónia. Revela um número recorde de queixas de cidadãos (mais de 78.000) e intervenções, destacando uma necessidade crescente de proteção infantil. O documento identifica problemas sistémicos como a violência, a crise de saúde mental infantil, as falhas no sistema de acolhimento familiar e as ameaças online, oferecendo recomendações para melhorar a segurança e o bem-estar das crianças.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Um número recorde de 78.197 denúncias de cidadãos em 2025 (um aumento de 84% face a 2023) e 1.067 intervenções de salvamento de vida ou saúde realizadas pela Linha de Apoio à Criança.\",\n    \"O Provedor de Justiça emitiu 150 moções gerais às autoridades, exigindo mudanças nos cuidados de saúde mental, no sistema de acolhimento familiar, na prevenção da violência e na segurança digital.\",\n    \"Os principais problemas identificados incluem um sistema de acolhimento familiar ineficiente, acesso limitado a psicólogos e psiquiatras, violência generalizada entre pares e online e violações da privacidade online das crianças.\",\n    \"O Provedor de Justiça apela a reformas urgentes, incluindo a ratificação do Terceiro Protocolo Facultativo à Convenção sobre os Direitos da Criança, que permitiria às crianças apresentar queixas junto da ONU.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Family\", \"Education\", \"Health\"]\n}"
    }
  ]
}